Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

31 950

Aanpassing van enige wetten teneinde een
aantal zelfstandige bestuursorganen onder de
werking van de Kaderwet zelfstandige
bestuursorganen te brengen

Nr. 10

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 28 september 2010
Op 30 juni 2010 heeft uw Kamer het wetsvoorstel tot aanpassing van
enige wetten teneinde een aantal zelfstandige bestuursorganen onder de
reikwijdte van de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen te brengen1
plenair behandeld (Handelingen der Kamer II, vergaderjaar 2009–2010,
nr. 93, blz. 7670–7682). Tijdens dat debat heb ik toegezegd u een brief te
sturen waarin ik inga op een aantal vragen die tijdens het debat aan de
orde kwamen. Dit betreft met name vragen over uitzonderingen op het
vernietigingsrecht; ik heb u toegezegd daarbij ook in te gaan op de vraag
waar de politiek over gaat. Daarnaast ga ik, zoals toegezegd, in op vragen
over de bevoegdheid tot het treffen van voorzieningen bij taakverwaarlozing en over de integratie tussen ZorgOnderzoek Nederland (ZON) en de
Nederlandse organisatie voor wetenschappelijk onderzoek (NWO).
1. Waar gaat de politiek over in geval van een zelfstandig
bestuursorgaan?
1a Primaat van de wetgever en ministeriële verantwoordelijkheid
De wetgever kan om diverse redenen besluiten dat een bepaalde taak
wordt uitgeoefend door een bestuursorgaan dat niet hiërarchisch
ondergeschikt is aan een minister. De wetgever heeft dit in het verleden
expliciet gedaan ten aanzien van de taken die worden uitgeoefend door de
zelfstandige bestuursorganen die door het onderhavige wetsvoorstel
onder de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen (hierna: Kaderwet)
worden gebracht.
Zoals ook in de memorie van toelichting bij de Kaderwet is opgemerkt, is
de ministeriële verantwoordelijkheid voor deze bestuurstaken niet
volledig. Aan de keuze dat een bepaalde taak wordt uitgeoefend door een
bestuursorgaan dat niet hiërarchisch ondergeschikt is aan de minister, is

1

Kamerstukken II 31 950.

kst-31950-10
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 950, nr. 10

1

dan ook inherent de acceptatie dat de ministeriële verantwoordelijkheid
voor die taakuitoefening beperkt is.
Anders dan bij taakuitoefening door een onder de minister functionerende
ambtelijke dienst, heeft de minister ten aanzien van de taakuitoefening
door een zelfstandig bestuursorgaan uitsluitend de bevoegdheden die de
wetgever hem uitdrukkelijk heeft toegekend.
Kenmerkend voor de relatie tussen de minister en een zelfstandig
bestuursorgaan is dat de minister aan dat bestuursorgaan géén individuele aanwijzingen kan geven. Achterliggende gedachte hierbij is dat bij
een zelfstandig bestuursorgaan de minister verantwoordelijk is voor de
wijze waarop hij sturing geeft aan en toezicht houdt op het betrokken
zelfstandige bestuursorgaan, maar zich niet mag bemoeien met de
taakuitvoering voor zover het individuele gevallen betreft. Dit laatste is bij
uitstek het terrein van de door de wetgever geregelde bevoegdheid van
het zelfstandige bestuursorgaan.
In de Kaderwet is een aantal instrumenten opgenomen waarmee de
minister invulling kan geven aan zijn verantwoordelijkheid en sturing kan
geven aan de taakuitvoering door een zelfstandig bestuursorgaan. Dit
betreft onder meer de bevoegdheid tot goedkeuring van een bestuursreglement, tot benoeming, ontslag of schorsing van bestuursleden, tot het
stellen van beleidsregels, tot het treffen van voorzieningen bij ernstige
taakverwaarlozing, tot goedkeuring van de begroting en de jaarrekening
en tot vernietiging van besluiten van een zelfstandig bestuursorgaan. De
minister is volledig ministerieel verantwoordelijk voor de wijze waarop hij
met deze instrumenten omgaat.
De bevoegdheden van de minister ten opzichte van het zelfstandige
bestuursorgaan bepalen de grenzen van de ministeriële bemoeienis met
de taakuitoefening van het zelfstandige bestuursorgaan. Het is daarom
van groot belang dat de bevoegdheden van de minister niet alleen
duidelijk, maar ook «op maat», dat wil zeggen passend bij de desbetreffende taak, worden geregeld.
Uitgangspunt van het kabinet is dat alle bepalingen van de Kaderwet van
toepassing zijn en dat daarvan uitsluitend goed gemotiveerd zal worden
afgeweken (comply of explain)1. Zoals ook bij de totstandkoming van de
Kaderwet uitdrukkelijk is opgemerkt, is harmoniseren het oogmerk maar
blijft «maatwerk» mogelijk; regering en parlement beslissen per geval
over eventuele afwijking van de Kaderwet2.
1b Het buiten toepassing laten van het vernietigingsrecht; algemeen
Zoals tijdens het debat op 30 juni j.l. meerdere malen is opgemerkt, is het
in artikel 22 van de Kaderwet opgenomen vernietigingsrecht door de
wetgever bedoeld als een ultimum remedium; een soort stok achter de
deur. Artikel 22 van de Kaderwet is bij de voorbereiding van de Kaderwet
uitdrukkelijk als voorbeeld genoemd van een artikel dat niet altijd van
toepassing zal dienen te zijn3.

1

Kamerstukken II 2005/06, 25 268, nr. 37.
Kamerstukken II 2005/06, 27 426, blz. 6, 7, 9
en 14.
3
Kamerstukken II 2000/01, 27 426, nr. 3, blz. 6
en nr. 5, blz. 17.
2

In de in januari 2008 naar uw Kamer gestuurde mededelingen van alle
ministers over de voornemens ten aanzien van de op 1 februari 2007
reeds bestaande zelfstandige bestuursorganen, is conform afspraken met
uw Kamer onder andere per zelfstandig bestuursorgaan aangegeven op
welke punten voornemens bestaan om af te wijken van de artikelen van
de Kaderwet. Overeenkomstig de afspraken met uw Kamer heeft het door
de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties ingestelde
Begeleidingsteam Kaderwet zbo’s (hierna: BTZ), onder voorzitterschap
van dr. R. Gerritse, alle concept-mededelingen van de ministers getoetst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 950, nr. 10

