Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2013–2014

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

166
Vragen van de leden Bouwmeester en Fokke (beiden PvdA) aan de minister
van Veiligheid en Justitie over jurisprudentie ten aanzien van de handhaving
van het ingezetenencriterium voor coffeeshops (ingezonden 6 september
2013).
Antwoord van minister Opstelten (Veiligheid en Justitie) (ontvangen
4 oktober 2013). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2013–2014,
nr. 143
Vraag 1
Kent u het bericht «Rechter verklaart OM niet-ontvankelijk in zaak coffeeshops
Maastricht»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Kunt u een overzicht en een inhoudelijke samenvatting geven van de
rechterlijke uitspraken ten aanzien van het ingezetenencriterium vanaf mei
2012 tot heden?
Antwoord 2
Strafrechtelijke uitspraken
Diverse uitspraken op 26 juni 2013 ECLI:NL:RBLIM:2013: 4082/ 4078/ 4077/
4084 /4071/ 4073/ 4075
– Op 26 juni 2013 zijn 3 coffeeshopeigenaren en 3 medewerkers door de
strafrechter, locatie Maastricht, veroordeeld voor de verkoop van
softdrugs aan niet-ingezetenen.
– «Verdachte, (...), wordt veroordeeld tot een voorwaardelijke taakstraf en
een geldboete terzake medeplegen van de verkoop van softdrugs aan
niet-ingezetenen van Nederland vanuit die coffeeshop. Verweer van de
verdediging strekkende tot niet-ontvankelijkverklaring van het Openbaar
Ministerie, wordt verworpen. Ingezetenencriterium niet in strijd met de
(grond)wet, het Europese Unierecht en het EVRM; beroep op vertrouwens-

1

ah-tk-20132014-166
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2013

http://www.rechtspraak.nl/Organisatie/Rechtbanken/Limburg/Nieuws/Pages/
ZaakCoffeeshopsOMniet-ontvankelijk.aspx

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

1

–
–

beginsel slaagt niet. Vervolgingsbeslissing van het Openbaar Ministerie
niet in strijd met het beginsel van een redelijke en billijke belangenafweging.»
Eén verdachte, personeelslid van de coffeeshop, werd wegens gebrek aan
bewijs vrijgesproken.
Van de niet-ontvankelijkverklaring van het OM van 4 september 2013,
waar het in vraag 1 aangehaalde bericht naar verwijst, is nog geen
schriftelijk vonnis beschikbaar. Het OM heeft tegen het (mondelinge)
vonnis hoger beroep ingesteld.

