Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

24 077

Drugbeleid

Nr. 393

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 april 2017
Onlangs heeft uw Kamer een motie aangenomen waarin de regering
wordt verzocht om te voorzien in drugstests tijdens evenementen waarop
het gebruik van drugs voorzienbaar is (motie lid Van Tongeren (Kamerstuk
34 165, nr. 19)). De afgelopen weken heb ik overleg gehad met meerdere
partijen die betrokken zijn bij evenementen en drugstesten (de Inspectie
voor de Gezondheidszorg, Jellinek Amsterdam, het Trimbos-instituut en
evenementenorganisatoren). Met deze brief informeer ik u – mede
namens de Minister van Veiligheid en Justitie – over de wijze waarop ik
uitvoering zal geven aan deze motie.
Ik start met een beschrijving van de wijze waarop de huidige praktijk van
testen is geregeld. Vervolgens zet ik de implicaties van het uitvoeren van
deze motie uiteen: het betreft juridische, technische, praktische en
financiële knelpunten. Ik heb ook eventuele oplossingsrichtingen in kaart
gebracht. De komende tijd zal ik in overleg met betrokken partijen
uitzoeken wat al dan niet haalbaar is.
De huidige praktijk van testen
Het Drugs Informatie en Monitoring Systeem (DIMS) bestaat uit een
landelijk coördinatiecentrum (bij het Trimbos-instituut) en een dertigtal
testlocaties in het land, verbonden aan instellingen voor verslavingszorg
en GGD Amsterdam.
Het DIMS heeft twee taken: monitoring en surveillance. Monitoring om te
weten wat er op de markt van illegale uitgaansdrugs wordt aangeboden
en surveillance om gevaren voor de volksgezondheid al in een vroeg
stadium te signaleren.
Mensen kunnen (anoniem) hun drugs laten testen bij de verschillende
testlocaties. Er wordt getest op:
1) de aan- of afwezigheid van een werkzame stof,
2) de dosering, en

kst-24077-393
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 077, nr. 393

1

3) de aan-/afwezigheid van andere riskante stoffen.
Bij het bezoek aan de testservice wordt de gebruiker in een rustige
omgeving geïnformeerd over het betreffende middel en de risico’s van
drugsgebruik. Indien nodig wordt het drugsmonster voor analyse
doorgestuurd naar een laboratorium en krijgt de gebruiker binnen enkele
dagen informatie over het drugsmonster. Alle testservices leveren al hun
gegevens aan het DIMS, zodat deze een compleet overzicht heeft van wat
er aan drugs wordt aangeboden. Het DIMS onderneemt zo nodig actie als
er sprake is van een acuut gevaarlijke situatie voor de volksgezondheid
(zgn. red alert: waarschuwen testservices, potentiële gebruikers en
gezondheidsdiensten).
Testservices werken volgens een door het DIMS vastgesteld protocol. Zij
hebben een ontheffing van de Opiumwet van Farmatec (namens de
Minister van VWS), omdat gewerkt wordt met Opiumwetmiddelen.
Daarvoor moet de locatie vooraf gecontroleerd worden door de Inspectie
voor de Gezondheidszorg (IGZ). Dat kan enkele maanden duren.
Omdat drugsbezit verboden is, maar de rijksoverheid potentiële
gebruikers wel de mogelijkheid wil bieden om hun drugs te laten testen,
zijn er speciale afspraken met het OM gemaakt zodat bezoekers van een
testlocatie ter plaatse niet strafbaar worden gesteld voor drugsbezit.1
Het DIMS coördinatiepunt, de DIMS website en de labkosten worden
gefinancierd door het Ministerie van VWS. De testlocaties worden (via de
instellingen voor verslavingszorg en GGD Amsterdam) betaald door
gemeenten.
Knelpunten uitvoeren motie
Het is bekend dat er in het verleden wel werd getest op festivals, via
de zogenoemde Safe House campagne. Sinds 1999 gebeurt dit niet
meer. Vanaf die tijd werd drugscontrole bij de ingang van de
evenementen ingevoerd en werd testen op de dansvloer strijdig met
die maatregel. In 2002 nam de Tweede Kamer een motie aan waarin
testen op evenementen expliciet werd afgewezen.2
Daar komt bij dat in die tijd de drugsmarkt nogal vervuild was, zodat
het vaak voldoende was om vast te stellen of in een drugsmonster
een specifieke verontreiniging aanwezig was of niet. Dat kon vaak al
met een eenvoudige test. Tegenwoordig is de drugsmarkt niet zozeer
vervuild, maar hebben de doseringen van bijvoorbeeld ecstasy een
veel grotere bandbreedte en is het aanbod van middelen met de
opkomst van de vele nieuwe psychoactieve stoffen veel diverser.
Dit is niet goed met eenvoudige testen aan te tonen.
Juridisch
Het bezit van harddrugs is – ook tijdens festivals – verboden op grond van
de Opiumwet. Aan de ingang van een festival worden bezoekers
gecontroleerd op drugsbezit. Evenementorganisatoren zijn hiertoe
verplicht via de vergunning van de gemeente. Vaak is ook een drop-box
aanwezig waarin de bezoekers alsnog hun drugs kunnen achterlaten.
Evenementorganisatoren zijn verantwoordelijk voor de beveiliging van
het festivalterrein, inclusief controle op drugsbezit. Wanneer er achter de
1

