Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

28 345

Aanpak huiselijk geweld

Nr. 183

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 oktober 2017
Hierbij informeer ik u, mede namens de Minister van Veiligheid en Justitie
(VenJ), de Minister en Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) en de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
(OCW) over de voortgang van de aanpak van geweld in afhankelijkheidsrelaties (GIA) sinds de voortgangsrapportage van 2 februari 20171. Deze
aanpak vraagt onze gezamenlijke inzet om de veiligheid van slachtoffers
te borgen.
In de brief komt achtereenvolgens het volgende aan de orde:
– De stand van zaken wat betreft de aanscherping meldcode huiselijk
geweld en kindermishandeling, Veilig Thuis en het Nationaal Programma kindermishandeling en huiselijk geweld;
– De reactie op twee rapporten over de vrouwenopvang. Centraal staat
hoe we samen met gemeenten en de vrouwenopvanginstellingen
kunnen komen tot een versterking van de lerende praktijk;
– De reactie op de uitzending van Een Vandaag over «Ouders boos over
verdenking ziek maken kind» van 9 september 2017, conform het
verzoek van de vaste commissie van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport (VWS). Daarin wordt uiteengezet op welke manier Veilig Thuis
zich inzet voor verdere kwaliteitsverbetering;
– Ten slotte wordt een aantal moties en toezeggingen afgedaan.
1. Stand van zaken aanpak GIA
Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling
Uw Kamer is op 6 juli 2017 geïnformeerd over de wijziging van het Besluit
verplichte meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling2. Deze
wijziging wordt op 1 januari 2019 van kracht. VWS ondersteunt in
samenwerking met VenJ, OCW en SZW het komende anderhalf jaar de
1
2

kst-28345-183
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Kamerstuk 28 345, nr. 174
Kamerstuk 28 345, nr. 182

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 345, nr. 183

1

beroepsgroepen bij het opstellen en implementeren van het afwegingskader in de meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling. De
beroepsgroepen die vallen onder de werking van de meldcode zijn op
basis van inhoudelijke gronden verdeeld in zeven clusters. Per cluster is
een projectleider aangesteld ter ondersteuning van de beroepsgroepen bij
het opstellen van de afwegingskaders. Tevens is een overkoepelend
coördinator aangesteld die als taak heeft de projectleiders te ondersteunen en verantwoordelijk is voor de uitwisseling tussen de clusters en
het betrekken van Veilig Thuis, de inspecties, de jongerentaskforce, de
kennisinstituten en de betrokken departementen. Op deze manier worden
de afwegingskaders in samenhang opgesteld. Ter ondersteuning is het
Basisdocument Het afwegingskader in de meldcode huiselijk geweld en
kindermishandeling (juli 2017) opgesteld3.
Met de wijzing van het Besluit is ook het programma «Aanscherping en
verbetering Meldcode en werkwijze Veilig Thuis» afgerond (bijlage 14). Het
programma heeft een aantal producten opgeleverd (bijlage 1 a-c5) dat
betrokken wordt bij de voorbereiding van de invoering van het Besluit.
Veilig Thuis
Het VNG-programma «Veilig Thuis – de basis op orde», begeleid door de
heer Sprokkereef, is op 1 juli 2017 afgerond. Bijgevoegd de eindrapportage van dit programma (bijlage 26). Het doel was gemeenten en Veilig
Thuis-organisaties (hierna: VT-organisaties) te ondersteunen de basis van
de 26 VT-organisaties op orde te brengen. Hierbij werd «basis op orde»
gedefinieerd als het voldoen aan de randvoorwaarden zoals door de
inspecties in stap 1 gesteld. Het programma heeft een belangrijke bijdrage
geleverd aan de groei en ontwikkeling van de VT-organisaties, zoals door
de inspecties is vastgesteld bij de toetsing in stap 2 (april 2017)7. In het
programma is een aantal adviezen opgesteld voor het Landelijk Netwerk
Veilig Thuis. Het Landelijk Netwerk benut deze adviezen verder bij de
uitvoering van het door mij gesubsidieerde Meerjarenuitvoeringsprogramma 2017 – 2020. In dit kader wordt in paragraaf 3 nader ingegaan op
de doorontwikkeling en kwaliteitsverbetering van Veilig Thuis.
Daarnaast is het afgelopen half jaar door politie, Veilig Thuis en het
Openbaar Ministerie (OM) hard gewerkt aan de verbeterslag van de
politiemeldingen aan Veilig Thuis. Het resultaat van deze inspanningen is
een forse stap richting duurzame kwaliteitsverbetering in de onderlinge
samenwerking. Waar voorheen met verschillende formulieren en
informatiestromen werd gewerkt, werken politie-eenheden en Veilig Thuis
nu met een uniform Veilig Thuis-meldingenformulier dat via de CORV
(Collectieve Routeervoorziening) beveiligd wordt verzonden. Daarnaast
worden verbeteringen inzake de terugkoppeling van Veilig Thuis aan de
politie uitgewerkt. Politie en Veilig Thuis gebruiken dit jaar om de nieuwe
werkwijze in de uitvoering verder vorm te geven en indien nodig bij te
sturen. In de verbeterslag is tevens een stap gemaakt in de samenloop
van opsporing door politie en de triage door Veilig Thuis.
Nationaal programma kindermishandeling en huiselijk geweld
In mei 2017 zijn vier kwartiermakers vanuit het Rijk en gemeenten gestart
met de voorbereidingen voor een Nationaal Programma kindermishan3

htpps://www.rijksoverheid.nl/documenten/afwegingskader-in-de-meldcode-huiselijk-geweld-enkindermishandeling
4
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
5
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
6
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
7
Kamerstukken 34 477 en 31 839, nr. 19

