Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

21 501-33

Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie

21 501-08

Milieuraad

Nr. 240

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN VAN
VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 augustus 2009
Hierbij doen wij u mede namens de Staatssecretaris voor Europese Zaken,
het gezamenlijk verslag van de informele Energieraad en de informele
Milieuraad toekomen. Deze vonden «back to back» plaats op respectievelijk 23–24 juli en 24–25 juli jl. te A
r re, Zweden. Het overkoepelende thema
van beide bijeenkomsten was «een eco-efficiënte economie in Europa».
De minister van Economische Zaken,
M. J. A. van der Hoeven
De minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer,
J. M. Cramer

KST134015
0809tkkst21501-33-240
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-33 en 21 501-08, nr. 240 1

Verslag Informele Energieraad (23–24 juli 2009) en Informele
Milieuraad (24–25 juli 2009)
Het Zweedse voorzitterschap heeft ervoor gekozen de Informele Energieraad en de Informele Milieuraad aansluitend op elkaar te laten plaatsvinden, waarbij er een gedeeltelijke overlap was. De aparte sessies van de
Energieministers op 23 juli richtten zich op het nieuwe Energie Efficiëntie
Actieplan en op de herziening van de Richtlijn Energieprestaties
Gebouwen. Op 24 juli is er in een gezamenlijke sessie van Milieu- en
Energieministers en in een aparte sessie van Milieuministers met verschillende genodigden gesproken over eco-efficiëntie. Waar klimaatbeleid ook
in deze sessies een rode draad vormde is er daarnaast op 24 en 25 juli in
een aantal sessies door de Milieuministers apart verder doorgesproken
over de voorbereiding van de Internationale Klimaatconferentie die in
december in Kopenhagen plaats zal vinden.
Nieuw Energie Efficiëntie Actieplan
De Commissie en lidstaten bespraken de contouren van het nieuwe
energie efficiëntie actieplan, dat naar verwachting aan het eind van dit
jaar door de Commissie zal worden gepresenteerd. Het nieuwe actieplan
zal de opvolger vormen van het huidige actieplan – daterend van oktober
2006 – en zal beschrijven hoe het potentieel van 20% energiebesparing in
2020 kan worden gerealiseerd.
De Commissie merkte op zich in het nieuwe actieplan te zullen concentreren op een beperkt aantal sectoren en maatregelen, waarbij zij vooral
denkt aan de bouwsector en de energiesector. Daarnaast overweegt de
Commissie ook aanvullend beleid voor de transportsector. De Commissie
gaf aan steeds enthousiaster te worden over het idee van een bindende
doelstelling voor energiebesparing per lidstaat. Dat zou kunnen helpen de
politieke gerichtheid op energiebesparing te vergroten. Aan de andere
kant gaf de Commissie aan dat het niet de bedoeling is om een additionele last te creëren voor lidstaten.
Veel lidstaten wezen op de belangrijke bijdrage die een grotere energieefficiëntie kan leveren aan CO2-emissiereductie, de concurrentiekracht en
de werkgelegenheid. Het belang van een efficiëntere opwekking van
energie, naast meer efficiëntie in het eindgebruik, werd door verschillende
lidstaten onderstreept, waarbij het potentieel van decentrale energieopwekking zoals (bio)WKK en efficiënte warmtetoepassing werd
genoemd. Op de markt gebaseerde beleidsinstrumenten, zoals witte certificaten, zouden bedrijven de juiste en stabiele prikkels kunnen geven.
Lidstaten uitten hun tevredenheid over Europees bronbeleid, zoals het
vaststellen van energieprestatie-eisen aan apparaten. Uit de inbreng van
diverse lidstaten sprak de noodzaak om het voor eindgebruikers interessanter en eenvoudiger te maken energiebesparing te realiseren. Maar al te
vaak worden investeringen in energiebesparing, die zichzelf zouden terugverdienen, niet gedaan. Maatregelen die werden genoemd waren onder
andere meer en betere informatievoorziening en het slechten van
barrières in de markt. Verschillende lidstaten spraken zich uit tegen een
bindende doelstelling voor energiebesparing. Zij wezen daarbij op een
mogelijke negatieve wisselwerking met de bestaande Europese bindende
doelstellingen van 20% CO2 reductie en 20% hernieuwbare energie in
2020. Ook werden in dit verband de grote uitdagingen rondom de meetbaarheid van energiebesparing genoemd.
Nederland pleitte in zijn inbreng voor het slechten van resterende juridische en financiële barrières voor investeringen in energiebesparing. Als
voorbeeld noemde Nederland dat banken over het algemeen traditioneel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-33 en 21 501-08, nr. 240 2