Overigens wordt alleen drugs voor eigen gebruik getest. Producenten, dealers of bijvoorbeeld
ouders die drugs op de kamer van hun kind hebben gevonden, worden niet toegelaten. De
afspraken met het OM hebben dan ook alleen betrekking op testen van drugs voor eigen
gebruik.
2
Motie lid Van de Camp c.s. (22 januari 2002) (Kamerstuk 24 077, nr. 98)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 077, nr. 393

2

entree alsnog een testmogelijkheid zou zijn, dan overtreden degenen die
testen en degenen die hun drugs aanbieden om te testen feitelijk het
verbod op drugsbezit en zou handhavend opgetreden moeten worden. In
een dergelijke situatie wordt het onduidelijk wat verwacht wordt van
politie en beveiliging.
Praktisch
Het aantal evenementen en festivals in ons land is ongekend hoog. In
2015 betrof het aantal festivaledities 968. Indien op festivals testlocaties
moeten worden ingericht, is voor elke testlocatie een ontheffing van de
Opiumwet nodig, zoals dat ook voor de huidige testlocaties geldt. De
organisator van het evenement dient een ontheffing aan te vragen,
waarmee ook kosten zijn gemoeid. Vervolgens dient de IGZ de testlocatie
te controleren. Pas na goedkeuring kan de ontheffing verleend worden.
Ook vergt een testlocatie capaciteit van de instellingen voor verslavingszorg of GGD. Met de vele festivals in Nederland is dat praktisch een
ondoenlijke opgave: het zou veel extra capaciteit van de IGZ en Farmatec
vergen, evenals van de verslavingszorg / GGD. Het zal daarom zeker niet
haalbaar zijn om op al deze festivals een testservice te organiseren.
De motie spreekt van drugstests «tijdens evenementen waarop het
gebruik van drugs voorzienbaar is». Het is echter de vraag op welke wijze
deze evenementen dan moeten worden geselecteerd. Bovendien kost een
aanvraag tijd en zal een locatie niet altijd gereed zijn op het moment dat
de IGZ komt controleren.
Organisatoren van festivals weren zich nu tegen het drugsgebruik op hun
evenementen. Bij hen zal weinig bereidheid bestaan tot het aanbieden van
een testservice binnen de grenzen van het festivalterrein, nog los van de
kosten die dat met zich meebrengt.
Op de huidige testlocaties wordt niet alleen getest, maar geven testers
ook voorlichting. Bij het bezoek aan de testservice wordt de gebruiker in
een rustige omgeving geïnformeerd over de risico’s van drugsgebruik,
over de samenstelling van zijn drugs en de mogelijke risico’s. Op een
evenement is hier minder tijd voor. In korte tijd zullen veel mensen hun
drugs snel willen laten testen. Dit zal leiden tot lange wachtrijen en weinig
tijd om mensen voorlichting te geven.
Technisch en financieel
Vooralsnog zijn er geen testen waarmee op locatie alle nu gangbare drugs
kunnen worden getest op zowel 1) de aan- of afwezigheid van een
werkzame stof, als 2) de dosering, en 3) de aan-/afwezigheid van andere
riskante stoffen. Op een testlocatie bij een instelling voor verslavingszorg
kan dat ten dele, via een zuurtest en het gebruik van een online herkenningssysteem. Nieuwe, niet herkende monsters worden voor analyse
doorgestuurd naar een laboratorium. Testen op locatie zou dus geen
uitsluitsel kunnen geven over alle risico’s van een aangeboden drug en
slechts schijnzekerheid bieden.
Het Trimbos-instituut is momenteel ver met het testen van een nieuw
apparaat (FTIR). Hieruit blijkt dat de uitslagen voor diverse – maar zeker
niet alle – stoffen met dit apparaat met een zekere mate van betrouwbaarheid gemeten kunnen worden. Wel is deskundig personeel nodig om
het apparaat te bedienen. Deze beperkingen maken dat het apparaat wel
geschikt is voor toepassing op het centrale DIMS-bureau, maar niet op
een festival. Bovendien zijn er aanzienlijke kosten mee gemoeid
(momenteel enkele tienduizenden euro’s per apparaat). Het is de vraag
wie die kosten moet betalen (organisator, gemeente, rijksoverheid).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 077, nr. 393