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 345, nr. 183

2

deling en huiselijk geweld. Het doel is verankering van een effectieve
aanpak van GIA binnen het sociale en veiligheidsdomein. Er lagen al
verschillende handreikingen en adviezen die bruikbaar zijn voor de
invulling van een programma zoals de voorstellen van de Taskforce
Kindermishandeling en Seksueel Misbruik en de door de Kring van
Veiligheid geopperde leerkringen. De kwartiermakers zijn daarnaast in
gesprek gegaan met wethouders, politie, Veilig Thuis, ervaringsdeskundigen, jongeren en andere betrokken partijen over de vraag hoe een
Nationaal Programma moet worden ingevuld.
Op basis van de gesprekken die de kwartiermakers hebben gevoerd wordt
een voorstel gemaakt voor een meerjarig Nationaal Programma kindermishandeling en huiselijk geweld. Het is aan het nieuwe Kabinet om
hieraan verder invulling te geven.
Onderzoek kindermishandeling
Het CBS publiceert medio oktober 2017 op zijn site de uitkomsten van een
onderzoek in opdracht van het Ministerie van VenJ. Dit onderzoek geeft
een beeld per gemeente van een aantal gezinskenmerken bij kinderen die
in 2014 zijn gemeld en geregistreerd bij het Advies- en Meldpunt
Kindermishandeling, omdat ze slachtoffer waren van kindermishandeling.
De bevindingen worden meegenomen in een vervolgtraject waarbij voor
gemeenten de prevalentie en achtergrondkenmerken van kindermishandeling meer inzichtelijk worden gemaakt.
2. Rapporten vrouwenopvang
Het Toezicht Sociaal Domein/Samenwerkend Toezicht Jeugd heeft in mei
2017 het rapport Moeder en kind verlaten de vrouwenopvang. (Wie) Is dat
een zorg? uitgebracht8. Daarnaast heeft de Nationale ombudsman in juli
2017 het rapport Vrouwen in de knel gepubliceerd9. Verschillende leden
van uw Kamer hebben over de uitkomsten van beide rapporten vragen
gesteld10. Daarnaast heeft de vaste Kamercommissie voor VWS de
Staatssecretaris van SZW en mij verzocht om een integrale reactie te
geven op het rapport van de ombudsman, met daarbij specifieke aandacht
voor de in het rapport geschetste schuldenproblematiek11.
Samenvatting rapporten
Het Toezicht Sociaal Domein/Samenwerkend toezicht Jeugd heeft haar
onderzoek vooral gericht op de continuïteit van zorg en ondersteuning
aan vrouwen en kinderen die de vrouwenopvang verlaten en het daarbij
borgen van hun veiligheid. De samenwerkende inspecties concluderen dat
deze groep vrouwen en kinderen in de overgang naar zelfstandigheid
speciale aandacht vraagt. Het gaat immers om een kwetsbare groep. Het
ontbreken van continuïteit in de zorg en ondersteuning kan een groot
risico zijn voor terugval en daarmee ook voor de veiligheid. Daarom is het
belangrijk dat ook na vertrek uit de vrouwenopvang zicht op deze
vrouwen en kinderen blijft. De samenwerkende inspecties geven de
vrouwenopvanginstellingen, hun ketenpartners en de gemeenten
daarvoor een aantal aanbevelingen, bijvoorbeeld om de samenwerking
tussen de gemeenten, de vrouwenopvang en de ketenpartners te
bevorderen door het maken van afspraken. Zo wordt duidelijk wat men
van elkaar mag verwachten, wie regie voert en waar men met signalen
terecht kan. Ook geven zij aan dat er ruimte is voor gemeenten hun
8

Bijlage bij Kamerstuk 29 325, nr. 89
https://www.nationaleombudsman.nl/onderzoek/2017075-vrouwen-in-de-knel
10
Aanhangsel Handelingen II 2016/17, nrs. 2355 en 2602
11
Kamerstuk 29 325, nr. 90
9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 345, nr. 183

3

procedures rondom het aanvragen van uitkeringen te verbeteren en de
mogelijkheden voor maatwerk rondom uitkeringsverstrekking te benutten.
De Nationale ombudsman heeft in zijn onderzoek gekeken in hoeverre de
uitvoeringspraktijk van wet- en regelgeving rond sociale en financiële
voorzieningen aansluit op het dagelijks leven van vrouwen die in de
vrouwenopvang verblijven en daar weer uitstromen. De zorg en ondersteuning voor deze vrouwen blijkt in theorie goed geregeld maar in de
praktijk anders uit te pakken. Zo constateert de ombudsman dat veel
knelpunten in de uitvoeringspraktijk ontstaan en vaak niet het gevolg zijn
van schurende wet- en regelgeving of lacunes daarin. Het ontbreekt in de
praktijk nog vaak aan een integrale en op het individu toegesneden
aanpak, terwijl daaraan bij deze kwetsbare groep vrouwen met kinderen
grote behoefte bestaat. Een aantal knelpunten zou opgelost kunnen
worden als meer ingezet wordt op (structureel) overleg tussen gemeenten
en instellingen voor de vrouwenopvang over de wijze van de uitvoering
van alle regelingen en de mogelijkheden te komen tot maatwerkoplossingen. Voorts schetst de ombudsman voor een aantal inhoudelijke
thema’s oplossingsrichtingen voor de uitvoeringspraktijk die kunnen
bijdragen aan het oplossen van de gesignaleerde knelpunten. De
ombudsman beveelt VWS aan regie te nemen en samen met het
Ministerie van SZW en andere betrokken partijen aan de slag te gaan.
Reactie
Vrouwen die terecht komen in de vrouwenopvang hebben vaak jarenlang
te maken gehad met huiselijk geweld. Deze vrouwen rapen al hun moed
bijeen en vluchten noodgedwongen naar de vrouwenopvang, vaak samen
met hun kinderen. Dit betekent dat zij hun familie en vertrouwde
omgeving achter zich moeten laten. In de vrouwenopvang hopen ze in de
eerste plaats bescherming en veiligheid voor zichzelf en hun kinderen te
vinden. Daarna ontstaat pas rust, tijd en energie om de noodzakelijke
dingen te regelen. De zorgbehoefte van deze vrouwen heeft betrekking op
verschillende leefdomeinen, waaronder de financiële situatie. Ze komen
dan ook in aanraking met verschillende regelingen, procedures en
organisaties. Deze vrouwen die al extra kwetsbaar zijn door de situatie
waarin zij zich bevinden, worden hier vaak door overrompeld. Het is
moeilijk alle consequenties te overzien. Komen ze uit de opvang dan
moeten ze samen met hun kinderen vaak weer een heel nieuw leven
opbouwen. Dit alles vraagt integraal maatwerk. Ik vind het belangrijk dat
we ons daarvoor gezamenlijk inspannen, zodat deze vrouwen en hun
kinderen een nieuwe kans krijgen volwaardig en veilig aan de samenleving deel te nemen.
Gemeenten hebben daarbij een centrale rol in het organiseren en borgen
van een veilige leefsituatie voor deze groep, het bieden van aanvullende
inkomensondersteuning, zoals bijzondere bijstand, het regelen van
toegankelijke en integrale schuldhulpverlening (toegesneden op de
individuele situatie van de betrokkene en inclusief lichte vormen van hulp,
zoals budgetcoaching om de financiën op orde te krijgen en te houden) en
het zorg dragen voor een goede samenwerking op lokaal / regionaal
niveau. Ik vind het daarom een goede ontwikkeling dat een aantal
gemeenteraden gehoor heeft gegeven aan de oproep van de Nationale
ombudsman en zich door hun college van burgemeester en Wethouders
heeft laten informeren over de stand van zaken van de vrouwenopvang in
hun gemeente en de stappen die in hun gemeenten naar aanleiding van
de rapporten van de Ombudsman en de samenwerkende inspecties zijn
gezet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 345, nr. 183