2

Het BTZ constateerde dat er bij meerdere departementen voornemens
bestonden tot afwijken van artikel 22 Kaderwet in gevallen waarin de
vernietigingsbevoegdheid in strijd zou zijn met de gewenste onafhankelijkheid ten opzichte van de minister of andere politieke organen. Het BTZ
heeft geadviseerd de vernietigingsbevoegdheid zoveel mogelijk van
toepassing te laten zijn en heeft daarbij gewezen op het karakter van de
vernietigingsbevoegdheid als sluitstuk van de democratische controle en
als ultimum remedium.
Het BTZ was evenwel van oordeel dat de grootst mogelijke terughoudendheid past bij overweging van de mogelijkheid van het vernietigingsrecht, indien een zelfstandig bestuursorgaan zijn bestaansrecht vindt in
een te waarborgen onafhankelijkheid van de minister of van andere
politieke organen. Het BTZ gaf daarbij aan dat van het vernietigingsrecht
kan worden afgezien als een zelfstandig bestuursorgaan tot stand is
gekomen om reden dat gewaarborgd moet worden dat de taak onafhankelijk van de politiek moet worden uitgeoefend. Het BTZ acht een
zodanige afwijking uitsluitend valide als er redenen zijn om uit te sluiten
dat de minister de vernietigingsbevoegdheid heeft, om daarmee te
garanderen dat de minister deze bevoegdheid niet kan gebruiken. Dit is
naar de mening van de commissie het geval als internationale verdragen
of de internationale context daartoe aanleiding geven, er sprake is van
markttoezichthoudende taken of het beschikken over deze bevoegdheid
zich niet verdraagt met de aard van de taken. Bij dit laatste criterium heeft
het BTZ met name gewezen op semi-rechterlijke taken, medisch-ethische
taken en taken in de kunst- en cultuursector.
Het BTZ heeft, naast het algemene advies1, ook per departement een
afzonderlijk advies uitgebracht. In dat advies heeft het BTZ aangegeven
van oordeel te zijn dat het gezien de aard van de taken valide is om voor
CBG, CCMO, NTS, NZa, ZON en de Registratiecommissies een uitzondering op het vernietigingsrecht te maken.
Overeenkomstig hetgeen ik op 31 januari 2008 reeds aan uw Kamer heb
meegedeeld, is in het aan de orde zijnde wetsvoorstel het advies van het
BTZ gevolgd. Thans is echter discussie ontstaan over het (gedeeltelijk)
buiten toepassing laten van het vernietigingsrecht voor CBG, CCMO, NZa
en ZON. Naar aanleiding van deze discussie heb ik u onder andere
toegezegd te inventariseren welke lijn ter zake is, respectievelijk zal,
worden gevolgd bij «aanpalende» zelfstandige bestuursorganen. Hierop
zal ik onder punt 2 nader ingaan.

1

Aangeboden bij brief van 2 november 2007
(Kamerstukken II 2000/01, 25 268, nr. 46).

In zijn algemeenheid merk ik op dat bij het vernietigingsrecht door de
regering als consequente lijn wordt gevolgd dat dit vernietigingsrecht niet
buiten toepassing wordt verklaard bij zelfstandige bestuursorganen
waarvoor de in artikel 3, eerste lid, onder b en c, van de Kaderwet
geregelde instellingsmotieven «participatie» of «regelgebonden
uitvoering» gelden. De zelfstandige bestuursorganen waarvoor het
vernietigingsrecht buiten toepassing wordt gelaten, betreffen dan ook
bestuursorganen die een taak uitoefenen waarbij behoefte is aan
onafhankelijke oordeelsvorming op grond van specifieke deskundigheid.
Bij de beslissing of voor een zodanig bestuursorgaan artikel 22 van de
Kaderwet buiten toepassing moet worden gesteld, is, in navolging van het
BTZ, beoordeeld of sprake is van een taak die zich naar zijn aard niet
verhoudt met politieke beïnvloeding. Achterliggende gedachte hierbij is
dat artikel 22 van de Kaderwet bedoeld is als ultimum remedium, maar
dat de betrokken taak door het van toepassing zijn van artikel 22 feitelijk
onder de politieke invloedssfeer wordt gebracht. Hierdoor kunnen
bestuurlijke overwegingen van de minister alsmede politieke motieven
immers reden zijn voor de minister om een besluit te vernietigen. Ook
kunnen dergelijke motieven aanleiding zijn voor het parlement om de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 950, nr. 10

3

minister aan te spreken op deze bevoegdheid en om vervolgens om
vernietiging van een individueel besluit te verzoeken.
In het onderstaande zal ik voor de zelfstandige bestuursorganen waarover
thans discussie is (CCMO, ZON, CBG en NZa) ingaan op de afweging
omtrent het vernietigingsrecht, waarbij ik eveneens zal ingaan op de door
de verschillende fracties ter zake naar voren gebrachte argumenten
alsmede op hetgeen mij is gebleken uit een vergelijking met «aanpalende» zelfstandige bestuursorganen.
Ik hecht eraan hieraan voorafgaand twee opmerkingen te maken.
Een aantal kamerleden gaf aan dat het vernietigingsrecht van toepassing
moet zijn op besluiten van het College voor zorgverzekeringen (CVZ). Dit
standpunt deel ik. Het voorliggende wetsvoorstel bevat met betrekking tot
het CVZ dan ook geen uitzondering op het in artikel 22 Kaderwet
geregelde vernietigingsrecht.
In de tweede plaats merk ik op dat, voor zover de achtergrond van de
argumenten van de verschillende fracties voor het onverkort van
toepassing verklaren van artikel 22 Kaderwet is dat de politiek altijd via
het vernietigingsrecht de mogelijkheid moet hebben om als ultimum
remedium in een individueel geval te kunnen ingrijpen, dit niet in
overeenstemming is met de lijn die de regering en het parlement tot nog
toe gezamenlijk hebben besproken en gevolgd. Ik wijs erop dat ten
aanzien van een aantal zelfstandige bestuursorganen door de wetgever
reeds uitdrukkelijk is aanvaard dat de taak van het desbetreffende
bestuursorgaan zodanig is dat er geen politieke beïnvloeding plaats mag
vinden en dat artikel 22 Kaderwet buiten toepassing moet worden
verklaard. Dit betreft de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa), de
Onafhankelijke post- en Telecommunicatie Autoriteit (OPTA), de huurcommissies, de Grondkamers, Verispect, Edelmetaal Waarborg Nederland BV
en Waarborg Holland BV.
2 Het buiten toepassing laten van het vernietigingsrecht voor
specifieke besluiten van NZa, CBG, CCMO en ZON
2.1 NZa
De NZa is de markttoezichthouder op de zorgmarkt. Conform mijn
toezegging tijdens het debat op 30 juni, heb ik onderzocht welke lijn wat
betreft de vernietigingsbevoegdheid wordt gehanteerd ten aanzien van
vergelijkbare zelfstandige bestuursorganen. Ik heb hiervoor onderzoek
gedaan naar de stand van zaken bij de andere markttoezichthouders, te
weten de NMa, de OPTA, de Autoriteit Financiële markten (AFM) en De
Nederlandsche Bank (DNB).
Ten aanzien van al deze markttoezichthouders hebben de betrokken
ministers in hun in januari 2008 ter zake gedane mededelingen1 aangegeven voornemens te zijn artikel 22 Kaderwet buiten toepassing te
verklaren. De motivering is dat het niet wenselijk is dat de politiek zich ten
opzichte van de betrokken markttoezichthouder kan mengen in individuele
gevalsbehandeling.
Het buiten toepassing laten van artikel 22 Kaderwet ten aanzien van de
NMa en de OPTA is inmiddels reeds wettelijk geregeld2.
Ik wijs erop dat thans in de Wet marktordening gezondheidszorg (Wmg)
reeds is geregeld dat besluiten van algemene strekking van de NZa wél
kunnen worden vernietigd. Vernietigingsgronden zijn: strijd met het recht
of met het belang van de volksgezondheid.
1

Kamerstukken II 2007/08, 25 268, nrs. 53 en
56.
2
Wet van 29 april 2010 (Stb. 2010, 208).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 950, nr. 10