te werk gaan en vaak niet de voordelen van een lagere energierekening
meewegen bij het toekennen van financieringen. Verder wees Nederland
op het succes van de meerjarenafspraken met de industrie, die al 15 jaar
zorgen voor een jaarlijkse energie-efficiëntie verbetering van 2%. Ten
aanzien van de bindende doelstelling voor energiebesparing heeft Nederland aangegeven zich nog te beraden op een definitief standpunt. Diverse
vragen zullen eerst beantwoord moeten worden, onder andere ten
aanzien van de wisselwerking met bestaande Europese instrumenten
zoals het emissiehandelssysteem (ETS) en de effecten op de totale kosten
van de CO2-emmissiedoelstelling. Nederland heeft aangegeven dat het
ook de gevolgen voor de nationale doelstelling voor energiebesparing van
2% zal meewegen in zijn oordeel.
Richtlijn Energieprestaties Gebouwen
De Commissie benadrukte in haar inleiding het belang van energiebesparing in de gebouwde omgeving. Voor het realiseren van de doelstellingen
uit het klimaatpakket is een forse energiebesparing in de gebouwde
omgeving noodzakelijk. De Commissie wees op het enorme onbenutte
potentieel, dat de huidige Richtlijn niet weet aan te boren. Om die reden
heeft de Commissie de herziening voorgesteld. De Commissie merkte op
het vraagstuk van de administratieve kosten heel serieus te nemen en hier
in de komende weken en maanden goed naar te zullen kijken. Het voorzitterschap stelde dat er een goede balans gevonden moet worden tussen
de administratieve lasten enerzijds en de baten van de Richtlijn anderzijds.
Uit de discussie kwam het algemene beeld naar voren dat de herziening
van de Richtlijn breed wordt gesteund door lidstaten. Enkele lidstaten
spraken expliciet hun steun uit voor het voorstel van de Commissie,
waarbij onder andere naar voren werd gebracht dat het huidige voorstel
voldoende ruimte biedt aan lidstaten om zelf te bepalen hoe zij energiebesparing in de gebouwde omgeving willen nastreven. Nederland gaf aan
het doel van de (herziening van) de Richtlijn weliswaar te ondersteunen,
maar serieuze zorgen te hebben ten aanzien van een aantal voorgestelde
maatregelen, met name de maatregelen die de administratieve lasten
verhogen. Nederland merkte op dat het huidige voorstel op deze punten
niet voldoet aan zijn wensen. Nederland wees daarbij op de uitkomst van
een eigen impact assessment, die een omvangrijke stijging van de
administratieve lasten laat zien, en vroeg aandacht voor de alternatieve
tekstvoorstellen die het heeft ingediend.
De discussie in de Raad concentreerde zich op de volgende drie
hoofdthema’s: a) strategieën voor laag energetische gebouwen; b) financiële prikkels en financiële markt barrières en c) een methodologie voor
het berekenen van kostenoptimale prestatieniveaus. Deze thema’s waren
vooraf door het Zweeds voorzitterschap geselecteerd en beschreven in
een korte achtergrondnotitie met discussievragen. Het voorzitterschap
beoogde met het debat een leidraad te verkrijgen voor de onderhandelingen met het Europees Parlement, dat op de geselecteerde thema’s een
andere visie heeft dan de Raad.
Het voorstel van de Commissie voorziet in het opstellen van nationale
strategieën door lidstaten die ervoor moeten zorgen dat het aantal laag
energetische gebouwen – gebouwen met een lage CO2-uitstoot en een
laag primair energiegebruik – toeneemt. Lidstaten zullen volgens het
voorstel per categorie hun eigen doelen stellen, en een eigen definitie van
dergelijke gebouwen opstellen. De Commissie zal wel gedeelde principes
voor deze definitie formuleren. Het Europees parlement wenst verder te
gaan; het wil een gedeelde definitie opnemen in de Richtlijn en alle
nieuwe gebouwen energieneutraal laten zijn per eind 2018. Lidstaten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-33 en 21 501-08, nr. 240 3