4

De kern van beide rapporten is dat het vooral gaat om het versterken van
de uitvoeringspraktijk op lokaal/regionaal niveau. Het Rijk wil daarbij
ondersteunen en faciliteren en heeft hiertoe reeds diverse trajecten in
gang gezet.
Om specifiek de hulpverlening bij schulden te verbeteren is eind vorig jaar
met financiering van het Ministerie van SZW een landelijk kennis- en
ontwikkelprogramma ter professionalisering van de gemeentelijke
schuldhulpverlening van start gegaan. Het betreft één van de maatregelen
die het kabinet naar aanleiding van de evaluatie van de Wet gemeentelijke
schuldhulpverlening heeft getroffen en waarvoor in totaal € 7,5 miljoen is
vrijgemaakt12. Het programma van VNG, Divosa, NVVK (de branchevereniging voor schuldhulpverlening en sociaal bankieren), de Landelijke
Cliëntenraad en Sociaal Werk Nederland kent een forse inzet: alle spelers
in de keten van schuldhulpverlening moeten binnen enkele jaren in staat
zijn de beste en meest effectieve methoden voor schuldhulpverlening in
de lokale praktijk toe te passen. Dit geldt ook voor bijzondere doelgroepen
zoals vrouwen in de opvang. Daarvoor voeren Fier en de Federatie
Opvang (FO) met subsidie van de Staatssecretaris van SZW twee
projecten uit. Fier, een expertise- en behandelcentrum voor geweld in
afhankelijkheidsrelaties, richt zich op het ontwikkelen van een handboek
over (problematische) schulden en armoede in de context van geweld in
afhankelijkheidsrelaties. Naast inzicht in de mechanismen die meespelen
bij financieel misbruik en huiselijk geweld, zal gezocht worden naar
adequate interventies, aanbevelingen en suggesties die via het handboek
landelijk beschikbaar en verspreid zullen worden. De FO richt zich op
professionalisering van de schuldhulpverlening en begeleiding voor de
meest kwetsbare groep burgers. Naast het landelijk verspreiden van
expertise en kennis om een adequate aanpak voor deze doelgroepen te
realiseren, gaat het om de herkenning van de complexe problematiek en
de omgang met cliënten.
Naar aanleiding van de rapporten van het Toezicht Sociaal Domein /
Samenwerkend toezicht Jeugd en de Nationale ombudsman heb ik de
afgelopen periode samen met mijn collega van SZW gesprekken gevoerd
met verschillende partijen die onderdeel uitmaken van de uitvoeringspraktijk. Ik heb gesproken met cliënten, opvanginstellingen, Federatie
Opvang, de G4, de 35 centrumgemeenten vrouwenopvang, de VNG,
Divosa en het Netwerk Directeuren Sociaal Domein (NDSD) over wat
volgens hen nodig is een lerende praktijk te versterken.
Uit de gesprekken met de gemeenten blijkt dat een aantal gemeenten naar
aanleiding van de rapporten in gesprek is gegaan met hun opvanginstelling over hoe de knelpunten uit de rapporten opgelost kunnen worden.
Zij zijn bezig voor de gesignaleerde knelpunten op het lokale niveau
oplossingen te vinden. Daarnaast geven partijen aan dat er ook
knelpunten zijn waarvoor een gezamenlijke aanpak nodig is: tussen
gemeenten onderling of met ondersteuning van landelijke organisaties.
Ik heb Movisie gevraagd om een inventarisatie op te stellen over hoe de
rapporten door gemeenten zijn opgepakt en welke knelpunten inmiddels
op het lokale niveau zijn of worden opgelost. Daarnaast brengt Movisie in
kaart voor welke knelpunten extra maatregelen nodig zijn. De oplossingsrichtingen van de Nationale ombudsman en het Toezicht Sociaal Domein,
zoals het actief inzetten van cliëntondersteuning in de opvang en na de
uitstroom, aandacht voor de kinderen in de opvang, het bevorderen van
deskundigheid bij professionals, het zo snel mogelijk in gang zetten van
eventuele schuldhulpverlening en het inzetten op structureel overleg en
samenwerkingsafspraken tussen gemeenten en vrouwenopvanginstellingen worden daarbij betrokken. De uitkomsten van deze inventarisatie
12

