Gemeente Appingedam
D i r e c t e u r E n e r g i e en Omgeving
M i n i s t e r i e v a n E c o n o m i s c h e Zaken
Postbus 20401
2500 EK Den Haag

U w brief v a n
Uw kenmerk
Ons kenmerk
Behandeld door
Telefoon
BijlageCn)
Onderwerp

DGETM-EO/16062345

A d v i e s m.b.t.
Groningenveld

winningsplan

Appingedam, 20 mei 2016
Verzenddatum :

Geachte

3.1

MEI

2016

,

Graag v o l d o e n w i j aan uw v e r z o e k t o t h e t u i t b r e n g e n v a n e e n a d v i e s
met b e t r e k k i n g t o t h e t v o o r l i g g e n d e w i n n i n g s p l a n G r o n i n g e n v e l d .
B i j g e v o e g d doen w i j u h e t a d v i e s t o e k o m e n , z o a l s w i j d a t i n onze
v e r g a d e r i n g v a n h e t C o l l e g e v a n B u r g e m e e s t e r en W e t h o u d e r s d . d . 24
mei 2016 hebben v a s t g e s t e l d .
Met v r i e n d e l i j k e

groet,

Het c o l l e g e v a n b u r g e m e e s t e r en
w e t h o u d e r s v a n de gemeente
Appingedam,

, burgemeester,

secretaris,

OJ
o;
O"

Wilhelminaweg 14
Postbus 15
Internet
IBAN

9901 CM Appingedam
9900 AA Appingedam
www.appingedam.nl
NL69 BNGH 0285 0004 38

Telefoon
Telefax
E-mail

14 0 5 9 6
C0596)691101
info@appingedam.nl

I

•• r J
<!)
t. >»

j j . r : : - ^ L ; .• ..;

Gemeente Appingedam

Advies Winningsplan 2016

Appingedam, 18 MEI 2016

Wilhelminaweg 14
9901 CM Appingedam
Postbus 15
9900 AA Appingedam

T 0596-691173
I www.appingedam.nl
E l.geesink@appingedam.nl

y

CA

Inhoud
Inleiding

4

Samenvatting

:

4

Hoofdadvies..;

7

Onderbouwing van ons advies

7

1. Algemeen

7

1.1 Bestuurlijke documenten

7

2. Ontbrekende zaken

8

2.1 Ontbrekende onderwerpen risicobeoordeling

8

2.2 Gebrek aan kaders.....

9

3. Veiligheid

9

3.1 Veiligheid algemeen

9

3.2 Maatschappelijke impact en leefbaarheid

10

3.3 Economische impact

12

3.4 Rapport Maatschappelijk veiligheidsrisico

12

3.5 Veilig wonen en leven

13

3.6 Risicoanalyse gebouwen

13

3.7 Vallende objecten

15

3.8 Industrie

16

3.9 Kritische infrastructuur

17

4. Productieniveau

18

4.1 Doorgerekende scenario's

18

4.2 Productiehoeveelheid...

20

4.3 Venwachte aantal bevingen

21

4.4 Grond- en gebouwversnellingen

21

4.5 Leveringszekerheid

22

5. Versterking..^

23

5.1 Voortgang inspectieprogramma

23

5.2 Voortgang versterkingsprogramma.....

24

5.3 Onderzoek

25

5.4 Scholen

25

6. Regelingen

26

6.1 Regelingen algemeen

26

6.2 Nieuwbouwregeling

26

6.3 Koopregeling

26

6.4 Regeling achterstallig onderhoud - woonfonds

27

6.5 Regeling waardevermeerdering

27

7. Schade

:.

:.

27

7.1 Wettelijk criterium

27

7.2 Voorkomen schade

28

7.3 Omvang en aard schade

29

.: j• .o;:

.•

_·. _: ..

. '- '

J

i

..•0
(,))

.

)I

( c,

protocol ........................................................................................................·............... 30
8. Meet- en regel
regelprotocol
8.1 Protocol .......................................... :....... ·...................................................................................... 30

8.2 Dashboard .................................... ;............................................................................................... 30
Signaalparameters ............................................................................................. :......................... 30
8.3 Signaalparameters

9. Study and Data Acquisition Plan ....................................................................................................... 32

3

I

(h

•)'

Inleiding

">;.-.»
. y.-f

Bij brief van 19 april 2016 heeft u onS college, gevraagd een advies te geven op het Winningsplan
Groningen Gasveld 2016 (winningsplan), zoals NAM dat' heeft opgesteld en u dat ons heeft doen ,
toekomen. Met dit adviesrecht wordt vooruitgelopen op;de wijzigirig van de Mijnbouwwet. Daaruit
maken wij op. dat u waarde hecht aan de visie van lokale eri regionale overheden inclusief de
veilighéidsregio Groningen en dé waterschappen als hef gaat Om hét ingrijpende dossier van de
gaswinning in het Groningenveld!
'
.
:

Wij zijn u erkentelijk.dat u in een vroegtijdig stadium van uw besluitvorhiing ons om, advies vraagt op
het winningsplan 2016 van de NAM. Wij maken graag gebruik van dit adviesrecht vanwege de zorg
die wij hebben over de directe-en indirecte gevolgén van.de gasvyinning op het leven van de inwoners
van het gebied., Hpevi/el: in de afgelopen perjode niéer aandacht is gekomen voor de veiligheid en het
welzijn van onze inwoners, menen wij blijvend.te moeten aandringen om de positie van de inwoners
centraal te stellen- Ons advies zal ohri die reden,dan ook breed zijn en zich niet beperken tot een
beoordeling van de technische inzichten op de winning en de omstandigheden waaronder dit kan
plaatsvinden, maarvooral gericht zijn op de lokale en regionale effecten. ,Daarbij moet worden
opgemerkt dat wij hebben gemeend geen nacalculatie te laten doen van de berekeningen in het
winningsplan met bijbehorende addenda door een (onafhankelijke) derde deskundige partij. Dit laten
wij in dit stadium graag over aan andere door u gevraagde adviseurs.
Wij vertrouwen erop dat u het advies behandelt conform de relevante bepalingen van de Algemene
wet bestuursrecht en de overwegingen uit ons advies transparant meeweegt in uw besluit.
Leeswijzer
Wij hebben onze bevindingen, hoofdconclusies en hoofdadvies samengevat in het eerste hoofdstuk.
In dé analyse daarachter treft ü een uitgebreidere :beoordeling aan van het winningsplan met op
onderdelen deelconclusies én-adviezen.

Samenvatting
Vanuit betrokkenheid en zorg en oprechtë belangstelling hebben wij de rapporten intensief
bestudeerd. Uitgangspunten voor het beoordelen van het winningspian zijn voor ons:
de vier sporen benoemd door dé commissie Meijer;
het bestuurlijk akkoorjd l'Het'stel van vertrouwen, vertrouwen op herstel, januari 2014 inclusief
de aanvulling hierop van februari 2015;
de aanbevelingen uit het rapport van de Onderzoeksraad voor de Veiligheid (OvV) d.d. 18
februari 2015;
de uitspraak van de Afdeling Rechtspraak van de Raad van State (Raad van State) d.d.18
november 2015;
het Meerjarenprogramma Aardbevingsbestendig en Kansrijk Groningen van de Nationaal
Coördinator Groningen (NCG) d;d. 18 december 2015.
In het kader van bovenstaandé en uw meerdere malen herhaalde toezegging het afgelopen jaar, zou
veiligheid voor inwoners de, belangrijkste 'invalshoèk moeten zijn van het winningsplan. Veiligheid van
inwoners en hét voorkomén van schade gaat vóór alles. Allé andere aspecten moeten daaraan
ondergeschikt zijn, waaronder economische aspecten en leveringszekerhéid.
Veiligheid wordt door de OvV breed gedefinieerd in termen van objectieve- en subjectieve veiligheid,
respectievelijk het uitblijven'van lichamelijk letsel ten gevbige van,aardbevingen en gemoedsrust van
bewoners.. "Het gaat om veiligheid van burgers. Kunnen zij erop rekenenidat incidenten worden .
voorkomen, schade wordt beperkt, risico's worden beheersten onzekerheden worden verkend?"\J
hebt hierop gereageerd met:. "De Raad heeft met haar rapportage en aanbevelingen vooral willen
bereiken dat bij activiteiten in de diépe ondergrond nu en in de toekomst het veiligheidsbelang
voldoende aandacht krijgt"\ Ü heeft alle aanbevelingen uit het rapport van de OvV overgenomen.
^ Brief minister aan Tweede Kamer, 18 februari 2015

>
•-.
.0

..

. .

CD

\'0..

Veiligheid, van dé inwoners staat hedéh ten dage volgens u en NAM voorop bij gaswinning en
besluitvorming daaromtrent. NAM heeft de aanbevelingen rond de versterking van het
veiligheidsbelang, erkenning én cbmmijnicatie van ónzekerheden volgens eigen zeggen geïntegreerd
in het winningspian 2 0 1 6 /

De OvV geeft over het erkennen van onzekerheden en communiceren de volgende toelichting^:
Onzekerheid eri het rèduceren ervan diehen uitgangspunten té zijn van het handelen van betrokken
partijen, ook in de communicatie naar burgers. ; Onderzoek over onzekerheden en het daaraan
verbinden van hiaatregelen is daarbij van cruciaal belang volgens dé Raad. Ondérzoek mag geen
excuus zijn om geen maatregelen te treffen óf besluiten uit te stellen. Zij pleit derha|ve ook voor het
hanteren van het yoorzorgsprincipe in dat geval "Bettér safe than sorry"^. Dat betekent in de
communicatie over onzekerheden in sanienspraak met deskundigen en risicodragers zoeken naar
manieren yan beheersing'van het risico. Commùhiceren met burgers moet volgens de OvV meer zijn
dan alleen voorlichting geven.
.
•
Bovenstaande in ogenschouw nemende hebben wij samengevat de volgende bevindingen gedaan bij
bestudering yan hef plan. We hebbén ook geconstateerd dat in het winningsplan nog een aantal
essentiële onderdelen ontbreekt en het plan gepaard gaat met veel onzekerheden die betrekking
hebben op één veilige gaswinhihg:
•
De risicobeoordeling is niet compleet en richt zich vooral op bovengrondse maatregelen ten
aanzien van.gebóuwèh en productiefaciliteiten. NAM spreekt over "veiligheid voor bewoners in
voldoende mate-gewaarborgd". NAM benadrukt daarmee Vooral één kant van de medaille
namelijk de effectmaatregelen ten aanzien van de kwetsbaarheid bovengronds. Hiermee
wordt voorbijgegaan 'aan een belangrijke constatering van de OvV, die zégt dat technische,
bouvvkundige en àridére maatregelen noodzakelijk zijn maar géén voldoende voonwaarde zijn
om het vertrouwen van de Gronirigsé bevolking in de veiligheid van gaswinning en daarbij
betrokken partijen te herstellen.
• Schade'is veel meer dan het voorkomen van ernstige schade aan gebouwen. Het betreft ook
psychosociale schade van .inwonérs, .economische schade van de regio en reputatieschade.
•
in het winningsplan worden optredende schades als niette voorkomen beschouwd. NAM
bepaalt daarmee zelf .welk niveau van acceptatie daarbij aan de orde is. Er wordt geen
aandacht geschonken aan maatregelen om schade door bodembeweging te voorkomen dan
wel te beperken, terwijl dit een voorschrift in de Mijnbouwwet is.
• Het plan geeft óiivoldoënde aan welké maatregelen aan de andere kant van de medaille, het
beperken van de dreiging door gaswinning, worden genomen om schade en
bnveiligheidssituaties te voorkomen.
•
Naast een complete risicobébordeling ontbreken in de technische beschouwing over
véiligheid:
O een aangepast risicomodel gebouwen met tweede schudtafeltest;
O toetsingskader vallendé objecten;
O toetsing-en normenkader industrie en infrastructuur;
O aanpassing risicomethodiék^
•
Er lopen nog veel studies en onderzoeken naar essentiële vraagstukken om op een veilige
wijze gaswinning te realiseren én schade te beperken.
•
Studies, onderzoéken en conclusies worden door NAM georganiseerd en getrokken. Een
onafhankelijke validatie.ontbreekt.
•
En ondanks stappen die reeds zijn gezet, is nog steeds onderzoek gaande naar de
aardbevingsbesténdigheid van de industriële installatiës bij BRZO-bedrijven en overige
risicovolle inrichtingen en is nog geen geaccepteerde norm gerealiseerd.
•
Ook voor de kritische infrastructuur bestaan nóg veel vraagtekens en ontbreekt het aan een
transparant toetsing-én normenl<ader. Boyendien is het onduidelijk welke cumulatieve
effecten aan de orde kunnen zijn bij calamiteiten.

^ Winningsplan Groningen Gasveld 2016, pag.8
^ Onderzoeksraad voor dé Veiligheid, Aardbevihgsrisico's in Groningen; Onderzoek naar de rol van
veiligheid van burgers in de besluitvorming over gaswinning (1959-2014), 18 februari 2015, pag. 10
Onderzoeksraad voor dé Veiligheid, Aardbevingsrisico's in Groningen; Onderzoek naar de rol van
veiligheid van burgérs in de besluitvorrhing over gaswinning (1959-2014), 18 februari 2015, pag. 68
^ Terug naar de regio: Risicomethodiek Aardbevingen Groningen, NAM, februari 2015

• I

•
•
•

«

Met waardering voor uw inspanningen en met begrip voor de complexiteit, is desondanks nog
geen consistent risicobéleid geformuleerd aan de hand waarvan besluitvorming in het kader
van risicobeheersing kan worden getoetst,
Het productieniveau en de productieverdeling op korte en lange termijn worden niet
gemotivéérd vanuit veiligheidsperspectief. Bestaande onzekerheden lijken niet meegewogen
in voorstellen.
Communicatié over onzekerheden blijft beperkt tot de opsomming van onzekerheden zonder,
aan te geven welke (alternatieve) maatregelen worden voorgesteld en hoe deze
onzekerheden worden geyvogen in het 'voorstel voor de gaswinning. Er is nauwelijks aandacht
voor de subjectiève veiligheid van burgers.
Onbetwist is dat een verlaging yari het productieniveau leidt tot meer veiligheid en minder
schade; In het winningsplan is onvoldoende onderzocht wat de mogelijkheden van
productiebeperking zijn.

