Implementatie van de kwaliteitsstandaarden
voor voogden van alleenstaande
minderjarige vreemdelingen in praktijk,
beleid en wetgeving
Nationaal rapport: Nederland

Martine Goeman
Carla van Os

MIGRATIERECHT

Neem de tijd !!!!

Luister
en vertel

Wees
een vriend

Neem de tijd

Neem de tijd !!

neem
de
leiding ! ! !

Vecht
voor mij !!!

onderneem
actie

BEN

ZEKER
VAN JE
ZAAK

Neem de tijd

VRAAG

Wees
eerlijk

Wees
vriendelijk

!!!!!

Begrijp
kinderen

tijd
de

NEEM DE T I J D

Nee
m

Met ﬁnanciële bijdrage van
de Europese Unie

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden
voor voogden van alleenstaande minderjarige
vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving
Nationaal rapport: Nederland

Martine Goeman
Carla van Os
Defence for Children-ECPAT Nederland

Alle rechten voorbehouden.
Copyright © 2013 Defence for Children-ECPAT Nederland
Geen onderdeel van deze uitgave mag vermenigvuldigd worden zonder
toestemming van Defence for Children-ECPAT Nederland.
Beeld omslag: alleenstaande kinderen in Nederland maakten in enkele
woorden een samenvatting van wat de kwaliteitsstandaarden betekenen
voor voogden in de praktijk.

inhoudsopgave
Afkortingen.................................................................................................................................................. 4
Voorwoord.................................................................................................................................................... 5
1. Introductie.............................................................................................................................................. 6
2. Achtergrond............................................................................................................................................ 7
3. Methodologie.......................................................................................................................................... 9
4. Samenvatting kwaliteitsstandaarden voor voogden........................................................................... 11
5. Ontwikkelingen in relatie tot voogdij en migratie............................................................................. 13
6. Een kort overzicht van het nationale voogdijsysteem........................................................................ 14
7. Benchmark van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige
vreemdelingen in de nationale context............................................................................................... 17
Standaard 1............................................................................................................................................ 17
Standaard 2........................................................................................................................................... 21
Standaard 3........................................................................................................................................... 24
Standaard 4........................................................................................................................................... 30
Standaard 5........................................................................................................................................... 33
Standaard 6........................................................................................................................................... 35
Standaard 7........................................................................................................................................... 40
Standaard 8........................................................................................................................................... 42
Standaard 9........................................................................................................................................... 45
Standaard 10.......................................................................................................................................... 47
Conclusies............................................................................................................................................. 50
Samenvatting........................................................................................................................................ 52
Aanbevelingen voor implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden in Nederland......... 57
Aanbevelingen voor autoriteiten voor de implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor
voogden uit het eerste Closing a Protection Gap project........................................................................ 60
Literatuurlijst............................................................................................................................................. 61
Annex: jurisprudentie................................................................................................................................ 63
Annex: bronnen......................................................................................................................................... 63
Annex: websites gebruikt voor dit rapport .............................................................................................. 63

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

3

afkortingen
ACVZ

Advies Commissie voor Vreemdelingen Zaken.

Ama

Alleenstaande minderjarige asielzoeker.

Ama-monitor

Monitor die Nidos gebruikt om te meten of de doelen uit hun
methodologie gehaald worden.

AMV

Alleenstaande minderjarige vreemdeling.

BIC-model

Best Interest of the child model: een objectief en praktisch
model om de belangen van het kind in een juridische context
vast te stellen.

BIC-q

Een enquete gebaseerd op het BIC-model, ontwikkeld door de
Universiteit van Groningen.

bw

Burgerlijk Wetboek.

CPG

Closing a Protection Gap.

COA

Centraal Orgaan opvang asielzoekers.

ECPAT

‘End Child Prostitution, Child Pornography And Trafficking of
children for sexual purposes’ is een wereldwijd netwerk van
organisaties die samenwerken ter bestrijding van
kinderprostitutie, kinderporno en kinderhandel voor seksuele
doeleinden.

EU

Europese Unie.

GATE

Guardians Against Child Trafficking and Exploitation. Project
uitgevoerd in Italië, Cyprus, Griekenland en Nederland om de
capaciteit van voogdijsystemen te vergroten om alleenstaande
minderjarigen te beschermen tegen mensenhandel en
uitbuiting.

IND

Immigratie en Naturalisatie Dienst.

IOM

International Organisation for Migration.

IVRK

Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind.

Nidos

De Nederlandse voogdij-instelling voor alleenstaande
minderjarige vreemdelingen.

POL

Proces Opvang Locatie. Alleenstaande minderjarige
vreemdelingen worden bij aankomst in Nederland opgevangen
voor een maximum van dertien weken.

DT&V

Dienst Terugkeer en Vertrek. Onderdeel van het Ministerie van
Veiligheid en Justitie met als doel uitgeprocedeerde asielzoekers
terug te laten keren naar hun land van herkomst.

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

4

Voorwoord

“Een voogd is iemand die voor je zorgt van een afstand.”
Een alleenstaand kind.

De kwaliteitsstandaarden en indicatoren zijn geschreven vanuit het perspectief van alleenstaande
minderjarigen en voogden en hebben als doel voogden te sterken in hun rol als waakhond en
pleitbezorger voor de rechten van minderjarigen die onder hun verantwoordelijkheid staan.
De kwaliteitsstandaarden zijn daarnaast bedoeld om overheidsinstanties te inspireren om het
mandaat en de juiste werkomgeving voor voogden te garanderen zodat zij aan de
kwaliteitsstandaarden kunnen voldoen. Voor de implementatie van de standaarden in Nederland
heeft Defence for Children - ECPAT zich gericht op de input van de deskundigen: de alleenstaande
kinderen en de voogden.
Defence for Children - ECPAT Nederland bedankt de kinderen voor hun openheid en krachtige
suggesties voor de implementatie van de standaarden in Nederland en voor het verbeteren van de
situatie voor alle alleenstaande minderjarigen. Jullie kracht en uithoudingsvermogen in onzekere
tijden zijn een grote inspiratiebron. Wij bedanken de voogden die aan dit rapport hebben
meegewerkt en de voogdij-instelling Nidos voor hun constructieve samenwerking. Door het huidige
systeem in Nederland zijn er veel hindernissen te overwinnen voor voogden. Wij respecteren het
doorzettingsvermogen van voogden en hopen dat de kwaliteitsstandaarden hun positie als
pleitbezorgers voor de kinderen versterkt.
Wij bedanken Somajeh Ghaeminia, Stichting Alexander en onze stagiaires Annemarie Dijk en
Jurriaan de Jong voor hun werk aan het project. En tot slot bedanken we het Daphne III -programma
van de Europese Commissie voor hun financiële bijdrage.

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

5

1. Introductie

“Het Closing a Protection Gap rapport brengt voogdijstandaarden die
beleid op nationaal en Europees niveau zouden moeten inspireren om de
bescherming van alleenstaande minderjarige vreemdelingen te verbeteren
op ons continent. Ook brengt het de noodzaak voor het voetlicht tot
harmonisatie van de kwaliteit van voogdijsystemen in Europa en binnen
landen zelf, waar nog grote verschillen bestaan. De doelen die gesteld zijn
voor voogden en beleidsmakers zijn ambitieus, maar zeker niet onmogelijk
te verwezenlijken. Het gaat erom dat alle standaarden systematisch worden
toegepast en dat ze in samenhang worden gebruikt.”
Thomas Hammarberg, toenmalig Mensenrechtencommissaris van
de Raad van Europa, in het voorwoord van het (Engelstalige) rapport
‘Kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige
vreemdelingen in Europa: doelen voor voogden en de overheden.’1

“Nu gaan we overal de standaarden voor voogden van alleenstaande
minderjarige vreemdelingen promoten. Maar er moet nog meer gebeuren.
Er moeten Europese regels over de kwalificaties van voogden komen.”
Europarlementariër bij de lancering van de kwaliteitsstandaarden voor
voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in Europa,
november 2011 in Brussel.

Deze citaten benadrukken de steun voor en de noodzaak om de bewustwording en implementatie
van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarigen in Europa te vergroten
en uit te breiden.
Van december 2012 tot december 2014 werken negen projectpartners2 aan het project Closing a
Protection Gap 2.0: implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden in praktijk, beleid en
wetgeving.
Het doel van dit grootschalige en baanbrekende vervolgproject is om de volgende belangrijke
stappen te zetten om de protection gap verder te dichten door te werken met de
kwaliteitsstandaarden in de praktijk en door beleid en wetgeving te beïnvloeden op nationaal en
Europees niveau zodat alle alleenstaande kinderen de bescherming krijgen waar ze recht op hebben.
De specifieke doelstellingen van het project zijn:
1.
Bewustwording over de kwaliteitsstandaarden; uitwerking van de standaarden voor de situatie
in de EU-landen die deelnemen aan het project en de versterking van de positie van voogden;
2.
De nationale implementatie van de kwaliteitsstandaarden in de praktijk en pleiten voor
voorzieningen in nationale wetgeving;
3.
De ontwikkeling van een Europees initiatief/instrument voor de harmonisatie van passende
voogdij geïnspireerd op de kwaliteitsstandaarden;
4.
Het vergroten van de reikwijdte van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande
minderjarigen in Europa in negen andere EU-landen.
1

Core Standards for guardians of separated children in Europe: Goals for guardians and authorities, 2011.

2
De projectpartners zijn: Defence for Children-ECPAT Nederland (coördinator), Asylkoordination Österreich, Bureau d’accueil
et de défense des jeunes (service droit des jeunes), HFC ’Hope For Children’ UNCRC Policy Center, Bundesfachverband Unbegleitete
Minderjährige Flüchtlinge e.v, Irish Refugee Council Ltd, Defence for Children International Italia, Conselho Português para os
Refugiados, Slovenska filantropija.

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

6

2. Achtergrond
In december 2009 werd het eerste ‘Closing a Protection Gap for separated children in Europe’ project
gestart, gefinancierd door het Daphne III-programma van de Europese Commissie als reactie op de
verschillen in de bescherming van alleenstaande minderjarige vreemdelingen (hierna: alleenstaande
kinderen).3 Er zijn ongeveer 100.000 alleenstaande migrantenkinderen in Europa.4 Zij hebben recht
op een voogd die hun rechten en belangen beschermt. Niet alleen moeten deze kinderen leven
zonder hun ouders in een land dat ze niet kennen, maar in sommige landen lopen ze ook het risico
om gedetineerd te worden wanneer ze geen verblijfsvergunning krijgen of te worden uitgebuit door
mensenhandelaren.5 Alleenstaande kinderen lopen risico in hun land van herkomst, tijdens de reis
naar Europa én in het gastland. De aard van de bescherming en de zorg die deze kinderen ontvangen
van een voogd hangt af van het land waar hij of zij (hierna: hij) vaak willekeurig, terechtkomt.
Deze verschillen in beschermingsniveau zijn onaanvaardbaar. Alle Europese landen hebben het
Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind (hierna: IVRK of Kinderrechtenverdrag)
geratificeerd en hebben daarbij de verplichting om rekening te houden met de bijzondere behoeften
van alleenstaande kinderen. Voogdijsystemen zijn essentieel om tot een duurzame oplossing te
komen voor deze kinderen, of dat nu de integratie betekent in het gastland, doorreis naar een ander
land of terugkeer naar het land van herkomst.
Het eerste ‘Closing a protection gap for separated children in Europe’ project was gericht op
harmonisatie van de bescherming van alleenstaande kinderen door te focussen op de kwalificaties
van de voogd. Hiervoor zijn kwaliteitsstandaarden ontwikkeld voor voogden op basis van de
standpunten van de kinderen in relatie tot hun rechten uit het IVRK. Alleenstaande kinderen in
Europa moeten de voogd krijgen waar ze recht op hebben ongeacht in welk EU-land ze bescherming
vragen. De veronderstelling is dat wanneer alle voogden over voldoende kwalificaties en mandaten
beschikken om te werken in het belang van het kind, het niveau van bescherming die de kinderen
krijgen in de verschillende Europese landen zal harmoniseren.
Van december 2009 tot december 2011, ontwikkelden de projectpartners de kwaliteitsstandaarden
voor voogden van alleenstaande minderjarigen in Europa op basis van interviews en workshops met
127 (voormalig) alleenstaande minderjarige vreemdelingen, 68 voogden en 39 andere deskundigen
(bijvoorbeeld pleegouders, advocaten en maatschappelijk werkers). De standpunten en ideeën zijn
gerelateerd aan het IVRK, General Comment nr. 6 (de behandeling van alleenstaande minderjarigen
buiten hun land van herkomst) en General Comment nr. 12 (het recht van het kind om te worden
gehoord) van het VN-Comité voor de Rechten van het Kind en de Statement of Good Practice van het
Separated Children in Europe Programme.6 De kwaliteitsstandaarden voor voogden zijn geïnspireerd
op de Quality4Children standaarden voor ‘Out-of-Home Child Care’ in Europa.7 In de acht
onderzoekslanden zijn 54 leden van nationale adviesraden geraadpleegd die hun expertise hebben
ingebracht.
De kwaliteitsstandaarden en indicatoren zijn geschreven vanuit het perspectief van alleenstaande
kinderen en voogden en hebben als doel voogden te sterken in hun rol als waakhond en pleitbezorger
3
De term alleenstaande kinderen in dit rapport komt overeen met de Engelse term separated children zoals die wordt gebruikt
in het Statement of Good Practice van het Separated Children in Europe Programme (SCEP): separated children are under eighteen
years of age, outside their country of origin, and separated from both parents, or their previous legal, or customary primary
caregiver. Voor SCEP’s Statement of Good Practice zie www.scepnetwork.org.
4 In 2008 kwamen er bijna 12.000 asielzoekende alleenstaande kinderen de EU binnen (Data Action Plan on Unaccompanied
Minors 2010-2014, p.2.). Het totaal aantal alleenstaande kinderen dat in de EU aankwam is hoger, want niet alle kinderen vragen
asiel aan. Zie Ruxton 2003. Volgens het Separated Children in Europe Programme zijn er ongeveer 100.000 alleenstaande kinderen
in Europa, zie Ruxton 2000, maar het vergelijken van statistieken en het verzamelen van gegevens blijft een uitdaging, zie EU
Comparative Study 2010, p. 74.
5
See also: United Nations Committee on the Rights of the Child, General Comment no. 6, on the Treatment of Unaccompanied
and Separated Children outside their Country of Origin (2005), CRC/GC/2005/6, paragraph 3.
6

Beschikbaar op www.scepnetwork.org

7

Beschikbaar op www.quality4children.info/navigation/show.php3?id=2&_language=en.

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

7

voor de rechten van minderjarigen die onder hun verantwoordelijkheid staan.
De kwaliteitsstandaarden zijn daarnaast bedoeld om overheidsinstanties te inspireren om het
mandaat en de juiste werkomgeving voor voogden te garanderen zodat zij aan de
kwaliteitsstandaarden kunnen voldoen. De eerste zes standaarden zijn gericht op de rol en
verantwoordelijkheden van de voogd. Standaarden zeven, acht en negen gaan over de relatie tussen
de voogd en het kind. Standaard tien richt zich op de professionele kennis en competenties van de
voogd.
Kwaliteitsstandaarden als inspiratie en doel voor voogden
De kwaliteitsstandaarden zijn een hulpmiddel voor voogden in de praktijk. Zij hebben tot doel de
voogden te inspireren in hun dagelijks werk en ze bieden een kader om naartoe te werken.
De projectpartners erkennen de uitdagingen waar een voogd voor staat. Door de huidige
voogdijsystemen in sommige landen moeten er veel hindernissen worden overwonnen om de
kwaliteitsstandaarden succesvol te kunnen implementeren. Voogden met een zeer hoge caseload
worden geconfronteerd met meerdere dilemma’s. De voogden in deze landen hoeven niet
gefrustreerd te raken als ze niet onmiddellijk kunnen voldoen aan alle normen uit de standaarden.
Voogden kunnen de standaarden toepassen in hun werk onafhankelijk van het voogdijsysteem of het
wetgevingskader. Ze kunnen als een checklist voor de huidige praktijk worden toegepast. Waar er
niet wordt voldaan aan kwaliteitsstandaarden kan een voogd zich gesterkt voelen om voor
verandering te pleiten.
Kwaliteitsstandaarden als inspiratie en doel voor overheden en voogdij-instellingen
De rechten zoals omschreven in het IVRK zijn niet alleen van toepassing op kinderen die burgers zijn
van een lidstaat; ze zijn er voor alle kinderen, met inbegrip van asielzoekers, vluchtelingen en
migrantenkinderen, ongeacht hun nationaliteit, asielstatus of staatloosheid.8 De actieve
beschermingsverplichtingen voor alleenstaande kinderen houden onder meer in dat lidstaten alle
nodige maatregelen moeten nemen om kinderen te identificeren als alleenstaande minderjarige
vreemdeling in een zo vroeg mogelijk stadium.9
Het vervolg
De nationale rapporten over de implementatie van de kwaliteitsstandaarden binnen het
vervolgproject vormen de basis voor de ontwikkeling van een toolkit voor voogden om te werken aan
de implementatie van de standaarden in de praktijk en een toolkit voor de pleitbezorging voor de
kwaliteitsstandaarden. Tijdens (expert)bijeenkomsten zullen nationale en Europese veranderingen
in beleid en wetgeving worden bepleit. Overleg met leden van het Europees Parlement, de Raad van
Europa en (internationale) belanghebbenden zal leiden tot een ontwerp van een Europees
instrument. Om de reikwijdte van het project te vergroten, worden nieuwe partners in dit
vervolgproject betrokken en krijgen negen organisaties uit andere landen dan de projectorganisaties
training om met de kwaliteitsstandaarden aan de slag te gaan. Alle informatie over het project is
beschikbaar op de website: www.corestandardsforguardians.com.

8
Zie: United Nations Committee on the Rights of the Child, General Comment no. 6, on the Treatment of Unaccompanied and
Separated Children outside their Country of Origin (2005), CRC/GC/2005/6, paragraph 12.
9
Zie: United Nations Committee on the Rights of the Child, General Comment no. 6, on the Treatment of Unaccompanied and
Separated Children outside their Country of Origin (2005), CRC/GC/2005/6, paragraph 13.

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

8

3. Methodologie
In de nationale rapporten van de negen projectpartners wordt de implementatie van de
kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in de
verschillende landen geanalyseerd op basis van deskresearch van de bestaande wetgeving, beleid en
methodieken en op basis van de input uit workshops met alleenstaande kinderen en voogden.
Zowel veelbelovende praktijken als zorgpunten worden besproken in ieder nationaal rapport.
De doelstelling van de nationale rapporten is om een nulmeting te doen ten opzichte van elke
standaard.
Een belangrijke bron voor de nationale rapporten zijn de uitkomsten van de workshops met
alleenstaande kinderen. Voor de workshops traden voormalige alleenstaande minderjarigen op als
adviseur. Omdat zij niet meer afhankelijk zijn van hun voogd, kunnen zij vrijuit spreken en
essentiële suggesties leveren voor de implementatie van de kwaliteitsstandaarden in de praktijk.
Defence for Children heeft samen met Stichting Alexander (een organisatie gespecialiseerd in de
participatie van kinderen) een programma voor de workshop opgesteld dat kon worden gebruikt als
leidraad voor alle projectpartners. Iedere projectpartner ging aan de slag met ten minste vijf
alleenstaande kinderen. Hun deelname is essentieel voor de duurzame implementatie van de
kwaliteitsstandaarden. De kinderen werden actief betrokken en gevraagd om hun mening en
suggesties te geven over de implementatie van de standaarden en om na te denken over praktische
instrumenten die voogden zouden kunnen gebruiken (bijvoorbeeld kindvriendelijke informatie over
hun rechten).
Tijdens een trainingsessie voor voogden werkten de projectpartners samen met de voogden om
praktische instrumenten en ideeën voor de implementatie van de kwaliteitsstandaarden te
ontwikkelen.
De projectpartners kwamen bijeen in Nicosia op Cyprus van 26 tot 28 juni 2013 om de voorlopige
resultaten van de nationale rapporten te bespreken en richtlijnen op te stellen om het werk op
nationaal niveau voort te zetten.
De sterke en zwakke kanten van kwalitatief onderzoek
Met kwalitatief onderzoek moet bijzondere aandacht worden besteed aan de behandeling van de
informatie uit workshops en trainingen. Aan de ene kant is er een risico voor het generaliseren van de
verkregen informatie. Aan de andere kant is er een risico dat de resultaten een vertekend beeld geven
door kenmerken van de deelnemers aan de workshops en trainingen. De voogden en de kinderen
hechten veel belang aan voogdij, anders zouden ze niet hebben deelgenomen aan de workshops.
De voogden die deelnamen aan de trainingen zijn degenen die bereid zijn om naar verbetering te
streven en die al uitvoerig hebben nagedacht over hoe je het beste een voogd kunt zijn. Het is
onwaarschijnlijk dat voogden die zich minder sterk inzetten voor de verbetering van de kwaliteit van
hun werk zullen deelnemen aan deze workshops. Er zouden dus meer problematische praktijken
kunnen bestaan dan weergegeven in dit rapport.
Gebruikmaken van een kwantitatieve methodologie zou niet passend zijn geweest in dit onderzoek.
Het doel van het rapport is om de kwaliteit van de implementatie vast te stellen, wat zich niet
objectief laat kwantificeren.
Nationale methodologie
Dit nationale rapport analyseert in hoeverre de kwaliteitsstandaarden zijn geïmplementeerd in
wetgeving, beleid en praktijk in Nederland. Het onderzoek zal ook helpen om veelbelovende
praktijken en instrumenten te identificeren die voogden elders in Europa kunnen gebruiken om de
standaarden toe te passen.
Relevante studies, aanbevelingen, jurisprudentie en parlementaire documenten zijn geraadpleegd.
Verder zijn er workshops gehouden met alleenstaande kinderen en trainingen met voogden.