Kamerstuk 34 509, nr. 1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 345, nr. 183

5

worden in november van dit jaar met betrokken partijen besproken om na
te gaan wat er nodig is om de gezamenlijke knelpunten op te lossen,
welke rol landelijke organisaties zoals de VNG, het NDSD en Divosa en de
ministeries hierbij kunnen vervullen en welke afspraken gemaakt kunnen
worden. Uiteraard wordt uw Kamer op de hoogte gehouden.
3. Reactie uitzending Een Vandaag
De uitzending van Een Vandaag van 9 september 2017 gaat over ouders
die vinden dat zij onterecht worden verdacht van kindermishandeling.
Ik besef dat het voor ouders heel ingrijpend is als zij, zonder hierom
gevraagd te hebben, bezoek krijgen van Veilig Thuis. Zeker voor ouders
die dag en nacht voor hun kind zorgen. Maar als er zorgen zijn over een
kind en er een melding bij Veilig Thuis komt, dan moet dit altijd serieus
genomen worden. Dit is een wettelijke taak van Veilig Thuis. De veiligheid
van kinderen staat immers centraal. Veilig Thuis volgt daarbij een
zorgvuldige procedure en heeft een handelingsprotocol opgesteld. Bij
meldingen van (vermoedens van) kindermishandeling brengt Veilig Thuis
altijd eerst de ernst van de situatie in kaart. Dit gebeurt door middel van
een triage (die binnen vijf dagen afgerond moet zijn). In deze triage besluit
Veilig Thuis door middel van het verzamelen van informatie en de
beoordeling hiervan of en zo ja welke vervolgstappen er nodig zijn. In een
aantal gevallen besluit Veilig Thuis tot het doen van een onderzoek. Het
gaat dan vaak om ingewikkelde problematiek, waarbij het van belang is
hier samen met de betrokkenen uit het gezin en andere instanties die het
gezin kennen zorgvuldig naar te kijken. Een besluit om de melding in
onderzoek te nemen wordt daarom altijd door meer dan één medewerker
van Veilig Thuis genomen (het «vier ogen principe»). Er is sprake van
intercollegiaal overleg en bij complexe casuïstiek wordt er multidisciplinair overleg gevoerd. Ook wordt de informatie van melders, overige
professionals en experts meegenomen om een goede afweging te kunnen
maken.
In 2016 zijn bij alle VT-organisaties in totaal 84.225 meldingen van (een
vermoeden van) huiselijk geweld of kindermishandeling gedaan. Bij
15.470 van deze meldingen is, na triage, in dat jaar een onderzoek gestart
en afgerond. Wanneer het gaat om vermoedens van kindermishandeling
en de zorgen zijn na een onderzoek nog groot (bijvoorbeeld vanwege
ernstige bedreiging van de ontwikkeling van een minderjarige) en er
wellicht een kinderbeschermingsmaatregel nodig lijkt, draagt Veilig Thuis
de melding over aan de Raad voor de Kinderbescherming. De Raad voert
vervolgens zijn eigen onderzoek uit. Dit betrof in 2016 6% van deze
onderzoeken.
Bij weerlegde meldingen dient Veilig Thuis de zaak uiteraard zo zorgvuldig
af te handelen. In zaken waarin de inhoud van de melding in het geheel
niet wordt bevestigd en door betrokkenen een verzoek om vernietiging
wordt gedaan, wordt dit verzoek altijd door Veilig Thuis gehonoreerd.
Betrokkenen worden hierover voorgelicht. Indien een melding noch
weerlegd noch bevestigd wordt, houdt Veilig Thuis vinger aan de pols
vanuit haar wettelijke verantwoordelijkheid voor de veiligheid van
betrokkenen. Zij monitort nog een periode van drie maanden tot een half
jaar. Het betrokken gezin wordt hierover geïnformeerd. Blijkt na deze
periode de situatie veilig, dan sluit Veilig Thuis de zaak af. Alle
VT-organisaties hebben een onafhankelijke klachtenprocedure. Daarnaast
voeren zij cliënttevredenheidonderzoeken uit om de dienstverlening te
optimaliseren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 345, nr. 183