4

De leden van de fracties van de PvdA, VVD en SP gaven tijdens het debat
op 30 juni als belangrijkste reden om het vernietigingsrecht ook ten
aanzien van individuele besluiten van de NZa te introduceren, de
budgettaire consequenties die de besluiten van de NZa hebben. Daarbij is
gewezen op de politieke verantwoordelijkheid voor het macrobudget.
De besluiten van de NZa met budgettaire consequenties betreffen met
name de besluiten die de NZa neemt bij de regulering van tarieven en
prestaties, waaronder ook steunverlening aan zorgaanbieders in financiële
problemen. Hierop ga ik in het onderstaande nader in. Daarnaast neemt
de NZa andere besluiten in individuele gevallen. Ook die komen hieronder
aan bod. Voorafgaand merk ik op dat vernietiging van een besluit uit de
aard der zaak een ingreep is die achteraf, nadat het besluit is genomen,
plaatsvindt.
Besluiten met budgettaire consequenties
De hoofdlijn van de rolverdeling tussen de minister en de NZa is dat de
minister het beleid bepaalt en dat de NZa verantwoordelijk is voor de
uitvoering.
De minister is primair verantwoordelijk voor de bewaking van het
budgettair kader zorg. Er kunnen, om de collectieve lasten te beheersen,
ingrepen in de macrokostenontwikkeling nodig zijn. De minister bepaalt
dan of en zo ja, in welke sectoren wordt ingegrepen. Hij geeft in zo’n geval
via een aanwijzing opdracht aan de NZa om dienovereenkomstig regels
en beleidsregels te maken of aan te passen. Daaraan voorafgaand wordt
de zakelijke inhoud van de aanwijzing voorgehangen bij de Eerste én de
Tweede Kamer, zodat voorafgaande betrokkenheid van het parlement is
gewaarborgd. De NZa is verantwoordelijk voor de precieze wijze waarop
een en ander wordt uitgewerkt. Dit legt zij neer in haar beleidsregels
inzake tarief- en prestatieregulering. Ook indien in bepaalde sectoren
meer geld nodig is kan dit betekenen dat op aanwijzing van de minister
beleidsregels moeten worden aangepast door de NZa. Budgettaire
consequenties komen dus primair tot uiting in de beleidsregels van de
NZa.
De beleidsregels van de NZa zijn besluiten van algemene strekking en
vallen dan ook volledig onder het vernietigingsrecht zoals dat thans in de
Wmg is (en blijft) geregeld (artikel 9 Wmg). De vernietiging kan onder
meer plaatsvinden om reden van het belang van de volksgezondheid.
Volgens vaste jurisprudentie omvat dit ook het ontbreken van voldoende
financiële middelen1.
De minister heeft dus zowel vooraf als achteraf de bevoegdheid om in te
grijpen op besluiten van algemene strekking van de NZa die budgettaire
consequenties hebben. Ook is voorzien in betrokkenheid vooraf van het
parlement. De minister is politiek verantwoordelijk voor de wijze waarop
hij omgaat met zijn bevoegdheden terzake en is daarop te allen tijde
aanspreekbaar door het parlement.

1

Kamerstukken II 1997/98, 26 062, nr. 3.

De NZa is verder verantwoordelijk voor de juiste toepassing van de
beleidsregels en neemt op grond daarvan individuele besluiten (beschikkingen) die vatbaar zijn voor bezwaar en beroep. Dit betreft bijvoorbeeld
de goedkeuring van de tussen zorgaanbieders en ziektekostenverzekeraars of zorgkantoren overeengekomen tarieven; hierbij handelt de NZa
binnen de grenzen van de – binnen het bereik van de vernietigingsbevoegdheid vallende – beleidsregels. Zoals gezegd is een beschikking
vatbaar voor bezwaar en beroep, met andere woorden: dit is het domein
van de rechter. Politieke beïnvloeding van individuele besluiten die de
NZa neemt ter uitvoering van een beleidsregel zou de objectiviteit van en
het vertrouwen in de NZa als markttoezichthouder ernstig aantasten. Het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 950, nr. 10

5

is voor een evenwichtig en voorspelbaar systeem van markttoezicht- en
regulatie in mijn ogen cruciaal dat in individuele gevallen de rechter
oordeelt en dat de politiek zich beperkt tot de systeemfouten.
Tijdens de mondelinge behandeling op 30 juni is ook gesproken over de
individuele besluiten die de NZa neemt in het kader van steunverlening
aan zorgaanbieders die in financiële problemen verkeren.
Voor een goed begrip: in geval van steunverlening wordt door de
desbetreffende zorginstelling en de betrokken zorgverzekeraar(s) of
zorgkanto(o)r(en) een gezamenlijk verzoek ingediend bij de NZa om
tijdelijk het tarief of budget van de instelling te verhogen. Indien de NZa
dat verzoek goedkeurt, is dat de steun die wordt verleend. De NZa heeft
de criteria voor steunverlening neergelegd in haar beleidsregels, waarbij
de continuïteit van zorg een belangrijk element is. Die beleidsregel is,
zoals gezegd, een besluit van algemene strekking waarvoor de vernietigingsbevoegdheid geldt. De beslissing van de NZa om in een individueel
geval, na toepassing van de criteria, al dan niet steun te verlenen door
tijdelijk een hoger tarief of budget toe te staan, is een bevoegdheid van de
NZa. De NZa is bij uitstek geëquipeerd voor de toepassing van beleid in
individuele gevallen. Alleen de NZa kan alle relevante aspecten terzake,
mede op basis van bedrijfsvertrouwelijke informatie en uitgaande van de
marktverhoudingen, afwegen. Ik acht het daarom niet gewenst dat het
vernietigingsrecht op deze individuele besluitvorming van toepassing
wordt. Degene die rechtstreeks in zijn belang is getroffen door de
beslissing van de NZa in een individueel geval, kan het oordeel van de
rechter vragen.
Ik kan, indien het steunverleningsbeleid aan de NZa (te) veel discretionaire
ruimte mocht laten om al dan niet tot steunverlening over te gaan, de NZa
bijsturen door hetzij een algemene aanwijzing te geven om dit beleid aan
te passen, hetzij een beleidsregel ter zake te vernietigen indien deze in
strijd mocht zijn met het recht of het belang van de volksgezondheid.
Hiermee kan ik de NZa voldoende bijsturen in geval van steunverlening.
De mogelijkheid tot het achteraf vernietigen van een eenmaal door de
NZa genomen besluit om in een individueel geval al dan niet steun te
verlenen, zou structureel extra onzekerheid creëren in situaties waarin
snel zekerheid geboden is.
Overige besluiten in individuele gevallen
Naast tariefbeschikkingen (waaronder beschikkingen tot steunverlening)
kan de NZa andere besluiten in individuele gevallen nemen. Bijvoorbeeld
in geval van aanmerkelijke marktmacht. Hiervan is sprake als bepaalde
zorgaanbieders of ziektekostenverzekeraars in staat zijn zich onafhankelijk
van de andere marktpartijen te gedragen zodat de competitie onvoldoende op gang komt. In dit geval kan de NZa verplichtingen opleggen
om het beoogde gedrag te stimuleren (bijvoorbeeld verbod op koppelverkoop, verplichting om gescheiden boekhouding te voeren of het
verbieden van inkoop van onredelijke overcapaciteit).
Met betrekking tot de aanmerkelijke marktmacht, wijs ik erop dat de Wmg
het mogelijk maakt dat de NZa en de NMa samen vaststellen dat een
gezamenlijke behandeling door de NMa en de NZa aangewezen is. Zoals
in het vorenstaande reeds is aangegeven, heeft de wetgever besloten dat
individuele besluiten van de NMa niet vernietigd kunnen worden.
Voorkomen moet worden dat ter zake zonder goede grond verschillende
wettelijke bepalingen van toepassing zijn.
Een laatste categorie individuele besluiten van de NZa betreft haar
beslissingen in het kader van de handhaving van de Wmg en het toezicht
op de uitvoering van de Zorgverzekeringswet en de AWBZ. Het gaat dan
vooral om een aanwijzing, last onder dwangsom of boete. Zo kan de NZa