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

9

Workshop met (voormalige) alleenstaande minderjarige vreemdelingen
Op 11 april 2013 is Defence voor Children bijeen gekomen met Stichting Alexander en een inmiddels
volwassen alleenstaande vreemdeling om een programma te ontwikkelen voor de workshop met de
kinderen. Op 15 mei 2013 hielden Stichting Alexander en Defence for Children een pilot workshop in
Utrecht waarbij tien jongeren waren uitgenodigd, en er drie daadwerkelijk participeerden. Het waren
drie jongens, uit Angola, China en Burundi. De jongeren zijn als alleenstaande minderjarige
vreemdelingen naar Nederland gekomen en inmiddels (net) volwassen. Volgens de maatschappelijk
werkers die contact onderhouden met de jongeren waren de andere genodigden bang om mee te
doen omdat ze vrezen bekend te worden bij de autoriteiten. De drie deelnemende jongeren leverden
informatie over de toepassing van de kwaliteitsstandaarden voor voogden. Het voordeel van de
participatie van inmiddels volwassen alleenstaande vreemdelingen in een dergelijke workshop is dat
ze vrij over hun voogd kunnen praten omdat ze daar niet meer afhankelijk van zijn. Een nadeel is dat
eventuele nieuwe ontwikkelingen in de praktijk van voogden niet behandeld worden. Sommige
jongeren hebben namelijk na hun achttiende geen contact meer met hun voormalige voogd. Een
andere factor waarmee rekening gehouden moet worden is het feit dat de jongeren geen
verblijfsvergunning hebben. Het zou kunnen dat ze daardoor negatiever zijn over de begeleiding van
de voogd.
Uit de pilotworkshop bleek dat het schrijven in het Nederlands of Engels voor sommige jongeren te
lastig was. Daarom zijn de schrijfactiviteiten in het programma aangepast. De tweede workshop
vond plaats op 15 augustus 2013. Van de vijf alleenstaande kinderen die bij hun voogd hadden
aangegeven dat ze wilden deelnemen, kwamen er uiteindelijk maar twee. Zij gaven bijzonder
waardevolle informatie en verschaften de onderzoekers belangrijke suggesties voor de implementatie
van de kwaliteitsstandaarden. Zo vatten zij elke standaard samen in een paar woorden en schreven
die op een banner.
Na deze workshop probeerden de onderzoekers nogmaals een workshop te organiseren met twee
andere minderjarigen. Ook zij haakten op het laatste moment af. Het was voor de onderzoekers
nieuw dat zoveel kinderen op het laatste moment afhaakten. Bij het onderzoek voor het eerste
Closing a Protection Gap project hadden de onderzoekers geen enkele moeite om dertien
alleenstaande minderjarigen te interviewen.
Workshops met voogden
Op 14 mei 2013 vond een eerste brainstorm plaats over de implementatie van de
kwaliteitsstandaarden met tien voogden op een regiokantoor van Stichting Nidos, de Nederlandse
voogdij-instelling voor alleenstaande minderjarige vreemdelingen. De tijd was te krap door de
levendige discussies. Daarop werd besloten nog een sessie te organiseren waarbij de voogden ook
dieper wilden ingaan op de betekenis van het Kinderrechtenverdrag voor hun werk. De tweede sessie
vond plaats op 10 september 2013. Vijftien voogden deden mee. Beide doelstellingen werden behaald:
de onderzoekers van Defence for Children hadden een brainstorm met de voogden over de
implementatie van de kwaliteitstandaarden en gaven informatie over het Kinderrechtenverdrag.
Alle informatie uit het literatuuronderzoek en de workshops met de (voormalige) alleenstaande
kinderen en de voogden is verwerkt in dit nationale rapport.

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

10

4. Samenvatting kwaliteitsstandaarden voor voogden
De rol en verantwoordelijkheden van de voogd:
Standaard 1:

De voogd bepleit dat alle beslissingen genomen worden in het belang van
het kind en gericht zijn op de bescherming en ontwikkeling van het kind.
De voogd bepaalt en verzekert het belang van het kind bij belangrijke beslissingen, betrekt relevante
partijen daarbij, zorgt dat het belang van het kind steeds opnieuw vastgesteld wordt en is gebaseerd
op de mening van het kind en de individuele omstandigheden.
Standaard 2:

De voogd verzekert de participatie van het kind bij elke beslissing die het
kind aangaat.
De voogd informeert het kind op een kindvriendelijke wijze, controleert of het kind de informatie
begrijpt en herhaalt de informatie, luistert goed naar het kind en zorgt er voor dat alle plannen zijn
gebaseerd op de mening van het kind en gedeeld worden met het kind, staat open voor kritiek en
beheert verwachtingen.
Standaard 3:
De voogd beschermt de veiligheid van het kind.
De voogd geeft de hoogst mogelijke prioriteit aan de veiligheid van het kind, kent de signalen van
kindermishandeling en mensenhandel, rapporteert en handelt naar signalen van pijn of gevaar,
verzekert het kind dat hij vrij is om alles over zijn/haar veiligheid te melden, schendt alleen het
vertrouwen van het kind wanneer dat nodig is als het kind in gevaar is, zorgt ervoor dat slachtoffers
een passende behandeling krijgen en staat open voor een beoordeling van het eigen gedrag.
Standaard 4:
De voogd treedt op als pleitbezorger voor de rechten van het kind.
De voogd is een assertieve, gemotiveerde waakhond, toegewijd aan het verdedigen van de rechten
van het kind, toont emotionele kracht, gaat in tegen beslissingen die niet in het belang van het kind
worden genomen en streeft eerlijke procedures na met betrekking tot het kind.
Standaard 5:

De voogd is een brug tussen en een aanspreekpunt voor het kind en andere
betrokken partijen.
De voogd houdt contact met alle relevante actoren, zorgt ervoor geïnformeerd te zijn over alle
beslissingen die invloed hebben op het kind en is waar nodig aanwezig bij bijeenkomsten, helpt het
kind in contact te komen met zijn omgeving en relaties te ontwikkelen die het kind het gevoel geven
bij een groep of familie te horen.
Standaard 6:

De voogd zorgt voor een tijdige identificatie en implementatie van
duurzame oplossingen voor het kind.
De voogd zorgt voor de identificatie van een duurzame en veilige oplossing en daagt anderen uit om
te bewijzen dat hun voorgestelde oplossingen het belang van het kind als belangrijkste uitgangspunt
hebben, ondersteunt de hereniging van het kind met zijn/haar familie en ondersteunt de integratie
van het kind in het gastland als dat in het belang van het kind is, bewaakt veiligheidsgaranties als
een kind is teruggekeerd en bereidt het kind voor op alle voorspelbare veranderingen die zullen
plaatsvinden als het kind achttien wordt.
De voogd en de alleenstaande minderjarige vreemdeling:
Standaard 7:
De voogd behandelt het kind met respect en eerbied.
De voogd toont gepast gedrag, behandelt het kind onbevooroordeeld met betrekking tot de
identiteit van het kind, de privacy en culturele verschillen, ondersteunt het kind bij het ontwikkelen
van relaties met leeftijdsgenoten en toont een flexibele aanpak afgestemd op de individuele
behoeften van het kind.

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

11

Standaard 8:

De voogd bouwt een relatie op met het kind, gebaseerd op wederzijds
vertrouwen en openheid.
De voogd is altijd eerlijk tegen het kind, houdt zijn/haar beloften en houdt alle informatie
vertrouwelijk, tenzij het ​​noodzakelijk is om geheimhouding te doorbreken voor de veiligheid van het
kind, besteedt aandacht aan verbale en non-verbale communicatie, is empathisch naar het kind,
geeft morele steun en maakt duidelijk aan het kind dat een kind dat verdwijnt altijd welkom is om
terug te keren.
Standaard 9:
De voogd is toegankelijk.
De voogd is gemakkelijk bereikbaar, woont dicht genoeg bij het kind om in staat te zijn om snel te
reageren op problemen, ziet het kind zo snel mogelijk na zijn/haar benoeming en bezoekt het kind
op regelmatige basis en communiceert op een manier die past bij de leeftijd en ontwikkeling van het
kind, maakt gebruik van tolken wanneer dat nodig is en houdt ook contact met het kind wanneer er
geen specifieke noodzaak is om dat te doen.
De kwalificaties van de voogd:
Standaard 10:
De voogd is uitgerust met relevante professionele kennis en competenties.
De voogd is proactief in het identificeren van behoeftes op het gebied van leren en ontwikkeling,
beheert zijn/haar caseload en beschikbare middelen, kan verantwoordelijk worden gehouden, werkt
volgens een vaste methodiek, kent zijn/haar persoonlijke en professionele grenzen, zoekt steun en
begeleiding waar nodig en staat open voor toezicht en controle.

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

12

5.	Ontwikkelingen in relatie tot voogdij en migratie
Herziening van het beleid voor alleenstaande minderjarige vreemdelingen
Het parlement en opeenvolgende ministers van immigratie hebben gediscussieerd over een
herziening (ook wel herijking genoemd) van het beleid voor alleenstaande minderjarige
vreemdelingen. Op 1 juni 2013 werd deze herziening doorgevoerd en werden de nieuwe beleidsregels
van kracht.
Het belangrijkste verschil in het kader van deze herijking is de afschaffing van de speciale
verblijfsvergunning voor alleenstaande minderjarige vreemdelingen.10 Ook is een bijzondere ‘buiten
schuld vergunning’ ingevoerd. Deze wordt verleend uiterlijk drie jaar na het asielverzoek als de
asielzoeker buiten zijn schuld niet naar zijn land van herkomst terug kan keren. De voorwaarden
zijn echter zeer strikt en de verwachting is dat maar weinig kinderen hiervoor in aanmerking zullen
komen. Met name de voorwaarde dat een kind jonger dan vijftien jaar moet zijn op het moment van
het asielverzoek, sluit veel kinderen uit. Een groot deel van de alleenstaande kinderen komt in
Nederland aan tussen hun vijftiende en hun zeventiende jaar.11 De afschaffing van de speciale
verblijfsvergunning voor alleenstaande minderjarigen zou ertoe kunnen leiden dat er meer
onrechtmatig verblijvende (hierna: ongedocumenteerde) kinderen in Nederland verblijven. Voor
deze kinderen is het moeilijker om hun rechten te verwezenlijken en zij zijn kwetsbaar voor
uitbuiting en kinderhandel. De verschillende elementen van de herziening van het beleid voor
alleenstaande minderjarigen worden verder behandeld bij de relevante kwaliteitsstandaarden.
Kinderpardon
In het regeerakkoord (van 29 oktober 2012) is afgesproken dat kinderen die minstens vijf jaar in
Nederland wonen onder bepaalde voorwaarden een verblijfsvergunning moeten krijgen. Op basis
van die afspraak werd op 1 februari 2013 de Regeling langdurig verblijvende kinderen (hierna:
Kinderpardon) van kracht. Dit houdt in dat kinderen in aanmerking kunnen komen voor het
Kinderpardon als ze:
- voor hun dertiende verjaardag naar Nederland kwamen;
- asiel aanvroegen;
- langer dan vijf jaar in Nederland wonen;
- niet ouder zijn dan 21 jaar;
- Europa niet hebben verlaten;
- niet langer dan drie maanden buiten het toezicht van de Rijksoverheid zijn geweest.
De laatste voorwaarde is problematisch voor de groep van negentien en twintigjarige alleenstaande
vreemdelingen die geen voogd meer hebben en daarmee veelal noodgedwongen buiten het toezicht
van de Rijksoverheid zijn na hun achttiende verjaardag. Ook hebben zij geen toegang tot opvang.
Andere groepen die buiten het Kinderpardon vallen, zijn kinderen die geen asiel maar een reguliere
verblijfsvergunning hebben aangevraagd en kinderen wier ouders gezien worden als een ‘bedreiging
voor de openbare veiligheid’ (inclusief (de kinderen van) vermeende oorlogsmisdadigers die op
grond van artikel 1F van het Vluchtelingenverdrag worden uitgesloten van bescherming).
Verder lijkt de leeftijdsgrens van 21 arbitrair; er wordt geen motivatie gegeven om de groep jongeren
van 22 en ouder die aan de andere voorwaarden voldoen, uit te sluiten.
Lage instroom alleenstaande minderjarige vreemdelingen
De instroom van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in Nederland is nog nooit zo laag
geweest als het afgelopen jaar. In 2012 vroegen 407 alleenstaande kinderen asiel aan in Nederland en
in de eerste maanden van 2013 (tot juli) waren dit er 218. Ter vergelijking: in 2011 ging het om 717
kinderen en in 2001 om 3654.12
10 Onder het oude beleid konden alleenstaande kinderen wier asielaanvraag was afgewezen een verblijfsvergunning krijgen als er
geen goede opvangmogelijkheden in het land van herkomst waren.
11 In 2012 was 29% van de kinderen die een Nidosvoogd hadden tussen de 12 en 16 en 47% was tussen de 16 en 18.
Zie: Nidos Jaarverslag 2012, p. 11.
12

Cijfers van de website van het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers: www.coa.nl.

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

13

6.

Een kort overzicht van het nationale
voogdijsysteem

Wetgeving
In Nederland zijn de regels over voogdij vastgelegd in het Burgerlijk Wetboek (BW). Het uitgangspunt
is dat alle minderjarigen onder gezag staan, wat zowel ouderlijk gezag als voogdij kan inhouden
(art. 1:245 BW). Volgens art. 1:295 BW moet de rechtbank een voogd benoemen voor alle
minderjarigen die niet onder ouderlijk gezag staan en in wier voogdij niet op wettige wijze is
voorzien. Voogdijschap kan door een voogdij-instelling worden uitgevoerd. Voor alleenstaande
minderjarige vreemdelingen wordt de voogdij uitgevoerd door Stichting Nidos.
De periode tussen de aankomst van een alleenstaand kind in het aanmeldcentrum in Ter Apel en de
officiële benoeming van voogdij aan Nidos wordt pre-voogdij genoemd. In het aanmeldcentrum
houdt Nidos een intakegesprek met het kind. In dit gesprek wordt informatie verzameld over de
minderjarige en zijn familie en zijn verhaal. Op basis hiervan wordt de aanvraag voor tijdelijke
voogdij bij de rechtbank ingediend.13
Artikel 1:253r BW levert de basis voor de toewijzing van tijdelijke voogdij aan Nidos over alleenstaande
minderjarigen die in onzekerheid zijn over de beslissing op hun asielaanvraag. De rechtbank wijst
een voogd toe wanneer de ouders (tijdelijk) niet in staat zijn om hun gezag uit te oefenen of als er
onduidelijkheid is over het bestaan en/of de verblijfplaats van de ouders. Nadat de Raad voor de
Kinderbescherming een certificaat van geen bezwaar overhandigt aan de rechtbank zal tijdelijke
voogdij worden toegewezen.
Soms is het nodig om snel in de voogdij van een kind te voorzien wanneer zijn belangen of de
gezondheid in het geding zijn. Wanneer dit het geval is, kan de Raad voor de Kinderbescherming een
verzoek indienen bij de jeugdrechter om een voogd aan te wijzen. De toepassing van deze tijdelijke
voogdij is gebaseerd op de artikelen 1:241 (7) en 1:302 (2) BW.
Op grond van artikel 1:254 BW kan de kinderrechter een minderjarige onder toezicht van een voogdijinstelling plaatsen, als hij op een zodanige wijze opgroeit dat zijn lichamelijke of geestelijke
gezondheid ernstig wordt bedreigd en andere mogelijkheden om dit te voorkomen of af te wenden
hebben gefaald of waarschijnlijk zullen falen. Dit toezicht omvat ook begeleiding van zowel de
ouders als het kind. Wanneer het kind zijn asielaanvraag afwacht in een opvang van het Centraal
Orgaan opvang Asielzoekers (COA) en begeleiding nodig is, wordt Nidos benoemd als de
toezichthoudende instelling. Voor alle andere gevallen wordt Bureau Jeugdzorg benoemd.14
Stichting Nidos
Nidos is een organisatie die overheidstaken uitvoert en wordt gefinancierd door de overheid, in het
geval van Nidos door het Ministerie voor Veiligheid en Justitie, maar niet onder de directe
verantwoordelijkheid van de overheid valt.15 Formeel is stichting Nidos de enige voogd van alle
alleenstaande minderjarige vreemdelingen in Nederland, omdat het gezag van al deze kinderen
wordt toegekend aan de organisatie. De directeur van Nidos is daarbij eindverantwoordelijk.
De ‘jeugdbeschermers’ van Nidos voeren echter de taken van een voogd uit. In dit verslag zullen de
jeugdbeschermers worden aangeduid als voogden.16
Methodiek van Nidos
In december 2008 publiceerde Nidos de methodiek voor de begeleiding van alleenstaande
minderjarige vreemdelingen, genaamd ‘Jong en Onderweg’.17 Een van de belangrijkste begrippen in
13

Nidos Jaarverslag 2011, p. 7.

14

Art. 1:254(1) en (2) BW, zie ook: www.nidos.nl.

15

ZBO Register, beschikbaar op: zboregister.overheid.nl/zbo/details/2702.

16 Op 31 december 2012 waren er 146 jeugdbeschermers (voogden) die voogdij hadden over 1.994 kinderen. Nidos Jaarverslag
2012, p. 4 en 38.
17

Spinder & Van Hout 2008.

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

14

deze methodiek is het plan van aanpak dat wordt opgesteld voor elk kind op basis van een
vierstappenmodel.
De eerste stap van dit model omvat een vaststelling van de zwaktes en sterktes van de minderjarige
met betrekking tot zijn ontwikkeling. Deze evaluatie is gebaseerd op een aantal interviews in de
eerste zes weken na de aankomst van het kind in Nederland. De situatie van het kind, zijn familie en
zijn leefomgeving, zowel in het land van herkomst als in Nederland, worden hierin meegenomen.
De tweede stap is een analyse van de ontwikkeling van het kind, zijn (asiel) procedure en een analyse
van de vereisten voor een gezonde ontwikkeling van het kind. Het resultaat van deze stap is een
persoonlijk ontwikkelingsprofiel en een systematisch overzicht van de (mogelijke) obstakels op de
weg naar een gezonde ontwikkeling. De voogd stelt dit profiel samen met een lijst van factoren die de
ontwikkeling van de minderjarige kunnen verstoren. Deze lijst is gebaseerd op het Best Interest of
the Child-model (BIC-model), dat hieronder zal worden uitgewerkt. Volgens de methodiek van Nidos
moet het kind worden betrokken bij het ontwikkelen van het plan van aanpak en zou het kind in dit
stadium het profiel moeten kunnen inzien en commentaar moeten kunnen leveren.18
De derde stap is een formulering van de gewenste ontwikkelingsresultaten, gebaseerd op de eerder
vastgestelde zwaktes, sterktes en het ontwikkelingsprofiel. Belangrijk in deze fase is de discussie met
het kind over zijn verwachtingen voor de toekomst, zonder te veel bezig te zijn met de vraag of hij zal
moeten terugkeren naar zijn land van herkomst of niet.
De vierde en laatste stap is het bepalen van realistische, haalbare en vooral praktische doelen voor
het kind teneinde de ontwikkelingsresultaten te bereiken zoals in stap drie geformuleerd. Het is
belangrijk dat deze doelen op korte termijn te behalen zijn.
In theorie moet het plan van aanpak binnen zes weken na de aanvang van de voogdij worden
geschreven. Echter, in de praktijk is een termijn van twaalf weken gebruikelijker omdat in de eerste
paar weken veel formaliteiten moeten worden afgehandeld, zoals de voogdijaanmelding en de
gehoren van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND).19 Nadat het plan van aanpak is geschreven,
werken de voogd en zijn pupil aan het bereiken van de ontwikkelingsdoelen die in het plan van
aanpak zijn vastgesteld en houden zij gedurende het hele jaar de voortgang met betrekking tot deze
doelstellingen in de gaten. Aan het eind van ieder jaar is er een evaluatie over de ontwikkeling van
het kind.
In 2010 en 2011 werd de methodiek van Nidos geëvalueerd en in 2012 zijn aanbevelingen gedaan die
de basis vormen van een plan voor de verdere ontwikkeling van de methodiek. De uitgangspunten
voor dit plan zijn algemene verbetering en vereenvoudiging. Een belangrijk punt is om met het kind
te werken aan zijn empowerment en zich te richten op zijn sterke punten en om daarnaast een nieuw
plan van aanpak te ontwikkelen dat een nog beter inzicht zal geven in de ontwikkeling en
mogelijkheden van het kind.20
Toezicht
Nidos maakt gebruik van de zogeheten ‘Ama-monitor’21 die de organisatie in staat stelt te meten of
de doelstellingen zoals uiteengezet in hun methodiek worden gerealiseerd. Deze monitor bestaat uit
vier elementen. Het eerste element is een onderzoek van Margrite Kalverboer, hoogleraar (ortho)
pedagogiek en immigratierecht aan de Rijksuniversiteit Groningen, naar het welzijn, de ontwikkeling
en zelfstandigheid van alleenstaande minderjarige vreemdelingen.22
Het tweede element is een onderzoek uitgevoerd door studenten van de Hogeschool Utrecht, die
gesprekken voeren met alleenstaande minderjarigen over hun voogden. Het derde element is een
‘World Café’, door Nidos gefaciliteerd sinds 2008. Het ‘World Café’ is een wereldwijd gebruikte
methode om mensen te stimuleren deel te nemen aan dialoog en discussie. Nidos gebruikt deze
methode om de kinderen en voogden met elkaar te laten praten in een andere setting over hun
verwachtingen ten aanzien van opvang, hun verblijf, onderwijs en andere belangrijke zaken.
Het laatste element van de Ama-monitor is een evaluatieformulier. Kinderen wordt gevraagd dit in te
18 In de praktijk krijgen veel kinderen dit plan nooit onder ogen, vaak weten ze niet dat het bestaat. Zie Closing a Protection Gap
National Report NL 2010, p. 37.
19

Spinder & Van Hout 2008, p. 65.

20

Nidos Jaarverslag 2012, p. 10.

21

Ama staat voor ‘alleenstaande minderjarige asielzoeker’, dus een alleenstaand kind dat een asielaanvraag heeft gedaan.

22

Dit rapport is niet gepubliceerd.