kwamen overeen dat een heldere definitie van het begrip laag energetische huizen van belang is. Nederland, gesteund door enkele lidstaten, gaf
aan dat deze strategie zich alleen zou moeten richten op nieuwe
gebouwen, aangezien het ombouwen van bestaande gebouwen naar
energieneutrale gebouwen simpelweg te duur zou zijn. De Commissie,
gesteund door enkele lidstaten, meende echter dat het veel te lang zou
duren om de gebouwde omgeving energieneutraal te maken indien de
ambities beperkt zouden blijven tot nieuwe gebouwen.
Het Europees Parlement heeft in eerste lezing voorgesteld om nieuwe en
bestaande financiële instrumenten ter vergroting van de energieefficiëntie in gebouwen (op EU- en lidstaatniveau) op te nemen in de
Richtlijn. De Commissie merkte op dat het opnemen van verplichte financiële instrumenten niet zou passen binnen het juridisch kader van de
Richtlijn. Het vaststellen van financiële en fiscale prikkels om energiebesparing in de gebouwde omgeving te stimuleren is volgens de Commissie
bovendien een zaak van de lidstaten. Dit werd door diverse lidstaten,
waaronder Nederland, gesteund. Er was derhalve geen steun van de
lidstaten voor het opnemen van verplichte financiële prikkels in de Richtlijn. De suggestie van het voorzitterschap om een niet-bindende en niet
beperkte lijst van mogelijke stimuleringsmaatregelen in de Richtlijn op te
nemen kon wel op steun rekenen van veel lidstaten.
Het voorstel van de Commissie voorziet in een methodologie voor het
berekenen van het kostenoptimale niveau van de minimumeisen die
gesteld worden aan energieprestaties van gebouwen. In een overgangsfase kunnen lidstaten deze methodologie gebruiken voor een vergelijking
van de minimumeisen die ze zelf stellen met het berekende kostenoptimale niveau. Vanaf medio 2017 zullen hun minimumeisen echter
overeen moeten komen met de berekende kostenoptimale niveaus. Het
Europees Parlement wil dit vervroegen naar 2015. Een meerderheid van
lidstaten zag het nut in van een methode die het mogelijk maakt om de
eisen die verschillende landen stellen te vergelijken. Over de vraag of deze
methode ook minimumeisen aan lidstaten zou mogen voorschrijven
bestond echter verdeeldheid. De Commissie, gesteund door enkele
lidstaten, pleitte hier nogmaals voor, omdat alleen zo het resterende
besparingspotentieel werkelijk zou worden aangeboord. Diverse lidstaten,
waaronder Nederland, toonden zich echter kritisch vanwege de grote
verschillen tussen lidstaten. Een geharmoniseerde methode zou hieraan
geen recht kunnen doen.
De commissie merkte afsluitend op voldoende mogelijkheden te zien voor
een tijdig compromis over het voorstel tussen de Raad, de Commissie en
het Europees Parlement. Het voorzitterschap gaf aan eind september de
onderhandelingen met het EP te zullen beginnen en beoogt een – met het
EP en de Commissie – overeengekomen tekst op 7 december voor te
leggen aan de Raad van energieministers.
Eco-efficiëntie
Eco-efficiëntie werd door iedereen omarmd als noodzakelijk element in de
economie van de toekomst. Het negeren van externe kosten werd gezien
als een belangrijke oorzaak van de driedubbele crisis waarin de wereld nu
verkeert; een financiële, een economische, en een klimaatcrisis. De vraag
welke instrumenten ingezet kunnen worden om een duurzaam gebruik
van hernieuwbare en niet-hernieuwbare natuurlijke hulpbronnen mogelijk
te maken bepaalt nu het debat. Hierbij werd een aantal zaken veelvuldig
genoemd:
– Beprijzing, waaronder een gedeeltelijke verschuiving van de belastinggrondslag van arbeid naar milieuvervuiling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-33 en 21 501-08, nr. 240 4