6

De Belangenvereniging intensieve kindzorg (Bvikz) heeft aandacht
gevraagd voor gezinnen met zieke kinderen. In de afgelopen periode heb
ik zowel met Veilig Thuis als met de Bvikz overleg gevoerd. Doel is te leren
van de signalen en na te gaan waar mogelijk verbeteringen nodig zijn.
Ook met de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd in oprichting (de
inspectie) heb ik gesprekken gevoerd. Uit deze gesprekken komt een
aantal thema’s naar voren die hierbij van belang zijn. Het gaat dan om de
bejegening, de deskundigheid van de professionals die bij Veilig Thuis
werken (onder wie de vertrouwensartsen), samenwerking met andere
hulpverleners in de keten (zoals huisartsen en kinderartsen), nazorg en
heldere informatie over klachtroutes.
Het Landelijk Netwerk Veilig Thuis gaat aan de slag met een aantal van
deze thema’s in aansluiting op de ontwikkeling die door de
VT-organisaties zelf al in gang was gezet, mede naar aanleiding van de
rapporten van de inspectie en het VNG-programma «Veilig Thuis-de basis
op orde» (zie paragraaf 1). Deze thema’s zijn door het Landelijk Netwerk
Veilig Thuis uitgewerkt in een meerjarenuitvoeringsprogramma dat door
mij wordt gefinancierd.
Zo werkt Veilig Thuis thans aan een gezamenlijk verstevigd curriculum
gericht op deskundigheidsbevordering. Dit curriculum richt zich onder
andere op gedrag en houding (bejegening). Uiteraard zijn de professionals bij Veilig Thuis reeds geregistreerd in het register van de Stichting
Kwaliteitsregister Jeugd (SKJ) en is er door de Inspectie een hoge mate
van expertise over huiselijk geweld en kindermishandeling geconstateerd.
Daarnaast investeert Veilig Thuis specifiek in de verdere deskundigheidsbevordering en positionering van de vertrouwensartsen en gedragsdeskundigen. In het kader van het VNG-programma «Veilig Thuis – de basis
op orde» heeft de heer Sprokkereef een advies uitgebracht over de rol en
positie van vertrouwensartsen en gedragswetenschappers. Dit advies is
voor verdere uitwerking overgedragen aan het Landelijk Netwerk Veilig
Thuis. Het Landelijk Netwerk werkt uit hoe dit advies kan worden
geïmplementeerd.
De samenwerking met andere hulpverleners is een ander speerpunt. Op
basis van het Kwaliteitskader Veilig Thuis – zicht op veiligheid (2016)
worden de werkafspraken tussen gemeenten, Veilig Thuis en hulpverleners op regionaal niveau verder geïmplementeerd.
In overleg met gemeenten, de VNG, het Landelijk Netwerk en de Bvikz zal
ik nagaan welke behoefte er is aan nazorg en hoe dit er uit zou kunnen
zien. Ook zal ik samen met het Landelijk Netwerk nagaan wat de mogelijkheden zijn de dossiers, waarbij de melding in het geheel niet wordt
bevestigd, door Veilig Thuis te laten vernietigen in plaats van op verzoek
van de betrokkenen en welke juridische belemmeringen daarbij zijn.
In haar werk is Veilig Thuis afhankelijk van de kwaliteit van de meldingen
van professionals. Daarom ook heb ik besloten de meldcode huiselijk
geweld en kindermishandeling aan te scherpen en professionals te
ondersteunen bij het opstellen van afwegingskaders wanneer een
melding bij Veilig Thuis is aangewezen Voor de verbeteringen van de
politiemeldingen aan Veilig Thuis is ook een traject in gang gezet (zie
paragraaf 1). Daarnaast is het van belang om te realiseren dat Veilig Thuis
als spil in de keten van professionals fungeert. Ten slotte zal de inspectie
dan ook in 2018 een onderzoek doen naar Veilig Thuis in de keten van het
sociale domein.
Met dit pakket aan maatregelen investeren we – rekening houdend met de
signalen over meldingen met betrekking tot (ernstig) zieke kinderen –
gezamenlijk in de verdere kwaliteitsverbetering van de aanpak van
huiselijk geweld en kindermishandeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 345, nr. 183

7

4. Lopende zaken, moties en toezeggingen
4.1. Ondersteuning lotgenotenorganisaties seksueel misbruik
De tijdelijke projectsubsidie voor de lotgenotenorganisaties van seksueel
misbruik in de jeugdzorg en de Katholieke Kerk loopt per 1 januari 2018 af.
Aan de betrokken organisaties is reeds meegedeeld dat de subsidie niet
zal worden verlengd.
In een tussenevaluatie in 2016 naar de subsidiëring van slachtofferorganisaties, die onder andere vanwege een forse onderbesteding van de
subsidies in de jaren 2014 en 2015 werd verricht, was de hoofdconclusie
dat het aantal slachtoffers dat gebruik maakt van de diensten van deze
organisaties, vele malen lager lag dan vooraf verwacht. De tussenevaluatie heb ik u bij brief van 28 april 2016 doen toekomen13. Naar
mededeling van de slachtofferorganisaties zijn de aantallen slachtoffers
inmiddels verder afgenomen. Ook zijn de meldpunten voor de
commissies Samson en Deetman enige tijd geleden gestopt en de
financiële compensatieregelingen zijn, na een verlenging, in februari 2017
afgelopen.
De subsidie aan Slachtofferhulp Nederland (SHN) voor een hulplijn en het
begeleiden van lotgenotengroepen in dit kader is vanwege het aflopend
aantal slachtoffers voortijdig afgebouwd en vanaf 1 januari 2017
integreert SHN de dienstverlening aan deze groep slachtoffers in de
reguliere dienstverlening zonder additionele subsidie.
Indien zich na 1 januari 2018 nog slachtoffers melden die hulp of
ondersteuning nodig hebben dan kunnen zij dus gebruik maken van de
reguliere ondersteuning van SHN.
Met het Ministerie van VenJ en SHN zijn afspraken gemaakt over de
ondersteuning van slachtoffers rond de commissie De Winter. Deze
commissie onderzoekt geweld in de jeugdzorg en doven- en blindeninternaten. Voor eventuele hulp- en dienstverlening kunnen zij terecht bij de
reguliere ondersteuning door SHN. Dit geldt ook voor initiatieven van
slachtoffers uit bijvoorbeeld de sportwereld, de LVB-hoek, blindeninstituten en de psychiatrie.
4.2. Toezegging behandeling wetsvoorstel clausuleren contact/omgang na
partnerdoding
Op 10 mei 2017 heeft de Minister van VenJ uw Kamer toegezegd14 bij de
evaluatie van het Handelingsprotocol «gezag en omgang na partnerdoding» de vraag te betrekken of het protocol zich leent voor toepassing
in geval van ernstig letsel zonder dat dit de dood van de slachtoffer-ouder
tot gevolg heeft.
Uit deze evaluatie komt naar voren dat toepassing van het protocol in
geval van ernstig letsel niet wenselijk blijkt, omdat in deze gevallen niet
kan worden volstaan met een gestandaardiseerde werkwijze. Het doel is
van dit protocol was echter juist een werkwijze af te spreken waarmee na
partnerdoding binnen 24 uur in een voorlopige voogdij wordt voorzien
(waarmee het gezag van de ouder wordt geschorst). Een ouder die als
gevolg van geweld van de andere ouder tijdelijk niet voor zijn of haar kind
kan zorgen, kan wel in staat zijn het gezag uit te oefenen over zijn of haar
13
14