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

15

vullen wanneer de voogdij van Nidos eindigt.23
Daarnaast onderzoekt de Inspectie Jeugdzorg het werk van de voogden en Nidos.24
Belang van het kind-Model
Het Best Interest of the Child Model (Belang van het kind-Model, hierna: BIC-model) is een objectief
en praktisch instrument om het belang van het kind te beoordelen. Het model bestaat uit veertien
ontwikkelingsvoorwaarden die in de leefomgeving van het kind aanwezig moeten zijn om zijn
ontwikkeling te stimuleren en te beschermen. Indien alle voorwaarden vervuld zijn gedurende een
langere periode, kan een positief effect op de ontwikkeling van het kind worden verwacht.
Langdurige afwezigheid van (enkele van) deze voorwaarden kan een negatieve invloed hebben op de
ontwikkeling, met name bij kwetsbare kinderen.
Het BIC-model maakt onderscheid tussen voorwaarden die betrekking hebben op het gezin en op de
maatschappij. De gezinsvoorwaarden betreffen voorwaarden over het fysieke welzijn van het kind en
voorwaarden rondom de opvoeding van het kind.
De bepaling van de aanwezigheid van de ontwikkelingsvoorwaarden richt zich hoofdzakelijk op de
huidige leefomgeving van het kind. Op basis van de aanwezigheid van de voorwaarden en de
ontwikkeling van het kind onder deze voorwaarden, kunnen voorspellingen worden gedaan over de
ontwikkeling van het kind in de toekomst.25
Elke voorwaarde is gekoppeld aan een of meer artikelen van het Internationaal Verdrag inzake de
Rechten van het Kind, wat betekent dat het ontbreken van een voorwaarde leidt tot een schending
van het desbetreffende artikel van het Verdrag. Op basis van het BIC-model is een questionnaire
ontwikkeld door de Rijksuniversiteit Groningen, genaamd de BIC-q.26 De kwaliteit en
betrouwbaarheid van deze vragenlijst is in een groep van alleenstaande minderjarige asielzoekers
getest. De conclusie is dat opgeleide professionals, onafhankelijk van elkaar, met behulp van de
vragenlijst tot dezelfde beoordeling van de situatie van deze kinderen komen. In de afgelopen jaren
zijn ongeveer tweehonderd rapporten opgesteld met behulp van deze vragenlijst door specialisten
aan de Rijksuniversiteit Groningen om asielprocedures te ondersteunen. In deze rapporten wordt
een advies gegeven over wat in het belang is van het specifieke kind: terugkeren naar het land van
herkomst of voortgezet verblijf in Nederland.
In 2012 is het Expertisecentrum voor Kinderen en Migratierecht opgericht aan de Rijksuniversiteit
Groningen. Dit centrum is gespecialiseerd in het schrijven van rapportages over het belang van het
kind in asielprocedures. De directeur van dit centrum, prof. Kalverboer, stelt echter dat het schrijven
van deze rapportages niet dient plaats te vinden op een universiteit: ‘Net zoals de
Kinderbeschermingsautoriteiten waken over het belang van het kind in burgerlijke en strafzaken,
zo zou er ook een praktisch instituut moeten komen voor asielzoekende kinderen.
Het expertisecentrum moet zich richten op onderzoek en methodiekontwikkeling.’ 27

23

Nidos Jaarverslag 2012, p. 13-14.

24 Verschillende rapporten van de Inspectie Jeugdzorg zullen verderop behandeld worden bij de relevante voogdijstandaarden.
25

Kalverboer & Winter 2009, p. 12.

26 Zijlstra 2012.
27 Quote prof. dr. M. Kalverboer, beschikbaar op: www.rug.nl/gmw/organization/actual/promotions-inaugural-lectures/
promotions2012/121005_promotie_elianne_zijlstra.

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

16

7.

Benchmark van de kwaliteitsstandaarden voor
voogden van alleenstaande minderjarige
vreemdelingen in de nationale context

Standaard 1
De voogd bepleit dat alle beslissingen genomen worden in het belang van het kind en gericht zijn op
de bescherming en ontwikkeling van het kind.

Indicatoren:
De voogd:
A)

B)
C)
D)
E)

Bepaalt het belang van het kind, voordat beslissingen worden genomen over bijvoorbeeld:
• juridische procedures;
• de keuze voor een advocaat;
• woonruimte en opvang;
• onderwijs;
• (gezondheids)zorg;
• vrijetijdsbesteding;
• overige ondersteuning.
Verzekert dat de beoordeling van het belang van het kind is gebaseerd op de zienswijze en
mening van het kind en zijn of haar individuele omstandigheden.
Betrekt alle relevante partijen bij het vaststellen van het belang van het kind bij beslissingen
die een impact hebben op het kind, zodat een multidisciplinaire aanpak wordt
bewerkstelligd.
Voorkomt zelf tegenstrijdige belangen te hebben en werkt onafhankelijk van andere partijen
die beslissingen nemen over het welzijn en de juridische status van het kind.
Herbeoordeelt het belang van het kind regelmatig en neemt daarbij minimaal de volgende
factoren in acht:
• de persoonlijke achtergrond van het kind en ervaringen uit het verleden in het land van
herkomst en de daaropvolgende reis;
• zijn/haar ontwikkeling;
• familiesituatie;
• duur van het verblijf in Nederland;
• fase van verblijfsprocedure of -status.

In de workshop gaven de kinderen aan dat ze deze standaard heel belangrijk vinden.
De rol van de voogd in wetgeving
Volgens de Nederlandse wetgeving, artikel 1:303 BW, hebben voogdij-instellingen dezelfde
verplichtingen naar hun kinderen als natuurlijke voogden. Het artikel verwijst naar voogdijinstellingen in het algemeen, wat betekent dat het zowel naar Nidos verwijst als naar de voogdijinstelling voor kinderen met de Nederlandse nationaliteit (Bureau Jeugdzorg).
De verplichtingen van voogden zijn vastgelegd in artikel 1:247 (2) jo. 1:248 BW, die aangeven dat
voogden dezelfde verantwoordelijkheid als ouders hebben, inclusief de zorg voor het mentale en
fysieke welzijn van het kind, de veiligheid van het kind en het bevorderen van de ontwikkeling van
zijn persoonlijkheid. Ook is bepaald dat psychologische of fysieke mishandeling en andere
vernederende behandelingen verboden zijn. Uit deze bepalingen kan worden geconcludeerd dat de
voogd verantwoordelijk is voor het belang van het kind.

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

17

Andere actoren
De voogd van een alleenstaand kind mag een onafhankelijke expert vragen onderzoek te doen en
verslag uit te brengen over de ontwikkeling en het welzijn van het kind. Deze rapporten kunnen
worden opgesteld door psychologen, psychiaters en pedagogische deskundigen. Het eerder
genoemde expertisecentrum in Groningen is gespecialiseerd in pedagogische rapportages voor het
gebruik in asielprocedures. In 2012 is een nieuw instituut opgericht, het IMMO, dat gespecialiseerd is
in onderzoek naar slachtoffers van foltering en onmenselijke behandeling in het kader van
asielprocedures.28 Echter, dergelijke rapporten vormen geen integraal onderdeel van de
asielprocedure en worden vaak zonder grondige motivering genegeerd door de autoriteiten. Volgens
de Kinderombudsman bekritiseert de overheid deze rapportages omdat zij te laat in de procedure
worden opgesteld en zijn gericht op een verblijf van het kind in Nederland in plaats van op terugkeer
naar zijn land van herkomst. De overheid biedt echter geen alternatief. De conclusie van de
Kinderombudsman is dat er geen onafhankelijk expert betrokken is bij de procedure die specifiek het
belang van het kind naar voren brengt.29
Onafhankelijkheid van de voogden
Officieel werkt Nidos onafhankelijk van de overheid. In de praktijk blijkt echter dat de overheid
Nidos niet altijd als een onafhankelijke organisatie ziet. Een belangrijk voorbeeld is de genoemde
herziening van het beleid voor alleenstaande minderjarige vreemdelingen. In de uitwerking daarvan
stelde de toenmalige minister voor Immigratie, Integratie en Asiel dat Nidos moet werken met
inachtneming van het beleid van de overheid ten aanzien van alleenstaande minderjarigen en alle
besluiten moet nemen binnen het kader van dit beleid.30 Uit deze formulering kan worden
geconcludeerd dat een voogd moet meewerken wanneer de autoriteiten besluiten dat een kind moet
terugkeren naar het land van herkomst, zelfs wanneer de voogd dit niet in het belang van het kind
vindt.
In het kader van de vraag of de rechter het advies van Nidos met betrekking tot het belang van het
kind moet overnemen, stelt de toenmalige minister dat de voogd, in elk stadium van de
immigratieprocedure, de mogelijkheid heeft om de immigratieautoriteiten te informeren over de
feiten en omstandigheden van het kind via diens advocaat. De Immigratie- en Naturalisatiedienst
(IND) moet alle informatie betrekken bij het nemen van een beslissing. De taak van de rechter is om
te toetsen of voldoende met de inbreng en het advies van de voogd rekening is gehouden.
Uitdagingen voor de voogd om het belang van het kind te bepalen en te bepleiten
Voogden geven aan dat het moeilijk is om iets te doen aan omstandigheden die niet in het belang
van het kind zijn, zoals de zorgwekkende omstandigheden in bepaalde opvangcentra (dit zal ook
verderop in dit rapport worden besproken).31
Een ander probleem waar voogden mee te maken hebben, is het feit dat bij het eerste gehoor met de
Immigratie en Naturalisatiedienst (IND), kinderen vaak niet de volledige of ware versie van hun
verhaal vertellen. Omdat de voorbereidingstijd voor deze gehoren te kort is en soms verwarrend voor
de kinderen, weten ze vaak nog niet wie ze kunnen vertrouwen. Dit zorgt ervoor dat er
inconsistenties in hun verhaal kunnen ontstaan. Deze inconsistenties worden door de IND vaak op
een strikte manier tegen het kind gebruikt.32 Dit maakt het moeilijk voor de voogden om te pleiten
voor het belang van het kind, omdat deze eerste gehoren belangrijk zijn in het
besluitvormingsproces van de immigratieautoriteiten en het is erg moeilijk voor een voogd om de
eerste indruk die wordt achtergelaten tijdens deze gehoren te veranderen.

28

Instituut voor Mensenrechten en Medisch Onderzoek, www.stichtingimmo.nl.

29 Wachten op je toekomst 2012, p. 27-28.
30 Kamerstukken II 2011/12, 27 062, Nr. 75, bijlage. In de uitwerking van de herziening door de toenmalig minister wordt
aangegeven dat Nidos haar taken moet uitoefenen ‘met inachtneming van het kenbaar gemaakte regeringsbeleid met betrekking
tot amv’s’. Dit houdt volgens de minister in dat Nidos ‘werkt met inachtneming van het vreemdelingrechtelijk kader en de besluiten
die binnen dat kader worden genomen’.
31

GATE Report 2013, p. 33.

32

Kinderrechtencollectief 2012, p. 54.

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

18

“Soms kan het moeilijk zijn om te beslissen wat in het belang van het kind
is. Ik was ooit voogd van een paar jongens uit Ghana die hier wilden blijven.
Dat was in hun ogen in hun belang, maar omdat ze niet konden blijven,
dacht ik dat het in hun belang zou zijn om hen voor te bereiden op hun
terugkeer. Anders zouden ze in de illegaliteit kunnen belanden.” Een voogd.

Tijdens de trainingen voor dit project, geven voogden nog twee problemen aan die zij ondervinden
bij het bepalen van het belang van het kind. Allereerst vinden zij dat de methoden die hierboven zijn
besproken niet altijd in de praktijk werken. Hiervoor zijn verschillende redenen, zoals de hoge
caseload van de voogden, wat betekent dat ze niet de tijd hebben om de methoden te implementeren
en het feit dat de methoden en de bijbehorende papieren vaak niet de beste manier zijn om te
communiceren met de kinderen. Volgens de voogden bepalen zij grotendeels intuïtief het belang van
het kind. Als er moeilijke situaties zijn, bespreken de voogden deze altijd met hun collega’s omdat ze
vinden dat de beslissing over het belang van het kind een mening is, die kan verschillen tussen
voogden.

“Er is geen handboek voor ouders voor het opvoeden van kinderen, dus ook
niet voor de voogd.” Een voogd.

Het tweede probleem dat de voogden noemen, is het vinden van evenwicht tussen het migratiebeleid
en het belang van het kind. Sommigen verklaren dat het soms voelt alsof ze tegen de wet in gaan, wat
niet altijd goed voelt, maar soms wel nodig is.

“Eerst moet het belang van het kind worden bepaald en daarna moet je pas
de wet toepassen.” Een voogd.

Tijdens de workshop met alleenstaande minderjarige vreemdelingen, benadrukten de kinderen dat
het belangrijk is dat de voogd vragen stelt aan het kind om het belang van het kind te bepalen.
Bovendien zijn zij van mening dat het belangrijk is dat de voogd een vriend wordt: hij moet met het
kind iets leuks gaan doen om elkaar te leren kennen. Hierdoor kan de voogd op een betere manier
het belang van het kind bepalen.

Training met voogden.

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

19

Conclusie
Op basis van de wettelijke bepalingen kan worden geconcludeerd dat de voogd verantwoordelijk is
voor het belang van het kind. In de praktijk blijkt de overheid de voogden niet altijd te zien als
onafhankelijk van de nationale migratieautoriteiten. De ontwikkelde methoden om het belang van
het kind te bepalen, werken niet altijd in de praktijk. Het migratiebeleid lijkt soms in conflict met de
rechten en belangen van het kind te komen. Voogden worden geconfronteerd met tal van
uitdagingen met betrekking tot de implementatie van deze standaard. Er zijn echter veelbelovende
praktijken van voogden die pleiten voor het belang van het kind.

Aanbevelingen
Voor de overheid:
1. Garandeer en respecteer de voogd in zijn rol om te beoordelen of beslissingen worden genomen
in het belang van het kind.
2. Specificeer hoe het belang van het kind moeten worden ingevuld in wettelijke voorwaarden.
Voor Stichting Nidos:
1. Pas de methodieken aan die gebruikt worden om het belang van het kind te bepalen om zo een
praktischer instrument te bieden voor voogden.
Voor voogden:
1. Probeer meer tijd met het kind door te brengen om te beoordelen wat in het belang van het kind
is. Neem het kind mee naar buiten om leuke dingen te doen. Vergezel het kind naar belangrijke
bijeenkomsten (bijvoorbeeld bij gehoren en zittingen bij de rechtbank).

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

20

Standaard 2

•

De voogd verzekert de participatie van het kind bij elke beslissing die het kind aangaat.

Indicatoren:
De voogd:
A)

B)
C)
D)
E)
F)
G)
H)

Verstrekt het kind alle relevante informatie over zijn/haar rechten en de informatie die
nodig is voor zijn/haar participatie in een taal die het kind begrijpt, op een kindvriendelijke
manier, herhaalt deze informatie zo vaak als nodig is en controleert of het kind de
informatie heeft begrepen en kan onthouden.
Luistert aandachtig naar het kind en hecht aan zijn/haar mening en standpunt passend
belang, in overeenstemming met zijn/haar leeftijd, ontwikkeling en capaciteiten.
Informeert het kind over de resultaten van het besluitvormingsproces en legt uit hoe zijn/
haar mening en standpunt is meegewogen.
Zorgt dat het kind weet wat hij van zijn/haar participatie mag verwachten.
Zorgt ervoor dat toekomst- of ontwikkelingsplannen gebaseerd zijn op de mening en het
standpunt van het kind en dat deze plannen worden gedeeld met het kind.
Zorgt ervoor dat afspraken worden gemaakt met informed consent van het kind.
Informeert het kind over klachtenprocedures rondom de voogdij en staat open voor
feedback van het kind.
Gebruikt creatieve instrumenten, zoals beeldmateriaal waar nodig, zodat de participatie van
het kind verzekerd is.

Informatieverstrekking aan het kind
Tijdens de eerste ontmoeting krijgt het kind in zijn eigen taal een folder van de voogd met informatie
over Nidos als instelling en de hulp die Nidos kan bieden. Zoals hierboven beschreven, moet de
voogd volgens de Nidos-methodiek samen met het kind een plan van aanpak opstellen en de
verwachtingen van het kind voor de toekomst bespreken. Kinderen die deelnamen aan het eerste
‘Closing a protection gap’ project gaven aan dat zij niet wisten dat er een plan van aanpak voor hen
werd opgesteld, noch herinnerden zij zich het plan te hebben ontvangen.33 Door voogden werd
aangegeven dat er een mogelijkheid is dat de kinderen dit alleen zeiden omdat ze probeerden meer
informatie te krijgen of omdat ze niet tevreden waren met de informatie die ze van hun voogd en/of
mentor ontvingen.34 De onderzoekers begrepen van de kinderen dat ze zich vaak niet bewust zijn
dat er een plan van aanpak is of dat ze het plan niet als zodanig hebben herkend.
Volgens de Inspectie Jeugdzorg is het eerste plan van aanpak meestal niet binnen de gestelde termijn
van zes weken afgerond. Bovendien is het erg moeilijk voor voogden om concrete doelen voor hun
kinderen te stellen en hen te stimuleren om deze doelen te bereiken als gevolg van de onduidelijke
vooruitzichten en ingewikkelde juridische procedures. 35
Het plan van aanpak is ook besproken tijdens de trainingen met de voogden. Volgens hen wordt elk
jaar een plan opgesteld voor ieder kind. Het is echter niet altijd mogelijk voor de voogden om het
plan te bespreken met de kinderen, omdat het voor sommige kinderen niet effectief is om te gaan
zitten en een stuk papier te bespreken. Velen van hen begrijpen vragen als ‘wat zijn je sterke punten’
of ‘wat zijn je doelen voor dit jaar’ niet. De meeste voogden werken langs de lijnen van het plan van
aanpak, maar zonder overleg met de kinderen en het plan zelf wordt aan het dossier van het kind
toegevoegd.
33

Closing a Protection Gap National Report NL 2010, p. 37.

34

Opmerking van voogden in een interview voor het GATE-project.

35

Voogdijtaak van Nidos 2011, p. 3.

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

21

Vanwege een wetswijziging36 zijn voogden nu verplicht het plan van aanpak ook met eventuele
pleegouders te bespreken.

“De toekomstvraag helpt goed in het kader van participatie. Je kunt de
jongere vragen naar zijn toekomstbeeld en aangeven wat hij daarvoor nodig
heeft.” Een voogd.

Uitdagingen in het communiceren met kinderen
Voogden geven aan dat het gebruik van een tolk niet altijd gewenst is. Wanneer de voogden
gesprekken hebben met het kind waarbij het niet belangrijk is om specifieke details te kennen,
gebruiken ze liever geen tolk maar non-verbale communicatie en enkele eenvoudige Engelse
woorden. Dit is volgens de voogden beter voor het opbouwen van een relatie met het kind.37
Tijdens de trainingen leggen voogden uit dat de belangrijkste uitdaging in de communicatie het
vaststellen van de werkelijke mening van het kind is. Als voogd weet je niet of het kind een sociaal
wenselijk antwoord geeft en/of niet geheel de waarheid spreekt. Sommige kinderen zijn niet gewend
dat naar hun mening wordt gevraagd, anderen vertellen wat ze van de mensensmokkelaar moeten
zeggen. Een voogd betoogt dat, hoewel het soms moeilijk is, het de plicht van de voogden is om te
proberen de kinderen te laten participeren. Een andere voogd wijst op de instrumenten voor
participatie waar Nidos aan werkt, zoals de World Cafés en de enquêtes.

“Er valt nog veel winst te halen wanneer het om de participatie gaat.”
Een voogd.

Alleenstaande kinderen vinden het belangrijk dat de voogd vraagt naar de mening van het kind, en
als deze mening relevant of nuttig is, moet hij er ook iets mee doen. Als de voogd de mening van het
kind niet opvolgt, is het belangrijk dat hij duidelijk aan het kind uitlegt waarom dit het geval is. Ook
moet de voogd volgens de kinderen alle informatie die hij heeft over de zaak van het kind met het
kind delen.

“Een voogd hoeft niet alles te doen wat een kind zegt. Als hij rare dingen
zegt, bijvoorbeeld ‘Ik wil een playstation!’, dan hoeft dat niet, maar hij mag
wel zeggen naar welke school hij wil.” Een alleenstaande minderjarige.

“Hoe dan ook moet je niet aannemen dat een kind geen mening ergens over
heeft. Ik merk dat ik zelf geneigd ben gelijk een pad uit te stippelen, maar
eigenlijk moet ik ook het kind naar zijn mening vragen. Ook al wil het kind
soms iets heel anders dan ik.” Een voogd.

36 Sinds 1 juli 2013 is de ‘Wet verbetering positie pleegouders’ van kracht. Voor meer informatie, zie http://www.rijksoverheid.nl/
documenten-en-publicaties/brochures/2013/07/01/verbetering-positie-pleegouders.html.
37

GATE Extended Report 2012, p. 62.

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

22

Een andere voogd vult aan dat de leeftijd van een kind en de tijd die hij in Nederland heeft
doorgebracht, moeten worden meegewogen:

“Alleenstaande minderjarigen van twaalf jaar en jonger kun je eigenlijk
alleen duidelijkheid bieden, dingen uitleggen in Jip-en-Janneketaal. Na hun
twaalfde kan meer rekening met de mening van het kind worden gehouden.”
Een voogd.

