Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

34 773

Gevolgen van de orkaan Irma

Nr. 20

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BINNENLANDSE ZAKEN
EN KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 19 juni 2020
Conform mijn toezegging uw Kamer periodiek te informeren over de
wederopbouw van Sint Maarten (AO d.d. 30 januari 2018) (Kamerstuk
34 773, nr. 9) bied ik u bijgevoegd het Annual Report 2019 Sint Maarten
Trustfonds (hierna jaarrapportage 2019) aan1.
Eerder liet ik uw Kamer al weten dat de voor de wederopbouw gereserveerde middelen beschikbaar zullen blijven voor de wederopbouw. De
opgave blijft immers na de huidige COVID-19 crisis onverminderd groot
(Kamerstuk 35 420, nr. 12). De crisis heeft echter wel invloed op de
wederopbouw. Door de sluiting van het luchtruim en de periode van
(totale) lockdown op Sint Maarten hebben infrastructurele werken tijdelijk
geen doorgang kunnen vinden en zijn internationale staf en ingehuurde
consultants niet of alleen op afstand beschikbaar waardoor trajecten zijn
vertraagd. Hoewel het hoogtepunt van de COVID-19 crisis qua volksgezondheid op Sint Maarten voorbij lijkt te zijn, is de impact op de wederopbouw nog niet exact vast te stellen. Met ingang van 11 mei jl. is Sint
Maarten begonnen met de afbouw van de COVID-maatregelen. Ik heb er
bij de Wereldbank en Sint Maarten op aangedrongen de noodzakelijke
maatregelen te treffen om de werkzaamheden verantwoord te kunnen
hervatten. Inmiddels is het herstel van huizen en de bouw van het
ziekenhuis weer opgestart. In deze brief licht ik de voortgang van de
wederopbouw in 2019 naar aanleiding van het Annual Report toe en
informeer ik u over de huidige stand van zaken.
Algemeen
De wederopbouw van Sint Maarten is gericht op duurzaam herstel, opdat
de wederopbouw resulteert in een sterker en weerbaarder Sint Maarten.
In het jaar 2019 is, naast de voortzetting van activiteiten gericht op
reparatie en herstel van schade, ook gestart met activiteiten gericht op
1

kst-34773-20
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 34 773, nr. 20