Vanuit maatschappelijk oogpunt moeten wij helaas constateren dat NAM in haar winningsplan
nauwelijks oog heeft gehad voor de effecten op de veiligheidsbelevingj de schadebeperking en het
welzijn van inwoners. De rapportage met bijbehorende'.addenda kent vooral een teciinisch invalshoek
en gaat daarmee voorbij aan de maatschappelijke impact en de maatschappelijke acceptatie, terwijl
met name bij het Groningengasveld deze zeer zwaar' weégt, zoals dok de'OvV aangeeftl De eerste
resultaten van het onderzoek door het Groningerperspectief (RUG) geven aan dat het welzijn van
inwoners wordt geschaad én vooral bij inwoners die te mal<en hebben met meervoudige schades.
Behoudens met betrekking tot de landbouworganisaties geeft NAM niet aan welke maatregelen
worden getroffen om schade en onveilighëidssituaties te voorkomen. Er wordt zelfs uitgegaan van
mogelijke verhoging van de productie vàn27 naar 33 bcm tenwijl in die situatie minimaal de schade
zal toenemen, zowel.in omvang als in ernst. Een onderbouwing hierbij ontbreekt,'terwij| ook u in uw
aanbiedingsbrief d.d. 19 april 2016 bij het:winningsplan 2016 aan de Tweede kamer zegt dat; "Echter,
gegeven de ontwikkelingen in Groningen is het vanuit het oogpunt van het voorkomen van risico's ten
gevolge van de bewegingyan de aardbodem op voorhand niet aannemelijk dat het nog vast te stellen
winningsniveau bóvéh het huidige winnirigsniveau uitkomt"^. NAM redeneert hier ons inziens vanuit
het economisch belang en het maatschappelijk effect, de maatschappelijke acceptatie en de
veiligheidsrisico's worden niet béiicht en daarmee wordt de gaswinning onvoldoende vanuit het brede
perspectief veiligheid en risicobeheersing, zoals beoogd door de OvV, benaderd.
Hetis wellicht té verwachten dat NAM in het winningspian i-edeneert vanuit haar commercieel belang.
NAM dient echter ook maatschappelijk verantyvoord te opereren. Dit komt in het winningsplan
onvoldoende tot uitdrukking. Wij verwachtèn dàt u in uw besluit uw maatschappelijke
verantwoordelijkheid duidelijk naar voren laat komen.
Samenvattend concluderen wij dat bij het opstellen van het winningsplan de maatschappelijke impact
en maatschappelijke acceptatie onvoldoende is beschouvyd en meegewogen. Het winningsplan gaat
uit van a) een te beperkt veiligheids- en schadebegrip en b) veel meer van mitigatie en compensatie
van schade, dan van voorkómen van schade eri aantasting van veiligheid. Wie de veiligheid echt
vooropstelt, streeft naar minimalisatie van de gasproductie, omdat onweersproken vaststaat dat alleen
op die manier aardbevingen zo veel als mogelijk voorkomen kurinen worden met ais doe| de veiligheid
te waarborgen en schade te beperken. In december 2015 heeft u aangegeven dat u een dalende lijn
in de gasproductie wilt inzetten en een perspectief óp alternatieven bieden. WÜ vérwachten een
krachtige, concrete invulling hiervan op korte termijn.
Tot slot willen wij opmerken dat het meet- en regelprotocol, bedoeld als risicobeheersingssysteem,
conform het voorstel een instrüment dreigt te worden dat gébruikt wordt voor eén besluit om de
productie te verhogen als de aardbevingsactiviteit, het versterking'sprogramrha en de
schadeafhandeling ongeveer dé verwachtirigswaardé betreffen. Daarbij is' het protocol réactief tenwijl
juist het voorkomen van grotére gevolgen aan de orde moet zijn. Wij zijn van mening dat verhoging
van productie enkel en uitsluiténd kan plaatsvinden via eéh géwijzigd of nieuw vvinningsplan van NAM
waarop uw instemming noodzakelijk is eh waartegen de reguliere rechtsmiddelen openstaan.

Brief TK, 19 april 2016, DGETM-EO/16060541

.• )
-Iv'^ •

' .)

<.h

"r-j

'0

•y

Hoofdadvies
Onze bevindingen afgewogen hebbende en uitgaande van de geformuleerde uitgangspunten komen
wij tot het volgende hoofdadvies:
Wij adviseren u vanwege de bestaande omissies, bestaande onzekerheden en het ontbreken van een
beschouwing en weging van de maatschappelijke éffecten:
Primair:

niet in te stemmen met het winningspian Gaswinning Groningen Gasveld 2016 zoals
het nu voorligt;

Subsidiair:

vanwege de grote onzekerheden en ontbrekende onderdelen slechts in te stemmen
met het vvinningsplan door het hanteren van het voorzorgprincipe "Bettér safe than
sorry" en daarbij:
1. de productie aanzienlijk te beperken ten opzichte van het huidige productieniveau,
waarbij concreet, op korte termijn, invulling wordt gegeven aan de dalende lijn in
de productie dié u hebt toegezegd én het pérspectief op alternatieven^;
2. een termijn te stellen aan het vvinningsplan;
3. het méet- en regelprotocol 'niet leidend te laten zijn voor het nemen van een
tussentijds besluit voor verhoging van de productie, maar besluiten uitsluitend te
némén op basis van niéuvve winningsplannen;
4. te voorzien in onafhankelijke validatie van onderzoeken en bevindingen;
5. NAM, binnen een dbor u gestelde termijn, onvolkomenheden te laten aanvullen.

In onderstaande hoofdstukken vindt u de onderbouwing van ons hoofdadvies en overige adviezen.

Onderbouwing van ons advies
1. Algemeen
Als gevolg van de aardbevingen zijn in de provincie Groningen veel documenten en rapporten
verschenen die een:kader zijn gaan vormen voor het beleid van de overheden op dit terrein.
Bestuurlijk is een aantal documenten volgtijdelijk verschenen en vastgesteld. Juridisch zijn eveneens
uitspraken gedaan die het beleid beïnvloed hébben én moet wet-en regelgeving te allén tijde worden
geëerbiedigd. Wij hebben het winningspian beoordeeld in het licht van deze kaders.
1.1 Bestuurlijke documenten
De commissie Meijer heeft in het rapport"Vertrouwen in een duurzame toekomst' een uitweg
gewezen uit de penibele situatie waarin Noord-Oosf Groningen zich bevindt als gevolg van de
aardbevingen. Deze weg bestaat uit vier basale sporen:
1. vergroting van de veiligheid en preventief versterken van huizen en gebouwen;
2. verbetéring van de schadeafhandeling en waardevermeerdering;
3. verbetering van de leefbaarheid;
4. verbetering van het economisch perspectief.
In navolging op dit rapport zijn in het bestuurlijk akkoord 'Vertrouwen in herstel, herstel van
vertrouwen' door het ministerie van economische zaken, provincie en gemeenten afspraken gemaakt
voor de invulling van de vier sporen:

^ Brief TK, 18 december 2015

y.-=-

I

. ,(

'-0
Deze bestuurlijke afspraken zijn in januari 2014 gemaakt in reactie op de toename van het aantal en
de kracht van de bevingen. In februari 2015 is dit akkoord aangevuld met een aanvullend
maatregelenpakket. Deze bestuurlijke akl<oorden.vormen het breed aanvaarde bestuurlijke kader voor
gaswinning uit hef Groningenveld. Daarom moetén het winningsplan en zijn effecten passen binnen
en aansluiten op de afspraken die gemaakt zijn:
In februari 2015 doet de OvV een aantal aanbevelingen over de wijze waarop het veiligheidsvraagstuk
bij aardbevingen beter aangépakt moet worden. Deze aanbevelingen zijn door u overgenomen
Op 18 november 2015 bepaalt de Raad van State dat de winning terug moet naar 27 bcm en dat u
een nieuw winningsbesluit moet nemen voor 1 oktober 2016. De uitspraak van de Raad van State
maakt duidelijk dat u bij dè besluitvorming;de bescherming van de grondrechten dient te betrekken^.
Hiermee wordt duidelijk dat de maatschappélijke impact direct samenhangt mét de hoogte van de
gaswinning; De Raad vah State verwijst hierbij uitdrukkelijk naar de besluitvorming waar u nu voor
staat
In december 2015 is het Meerjarenprogramma Aardbevingsbestendig en Kansrijk Groningen van de
Nationaal Coördinator Groningen (NCG) vastgesteld. In het Nationaal Bestuurlijk overleg van 15
december 2015, voorafgaande aan de vaststellirig van het,Meerjarenprogramma, heeft u aan de
twaalf aardbevingsgemeenten en de provincie aangegeven te willen werken aan een perspectief dat
tot vermindering van de gaswinning leidt
Wij adviseren u:
1. genoemde documenten als aanvullend toetsingskader te gebruiken;
2: uw toezegging, te werken aan een perspectief tot verdere vermindering van de gaswinning,
gestand te doen;
3. de bescherming van de grondrechten; expliciet en transparant, zo te betrekken in uw afweging
dat dit leidt tot een veilig niveau van gaswinning.

2. Ontbrekende zaken
2.1 Ontbrekende onderwerpen risicobeoordeling
In het w/inningsplan en de addenda worden de veiligheidsrisico's beschreven. De beschouwing over
de veiligheid richt zich met narine op gébó'uwen en óp productiefaciliteiten van NAM. In deze
beschouwing ontbreken nog veel ónderwerpen:
- ' aangepast risjcoriiódel gébóuwen met tweede schudtafeltest;
toetsingskader vallendé objecten;gévpigen vari repeterende kleiriere bevingen;
onderzoek, toetsings-en normenkader industrie en infrastructuur;
aanpassing risicomethodiëk Aardbévirigen Groningen van NAM;
volledige risicoanalyse.'
Voor gebouwen geldt dat de risicoparagraaf.ingaat op risico's in of nabij deze gebouwen (inside local
personal risk) en niet op het totale individuele risico (overall individual risk) waarbij alle aardbeving
gerelateerde risico's worden meegenomen. NAM geeft aan dat zij voor de berekéning van de risico's
in of nabij gebouwen nog niet alle gegevens hééft ingevoerd en medio 2016 met een verbeterde
versie komt.
Uit het winningsplan blijkt dat er nog geen inzicht is in:
effect gelijkmatige productie;
Mmax (maxinnurii magnitude).
Conclusie:
De risicobeoordeling is onvolledig. NAM geeft dit in het winningsplan zelf ook aan. Er is gefocust op
de beoordeling van risico's voor gebouwén, terwijl er voor industrie en infrastructuur noch een
Uitspraak Raad van State, Onderdeel C, rechtsoverwegingen 36, 39.5 en 41 6
8

.0
•0
0

toetsings- en normenkader is, noch een volledig onderzoek naar de aardbevingsbestendigheid is
uitgevoerd; Ook is er geen toetsingskader-voor vallende objecten. Wij concluderen dat deze
essentiële punten in/de beoordeling van dé risico's ontbreken.
Voor de beoordeling van de risico's is het zeer belangrijk dat er snel inzicht komt in de verwachte
maximale zwaarte van de bevingen en inzicht in hét effect van een gelijkmatige productie. Het is van
belang te weten of het aantal aardbévingeh en de zwaarte door een gelijkmatigé productie werkelijk
verminderd worden. Op dit nhóment is dat slechts een verwachting.
Wij adviseren u:
4. NAM op te dragen een volledige risicoanalyse uit te voeren en deze transparant te toetsen
aan het risicobeleid;
5.

de volledigerisicoanalysete laten valideren door een onafhankelijk kennisplatform/instituut

2.2 Gebrek aan kaders
De Raad vari. State geeft in zijn uitspraak aan 'dat met het ontbreken van een op risico's van
gaswinning toegesneden beleidskader, doorslaggevend is of de minister zijn afweging als zodanig, op
goede gronden! maakt'^. Er is óp dit moment nóg'steeds géén op risico's van gaswinning toegesneden
beleidskader geformuleerd; Mét hétontbreken daarvan, is het aldus de Raad vian State des te
belangrijker dat afwegingen als zodanig, op góede gronden gemaakt kunnen worden.
We hebben in bovenstaande paragraaf geconstateerd dat een aantal documenten, behorend bij het
winningsplan ontbreekt. Ten aanzien van de uitgevoerde, berekeningen in het winningsplan bestaan
nog grote onzekerheidsmarges. Ook ontbreekt een beleids-en toetsingskader voor ons advies. Hier
hebben wij u met de brief van. 15 april 2Ó16 al op gewezen. U geeft in uw brief van 2 mei 2016 aan dat
deze in de maak is, maar dat dit een complexe aangelegenheid is: De termijn waarop de kaders
gereed zijn, onzekérheidsmarges gemininiallseerd zijn en ontbrekende stukken-aangevuld zijn, is
onbekend. Het winningsplan is'hiermee nog steeds gebaseerd op teveel onzekerheden.
Conclusie:
Als gevolg van het ontbreken van beleid, het ontbreken van de benodigde toetsingskaders èn het
ontbreken van goede gronden,.concluderen vyij dat instemming met dit winningsplan zoals het vooriigt,
niet acceptabel is. De^veiligheid van de inwoners van Groningen is met dit winningsplan niet
gegarandeerd.
Wij adviseren u:
6. op korte termijn de kaders voor een consistent risicobeleid vast te stellen, waarin alle
aardbeving gerelateerde risico's zijn meegenomen.