Civiele uitspraken
5 juni 2013 ECLI:NL:RBDHA:2013:CA1921
– «De rechtbank vindt de invoering van één onderdeel van de wietpas (het
zogenoemde «besloten club-criterium») een onevenredig grote inbreuk op
de belangen van bezoekers van coffeeshops. Door deze maatregel hebben
coffeeshops in het zuiden van het land gedurende enkele maanden
financiële schade geleden, omdat hun klanten afgeschrikt werden. De
Staat moet deze schade vergoeden. Een minder ver ingrijpend onderdeel
van de wietpas (het «ingezetenen-criterium») zou op zichzelf al tot het
gewenste resultaat kunnen leiden, zo oordeelt de Haagse rechtbank.
De regering heeft immers zelf al gezegd dat de beperking van cannabisverkoop aan alleen Nederlanders heeft geleid tot een sterke afname van
het drugstoerisme. De Staat moet nu een schadevergoeding betalen aan
een aantal coffeeshophouders in Limburg, Noord-Brabant en Zeeland. De
hoogte van de schadevergoeding zal nog nader bepaald moeten worden.
De beperking van verkoop aan alleen Nederlanders (het «ingezetenencriterium») is volgens de rechtbank wel geoorloofd, omdat hiermee
doelgericht het drugstoerisme uit het buitenland tegengegaan wordt. Dit
beleid is volgens de rechtbank vanwege deze doeltreffendheid niet in
strijd met Europese regelgeving.»
– Tegen dit vonnis heeft de Staat hoger beroep ingesteld.
18 december 2012 ECLI:NL:GHSGR:2012:BY6073
– Bij vonnis van 27 april 2012 is het verzoek van diverse eisers om de
Aanwijzing Opiumwet van het OM op het ingezetenencriterium buiten
werking te stellen afgewezen. Op 18 december 2012 – heeft het gerechtshof te Den Haag in hoger beroep het vonnis van de rechtbank bekrachtigd. Het hof overwoog daarbij dat er objectieve en redelijke gronden zijn
voor het gemaakte onderscheid. Met name het streven van de Staat om
de omvang van coffeeshops te beperken en drugstoerisme tegen te gaan
kunnen het verschil in behandeling tussen ingezetenen en nietingezetenen rechtvaardigen.
Bestuursrechtelijke uitspraken
17 januari 2013 ECLI:NL:RBZWB:2013:BY8753
– «Last onder bestuursdwang opgelegd aan coffeeshop wegens niet
naleven van ingezetenen- en besloten club-criterium. Het ingezetenencriterium is niet in strijd met de Grondwet of internationale verdragen. Het
gemaakte onderscheid tussen in Nederland wonende en buitenlandse
klanten wordt gerechtvaardigd door interlokale en internationale belangen
bij de bestrijding van drugscriminaliteit. Met het besloten club-criterium
stimuleert de overheid de oprichting van verenigingen die het plegen van
strafbare feiten faciliteren, hetgeen de redelijke beleidsbepaling te buiten
gaat.»
25 april 2013, ECLI:NL:RBLIM:2013:BZ8548
– «Toepassing artikel 13b Opiumwet. Sluiting coffeeshop voor de duur van
één maand wegens overtreding gedoogcriteria (Damoclesbeleid). De
rechtbank is hierbij van oordeel dat het geschil zich toespitst op de
proportionaliteit van het i-criterium. De Afdeling bestuursrechtspraak van
de Raad van State heeft in haar uitspraak van 29-06-2011 (LJN: BQ9684)
overwogen dat voor het met het ingezetenen-criterium gemaakte indirecte
onderscheid naar nationaliteit objectieve en redelijke gronden bestaan.
Naar het oordeel van de Afdeling heeft de burgemeester (destijds)
aannemelijk gemaakt dat de openbare orde in de gemeente Maastricht
door de toenemende stroom niet ingezetenen wordt aangetast en dat die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

2

–

aantasting met het in de APV en het besluit van de burgemeester van
13 juli 2006 neergelegde ingezetenen-criterium kan worden tegengegaan.
De burgemeester heeft verder aannemelijk gemaakt dat met minder
verstrekkende maatregelen de openbare orde in de gemeente onvoldoende wordt gewaarborgd.
De rechtbank is van oordeel dat verweerder, in het kader van het
motiveringsbeginsel, in onderhavige zaak niet kan volstaan met een
verwijzing naar de (openbare orde) situatie in Maastricht in 2008 (waar de
uitspraak van de Afdeling betrekking op heeft), maar dient te motiveren
waarom ook thans een minder vergaande maatregel (dan het i-criterium)
niet mogelijk zou zijn. (...) De rechtbank is op grond van het vorenstaande
van oordeel dat het bestreden besluit op dit punt in strijd is met het
motiveringsbeginsel.»
Tegen de uitspraken van 17 januari 2013 en 25 april 2013 is ook namens
de Staat hoger beroep ingesteld.

Vraag 3
Vormen bovenstaande uitspraken gezamenlijk een eenduidige jurisprudentie
ten aanzien van het ingezetenencriterium? Zo ja, waaruit blijkt die eenduidigheid? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 3
Uit de jurisprudentie tot nu toe blijkt dat het ingezetenencriterium zowel bij
de strafrechter als de civiele rechter als de bestuursrechter de toets der kritiek
doorstaat.
Vraag 4 en 5
Deelt u in zijn algemeenheid de mening dat, indien jurisprudentie geen
eenduidige rechtsbron oplevert, de wetgever daar zelf door middel van
wetgeving voor moet zorgen?
Deelt u de mening dat in het geval de jurisprudentie met betrekking tot het
ingezetenencriterium geen eenduidige rechtsbron oplevert, u voor wetgeving
over dit onderwerp dient te zorgen? Zo ja, gaat u binnen de in het Regeerakkoord geschetste kaders rondom het ingezetenencriterium en de handhaving
daarvan, wetgeving aanhangig maken? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 4 en 5
Deze vragen zijn gelet op het antwoord op vraag 3 niet van toepassing.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

3