Kamerstuk 34 300 VI, nr. 86
Tijdens de plenaire behandeling van het wetsvoorstel tot Wijziging van Boek 1 van het
Burgerlijk Wetboek in verband met het clausuleren van het recht op contact of omgang na
partnerdoding (Aanhangsel Handelingen II 2016/17, nr. 73, item 3)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 345, nr. 183

8

kind(eren). Een (voorlopige) ondertoezichtstelling lijkt in die gevallen
geschikter en een voor alle betrokkenen minder ingrijpend middel. Voorts
is «ernstig letsel» lastig te definiëren, waardoor minder duidelijk wordt
wanneer het protocol wel en niet van toepassing is. Ook zou het protocol
aangepast moeten worden om rekening te kunnen houden met de positie
van de «slachtoffer-ouder».
Uiteraard is van belang dat ook in deze gevallen het kind en het
slachtoffer/ouder de benodigde hulp krijgen. Dit zal in de regel via Veilig
Thuis en SHN lopen.
4.3. Vermogensdelicten binnen het huwelijk
De Minister van VenJ biedt u hierbij het onderzoeksrapport «Vermogensdelicten binnen het huwelijk en het geregistreerd partnerschap. Een
onderzoek naar de aard en omvang, de vervolgingsuitsluitingsgrond en
civielrechtelijke alternatieven voor strafvervolging» (WODC, 2017, bijlage
3) aan15. De toenmalige Staatssecretaris van VenJ had dit onderzoek
toegezegd16 in reactie op een gewijzigde motie17 die opriep de
mogelijkheid te onderzoeken vermogensdelicten die gepleegd zijn binnen
het huwelijk dan wel geregistreerd partnerschap strafbaar te stellen en
vervolging wettelijk mogelijk te maken. Krachtens artikel 316 Wetboek van
Strafrecht kunnen bepaalde vermogensdelicten namelijk niet worden
vervolgd wanneer het delict is gepleegd binnen het huwelijk of geregistreerd partnerschap.
Uit het onderzoek komt naar voren dat op basis van de gehanteerde
onderzoeksmethode geen schatting kan worden gegeven van de omvang
van het aantal vermogensdelicten binnen het huwelijk en geregistreerd
partnerschap. Wel is duidelijk geworden dat voor alle vormen van
vermogensdelicten binnen het huwelijk de mogelijkheid bestaat een
civiele procedure te voeren, waarbij als kanttekening geldt dat het
strafrecht voor het slachtoffer voordelen heeft in vergelijking met het
civiele recht. De meerderheid van de in het onderzoek geïnterviewde
academici en professionals (N=33) is voor afschaffing van de vervolgingsuitsluitingsgrond, maar erkent ook het risico op escalatie van het geweld
door inmenging van het strafrecht. Zij voorspellen problemen met de
bewijsvoering en twijfelen aan de aangiftebereidheid van de slachtoffers.
Uit de internationale inventarisatie in het onderzoek blijkt dat de
EU-landen hier verschillend mee omgaan, maar dat verreweg de meeste
landen vermogensdelicten binnen het huwelijk hebben vormgegeven als
relatief klachtdelict, waardoor vervolging enkel kan plaatsvinden als het
slachtoffer een expliciet verzoek daartoe doet.
De onderzoeksbevindingen geven geen aanleiding op dit moment stappen
te zetten richting het afschaffen van de vervolgingsuitsluitingsgrond. Er is
vooralsnog niet gebleken van een omvangrijk probleem waarvoor
afschaffen van de vervolgingsuitsluitingsgrond de oplossing is. Het is wel
belangrijk om oog te hebben voor deze problematiek, die ook door de
professionals wordt herkend. Naar aanleiding van dit onderzoek zal de
Minister van VenJ daarom samen met VWS en OCW bezien in hoeverre
de aanpak van economisch geweld in relatie tot het Verdrag van Istanbul
nadere aandacht behoeft. Waar het gaat om een van de vormen van
geweld in huiselijke kring, ouderenmishandeling, wordt reeds specifiek
aandacht geschonken aan financieel misbruik18.
15

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Kamerstukken 28 345 en 31 015, nr. 153
17
Kamerstuk 34 038 (R2039), nr. 16
18
Kamerstuk 28 345, nr. 181
16