Ook vinden de kinderen het belangrijk dat de voogd dingen over zijn persoonlijke leven deelt en ze
zouden willen dat de voogd hen thuis bezoekt en naar verjaardagsfeestjes komt om hen het gevoel te
geven dat ze belangrijk zijn voor hun voogd. Het kind zal dan ook gemakkelijker zijn mening geven.
Conclusie
De methodiek die door voogden wordt gebruikt in het kader van de participatie van het kind is de
ontwikkeling van een plan van aanpak om de verwachtingen van het kind voor de toekomst te
bespreken. Soms is het kind niet op de hoogte van dit plan van aanpak, maar de voogd gebruikt het
plan als leidraad voor het werken met het kind. Er zijn goede initiatieven om de participatie van de
kinderen te versterken, maar er is nog veel te verbeteren voordat de implementatie van deze
standaard is bewerkstelligd.
Aanbevelingen
Voor de overheid:
1. Neem de mening van het kind serieus in het besluitvormingsproces.
2. Zorg dat het kind wordt geïnformeerd over zijn rechten.
Voor Stichting Nidos:
1. Ga verder met de initiatieven (zoals het plan van aanpak en World Cafés) die de participatie van
alleenstaande minderjarige vreemdelingen versterken.
Voor voogden:
1. Ga van tijd tot tijd bij het kind op bezoek, ook wanneer er geen bijzondere reden is om dat te
doen.
2. Vertel over uw persoonlijke leven, waar dit niet in conflict komt met uw professionaliteit en
probeer verjaardagsfeestjes van het kind bij te wonen om het kind het gevoel geven dat het kind
voor u belangrijk is. Het kind zal hierdoor uiteindelijk makkelijker zijn mening uiten.

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

23

Standaard 3

••

De voogd beschermt de veiligheid van het kind.

Indicatoren:
De voogd:
A)
B)
C)

D)
E)
F)
G)
H)

Geeft de hoogst mogelijke prioriteit aan de veiligheid van het kind en zorgt ervoor dat zijn/
haar eigen handelen het kind niet in gevaar brengt.
Verzekert dat het kind weet dat hij/zij altijd zorgen mag uiten over zijn/haar veiligheid of
ander gevaar dat hij/zij ervaart.
Houdt alle informatie over en van het kind geheim, tenzij het noodzakelijk is deze
geheimhouding te doorbreken om het kind of een ander kind te beschermen. In dat geval
informeert de voogd het kind, indien mogelijk, over het doorbreken van deze
geheimhouding.
Kan signalen van kindermisbruik en kinderuitbuiting herkennen, neemt actie bij signalen
van gevaar voor het kind en meldt deze signalen aan de relevante
kinderbeschermingsautoriteiten.
Is zich bewust van bijkomende druk, gevaren en risico’s die het kind ervaart van de
mensenhandelaar of de persoon die de reis heeft geregeld.
Zorgt ervoor dat een kind dat slachtoffer is van geweld, misbruik of mensenhandel de juiste
behandeling krijgt.
Meldt de verdwijning van een kind te allen tijde.
Staat open voor controle en monitoring van eigen gedrag.

“Er kwam een keer een kind dat was misbruikt door haar vader.
Ze werd zelfs zwanger maar de baby overleed. Dat meisje was zwaar
getraumatiseerd, daar is direct een psycholoog bij gehaald. Het duurde een
hele tijd voordat het meisje zich weer veilig voelde.” Een voogd.

Uitdagingen voor de veiligheid van alleenstaande minderjarigen
Mensenhandel
Professionals hebben hun zorgen geuit over de verblijfsprocedure voor slachtoffers van
mensenhandel.38 Via deze procedure kunnen vreemdelingen die slachtoffer of getuige van
mensenhandel zijn of dreigen te worden een verblijfsvergunning krijgen voor de duur van de
strafrechtelijke opsporing en vervolging van de dader (met een maximum van een jaar). Na afloop
van deze vergunning, kan het slachtoffer een aanvraag indienen voor een verlenging. De procedure
houdt geen rekening met de individuele situatie van het kind, de procedure richt zich niet op het
belang van het kind en biedt geen toekomstperspectief: de vergunning kan vervallen op ieder
moment, ongeacht of het kind nog bescherming nodig heeft. Volgens mentoren39 en andere
professionals die werken in de opvang en zorginstellingen, hebben de onduidelijkheden en
onzekerheden die worden veroorzaakt door deze procedures een zeer negatief effect op de
ontwikkeling van het kind.40

38

GATE Report 2013, p. 16.

39

Zie pagina 29 voor de definitie van het begrip mentor.

40 Kaandorp & Blaak 2013, p. 55.

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

24

Controle
De voogden tonen zich bewust van het feit dat misbruik kan plaatsvinden in pleeggezinnen en dat
zelfs voogden misbruik kunnen plegen. Maar de voogden geven aan dat het lastig is om er achter te
komen dat een kind wordt misbruikt.

“De moeilijkste vraag is: hoe kom je erachter? Er was eens een kind
weggelopen. Toen is er mee gesproken en daarbij zei hij: ‘ik word geslagen
door mijn zus’. Toen ben ik op zijn verzoek met de zus gaan praten:
dat hielp.” Een voogd.

“Het is belangrijk dat de voogd gesprekken met het kind voert zonder dat de
pleegouders aanwezig zijn.” Een alleenstaand kind.

Wanneer een voogd er achter komt dat kindermishandeling plaatsvindt, is er een protocol en een
systeem genaamd care.nl, dat helpt om de situatie te onderzoeken. Ook zijn er twee mensen op ieder
regiokantoor van Nidos41 die zijn opgeleid op het gebied van kindermishandeling. Zij worden
aandachtsfunctionarissen genoemd. Volgens het protocol moeten voogden incidenten rapporteren
bij het Advies- en Meldpunt Kindermishandeling, maar veel voogden doen dat niet. Ze zeggen:
‘je gaat het probleem gelijk oplossen. Meldingen komen toch bij ons terecht.’ Er is veel ruimte om
moeilijke gevallen met collega’s te bespreken.
Het is belangrijk om de veiligheid van de kinderen in de gaten te houden, gevallen van
kindermishandeling te rapporteren en open te staan voor gespecialiseerde feedback van het
Advies- en Meldpunt Kindermishandeling.
Opvang
De opvanglocatie waar een kind woont, blijkt een belangrijke indicator voor het niveau waarop
voogden de veiligheid van een kind kunnen controleren en beïnvloeden. In de grootschalige opvang
zijn er meer veiligheidsrisico’s. De voogden voelen zich niet goed in staat om de situatie voor de
kinderen in deze faciliteiten te veranderen. Sinds 1 juli 2010 worden de meeste alleenstaande
kinderen tussen de dertien en achttien jaar die in Nederland aankomen eerst in een
procesopvanglocatie geplaatst (POL). Alle POL’s zijn gevestigd in de nabijheid van het kantoor van de
Immigratie- en Naturalisatiedienst.42 De kinderen blijven hier maximaal dertien weken. Tijdens die
dertien weken is hun Rust- en Voorbereidingstijd43 en begint de algemene asielprocedure.44 Aan het
einde van de periode binnen een POL bepaalt de voogd samen met de mentor welk type opvang
geschikt is voor het kind: ofwel Opvang en Wonen in Gezinsverband (OWG), door Nidos gefaciliteerd,
een kleinschalige woongroep of wooneenheid, of de grootschalige campus van het COA.45
Alleen kinderen tussen de zestien en achttien jaar oud die door de overheid worden beschouwd als
zelfstandig en zelfredzaam kunnen worden geplaatst op een campus. Dit is een grote instelling,
meestal op een afgelegen plek, waar ongeveer honderd alleenstaande minderjarigen kunnen worden
ondergebracht in een aparte unit op een asielzoekerscentrum waar ook ongeveer duizend
volwassenen zijn gehuisvest. In veel campussen wordt de capaciteit niet volledig gebruikt vanwege de
lage instroom van alleenstaande minderjarige vreemdelingen. De belangrijkste aanbeveling van het
GATE (Guardians Against Child Trafficking and Exploitation) rapport is om de campussen te sluiten.
41

In november 2013 zijn er elf regiokantoren van Nidos in Nederland.

42

Kinderen onder de dertien worden altijd direct in een pleeggezin geplaatst, zie Nidos Jaarverslag 2012, p. 27.

43 De Rust- en Voorbereidingstijd is een periode van minstens zes dagen voor de asielprocedure begint. Het doel is om
asielzoekers tijd te geven om te herstellen van hun vaak zware reis naar Nederland. De periode wordt ook gebruikt voor een
medische controle en de ontmoeting met een advocaat.
44 Nidos Jaarverslag 2012, p. 30.
45

Nidos Jaarverslag 2012, p. 30.

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

25

Deze opvang is duur en dient geen doel: kinderen worden niet gestimuleerd om te werken aan hun
toekomst en hun ontwikkeling loopt schade op.46 Nidos concludeert ook dat, hoewel de situatie iets
verbeterd is in 2012, de campus voor de meeste kinderen niet aan de criteria voor een gezonde
ontwikkeling voldoet.47
De Inspectie Jeugdzorg heeft rapporten geschreven over zowel de POL als de campuslocaties en
concludeert dat, hoewel de fysieke veiligheid voldoende gewaarborgd is, er belangrijke verbeteringen
nodig zijn met betrekking tot de leefomstandigheden en de ontwikkeling van de kinderen.48
Veelbelovend voorbeeld - Opvang en Wonen in Gezinsverband Plus
Een veelbelovende praktijk voor de opvang van alleenstaande kinderen is een pilot genaamd
Opvang en Wonen in Gezinsverband Plus (OWG plus). Dit is een nieuwe opvangstructuur waarbij
kinderen in grote pleeggezinnen wonen. De pleegouders zorgen voor maximaal tien kinderen
tegelijkertijd, hoofdzakelijk van een soortgelijke culturele achtergrond. Het pleeggezin woont in
een groot huis in een klein dorp, de kinderen delen een kamer met een of twee anderen. Vanaf de
eerste dag gaan de kinderen naar school. Dit zijn allemaal maatregelen om ervoor te zorgen dat
de gezinssituatie vergelijkbaar is met ‘gewone’ gezinnen. Vergeleken met de grootschalige opvang,
moet dit worden beschouwd als een goed alternatief. De onderzoekers van het GATE project
kwamen erachter dat kinderen die verblijven in de OWG+ of pleeggezinnen een grotere kans
hebben op een verblijfsvergunning, omdat zij meer steun ontvangen en zij het gevoel hebben dat
het veilig is om hun verhaal te delen.49
Beschermde opvang
In januari 2008 is het project beschermde opvang gestart. Het project is geïnitieerd nadat een groot
aantal alleenstaande minderjarigen verdween uit de grootschalige opvang. De beschermde opvang
was volgens de oud-minister van Vreemdelingenzaken en Integratie bedoeld om het aantal
verdwijningen van kinderen te verminderen en om terugkeer naar het land van herkomst te
bevorderen. 50 Bij de start van de pilot werden vooral Nigeriaanse en Indiase jongeren, later gevolgd
door Chinese en Guinese jongeren, ingeschat met een ‘hoog risico’. Ze werden vaak geïdentificeerd
als (potentiële) slachtoffers van mensenhandel. In de beschermde opvang wonen ook (potentiële)
slachtoffers van mensenhandel uit Oost-Europese landen zoals Hongarije, Bulgarije en Roemenië.
In 2012 werden tachtig alleenstaande minderjarigen in de Beschermde Opvang geplaatst en ze bleven
daar gemiddeld 117 dagen.51
Voogden van kinderen in de beschermde opvang besteden bijzondere aandacht aan een aantal
doelen. Eén daarvan is om kinderen de mogelijkheid te geven om de immense druk die de
kinderhandelaar heeft opgelegd zoveel mogelijk te verlichten. Dit kan gebeuren door gesprekken
met een geestelijk verzorger of een expert. Andere doelen zijn om de kinderen zoveel mogelijk
inzicht te geven in hun situatie, een duidelijk perspectief voor de toekomst van het kind te krijgen en
hun veerkracht en zelfredzaamheid te vergroten. De voogd werkt samen met de mentor en
teamleider bij de beschermde opvang om deze doelen te bereiken, en met de lokale politie om
gevallen van mensenhandel te melden.52
Nidosvoogden hebben de bevoegdheid om kinderen rechtstreeks vanuit het aanmeldcentrum in de
beschermde opvang te plaatsen. Dan hoeft het kind niet eerst naar de POL. Dit is een voorbeeld van
hoe de voogd kan handelen in het belang van het kind om de veiligheid van het kind te
beschermen.53
46 GATE Report 2013, p. 35.
47

Nidos Jaarverslag 2012, p. 31.

48 Grootschalige opvang amv’s 2012 Campus en Grootschalige opvang amv’s 2012 Proces Opvanglocatie.
49 GATE report 2013, p. 29.
50

WODC rapport 2010, p. 18.

51 Antwoord van de Directeur Migratiebeleid van het Ministerie van Veiligheid en Justitie op het WOB-verzoek van Defence for
Children van 12 maart 2013 betreffende minderjarige vreemdelingen, 7 mei 2013, kenmerk 2013-0000191522.
52

Nidos Jaarverslag 2012, p. 35.

53

Er wordt door ngo’s en het WODC betwijfeld of er een juridische basis is voor dergelijke plaatsing van een kind in de

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

26

Een verontrustend probleem betreft meisjes in de beschermde opvang die niet een
verblijfsvergunning hebben gekregen als slachtoffer van mensenhandel of een ‘gewone’
asielvergunning. Zij verdwijnen veelal zodra ze achttien worden uit de opvang.
Als ongedocumenteerde volwassenen hebben ze geen toegang tot opvang. Dit maakt de meisjes zeer
kwetsbaar, omdat naast de beschermde opvang ook de voogdij van Nidos eindigt op hun achttiende
verjaardag. Op dat moment hebben ze vaak nog niet hun plannen voor de toekomst of een stabiele
leefomgeving gerealiseerd.54
In het kader van de beschermde opvang hebben voogden met succes gepleit voor een speciale opvang
voor zwangere meisjes.55 In deze ‘tienermoederhuizen’ worden de meisjes begeleid bij hun
zwangerschap en voorbereid op de bevalling en hun leven daarna. Een aantal vrijwilligers
onderneemt creatieve, sociale en sportieve activiteiten met de meisjes. Dit biedt structuur, wat de
meisjes nodig hebben om te kunnen werken aan hun problemen.56

“Wanneer een voogd niet zeker is over de veiligheid van het kind, moet hij
het kind bezoeken en actie ondernemen. Bijvoorbeeld nieuwe pleegouders
vinden voor het kind.” Een alleenstaand kind.

Verdwijningen
Als kinderen verdwijnen, zijn voogden logischerwijs niet in staat de veiligheid van het kind te
waarborgen. In 2012 verdwenen, volgens de cijfers van het ministerie, 160 kinderen uit de COA
locaties. In 2011 verdwenen 140 kinderen uit de verschillende locaties van het COA.57 Ter vergelijking:
in 2011 kwamen 717 alleenstaande minderjarige vreemdelingen aan in Nederland.58
De staatssecretaris van Veiligheid en Justitie wil echter niet het woord ‘verdwenen’ gebruiken.
Hij stelt dat deze kinderen ‘zelfstandig en zonder toezicht vertrokken’ zijn. Dit wil, volgens hem, niet
zeggen dat ze zijn verdwenen, maar alleen dat ze uit het zicht van het COA zijn. Volgens hem kunnen
zij dus nog in beeld zijn bij andere organisaties of teruggekeerd zijn naar hun land van herkomst.59
Voogden geven aan dat ze denken dat de meeste kinderen verdwijnen om een toekomst elders op te
bouwen omdat ze bang zijn te worden aangehouden of bang zijn voor een gedwongen vertrek naar
hun land van herkomst. Maar de voogden vermelden ook dat sommige kinderen zijn gevonden in
uitbuitingssituaties in Nederland of elders in Europa. De politie geeft aan dat voogden een
verdwijning soms te laat melden (na drie dagen), waardoor het moeilijk voor hen wordt om
onderzoeken te doen, omdat alle sporen van de kinderen tegen die tijd zijn gewist.60
Tijdens de trainingen voor dit project geven de voogden aan dat het voor hen beleid is om altijd
aangifte te doen bij de politie als een van hun kinderen wordt vermist. Ze hebben het idee dat de
politie de laatste tijd meer actie onderneemt wanneer zij melding doen van een verdwijning, maar
meestal slagen ze er niet in om het kind te vinden. De alleenstaande kinderen waren heel sceptisch
over wat een voogd kan doen wanneer een kind verdwijnt.

beschermde opvang zonder dat een rechter er aan te pas komt.
54

Nidos Jaarverslag 2012, p. 36.

55

GATE Extended Report 2012, p. 71.

56

Nidos Jaarverslag 2012, p. 35-36.

57 Antwoord van de Directeur Migratiebeleid van het Ministerie van Veiligheid en Justitie op het WOB-verzoek van Defence for
Children van 12 maart 2013 betreffende minderjarige vreemdelingen, 7 mei 2013, kenmerk 2013-0000191522.
58

GATE Extended Report 2012, p. 24.

59

Kamerstukken II, 2012/13, 27 062, nr 89.

60 Kaandorp & Blaak 2013, p. 67.

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

27

“Als Nederlandse kinderen verdwijnen zijn er ook weinig dingen die een
ouder kan doen(..).” Een alleenstaande jongere.

“Je zou de televisie en de radio kunnen bellen, maar niemand geeft echt om
een kind dat verdwijnt uit een asielzoekerscentrum.”
Een alleenstaande jongere.

Geen identificatiedocument
Een onderdeel van de herziening van het beleid voor alleenstaande minderjarige vreemdelingen is de
afschaffing van de speciale verblijfsvergunning voor deze kinderen. De verwachting is dat dit zal
leiden tot meer ongedocumenteerde kinderen die in Nederland verblijven zonder dat zij zich
kunnen identificeren. De Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken (ACVZ) schreef in haar advies
over de herziening dat dit een ongewenst effect is. De onmogelijkheid om zich te identificeren,
maakt het moeilijk voor deze groep kinderen om vrijelijk deel te nemen aan de samenleving.
Bovendien betekent dit dat zij niet in staat zullen zijn te voldoen aan de algemene verplichting om je
te allen tijde te kunnen identificeren, waardoor ze een groter risico lopen gearresteerd te worden.
Daarom gaf het ACVZ de minister de aanbeveling om ervoor te zorgen dat als de speciale
verblijfsvergunning voor alleenstaande minderjarige vreemdelingen wordt afgeschaft, deze groep
toch een mogelijkheid krijgt om zich te identificeren.61
Nidos heeft ook haar bezorgdheid geuit over het ontbreken van een identificatiedocument voor
kinderen zonder papieren, omdat deze kinderen zich niet veilig voelen om deel te nemen aan de
samenleving uit angst voor mogelijke arrestatie. Het feit dat kinderen niet beschikken over een
ID-kaart is een risico voor hun veiligheid. Het maakt ze kwetsbaarder voor uitbuiting omdat ze bang
zijn om naar de politie te gaan of om hulp te vragen. Daarnaast zijn er praktische complicaties, zoals
de onmogelijkheid om een ov-chipkaart of bibliotheekpas aan te vragen.62 Deze aanbeveling is
echter niet overgenomen door de staatssecretaris. Hij herhaalt dat een identificatiedocument voor
vreemdelingen die op onrechtmatige wijze in Nederland woonachtig zijn ‘geen optie’ is. Hij voegt
daaraan toe dat de kinderen altijd contact kunnen opnemen met de diplomatieke
vertegenwoordiging van hun land van herkomst om aan identificatiedocumenten te komen.63
Uitdagingen voor de voogd in de praktijk
Mentoren voorzien in de dagelijkse zorg voor kinderen in institutionele zorg. Mentoren zijn betaalde
maatschappelijk werkers. Pleegouders zijn verantwoordelijk voor de dagelijkse verzorging van
kinderen binnen pleeggezinnen. Deze kinderen hebben dus geen mentor. Met betrekking tot
mensenhandelzaken geven de voogden aan dat de samenwerking tussen hen en de mentoren niet
altijd optimaal is. De mentoren zijn nauwer betrokken bij de kinderen en zijn meer bewust van
mogelijke signalen rond mensenhandel dan de voogd, maar de voogd is de eindverantwoordelijke
voor de veiligheid van het kind.64 De Inspectie Jeugdzorg impliceert ook dat er niet genoeg
samenwerking is tussen mentoren en voogden en geeft aan dat de vergaderingen tussen voogd,
mentor en kind, die regelmatig moeten plaatsvinden volgens de methodiek in de praktijk niet
consequent plaatsvinden.65
De alleenstaande kinderen verbinden deze standaard met standaard 8, over het vertrouwen tussen
de voogd en het kind. Volgens hen is er maar één manier voor een voogd om erachter te komen of
een kind veilig is en dat is door het te vragen. Als een voogd het kind echt kent en een relatie met
hem heeft gevormd, zal het kind het de voogd vertellen als er iets niet goed gaat.
61

ACVZ Advies 2012, p. 4.

62

Nidos Jaarverslag 2012, p. 25-26.

63

Kamerstukken II 2012/13, 27 062, Nr. 88, p. 2.

64 Opgemerkt tijdens een training voor het Gate Report 2013.
65

Grootschalige opvang amv’s 2012, p. 16.