–
–
–
–
–
–

«Beyond GDP», dat wil zeggen een verbreding van de doelstelling voor
groei.
Aanpassing van de vraagkant door duurzaam inkopen en stimuleren
van koplopers.
Een kwantitatieve doelstelling voor energie-efficiëntie.
Vergroening van het EU budget.
«Research & Development».
Werkgelegenheid in de milieusector.

Prominente gasten tijdens deze informele raad waren Nicholas Stern
(verbonden aan de London School of Economics), Nobuo Tanaka (directeur van Internationaal Energie Agentschap) en Sonjica Buyelwa (ZuidAfrikaans Milieuminister). Stern en Tanaka gingen vooral in op de
(financieel-economische) inspanningen die nodig zijn om in 2050 de
gemiddelde temperatuur met niet meer dan twee graden te laten stijgen.
Waar Stern de transitie naar een koolstofarme economie beschreef als een
ontwikkeling die uitdagingen en veel kansen biedt, benadrukte Tanaka
vooral de kosten. De Zuid-Afrikaanse Milieuminister Buyelwa zei dat 2009
het jaar van een «new big deal» moet worden. Zij onderstreepte de
samenhang tussen ontwikkeling van arme landen en het mondiale
klimaatbeleid.
Nederland vroeg speciale aandacht voor de internalisering van externe
kosten in internationale productketens. Na biobrandstoffen en hout
moeten nu andere producten aan bod komen. Hiernaast benadrukte
Nederland het belang van het zogenoemde «Green development mechanism», een mechanisme om de waarde van biodiversiteit in marktprijzen
te verdisconteren.
Het thema eco-efficiëntie zal ook aan de orde komen tijdens de informele
Raad voor Concurrentievermogen – en de Transportraad. Doel van het
Zweeds EU-Voorzitterschap is te komen tot een gezamenlijke inzet voor de
herziening van de Lissabonstrategie tijdens de Voorjaars-top van 2010.
Klimaatonderhandelingen
In een constructieve en open sfeer werd er tussen de ministers gesproken
over de klimaatonderhandelingen die in december 2009 moeten leiden tot
een nieuwe mondiale klimaatovereenkomst. Hierbij werd een koppeling
gelegd tussen het formele traject in het kader van het klimaatverdrag met
resultaten van recente internationale bijeenkomsten zoals de G8 in
l’Aquila, het Major Economies Forum en de bijeenkomst van een selecte
groep milieuministers recent in Groenland. Op onderdelen moet de Europese positie nader worden ingevuld, waarbij het tevens van belang is de
juiste timing te kiezen voor de noodzakelijke balans tussen de doelstellingen en wensen van de EU bij een akkoord en hetgeen de EU daarbij wil
en kan aanbieden. De ministers bevestigden opnieuw dat de Europese
Unie bereid is haar broeikasgasemissies met 30% te verminderen mits
andere ontwikkelde landen vergelijkbare reductie-inspanningen op zich
nemen. De VS, Canada, Japan en andere OESO-landen moeten hun doelstellingen hiermee in lijn brengen, en van de meer geavanceerde ontwikkelingslanden worden betekenisvolle inspanningen verwacht. Een gezamenlijke ambitie is nodig om de gemiddelde temperatuur op aarde met
niet meer dan twee graden te laten stijgen. Ministers spraken onder meer
over mogelijkheden om de geleverde inspanningen objectief te kunnen
vergelijken. Vastgesteld werd dat de Europese Raad van oktober moet
komen tot verder substantiële voorstellen van de EU ten aanzien van de
financieringsopties en instrumenten om maatregelen in ontwikkelingslanden te financieren, dit als belangrijke stap naar een overeenkomst in
Kopenhagen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-33 en 21 501-08, nr. 240 5