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 345, nr. 183

9

4.4. Forensisch Medisch Expertise
De motie van de leden Van der Burg en Ypma19 verzoekt de regering
ervoor te zorgen dat Forensisch-Medische Expertise voor Kinderen
(FMEK) voldoende beschikbaar is, tijdig ingezet kan worden en structureel
geborgd is. Tevens verzoekt deze motie uw Kamer halfjaarlijks over de
stand van zaken te informeren.
Ik kan u hierover het volgende melden. In 2016 is een kwartiermaker
aangesteld met de taak te adviseren hoe te komen tot een meer efficiënte
inrichting van het aanbod van FMEK en een passende structurele
financiering. Deze kwartiermaker adviseerde, na intensief overleg met
betrokken partijen, op landelijke schaal te werken met het Landelijk
Expertise Centrum Kindermishandeling (LECK, waarin ook wordt
samengewerkt met het Nederlands Forensisch Instituut, NFI). Verder was
het advies de forensische en medische expertise op regionale schaal te
versterken door deze expertise bij de forensisch artsen van de GGD te
versterken. De kwartiermaker is met GGD GHOR Nederland en andere
partijen aan de slag dit te realiseren en de structuur in te richten die eraan
bijdraagt dat FMEK op landelijk en regionaal niveau voldoende
beschikbaar is, tijdig kan worden ingezet en structureel is geborgd.
Hiervoor zijn onder meer nodig een landelijk handelingskader
standaarden voor onderlinge samenwerking, kwaliteitseisen voor
forensisch- en vertrouwensartsen, een standaard voor de op te maken
rapportages en duidelijkheid over de benodigde infrastructuur. Op dit
moment wordt gewerkt aan het definitief maken hiervan. De GGD heeft
daarbij aangegeven dat uitgangspunt is dat de regionale GGD verantwoordelijk is en zorgt dat forensisch artsen ingezet worden, hetzij vanuit
GGD, hetzij via inhuur. Een deel van de medewerkers van het inmiddels
opgeheven FPKM heeft een nieuwe baan gevonden bij de GGD of het NFI.
Wanneer regionale FMEK niet voorhanden is of onvoldoende expertise
kan bieden is het LECK nodig. Het LECK is een samenwerkingsverband dat
bij vermoeden van alle vormen van kindermishandeling, gecombineerde
kindergeneeskundige en forensisch-medische expertise inzet. Door de
inbedding in academische ziekenhuizen kan het LECK niet alleen
kindergeneeskundige en forensisch-medische expertise inzetten maar ook
gebruik maken van de expertise van andere specialisten met specifieke
medische kennis die noodzakelijk kan zijn om letsels te onderscheiden van
ziekten en binnen de letsels onderscheid te maken tussen accidenteel of
toegebracht letsel. Overleg tussen de kwartiermaker en het Zorginstituut
Nederland heeft uitgewezen dat zowel de consultfunctie als de adviesfunctie valt onder de geneeskundige zorg zoals medisch specialisten – in
dit geval kinderartsen – die plegen te bieden. De zorg is gericht op
diagnostiek en behandeling van een aandoening. Het betreft daarmee
verzekerde zorg in het kader van de Zorgverzekeringswet. Omdat de zorg
die het LECK biedt in het kader van de adviesfunctie anoniem is, is deze
zorg moeilijk te declareren. Ik zal bekijken hoe de bekostiging van deze
zorg ingevuld kan worden. Voor nu wordt deze zorg van het LECK
geborgd door middel van een subsidie.
In de vorige voortgangsrapportage GIA20 is aangegeven dat bij de
uitwerking van het advies van kwartiermaker de heer C. Bos de resultaten
van het onderzoek van de commissie forensisch medisch onderzoek en
medische arrestantenzorg, voor zo ver relevant, worden betrokken. Deze
commissie heeft haar advies ten aanzien van de wijze waarop de
dienstverlening op deze terreinen gepositioneerd kan worden, uitgebracht
19
20

Kamerstuk 31 839, nr. 564
Kamerstuk 28 345, nr. 174

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 345, nr. 183

10

op 9 oktober 2017. In de komende periode wordt het advies in samenspraak met de verschillende belanghebbenden uitgewerkt. Er wordt een
beleidsstandpunt voorbereid dat uw Kamer in het voorjaar van 2018 zal
bereiken.
Het rapport van de commissie forensisch medisch onderzoek en medische
arrestantenzorg en het advies van kwartiermaker de heer C. Bos zullen in
samenhang worden bezien.
4.5. Onderzoek dilemma’s hulpverlening
Tijdens het Algemeen Overleg huwelijksdwang en achterlating d.d. 7 april
2016 (Kamerstuk 32 175, nr. 61) heeft de Minister van SZW toegezegd een
vervolg te laten uitvoeren op een eerder onderzoek van het VerweijJonker Instituut21. In bijlage 4 treft u het rapport van het vervolgonderzoek
aan getiteld Dilemma’s van hulpverleners bij gedwongen partnerkeuze en
relatievorming 22. Dit onderzoek heeft zich gericht op dilemma’s waar
professionals mee te maken krijgen bij hulpverlening aan mensen met
een niet-Nederlandse of biculturele achtergrond in relatie tot partnerkeuze
en relatievorming. Er zijn kwalitatieve onderzoeksmethoden toegepast
zoals literatuuronderzoek, interviews en focusgroepen met zowel
hulpzoekenden als hulpverleners en expertmeetings. Het onderzoek laat
zien dat hulpverleners verschillende dilemma’s ervaren bij het verlenen
van hulp in geval van (dreigende) gedwongen partnerkeuze en relatievorming aan mensen met een biculturele of niet-Nederlandse achtergrond. De bestaande systeemaanpak in de hulpverlening waarbij wordt
uitgegaan van het betrekken van de familie van de cliënt, is niet altijd
verstandig of wenselijk. Bij de cliënt kan sprake zijn van loyaliteit naar de
familie. Ook kan het voorkomen dat het betrekken van de familie van de
cliënt gevaar oplevert voor de cliënt. Daarnaast lijken cliënten een kader te
missen over wat «eigen keuze» en «zelfbeschikking» nu eigenlijk
inhouden en wordt in veel families niet alles openlijk besproken. Uit het
onderzoek blijkt tevens dat nauwe samenwerking en investering in de
keten rondom partnerkeuze en relatievorming voor mensen met een
niet-Nederlandse of biculturele achtergrond nodig blijven. Daarnaast moet
de samenwerking tussen formele en informele organisaties in de
hulpverlening rondom dit soort kwesties een duurzamer karakter krijgen.
Reactie
Het onderzoek laat het belang zien van de genomen maatregelen in het
reeds ingezette Actieplan Zelfbeschikking, dat in 2015 is gestart. Binnen
dit actieplan zijn diverse acties gericht op het versterken van een actief
netwerk23. Het platform Eer en Vrijheid vervult een rol in het versterken
van het netwerk én het verbinden van formele en informele organisaties.
Ook wordt binnen het actieplan ingezet op versterking van de signalering
door professionals. Voor middelbare scholen die daar behoefte aan
hebben wordt een (gratis) training aangeboden aan docenten en
ondersteunend personeel om te leren signaleren en handelen. Zoals
aangegeven in de brief aan uw Kamer van 31 maart 201624 is opdracht
gegeven aan Fier en Kompaan en de Bocht om docenten en zorgprofessionals binnen het VO, MBO en HBO deskundiger en vaardiger te maken bij
signalen van huwelijksdwang, achterlating en eergerelateerd geweld. Er
worden daarvoor in 2017 115 trainingen uitgevoerd. Daarnaast is in
opdracht van het Ministerie van SZW een theaterstuk over achterlating
(gecombineerd met een workshop) ontwikkeld, waarmee aan scholieren
21