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

28

Nidos heeft een paar jaar gewerkt aan een project rond risicomanagement, waarbinnen de veiligheid
van de kinderen een belangrijk thema is. In 2012 is er veel aandacht besteed aan hoe voogden de
leefsituatie van kinderen moeten beoordelen met betrekking tot de veiligheid en er is aandacht
besteed aan de kennis en vaardigheden van de voogden om signalen van gevaar te herkennen.66
Conclusie
Het beschermen van de veiligheid van de kinderen is een belangrijk onderdeel van het werk van de
voogden. Nidos heeft gewerkt aan hulpmiddelen om de veiligheid te beoordelen en individuele
voogden besteden veel aandacht aan veiligheid. In de praktijk is de opvang niet veilig genoeg voor
een aantal alleenstaande kinderen en zijn zij kwetsbaar wanneer ze geen verblijfsvergunning hebben.
Het relatief hoge aantal verdwijningen geeft reden tot zorgen over mogelijke uitbuiting.
Aanpassingen in wetgeving en beleid zijn nodig om voogden in staat te stellen om deze
kwaliteitsstandaard volledig te implementeren.
Aanbevelingen
Voor de overheid:
1. Implementeer een specifieke procedure en verblijfsvergunning in de wetgeving voor minderjarige
slachtoffers van mensenhandel waarin de standpunten van de voogd in verband met het
slachtofferschap van het kind moeten worden meegenomen, waarbij het belang van het kind en
een toekomstperspectief voorop staan.
2. Sluit de grootschalige opvang. Deze opvang is duur en er wordt geen toekomstperspectief
gerealiseerd: kinderen worden niet gestimuleerd om te werken aan hun toekomst en hun
ontwikkeling wordt geschaad. Zij lopen een hoger risico om te worden uitgebuit of verhandeld.
3. Start een onderzoek naar wat er is gebeurd met de 160 kinderen die verdwenen uit de opvang
(in 2012). De Staat is verantwoordelijk voor hun zorg en mag de risico’s die deze kinderen kunnen
lopen niet bagatelliseren.
4. Geef alleenstaande kinderen die geen verblijfsvergunning hebben een identificatiekaart die ze
kunnen gebruiken in hun dagelijks leven. De kaart beschrijft dat de kinderen geen
verblijfsvergunning hebben, maar dat ze rechten hebben terwijl zij in het land verblijven.
Voor Stichting Nidos:
1. Evalueer de veelbelovende opvangstructuur ‘Opvang en Wonen in Gezinsverband Plus’ en
garandeer het recht van alleenstaande kinderen om op te groeien in een gezinssituatie.
2. Lobby voor onderzoek en aandacht voor de 160 alleenstaande kinderen die uit de opvang zijn
verdwenen zonder dat de voogdij-instelling weet hoe het met deze kinderen gaat en aan welke
risico’s zij worden blootgesteld.
Voor voogden:
1. Meld alle gevallen van kindermishandeling aan het Advies- en Meldpunt Kindermishandeling en
blijf de zaak volgen. Het is belangrijk om de veiligheid van de kinderen in de gaten te houden,
gevallen van kindermishandeling te melden en open te staan voor gespecialiseerde feedback van
het Advies- en Meldpunt Kindermishandeling.
2. Spreek regelmatig met de kinderen zonder dat andere personen (bijvoorbeeld pleegouders)
daarbij aanwezig zijn. Vraag of de kinderen zich veilig voelen of niet.

66 Nidos Jaarverslag 2012, p. 40.

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

29

Standaard 4

•••

De voogd treed op als pleitbezorger voor de rechten van het kind

Indicatoren:
De voogd:
A)
B)
C)
D)
E)

Is een assertieve, toegewijde en moedige waakhond, die zich richt op het verdedigen van de
rechten van het kind.
Is niet bang om een andere visie te hebben dan die van de (migratie) autoriteiten, handelt
volledig onafhankelijk en baseert zich uitsluitend op het belang van het kind.
Verzet zich tegen beslissingen waarbij niet het belang van het kind voorop wordt gesteld en
streeft naar eerlijke procedures voor het kind.
Toont emotionele kracht en kan omgaan met moeilijke situaties, frustraties of druk van
derde partijen.
Is aanwezig bij bijeenkomsten die gaan over de invulling van het belang van het kind op
basis waarvan belangrijke besluiten worden genomen.

“Het is belangrijk dat je goed in de gaten houdt dat deze kinderen dezelfde
behandeling krijgen als Nederlandse kinderen. Soms moet je net een pitbull
zijn.” Een voogd.

Ondersteuning bij juridische procedures/aanwezigheid op belangrijke momenten
Volgens de alleenstaande jongeren die inmiddels meerderjarig zijn, is het zeer belangrijk dat de
voogd meegaat naar alle belangrijke vergaderingen en beslissende momenten, zoals afspraken bij de
immigratieautoriteiten en de gemeente en zittingen bij de rechtbank. De deelnemers aan de
workshop legden uit dat ze meestal alleen gingen of dat hun advocaat aanwezig was. Ze hadden het
beter gevonden als de voogd er ook bij was geweest. Tijdens de workshop met de alleenstaande
kinderen waren zij het er ook over eens dat de voogd het kind moet vergezellen tijdens de zitting bij
de rechtbank om zijn rol als waakhond voor de rechten van het kind te vervullen.

“De voogd moet (...) meegaan met het kind wanneer hij naar de rechter gaat
om uit te leggen hoe het met het kind gaat en hij moet het de rechtbank
vertellen als het land van herkomst gevaarlijk is en of hij denkt dat het kind
moet blijven in Nederland.” Een alleenstaande jongere.

De voogden vinden dat het verplicht zou moeten zijn om een ​​kind te begeleiden naar de gehoren in
de asielprocedure bij de IND.

“Het is essentieel dat je de gehoren bij de Immigratiedienst bijwoont.
Het duurt de hele dag en je bent uitgeput wanneer je thuis komt.
Maar als de Immigratiedienst fouten maakt en je was tijdens de hoorzitting
niet aanwezig, dan is het erg moeilijk om deze fouten te herstellen.
Ik neem wat broodjes mee voor het kind en we leren elkaar kennen tijdens
zo’n dag. Je weet dat je een goede dag hebt gehad als je in staat bent om
een glimlach op het gezicht van het kind te krijgen.” Een voogd.

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

30

In het algemeen houden voogden van hun rol als pleitbezorger voor de rechten van het kind.
‘Pleitbezorger zijn is het leukst aan de baan’, zei een voogd. Anderen voegden toe dat je met veel
weerstand te maken krijgt, maar dat je daardoor als team strijdvaardiger wordt.
Relatie tussen de voogd en de overheidsinstanties
In april 2012 trad een convenant tussen Nidos en de IND in werking om de samenwerking en de
uitwisseling van informatie tussen de twee organisaties te verbeteren. Volgens de overeenkomst
moeten de voogd en de verantwoordelijke persoon van de IND contact houden tijdens de Rust- en
Voorbereidingstijd, zodat de voogd de mogelijkheid heeft om een verlenging van deze tijd aan te
vragen. In april 2013 eindigde de pilot en werd vastgesteld dat Nidos niet veel gebruik maakt van deze
mogelijkheid om de Rust- en Voorbereidingstijd te verlengen.67 In zijn brief over de herziening van
het beleid ten aanzien van alleenstaande minderjarige vreemdelingen, bespreekt de toenmalige
Minister voor Immigratie, Integratie en Asiel de rol die een voogd heeft in relatie tot het bepalen van
het belang van het kind. Allereerst benadrukt hij dat Nidos binnen het kader van de
immigratiewetgeving werkt en hij impliceert dat Nidos informatie over de alleenstaande kinderen
moet delen met de IND.68 De voogden geven aan dat ze het gevoel hebben onder druk van het
ministerie te staan, dat eist dat zo veel mogelijk kinderen worden teruggestuurd naar hun land van
herkomst. De voogden vinden dit echter niet hun taak. Het is namelijk hun taak om te pleiten voor
het belang van het kind.
Er is ook een convenant tussen Nidos en de Dienst Terugkeer en Vertrek (DT&v ), ondertekend in
september 2009. In dit convenant is de samenwerking vastgelegd tussen de twee organisaties die
ieder jaar zal worden geëvalueerd. Er is ook opgenomen dat er een informatie-uitwisseling zal
plaatsvinden in het belang van het kind.
Tijdens de workshops voor dit project geven de voogden aan dat de samenwerking met DT&v soms
lastig is: “De belangen van Nidos en DT&v zijn wel eens in conflict met elkaar, maar dat is logisch”, zei
een van de voogden. “In gesprek met DT&v heb ik een keer bepaalde informatie niet gegeven die ik wel
had, na overleg met de betreffende alleenstaande minderjarige. Uiteindelijk gebeurde wat iedereen
wilde, het kind ging terug naar het land van herkomst, maar dat was misschien niet gebeurd als ik die
informatie toen gegeven had.”
De meningen van de voogden over de samenwerking met DT&v verschillen. Sommigen hebben zeer
goede ervaringen met DT&v, anderen niet. De conclusie is dat het zeer afhangt van de persoon
waarmee je samenwerkt:

“Ze zijn ook gewoon mensen, dus net als met voogden zijn er bij hen ook
verschillen.” Een voogd.

Zie ook Kwaliteitsstandaard 8 over het verschil tussen de belangen van het kind en de
immigratieautoriteiten.
Uitdagingen bij het verdedigen van de rechten van het kind

“Ik ben pleitbezorger in al mijn contacten met andere partijen, zoals de
gemeente en de school. Scholen doen soms moeilijk omdat een kind geen
verblijfsvergunning heeft. Dan zeg ik: ‘Dat kan me niet schelen, er is een
leerplicht.” Een voogd.

In het jaarverslag van 2012, markeerde Nidos een aantal uitdagingen met betrekking tot de juridische
status van alleenstaande minderjarige vreemdelingen die de mogelijkheid van de voogd bepalen om
67 Kamerstukken II 2012/13, 27 062, Nr. 88.
68 Kamerstukken II 2011/12, 27 062, Nr. 75.

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

31

de rechten van het kind te verdedigen. De verschillende uitdagingen zullen bij de relevante
standaarden worden besproken.
Conclusie
Veel voogden zijn strijdvaardige jeugdbeschermers. In de loop der jaren heeft de overheid de druk op
voogden opgevoerd. Niet alle voogden wonen de zittingen bij van het kind in de asielprocedure bij de
IND en de rechtbank. Dit wordt gezien als een gebrek in de bescherming van het kind. Over het
algemeen kan geconcludeerd worden dat voogden aan deze kwaliteitsstandaard voldoen ondanks de
uitdagingen waarmee zij geconfronteerd worden.

Aanbevelingen
Voor de overheid:
1. Zet de voogden niet onder druk om vertrouwelijke informatie over het kind te verstrekken met
het doel het kind terug te kunnen sturen naar het land van herkomst.
2. Respecteer de rol van de voogden als jeugdbeschermers die pleiten voor het belang van het kind.
Voor Stichting Nidos:
1. Verplicht voogden mee te gaan naar gehoren tijdens de asielprocedure en zittingen bij de
rechtbank.
Voor voogden:
1. Vergezel het kind bij asielgehoren en zittingen bij de rechtbank.

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

32

Standaard 5

••••

De voogd is een brug tussen en een aanspreekpunt voor het kind en andere betrokken partijen.

Indicatoren:
De voogd:
A)

B)
C)
D)

Houdt contact met, en is het aanspreekpunt voor:
• de advocaat;
• maatschappelijk werkers (mentoren);
• (psycho)sociale en medische zorgverleners;
• migratieautoriteiten;
• docenten;
• pleegouders;
• medewerkers van sociale voorzieningen;
• familieleden in Nederland en/of in het land van herkomst;
• andere relevante partijen.
Informeert het kind over zijn/haar rechten en plichten met betrekking tot de andere
partijen.
Assisteert in het leggen van contacten met de omgeving van het kind en het ontwikkelen
van belangrijke relaties die het kind een gevoel geven van verbondenheid met een familie of
groep.
Zorgt ervoor geïnformeerd te worden over beslissingen die impact hebben op het kind en is
aanwezig tijdens belangrijke vergaderingen en interviews waar besluiten worden genomen.

De voogd als casemanager
Volgens de Nidos Methodiek69 worden voogden geacht een rol als casemanager te hebben in het
leven van het alleenstaande kind. Hun taak is om contact te onderhouden met iedereen die een rol
heeft in de uitvoering van het plan van aanpak van het kind en om duidelijke afspraken te maken
over de rol van de verschillende actoren. De voogden werken samen met onder andere de
Immigratie- en Naturalisatiedienst, het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers, advocaten en
Vluchtelingenwerk om een duidelijk overzicht te hebben tijdens de procedures. De coördinatie van
de dagelijkse zorg – het contact met mentoren, scholen en pleegouders – wordt als zeer belangrijk
beschouwd. Door overleg kan goede coördinatie en samenwerking worden verzekerd.70
Tijdens de training van het eerste ‘Closing a Protection Gap-project’ gaven voogden aan dat ze
inderdaad het gevoel hebben dat ze ‘casemanagers’ en het centrale aanspreekpunt zijn voor iedereen
die betrokken is bij het kind.71
Een punt van verbetering dat de alleenstaande kinderen noemen tijdens de workshop, is dat ze
willen dat de voogden meer aandacht besteden aan de communicatie met bijvoorbeeld scholen en
sportverenigingen, om een duidelijker beeld te krijgen van wat er gaande is in het leven van een kind.
De alleenstaande kinderen wisten niet zeker wat precies de rol van de voogd is. Het was hen
uitgelegd, maar het zou goed zijn als de voogd het opnieuw uitlegt zodat de kinderen kunnen
vertellen wat een voogd doet. De kinderen waren zich ook niet bewust van het contact dat de voogd
heeft met hun advocaat en pleegouders.

69 Zie p. 17.
70

Spinder & Van Hout 2008, p. 124-127.

71

Closing a Protection Gap National Report NL 2010, p. 32.

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

33

“Een voogd is iemand die voor je zorgt van een afstand.”
Een alleenstaand kind.

Contact met pleegouders of mentoren
Sommige pleegouders wijzen er op dat het contact met de voogd niet altijd goed is. Ze vinden dat ze
taken op zich nemen die eigenlijk door de voogd zouden moeten worden gedaan. Verder vinden
sommige pleegouders dat steun en respect voor hen ontbreekt. Ze geven aan dat ze grondig zijn
gecontroleerd voordat ze werden aangemerkt als pleeggezin. Nadat het kind bij hen werd geplaatst,
zijn ze niet meer gecontroleerd. Sommige pleegouders vragen zich dan ook af of het voogdijsysteem
voldoende bescherming biedt voor de kinderen.72
Tijdens de workshop geven de alleenstaande kinderen die in een pleeggezin wonen aan dat zij niet
zeker weten of hun voogd hun pleegouders kent of dat ze regelmatig contact of overleg met elkaar
hebben. Ze geven aan dat de voogd meer zou moeten doen: hij moet het kind beschermen, zijn rol
moet duidelijk zijn en hij moet het voortouw nemen.
Anderzijds geven sommige voogden aan dat ze achter problemen kunnen komen die kinderen in
pleeggezinnen zouden kunnen hebben, zelfs als kinderen die problemen niet duidelijk melden.
Zo geeft een voogd tijdens de training aan dat veel kinderen klagen over het eten in hun pleeggezin.
Dit kan zijn vanwege smaak of religie, maar het kan ook een symbool zijn voor iets anders. In het
laatste geval betekent een klacht over eten dat er een ander probleem speelt, bijvoorbeeld dat het
kind zich niet thuis voelt. En een andere voogd zei: “Er is een keer een kind uit een pleeggezin
weggehaald, omdat het weinig of geen voedsel kreeg. (...) Ik kwam erachter omdat mensen uit de buurt
en van school me vertelden dat hij er niet gezond uitzag.”
Conclusie
De voogden van Nidos stellen zich goed op als ‘casemanagers’ voor het kind. Andere actoren zijn zich
bewust van de rol van de voogd. De kinderen zijn zich niet altijd bewust van de rol, taken en
activiteiten van de voogd en pleeggezinnen kunnen zich ondergewaardeerd voelen. Maar over het
algemeen wordt deze kwaliteitsstandaard geïmplementeerd door de voogden.
Aanbevelingen
Voor Stichting Nidos:
1. Geef meer aandacht aan de communicatie met, en het toezicht op, pleeggezinnen.
Voor voogden:
1. Neem de leiding in de bescherming van het kind.
2. Probeer aandacht te besteden aan de communicatie met de scholen en bijvoorbeeld sportclubs
om een beter beeld te krijgen van wat er gaande is in het leven een kind.
3. Leg van tijd tot tijd uit wat je rol is als voogd en geef een terugkoppeling aan het kind wanneer je
contact hebt gehad met de advocaat of de pleegouders van het kind.

72

GATE Extended Report 2012, p. 77-78.

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

34

Standaard 6

•••••

De voogd zorgt voor een tijdige identificatie en implementatie van duurzame oplossingen voor het
kind.

Indicatoren:
De voogd:
A)

B)

C)

D)

E)

Daagt anderen uit om te bewijzen dat de voorgestelde duurzame oplossingen en
implementatieplannen het belang van het kind voorop stellen, waarbij in ieder geval
rekening wordt gehouden met:
• de gezinssituatie van het kind;
• de situatie in het land van herkomst;
• de adequaatheid van opvangfaciliteiten zodat een veilige en stabiele omgeving wordt
gegarandeerd;
• de veiligheid van het kind en risico’s waaraan het kind wordt blootgesteld;
• de mate van integratie in Nederland;
• de geestelijke en lichamelijke gezondheid;
• de ontwikkelingsmogelijkheden.
Ondersteunt de hereniging van het kind met zijn/haar familie wanneer dit in het belang is
van het kind:
• beoordeelt hun mogelijkheden om op een veilige en geschikte manier voor het kind te
zorgen;
• onderzoekt of er mogelijke signalen van mensenhandel zijn in relatie tot de familieleden
of andere verzorgers in het land van herkomst.
Ondersteunt de integratie van het kind in Nederland wanneer dit in belang van het kind is,
met bijzondere aandacht voor:
• taal;
• sociale contacten;
• onderwijs en werkgelegenheid.
Ondersteunt de veilige terugkeer naar het land van herkomst als dit in het belang van het
kind is:
• afhankelijk van de wensen van het kind, wordt het kind tijdens de terugreis begeleidt
door de voogd of hij/zij regelt iemand anders om het kind te begeleiden;
• de voogd houdt toezicht op de voorbereiding en monitoring van een re-integratieplan
vóór en na de terugkeer;
• de voogd probeert te worden geïnformeerd over het welzijn van het kind nadat hij/zij is
teruggekeerd naar het land van herkomst.
Bereidt het kind voor op alle voorspelbare veranderingen die plaatsvinden nadat hij/zij
achttien wordt.

Integratie in Nederland
Na de herziening van het beleid voor alleenstaande minderjarige vreemdelingen in juni 2013 bestaat
er geen speciale verblijfsvergunning voor deze kinderen meer. Er is geen specifieke vergunning op
humanitaire gronden voor kinderen. Als een kind geen asielvergunning krijgt, verblijft hij daarmee
‘illegaal’, ongedocumenteerd in Nederland. De immigratieautoriteiten zien daarom terugkeer als de
‘duurzame oplossing’ voor het kind zonder te bepalen of dit in het belang van het kind is. Voor de
kinderen die een verblijfsvergunning krijgen, richten de voogden zich op integratie in Nederland.
De voogden geven aan dat hun rol drastisch verandert wanneer ze werken met kinderen die een
verblijfsvergunning hebben en gericht zijn op de integratie in Nederland. Deze kinderen lijken zich
meer bewust van hun rechten en zijn niet bang om bepaalde eisen te stellen aan hun voogd.

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

35

De kinderen met een verblijfsvergunning worden vaak ondergebracht in meer kindvriendelijke
omgevingen: kleine woongroepen of pleeggezinnen. Terwijl de kinderen die moeten terugkeren naar
hun land van herkomst vaker worden gehuisvest op een grootschalige campus, wat risico’s voor hun
ontwikkeling meebrengt.
Omdat er meer uitdagingen voor de voogden zijn wanneer een kind moet terugkeren naar het land
van herkomst, hebben de onderzoekers zich op dit onderwerp gericht in de gesprekken met de
alleenstaande kinderen en voogden.
Rol van de voogd in het terugkeerproces en na terugkeer
De herziening van het beleid voor alleenstaande minderjarige vreemdelingen impliceert dat Nidos
moet meewerken aan het terugkeerproces van de kinderen naar hun land van herkomst wanneer
hun asielaanvraag is afgewezen.73 Dit impliceert dat wanneer terugkeer naar het land van herkomst
niet in het belang van het kind is, de voogd gedwongen lijkt te worden om te handelen in strijd met
het belang van het kind.
Nidos heeft een visiedocument ontwikkeld over terugkeer.74 Volgens Nidos moet de terugkeer van
het alleenstaande kind gebaseerd zijn op de betrokkenheid van het kind en de voogd en de
betrokkenheid van de familie van het kind in het land van herkomst. De voogd zal de mogelijke
terugkeer van het kind in een eerder stadium bespreken en zal proberen contact met familieleden te
krijgen. Samen met DT&v zou de voogd met het kind moeten werken aan een terugkeerplan waarin
concrete actiepunten en termijnen worden afgesproken. De terugkeer moet een duurzame oplossing
voor het kind zijn. Veiligheid, ondersteuning door familieleden en onderwijs moeten gegarandeerd
zijn. Er zouden aanspreekpunten moeten zijn in het land van herkomst die kunnen communiceren
met familieleden en toezicht kunnen houden op het kind na terugkeer. Als er geen familieleden in
staat zijn om het kind te ondersteunen na de terugkeer, moet het kind worden opgevangen in een
andere gezinssituatie zoals een pleeggezin. Een kind zou niet teruggestuurd mogen worden naar
geïnstitutionaliseerde zorg zoals weeshuizen of terugkeerhuizen. De voogd zou de ‘casemanager’ van
het terugkeerplan moeten zijn. Als de terugkeer van het kind niet is geëffectueerd binnen de
afgesproken tijd, zou het kind een verblijfsvergunning moeten krijgen.
De voogden leggen tijdens de trainingen voor dit project uit dat terugkeer naar het land van
herkomst soms in het belang van het kind is. In dat geval is het belangrijk dat de voogd de kinderen
hier goed op voorbereidt. De voogden zoeken naar contacten in het land van herkomst via de
Internationale Organisatie voor Migratie (IOM), het Rode Kruis en bekende familieleden. Een goed
voorbeeld van de voorbereiding op terugkeer wordt gegeven door een voogd die rijlessen en lessen
autotechniek had geregeld voor een alleenstaande jongere omdat hij na terugkeer taxichauffeur
wilde worden.
Voogden verklaren echter ook dat dit soort voorbereidingen alleen mogelijk zijn als het kind wil
terugkeren naar het land van herkomst. Het werkt niet wanneer kinderen bang zijn om terug te
keren of niet willen terugkeren. Er is een overeenkomst tussen Nidos en DT&v voor kinderen jonger
dan twaalf jaar. Hierin is opgenomen dat de voogd altijd aanwezig is tijdens de zogenaamde
vertrekgesprekken met DT&v. Voor kinderen ouder dan twaalf jaar vindt overleg plaats met het kind
en de voogd over de vraag of de voogd aanwezig zal zijn of niet.75
De jongeren verklaren tijdens de workshops dat de voogd een kind moet kunnen garanderen dat het
veilig is voor hem om terug te keren.