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 950, nr. 10

6

bijvoorbeeld ter handhaving van voornoemde wetten een aanwijzing
geven aan een zorgaanbieder of ziektekostenverzekeraar die ertoe strekt
dat men zich conformeert aan de wettelijke voorschriften en ophoudt in
strijd daarmee te handelen. Ook hier geldt dat politieke beïnvloedingsmogelijkheden bij een markttoezichthouder niet gericht dienen te zijn op het
individuele geval, maar op de algemene kaders. De NZa is bij uitstek
aangewezen om een belangenafweging te maken in een individueel geval
en beschikt hiertoe ook over de noodzakelijke informatie (waaronder
bedrijfsvertrouwelijke). Alvorens de NZa overgaat tot het nemen van een
handhavingsbesluit dient bovendien een zorgvuldige procedure te
worden doorlopen, waaronder hoor en wederhoor van partijen. Het
vernietigen van een individueel handhavingsbesluit zou het gezag van de
NZa als toezichthouder dermate ondermijnen dat effectief toezicht door de
NZa zeer ernstig wordt belemmerd. Ik acht dat onverantwoord.
Tot slot herinner ik eraan dat bij de totstandkoming van de Wmg
uitdrukkelijk is besloten het vernietigingsrecht niet van toepassing te laten
zijn op individuele besluiten van de NZa. Daarbij is expliciet afgewogen
dat belangenverstrengeling alsmede politieke beïnvloeding van oordelen
van de NZa in individuele gevallen moeten worden voorkomen. De
conclusie was dat het vernietigingsrecht beperkt dient te worden tot de
besluiten van algemene strekking van de NZa.
Conclusie
Ik concludeer dat de in de Wmg opgenomen regeling een goed evenwicht
biedt tussen enerzijds de invloed van de politiek op besluiten van
algemene strekking, waaronder besluiten met grote budgettaire gevolgen,
en anderzijds de noodzakelijke onafhankelijkheid voor individuele
besluiten van de NZa.
Ook in vergelijking met het gevoerde beleid ten aanzien van andere
markttoezichthouders is er geen aanleiding om voor de NZa af te wijken.
Mede gelet op het vorenstaande zijn er mijns inziens geen redenen die
aanleiding vormen om de keuze die de wetgever enkele jaren geleden
expliciet heeft gemaakt ten aanzien van individuele besluiten van de
markttoezichthouder NZa te herzien.
2.2 CBG
Het CBG is onder meer belast met het verstrekken van handelsvergunningen voor geneesmiddelen, inclusief het indelen van de afleverstatus
van het betrokken geneesmiddel (verkrijgbaar bij apotheek of drogist e.a.),
de geneesmiddelenbewaking en de uitvoering van verordeningen en
beschikkingen ter zake van Europese organisaties. Het CBG neemt in dat
kader individuele besluiten waartegen bezwaar en beroep mogelijk is. De
besluitvorming over de toelating van geneesmiddelen is binnen de
Europese Unie volledig geharmoniseerd in de Richtlijn 2001/83/EG tot
vaststelling van een communautair wetboek betreffende geneesmiddelen
voor menselijk gebruik (hierna: Richtlijn geneesmiddelen). Deze richtlijn
regelt exclusief en limitatief de (gronden voor) toelating, weigering,
schorsing of intrekking van een handelsvergunning. Deze gronden zijn
farmacologisch, toxicologisch of klinisch van aard. Het CBG kan alleen op
basis van deze wetenschappelijke gronden besluiten nemen. Andere
overwegingen of gronden zijn in strijd met de richtlijn. Waneer een besluit
van het CBG door de minister zou worden vernietigd op grond van het
algemeen belang, niet zijnde een wetenschappelijke grond, is dat
vernietigingsbesluit in strijd met de Richtlijn geneesmiddelen. Een
dergelijke vernietiging zou echter ook leiden tot een patstelling. Een
vernietiging op grond van het algemeen belang kan daarna niet meer
door het CBG worden «vertaald» in een nieuw besluit omdat het CBG
alleen mag beslissen op wetenschappelijke gronden. Een nieuw besluit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 950, nr. 10

7

van het CBG zou dan dus opnieuw door de minister worden vernietigd op
grond van hetzelfde algemene belang.
Als de minister een vernietigingsrecht zou worden toegekend, zou de
minister dus in feite zélf moeten gaan treden in de weging van
klinische en andere wetenschappelijke data en zou de minister zijn
zienswijze daarover in de plaats moeten kunnen stellen van de zienswijze
van het CBG. Het is echter niet goed voorstelbaar dat de minister die data
zelf gaat beoordelen. De beoordeling en weging van die data is juist bij
het CBG gelegd, omdat de daarvoor benodigde wetenschappelijke kennis
aanwezig is bij het CBG (en niet bij de Minister van VWS).
Conform mijn toezegging tijdens het debat op 30 juni j.l., heb ik onderzocht welke lijn wat betreft de vernietigingsbevoegdheid wordt gehanteerd ten aanzien van vergelijkbare zelfstandige bestuursorganen op het
terrein van andere departementen. Naar mijn mening kan het College
voor de toelating van gewasbescherming en biociden (Ctgb) worden
aangemerkt als een organisatie die (deels) vergelijkbaar is met het CBG.
Het Ctgb oordeelt en beslist over de toelating tot de markt van gewasbeschermingsmiddelen en biociden. Een toelating is een individueel besluit
van het Ctgb. De Minister van LNV heeft in zijn mededeling van 21 januari
2008 aangegeven dat voor het Ctgb als instellingsmotief geldt dat sprake
moet zijn van onafhankelijke oordeelsvorming op grond van specifieke
deskundigheid. Het Ctgb is reeds onder de reikwijdte van de Kaderwet
gebracht, waarbij artikel 22 van de Kaderwet niet buiten toepassing is
verklaard.
Verschil Ctgb en CBG
Een in dit kader relevant verschil tussen de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en de verlening van een handelsvergunning voor
geneesmiddelen, betreft de invloed die de overheid heeft op de
vergoeding van geneesmiddelen (hetgeen niet het geval is bij gewasbeschermingsmiddelen en biociden). Beslissingen omtrent de vergoeding
van geneesmiddelen worden genomen door de Minister van VWS; deze
beslissingen van de minister hebben aanzienlijke budgettaire consequenties en de minister is hiervoor volledig politiek verantwoordelijk. Ik
wijs erop dat een besluit van het CBG tot verlening van een handelsvergunning voor een geneesmiddel niet automatisch meebrengt dat dit
geneesmiddel wordt opgenomen in het verzekerde pakket en dat derhalve
voor dat geneesmiddel een vergoeding wordt verleend. Dit is een
eigenstandige beslissing van de minister. Echter, een handelsvergunning
is wel voorwaarde voor het kunnen nemen van een besluit omtrent de
vergoeding aangezien een geneesmiddel pas in het pakket kan worden
opgenomen als het in de handel mag worden gebracht. Voorkomen moet
worden dat budgettaire redenen een besluit ten aanzien van een
handelsvergunning kunnen beïnvloeden. In dat geval zou sprake zijn van
onaanvaardbare belangenverstrengeling.
Ik ga in dit kader in op de opmerkingen van de leden de heer Van der Veen
(PvdA) en de heer Zijlstra (VVD) tijdens het debat op 30 juni j.l. waarin zij
aangaven dat zij het feit dat de besluiten van het CBG belangrijke
budgettaire consequenties hebben, een reden vinden om artikel 22
Kaderwet onverkort van toepassing te laten zijn ten aanzien van besluiten
van het CBG.
Zoals gezegd, staan de besluiten van het CBG los van de besluitvorming
van de minister omtrent de vergoeding. Een besluit van het CBG dient
uitsluitend op wetenschappelijke gronden te worden genomen. Dit is,
zoals gezegd, ook vastgelegd in de Richtlijn geneesmiddelen. Zulks
betekent dat het feit dat sprake is van een duur geneesmiddel waarvoor
de minister, nu het in de handel kan worden gebracht, zou kunnen
besluiten tot vergoeding, geen reden mag zijn voor vernietiging van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 950, nr. 10