3. Veiligheid
3.1 Veiligheid algemeen
De OvV eri de NCG dóen beide in hun rapporten uitspraken over de veiligheid van de inwoners. Het
eerste uitgangspunt van de NCG in het Meerjarenprogramma is 'veiligheid voorop'. Het betreft hier de
veiligheid van dé gebouwén waar inwoners veilig moeten kunnen yvonen en leven. Met het
versterkingsprogramma wordt invulling gegeven aan het weer veilig kunnen wonen in het gebied.
De OvV concludeert in haar onderzoek" dat tot 2013 aardbevingen door betrokken partijen bij de
gaswinning niet als veiligheidsvraagstuk werd gezien, maar als probleem van lichte schade dat
vergoed moest worden. In uw reactie op het rapport aan de Tweede Kamer (18-02-2015) erkent u
deze conclusie. Betrokken partijen gingen volgens de OvV daarmee voorbij aan de onzekerheden
waarmee de risico-inschatting werd omgeven.
® Raad van State, Uitspraak 201501544/1/A4, 18 november 2015, rechtsovenweging 22.1
" Onderzoeksraad.voor de Veiligheid, Aardbevingsrisico's.in .Groningen; Onderzoek naar d
veiligheid van burgers in de besluitvorming over gaswinning (1959-2014), 18 februari 2015

•f
I.

Veiligheid wordt door de OvV breed gedefinieerd in termen van objectieve- en subjectieve veiligheid,
respectievelijk het uitblijven van lichamelijk letsel ten gevolge van aardbevingen en.gemoedsrust van
bewoners, NAM heeft de aanbevelingen rond de versterking van het veiligheidsbelang, erkenning en
communicatie van onzekerheden volgens eigen zeggen geïntegreerd in het winningsplan 2016^\
De OvV geeft over het erkennen van onzekerheden en communiceren de volgende toelichting^^:
Onzekerheid en het reduceren ervan dienen uitgangspunten te zijn van het handelen van betrokken
partijen, ook in de communicatie naar burgers. Onderzoek over onzekerheden en het daaraan
verbinden van niaatregelen is daarbij van cruciaal belang. Onderzoek mag geen excuus zijn om geen
maatregelen te treffèn of besluiten uit té stellen. De OvV pleit derhalve ook voor. het hanteren van het
voorzorgsprincipe in d.at geval ''ßeWer safe than sor/y"". Dat betekent in de communicatie over
onzekerheden in samenspraak met deskundigen eh risicodragers zoeken naar manieren van
beheersing van het risico. Communiceren met burgers moet volgens de OvV meer zijn dan alleen
vooriichting geven.
Conclusie:
Uit het winningsplan blijkt dat er nog veel onzekerheden zijn met betrekking tot veilige gaswinning.
Er wordt veel aandacht besteed aan de bovengrondse maatregelen, gelieerd aan het
Meerjarenprogramma van de NCG. NAM spreekt over "veiligheid voor bewoners in voldoende mate
gewaarborgd". NAM benadrukt vooral één kant van de medaille narhelijk technische en bouwkundige
maatregelen. Hiermee gaat NAM:vóorbij aan een belangrijke constatering van de OvV die zegt dat
technische, bouwkundige en andere maatregelen noodzakelijk zijn, maar geen voldoende voorwaarde
zijn óm het vertrouwen van dé Groningse bevólking in de veiligheid van gaswinning en daarbij
betrokken partijen te herstellen. Hetplan geeft onvoldoende aan welke maatregelen aan de andere
kant van de medaille van gaswinning worden genomen om schade en onveilighëidssituaties te
voorkomen.
Het productieniveau op korte en lange termijn wordt onvoldoende gemotiveerd vanuit
veiligheidsperspectief. Bestaande onzekérhèden lijken niet meegewogen in voorstellen.
Communicatie over onzekerheden'blijft beperkt tot de opsomming van onzekerheden zonder aan te
geven welke maatregelen worden vóorgesteld en hoe deze onzekerheden wordén gewogen in het
gaswinningsvoorstel. Er is nauwelijks aandacht vóór de subjectieve veiligheid van burgers.
Wij adviseren u:
7. NAM op te dragen, binnen een door u gestelde termijn, expliciet en transparant te
onderbouwen op welke wijze bestaande onzekerheden meewegen tot voorgestelde
productieniveaus met betrekking tót éen veilig gaswinningsniveau. En daarbij aan te geven
welke maatregelen NAM vóórziet om ónyeilige situaties en zovéél mogelijk schade te
voorkomen;
8. de subjectieve veiligheid van bewoners expliciet en transparant mee te nemen in uw afweging
zodat dit leidt tot een veilig niveau vah gaswinning en bijbéhorende veiligheidsbeleving;
9. bestaande onzekerheden én missende factoren expliciet eh transparant zo te betrekken in uw
afweging,^ dat dit leidt tót een véilig niveau van gaswinning én hierbij het voorzorgprincipe
zoals gedefinieerd door de OvV té hanteren.
3.2 Maatschappelijke impact en leefbaarheid
Het winningsplan gaat niet of nauwelijks in.óp de maatschappelijke effecten van het huidige
winningsniveau. De gevolgen van de'gaswinning doen veel met de inwoners en hebben effect op de
leefbaarheid van het gebied. Bij het voorgestelde winningsniveau blijven veiligheidsrisico's bestaan
zoals wij in dit advies onderbouwen ;en zal er ook-in de toekomst veel nieuwe en herhaalde schade
optreden. Met name het aantal schadegevallen (70%. tot 100% schades in bepaalde plaatsen) heeft
een onmiskenbare maatschappelijke impact. Hetzelfde zal gelden voor de verwachting dat bij een
productie van 27 bcm de komende vijf jaréri zich elké twee weken een beving groter dan Ml ,5 zal
voordoen en in 2035 zich nagenoeg^elke tien dagen een beving groter dan Ml,5 zal voordoen.
" Winningsplan Groningen Gasveld 2016, pag.8
Onderzoeksraad voor de Veiligheid, Aardbevingsrisico's in Groningen, februari 2015, pag. 10
Onderzoeksraad voor de Véiligheid, Aardbeyingsrisico's in Groningen, februari 2015, pag. 68
10

>
•<
.'.
y.'^

.

.

.

.

.

.

;• I

).

''•'''

Gevolgen voor het maatschappelijk leven-komen terug in onder meer het Woningmarkt en
leefbaarheidsonderzoek aardbevingsgebied Groningen van januari 2016. Uit dit rapport: blijkt dat 29%
van de bewoners in hetaardbevingsgebied zich onveilig voelen. Dit komt door:
• onzekei"heid over veiligheid in dé eigen woning;
• onzekerheid over verantwoordelijkheid voor schade aan derden door vallende elementen;
• onzekerheid over .veiligheid van industrie en dijken;
• het gevóel dat de veiligheidsnorm in Groningen lijkt af te wijken van de rest van Nederiand.
Tevens blijkt uit het onderzoek dat van de inwoners 10% zeker en 28% misschien binnen twee jaar wil
verhuizen. Landelijk liggen deze percentages op respectieyelijk 7% en 16%. 45% van de
ondervraagden noemt de aardbevingen als een van de belangrijkste redenen. .Dit heeft grote effecten
op de leefbaarheid van het gebied.
In april 2016 heeft de Rijksuniversiteit Groningen het eerste rapport uitgebracht van Gronings
Perspectief een onderzoek ovér gezondheid, veiligheidsgevoelens en toekomstperspectief van
Groningers in alle 23 gémeenten in de provincie. Uit dit onderzoek komt naar voren dat 86% van de
respondenten tevreden is over de.buurt of het dorp waar men woont. Echter vertoont 14% van de
respondenten met meervoudige schadé gezóndheidsklachten tegen 9% respondenten zonder schade.
Dit betekent dat.ongéveer anderhalf keer zoveel mensen in het gebied aardbevingsgerelateerde
gezondheidsklachten heeft. 13% van dé mensen met meervoudige schade kampen met een slechte
geestelijke gezondheid .tegën 9°/o zonder"schade: Groningers met aardbevingsschade hebben een
somberder toekomstperspectief, ze verwachten in de toekomst nog meer last te krijgen van
aardbevingen.
Uit de jaarrapportage 2015 van. de Onafhankelijke Raadsman blijkt dat in 2015 51,7% meer klachten
zijn binnengekomen. In tegenstelling tot 2014 komen de klachten in 2015 niet alleen uit het
kerngebied rond Loppersum,maar uit meerdere gemeenten verspreid in de provincie en betreffen het
meestal'klachten over NÀM. De Onafhankelijke Raadsman constateert dat de sociaalmaatschappelijke gevolgen' van dé .gaswinning groter zijn géworden. In veel klachten klinkt frustratie
en boosheid door, inwoners geven soms aan de moed te veriiezen en voelen zich machteloos. Er is
een groep getroffen ménsen die de grens van hun incasseringsvermogen heeft bereikt Het
gaswinningsdossier heeft eeh stevige impact op de psyche van deze inwoners. "De algehele sfeer
binnen de.gaswinningsproblematiek is erin 2015 niet beter op geworden."
Genoemde rapporten tonen de negatieve maatschappelijke effecten van de aardbevingen op de
inwoners uit Groningen aan.
.
.
Ook venwachten wij dat de uitspraak van NAM in het winningsplan over de toenemende C-schades in
relatie tot afnemende aardbevingen een effect op de inwoners zal hebben. De indeling naar A-, B-en
. C-schades wordt niet inhoudelijk onderbouwd met criteria. Inwoners kunnen zich onheus bejegend
voelen en niet gerespecteerd voor alle ellende dié ze als gévolg van de aardbevingen dagelijks
ervaren. Naâr ónze mening ontbreekt hier bij NAM het gevoel voor maatschappelijke sénsitiviteit of
. woi-dt hier een eerste signaal gegeven dat op térmijn leidt tot hardere stellingname én wijzigingèn in
het productieniveau.
De maatschappelijke gevolgen zijn niet voor alle gemeenten hetzelfde. In het kerngebied leeft een
deel van de inwoners met een gevóél yan onveiligheid en boosheid vanwege het feit dat men "schade
op schade" aan hun huis te verwerken heeft. Aan de randen van het gebied leven gevoelens van
boosheid en .machtelooshéid, óok vanwége het afwijzen danwel niet in behandeling nemen van hun
schademelding.
Wij lezen in het huidige winningsplan geen verklaring tussen de hoogte van de gaswinning in relatie
tot de maatschappelijke effecten. Wij zien in het vvinningsplan geen verbinding tussen de voortgang
van het versterkingsprogramma, het aantal schades, de snelheid van afhandeling en de hoogte van
de gaswinning!
Wel zien wij een "ontsnappingsclausule" naar een hoger winningsplafond indien noodzakelijk voor
gasleverantie. Wij zien geen concreet "neerwaarts" gerichte clausule indienide snelheid van de
versterkingsoperatie tegenvalt of indien schade en herstel niet voldoet aan maatschappélijke
opvattingen zoals in de regio heersen.
11

I

<.h

r

.0
y

çr»

Conclusie:
Er wordt in het winningsplan geen rekening gehouden met een maatschappelijk effect van het niveau
van de gaswinning. Bij het huidige gaswinningsplafond blijft veel schade ontstaan. Het voorgestelde
niveau van gaswinning leidt niet tot afname van de negatieve maatschappelijke effecten.
Wij adviseren u:
10. de maatschappelijke impact expliciet en transparant zo te betrekken in uw afweging^ dat dit
leidt tot een veilig niveau van gaswinning en beperking van schade.
3.3 Economische impact
In het winningsplan geeft NAM aan dat zij voor het economisch perspectief € 65 miljoen heeft
bijgedragen aan het prograrnma voor de,Economie Board Groningén. NAM geeft aan dat circa 200 tot
400 aannemersbedrijven in de regio zijn ingezet.yoor de Uitvoering van het versterkingsprogramma.
Conclusie:
NAM benadert de economische impact van de gaswinning eenzijdig. NAM benoemt positieve effecten,
maar gaat voorbij aan de negatieve effecten zoals imagoschade (mede gelet op de in de toekomst
toenemende seismiciteit).;Bedrijven kunrien te maken met een negatief effect op hun bedrijfsvoering
als zij te niakén hebben óf krijgen met schade of versterking aan hun bedrijfsgebouwen en/of
installaties. Daarnaast gelden voor bedrijven niet dezelfde regelingen als voor particulieren.
Wij adviseren u:
.
11. bij hét opstellen van dé regelingen rekening te houden met de positie van bedrijven;
12. de economische impact voor de regio expliciet en transparant zo te betrekken in uw afweging
dat dit leidt:tot een veilig niveau van gaswinning en voorkomt dat schade aan de economie
van de regio ontstaat
3.4 Rapport Maatschappelijk veiligheidsrisico
U heeft de methodiek voor het berekenen yan het maatschappelijk veiligheidsrisico dat door de
commissie Meijdam is opgesteld, overgenomen. NAM heeft deze methodiek vervolgens in
berekeningen toegepast. Op 29 aprij 2016 heeft dit tot een supplement bij het winningsplan geleid''''.
Hierin is het maatschappelijk veiligheidsrisico berekend voor zeven gemeenschappen. Deze
gemeenschappen zijn in.overieg met de NCG gekozen. Het is onduidelijk waarom de berekening niet
uitgevoerd is voor Hoogezand-Sappemeer en Slochteren, terwijl een verschuiving van de
aardbevingendichtheid naar deze plaatsen wordt verwacht.
Het maatschappelijk veiligheidsrisico wordt berekend bij een winnjngsniveau van 33 bcm. De
berekening is niet uitgevoerd voor andere productiescenario's. In het rapport worden echter geen
conclusies getrokken ten aanzien van de doorwerking van het maatschappelijk veiligheidsrisico.
Conclusie:
Het maatschappelijk veiligheidsrisico is gedefinieerd en berekend. Het is niet duidelijk hoe dit door
gaat werken in het integrale risicobeleid, de verstérkingsopgave en wat dit betekent voor de hoogte
van de gaswinning.
Wij adviseren u:
13. het gebrek aan doorvertaling van het maatschappelijk veiligheidsrisico expliciet en transparant
zo té betrekken in uw afweging, dat dit leidt tot een veilig niyeau van gaswinning;
14. te onderzoeken of deze methodiek relevant wordt gevonden voor de risicobeoordeling en het
te bepalen risicobeleid;
15. het maatschappelijk;veiligheidsrisico ook yoor andere productiescenario's te laten berekenen;
16. het maatschappelijk veiligheidsrisico voor het totale gebied te laten berekenen.