1

duurzame ontwikkeling. De eerste resultaten van die inzet zijn zichtbaar en
dat is positief. Tegelijkertijd constateer ik dat het in het belang van de Sint
Maartense bevolking, sneller kan en moet. Mijn inzet is er dan ook
blijvend op gericht meer zichtbare en tastbare resultaten te boeken.
De nieuwe regering van Sint Maarten zal commitment moeten tonen aan
de afspraken die wij hebben gemaakt over de wederopbouw. Niet alleen
in woord, maar vooral ook in daad. Daarnaast blijf ik ook de Wereldbank
aanspreken op hun rol in de voortgang. Ik verwacht van hen creatieve
oplossingen en een pragmatische aanpak waar mogelijk. Nederland zal
verder, zonder de verantwoordelijkheidsverdeling tussen de beide landen
uit het oog te verliezen en met rekenschap van de huidige situatie, waar
nodig een maximale bijdrage leveren door het bieden van concrete
(operationele) ondersteuning.
Financieel
In 2019 heeft Nederland geen additionele middelen in het trustfonds
gestort. Het totaal aan gestorte middelen bedraagt daarmee nog steeds
€ 262 mln., ofwel $ 305,7 mln. Omdat het rendement op deze middelen
aan het trustfonds wordt toegevoegd, is ultimo 2019 in totaal $ 316,6 mln.
beschikbaar in het trustfonds. Vanaf de Aanvullende Post zal tot eind 2021
nog maximaal € 191 mln. gestort worden in het trustfonds, waarvan
oorspronkelijk was voorzien dat dit in 2019 zou gebeuren. Aangezien de
reeds gestorte middelen tot en met heden voldoende dekkend zijn voor
het onderhanden werk, is het storten van een derde (en vierde) tranche
nog niet nodig geweest. Het is mijn verwachting dat een derde tranche in
de loop van 2020 en een vierde tranche in 2021 zullen worden gestort.
Daarover vindt momenteel overleg plaats met de Wereldbank en zodra
hierover afspraken zijn gemaakt, zal ik uw Kamer daarover informeren.
Eind 2019 waren er zes projecten in uitvoering, waaraan een totaalbedrag
van $ 203,3 mln. is gecommitteerd. Daarnaast wordt gewerkt aan acht
projecten in voorbereiding met een totale geschatte budgettaire omvang
van $ 177,0 mln. De Wereldbank heeft ultimo 2019 $ 6,6 mln. besteed aan
het beheer van het trustfonds en $ 7,4 mln. aan de voorbereiding en
uitvoering van projecten.
Resultaten
De jaarrapportage 2019 geeft de stand van zaken weer, waarbij ook de
uitdagingen en knelpunten worden benoemd. Onderstaand licht ik eerst
een aantal van de bereikte resultaten toe, waarna ik kort in ga op een
aantal voor Nederland prioritaire dossiers, inclusief de uitdagingen en
knelpunten. Voor de overige onderwerpen verwijs ik naar de jaarrapportage 2019.
In het jaar 2019 zijn de eerste resultaten zichtbaar en tastbaar geworden.
Zo zijn de nooddiensten in 2019 verder versterkt door onder andere
herstel van gebouwen en het leveren van divers materiaal, zoals
communicatie- en ademhalingsapparatuur voor de brandweer. Aan het
inkomensondersteuning- en trainingsprogramma hebben inmiddels ruim
1.700 mensen deelgenomen. Zij zijn in staat gesteld door training een
betere (start)kwalificatie op de arbeidsmarkt te behalen en hebben
daarvoor een financiële toelage ontvangen. De doelstelling van 1.800
deelnemers wordt medio 2020 bereikt. De looptijd van dit programma is
evenwel verlengd om ook het onderliggende sociale systeem te
versterken en daarmee beter voorbereid te zijn op een volgende crisis. De
noodzakelijke herstelwerkzaamheden aan het ziekenhuis op Sint Maarten
zijn grotendeels afgerond en onderhanden werk richt zich nu nog op de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 34 773, nr. 20