73 In de uitwerking van de herziening door de minister wordt aangegeven dat Nidos haar taken moet uitoefenen ‘met
inachtneming van het kenbaar gemaakte regeringsbeleid met betrekking tot amv’s’. Dit houdt volgens de minister in dat Nidos
‘werkt met inachtneming van het vreemdelingrechtelijk kader en de besluiten die binnen dat kader worden genomen’.
Kamerstukken II 2011/12, 27 062, Nr. 75, bijlage, p. 8.
74 Het visiedocument van Nidos was in november 2013 nog niet gepubliceerd maar de organisatie heeft al wel presentaties
gegeven aan betrokken partijen. Het document zou eind 2013 gepubliceerd moeten zijn.
75 Dienst Terugkeer en Vertrek, Procesprotocol F1, 1 augustus 2012, p. 7, beschikbaar op: www.dienstterugkeerenvertrek.nl/
Kennisbank/Procesprotocollen/.

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

36

“Als kinderen moeten terugkeren, moet de voogd dat hele proces volgen
en in staat zijn om te garanderen dat het veilig is daar, hij moet zo veel
mogelijk informatie vinden over het land waar het kind heengaat; of er een
huis voor hem is en een kans op onderwijs.” Een alleenstaande jongere.

De alleenstaande jongeren die inmiddels volwassen zijn, vinden het ook belangrijk dat de voogd
contact blijft houden tijdens de eerste periode na terugkeer. Ze vinden dat de voogden heel hard
moeten werken om ervoor te zorgen dat een kind in Nederland kan blijven als het kind zich niet
veilig voelt in zijn land van herkomst. De voogd moet informatie over het land van herkomst
verzamelen en uitleggen aan de rechter waarom het niet veilig is voor het kind om terug te keren.
De voogd moet vechten voor het kind en voor een goede advocaat zorgen. Als het kind toch terug
moet keren, moet de voogd volgens de jongeren meegaan ‘om te bewijzen dat het veilig is voor het
kind om daar te blijven’.
Volgens de voogden is het soms zeer moeilijk te bepalen of terugkeer in het belang van het kind is,
omdat ze afhankelijk zijn van informatie van andere overheden en soms niet over genoeg informatie
beschikken. Zij stellen dat de overheid moet garanderen dat de terugkeer veilig is.
De voogden zijn het eens met de kinderen dat monitoring na terugkeer belangrijk is, maar ze geven
ook aan dat, dat op dit moment heel moeilijk is te organiseren. Als de voogden om informatie vragen
over een teruggekeerd kind krijgen ze soms wat informatie van IOM maar dit is meestal zeer
minimaal. De enige informatie die voogden ontvangen van de Dienst Terugkeer en Vertrek is een
kopie van het rapport van de persoon die tijdens de vlucht het kind begeleidde, waarin staat aan wie
het kind is overgedragen.76
Momenteel is Nidos betrokken bij een onderzoeksproject genaamd ‘Monitoring Returned Minors’
(MRM), waarin een controle-instrument wordt ontwikkeld dat bijdraagt aan duurzamere en veiligere
terugkeer van minderjarigen. Voor dit project worden 150 minderjarigen (zowel kinderen in gezinnen
als alleenstaande migrantenkinderen) geïnterviewd die zijn teruggekeerd naar Kosovo en Albanië na
2010 en ten minste een jaar terug zijn in hun land van herkomst. De vragenlijsten voor deze
interviews zijn gebaseerd op de BIC-q, zoals deze is ontwikkeld door Kalverboer en Zijlstra.77
Het project is geïnitieerd door de HIT Foundation namens de Europese Commissie en wordt
uitgevoerd in samenwerking met Micado Migratie en onderzoekers van de Rijksuniversiteit
Groningen. De uitkomsten van het project zullen in februari 2014 worden gepresenteerd aan het
Europees Parlement.78
Een ander punt van kritiek van de voogden is dat het terugkeerproces vaak veel te lang duurt.
Volgens hen komt het voor dat kinderen worden geïnformeerd dat ze het land moeten verlaten
maar dat ze twee jaar later nog steeds hier zijn. In die periode komt hun ontwikkeling tot stilstand
en dat is een groot probleem.
Rol van de voogd in de Dublin procedure
In zaken betreffende de Dublin II regeling79 wordt de beoordeling door de voogd van het belang van
het kind vaak besproken. Nidos stemt alleen in met de overdracht van een kind naar een ander EU
land als duidelijk is waar en hoe het kind zal worden ontvangen en verzorgd en wie de voogdij
overneemt. In veel gevallen geeft Nidos aan dat het besluit van de immigratieautoriteiten om het
kind terug te sturen naar het land waar hij of zij eerder asiel aanvroeg niet mag worden aanvaard,
76 Dienst Terugkeer en Vertrek, Procesprotocol F1, 1 augustus 2012, p. 13, beschikbaar op: www.dienstterugkeerenvertrek.nl/
Kennisbank/Procesprotocollen/.
77

Zijlstra 2012.

78 Zie de flyer Monitoring Mechanism for Returned Minors op hitfoundation.eu/wp-content/uploads/2013/04/130423_MRM-flyer.
pdf.
79 De Dublinregeling legt het principe vast dat slechts één lidstaat verantwoordelijk is voor het behandelen van een asielaanvraag.
Het doel is te voorkomen dat asielzoekers in meerdere landen asiel proberen te krijgen en om misbruik van het systeem te
voorkomen.

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

37

omdat niet aan de voornoemde eisen wordt voldaan door de andere lidstaat.80
In dergelijke gevallen verwijzen de Nederlandse autoriteiten en de rechterlijke instanties naar het
interstatelijk vertrouwensbeginsel, wat betekent dat zij aannemen dat de betrokken lidstaat zal
voldoen aan haar verplichtingen, en dat het kind dus zou kunnen terugkeren naar deze lidstaat.
Sommige kinderen zijn teruggestuurd naar een ander EU land zelfs als de voogd geen kennis had
waar en door wie het kind zou worden verzorgd.81
GOOD PRACTICE – Voogd reist naar Italië
Nidos heeft met succes de procedure beïnvloed met betrekking tot de situatie in Italië. In de
zomer van 2012, werd de asielaanvraag van een zestienjarige Afghaanse jongen in Nederland
afgewezen omdat hij vermoedelijk asiel had aangevraagd in Italië. De jongen werd teruggestuurd
naar Italië, al was dit in tegenspraak met de zorgen die zijn voogd had geuit. Nidos had concrete
aanwijzingen dat Italië zich niet aan haar verplichtingen zou houden en dat alleenstaande
minderjarige asielzoekers in Italië op straat eindigen. In dit geval reisde de voogd van de jongen
met hem mee naar Italië en schreef een verslag over haar ervaringen. In dit verslag beschrijft
de voogd dat de situatie in Italië wordt gekenmerkt door intimidatie door de autoriteiten,
langdurige onzekerheid door een systematisch gebrek aan informatie, ernstige verwaarlozing
en een gebrek aan veiligheid. De autoriteiten zorgen niet voor voedsel en onderdak, geven geen
voorbereidingstijd voor belangrijke interviews en er is geen juridische ondersteuning tijdens de
procedures. De voogd concludeert dat als zij er niet was geweest, de jongen geen onderdak zou
hebben gehad en geen voogd zou hebben gekregen.82
In verschillende gevallen heeft de rechter verwezen naar deze brief en de begeleidende brief van
de Italiaanse advocaat Laura Olivetti,83 en besloot de rechter daarop dat kinderen niet kunnen
worden teruggestuurd naar Italië voordat de Nederlandse immigratieautoriteiten er absoluut
zeker van zijn dat in de minimaal benodigde faciliteiten (voedsel, onderdak en gezondheidszorg)
is voorzien bij aankomst.84
Rol voogd na achttiende verjaardag
Voor het kind moet zo snel mogelijk tot een duurzame oplossing worden gekomen. Of dit nu
neerkomt op verblijf in Nederland of terugkeer naar het land van herkomst. Soms is het echter niet
mogelijk om een duurzame oplossing te realiseren voordat het kind achttien wordt en het is daarom
belangrijk om te kijken naar de rol van de voogd na de achttiende verjaardag. Formeel hebben de
voogden van Nidos geen rol nadat het kind achttien wordt, omdat de voogdij van Nidos over het kind
dan wettelijk eindigt.85 Aan het eind van 2012 waren er echter nog 22 jongeren van boven de achttien
die nog zorg ontvingen van Nidos.86
De voogden geven aan dat het heel belangrijk is om met het kind te bespreken wat zijn situatie zal
zijn wanneer hij achttien wordt. Ze vinden het belangrijk om alle opties uit te leggen en open en
eerlijk voor te lichten over beide opties - illegaal verblijf in Nederland of terugkeer naar hun land van
herkomst - zodat zij in staat zijn om een weloverwogen beslissing te nemen.
De alleenstaande jongeren geven tijdens de workshop voor dit project aan dat een dergelijke
voorbereiding erg belangrijk is, omdat zeer veel dingen voor hen veranderden toen ze achttien
werden. Van sommigen werd hun verblijfsvergunning ingetrokken. Volgens de jongeren eindigde
formeel alle contact met hun voogd direct na hun achttiende verjaardag. Sommige jongeren
onderhouden nog informeel contact met hun voormalige voogd aan wie ze nog advies vragen.

80 Vanwege de zaak C-648/11 van het Hof van Justitie van de Europese Unie hoeven alleenstaande kinderen niet terug naar het
eerste land waar ze asiel aanvroegen, maar moet in principe het land waar ze verblijven de asielaanvraag in behandeling nemen.
81

Nidos Jaarverslag 2012, p. 21.

82

Werkbezoek Italië 2012.

83

Zie www.defenceforchildren.nl/images/69/2066.pdf.

84 Bijvoorbeeld Rechtbank ’s-Gravenhage 04-07-2011 , LJN BR4528 en Rechtbank ‘s-Gravenhage 10 december 2012, LJN BY6362 en
de bevestiging door de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State, op 20 September 2013.
85

Art. 1:233 jo. 1:245 (1) en (2) BW bepalen dat alleen minderjarigen onder voogdij staan.

86 Nidos Jaarverslag 2012, p. 12.

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

38

“Het zou leuk zijn om nog een adviseur of coach te hebben, want er zijn
veel dingen waar we niets over weten, zoals wetgeving.” Een alleenstaande
jongere.

“Er was een tijd dat ik niet vaak naar school ging. Maar dankzij mijn voogd
haalde ik mijn diploma uiteindelijk.” Een alleenstaande jongere.

De alleenstaande kinderen geven aan dat als het kind het wil, hij de kans moet krijgen om de voogd
te vertellen over zijn plannen en dromen voor de toekomst. In zo’n geval moet de voogd het kind
helpen een toekomstplan te maken.
Conclusie
Omdat een relatief klein aantal kinderen in Nederland een asielvergunning krijgt, is de duurzame
oplossing voor het kind volgens de immigratieautoriteiten vaak de terugkeer naar het land van
herkomst. Er is echter zeer weinig informatie beschikbaar over kinderen die terug zijn gekeerd en de
veiligheid van de kinderen is niet gegarandeerd. Nidos heeft met succes Dublin II procedures
beïnvloed en uitzettingen naar andere EU-landen voorkomen. Wanneer de alleenstaande kinderen
achttien worden moeten ze voor zichzelf zorgen. Ook wanneer er nog geen duurzame oplossing voor
het kind is bepaald en geïmplementeerd. Deze kwaliteitsstandaard wordt daarom niet volledig
geïmplementeerd in de praktijk.
Aanbevelingen
Voor de overheid:
1. Garandeer de veiligheid van kinderen die moeten terugkeren naar hun land van herkomst nadat
op individuele basis een beslissing is genomen over een duurzame oplossing voor het kind.
2. Creëer een verblijfsvergunning op humanitaire gronden voor kinderen die bescherming nodig
hebben om andere redenen dan bescherming als vluchteling.
3. Monitor de situatie van kinderen die naar hun land van herkomst zijn teruggekeerd. Dit is een
middel om het terugkeerbeleid en de praktijk te evalueren. En het stelt voogden in staat om
andere kinderen te informeren over het terugkeerproces en ondersteuning te regelen in het land
van herkomst als dat nodig is.
Voor Stichting Nidos:
1. Lobby voor een ondersteunende rol voor voogden nadat het kind achttien wordt om een betere
overgang naar volwassenheid te garanderen.
2. Blijf pleiten voor en werken aan een monitoringssysteem voor teruggekeerde kinderen.
Voor voogden:
1. Zoek zoveel mogelijk informatie over het land van herkomst van kinderen en over hun
mogelijkheden om zich daar te ontwikkelen.
2. Vraag kinderen naar hun toekomstdromen en ondersteun hen om een toekomstplan te maken.
3. Hou contact nadat het kind achttien wordt en de voogdij officieel eindigt.

Workshop met jongeren die als alleenstaande minderjarige vreemdeling naar Nederland kwamen.

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

39

Standaard 7

••••••

De voogd behandelt het kind met respect en eerbied.

Indicatoren:
De voogd:
A)
B)
C)
D)
E)
F)
G)
H)
I)

Behandelt het kind op een onbevooroordeelde, open manier.
Luistert naar de mening en zorgen van het kind en neemt deze serieus.
Geeft in houding en gedrag het juiste voorbeeld van wat hij/zij ook van het kind verwacht.
Toont interesse in het leven van het kind door vragen te stellen zonder opdringerig te zijn.
Is gevoelig voor culturele en/of religieuze verschillen.
Respecteert het recht van het kind op privacy en informeert het kind over mogelijkheden
om zelfstandig een andere professional te bezoeken.
Ondersteunt het kind in het waarborgen en/of creëren van een identiteit en gevoel van
eigenwaarde.
Toont een flexibele aanpak op basis van individuele behoeftes van het kind.
Maakt geen inbreuk op het recht van het kind om zijn/haar fysieke en mentale integriteit te
behouden.

Volgens de alleenstaande kinderen betekent respect dat de voogd het kind goed behandelt en naar
zijn mening vraagt. Zo moet bijvoorbeeld een voogd alleen meer achtergrondinformatie over het
kind zoeken als het kind dit wil. Ook vinden zij het belangrijk dat kinderen inspraak hebben in de
keuze voor een man of vrouw als voogd. De kinderen die deelnamen aan de workshop hechten niet
veel belang aan de culturele oorsprong van hun voogd: “Het gaat om de ervaring, niet waar hij
vandaan komt”.
In de context van religie melden de voogden dat pleeggezinnen worden gescreend op religieuze en
culturele achtergrond. Maar dit neemt niet alle kwesties in verband met religie weg. De
alleenstaande kinderen stellen dat de beste manier om respect te krijgen, is om tijd te nemen en om
goed naar het kind te luisteren.

“De beste manier om deze standaard in de praktijk te brengen, is door
respect te hebben voor het kind, naar elkaar te luisteren en door de
plichten goed duidelijk te maken.” Een voogd.

Klachtenregeling
Nidos heeft een onafhankelijke klachtencommissie, die is vastgesteld in overeenstemming met de
Wet op de Jeugdzorg. Kinderen worden geïnformeerd over deze klachtencommissie via de folder die
zij ontvangen (in hun eigen taal) tijdens hun eerste ontmoeting met Nidos. In het jaarverslag van
2011 gaf Nidos echter aan dat slechts één kind een klacht had ingediend bij de commissie en dat hij
zijn klacht uiteindelijk introk.87 Een klachtregeling is een belangrijk mechanisme om kinderen een
kans te geven om gedrag dat ze respectloos vinden te bespreken. Volgens de Inspectie Jeugdzorg
waren de kinderen die ze geïnterviewd hadden niet op de hoogte van de klachtenprocedure.88
Dit werd ook vastgesteld bij de gesprekken met alleenstaande kinderen tijdens het eerste ‘Closing a
protection gap’-project.

87

Nidos Jaarverslag 2011, p. 18-19.

88 Voogdijtaak van Nidos 2011, p. 4.

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

40

Conclusie
De persoonlijke relatie tussen de voogd en het kind is essentieel om deze kwaliteitsstandaard goed
na te leven. Uit de informatie van de workshops met de kinderen en de training met de voogden
kunnen geen algemene conclusies over de implementatie van deze standaard worden getrokken.
Aanbevelingen
Voor voogden:
1. Vraag naar de mening van kinderen in relatie tot het gewenste geslacht van hun voogd en houd
rekening met deze mening.
2. Communiceer duidelijk dat het kind het recht heeft om te klagen over zijn voogd.
3. Neem de tijd en stel vragen. Volgens de kinderen wordt respect verkregen door tijd te nemen.

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

41

Standaard 8

•••••••

De voogd bouwt een relatie op met het kind, gebaseerd op wederzijds vertrouwen en openheid.

Indicatoren:
De voogd:
A)
B)
C)
D)
E)
F)
G)
H)
I)

Kent het kind persoonlijk.
Houdt alle informatie over het kind en van het kind vertrouwelijk tenzij het noodzakelijk is
om de geheimhouding te verbreken om het kind of een ander kind te beschermen en
informeert het kind, indien mogelijk, over de breuk van de geheimhouding.
Oordeelt niet over de redenen van het kind om zijn/haar herkomstland te verlaten en laat
dit niet de relatie met het kind beïnvloeden.
Is altijd eerlijk tegenover het kind en houdt zich aan zijn beloftes.
Verschaft altijd duidelijke informatie over zijn rol en beperkingen op een manier die het
kind kan begrijpen en onthouden.
Laat zien dat hij/zij echt om het kind geeft, vanuit het hart werkt en dat hij/zij zich
verantwoordelijk voelt voor het kind.
Maakt duidelijk naar het kind dat een kind dat wegloopt altijd weer contact kan opnemen
met de voogd.
Besteedt aandacht aan zowel verbale als non-verbale communicatie.
Is empathisch ten opzichte van het kind en geeft morele en emotionele ondersteuning.

In de workshop gaven de kinderen aan dat zij veel belang hechten aan deze standaard.
Het opbouwen van een vertrouwensrelatie
De alleenstaande kinderen geven tijdens de workshop aan dat vertrouwen een moeilijke kwestie
blijft. Het is moeilijk voor hen om nieuwe mensen te vertrouwen en het kost tijd om een
vertrouwensrelatie op te bouwen.

“Als je de hand van iemand voor de eerste keer schudt, kan je niet meteen
zeggen: ‘Ik vertrouw je’, het kost gewoon tijd.” Een alleenstaande jongere.

“Je moet niet meteen zeggen: ‘Je kunt me vertrouwen’, want niemand gelooft
dat.” Een alleenstaand kind.

De alleenstaande kinderen hechten veel belang aan deze kwaliteitsstandaard omdat ze het
belangrijk vinden dat er iemand klaar staat voor een kind als er bijvoorbeeld thuis dingen niet goed
gaan.

“De voogd moet voor je zorgen, het zou het vreemd zijn als hij een vreemde
bleef.” Een alleenstaand kind.

De voogden begrijpen dat het heel belangrijk is om te worden vertrouwd door het kind. Een voogd
gaf het voorbeeld van een meisje dat soms erg laat thuis kwam na het voetballen. De pleegmoeder

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

42

was ongerust en vroeg de voogd uit te vinden wat het meisje deed na het voetballen. Dit zou een
onmogelijke taak zijn als het meisje de voogd niet zou vertrouwen.
Het vertrouwen winnen van een kind vereist geen zeer complexe technieken. Een goed voorbeeld is
een voogd die altijd meeging met een meisje als ze naar de psycholoog moest in een andere stad.
Tijdens de reis leerden de voogd en het kind elkaar kennen. Door deze tijd met elkaar te besteden
wordt op een effectieve manier een band opgebouwd.
De voogden geven tijdens de training voor dit project aan dat hun kinderen vaak denken dat hun
voogd niets voor hen doet omdat ze niet beseffen dat er veel werk ‘achter de schermen’ gebeurt. Een
oplossing hiervoor is volgens hen om de kinderen hun kantoor te laten zien, zodat ze met eigen ogen
kunnen ervaren dat de voogd deel uitmaakt van een grote organisatie die hard voor hen werkt.
Beroepsgeheim
Voogden geven aan dat soms conflicterende situaties kunnen ontstaan wanneer de
immigratieautoriteiten vragen om vertrouwelijke informatie, terwijl de voogden moeten handelen in
overeenstemming met hun taak als jeugdbeschermer.89 Zoals reeds bij kwaliteitsstandaard 4 is
aangegeven, hebben de voogden een ‘dubbel gevoel’ over de informatie-uitwisseling met de Dienst
Terugkeer en Vertrek.
Met betrekking tot de media geeft Nidos aan dat ze altijd bereid zijn om informatie te verstrekken
over de organisatie en activiteiten maar dat ze nooit vragen over individuele kinderen beantwoorden,
omdat het belang van het kind altijd voorop staat. Het doel van Nidos is om de privacy van de
kinderen te beschermen en hun veiligheid zoveel mogelijk te garanderen.90
Tijdens de workshop geven de kinderen aan dat het erg belangrijk is dat een voogd geheimen van het
kind niet verder vertelt. Als de voogd wil of moet handelen naar aanleiding van iets dat het kind hem
in vertrouwen heeft verteld, moet het kind altijd worden geraadpleegd voordat de voogd zijn geheim
met iemand anders deelt.

“Als de voogd een geheim doorvertelt aan iemand anders, kan het kind hem
nooit meer vertrouwen.” Een alleenstaand kind.

Een alleenstaand kind vermeldt: “De pleegmoeder is altijd aanwezig tijdens de gesprekken met de
voogd. Soms zouden deze gesprekken zonder een pleegmoeder moeten worden gehouden, zodat je
makkelijker vrijuit kan praten.”
De voogden zijn het daarmee eens: “Gesprekken met een kind moeten plaatsvinden zonder
pleegouders. Dat is niet ‘achter de rug’, maar noodzakelijk voor de privacy van het kind. Helaas is het
niet altijd mogelijk, vooral als het om kleine kinderen gaat.”
Conclusie
Uit de workshop met de kinderen of de training met de voogden kunnen geen algemene conclusies
over de implementatie van deze kwaliteitsstandaard worden getrokken. Sommige voogden zijn in
staat om in korte tijd een vertrouwensband op te bouwen. Maar sommige kinderen hebben veel
moeite om ooit nog iemand te vertrouwen. Om een vertrouwensband op te bouwen, is het belangrijk
het vertrouwen van het kind niet te schenden, om met het kind mee te gaan naar belangrijke
bijeenkomsten en om af en toe leuke dingen te doen. Met een caseload van maximaal 25 kinderen
per voogd is het een uitdaging om een vertrouwensrelatie tussen de voogd en het kind op te bouwen.