Supplement tot he Technical Addendum for Winningsplan Groningen 2016, Subsidence,
Development of Seismicity, Maatschappelijk Veiligheidsrisicó, Epistemic Uncertainties
12

:y
I

<n
I.

0
y

3.5 Veilig wonen en leven
In het winningsplan weidden de uitkomsten van modelberekeningen gepresenteerd in verschillende
technische addenda. Deze niodelberekeningen dienen uiteindelijk om de risico's te berekenen^^.
Vanwege een eerdere foutieve doorberekening van het model, worden nu lagere grondversnellingen
en lagere risico's berekend: Uit de berekeningen komt naar voren dat in het gebied -statistisch gezienslechts honderd gebouwen aanwézig zijn die niet aan de norm van 10'^ voldoen (zie ook paragraaf
3.6). De vraag is of dit de enige fout is die in het model zit.
Conclusie:
Er is een fout ontdekt in de modelberekeningen. Correctie van deze fout geeft een veel lager risico.
NAM geeft aan dat er nog yeel onzekerheden in de modellen zitten. Wij hebben deze
modelberekeningen echter niet volledig kunnen doorgronden. Niet uit te sluiten is dat er nog meer
fouten aanyvezig zijn in'de módé|berekeningén. Dit geeft aanleiding om weinig vertrouwen te hebben
in deze berekeningen. Wij vervyachten dat de modelberekeningen een onderschatting van de risico's
geven. Als wij in ogénschpuw nemen hoé de gebóuwen in het gebied erbij staan; het grote aantal
woningen in stutten, de woningen die door NAM aangekocht zijn en het hoge aantal
schademeldingen, worden wij hierin bèvestigd.
Wij adviseren u:
17. het aantal gebouwen in stutten, aangekochte woningen en aantal schademeldingen expliciet
en transparant zo mee te wegen in uw afweging, dat dit leidt tot een veilig niveau van
gaswinning.
3.6 Risicoanalyse gebouwen
In het winningsplan stelt NAM dat bij alle onderzochte productieniveaus het aantal.gebouwen dat niet
voldoet aan de veiligheidsnorm van 10'^ slechts honderd tot enkele honderden bedraagt voor de
periode tot 202

Technical Addendum to the Winningsplan Groningen 2016, Part IV, Rise
Winningsplan Groningen Gasveld 2016, figuur 6.3
13

0
_

y J

<D
y •»

10"^<ILPR<10"^
(buildings c. 100)
10 * < LPR < i n ' {B:113. P:1096)

:
610

600

590

580

;f^' '>
4.

570

2-.J

^

\

J

:

:

i

230

240

250

-7.0

\

260

-6.5
-6.0
-5.5
-5.0
-4.5
Log,o local personal risk (/year]

270
-4.0

NAM stelt dat mogelijk een groter aantal gebouwen versterkt moet worden omdat de berekening
uitgaat van een probabilistische analyse die nog gevalideerd moet worden via inspecties van de
betreffende gebouwen en gebouwtypen. Deze probabilistische benadering kan niet direct worden
vertaald naar elk individueel gebouw.
De te versterken gebouwen bevinden zich in een relatief smalle strook, grofweg tussen Bedum en
Delfzijl. Er is een kans van 10% dat het om duizend gebouwen gaat die, zoals blijkt uit de door de
NAM beschikbare figuur, ruim verspreid over de provincie voorkomen. Circa 1.000-1.500 personen
leven met een groter veiligheidsrisico^''. Er bestaat een 10%-kans dat circa 6.000 personen met een
verhoogd veiligheidsrisico leven.
Als gevolg van de toenemende seismiciteit met de verdere gaswinning geeft NAM aan in de periode
2021-2026 rekening te houden met nog eens honderd te versterken gebouwen. Omdat in de periode
daarna de seismiciteit nog verder toeneemt, betekent dit dat ook daarna opnieuw een aantal
gebouwen versterkt moet worden. Over het aantal na 2026 zijn geen gegevens verstrekt.
De risicoberekeningen zijn gebaseerd op de kwetsbaarheidscurves van 56 gebouwtypes^^. In de
kwetsbaarheid (fragility) van de gebouwtypes zijn nog zeer aanzienlijke onzekerheden aanwezig^^. Als
naar de top tien zwakste gebouwtypes wordt gekeken dan bestaat deze voornamelijk uit bepaalde
types bakstenen vrijstaande woonhuizen, bepaalde types bakstenen 2/1 kappers, bepaalde types
bakstenen rijtjeshuizen, appartementen/hoogbouw en bepaalde type bedrijfspanden met een grote
overkapping .

Technical Addendum, Part IV, Risk, figuur 8.3
Development of v2 partial collapse fragility, november 2015
Technical Addendum, Part IV, Risk, figuur 8.15
20
Technical Addendum, Part IV, Risk, figuur 8.7
14

J:."

'

• ••

•i

• •-

'l.

h t:. •
'(jy •.
'
.

•

Nam geeft aan dat zij in deze berekening tot veel lagere aantallen komt dan in december 2015 (circa
4,000 gebóuwen voldoen niet aan norm) doordat meer informatie beschikbaar is gekomen en fouten
'zijn gecorrigeerd..Vérdere informatie hierbver is niet beschikbaar gesteld.
• , NAM geeft tevéns aan dat nog niet alle.informatie venAferkt is, zoals bijvoorbeeld de gegevens over de
tweede schudtafeltest
, De berekeningen zijn voor ons niet inzichtelijk en controleerbaar. De huidige berekeningen hebben
• nog steeds grote onzekerheidsmarges in zich dié pas kleiner wordt naarmate er meer onderzoek
wordt gedaan. Een goede gevoelighéidsanalyse zou méér inzicht bieden in de bandbreedte die uit de
' bérekenirigén volgt. HetVerste'rkingsprogramma van de NCG is gebaseerd'op de NPR 9998^\ In
deze NPR zijn de.dreigingskààrten van het KNMI opgenomen. Dit betekent dat de NPR tot een
uitgebreider versterkihgsprog'ramma leidt dan waar NAM van uit gaat.
Conclusie:
In het winningsplan wórdt gesteld dat slechts enkele honderden gebouwen versterkt moeten worden.
Deze cónclusië is onnavolgbaar, medé gezien het feit dat NAM aangeeft dat we niet in "statistische
huizen" wonen; Alleen hetinspectieprogramma kan inzicht bieden in het aantal té versterken
gebouwen. De onzekerhedén in de probabilistische risicoberekeriing zijn nog erg groot Wij vragen
: ons af, mede gelet op het aantal verschilléndé gebouwtypes en de verschillen, binnen de
; gebouwtypes, of rhét deze aanpak tot éen relevanté vermindering van de onzékerheden is te komen.
De vergelijking met het aantal genoémd in vorige rappórtén geeft aanleiding géén vertrouwen te
hebben ih de berekeningen. Dàarn'aast staatéeri groot aantal gebouwen in de stutten en zijn circa 45
woningen:aangekocht door NÄM. Het,model lijkt yoor ons ver van de werkelijkheid af te staan: Alleen
op basis'van onafhankelijk óriderzóék onder publieke regie kunnen op térmijn conclusies worden
getrókken over de omvang Van het versterking'sprogramma.

' •

Wij adviseren u:
18. niet te acteren op, hét standpunt van NAM dat slechts enkele honderden gebouwen hoeven te
woi'den versterkt, waarmee NAM feitelijk een discussie over de omvang van het
versterkingsprpgrahnma aangaat;
19. in uw afweging expliciéten transparant te betrekken dat de risicoberekeningen nog steeds
grote ónzekerheidsmarges bevatten en dat u daarom voor uw afweging over instemming met
het winningspian'uitgaat yah een risicoberekening op basis van conservatieve aannames en
niet op de huidige berékeningen vah de NAM;
20. opdracht te geven tot een onafhankelijke review van de risicoberekening en onderiiggende
. kwetsbaarheidscLiryes, waarbij expliciet aandacht is voor nut en noodzaak van verdere
ontwikkeling van de systematiek'.
3.7 Vallende objecten

•;

Het grootste risico op slachtoffers bij aardbevingen vormen zogenaamde vallende objecten. In het
•winningsplan is aangegeven,dat circa 4.000 objecten zoals gemetselde schoorsteneni balustrades en
kopgevels gevonden zijn die nader onderzocht dienen te worden om .yast te stellen of zij een risico
vormen. Erzijn inmiddels circa 1.000 objecten (met namé schoorstenen) aangépakt
Op basis van onder meer empirische gegevens van vallend puin na een aardbeving uit bijvoorbeeld
Nieuw Zeeland, Nederland, Groot Brittannië en België zijn.tabellen samengesteld voor de
' kwetsbaarheid vah deze elementen bij een bepaaldé grondversnelling. Daarnaast is een model met
verblijftijden opgezet orii de objecten in te dèlén naar risicoklassen. In totaal zijn zo'n 12Ö.000
objecten gescr^eend.
Uit de rapportage blijkt dat er een onzekerheidsfactor van 10 in de berekeningen zit. Dit betekent dat
de aantallen kunnen .variëren yan 400 tot 40.000 potentieel vallende objecten. Onduidelijk is hoe de
verdeling yan deze objecten dan over de regio is.
Conclusie:
De aanpak om tot het relatief eenvoudige risicomodel te komen is duidelijk beschreven. Echter ook
hier zijn de onzekerheden nog erg groot. De methodiek is niet gevalideerd. Bij lage versnellingen
NPR 9998, bijlage 10, december 2015, beoordeling van de constructieve veiligheid van een gebouw
15

• I

••

.<r»
)•
yJ

\3

•y^

bestaat nog grote onzekerheid over de kwetsbaarheid van de vallende objecten. Er is nog geen
onderzoek gedaan naaf-overkappingen met grote glasplaten. Onduidelijk is hoe onderzoek naar
individuelé elementen'wordt opgepakt én hoéveeitijd het kost om de potentieel vallende elementen
daadwerkelijk te identificeren:
Wij adviseren u:
21. zo snel mogelijk een norm en een methodiek voor vallende objecten te ontwikkelen en vast te
stellen in lijn met de reeds vastgestelde norm en methodiek van NPR;
22. een harde termijn vast te stellen waarbinnen NAM het nader onderzoek naar vallende
objecten uitgevoerd moét hebben;
23. de uitkomsten van het onderzoek onafhankelijk te laten valideren;
24. NAM op te dragen de gevalideerde uitkomsten aan de NCG te overleggen, zodat de NCG
passende maatregelen kan laten treffen:
3.8 Industrie
NAM geeft in het winningsplan aan welke activiteiten er plaatsvinden, al dan niet onder regie van de
NCG, om voor de risicovolle bedrijven (BRZO en Rie-4 bedrijvén) een methodiek en norm- en
toetsingskader te bieden waaraan bedrijven in de eigen (verplichte) veiligheidsrapporten het risico dat
aardbevingen met zich mee brengt kunnen adresseren. NAM geeft aan betrokken te zijn bij diverse
onderzoeken die in dit kader gaande zijn, maar niet verantwoordelijk te zijn voor de risicoanalyse
(veiligheidsrapport) die de bedrijven moeten opleveren. Met jngang van 1 juni 2016 zijn bedrijven
verplicht conform de Regeling Risico's Zware Ongevallen; ter uitwerking van de regelgeving BRZO, om.
aardbevingen en overstromingsrisico's onderdeel te laten zijn van het veiligheidsrapport. Nu er nog
geen toetsingskader ligt is het voor bedrijven-niet mogelijk om over de weerbaarheid van hun
bedrijven met betrekking tot aardbevingsbelasting iets zinnigs te zeggen en weet men niet of en welke
maatrégelen eventueel noodzakelijk zijn.
In het Meerjarenprogramma bevestigt de NCG dat er geen norm bestaat voor
aardbevingsbesténdigheid van industriële installaties. De omvang van het risico en de eventuele
benodigdé maatregelen zijn onderwerp van overleg in een brede werkgroep SBE met uw ministerie en
NAM.
:
Door de NCG is een stuurgroep Industrie ingesteld met daarin bedrijven, ministeries, gemeenten,
Omgevingsdienst Groningen, Veiligheidsregio Groningen, provincie en NAM. Hierin wordt de
voortgang van de onderzoeken besproken.
Conclusie:
-Bedrijven vallend onder de risicovolle inrichtingen nemen een belangrijke plaats in in de regio en
kunnen bij een gebrekkig maatregelenpakket ten aanzien van risico's een substantieel risico vormen
- voorde véiligheid van bewoners en milieu. Er lopen veel onderzoeken en er wordt naarstig
samengewerkt in de regio om te, komen tot een hanteerbaar toetsingskader, maar dit is er nog niet.
Bedrijven jn déze categorie yveten niet of hun gebouwen en installaties voldoende weerbaar zijn met
betrekking tot de aardbevingen die zich kunnen voordoen. Zij weten niet welke en kunnen derhalve
• ook nog géén passende maatregelen tréffen indien deze noodzakelijk blijken. NAM geeft op geen
enkele wijze aan op yvelke wijze ditsubstantieel risico al of niet is meegewogen in haar afweging om
te komen tot productievoorstellen op korte en lange termijn.
Wij adviseren u:
25. vanwege alle onzekerheden van de aardbevingsbestendigheid van industrie, het
voorzorgprincipe, zoals,gedefinieerd dóór de OvV, expliciet en transparant zo te betrekkén in
uw afweging, dat ditleidt tot eén veilig niveau van gaswinning;
26. bedrijven te stimuleren en te ondersteunen ih hun onderzoeken;
27. zo snel mogelijk;hanteerbare norméh en eeh toetsingskader vast te stellen;
28. financiële compensatie voor bedrijvén en meerkosten overheden beschikbaar te stellen.