2

uitbreiding en kwaliteit van de dienstverlening om daarmee kostenbesparing als gevolg van een afname van medische uitzendingen te
realiseren. Met de overdracht van de grond aan de aannemer is de
nieuwbouw van het ziekenhuis feitelijk van start gegaan. De bouwwerkzaamheden zijn begin januari gestart maar als gevolg van de COVID-19
crisis tijdelijk stil gelegd. Inmiddels worden de werkzaamheden weer
opgestart.
Diverse projecten zijn in 2019 voorbereid, om in 2020 tot uitvoering te
kunnen komen. Begin 2020 is de overeenkomst getekend voor een project
gericht op financiële ondersteuning van de private sector, dat uitgevoerd
zal worden in samenwerking met (lokale) financiële instellingen. Dit
project kan ondersteunend zijn aan het herstel van de economie in de
huidige crisis. Ook wordt binnenkort de overeenkomst ter oprichting van
een NGO-faciliteit onder beheer van VNG International getekend.
Daarmee krijgen non-gouvernementele organisaties toegang tot de
middelen uit het trustfonds. Tot slot, nu de nieuwe regering op Sint
Maarten is geïnstalleerd zal de Wereldbank de gesprekken over de
Development Policy Operation – het instrument waarmee overheidshervormingen worden gefaciliteerd – hervatten.
Herstel luchthaven
De besluitvorming over het herstel van de luchthaventerminal had al lang
geleden moeten en kunnen plaatsvinden. De regering van Sint Maarten
heeft echter op meerdere momenten kostbare tijd verspild, met name
door het zoeken naar alternatieve financiering, terwijl er vanuit de
Wereldbank en de Europese Investeringsbank (EIB) al een zeer voordelig
voorstel op tafel lag. Inmiddels heeft Sint Maarten ingestemd met dit
voorstel en eind 2019 zijn de hiervoor benodigde financieringsovereenkomsten door alle betrokken partijen getekend. Voor de reconstructie
komt in totaal $ 101 mln. beschikbaar, waarvan $ 51 mln. via het Trustfonds en $ 50 mln. via een lening van Sint Maarten bij de Europese
Investeringsbank (EIB). Daarnaast is in het trustfonds een liquiditeitsfaciliteit van $ 21 mln. gecreëerd, om in geval van financiële nood tijdens de
reconstructie de operatie te kunnen garanderen.
Met Sint Maarten was overeengekomen dat deze middelen pas zouden
vrijkomen wanneer verschillende verbeteringen waren doorgevoerd in de
corporate governance van de luchthaven, om daarmee te borgen dat de
middelen rechtmatig en doelmatig zullen worden besteed. In de laatste
maanden van 2019 en de eerste maanden van 2020 heet Sint Maarten
belangrijke stappen gezet om die verbeteringen door te voeren en zijn
nadere afspraken gemaakt om verdere verbetering te borgen. Daarom heb
ik er begin maart mee ingestemd om de middelen te laten vrijkomen.
Daarmee kan het project nu daadwerkelijk de volgende fase in, namelijk
het aanbesteden van de herstelwerkzaamheden waarvoor de voorbereidende werkzaamheden volgens planning verlopen.
Afvalproblematiek
De situatie op de vuilstortplaats op Sint Maarten is in 2019 verbeterd.
Zowel door inzet vanuit het verantwoordelijk ministerie op Sint Maarten
(VROMI) op afvalmanagement als door toepassing van een dagelijkse
afdeklaag op advies van de Wereldbank en bekostigd uit het trustfonds.
Experts hebben vastgesteld dat het aantal ondergrondse brandhaarden
hierdoor significant is gedaald.
Eind januari hebben het National Recovery and Program Bureau (NRPB),
de overheid van Sint Maarten en de Wereldbank naar aanleiding hiervan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 34 773, nr. 20