8

handelsvergunning. Dit laatste zou ongewenste belangenverstrengeling
zijn én in strijd zijn met de Richtlijn geneesmiddelen.
In dit kader wordt nog opgemerkt dat uiteraard wel de mogelijkheid
bestaat een geneesmiddel uit het verzekerde pakket te halen, zonder de
handelsvergunning ongedaan te maken; een vernietigingsrecht is
hiervoor dus niet nodig.
Europeesrechtelijke aspecten
Naast het feit dat het vanwege budgettaire aspecten vernietigen van een
besluit van het CBG in strijd is met de Richtlijn geneesmiddelen, is van
belang dat er Europeesrechtelijk meerdere procedures mogelijk zijn voor
de toelating van geneesmiddelen.
– De Centrale procedure: hierbij wordt een handelsvergunning afgegeven onder verantwoordelijkheid van de Europese Commissie. Deze
handelsvergunning is direct geldig voor de hele Europese Unie. Ook
als artikel 22 Kaderwet onverkort van toepassing zou zijn, zou een
zodanig Europees besluit – dat een handelsvergunning voor onder
andere Nederland inhoudt – niet door de minister kunnen worden
vernietigd.
– De Decentrale procedure en de Wederzijdse erkenningsprocedure: dit
zijn Europese procedures die berusten op het principe van erkenning
van de beoordeling, gedaan door een Referentieland.
Door het CBG worden in het kader van de Decentrale en de Wederzijdse
erkenningsprocedures handelsvergunningen verleend op basis van
beoordelingsrapporten waarover binnen alle betrokken lidstaten
overeenstemming is bereikt. Als een door het CBG verleende handelsvergunning vervolgens door de minister zou (kunnen) worden vernietigd,
dient het CBG wederom een besluit op de aanvraag te nemen. Los van het
feit dat er in dat geval een probleem ontstaat met betrekking tot de
Europeesrechtelijk geregelde beslistermijn van 30 dagen na de overeenstemming over het beoordelingsrapport, kan het CBG zich dan uiteraard
niet baseren op een ander document dan het beoordelingsrapport
waarmee alle betrokken lidstaten reeds hebben ingestemd.
– De Nationale procedure: hierbij wordt alleen in Nederland een
handelsvergunning gevraagd voor een geneesmiddel waarvoor nog
niet in een andere lidstaat een handelsvergunning is verstrekt of
aangevraagd. Indien het CBG voor het geneesmiddel een handelsvergunning heeft verleend, kan ook in andere lidstaten via de Wederzijdse
erkenningsprocedure toelating tot de markt worden verzocht. Indien de
door het CBG verstrekte handelsvergunning vervolgens door de
minister zou worden vernietigd, betekent dit dat de handelsvergunning
die de basis vormt voor de erkenningsprocedures in de andere
lidstaten achteraf komt te vervallen, hetgeen tot complexe situaties op
Europees niveau zou leiden.
In het verlengde van het vorenstaande wordt erop gewezen dat ook in
andere lidstaten deskundigen oordelen over de veiligheid en de therapeutische werking van het betrokken geneesmiddel. Indien daarbij blijkt dat
er, ondanks een in een lidstaat reeds verleende handelsvergunning, vanuit
gezondheidsoogpunt ernstige bezwaren bestaan tegen het betrokken
geneesmiddel, bestaat daarvoor een in de Richtlijn geneesmiddelen
geregelde Europese procedure.
Beïnvloeding door farmaceutische industrie
De heer Van der Veen (PvdA) heeft aangegeven dat met name de
mogelijkheid van beïnvloeding van de leden van het CBG door de
farmaceutische industrie reden zou moeten zijn om het vernietigingsrecht
van toepassing te laten zijn ten aanzien van de individuele besluiten van
het CBG. Vooropgesteld zij dat niet wordt getwijfeld aan de integriteit van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 950, nr. 10

9

de leden van het CBG. Het CBG bestaat thans uit zeventien Collegeleden
die naar mijn stellige overtuiging zeer integer zijn.
In het theoretische geval dat een toekomstig lid van het CBG zich wel zou
laten beïnvloeden door de farmaceutische industrie, heb ik in ieder geval
het instrument van ontslag (artikel 12, tweede lid, Kaderwet). Daarnaast
neemt het hele College besluiten en niet slechts één Collegelid. En het is
hoogst onwaarschijnlijk dat een heel College beïnvloed wordt door de
farmaceutische industrie en zijn besluit hierdoor laat beïnvloeden.
Uiteraard is de Minister van VWS volledig ministerieel verantwoordelijk
voor de toepassing van deze instrumenten van benoeming en ontslag.
Voorts wijs ik erop dat in artikel 126ter van de Richtlijn geneesmiddelen is
bepaald dat de lidstaten ervoor moeten zorgen dat, ter waarborging van
onafhankelijkheid en transparantie, de werknemers van de vergunningverstrekkende instantie (in casu het CBG), rapporteurs en deskundigen die
het verstrekken van vergunningen voor geneesmiddelen of het toezicht
daarop tot taak hebben, geen financiële of andere belangen in de
farmaceutische industrie hebben waardoor hun onpartijdigheid in het
gedrang kan komen. Deze personen dienen jaarlijks een verklaring
omtrent hun financiële belangen te verstrekken. Voorts bepaalt artikel
126ter van de Richtlijn geneesmiddelen dat de bevoegde vergunningverlenende instantie haar interne reglement en dat van haar comités voor het
pubiek toegankelijk dient te maken alsook de agenda’s en notulen van
haar vergaderingen, samen met genomen besluiten, bijzonderheden over
de stemmingen en motiveringen, inclusief minderheidsstandpunten. Deze
op Europees niveau voorgeschreven transparantie, die via implementatie
is neergelegd in de Geneesmiddelenwet, vormt een extra waarborg voor
de integriteit van het vergunningverlenend orgaan.
Conclusie
Mijn conclusie is dat het vernietigingsrecht niet van toepassing behoort te
zijn op de in het wetsvoorstel omschreven besluiten van het CBG. De
minister is wel verantwoordelijk voor en aanspreekbaar op een goed
functionerend systeem van geneesmiddelenbeoordeling in Nederland. De
minister kan aan deze verantwoordelijkheid invulling geven met inzet van
de andere instrumenten die hij heeft op grond van de Geneesmiddelenwet en de Kaderwet. Ik vind het niet verantwoord om middels het
introduceren van het vernietigingsrecht een inbreuk te maken op de
Europese procedures.
2.3 ZON
In het wetsvoorstel zijn wat betreft ZON uitsluitend de individuele
besluiten tot subsidiëring van specifieke onderzoeksprojecten/
experimenten uitgezonderd van het vernietigingsrecht. Als reden voor het
buiten toepassing laten van het vernietigingsrecht ten aanzien van
zodanige besluiten is gewezen op de distantie die de politiek dient te
betrachten ten aanzien van de keuze van zodanige onderzoeksprojecten.
Zoals ik tijdens het debat op 30 juni j.l. opmerkte, ben ik van oordeel dat
de minister wel de algemene kaders ter zake moet vaststellen. In het kader
van het door ZON te financieren gezondheidsonderzoek, wijst de minister
de aandachtsgebieden aan waarvoor een programma dient te worden
vastgesteld. Daarbij kan hij beleidsregels vaststellen met betrekking tot
het doel, de inhoud en de omvang van het programma. Zowel voor de
aandachtsgebieden als voor de inhoud van de beleidsregels is de minister
politiek volledig verantwoordelijk. Vervolgens stelt ZON een programma
vast met een beschrijving van de beoogde resultaten, de hoofdlijnen van
de activiteiten en de hoofdlijnen van de wijze van uitvoering en de
daaraan verbonden kosten. Het programma behoeft de goedkeuring van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 950, nr. 10