16

y

)
(Tl

I.

CD

cr)

3.9 Kritische infrastructuur
In het winningsplan wordt vermeld dat naar aanleiding van het Deltares-onderzoek uit 2014^^ een
aantal kritische dijkvakken nader onderzocht is door de waterschappen. In het plan wordt volstaan met
de feitelijke constatering dat het waterschap ,Noorderzijlvest heeft besloten tot versnelde versterking
en het aardbevingsbestendig maken van de primaire waterkering en een aantal regionale
waterkeringen, terwijl het waterschap Hunze en Aa's heeft vastgesteld dat de zuidelijke helft van het
Eemskanaal geen versterking behoeft. Deze onderscheiden beslissingen zijn méde gebaseerd op de
uiteenlopende beheersituaties ter plaatse van het noordelijk en het zuidelijk deel van het kadétraject.
Het winningsplan bevat de opmerking dat er tot op heden als gevolg van geïnduceerde aardbevingen
nog geen schade aan kritische infrastructuur (dijken, bruggen, hoogspanningsmasten, etc.) is
geconstateerd. Dit is éen zeer voorbarige uitspraak, omdat de inventarisatie van de schade aan
kritische infrastructuur nog moet worden opgestart; de NCG heeft in april 2016 een rapportage voor
een plan van aanpak vrijgegeven^^
Ten aanzien van het vraagstuk van venweking wordt hieraan toegevoegd dat de studie van Deltares
uit 2014 rond infrastructuur geen indicatie voor significante schadeverwachting heeft opgeleverd. Wel
vermeldt de studie dat een.zvyaardere aardbeving in: Groningen zandgrond kan doen venweken,
hetgeen bijvoorbeeld zou kunnen leiden-tot verlaging van de stabiliteit en kruinhoogte van
waterkeringen en tot ongelijke zettingen van constructies.
Bij kunstwerken speelt niet alleen het risico van ongelijke zetting een rol, maar kan door verweking de
grond onder het kunstwerk ook inklinken. Dit resulteert in een holle ruimte onder het kunstwerk.
Tijdens extreem hoogwatersituaties kan zich hierdoor versneld een .situatie van "piping" voordoen. Bij
dat proces spoelt zand onder het kunstwerk .vandaan wat uiteindélijk kan resulteren in een open
verbinding met het buitenwater en desastreuzé gevolgen kan hebben voor de stabiliteit van het
kunstwerk en het aangrenzende dijkvak.
Deltares heeft een methode voor prioritering van de versterkingen van diverse objecten op basis van
de veiligheidsrisico's ontwikkeld. Het resultaat van fase 1 is neergelegd in vijftig aanbevelingen,
opgenomen in het rapport /Aardöewngen Groningen: naar een methode van risicogebaseerd
prioriteren versterkingen. Met het oog op het winningsplan wensen wij in algenriené zin meer
duidelijkheid over dé rol die de aanbevelingen van Deltares over normatieve kaders^'' spelen in de
verdere bésluitvorming. Bijzondere.aandacht ih uw besluit zou daarbij moeten uitgaan naar het advies
om duidelijk en expliciet te zijn over de grote onzekerheden waarmee het berekenen van risico's is
verbonden'^
Uit de probabilistische hazard assessment blijkt de aardbevingsdichtheid zich op termijn te
verschuiven^^ (zie ook paragraaf 4.3 en 4.4). De verschuiving levert onduidelijkheid en mog
risico's op voor. andere dijkvakken langs het Eemskanaal en het Winschoterdiep.
. Conclusie:
Aan het winningsplan is geen recenter onderzoek dan de studie van Deltares uit 2014 ten grondslag
gelegd, tenwijl deze studie nog veel onzekerheden bevat. Deltares heeft een kritische grens
vastgesteld voor de grondvérsnelling waarbij bij pverschrijding^substantiële schade aan infrastructuur
kan optreden. Deze kritische grens is de maxihiaal berekende,grondversnelling die volgens NAM zal
optreden, namelijk 0,21 g. Dit bevat dus ook veel onzekerhedén. Een norm en toetsingskader voor
kritische infrastructuur is nog niet ontwikkeld.
Verschuiving van de aardbevingsdichtheid levert risico's op voor andere dijkvakken langs het
Eemskanaal en het Winschoterdiep.
Deltares, Effecten aardbevingen op kritische infrastructuur in Groningen, 15 januari 2014
Nationaal Coördinator Groningen, Plan van Aanpak - Inventarisatie versterkingsopgave
Infrastructuur, april 2016
Deltares, Aardbévingen Groningen, naar een methode van risicogebaseerd prioriteren
versterkingen, 2015, pag. 44
Deltares, Aardbevingen Groningen, naar een methode van risicogebaseerd prioriteren
versterkingen, 2015, advies nummer 46;
^® Technical Addendum, Part III, Hazard, figuren 7.3 t/m 7:6
17

( h
I.

r- J
y

(..ri

Wij adviseren u:
29. vanwege alle onzekerheden van de aardbevingsbestendigheid van kritische infrastructuur, het
voorzorgprincipe, zoals gedefinieerd door de OvV, expliciet en transparant zo te betrekken in
uw afweging, datditièidt toteen veilig niveau yan gaswinning;
30. uw afweging zodanig te maken dat er geen verschuiving van de aardbevingsdichtheid op kan
treden;
31. zo snel mogelijk een norm en. methodiek yoor kritische infrastructuur zoals dijken,
kunstwerken, hoogspanningsmasten etc vast te stellen;
32. aan te geyen hoe de vijftig aanbevelingen, zoals deze zijn weergegeven in het slothoofdstuk
van het Deltares-rapport/Aardbewnge/? Groningén: naar een methode van risicogebaseerd
prioriteren versterkingen, 2015 - worden gerespecteerd en gewaarborgd.

4. Productieniveau
4.1 Doorgerekende scenario's
NAM geeft aan met een zestal scenario's rekening te houden (zie tabel 1) waarbij drie verschillende
productieniveaus en twee verschillende gebiedsindelingen zijn gehanteerd. Er is geen scenario
doorgerekend die uitgaat van een substantieel lagere winning (zie hiervoor ook paragraaf 4.3
Verwachte aantal bevingen).
Tabel 1: Te winnen hoeveelheden per cluster in de verschillende scenario's:

scenario
totaal
• 21 bcm
•

27 bcm

•

33 bcm

huidige indeling

geoptimaliseerde indeling

Oost 13,2; Emkl 1,0; ZW
5,3; Loppz 1,6
Oost 17,0; Emkl 1,3; ZW
7,0;: Loppz, 1,7
Oost 21,0; Emkl 1,7; ZW .
8,6; Loppz 2,0

Noord 4; NW 1,5; Centr 5; SW
0,5; Zuid 10,0
Noord 5,5; NW 1,5; Centr 5,5;
SW 0,5; Zuid 14 BCM
Noord 5,5; NW 1,5; Centr 10,5,
SW0,5; Zuid 15

Op een kaartje geeft dit het volgende beeld:

18

^-^-.L

f|:--South ^'ï'^-

De geoptimaliseerde gebiedsindeling heeft NAM bepaald aan de hand van een meer gelijkmatige
drukverdeling over het veld^''. Uit het winningsplan blijkt echter niet altijd dat alle zes scenario's zijn
doorgerekend. Zo is voor de bepaling van de risico's voornamelijk de doorrekening van 33 bcm voor
de geoptimaliseerde gebiedsindeling gebruikt
Alleen voorde geoptimaliseerde clusterindeling is een lange termijnbeeld voor jaariijkse en
maandelijkse productie gegeven^®. Hieruit blijkt dat de seizoenvariaties voor de drie scenario's beperkt
zijn, waarbij hoe lager de totaalproductie hoe vlakker geproduceerd kan worden. Daarnaast is de
drukverdeling over het veld voor deze hoeveelheid vlak^ .
In het winningsplan stelt NAM voor om voor het eerstvolgende gasjaar (2016-2017) de heersende
verdeling over de clusters te handhaven.
Conclusie:
De motivering voor het doorrekenen van de drie scenario's ontbreekt. Indien dit gebaseerd is op
temperaturen in de winter, is onduidelijk waarom 33 bcm gekozen is. Volgens de laatste inzichten is in
een koude winter 31 bcm nodig. Ook is onduidelijk of deze productiehoeveelheden in- of exclusief de
benodigde 2 bcm is voor technische eventualiteiten.
Het is opmerkelijk dat de meest vlakke productie zich voordoet bij het laagste productiescenario van
21 bcm. Wij hebben diverse malen vernomen dat juist het omgekeerde het geval is: de productie kon
niet verder veriaagd worden omdat dan met fluctuaties geproduceerd moet worden.

Technical Addendum, Part I, Summary and Production, figuren 5.2 en 5.3
Technical Addendum, Part I, Summary and Production, figuur 5.1
Technical Addendum, Part I, Summary and Production, figuur 5.3
19

I

I-

y J

(D

.

h .^
(T),

.

.

Met deze invoergegevens worden vervolgens de compactie, de seismiciteit, de grondversnellingen en
hetrisico berekend. Dit geeft uitkomsten die afstaan van de werkelijkheid.
In dé berekening van de diverse productiescenario's worden geen gevoeligheidsanalyses in de
dóorberekening naar risico uitgevoerd. Hetzelfde geldt voor seizoensfluctuaties.
NAM geeft geen inzichthoe zij, bijvoorbeeld als gevolg van putonderhoud, snelle productiefluctuaties
zal vermijden. •
Hoewel een vlakkere drukyerdellng wordt berekend over het veld bij de geoptimaliseerde
clusterindeling,' stelt.NAM voor de heersende verdeling te handhaven. De onderbouwing voor dit
voorstel ontbreekt.
Wij adviseren u:
33. NAM op te dragen, vooraf aan uw definitieve besluitvorming, een onderbouwing van de
gekozen scenario's te leveren;
34. NAM óp te dragen, vooraf aan uw'definitieve besluitvorming, een onderbouwing voor het
handhaven van de huidige clusterindeling te leveren;
35. modelberékeningen uit te laten voeren waarbij de simulering van de productie overeenkomt
met dé venwachting;
36. op korte termijn modelbérekeningén/gevoeligheidsanalyses uit te laten voeren waarbij
rekening wordt gehouden met (seizoens)variaties in de productie;
37. deze modelberekeningen onafhankelijk te latén valideren.
4.2 Productiehoeveelheid
Voor het eerstvolgende gasjaar (2016-2017) stelt NAM voor om de huidige jaarproductie van 27 bcm
te handhaven. Alleen bij gebleken onvoorziene omstandigheden of bij een koude winter zal NAM
hiervan afwijken, zoals dat nu erkend en mogelijk is. In de toekomst zou de productie jaariijks
neerwaarts of opwaarts op een Peileerste en gelijkmatige wijze kunnen worden aangepast, op basis
van de systernatiek en metingen béschréven in het Meet- én Regelprotocol. NAM stelt een productie
van 33 bcm als bovengrens. In de berekeningen met betrekking tot risico's en veiligheid die hier aan
ten grondslag liggen zitten echter nog onzekerheden.

•

De Raad van State^° spreekt van de onbestréden positieve effecten op de seismiciteit van een zo laag
mogelijke jaariijkse winning. De Raad van State acht de gaswinning, gelet op de grondrechtelijke
• beschermde belangen van de bewoners van het aardbeyingsgebied, alleen aanvaardbaar voor zover
die winning strikt noodzakelijk is in het kader van leveringszekerheid. Dit is ook in lijn met de
rapportagé yan het SodM over het seismisch risico yan het Groningenveld^V HetSodM adviseert de
gasproductie terug te brengen tot een niveau waarbij het seismisch risico geminimaliseerd en zoveel
mogélijk gestabiliseei-d wordt, maar waarbij zodanig gelijkmatig wordt geproduceerd, dat snelle
productiefluctuaties (tijdsduur vveek/maahd).vermeden worden.
Conclusie:
Jn de risicoberekeningen van NAM zitten nog veel onzekerheden. Dit geeft aanleiding geen
vertrouwen te hebben in en veel vraagtekens te zetten bij die risicoberekeningen. Bij de huidige
productie treden nog zeer veel aardbevingen op die tot veel onrust leiden en waarbij veel schade
optreedt.
Daarnaast wordt ook volledig vóorbijgegaan aan de gevoelens van onveiligheid die veroorzaakt
worden door de aardbevingen. Het Woningmarkt en leefbaarheidsonderzoek aardbevingsgebied
Groningen yan januari 2016.geéft hiervan een duidelijk beeld: 29% van de bewoners in het.
aardbevingsgelDied voelt zich onveilig. Dit wordtbevestigd in het onderzoek van de Rijksuniversiteit
Groningen.waarvan de resultaten.op"29.april 2016 gepresenteerd zijn. Met name de Groningers die
vaker schade hadden, kampen vaker met specifieke gezondheidsklachten. iDe groep Groningers met
meervoudige schade voelt zich bovendien beduidend minder veilig; Zie hiervóoi" ook paragraaf 3.2
Maatschappelijke impacténjeefbaarheid.
^° Raad van State, Uitspraak 201501544(1/A4-, 18 november 2015, rechtsoverweging 31.14
Staatstoézicht op de Mijnen, Seismisch risico Groningenveld Beoordeling rapportages en advies
december 2015
20

y-^

I

y j

CD

• •

I-

•0

Wij adviseren u:
38. vanwege alle onzekerheden en de huidige situatie tot een lager productieplafond te besluiten;
39. niet in te stemmen met de mogelijkheid de productie op termijn te verhogen.
4.3 Verwachte aantal bevingen

'• .