3

intensief overlegd en is op hoofdlijnen overeenstemming bereikt over een
alternatieve aanpak. Kern van die aanpak is het parallel uitvoeren van de
noodzakelijke herhuisvesting van nabijgelegen huishoudens enerzijds en
van civiele werken op de vuilstortplaats anderzijds. Uiteraard wordt
daarbij nog steeds voldaan aan de richtlijnen en eisen met betrekking tot
sociale impact en milieu. Het is aan de overheid van Sint Maarten om te
zorgen dat de noodzakelijke herhuisvesting wordt voorbereid en zo snel
als mogelijk plaatsvindt, zodat het project niet meer onnodige vertraging
oploopt. Ik heb echter moeten constateren dat de afgelopen maanden te
weinig voortgang is geboekt. Van de nieuwe regering en met name de
betrokken ministers verwacht ik dat zij dit project, dat essentieel is voor de
economie en volksgezondheid van Sint Maarten, met prioriteit oppakt. Ik
heb dan ook aangedrongen op agendering van dit project in diverse
overleggen tussen de Wereldbank, Sint Maarten en Nederland. In de
stuurgroep is afgesproken dat periodiek een high level meeting plaats zal
vinden met de regering van Sint Maarten over de voortgang van dit
project om knelpunten op te lossen.
Op basis van de eerste resultaten van de studies naar een duurzame
aanpak voor afval (solid waste management) wordt duidelijk dat een
systeem voor een dergelijke aanpak op Sint Maarten van de grond af aan
moet worden opgebouwd. Het gaat dan bijvoorbeeld om het oprichten
van een afvalautoriteit, het invoeren van een afvalstoffenheffing en het
updaten van wet- en regelgeving. Een dergelijk systeem is noodzakelijk
om een duurzame aanpak van afval op Sint Maarten verder vorm te
kunnen geven. Nederland heeft technische assistentie aangeboden om
Sint Maarten daarbij te helpen.
Herstel van huizen
In mijn brief d.d. 8 oktober 2019 (Kamerstuk 34 773, nr. 19) informeerde ik
uw Kamer uitgebreid over het aantal herstelde huizen. Ultimo 2019 waren
er ruim 1.100 huizen gerepareerd met inzet van Nederlands hulpgeld,
waarvan 669 door het Rode Kruis. In de pijplijn zit de reparatie van nog
eens bijna 500 huizen; deels sociale woningbouw (64 appartementen) en
deels private woningen.
Volgens het NRPB, de verantwoordelijke uitvoeringsorganisatie voor de
wederopbouw, worden in dit programma voor herstel van private
woningen alle aanvragen gehonoreerd die op basis van de gestelde
criteria door de overheid van Sint Maarten zijn goedgekeurd. Daarnaast
heeft het Rode Kruis begin 2020 een subsidieovereenkomst met de
Wereldbank gesloten, waarmee 200 huizen zullen worden gerepareerd. De
uitvoering is gestart en het Rode Kruis heeft inmiddels 12 huizen
gerepareerd. Het gaat om verlengde noodhulp en het doel is om
kwetsbare huishoudens een veiliger onderkomen te bieden.
Uitdagingen en knelpunten
De uitvoering en implementatie van projecten verloopt langzamer dan
verwacht en dat betreur ik zeer. Capaciteitsgebrek bij de overheid en bij
het NRPB, trage besluitvorming, gebrek aan data en politieke stabiliteit
zijn de grootste knelpunten voor de wederopbouw. Verder wordt
specifieke expertise gemist, zoals inkoop-en aanbestedingsspecialisten en
wetgevingsjuristen, maar ook algemeen projectmanagement. Tot op
heden heeft werving voor dergelijke functies maar beperkt succes
opgeleverd. Daarnaast kent ook de markt beperkingen; de beperkte
aanwezigheid van aannemers en ingenieurs, onvoldoende beschikbaarheid van specifieke kennis en expertise en onbekendheid met de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 34 773, nr. 20

4

vereisten die horen bij het gunnen en uitvoeren van grote (infrastructurele) werken, hebben een vertragend effect.
Versnelling is hard nodig. Daarom dring ik aan op een pragmatische
aanpak en versnelde procedures waar mogelijk. De COVID-19 crisis hoeft
niet in alle gevallen in de weg te staan. Verder zet ik op dit moment in op
actieve versterking van de uitvoering, door daar waar nodig en mogelijk
technische assistentie te bieden. Zo stelt Nederland op dit moment
expertise van de Royal Schiphol Group ter beschikking aan de luchthaven
op Sint Maarten, wordt de Rijksdienst voor Volksgezondheid en Milieu
(RIVM) bij het onderzoek naar lucht-, water- en bodemkwaliteit betrokken
en ondersteunt het Ministerie van Financiën de noodzakelijke herziening
van de Belastingwetgeving van Sint Maarten om het vestigingsbesluit met
de Wereldbank mogelijk te maken. Toepassing van dit model van actieve
versterking van de uitvoering wordt verder verkend, zonder daarmee de
verantwoordelijkheid voor de uitvoering van het land Sint Maarten over te
nemen.
De politieke instabiliteit in met name de tweede helft van 2019 heeft ertoe
geleid dat belangrijke keuzes en beslissingen niet werden genomen en
uitvoering van cruciale activiteiten werd bemoeilijkt. Van de nieuwe
regering die eind maart is aangetreden verwacht ik dat zij de wederopbouw voortvarend ter hand nemen.
De Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
R.W. Knops

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 34 773, nr. 20

5