10

de minister. Ook hierop is de Minister van VWS vanuit zijn ministeriële
verantwoordelijkheid uiteraard volledig aanspreekbaar.
Mevrouw Smilde (CDA) heeft een amendement ingediend dat ertoe strekt
het vernietigingsrecht van toepassing te laten zijn op besluiten tot
subsidiëring van individuele onderzoeksprojecten (amendement nr. 7).
Mevrouw Smilde heeft tijdens het debat aangegeven mijn betoog over de
individuele gevallen en de algemene strekking goed te begrijpen. Zij
merkte daarbij op dat de politiek uiteraard buiten de besluitvorming over
individuele onderzoeksprojecten dient te blijven, maar dat er desondanks
wel verantwoording moet worden afgelegd over de besteding van de
publieke gelden. Zij gaf als belangrijke beweegreden bij het amendement
dat bij publieke middelen publieke verantwoording hoort.
Ik deel de visie van mevrouw Smilde dat publieke middelen publieke
verantwoording behoeven. Ik ben echter van oordeel dat deze publieke
verantwoording plaats dient te vinden door toepassing van onder meer
het in artikel 105 van de Grondwet geregelde budgetrecht van het
parlement alsmede de in dat artikel neergelegde verantwoordingsplicht
van het Rijk. In dit verband wijs ik erop dat ZON binnen de grenzen van
het door de Minister van VWS beschikbaar gestelde budget een begroting
dient vast te stellen. Deze begroting behoeft de goedkeuring van de
minister. Het bedrag van de goedgekeurde begroting komt ten laste van ’s
Rijks kas en staat derhalve op de begroting van het Ministerie van VWS.
Het parlement heeft de bevoegdheid om het op de begroting ter zake
opgenomen bedrag goed of af te keuren. Na afloop van het boekjaar dient
ZON aan de minister financiële verantwoording en beleidsinhoudelijke
verantwoording af te leggen over de besteding van de middelen. Daarin
wordt niet alleen gerapporteerd hoeveel geld er is uitgegeven en
waaraan, maar ook welke concrete doelen beoogd werden en welke er
uiteindelijk zijn bereikt. Ook wordt het jaarverslag van ZON niet alleen aan
de minister, maar tevens aan het parlement gezonden.
De minister is derhalve verantwoordelijk voor de goedgekeuring van de
begroting en de jaarrekening alsmede voor zijn eventuele interventies
naar aanleiding van deze documenten en de informatie uit het jaarverslag.
Ik ben van oordeel dat een publieke verantwoording van de besteding van
de publieke middelen door ZON door deze wettelijk voorgeschreven
procedures voldoende is gewaarborgd. De publieke verantwoording over
publieke middelen komt door het achterwege laten van het vernietigingsrecht geenszins in gevaar.
Tijdens het debat van 30 juni kwam reeds aan de orde dat NWO een met
ZON vergelijkbaar zelfstandig bestuursorgaan is. Zoals ik tijdens dat debat
heb aangegeven, is NWO nog niet onder de reikwijdte van de Kaderwet
gebracht. Ook is ter zake nog geen wetsvoorstel ingediend. Van OCW heb
ik vernomen dat OCW niet voornemens is om voor de besluiten tot
financiering van onderzoeksprojecten die thans door (de gebiedsbesturen
van) NWO worden genomen een uitzondering te maken voor wat betreft
het vernietigingsrecht.
Zoals ook mevouw Smilde reeds heeft aangegeven, zijn thans in de Wet
op de Nederlandse organisatie voor wetenschappelijk onderzoek (hierna:
Wet NWO) bepalingen opgenomen met betrekking tot de vernietiging van
besluiten door NWO. In artikel 31 Wet NWO is bepaald dat besluiten van
het algemeen bestuur van NWO door de Kroon kunnen worden
vernietigd. Ingevolge artikel 32 van die wet kunnen de (financierings)besluiten van een gebiedsbestuur van NWO door het algemeen bestuur van
NWO worden vernietigd,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 950, nr. 10

11

Amendement
Nu ZON geen markttoezichthouder is, geen medisch-ethisch gevoelige
besluiten neemt en een vernietigingsrecht ook niet strijdig is met
Europees recht of sprake is van een bijzondere omstandigheid – anders
dan de wetenschappelijke onafhankelijkheid – die mee brengt dat de
politiek niet via het vernietigingsrecht in staat moet zijn te kunnen
ingrijpen op individuele besluiten, wil ik bij nader inzien het oordeel over
het amendement nr. 7 van mevrouw Smilde aan het oordeel van de
Kamer laten.
2.4 CCMO
De CCMO neemt besluiten in het kader van het beoordelen van bepaalde
protocollen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek, het erkennen van
medisch ethische toetsingscommissies (hierna: metc’s) en het fungeren
als administratief beroepinstantie voor oordelen van een erkende metc.
Conform mijn toezegging heb ik onderzocht of er op het terrein van
andere ministeries zelfstandige bestuursorganen zijn die vergelijkbaar zijn
met de CCMO. Uit onderzoek blijkt dat deze er niet zijn.
Zowel in mijn brief van 31 januari 20081 als in de nota naar aanleiding van
het verslag2 heb ik aangegeven om welke redenen politieke beïnvloeding
ten aanzien van bovengenoemde besluiten moet worden voorkomen en
het vernietigingsrecht derhalve voor die besluiten buiten toepassing moet
blijven. Ik heb hierbij onder meer gewezen op de bijzondere ethische en
maatschappelijke aspecten en de bescherming van proefpersonen, de
vrijheid van wetenschappelijk onderzoek die niet door politieke beïnvloeding behoort te worden belemmerd, de onwenselijkheid van politieke
invloed op de benoemingen van leden van een metc alsmede op de taak
die de CCMO uitoefent in administratief beroep.
In het onderstaande ga ik in op hetgeen tijdens de plenaire behandeling
op 30 juni door de betrokken leden naar voren is gebracht met betrekking
tot het al dan niet van toepassing verklaren van het vernietigingsrecht
voor bovengenoemde besluiten van de CCMO.
De heer Van der Veen (PvdA) en de heer Zijlstra (VVD) hebben als
argument voor het introduceren van het vernietigingsrecht voor
voornoemde besluiten van het CCMO gewezen op de eindverantwoordelijkheid van de minister – en daarmee ook van de Tweede Kamer als
controlerend orgaan – voor het macrobudget van de zorg.
Ik wijs erop dat een besluit omtrent de erkenning van een metc geen
consequenties heeft voor het macrobudget voor de zorg. Ook een oordeel
in administratief beroep dan wel een positief oordeel over een individueel
onderzoeksvoorstel heeft geen directe gevolgen voor het macrobudget.
De CCMO verdeelt geen financiële middelen en financiert geen onderzoeken.
Er bestaan naar mijn oordeel dan ook geen budgettaire redenen om het
vernietigingsrecht van toepassing te verklaren.