3

Genoemde knelpunten worden onderschreven door de IGZ, Jellinek
Amsterdam en het Trimbos-instituut.
Mogelijke oplossingsrichtingen
Mogelijk kan een aantal knelpunten opgelost worden door een testservice
niet op, maar buiten het festivalterrein in te richten. Een dergelijke
mogelijkheid is ook geboden door gemeente Amsterdam tijdens ADE
2016. Toen opende Jellinek Amsterdam een tijdelijke extra testlocatie3
voor de duur van het evenement, op korte afstand van de feestlocaties.
We zouden in overleg moeten treden met het Openbaar Ministerie om te
bezien of testers/bezoekers van zo’n testlocatie in dat geval kunnen
worden uitgezonderd van vervolging wegens drugsbezit. Hiermee wordt
het juridische- en beveiligingsknelpunt van testen op feestlocaties
weggenomen en worden organisatoren niet belast met (de organisatie
van) de drugstests. Echter, wel zal de IGZ deze testlocaties moeten
bezoeken alvorens een Opiumwetontheffing kan worden gegeven. Het
knelpunt van de vele festivals blijft bestaan. Daarnaast kan er ofwel
onvoldoende uitgebreid kunnen worden getest (zuurtest, herkenningssysteem) ofwel zijn de kosten van testen erg hoog (wanneer bijvoorbeeld
een FTIR apparaat wordt gebruikt). Tot slot is de vraag wie deze testlocaties moet financieren.
De motie spreekt van evenementen «waarop het gebruik van drugs
voorzienbaar is». Voorzienbaarheid lijkt mij een lastig criterium aangezien
er veel evenementen zijn waar mogelijk drugs wordt gebruikt.
Een andere optie is dat er alleen een extra testlocatie wordt ingericht
wanneer er sprake is van in omloop zijnde extra gevaarlijke drugs, dus in
geval van een zgn. red alert. Dan zou de werklast voor de IGZ worden
beperkt, worden de kosten gedrukt etc. De motie wordt daarmee dan
echter beperkter uitgevoerd.
In het buitenland (Oostenrijk en Zwitserland) wordt wel gebruik gemaakt
van een mobiel lab, dat buiten het festivalterrein wordt geplaatst. De
kosten daarvan zijn echter zeer hoog, het aantal testaanvragen dat in
enkele uren kan worden behandeld is beperkt en ook hierbij geldt dat
maar enkele van de honderden festivals bediend kunnen worden.
Nadere verkenning
Gelet op de juridische complicaties, maar ook gelet op de beperkte
testmogelijkheden, kosten van nieuwe testapparatuur en de validering
daarvan en het aantal festivals en evenementen in Nederland, is
uitvoering van de motie niet eenvoudig. Er zijn oplossingsrichtingen, en
deze zal ik de komende tijd in overleg met mijn collega van Veiligheid en
Justitie en met betrokken partijen nader uitwerken om te bepalen wat al
dan niet haalbaar is. Daarna zal ik u opnieuw informeren.
Tot slot
Tot slot wil ik opmerken dat het gebruik van drugs, ook al zijn ze getest,
nooit zonder gezondheidsrisico’s is. Het is dan ook niet zo dat wanneer
mensen hun drugs laten testen – voorafgaand aan, op of rond een
evenement – gezondheidsincidenten, of in het ergste geval sterfgevallen,
als gevolg van drugsgebruik kunnen worden uitgesloten.

3

Nadat de IGZ de locatie had gecontroleerd en Farmatec een Opiumwet ontheffing had
verleend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 077, nr. 393

4

Via een breed scala aan voorlichtings- en preventieactiviteiten, die qua
inhoud en methode steeds worden aangepast aan de actualiteit, is mijn
beleid erop gericht drugsgebruik te ontmoedigen en de gezondheidsrisico’s waar mogelijk te beperken.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M.J. van Rijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 077, nr. 393

5