Kamerstuk 32 175, nr. 53
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
23
Kamerstuk 32 175, nr. 54
24
Kamerstuk 32 175, nr. 60
22

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 345, nr. 183

11

voorlichting gegeven kan worden. De gemeenten Den Haag, Amsterdam
en Rotterdam hebben het toneelstuk ingekocht. In 2018 zal het Kennisplatform Integratie en Samenleving een project Zelfbeschikking uitvoeren
met daarin activiteiten gericht op de samenwerking tussen formele en
informele organisaties in de hulpverlening. Daarnaast heeft het Ministerie
van OCW in het kader van de Subsidieregeling gender- en LHBT-gelijkheid
2017–202225 een partnerschap «Verandering van binnen uit» gesloten met
Movisie, het Consortium Zelfbeschikking (vertegenwoordiging van
migranten- en vluchtelingenorganisaties) en Doetank Peer, waarin met
ingang van 2018 onder meer sociale professionals en gemeenten zullen
worden gesteund in het ontwikkelen van de nodige competenties voor het
bieden van hulp.
In het algemeen geldt dat professionals in de hulpverlening worden
ondersteund door een Landelijk Knooppunt Huwelijksdwang en Achterlating (LKHA), dat de centrumgemeenten vrouwenopvang in 2015
gezamenlijk hebben ingesteld. Het LKHA is gevestigd in Den Haag en
ondersteunt professionals bij de aanpak van complexe casuïstiek. Zij
kunnen terecht voor informatie, advies en ondersteuning bij de aanpak
van huwelijksdwang en achterlating. Deze ondersteuning kan bestaan uit
een of meerdere adviesgesprekken of coaching on the job. Het LKHA heeft
praktische tips opgesteld voor professionals die te maken krijgen met
uithuwelijking. Het LKHA biedt tevens informatie- en voorlichtingsbijeenkomsten en organiseert expertmeetings. Professionals kunnen deelnemen
aan een vaardigheidstraining met als doel gespreksvaardigheden over
uithuwelijking te vergroten.
Een ander belangrijk inzicht dat dit onderzoek oplevert, is dat er behoefte
is aan meer maatwerk in de zorg en tevens aan zorg voor een bredere
doelgroep, zoals aan christelijke groepen. De sociale acceptatie van LHBTI
in orthodox religieuze kringen heeft de aandacht van de
OCW-bewindspersoon voor emancipatie. De aanbevelingen sluiten aan bij
de in de Opbrengstenbrief Emancipatiebeleid 2013–2017 genoemde
resultaten26. Bovendien sluit de aanbeveling ook aan op lokaal niveau.
Veel regenboogsteden besteden specifieke aandacht aan emancipatie in
biculturele gemeenschappen en aan het bevorderen van sociale acceptatie in levensbeschouwelijke kringen.
4.6. Aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling in Caribisch
Nederland
In de voortgangsrapportage GIA van 4 oktober 201627 heb ik aangekondigd een bestuursakkoord te zullen afsluiten met de Openbare
Lichamen (OL’s) van Bonaire, Sint Eustatius en Saba over de aanpak van
huiselijk geweld en kindermishandeling. Ik ben verheugd u hierbij dit
akkoord te kunnen doen toekomen (bijlage 5)28. Doel is te komen tot een
volwaardige en duurzame aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling op de eilanden. Daarvoor is een aantal prioriteiten benoemd, te
weten preventie (bewustwording en voorlichting), deskundigheidsbevordering van de betrokken professionals, versterken van de hulpverlening
en van de keten (waaronder veilige opvang) en het inrichten van een
laagdrempelige meldstructuur. Ook wordt een juridisch kader opgesteld
waarin bestaande wet- en regelgeving in Caribisch Nederland met
betrekking tot de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling in
kaart wordt gebracht. De OL’s hebben vervolgens individuele werkplannen
25

Kamerstuk 30 420, nr. 258
Kamerstuk 30 420, nr. 257
27
Kamerstuk 28 345, nr. 170
28
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
26

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 345, nr. 183

12

opgesteld die de uitvoering verder vormgeven. Daarbij wordt aangesloten
bij al in gang gezet beleid, eilandspecifieke omstandigheden en bij
maatregelen op andere terreinen zoals armoede. Ook is aandacht voor de
samenwerking tussen de hulpverleningsketen en de veiligheidsketen.
Voor de uitvoering van het bestuursakkoord stel ik ruim € 4,5 miljoen ter
beschikking voor de duur van het akkoord, 2017 tot en met 2020.
Versterken samenwerking huiselijk geweld en kindermishandeling binnen
het Koninkrijk
Om de samenwerking binnen het Koninkrijk op het gebied van huiselijk
geweld en kindermishandeling te versterken werd in dezelfde rapportage
van 4 oktober 2016 aangegeven dat in de loop van 2017 een gezamenlijke
werkconferentie zou worden georganiseerd, naar aanleiding van de
moties van de bijzonder gedelegeerden van Aruba29. Het voornemen was
deze conferentie in november van dit jaar op Sint Maarten te houden.
Prioriteit ligt nu echter bij de wederopbouw van Sint Maarten, Saba en
Sint Eustatius na de verwoestende orkaan Irma. In overleg met de
eilanden heb ik dan ook besloten de conferentie te verplaatsen naar de
eerste helft van 2018.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M.J. van Rijn

29

Kamerstuk 34 038 (R2039) nrs. 8 en 12, ingediend bij de goedkeuring van het Verdrag van
Istanbul

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 345, nr. 183

13