1

Kamerstukken II 2007/08, 25 268, nr. 57,
blz. 4–6.
2
Kamerstukken II 2009/10, 31 950, nr. 5 blz. 3
en 4.

De heer Van der Veen heeft voorts als belangrijke reden voor het
introduceren van het vernietigingsrecht voor besluiten van de CCMO
gewezen op de mogelijke beïvloeding door de farmaceutische industrie.
Kennelijk vreest de heer Van der Veen dat de CCMO geneesmiddelenonderzoek met mensen zal goedkeuren ook als dit niet verantwoord is uit
een oogpunt van de bescherming van proefpersonen. Ik deel deze vrees
niet. De leden van de CCMO, die allen door de minister worden benoemd,
geven op integere wijze invulling aan hun taak. Er is transparantie wat
betreft nevenfuncties. Zoals ik ook ten aanzien van het CBG heb
opgemerkt, heb ik in het theoretische geval dat een lid van de CCMO zich

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 950, nr. 10

12

in de toekomst wel zou laten beïnvloeden door de farmaceutische
industrie, in ieder geval het instrument van ontslag (artikel 12 Kaderwet).
De minister is uiteraard volledig verantwoordelijk voor en aanspreekbaar
op het gebruik dat hij maakt van het instrument van benoeming en
ontslag.
Overigens worden besluiten van de CCMO niet door slechts een of enkele
leden genomen, maar door de voltallige commissie die uit ongeveer 15
leden bestaat. Daarnaast is bij de vergaderingen van de CCMO een
waarnemer van VWS aanwezig. Voorts worden de gegevens over het
geneesmiddelenonderzoek verzameld in een Europese databank en vindt
er bij geneesmiddelenonderzoek met mensen ingevolge de Richtlijn good
clinical practice altijd een toetsing door twee instanties plaats, veelal door
een metc en de CCMO. Ook de gegevensverzameling op Europees niveau
en het systeem van duale toetsing vormen mijns inziens een extra
waarborg tegen beïnvloeding door de farmaceutische industrie.
Mevrouw Leijten (SP) gaf tijdens de plenaire behandeling aan dat zij de
CCMO een goede commissie vindt die integer en goed te werk gaat. Zij is
van oordeel dat er geen politieke beïnvloeding moet zijn ten aanzien van
de besluiten van de CCMO, maar vindt dat, juist omdat het bij de besluiten
van de CCMO over ethische kwesties gaat, het daarmee politiek gevoelige
zaken betreft en het om die reden goed zou zijn om als ultimum
remedium het vernietigingsrecht te hebben. Zij gaf daarbij als voorbeeld
een situatie waarin men politiek gezien niet wil dat een onderzoek wordt
gedaan of waarin er een grens wordt overgegaan waarvoor geen politiek
draagvlak is.
Ik deel de visie van mevrouw Leijten op het functioneren van de CCMO.
Ik vind het echter van groot belang duidelijk te maken dat een vernietigingsbevoegdheid van de minister voor bepaalde besluiten altijd
meebrengt dat politieke beïnvloeding op die besluiten mogelijk wordt. De
vernietigingsbevoegdheid is immers, ook al is het een ultimum
remedium, een instrument waarmee de minister in geval van strijd met
het recht of het algemeen belang kan ingrijpen. Het algemeen belang is
een ruim begrip en kan onder omstandigheden ook bepaalde politieke
redenen omvatten. Indien de minister over een zodanig instrument
beschikt, kan hij daar gebruik van maken. Hij kan daarop ook worden
aangesproken door het parlement. Het parlement kan de minister
verzoeken om van dat instrument gebruik te maken en kan hiervoor
eventueel een motie aannemen. Al met al worden besluiten waarvoor het
vernietigingsrecht van toepassing is op deze wijze feitelijk binnen de
politieke beïnvloedingssfeer gebracht. Voor de goede orde merk ik op dat
dit in zijn algemeenheid ook de bedoeling is; reden waarom het vernietigingsrecht in de Kaderwet is opgenomen. Zowel door de wetgever als
door de Raad van State en het BTZ is echter uitdrukkelijk aangegeven dat
in sommige gevallen het vernietigingsrecht buiten toepassing zal moeten
worden verklaard. Dit betreffen besluiten die om specifieke redenen los
van iedere politieke beïnvloeding moeten kunnen worden uitgeoefend.
Indien mevrouw Leijten van oordeel is dat er geen enkele politieke
beïnvloeding plaats moet kunnen vinden bij besluiten van de CCMO, zou
hieruit de consequentie moeten worden getrokken dat het instrument van
het vernietigingsrecht, ook als ultimum remedium, niet op zodanige
besluiten van toepassing behoort te zijn.
Opgemerkt wordt dat voor de door mevrouw Leijten omschreven situaties
wel andere instrumenten bestaan. In de eerste plaats heeft de minister de
bevoegdheid om te voren beleidsregels te stellen voor de taakuitoefening
van het CCMO; hij is volledig politiek verantwoordelijk voor de wijze
waarop hij al dan niet van dit instrument gebruik maakt. Voorts bestaat op
grond van de Wet op bijzondere medische verrichtingen (Wbmv) de
mogelijkheid om bepaalde verrichtingen waarvoor geen politiek draagvlak