Voor de zes productiescenario's berekent NAM de aardbevingsdichtheid en het seismisch moment
Uit de figuren^^ blijkt dat bij een geóptimaliseerde clusterindeling de verwachte jaariijkse
aardbevingsdichtheid in.het kerngebied iets minder hoog wordt maar dater een verschuiving in
zuidelijke richting plaatsvindt Dus het aantal bevingen blijft gelijk maar ze worden over een groter
gebied uitgesmeerd.
Er lijkt een gering positief effect té zijn op het aantal bevingen tussen de optimale clusterverdeling en
de huidige clusterverdeling op de korte termijn. In de lange-termijn-prognose berekent NAM een
negatief effect. Ook blijkt dat bij een lagere productie het maximum aantal bevingen lager is^^.
Voor het jaarlijks seismisch moment komen de door de NAM geléverde berekeningen uit op een
hoeveelheid van circa 10^''Nm. Het onderscheid tussen de verschillende scenario's is slecht af te
lezen uit de figuren.
Op de langere termijn neemt het seismisch moment eh het aantal bevingen in de drie scenario's toe.
Er is geen scenario doorgerekend die een steeds verdere afname van het seismisch moment en het
aantal bevingen té zien geeft.
Conclusie:
Het aantal bevingen zal ook bij een productie van 27 bcm toe blijven nemen de komende vijfjaren tot
elke twéé weken eén beving groter dan Ml,5. In 2035 zal zich nagenoeg elke tien dagen een beving
groter dan M1,5 voordoën. Uit het venwacht aantal bevingen blijkt dat de geoptimaliseerde
clusterverdelihg uiteindelijk leidt tot meer.bevingen per jaar." Eeh.lagere productie leidt tot minder
bevingen per jàar zowel op de korte terniijn als op de langere termijn. Bij een toename van het aantal
bevingen is de vervi/achting dàt ook de maatschappelijke onrust verder zal toenemen. Na deze relatief
rustige periode zullen; binnen éen aantal jaren onze inwoners nagenoeg continue de dreiging van de
aardbevingen weer voelén.
Het is niet bekend bij welk productiescenario het seismisch moment en het aantal bevingen jaariijks
verder af gaat nemen.
Wij adviseren u:
40. het toenemende seismisch moment en hét aantal verwachte aardbevingen groter dan Ml,5
expliciet en transparant zo te betrekken in uw afweging, dat dit tot een veilig niveau van
gaswinning léidt;
41. NAM op te dragen het productiescenario door te rekenen, waarbij seismisch moment en
aantal aardbevingen jaariijks verder afnemen en dit scenario mee te nemen in uw afweging.

4.4 Grond- en gebouwversnellingen
De maximale,grondversnellingen laten een afname zien ten opzichte van december 2015^''. Volgens
NAM is dit te wijten aan een fout inde GMPE-berekening. In onderstaande tabel is een overzicht van
de maximale grondversnellingen weergegeven.

Technical Addendum, Part III, Hazard, figuren 7.3 t/m 7.5
Technical Addendum, Part III, Hazard, figuren 7.5 en 7.6 .
Technical Addendum, Part III, Hazard, figuren 7.15 en 7.16 (genoemd: 8.16)
21

y
I

CO
I.
y J

<0
y

f.0

Tabel 2; maximale grondversnellingen
WP2016
HRA2015
Scenario
2016-2021
2016-2021
0,24g
0,20g
21 huidig
0,21g
0,25g
27 huidig
0,22g
0,27g
33 huidig
21 optimaal
0;20g
0,21g
27 optimaal
0,22g
33 optimaal

WP2016
2021-2026
0,21g
0,23g
0,23g
0,21g
0,23g
0,23g

NAM geeft aan dat het RTCiM-compactiemodel de beste overeenkomsten in tijd en ruimte geeft. Toch
is dit model niet gebruikt om de grondversnellingen te .berekenen. De uitkomsten geven voor de
verschilléndé productiescenario's nagenoeg hetzelfde beeld. In de periode 2022-2026 is een geringe
toename in de grondversnellingen te zien.
Opvallend is dat ér een gróót verschil is ontstaan tussen de dreigingskaarten van NAM en de
dreigingskaart van het KNMI. Die laatste laat een maximum van 0,36g zien.
De huidige kaart.met grondversnellingen geeft eeh grillig beeld ten aanzien van de contouren. Uit de
figuren is niet af te lezen of de afname van de dreiging overal in hef gebied plaatsvindt
Naast de grondversnellingen zijn ook kaarten:gemaaktmetde.spe,ctraalversnellingen (maximale
gebouwversnellingen als gevolg van de grondversnelling)^^ Hieruit blijkt dat bij gebouwen met een
eigentrilling tussen de T=0,3s.en T=0,5s. er een,fors opslingeringseffect is te verwachten, die kan
zorgen voor eén verdrievóudiging van dé krachten die op het gebouw komen. Gebouwtypes die
hiervoor gevoelig zijn, zijn bepaalde grote loodsen, commerciële panden, ziekenhuizen, winkelpanden
met daarboven een woonfunctie, apparteméntgebouwen en één type rijtjeshuizen.^®
Conclusie:
De onduidelijkheid in de kaarten neemt verder toe doordat het verschil ten opzichte van december
2015 groot is en er een steeds,groter verschil ontstaat tussen de NAM-kaarten en de KNMI-kaarten.
De lokale dréiging en de lokale verandehngen inde dreiging zijn met de beschikbare gegevens niet te
duiden. U heeft in uw brief-aangegeven mét een gedragen en onafhankelijk verankerde methodiek en
proces rondom actualisatie en publicatie te komen^'^. Hierover hebben wij nog geen informatie
ontvangen.
De onzekerheden rondom gedrag van gebouwen als gevolg van de aardbevingen zijn nog erg groot
en de effecten voor somrnige gebouwtypés kunnen erg groot zijn. De kaarten van NAM zijn niet te
gebruiken voor het bepalen van de; lokale gévolgen.
Wij adviseren u:
42. zo snel mogelijk met een gedragen en onafhankelijk geborgde methodiek te komen voor de
weergave van de grondversnellingen en de gebouwversriellingen in kaarten;
43. NAM op te dragen afleesbare kaarten met eenduidige legenda te leveren.

4.5 Leveringszekerheid
NAM vraagt instemming op het winningsplan waarin beschreven is hoe een maximale hoeveelheid
gas per gasjaar gewonnen kan worden. Deze hoeveelheid is echter niet nodig om de
leveringszekerheid té garanderen. De studie van Gasunie Transport Services (GTS)^^ wijst uit dat bij
een relatief warme winter eén winning vah 21 bcm uit het Groningenveld voldoende is om de
leveringszekerheid te garandéren. De afgelopen winter was opnieuw relatief warm. In het
winningsplan wordt hieraan geen aandacht besteed:

Technical Addendum, Part V, Damage and Appendices, figuren A l t/m A3
^® Development of v2partial collapse fragility, november 2015
Brief aan TK, ,18 december;2015 .
Rapportage GTS onderzoek 7, 3 oktober 2013,
22

Hoewel in de afgelopen jaren volgens GTS kon worden volstaan met 21 bcm, heeft de NAM die jaren
veel meerden 21 bcm gas gewonnen. Waar is dat gas gebleven? Is dit gas bestemd voor verkoop
aan derden in verband met leveringsverplichtingen aan het buitenland? Hieruit kan worden afgeleid
dat voor NAM winstmaximalisatie zwaarder weegt dan de veiligheid van de Groningers en de
leefbaarheid van het gebied.
Hier brengen wij de uitspraak van de Raad van State opnieuw onder uw aandacht De Raad van State
acht de gaswinning, geletop de grondrechtelijke beschermde belangen van de bewoners van het
aardbevingsgebied, alleen aanvaardbaar voor zover dié winning strikt noodzakelijk is in kader van
leveringszekerheid. Gelet op de uitspraak yan de Raad van State is een verdere veriaging van
gaswinning onontkoombaar. Deze leveringszekerheid kunt u deels opvangen door de inzet van de
conversiemiddelen.
Groningen maakt werk van de energietransitie, zoals ook in de rest van het land. Wij missen echter
een plan om versneld de gaswinning af te bouwen in relatie tot de energietransitie. Een versnelde
afbouw van de gaswinning kan de energietransitie vooruit helpen.
Conclusie:
Bij de.huidige winters is een kleinere hoeveelheid gas uit het Groningenveld nodig dan dat er
gewonnen wordt Dit lijkt verband te houden met de leveringsverplichting naar afnemers buiten
Nederland. Deze extra winning is in strijd niet dé uitspraak van de Raad van State die stelt dat
gaswinning alleen aanvaardbaar als in het kader van leveringszekerheid.
Wij adviseren u:
44. een veilige gaswinning in uw afweging bovengeschikt te laten zijn aan de leveringszekerheid;
45. NAM niet toe te staan meer gas te produceren dan volgens de GTS berekeningen nodig is
(dus niet meer dan 21 bcm in een warnie. winter);
46. de leveringsverplichtingen met het buitenland versneld te beëindigen;
47. de alternatieven voor gaswinning éxpliciet en transparant te betrekken in uw afweging;
48. zo snel mogelijk een plan te maken voor de afbouw van de gaswinning in relatie tot de inzet
van conversiemiddelen en de energietransitie.

5. Versterking
5.1 Voortgang inspectieprogramma
In het winningsplan schrijft NAM dat ondanks de door hen voorziene lagere versterkingsopgave er op
korte termijn geen directe aanpassing van het programma van de NCG nodig is. "Voorde komende
periode blijft het versterkingsprogramma in lijn met het huidige MJP'. De tijdsspanne van 'komende
periode' wordt niet omschreven.
Het inspectie- en versterkingsprogramma van de NCG is gebiedsgericht en van binnen naar buiten.
Dit betekent dat de woningen in de kern van het gebied het eerst worden onderzocht en, indien nodig,
versterkt. De NCG is daarbij afhankelijk van CVW. De beschikbare capaciteit bij CVW om de
gegevens die voortkomen uit de inspecties te verwerken en door te rekenen is dusdanig beperkt dat
het inspectieprogramma uitermate traag Verioopt, mede door het hanteren van de NPRrekenniethodes. Er is geen reden om aan te nemen dat deze capaciteit snel zal toenemen en de
snelheid van het inspectieprogramma omhoog gaat.. Omdat wij gèen inzicht hebben in de afspraken
tussen NAM én CVW weten wij ook niet wat de invloed is van NAM op de gehanteerde methodes en
capaciteit. Wel zien wij dat hef aantal woningen dat daadwerkelijk is onderzocht en versterkt, zeer
laag is. Ook verwachten wij dat in de komende vijfjaren yvanneer zich eens per twee weken een
beving groter dan Ml ,5 zal voo.rdóen de benodigcle capaciteit voor schadeafhandeling effect zal
hebben op de voortgang van het inspéctie- en versterkingsprogramma van de NCG en de herstel- en
versterkingswerkzaamheden vän het CVW.

23

Conclusie:
NAM steltdat met een gericht en risico-gestuurd inspectieprogramma de gebouwen binnen de
daarvoor geldende térmijn van.vijf jàar opgespoord en versterkt kunnen zijn en daarmee geen van de
onderzochte productieniveaus in de weg staat. Wij vragen ons af of met dit tempo de stelligheid van
NAM over inspecties en versterking wel gerechtvaardigd is.
Onafhankelijkheid is hierin een béiangrijk aspect Het gaat immers om de veiligheid van de inwoners
van Groningen. Op dit moment is dezeçveilighéid niet gelijk aan die in andere délen van het land. Het
is niet aan NAM om uitspraken te doen over wat er'nodig is om de veiligheid op eeh acceptabel
niveau te krijgen. Het is aan NCG om een jnspectier en versterkihgsprogramma te ontwikkelen en uit
te laten voeren. Dat de NCG daarbij afhankelijk is van CVW en daarmee van NAM, komt de
onafhankelijkheid niet ten goede.
Wij adviseren u:
49. de uitloop van de versterkingsopgave expliciet en transparant zo te betrekken in uw afweging
dat zolang er niet op grote schaal,versterkt is, een veilige gaswinning gewaarborgd is;
50. nog meer dan nu.in te zetten op een versnelling van beschikbare inspectie- en
rekencapaciteit,: zodat sneller éen totaalbeéld beschikbaar is van de opgave;
51. de onäftiankelijkheid te waarborgen ih het ihspectieprogramma.
5.2 Voortgang versterkingsprogramma
NAM geeft aan dat een versterking van 5.000, 10.000 en 20.000 gebouwen haalbaar is. Dit is mede
op basis van een verwachte 'learning curve' en een toenemende uitvoeringscapaciteit Daarnaast
houdt NAM rekening met het vastzetten van circa 4.000 vallende objecten. Bij de berekening van de
scenario's gaat NAM ervan uit dat reeds in 2015 circa 1.250 gebouwen zouden zijn versterkt en 1.750
vallende objectén zouden zijn aangepakt Dit aantal gebouwen is echter niet vérsterkt NAM geeft aan
dat circa 1.000 vallende objecten zijn vastgezet.
Conclusie:
Een goede onderbouwing/planning van de te realiseren versterkingsopgave ontbreekt Juist nu blijkt
dat met name het onderzoekstraject inclusief benodigde rekenwerk voor individuele gebouwen een
veel grotere opgave is dan eerder werd vervvacht. NAM geeft niet aan hoeveel gebouwen onderzocht
moeten worden om de zwakkere gébpuwéh te kunnen identificeren. Daarnaast blijft de realisatie van
de versterking achter bij de door NAM gehanteerdé aantallen bij haar haalbaarheid.
De grootste efficiency is te behalen met het aanpakken van de rijtjeswoningen en 2 onder 1 kappers,
omdat binnen deze gebouwtypes veel yergelijkbare gebouvyen te vinden zijn. Hét doorrekenen van
vrijstaande woningén is veel tijdrovendei^ omdat de variaties binnen de gebouwtypes veel groter zijn.
Dit is niet in de haalbaarhéid meegenomén.
Onduidelijk is hoe u met de eis van vijf jaar omgaat, waarbinnen gebouwen op norm moeten worden
gebracht^. NAM gaat uit van in ieder geval een periode van tien jaar waarin verstérkt moet gaan
worden en waarschijnlijk vijftien jaar
Wij adviseren u:
52. voorwaarden in uw besluit op te; nemen zodat de regie op de versterkingsopgave steviger bij
de NCG komt te liggen;
53. de beperkte voortgang in daadwerkelijke vei^sterking expliciet en transparant mee te wegén ih
uw besluit en de haalbaarheid van de versterkingsopgave te onderbouwen;
54. de onderbouwing vande haalbaarheid te laten toétsén;
55. eenduidigheid te geven over de térnîijri voor de vérstérkingsopgave en te besluiten dat ajle
gebouwen met een voórziénbaar risico > 10'^ uiteriijk in 2021 moéten zijn versterkt en niet
zoals NAM voorstelt op basis van de toenenhende seismiciteit dan opnieuw een aantal
gebouwen te versterken en in de periode daarna opnieuw;
56. te bevestigen dat het versterkingsprogi-amma niet eén mandaat is voor verhoging van de
gaswinning.
39