89 GATE rapport 2013, p. 32.
90 Nidos Jaarverslag 2012, p. 42.

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

43

Aanbevelingen
Voor de overheid:
1. Verlaag de caseload van de voogden in overleg met Nidos.
2. Zet voogden niet onder druk om vertrouwelijke informatie over het kind te verstrekken om een
kind terug te kunnen sturen naar het land van herkomst. Respecteer de rol van de voogd als
jeugdbeschermers die pleitbezorgers zijn voor het belang van het kind (zie ook standaard 4).
Voor voogden:
1. Zeg niet ‘Je kunt me vertrouwen’ tegen het kind. Neem de tijd.
2. Doe af en toe leuke dingen met het kind en ben aanwezig op cruciale momenten. Dat zijn
essentiële voorwaarden voor het opbouwen van een vertrouwensrelatie.
3. Overleg altijd met het kind wanneer je denkt dat het nodig is om, in het belang van het kind,
je geheimhoudingsplicht te doorbreken.
4. Praat met het kind zonder dat er andere personen aanwezig zijn.

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

44

Standaard 9

••••••••

De voogd is toegankelijk.

Indicatoren:
De voogd:
A)
B)
C)
D)
E)
F)
G)
H)

Ziet het kind zo snel mogelijk na zijn/haar aankomst in Nederland in een persoonlijk
gesprek.
Bezoekt het kind regelmatig.
Kan gemakkelijk per telefoon of per email bereikt worden door het kind.
Communiceert op een manier die past bij de leeftijd en de ontwikkeling van het kind.
Maakt, indien nodig, gebruik van tolken.
Werkt en woont zo dicht bij het kind dat hij/zij snel kan inspelen op problemen.
Informeert het kind waar en wanneer zij elkaar kunnen ontmoeten.
Benadert het kind van tijd tot tijd om in contact te blijven ook als daar geen specifieke
aanleiding voor is.

Tijden de workshop gaven de kinderen aan dat zij veel belang hechten aan deze standaard.
Caseload
Tijdens de training voor dit project geven voogden aan dat ze een relatief hoge caseload hebben.
Hierdoor is het voor hen moeilijk om de participatie voor ieder kind te garanderen. Een van de
alleenstaande jongeren verklaart tijdens de workshop dat hij het heel begrijpelijk vindt dat zijn
voogd niet de tijd had om hem vaker te bezoeken of contact met zijn leraren te onderhouden omdat
ze voor tientallen kinderen moest zorgen.
Toegankelijkheid
In 2010 en 2011 heeft de Inspectie Jeugdzorg onderzoek gedaan naar de wijze waarop Nidos haar
voogdijtaken ten aanzien van alleenstaande kinderen uitvoert en publiceerde hierover een rapport.91
Een belangrijke conclusie uit dit rapport is dat de voogden niet genoeg contact hebben met de
kinderen in de eerste paar weken na hun aankomst in Nederland. De voogd moet voldoende
informatie over het kind verzamelen over zijn persoonlijke omstandigheden en juridische
procedures, met het oog op een goede beoordeling van de behoeften van het kind en de risico’s
waaraan hij of zij is blootgesteld. Om een dergelijke beoordeling te kunnen maken moet er een
vertrouwensrelatie bestaan en volgens de Inspectie is er niet genoeg contact en interactie tussen de
voogd en het kind in de eerste paar weken voor dergelijke relatie.
De alleenstaande kinderen bevestigen dat het belangrijk is dat de voogd ervoor zorgt dat het kind
zich thuis en welkom voelt na aankomst in Nederland. De voogd en het kind moeten in die periode
veel praten en elkaar leren kennen. De jongeren geven tijdens de workshop aan dat het een
belangrijk punt is dat zij hun voogd niet vaak genoeg zagen.

“Ik zag mijn voogd maar één keer in de maand, hoe moet zij nou weten wat
ik doe in de rest van de tijd, hoe moet ze daar nou achter komen?”
Een alleenstaand kind.

91

Voogdijtaak van Nidos 2011.

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

45

“Het zou goed zijn om meer bezoek te krijgen van de voogd. En tijdens die
bezoeken moet je niet alleen maar praten over de procedure , maar ook
over hoe het met het kind gaat. Ik zou mijn voogd graag één of twee keer
per week zien.” Een alleenstaand kind.

Belangrijk is hierbij aan te geven dat kinderen soms een onduidelijk beeld hebben over de caseload
van de voogd. Toen de kinderen werd gevraagd hoeveel kinderen de voogd onder zijn hoede heeft,
gokten de kinderen: ‘Vijf of zes kinderen’. Blijkbaar zijn de verwachtingen van de kinderen te hoog in
dit verband.
Tegelijkertijd vinden de voogden dat ze niet zo veel tijd met de kinderen doorbrengen als ze zouden
willen.

“Het is jammer dat een kind niet even ons kantoor binnen kan lopen,
maar de regio is daar te groot voor.” Een voogd.

Het is belangrijk voor kinderen dat hun voogd voor hen te allen tijde beschikbaar is en dat hij een
mobiel telefoonnummer geeft. In 2012 heeft Nidos alle voogden uitgerust met een smartphone om de
toegankelijkheid te waarborgen en te verbeteren. Uit de AMA-monitor werd namelijk geconcludeerd
dat er behoefte was aan een betere bereikbaarheid van de voogden.92 De alleenstaande kinderen
verklaren dat hun voogd gemakkelijk te bereiken is: ze hebben een mobiel nummer en een
e-mailadres en ze zijn niet afhankelijk van hun pleegouders om met hun voogd contact op te nemen.
Conclusie
Nidos heeft veel moeite gedaan om de bereikbaarheid van de voogden voor de kinderen te verbeteren
(het verstrekken van smartphones etc). Omdat de voogd een betaalde kracht is (in plaats van een
vrijwilliger) en het contact formeel kan zijn (niet elkaars verjaardagsfeestjes bijwonen etc.) vinden de
kinderen dat de toegankelijkheid kan worden verbeterd. Zij zouden graag meer tijd met de voogd
doorbrengen en ze willen de voogd beter leren kennen. Bovendien werken sommige voogden niet in
dezelfde stad als waar het kind woont (ze werken in een regio). Daarom is het moeilijk om
inloopspreekuren te organiseren waarbij de kinderen het initiatief kunnen nemen om naar het
kantoor van de voogd te komen als ze dat willen. In het algemeen wordt deze kwaliteitsstandaard
nageleefd door voogden in Nederland omdat alleenstaande kinderen altijd een afspraak kunnen
maken en contact kunnen opnemen met hun voogd.
Aanbevelingen
Voor de overheid:
1. Verlaag de caseload van de voogden in overleg met Nidos om de toegankelijkheid van de voogden
te garanderen.
Voor voogden:
1. Moedig het aan dat het kind zelfstandig contact met u opneemt. Organiseer bijvoorbeeld een
algemeen spreekuur (zodat de kinderen het kantoor binnen kunnen lopen als ze iets willen
vragen of een praatje willen maken).

92

Nidos Jaarverslag 2012, p. 40.

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

46

Standaard 10

•••••••••

De voogd is uitgerust met relevante professionele kennis en competenties.

Indicatoren:
De voogd:
A)

B)
C)
D)
E)
F)
G)
H)
I)
J)

Heeft praktische kennis over:
• kinderrechten;
• migratie- en asielrecht;
• ontwikkelingspsychologie van een kind;
• traumata;
• mensenhandel;
• interculturele communicatie;
• kindermishandeling en kinderbescherming;
• sociaal welzijn;
• de situatie en het leven van het kind in het land van herkomst.
Kent zijn/haar persoonlijke en professionele grenzen en staat er open voor om zijn kennis,
methodologie en houding te verbeteren.
Is proactief bij het identificeren van leer- en ontwikkelingsdoelen en pleit waar nodig voor
scholing/training.
Beheert zijn/haar caseload op een manier zodat genoeg aandacht wordt gegeven aan alle
kinderen met wie hij/zij werkt.
Is goed georganiseerd, houdt dossiers bij en gedraagt zich verantwoordelijk.
Kan de kosten en beschikbare middelen beheren.
Werkt volgens een vaste methodologie.
Zoekt steun en begeleiding wanneer nodig en wisselt regelmatig ervaringen uit met zijn/
haar collega’s.
Is open voor supervisie en controle.
Toont zelfreflectie op zijn/haar gedrag, rol en motivatie.

In de workshop gaven de kinderen aan dat zij veel belang hechten aan deze kwaliteitsstandaard.
Onderwijs en opleiding
Om voogd (Nidos spreekt van een jeugdbeschermer) te worden is een bachelorsdiploma in sociaal
werk vereist.93 Voogden hebben sociaalpedagogische kennis, maar missen in het begin vaak
juridische kennis over immigratie en asielprocedures. Om de voogden te ondersteunen, worden door
Nidos workshops en interne cursussen georganiseerd. Bij indiensttreding wordt een vierdaagse
introductiecursus georganiseerd.94 De introductiecursus behandelt specifieke elementen van het
werk van een voogd. Elke voogd krijgt een training over de migratieprocedures. Als voogden een
vaste aanstelling willen (en geen jaarcontract) moeten ze ook slagen voor een tiendaagse cursus over
de Nidosmethodiek. Gedurende het jaar worden er door Nidos diverse opleidingsmogelijkheden
geboden. Enkele voorbeelden van trainingen die werden aangeboden in 2012 zijn: luistervaardigheid,
interculturele communicatie, zelfmoordpreventie en kindermishandeling.95 In januari 2012 werd een
permanente werkgroep in het leven geroepen die het aanbod van de opleidingsmogelijkheden
evalueert en het management hierover adviseert.

93

Verstegen & Murk 2010, p. 48.

94 Nidos Jaarverslag 2009, p. 35.
95

Nidos Jaarverslag 2012, p. 38.

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

47

Tijdens de workshop voor het eerste ‘Closing a protection gap’-project, gaven de voogden aan weinig
juridische kennis te hebben en bijna allemaal hadden ze de behoefte aan een meer juridische
training.
Nidos heeft verklaard dat onlangs op elk regiokantoor een jeugdbeschermer is aangesteld die
ondersteuning kan bieden met betrekking tot juridische procedures. Verder werken de voogden met
een ‘juridische workflow’ om geen deadlines te missen in de juridische procedure van de kinderen.96
Tijdens de workshop voor het tweede ‘Closing a protection gap’-project tonen de voogden veel
enthousiasme voor de kwaliteitsstandaarden en willen ze er graag dieper op in gaan. Ook willen zij
meer leren over het Kinderrechtenverdrag en de betekenis voor hun werk.
Tijdens een trainingssessie voor dit project legt Defence for Children uit aan de voogden dat
bepaalde fundamentele juridische kennis belangrijk is maar dat het niet nodig is een volleerd jurist
te zijn.
De alleenstaande kinderen maken tijdens de workshop een lijst van de belangrijkste competenties
die een voogd moet bezitten: hij moet geduldig zijn, langzaam een relatie met het kind opbouwen,
ervaring hebben met kinderen en weten hoe hij met kinderen om moet gaan, goed luisteren, sociaal
zijn en kennis hebben van de juridische procedures. Concluderend kan men zeggen dat
alleenstaande kinderen veel meer belang hechten aan een voogd die goed met kinderen om kan gaan
dan aan zijn juridische kennis.
Vanaf 2014 moeten alle voogden BAMW-geregistreerd zijn. Dat houdt onder meer in dat voogden een
certificaat en punten moeten behalen door relevante cursussen te volgen. Ook komt er een
beroepscode en wordt een tuchtcommissie in het leven geroepen.97

“De belangrijkste kwaliteit van een voogd is dat hij goed kan werken met
kinderen.” Een alleenstaand kind.

Methodieken en protocollen
In 2011 herschreef Nidos het protocol ten aanzien van kindermishandeling. Signalering van
kindermishandeling en risico’s gebeurt op basis van, onder meer, gestandaardiseerde instrumenten
uit dit protocol. Medewerkers van Nidos zijn opgeleid om met het protocol te werken, dat ook
duidelijkheid geeft over de verschillende verantwoordelijkheden van de voogden wat betreft
kindermishandeling.98 Met dit protocol ondersteunt Nidos de nationale code voor huiselijk geweld
en kindermishandeling, die verplicht is voor organisaties vanaf juli 2013.99 In 2009 benoemde Nidos
aandachtsfunctionarissen voor kindermishandeling in alle regio’s die in 2012 getraind zijn over de
meldcode, verschillende soorten van kindermishandeling, de gevolgen van kindermishandeling,
interculturele aspecten en risicofactoren. Deze aandachtsfunctionarissen implementeren samen met
de regiomanagers het Nidosprotocol over kindermishandeling.100
In 2010 publiceerde Nidos een methodiek voor Opvang en Wonen in Gezinsverband (OWG), waarin
ook het onderwerp veiligheid wordt behandeld. In 2012 werd training in deze methode aangeboden
aan nieuwe werknemers.101
Voogden vragen niet vaak de steun van andere organisaties en NGO’s, met uitzondering van
VluchtelingenWerk Nederland. Soms benaderen de voogden andere organisaties of deskundigen
voor eenmalige vragen of problemen, maar dit verschilt per voogd.
96 Uit een e-mail van Nidos, d.d. 25 oktober 2013.
97 Beroepsregister van Agogische en Maatschappelijk Werkers. Zie bamw.nl voor meer informatie.
98 Nidos Jaarverslag 2011, p. 12.
99 Deze code bestaat uit vijf stappen die genomen moeten worden bij vermoedens van kindermishandeling.
100 Nidos Jaarverslag 2012, p. 10.
101 Nidos Jaarverslag 2012, p. 29.

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

48

Conclusie
In het algemeen wordt deze kwaliteitsstandaard geïmplementeerd in Nederland. Alle voogden
hebben een bachelorsdiploma en er worden workshops georganiseerd voor de voogden. Er is een
methodologie voor de begeleiding van het kind en om te werken met een plan van aanpak. Deze
methodieken lijken in de praktijk niet altijd te werken, maar ze geven de voogden wel richtlijnen.
De voogden geven te kennen dat ze graag meer willen leren over de rechten van kinderen en de
implicaties van deze rechten voor hun werk.
Aanbevelingen
Voor Stichting Nidos:
1. Blijf workshops en trainingen aanbieden aan de voogden en ondersteun samenwerking met
andere organisaties om kennis en informatie uit te wisselen.
Voor voogden:
1. Ben leergierig en wees u bewust van ontbrekende kennis. Zoek ondersteuning en samenwerking
met andere organisaties en professionals.

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

49

Conclusies
Dat de voogd verantwoordelijk is voor het belang van het kind, volgt al uit de wet (Standaard 1).
In de praktijk blijkt de overheid de onafhankelijke positie van de voogden niet altijd te respecteren.
Het zou nodig kunnen zijn om het belang van het kind in de wet te specificeren om discussies over
het belang van het kind te voorkomen. De ontwikkelde methodieken om het belang van het kind te
bepalen, werken niet altijd in de praktijk. Het migratiebeleid lijkt in conflict te komen met de
rechten van het kind. Voogden hebben met talrijke uitdagingen te maken wanneer ze deze
kwaliteitsstandaard willen toepassen. Er zijn echter veelbelovende praktijken van voogden die
opkomen voor het belang van het kind.
De methodiek die door voogden wordt gebruikt voor de participatie van het kind (Standaard 2) is de
ontwikkeling van een plan van aanpak om de toekomstverwachtingen van het kind te bespreken.
Soms zijn kinderen niet op de hoogte van dit plan van aanpak, maar de voogd gebruikt het plan wel
als leidraad. Er zijn goede initiatieven om de participatie van de kinderen te verbeteren, maar er is
nog veel te winnen voordat de implementatie van deze standaard compleet is.
Het beschermen van de veiligheid van het kind (Standaard 3) is een belangrijk onderdeel van het
werk van de voogden. Nidos heeft gewerkt aan methoden om de veiligheid te beoordelen en de
individuele voogden besteden veel aandacht aan de veiligheid. In de praktijk leven alleenstaande
kinderen niet altijd in een veilige omgeving en zijn zij extra kwetsbaar wanneer zij geen
verblijfsvergunning hebben. Het aantal verdwijningen is hoog, wat reden geeft om te vrezen dat er
kinderen in uitbuitingssituaties terechtkomen. Aanpassingen in wetgeving en beleid zijn
noodzakelijk om voogden in staat te stellen deze standaard volledig na te leven.
Veel voogden zijn strijdlustige jeugdbeschermers (Standaard 4). In de loop der jaren hebben de
autoriteiten de druk op voogden opgevoerd om informatie te delen, wat de vertrouwensrelatie met
het kind kan schenden. Niet alle voogden wonen de gehoren bij van het kind met de
immigratieautoriteiten of de zittingen bij de rechtbank. Dit zou volgens zowel de kinderen als de
voogden wel verplicht moeten zijn. Ondanks de uitdagingen waarvoor de voogden staan, zijn ​​er
positieve tekenen dat de voogden als een pleitbezorger optreden voor de rechten van het kind. De
voogden zien dit aspect als het leukst van hun werk.
De voogden van Nidos hebben zich goed gepositioneerd als de ‘casemanager’ rond alle personen en
organisaties die een rol hebben in het leven van het kind (Standaard 5). De kinderen zijn zich niet
altijd bewust van de rol, taken en activiteiten van hun voogd, maar andere actoren zijn dat wel.
Pleeggezinnen kunnen zich ondergewaardeerd voelen.
Omdat een klein aantal kinderen in Nederland een asielvergunning krijgt, is volgens de
immigratieautoriteiten de terugkeer naar het land van herkomst vaak de enige duurzame oplossing
voor het kind (Standaard 6).
Het is een tekortkoming dat er geen wettelijke bepalingen zijn voor alleenstaande kinderen die
bescherming nodig hebben op humanitaire, niet-asiel gerelateerde gronden. Nidos heeft met succes
Dublin II procedures beïnvloed en uitzettingen naar andere EU landen voorkomen. Als de kinderen
achttien worden, moeten ze voor zichzelf zorgen, ook al is dan nog geen duurzame oplossing
gevonden. Deze standaard wordt daarom niet volledig geïmplementeerd in Nederland.
De persoonlijke relatie tussen de voogd en het kind is van essentieel belang om een ​​relatie van
vertrouwen en respect op te bouwen (Standaarden 7 en 8). Sommige voogden zijn in staat om in
korte tijd een vertrouwensband op te bouwen. Maar sommige kinderen hebben veel moeite om ooit
nog iemand te vertrouwen. Om een vertrouwensband op te bouwen is het belangrijk het vertrouwen
van het kind niet te schenden, om met het kind mee te gaan naar belangrijke bijeenkomsten en om
af en toe leuke dingen te doen met het kind. Met een caseload van maximaal 25 kinderen per voogd
is het een uitdaging om een vertrouwensrelatie tussen de voogd en het kind op te bouwen.

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

50

Nidos heeft veel moeite gedaan om de beschikbaarheid (Standaard 9) van de voogden voor de
kinderen te verbeteren (het verstrekken van smartphones etc). Omdat het contact met de voogd
formeel kan zijn (niet elkaars verjaardagsfeestjes bijwonen etc.) vinden de kinderen dat de
toegankelijkheid kan worden verbeterd. Zij zouden graag meer tijd met de voogd willen doorbrengen
en ze willen de voogd beter leren kennen. Bovendien werken sommige voogden niet in dezelfde stad
als waar het kind woont (ze werken in een regio).
Daarom is het moeilijk om inloopspreekuren te organiseren waarbij de kinderen het initiatief
kunnen nemen om naar het kantoor van de voogd te komen als ze dat willen. In het algemeen wordt
deze standaard nageleefd in Nederland, omdat de kinderen een afspraak kunnen maken en contact
kunnen opnemen met hun voogd.
In het algemeen wordt Standaard 10 over de professionele kennis en competenties van de voogd
geïmplementeerd in Nederland. Alle voogden hebben een bachelorsdiploma en er worden
workshops voor hen georganiseerd. Er is een methodiek voor de begeleiding van het kind en om te
werken met een plan van aanpak. Deze methodieken lijken in de praktijk niet altijd te werken, maar
ze geven de voogden wel richtlijnen. De voogden geven aan dat ze graag meer willen leren over de
rechten van de kinderen en de implicaties van deze rechten voor hun werk.