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 950, nr. 10

13

bestaat, bij algemene maatregel van bestuur te verbieden. Dit is bijvoorbeeld gebeurd toen men in ons land het initiatief wilde nemen voor
onderzoek met xenotransplantatie en toen men geslachtskeuzetechnieken
wilde toepassen. Door de voorhangprocedure is parlementaire betrokkenheid hierbij verzekerd. De minister is ook verantwoordelijk voor het
gebruik van zijn bevoegdheid om een voordracht te doen voor een
algemene maatregel van bestuur op grond van de Wbmv.
Conclusie
Concluderend ben ik van oordeel dat geen vernietigingsbevoegdheid
dient te worden geïntroduceerd ter zake van de besluiten van de CCMO in
het kader van de beoordeling van onderzoeksprotocollen, de erkenning
van metc’s en het administratief beroep.
3. Wat is de stand van zaken ten aanzien van de integratie van
ZON en NWO?
In artikel 3, vierde lid, van de Wet op de organisatie ZorgOnderzoek
Nederland (hierna: Wet ZON) is bepaald dat ZON haar taak uitvoert in
afstemming met NWO. Deze bepaling vindt zijn oorzaak in de samenhang
tussen ZON en het gebiedsbestuur Medische Wetenschappen van NWO.
In 2001 is tussen ZON, NWO en het gebiedsbestuur Medische Wetenschappen een samenwerkingsovereenkomst gesloten en is het samenwerkingsverband ZonMw ontstaan. Vanaf 2006 is vervolgens het gebied
Medische Wetenschappen qua organisatie in die zin geïntegreerd in ZON
dat de medewerkers – niet zijnde de bestuursleden – van het gebiedsbestuur Medische Wetenschappen bij ZON in dienst zijn getreden. Het
samenwerkingsverband ZonMw is zeer constructief en vruchtbaar; zo kan
men door de nauwe relatie met NWO bijvoorbeeld gemakkelijk verbindingen leggen met andere wetenschapsgebieden of gezamenlijke
interdisicplinaire programma’s uitvoeren. Het samenwerkingsverband
ZonMw heeft zowel expertise op het terrein van wetenschapplijk
onderzoek als op het terrein van meer toegepast onderzoek dat in
opdracht van VWS wordt uitgevoerd. Van deze expertise profiteren zowel
het wetenschappelijk onderzoek als de maatschappij, omdat ontwikkeling
van kennis en de praktijk dicht bij elkaar zitten. In het samenwerkingsverband ZonMw werken ZON en NWO derhalve op constructieve en
vruchtbare wijze samen.
4. Hoe zal worden omgegaan met het recht tot het treffen van
voorzieningen in geval van ernstige taakverwaarlozing?
Mevrouw Leijten (SP) vroeg om een beschouwing over de vraag hoe de
minister in de toekomst omgaat met de taak die hij op grond van artikel 23
Kaderwet heeft om in te grijpen bij taakverwaarlozing.
De in artikel 23 van de Kaderwet opgenomen bevoegdheid tot het treffen
van voorzieningen bij taakverwaarlozing, is beperkt tot de situatie waarin
sprake is van ernstige taakverwaarlozing. Hiervan is blijkens de toelichting
op artikel 23 sprake als ontwrichting van de uitoefening van de taak dreigt.
Het instrument van de taakverwaarlozing is bedoeld als een ultimum
remedium. In artikel 23 is geregeld dat, spoedeisende gevallen uitgezonderd, het zelfstandig bestuursorgaan eerst in de gelegenheid moet
worden gesteld om zijn taak binnen een door de minister te bepalen
termijn, alsnog op juiste wijze uit te voeren. Voorts moeten er geen
andere middelen zijn om tot een verbetering van de situatie te komen.
Indien de minister van oordeel is dat sprake is van ernstige taakverwaarlozing, zal hij uiteraard eerst in overleg treden met het betrokken
zelfstandige bestuursorgaan teneinde te beoordelen wat de oorzaken zijn
van de taakverwaarlozing. In dat kader zal hij, spoedeisende gevallen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 950, nr. 10

14

daargelaten, moeten bezien of hij reeds bepaalde instrumenten heeft om
een einde te maken aan de ontoereikende wijze waarop de taak wordt
uitgevoerd. Zo kan hij bij een publiekrechtelijk zelfstandig bestuursorgaan
besluiten een of meer leden van een zelfstandig bestuursorgaan te
ontslaan indien sprake blijkt van ongeschiktheid voor de vervulde functie.
Ook kan hij bezien of, afhankelijk van de concrete situatie, het stellen van
beleidsregels soelaas kan bieden. Bij onvoldoende deskundig personeel,
bijvoorbeeld ten gevolge van een nieuwe taak of bijzondere externe
omstandigheden, kan een gesprek met het bestuursorgaan over het
stimuleren van bijscholing wellicht een oplossing bieden. Tevens kan
gebruik worden gemaakt van bepaalde instrumenten die reeds voortvloeien uit de specifieke regelgeving, zoals het per direct uit de handel
laten halen van een geneesmiddel (bij gevaar voor de volksgezondheid) of
het intrekken van een vergunning voor de betrokken taakuitvoering en het
verlenen van een vergunning aan een andere organisatie.
Of deze reguliere instrumenten soelaas kunnen bieden, hangt overigens
mede af van de spoedeisendheid van de situatie en de tijd die gemoeid is
met de toepassing van die instrumenten alsmede binnen welke termijn
van die instrumenten voldoende resultaat kan worden verwacht.
De Kaderwet houdt er echter rekening mee dat de reguliere instrumenten
die voorhanden zijn, onvoldoende soelaas bieden. In dat geval kan de
minister, na het bestuursorgaan zo mogelijk een termijn te hebben gesteld
om de zaken op orde te brengen, in geval van ernstige taakverwaarlozing
de voorzieningen treffen die noodzakelijk zijn om een einde aan de
ontwrichtende situatie te maken. Hierbij kan de minister inbreuk maken op
de wettelijk geregelde taakuitoefening door het bestuursorgaan. Zo kan de
minister bijvoorbeeld bij een privaatrechtelijk zelfstandig bestuursorgaan
ingrijpen in het bestuur en een bewindvoerder aanstellen. Ook kan hij de
betrokken taak laten uitvoeren door een andere organisatie.
Juist vanwege de mogelijke doorkruising van wettelijke regelingen is in
artikel 23 van de Kaderwet geregeld dat de minister de beide kamers der
Staten-Generaal onverwijld in kennis stelt van de door hem op grond van
artikel 23 getroffen voorziening. Het parlement kan de minister controleren bij de uitoefening van deze bevoegdheid en zo nodig ter verantwoording roepen. Indien niet volstaan kan worden met een tijdelijke
voorziening om de ontstane ontwrichting te repareren, zal de minister de
taakuitvoering door het betrokken zelfstandig bestuursorgaan moeten
heroverwegen en in voorkomende gevallen een toereikende wettelijke
regeling moeten entameren.
Tot slot wil ik nog ingaan op de door de heer Schouw (D66) gestelde vraag
in welke gevallen artikel 22 Kaderwet van toepassing zou zijn en in welke
gevallen de in artikel 23 van de Kaderwet geregelde taakverwaarlozingsregeling kan worden toegepast. Het vernietigingsrecht ziet uitsluitend op het
vernietigen van door het zelfstandige bestuursorgaan genomen besluiten.
Deze vernietiging kan plaatsvinden wegens strijd met het recht of het
algemeen belang. Zoals hierboven is aangegeven, is het treffen van
voorzieningen in verband met taakverwaarlozing alleen mogelijk in geval
van ernstige taakverwaarlozing; daarvan is sprake bij een (dreigende)
ontwrichting van de taak.
De reden om in de nota naar aanleiding van het verslag in het kader van
het buiten toepassing laten van het vernietigingsrecht te wijzen op onder
meer mijn bevoegdheid om in te grijpen bij taakverwaarlozing, is niet dat
in plaats van het instrument van vernietiging kan worden gekozen voor
het treffen van taakverwaarlozingsvoorzieningen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 950, nr. 10

15

Ik heb daarmee wel tot uitdrukking proberen te brengen dat de minister,
ook bij het buiten toepassing blijven van het vernietigingsrecht, niet met
lege handen staat en vele instrumenten heeft, waaronder het treffen van
taakverwaarlozingsvoorzieningen, om op het betrokken beleidsterrein op
te treden.
Ik hoop met het vorenstaande uw vragen voldoende te hebben
beantwoord.
De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
A. Klink

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 950, nr. 10

16