Brief TK, 18 december 2015
24

5.3 Onderzoek
In het Study arid Data Acquisition Plan is nadere studie aangekondigd naar gebouwen en mensen''"
Zo wil NAM meer inzicht in dé 20.000 gebouwen binnen de 0,2g PGA-contour. Het doel is om een
database te pntwikkélen met unieke typólogieën die voor elk individueel gebouw bruikbaar is: Dit om
de 'risico's te bepalen vah ieder gébouw, plaatséfhankèlijk en afhankelijk van het aantal mensen die ér
zich in en rondom zo'n gebouw bevinden. Zo'n overzicht is er op dit moment nog niet.
In het bijzonder is er aandacht voor de zogenaamde "soft story" gebouwen. Dit zijn gebouwen waarbij
op de begane grond grote open ruimten zijn hnet daarboven appartementen, bijvoorbeeld
winkelpanden. NAM verwacht dat deze gebouwen gevoelig zijn: Nog niet eerdér.werd er aandacht
gevraagd voor dit'specifieke type. In het huidige inspectiepi^ogramma is hiervoor dan ook nog geen
aandacht.
Naast aandacht voor gebouvrtypes is er aandacht voor bouwmethodes en -materialen^V Er worden
momenteel riiéerdere onderzoeken uitgévoerd. Zo zijn in laboratoria samples van 13 verschillende
gebouwen getest Ook zijn er woningen op een zogenèahride schudplaat gezet Specifieke aandacht is
er voor baksteen en gévvapend béton (mét nanie tunnelgietbouw constructies). NAM schrijft dat met
deze lage aantallen een doorvertaling op algemene statistische wijze lastig is. Met andere woorden,
de onderzoeken zijn nog te béperkt om algeméne uitspraken te kunnen doen. Toch wordt deze
suggestie in het winningsplan wel gèdaan.
Eveneens geeft NAM in het winningsplan aan"^ dat,het aantal gebouwen dat geïnspecteerd wordt
jaariijks zal wordén bijgesteld:op.basis van de laatste inzichten in de modelvoorspéllingen vooronder
meer gróhdversnellingen én de gebouwsterkte. Dit laatste suggereert in combinatie met alle
onderzoeken genoemd in het SDAP dat NAM uiteindelijk ook bepaalt op welke onderdelen huizen wel
of niet versterkt moeten worden. Het versterkihgsprógrahima en de invulling daarvan is echter een
verantvyoordelijkheid van de NCG eh de onderzoéken naar gebouwsterktes gedaan door NAM dienen
voordat ze in uitvoering wordén genomen door een onafhankelijke instantie gevalideerd te worden.
Conclusie:
Ook voor gebouwen bestaan er nog zeer veel onzekerheden in de risicoberekeningen. Er dient nog
veel ondérzoek uitgevoerd te worden: Hét effect vah "schade op schade" voor de constructieve
veiligheid is niet doorgerekend; Allé onderzoéken,gedaan door NAM mogen er niet toe leiden dat
NAM ook bepaalt hoe de versterkingsopgave invulling nidet krijgen.
Wij adviseren u:
57. het onderzoek uit het Study and Data Acquisition Plan onafhankelijk te valideren;
58. een onderzoek uit te laten voeren naar het effect van "schade op schade" op de constructieve
veiligheid.
5.4 Scholen
Scholen hemen in de versterkingsopgave een.bijzóndere positie in. Hierover zijn onderhandelingen
gaande tussen NAM, gemeenten en Rijk. Wij;constateren dat de financiering van nieuwbouw door
partijen moeizaam verioopt, terwijl deze nieuw/bouw vanuit oogpunt van aardbevingen en veiligheid
van kinderen noodzakelijk is; Daarbij dient in, metname de krimpgebieden, voldoende ruimte te zijn
om scholen toekomstbestendig te maken.
Wij adviseren u:
.
59. de voortgang vari nieuwbouw yan scholen te stimuleren en voldoende middelen hiervoor
beschikbaar te stellen".

Study and Data Acquisition Plan, hoofdstuk 10
''^ Study and Data Acquisition Plan, hoofdstuk 11
''^ Winningsplan, paragraaf 6.3.2 pagina 54
25

6. Regelingen
6.1 Regelingen algemeen
In het winningspian geeft NAM aan in de afgelopen jaren aan een groot deel van de initiatieven ter
verg roting: van de leefbaarheid financieel.te hebben bijgedragen. Tevens geeft NAM aan op een groot
deel van de regelingen 'geen of beperkte invloed te. hébben en de invulling daarvan nu juist aan de
overheden en maatschappelijke organisaties over te laten.
Wij zijn van mening dat NAM toch een behooriijke sturing aan de invulling van de regelingen geeft
door het stellen van financiële kaders. Wij vinden dat er geen lihr\iet in tijd of geld aan de regelingen
gesteld mag worden.
Wij adviseren u:
60. in samenspraak met NCG snel te komen met duidelijkheid over de regelingen. Deze
regelingen zijn noodzakelijk .als tegenwicht voor de schade en overlast die de gaswinning voor
onze regio teweegbrengt;
61. voor alle regelingen te garanderen dat voldoende financiële middelen beschikbaar zijn.

6.2 Nieuwbouwregeling
In het winningsplan spreekt NAM zich uit over de nieuwbouwregeling. NAM gaat er hierbij vanuit dat
technische en financiële óndersteuhing zich beperkt tot dé periode totdat de normen voor
aardbevingsbèstendiger ontwerpen duidelijkzijn. NAM.spreekt van een redelijke vergoeding voor
projecten die vrij ver gevorderd zijn in ontwerpstadium. Daarnaast wil NAM slimnrieren innovatiever
ontwerpen stimuleren zodat meerkosten voor aardbevingsbestendige bouw beperkt blijven en in de
toekomst verder afnemen;
Op dit moment zien wij stagnatie in de nieuwbouwprojecten optreden. Met name de gemeente
Groningen als economische motor van het Noorden heeft hier last van. Dit levert een wezenlijke
bedreiging op voor de gehele economie van het Noorden.
Conclusie:
De doelen van NAM stroken niet met de afspraken zoals die nu zijn gemaakt in het bestuursakkoord
en het.aanvullend maatregelenpakket en levert naar onze mening beperl<ingen op voor toekomstige
bouwers en levert onzekerheid op voor toekomstige investeerders. De meerkosten móeten te allen
tijde vergoed worden binnen hét gebied vvaarin aardbevingsbestendige bouw wordt geadviseerd
danwel na opname in hét bouwbesluit vérplicht worden gesteld.
Wij adviseren u:
• 62. in uw besluit helderheid te geven over de voorwaarden van een nieuwbouwregeling die
voldoet aan de huidige doelstellingen zoals overeengekomen in het aanvullend
maatregelenpakkét.
6.3 Koopregeling
In het winningsplan spreekt NAM over de pilot-koopregeling die recent voor inwoners uit het gebied is
opengesteld. Voor deze pilot is sléchts €10 miljoen beschikbaar waardoor slechts vijftig woningen
aangekocht kunnen worden. Het nriaatschappelijk effect van de regeling wordt niet beschreven,
beschreven terwijl hier in het woningmarkt- en Jééfbaarheidsondérzoek toch voldoende
aanknopingspunten zijn:Opgenomen (zie paragraaf 3.2).
Conclusie:
De financiële kaders van NAM zijn hier leidend, terwijl het probleem onder de inwoners naar
verwachting groter is, getuige de uitkomsten van het woningmarktonderzoek dat wij breed
onderschrijven. Conform het woningmarktonderzoek zijn wij van mening dat de aanwezigheid van een
regeling rust op de woningmarkt brengt .Wij zijn ,daarom van mening dat in de pilot ervaringen
26

opgedaan kunnen worden die daarna venwerkt dienen te worden in een generieke regeling. Hiermee
wordt aan allé inwoners uit het gebied een perspectief op een toekomst geboden.
Wij adviseren u:
63. uit te spreken dat de pilot bedoeld is om ervaring op te doen, waarna een generieke regeling
voor de aankoop van woningen wordt opgesteld en vastgesteld.
6.4 Regeling achterstallig onderhoud - woonfonds
Het winningsplan beschrijft de totstandkoming van de pilot voor achterstallig onderhoud. Ook voor
deze regeling geldt dat NAM geen maatschappelijk effect beschrijft. NAM heeft wel aangegeven de
bijdrage voor dit fonds in heroverweging té willen nemen wanheer besluitvorming over de omkering
van de bewijslast heeft plaatsgevonden. Op deze manier onttrekt NAM middelen aan een fonds die
inwoners perspectief biedt voor:de.négatieve éffecten en gevolgen die ze ervaren. Over de pilots
achterstallig onderhoud heeft recent bestuurlijke besluitvorming plaatsgevonden. Dit heeft tot gevolg
dat de uitvoering pas in de tweede helft van 2016 van start zal gaan en vanaf dan pas de effecten
hiervan ervaren kunnen worden.
Wij adviseren u:
64. uitte spreken dat de pilots bedoeld zijn om ervaring op te doen, waarna een generieke
regeling voor achterstallig onderhoud wordt opgesteld en vastgesteld en definitief woonfonds
wordt ingesteld.
6.5 Regeling waardevermeerdering
NAM geeft in het winningsplan een beschrijving van de inhoud van de regeling waardevermeerdering
maar zegt hierbij niets over de maatschappelijke impact die deze regeling voor de regio heeft. De
regeling biedt een perspectief yoor;de inwoners van de regio en een genoegdoening voor alle
negatieve effecten en gevolgen. Daamaast levert deze regeling een waardevolle toevoeging aan de
noodzakelijke energietransitie.
Wij adviseren u:
65. de regeling waardevermeerdering te continueren.

7. Schade
7.1 Wettelijk criterium
Op dit moment ligt een wetsvoorstel tot wijziging van de Mijnbouvwet ter behandeling in de Tweede
Kamer"*^. U heeft aangegeven dat bij het besluitvormingstraject met betrekking tot het winningsplan
2016 al vvordt gewerkt als was het wetsvoorstel reeds in werking"''.
bit wetsvoorstel beoogt wijziging van o.'a. artikel 36,waarin limitatief dé gronden worden gegeven op
basis waarvan instemming hiet het winningsplan kan worden geweigerd. In de beoogde redactie wordt
gesproken van het voorkomén van ernstige schade. De huidige redactie van het betreffende artikel
spreekt van risico op schade; IHét beginsel van rechtszekerheid brengt met zich dat u bij de vraag of u
kunt instemmen met het onderhavige winningsplan uw besluitvorming dient te baseren op de
vigerendéwetgeving. De huidige tekst .van artikel.36 sluit daarenboven beter aan bij de zorgplicht van
de vergunninghouder zoals opgenomen in artikel 33 Mijnbouv™/et''^ dat spreekt over het voorkomen
van schade, veroorzaakt door bodembeweging.

Tweede Kamer, TK 34 348, nr 2
brief EZ met verzoek om advies uit te brengen
Wijziging van artikel 33 Mbw is niet voorzien in het eerdergenoemde wetsvoorstel.
27

Conclusie:
Het toetsingskader voor instemming met het winningsplan wordt gevormd door de vigerende tekst van
artikel 36 Mijnbouwwet Instemming weigeren kan daarom reeds in verband met het risico van schade
en niet pas indien.het voorkomen van ernstige schadé aan gebouwen, infrastructurele werken of de
functionaliteit daarvan daartoe aanleiding geeft.
Wij adviseren u:
66. het winningsplan te toetsen aan de huidige tekst van artikel 36 van de Mijnbouwwet
7.2 Voorkomen schade
In de Mijnbouwwet ligt primair de nadruk op het voorkomen van schade door mijnbouwactiviteiten
(preventief handelen), en niet op het geoorloofd zijn van mijnbouwactiviteiten, mits de nadelige
gevolgen daarvan door de exploitant / operator worden weggehomén of verzacht (curatief handelen).
Wij hebbén vastgesteld dat ten aanzien, vah het optreden vah schade de nadruk in het winningspian
sterk ligt óp het herstellen yan schade eh niet óp hét voorkomen van schade.
Het Mijnbouwbesluit schrijft voor dat het winningsplan een beschrijving bevat van de mogelijke
omvang en verwachte aard van de schade door bodembeweging. Uit het winningsplan blijkt dat het
niet goed mogelijk is de omvang en de verwachte aard adequaat te beschrijven. NAM is niet in staat
causaliteit aan te geven;tusseh aardbevingen en omvang en aard van de schade.
In het winningspian wordt;niet of nauwelijks aandacht besteed aan maatregelen om de schade te
voorkomen of het ontstaan van schade te beperken.
Conclusie:
In het winningsplan worden optredende schades als niet te voorkomen beschouwd. Het winningsplan
lijkt op dit punt niet te voldoen aan de.eisen die de wet stelt aan een plan (artikel 24 Mbb, lid 1 onder
q). Als gevolg hiervan is ook geeri;adequate invulling te gevén aan de eis die artikel 24 Mbb, lid 1
onder s voorschrijft: maatregelen om schade dóór bodembeweging te voorkomen dan wel te
beperken.
NAM komt hiermee ook,niet tegemoet aan het advies van het SodM"^, die het belangrijk vindt om, in
aanloop naar hetwinningsplan:2016, aandacht te vragen voor de brede interpretatie van het begrip
veiligheid in de Mijnbouwwet Daarin is sprake van. aard en omvang van de mogelijke schade aan
gebouwen, mensen en infrastructuur, inclusief dé (niet) structurele schade waaraan geen of slechts
een heel beperkt overlijdensrisico verbonden is. In lijn met de andere risico's in de mijnbouwindustrie
dient ook deze schade in beeld té komen en zover als redelijkerwijs mogelijk is te worden beperkt''^.
De analyse van het seismisch risico van NAM gaat vooral over de veiligheid: de kans dat mensen
gevaar lopen door het bezwijken van woningen. Het aspect "schade aan gebouwen" (scheuren e.d.)
blijft in deze seismisch risicoanalyse buiten beeld. De mijnbouwwet geeft,echter aan dat er ook
maatregelen moeten worden genomen óm schade aan gebouwen te beperken ofte voorkómen.
Wij adviseren u:
67. wegens het ontbreken van;twee essentiële onderdelen in het winningsplan, deze omissies
zwaar mee te wegen jn uvv besluit, waarbij niet denkbeeldig is dat deze omissies leiden tot
weigering van uw instemming met het winningspian;

''^ Staatstoezicht op de Mijnen, Seismisch risico Groningenveld, beoordeling rapportages en advies,
december 2015
Mijnbouwbesluit artikel 24, Ie lid onder s
28

7.3 Omvang en aard schade
NAM geeft aan dat veiligheid van de inwóners, de mijnbouwwetgeving en het MJP in het winningsplan
centraal staan. 'Om die reden .is de risicobeoordeling in hoofdzaak gebaseerd op potentieel
levensbedreigende situaties (vallende objecten en bezwijken van gebouwdelen). Dat er ook schades
zijn die niet levensbedreigend zijn hnaarvvel hinder véroórzaken benoemt NAM ook maar geeft hierbij
meteen aan dät bij éen voorgezette próductie deze schade- en hindereffecten blijven bestaan. De
schades waar we het dan over hebben, de zgn. D,S1 en DS2 schades worden door NAM niet relevant
geacht Om aan de hinderiijke gevolgen van deze schades tegemoet te komen benoemt NAM een
aantal maatregelen:
• verdere verbetering van het schadeprotocol door aanstelling arbiters en vertrouwenspersonen
dóór de NCG;
•
innovatie in'schadeherstel door de verschillende regelingen die voortgekomen zijn uit het
bestuursakkoord van januari 2014 en het aanvullend maatregelenpakket van februari 2015
hierbij;
•
koppelkansen waarbij NCG en. Economie Board bijvoorbeeld met de landbouwsector zoeken
naar slimme combinaties die leiden tot toekomstbestendige nieuwbouw.
Conclusie:
Het feit dat NAM aangeeft dat hinderiijke schades blijven bestaan en opgevangen worden door een
aantal maatregelen geeft aan dat de maatschappelijke impact van het geheel nog niet goed bij NAM is
doorgedrongen. De wijze waarop schades wórden afgehandeld leidt maatschappelijk tot groot
ongenoegen. Het feit dät NAM/met een "schadecontour" werkt, is onbegrijpelijk. Ook het feit dat voor
schade met verschilléndé maten wordt gémeten heeft maatschappelijk een groot effect.
De nog niet onderzochte constatering van NAM in het winningsplan dat het aantal C-schades''^ in de
laatste jaren erg toeneemt térwijl het aantal bevingen afneemt, leidt eveneens tot maatschappelijk
ongenóegen. Hoewel NAM aangeeft dat het hier een ééréte.constatering betreft die nog nader
onderzoek vergt; wórdt hier wél een "negatief beeld yän het gedrag van de inwoners van het gebied
gesuggereerd.
Sinds 2012 is een groot aantal schades gemeld bij NAM/CVW. De stand van zaken tot en met april
2016 is 66.173 meldingen. Volgens informatie op de website van NAM is er, van de totaal 66.173
meldingen, tot nu toe in 60.790 gevallen een aanbod gedaan voor vergoeding van schade. Dit geeft
een ander beeld dan door NAM in het winningspian wordt geschetst
Schades in de categorie DS1 en DS2 worden vanuit de risicomethodiek als niet relevant en
aanvaardbaar aangemerkt Deze benadering achten wij niet passend en niet onderbouwd gezien de
maatschappelijke impact De uitspraken over C-schade in relatie tot aardbévingeh is eveneens
maatschappelijk niet verstandig.
Wij-adviseren u:
68. een onderbouwing te leveren betreffende de aanvaardbaarheid van optredende schades in de
categorie DS1 enDS2;
69. NAM/CVW op te dragen alle schademeldingen op te nemen en te behandelen;
70. NAM/CVW op te dragen de afhandeling van schade te blijven verbeteren;
71. de analyse van de C-schades dóór een onafhankélijké instantie uit te laten voeren.

Technical addendum. Part V, Damage and Appendices

29

8. Meet-en regelprotocol
8.1 Protocol
Het Meet- en Regelprotócol wordt door NAM gepresenteerd als een risicobeheerssysteem. Onh het
aardbeyingsrisico en de hinder te beperken is dit systeem ontwikkeld. Met dit systeem is het mogelijk
meetwaarden te vérgelijkéh met venwachtingswaarden.
Er zijn verschillende routes met maatregelén beschreven in het protocol. De keuze voor een route
hangt af van de gemeten waarden met betrekking tot de aardbevingen, de versterking en het
schadeherstel. Route "O'- beti'éft een.cohtihue optimalisatie, route 'T'.een specifieke analyse van het
risico en route "11" directe actie door de ministén NAM heeft het Meet-en [Regelprotocol opgesteld én
vult deze met parameters (zie hierónder iri paragraaf 6.3) én monitort de uitkómsten. Hier is geen
sprake van onafhankelijkheid meer hetgéen maatschappelijk niet verantwoord is.
NAM geeft aan dit protocol ook te willen gebruiken voor een besluit over verhoging van de productie
als de aardbeyingsactiyiteit de versterking en de schadeafhandeling ongeveer de
verwachtingswaarden betreffen-.
Conclusie:
Het Meet- en Regelprótocol wordt gepresenteerd als een beheerssysteem dat door NAM ontwikkeld
is, in plaats van het Ministerie dat de kaders dient op te leggen; De invulling en monitoring van het
protocol dient onafhankelijk plaats té vinden.
Dit Meet- en. Regelprotocol is een reactief systeem. Pas nadat zware bevingen opgetreden zijn (de
beving bij:Huizinge van M3,6 wordt als acceptabel gezien), wordt er gehandéld, tenwijl alles in het
werk gesteld móet worden om deze bevingen te voorkomen.
Wij adviseren.u:
72. het Meet- en Regelprotocol door een pnafhankelijke partij te laten borgen, op termijn te laten
evalueren en wellicht.aan te laten passen;
73. het Meet- en Regelprótocol onafhankelijk te laten monitoren;
74. te besluiten dat het Meet- en Regelprotocol niet gebruikt mag worden om de productie te
verhogen.
8.2 Dashboard
NAM geeft in het Meet- en Regelprotocol aan dat de relevante meetgegevens en de
verwachtingswaardén op een voor het publiek toegankelijke website weergegeven worden in een
dashboard. Het dashboard diént inzichtelijk te maken of het aardbevingsrisico binnen de gestelde
: kaders blijft
Wij adviseren u:
75. de website met het dashboard dooreen onafhankelijke partij te laten beheren;
76. deze onafhankelijke partij de taak te geven te reageren indien het aardbevingsrisico de kaders
overschrijdt.

8.3 Signaalparameters
NAM presenteert in het Meet-ën Regelprotocol ook de signaalparameters. Deze parameters zijn
grenswaarden waarna, bij overschrijding van deze parameters, actie ondernomen wordt. De mate van
overschrijding bepaalt wélke, actie óndernomén wo'i'dt (route O, route I of route II). De opgenomen
waarden gelden bij een winning van 33'bcm.
NAM vult zelf de signaalparameters in én bepaalt daarmee zelf welke actie op welk moment
ondernomen gaat worden.

30

Signaalparameter

Verwachting

0

1

II

Activity Rate

29

N<37

37 < N < 45

N>45

PGA < 0.08

0.08 < PGA < 0,15

PGA > 0.15

N<5

5<N<7

N>7

(aantal M > 1.5)
PGA(e)
M > 2.5 (Richter)

3

Gebouwenversterking

Statusniveau op basis van de rapportage door NCG en CVW

Schadeafhandeling

Statusniveau op basis van de rapportage door NCG en CVW

De verwachtingswaarden voorde aardbevingsactiviteit is gebaseerd op de bevingen in het jaar 2015.
Hieruit blijkt dat, voordat specifieke analyse uitgevoerd gaat worden, het aantal en de zwaarte van de
bevingen nog verderop mag lopen. Pas bij optredende grondversnellingen hoger dan de beving van
Huizinge wordt een specifieke analyse uitgevoerd, met andere woorden: de zwaarte van de beving bij
Huizinge op grond waarvan partijen zijn gekomen tot het eerste bestuursakkoord wordt door NAM
acceptabel geacht.
Omtrent de versterking en schadeafhandeling staat het volgende geschreven"®: "Het
Meerjarenprogramma van de NCG geeft invulling aan het gebouwinspectie- en
versterkingsprogramma dat nodig is om de veiligheidsnorm (10'^) voor alle gebouwen in het gebied
binnen vijf jaar te realiseren (besluit kabinet). CVW voert uit en NCG voert regie. De voortgang wordt
jaarlijks gerapporteerd door de NCG aan NAM. Op basis van deze rapportages evalueert NAM of het
halen van de norm binnen de termijn realistisch is". Niet acceptabel hierin is de rolverdeling tussen
NCG, CVW en NAM waarbij NAM evalueert of het halen van de norm realistisch is.
Conclusie:
De huidige aardbevingsactiviteit en de grondversnellingen van de beving van Huizinge worden
opgenomen als signaalparameters, en dus gezien als acceptabel. Onbekend is wat er met de
signaalparameters gebeurt wanneer het winningsniveau lager dan 33 bcm wordt vastgesteld. Er zijn
geen signaalparameters voor de versterking en ook niet voor de schadeafhandeling opgenomen. NAM
evalueert of het versterkingsprogramma op koers ligt.
Wij adviseren u:
77. in uw besluit lagere signaalparameters vast te stellen die recht doen aan het beheersen van
het aardbevingsrisico en dichter bij de beleving van de inwoners komen;
78. de versterking en de schadeafhandeling te kwantificeren en toetsbare getallen op te nemen;
79. de evaluatie onafhankelijk te laten plaatsvinden;
80. een signaalparameter op te nemen waarin de brede scope van het totale individuele risico
wordt meegenomen.

.10

Meet- en regelprotocol, paragraaf 4.4
31

I

r- J

•
y

.Cf>.

9. Study and Data Acquisition Plan
Met het winningspian heeft NAM een Study and Data Acquisition Plan ingediend. Dit omvangrijk
onderzoeksplan ondersteunt nogmaals dat er nog veel onzekerheden en omissies in het winningsplan
zitten. Het is erg belangrijk dat op. korte termijn een perspectief wordt geschetst waarbinnen de
onzekerheden eh omissies worden teruggebracht tot een acceptabel niveau: Voor ons is primair van
belang dat duidelijkheid komt over de gevolgen van de gaswinning in relatie tot de veiligheid van onze
inwoners en. de op te treden schade. In het onderzoeksplan missen wij harde termijnen waarbinnen de
verschillende déelonderzoéken gereed zijn. Wij zouden graag zien dat de NCG advies uitbrengt over
de hoofdstukken 10,11 en 12 (gebouwinventarisatie, -sterkte en risicoanalyse) waarbij zij met name
de toepasbaarheid van de verdere onderzóékèn voor haar aanpak prioriteert. Indien nodig moet de
NCG ruimte krijgen om aanvullend onderzoek uit te voeren.
Wij adviseren u:
81. harde termijnen te verbinden aan dé diverse deelresultaten van hetonderzoeksplan;
82. de NCG te vragen advies uit te brengen over de onderzoeksdelen van het onderzoeksplan
van de NAM die betrekking hebben op versterking;
83. indien nodig de NCG ruimte te geven voor aanvullend onderzoek.

32