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

51

Samenvatting
In dit nationale rapport analyseert Defence for Children de implementatie van de
kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande kinderen in Nederland op basis van de input
uit workshops met vijf alleenstaande kinderen en jongeren en vijftien voogden en deskresearch van
de bestaande wetgeving, beleid en methodieken.
Ontwikkelingen met betrekking tot voogdij en migratie
Op 1 juni 2013 trad de herziening van het beleid voor alleenstaande minderjarige vreemdelingen in
werking. De belangrijkste wijziging in het kader van deze herziening is de afschaffing van een
speciale verblijfsvergunning voor alleenstaande minderjarige vreemdelingen. De herziening van het
beleid leidt ertoe dat er naar verwachting meer ongedocumenteerde kinderen in Nederland
verblijven. Voor deze kinderen is het moeilijker om hun rechten te verwezenlijken en daardoor zijn
ze kwetsbaar voor uitbuiting en kinderhandel.
Op de 1 februari 2013 werd de Regeling langdurig verblijvende kinderen (Kinderpardon) van kracht.
Dit houdt in dat alleenstaande kinderen een verblijfsvergunning kunnen aanvragen als ze
- voor hun dertiende verjaardag naar Nederland kwamen;
- asiel hebben aangevraagd;
- langer dan vijf jaar in Nederland wonen;
- niet ouder zijn dan 21;
- niet Europa hebben verlaten;
- nooit langer dan drie maanden buiten toezicht van de Rijksoverheid zijn geweest.
De laatste voorwaarde is problematisch voor de groep van negentien en twintigjarige alleenstaande
vreemdelingen die geen toegang meer hebben tot een voogd en opvang en daarmee dus over het
algemeen niet onder toezicht van de Rijksoverheid zijn na hun achttiende verjaardag.
De instroom van alleenstaande kinderen in Nederland was nog nooit zo laag als het afgelopen jaar.
In 2012 vroegen 407 alleenstaande minderjarige vreemdelingen asiel aan in Nederland en in het
eerste half jaar van 2013 (tot juli) 218.
Voogdij-instelling
In Nederland zijn de regels over voogdij vastgelegd in het Burgerlijk Wetboek (BW). Het uitgangspunt
is dat alle minderjarigen onder gezag staan. De rechtbank moet een voogd benoemen voor alle
minderjarigen die niet onder ouderlijk gezag staan en voor wie voogdij niet op wettige wijze is
voorzien. Nederland heeft een speciale voogdij-instelling voor alleenstaande kinderen: Stichting
Nidos. In december 2008 publiceerde Nidos de methodiek voor de steun aan alleenstaande
minderjarige vreemdelingen, genaamd ‘Jong en Onderweg’. In deze methodiek staat het maken van
een plan van aanpak met het kind centraal op basis van een vierstappenmodel. Nidos maakt gebruik
van verschillende methoden om haar werk te evalueren. Daarnaast doet Inspectie Jeugdzorg
onderzoek naar het werk van de voogden en Nidos.
Benchmark van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande kinderen in
Nederland
Standaard 1:

De voogd bepleit dat alle beslissingen genomen worden in het belang van
het kind en gericht zijn op de bescherming en ontwikkeling van het kind.

In de workshop gaven de kinderen aan dat ze deze standaard heel belangrijk vinden.
Volgens de Nederlandse wetgeving hebben voogden dezelfde verantwoordelijkheid als ouders.
Dat omvat zorg voor het geestelijke en lichamelijke welzijn van het kind, zijn veiligheid en het
bevorderen van de ontwikkeling van zijn persoonlijkheid. Ook is bepaald dat psychologische of
fysieke mishandeling en andere vernederende behandelingen verboden zijn. Uit deze bepalingen
kan worden geconcludeerd dat de voogd verantwoordelijk is voor het belang van het kind.

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

52

De immigratieautoriteiten en rechterlijke instanties lijken vaak geen of weinig belang te hechten aan
het advies van de voogd over het belang van het kind. Voogden geven aan dat het moeilijk is om iets
te doen aan bepaalde omstandigheden die niet in het belang van het kind zijn, zoals de
zorgwekkende situatie in sommige grootschalige opvangcentra. Een ander probleem waar voogden
mee te maken hebben, is het feit dat bij het eerste gehoor bij de IND, kinderen vaak niet de volledige
of ware versie van hun verhaal te vertellen. Omdat de voorbereidingstijd voor deze gehoren te kort is
en soms verwarrend is voor de kinderen, weten ze vaak nog niet weten wie ze kunnen vertrouwen.
Dit zorgt voor inconsistenties in hun verhaal. Deze inconsistenties worden door de IND vaak op een
strikte manier tegen het kind gebruikt. De methoden om het belang van het kind te bepalen werken
niet altijd in de praktijk. Maar als er moeilijke situaties zijn, bespreken de voogden deze met hun
collega’s. Voogden verklaren dat het soms voelt alsof ze in strijd met de migratiewetten moeten
handelen om voor het belang van het kind op te komen. Tijdens de workshop met alleenstaande
minderjarige vreemdelingen benadrukten de kinderen dat de voogd aan het kind vragen moet stellen
om achter het belang van het kind te komen. Bovendien zijn de kinderen van mening dat het
belangrijk is dat de voogd een vriend wordt: hij moet met het kind iets leuks gaan doen om elkaar te
leren kennen.
Standaard 2:

De voogd verzekert de participatie van het kind bij elke beslissing die het
kind aangaat.

Tijdens de eerste ontmoeting geeft de voogd het kind een folder in zijn eigen taal die informatie
bevat over Nidos als instelling en aangeeft wanneer de voogd hulp kan bieden. Ieder jaar wordt voor
elk kind een plan van aanpak opgesteld. Het is echter niet altijd mogelijk voor de voogden om het
plan te bespreken met de kinderen. Voor sommige kinderen is het niet effectief om te gaan zitten en
een stuk papier te bespreken. De meeste voogden werken langs de lijnen van het plan van aanpak.
Voogden geven aan dat het gebruik van een tolk niet altijd gewenst is. Het belangrijkste probleem in
de communicatie met de kinderen is dat het zeer moeilijk is vast te stellen wat de werkelijke mening
van het kind is omdat je nooit weet of het kind een sociaal wenselijk antwoord geeft. Sommige
kinderen zijn niet gewend dat naar hun mening wordt gevraagd.
Alleenstaande kinderen geven aan dat het belangrijk is dat de voogd vraagt naar de mening van het
kind. Als deze mening relevant of nuttig is moet hij er ook iets mee doen. Als de voogd de mening
van het kind niet opvolgt, is het belangrijk dat hij duidelijk aan het kind uitlegt waarom dit het geval
is. Ook moet de voogd volgens de kinderen alle informatie die hij heeft over de procedures met het
kind te delen. De kinderen vinden het belangrijk dat de voogd dingen uit zijn persoonlijke leven
deelt en ze zouden willen dat de voogd hen thuis bezoekt en naar verjaardagsfeestjes komt.
Standaard 3:

De voogd beschermt de veiligheid van het kind.

Professionals hebben hun zorgen geuit over de procedure voor slachtoffers van mensenhandel om
een verblijfsvergunning te krijgen. Het probleem met de procedure is dat er geen rekening wordt
gehouden met de individuele situatie van het kind, de procedure richt zich niet op het belang van
het kind en biedt geen toekomstperspectief. Wanneer een voogd erachter komt dat er mogelijk
sprake is van kindermishandeling, is er een protocol en een systeem genaamd care.nl, dat helpt om
de situatie te onderzoeken. Volgens het protocol moeten voogden incidenten met betrekking tot de
kinderen rapporteren maar veel voogden doen dat niet omdat er toch aan hen gevraagd gaat worden
om aan een oplossing te werken. Het heeft daarom volgens hen meer zin het probleem zelf op te
lossen.
Voogden hebben de bevoegdheid om (potentiële) slachtoffers van mensenhandel rechtstreeks vanuit
het aanmeldcentrum in een beschermde opvang te plaatsen.
In 2012 verdwenen 160 kinderen uit de COA locaties. In 2011 verdwenen 140 kinderen uit de
verschillende locaties van het COA. De staatssecretaris stelt dat deze kinderen ‘zelfstandig en zonder
toezicht vertrokken’ zijn, wat volgens hem niet wil zeggen dat ze zijn verdwenen, maar alleen dat ze
uit het zicht van het COA zijn. Volgens hem kunnen zij dus nog in beeld zijn bij andere organisaties
of teruggekeerd zijn naar hun land van herkomst. De alleenstaande kinderen waren sceptisch over
wat een voogd kan doen als een kind verdwijnt. Nidos heeft haar bezorgdheid geuit over het
ontbreken van een identificatiedocument voor kinderen die geen asielvergunning krijgen, omdat

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

53

deze kinderen zich niet veilig voelen om deel te nemen aan de samenleving uit angst voor een
mogelijke arrestatie. Daarnaast zijn er praktische complicaties, zoals de onmogelijkheid om een
ov-chipkaart of bibliotheekpas aan te vragen. De Staatssecretaris geeft aan dat een
identificatiedocument voor alleenstaande minderjarigen die op onrechtmatige wijze in Nederland
woonachtig zijn ‘geen optie’ is.
Mentoren bieden de dagelijkse zorg voor kinderen in institutionele zorg. Pleegouders zijn
verantwoordelijk voor de dagelijkse verzorging van kinderen binnen pleeggezinnen.
De alleenstaande kinderen verbinden deze standaard met Standaard 8 over vertrouwen. Volgens hen
is er maar één manier voor een voogd om erachter te komen of een kind veilig is en dat is door
hiernaar te vragen. Als een voogd het kind echt kent en een relatie met hem heeft gevormd, zal het
kind het de voogd vertellen als er problemen zijn.
Standaard 4:

De voogd treedt op als pleitbezorger voor de rechten van het kind.

Volgens de alleenstaande minderjarigen is het zeer belangrijk dat de voogd meegaat naar alle
belangrijke bijeenkomsten en beslissende momenten. Ook de voogden vinden dat het verplicht zou
moeten zijn om een kind te begeleiden naar de gehoren in de asielprocedure bij de IND en de
zittingen bij de rechtbank. In het algemeen houden voogden van hun rol als pleitbezorger van de
rechten van het kind.
Nidos heeft convenanten ondertekend met de IND en DT&v om de samenwerking en de uitwisseling
van informatie te verbeteren.
In de brief over de herziening van het beleid ten aanzien van alleenstaande kinderen lijkt de
overheid de rol van de voogden om op te komen voor het belang van het kind niet serieus te nemen.
De voogden geven aan dat ze het gevoel hebben onder druk van de autoriteiten te staan die zo veel
mogelijk kinderen willen terugsturen naar hun land van herkomst.
Standaard 5:

De voogd is een brug tussen en aanspreekpunt voor het kind en andere
betrokken partijen.

Volgens de Nidosmethodiek hebben voogden een rol als ‘casemanager’ in het leven van het
alleenstaande kind. De coördinatie van de dagelijkse zorg wordt als zeer belangrijk beschouwd.
Voogden geven aan dat ze het gevoel hebben dat ze ‘casemanagers’ en het centrale aanspreekpunt
zijn voor iedereen die betrokken is bij het kind. Een punt van verbetering volgens de (voormalige)
alleenstaande kinderen is dat de voogden meer aandacht besteden aan de communicatie met
bijvoorbeeld scholen en sportverenigingen, om een duidelijker beeld te krijgen van wat er gaande is
in het leven van een kind. De alleenstaande kinderen wisten niet wat de rol van de voogd is. Het was
hen uitgelegd, maar het zou goed zijn als de voogd het opnieuw zou uitleggen zodat het voor de
kinderen duidelijk is wat de voogd precies doet. Ze waren zich ook niet bewust van het contact
tussen de voogd en hun advocaat en pleegouders. Sommige pleegouders zouden graag meer
ondersteuning krijgen van de voogd en ze vragen zich af of het voogdijsysteem voldoende
bescherming biedt voor de kinderen. Volgens de kinderen moet de voogd het kind beschermen,
moet zijn rol duidelijk zijn en moet hij het voortouw nemen. Anderzijds geven sommige voogden
aan dat ze achter problemen van kinderen in pleeggezinnen kunnen komen zonder dat de kinderen
dit duidelijk vertellen.
Standaard 6:

De voogd zorgt voor de tijdige identificatie en implementatie van
duurzame oplossingen voor het kind.

Na de herziening van het beleid voor alleenstaande minderjarige vreemdelingen in juni 2013 bestaat
er geen specifieke verblijfsvergunning voor deze kinderen meer. De immigratieautoriteiten zullen
daarom terugkeer vaak als de enige ‘duurzame oplossing’ voor het kind zien zonder te bepalen of dit
in het belang van het kind is.
De voogden geven aan dat hun rol drastisch verandert wanneer ze werken met kinderen die een
verblijfsvergunning hebben en die gericht zijn op integratie in Nederland. De kinderen met een
verblijfsvergunning worden vaak ondergebracht in meer kindvriendelijke opvang zoals kleine
woongroepen of pleeggezinnen. Terwijl de kinderen die moeten terugkeren naar hun land van

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

54

herkomst vaker worden gehuisvest op een grootschalige campus, wat risico’s voor hun ontwikkeling
oplevert.
De voogden leggen tijdens de trainingen voor dit project uit dat terugkeer naar het land van
herkomst soms in het belang van het kind is. In dat geval is het belangrijk dat de voogd de kinderen
goed voorbereidt op hun terugkeer. Voogden verklaren echter ook dat dit soort voorbereidingen
alleen mogelijk zijn als het kind wil terugkeren naar het land van herkomst. Het werkt niet voor
kinderen die bang zijn om terug te keren of niet willen terugkeren. De voormalige alleenstaande
kinderen vinden dat de voogd een kind moet kunnen garanderen dat het veilig is voor hem om terug
te keren. De kinderen vinden het ook belangrijk dat de voogd contact blijft houden tijdens de eerste
periode na terugkeer. De (voormalige) alleenstaande kinderen vinden dat de voogd moet vechten
voor het kind en een goede advocaat moet vinden. Volgens de voogden is het soms zeer moeilijk te
bepalen of terugkeer in het belang van het kind is, omdat ze afhankelijk zijn van informatie van
anderen en ze vaak niet over genoeg informatie beschikken. De autoriteiten moeten volgens de
voogd garanderen dat terugkeer voor het kind veilig is. De voogden zijn het eens met de kinderen dat
monitoring na terugkeer belangrijk is. Een ander punt van kritiek van de voogden is dat het
terugkeerproces vaak veel te lang duurt. Soms is het niet mogelijk om een duurzame oplossing te
realiseren voordat het kind achttien wordt.
Formeel hebben de voogden geen rol nadat het kind achttien wordt, omdat de voogdij van Nidos
over het kind dan van rechtswege eindigt.
Standaard 7:

De voogd behandelt het kind met respect en eerbied.

Volgens de alleenstaande kinderen betekent respect dat de voogd het kind goed behandelt en naar
zijn mening vraagt. De kinderen hechten niet veel belang aan de culturele achtergrond van hun
voogd. Nidos heeft een onafhankelijke klachtencommissie, maar er zijn de afgelopen jaren geen
klachten gemeld. Volgens de Inspectie Jeugdzorg zijn veel kinderen niet op de hoogte van de
klachtenprocedure.
Standaard 8:

De voogd vormt een relatie met het kind gebaseerd op wederzijds
vertrouwen en openheid.

De alleenstaande kinderen zeggen tijdens de workshops dat vertrouwen een lastige kwestie blijft.
Het is moeilijk voor hen om nieuwe mensen te vertrouwen en het kost tijd om een vertrouwensrelatie
op te bouwen. De alleenstaande kinderen hechten veel belang aan deze kwaliteitsstandaard omdat
ze het belangrijk vinden dat er iemand klaar staat voor een kind als er bijvoorbeeld thuis dingen niet
goed gaan. De voogden begrijpen dat het heel belangrijk is om te worden vertrouwd door het kind.
Het vertrouwen winnen van een kind vereist geen complexe technieken. Voogden geven aan dat
conflicterende situaties kunnen ontstaan wanneer de immigratieautoriteiten vragen om
vertrouwelijke informatie terwijl de voogd moet handelen in overeenstemming met zijn taak als
jeugdbeschermer. Tijdens de workshop zeggen de kinderen dat het zeer belangrijk is dat een voogd
geheimen van het kind niet verder vertelt. Als de voogd wil of moet handelen naar aanleiding van
iets dat het kind hem in vertrouwen heeft verteld, moet het kind worden geraadpleegd voordat de
voogd het geheim van het kind met iemand anders deelt.
Standaard 9:

De voogd is toegankelijk.

In 2010 en 2011 heeft de Inspectie Jeugdzorg onderzoek gedaan naar de wijze waarop Nidos haar
voogdijtaken uitvoert. Een belangrijke conclusie is dat de voogden niet genoeg contact hebben met
de kinderen in de eerste paar weken na hun aankomst in Nederland.
De alleenstaande kinderen bevestigen dat het belangrijk is dat de voogd ervoor zorgt dat het kind
zich thuis en welkom voelt na aankomst in Nederland. De voogd en het kind moeten in die periode
veel praten en elkaar leren kennen. Tegelijkertijd vinden de voogden dat ze niet zoveel tijd met de
kinderen kunnen doorbrengen als ze zouden willen.
Nidos heeft alle voogden met een smartphone uitgerust om de bereikbaarheid te verbeteren.
De kinderen geven aan dat de voogd makkelijk voor hen bereikbaar is: ze hebben een mobiel
nummer en een e-mailadres van de voogd.

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

55

Standaard 10:

De voogd is uitgerust met relevante professionele kennis en competenties.

Om voogd (Nidos spreekt van een jeugdbeschermer) te worden is een bachelorsdiploma in
maatschappelijk werk vereist. Om de voogden te ondersteunen worden door Nidos workshops en
interne cursussen georganiseerd. Als zij een vaste aanstelling willen (en geen jaarcontract) moeten
de voogden slagen voor een tiendaagse cursus over de Nidosmethodiek. Gedurende het jaar worden
er door Nidos diverse opleidingsmogelijkheden geboden. Tijdens de workshop voor het tweede
Closing a protection gap project tonen de voogden veel enthousiasme voor de kwaliteitsstandaarden.
Ook willen ze graag meer leren over het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind.
Vanaf 2014 moeten alle voogden BAMW-geregistreerd zijn. Dit houdt onder meer in dat voogden een
certificaat en punten moeten behalen door relevante cursussen te volgen. Ook zal een professionele
code samen met een tuchtcommissie worden ingevoerd. De alleenstaande kinderen hebben tijdens
de workshop een lijst gemaakt van de belangrijkste competenties die een voogd moet bezitten: hij
moet geduldig zijn, langzaam een relatie met het kind opbouwen, ervaring hebben met kinderen en
weten hoe hij met kinderen om moet gaan, goed luisteren, sociaal zijn en kennis hebben van de
juridische procedures.
Nidos heeft protocollen met betrekking tot signalering van kindermishandeling ontwikkeld evenals
een methodiek voor opvang en wonen in gezinsverband (OWG), waarbinnen het thema veiligheid
ook wordt behandeld. Soms benaderen voogden andere organisaties of deskundigen voor eenmalige
vragen of problemen, maar dit verschilt per voogd.

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

56

Aanbevelingen voor implementatie van de
kwaliteitsstandaarden voor voogden in Nederland
Standaard 1:

De voogd bepleit dat alle beslissingen genomen worden in het belang van
het kind en gericht zijn op de bescherming en ontwikkeling van het kind.

Voor de overheid:
1. Garandeer en respecteer de voogd in zijn rol om te beoordelen of beslissingen worden genomen
in het belang van het kind.
2. Specificeer hoe het belang van het kind moeten worden ingevuld in wettelijke voorwaarden.
Voor Stichting Nidos:
1. Pas de methodieken aan die gebruikt worden om het belang van het kind te bepalen om zo een
praktischer instrument te bieden voor voogden.
Voor voogden:
1. Probeer meer tijd met het kind door te brengen om te beoordelen wat in het belang van het kind
is. Neem het kind mee naar buiten om leuke dingen te doen. Vergezel het kind naar belangrijke
bijeenkomsten (bijvoorbeeld bij gehoren en zittingen bij de rechtbank).
Standaard 2:

De voogd verzekert de participatie van het kind bij elke beslissing die het
kind aangaat.

Voor de overheid:
1. Neem de mening van het kind serieus in het besluitvormingsproces.
2. Zorg dat het kind wordt geïnformeerd over zijn rechten.
Voor Stichting Nidos:
1. Ga verder met de initiatieven (zoals het plan van aanpak en World Cafés) die de participatie van
alleenstaande minderjarige vreemdelingen versterken.
Voor voogden:
1. Ga van tijd tot tijd bij het kind op bezoek, ook wanneer er geen bijzondere reden is om dat te
doen.
2. Vertel over uw persoonlijke leven, waar dit niet in conflict komt met uw professionaliteit en
probeer verjaardagsfeestjes van het kind bij te wonen om het kind het gevoel geven dat het kind
voor u belangrijk is. Het kind zal hierdoor uiteindelijk makkelijker zijn mening uiten.
Standaard 3:

De voogd beschermt de veiligheid van het kind.

Voor de overheid:
1. Implementeer een specifieke procedure en verblijfsvergunning in de wetgeving voor minderjarige
slachtoffers van mensenhandel waarin de standpunten van de voogd in verband met het
slachtofferschap van het kind moeten worden meegenomen, waarbij het belang van het kind en
een toekomstperspectief voorop staan.
2. Sluit de grootschalige opvang. Deze opvang is duur en er wordt geen toekomstperspectief
gerealiseerd: kinderen worden niet gestimuleerd om te werken aan hun toekomst en hun
ontwikkeling wordt geschaad. Zij lopen een hoger risico om te worden uitgebuit of verhandeld.
3. Start een onderzoek naar wat er is gebeurd met de 160 kinderen die verdwenen uit de opvang
(in 2012). De Staat is verantwoordelijk voor hun zorg en mag de risico’s die deze kinderen kunnen
lopen niet bagatelliseren.
4. Geef alleenstaande kinderen die geen verblijfsvergunning hebben een identificatiekaart die ze
kunnen gebruiken in hun dagelijks leven. De kaart beschrijft dat de kinderen geen
verblijfsvergunning hebben, maar dat ze rechten hebben terwijl zij in het land verblijven.

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

57

Voor Stichting Nidos:
1. Evalueer de veelbelovende opvangstructuur ‘Opvang en Wonen in Gezinsverband Plus’ en
garandeer het recht van alleenstaande kinderen om op te groeien in een gezinssituatie.
2. Lobby voor onderzoek en aandacht voor de 160 alleenstaande kinderen die uit de opvang zijn
verdwenen zonder dat de voogdij-instelling weet hoe het met deze kinderen gaat en aan welke
risico’s zij worden blootgesteld.
Voor voogden:
1. Meld alle gevallen van kindermishandeling aan het Advies- en Meldpunt Kindermishandeling en
blijf de zaak volgen. Het is belangrijk om de veiligheid van de kinderen in de gaten te houden,
gevallen van kindermishandeling te melden en open te staan voor gespecialiseerde feedback van
het Advies- en Meldpunt Kindermishandeling.
2. Spreek regelmatig met de kinderen zonder dat andere personen (bijvoorbeeld pleegouders)
daarbij aanwezig zijn. Vraag of de kinderen zich veilig voelen of niet.
Standaard 4:

De voogd treed op als pleitbezorger voor de rechten van het kind

Voor de overheid:
1. Zet de voogden niet onder druk om vertrouwelijke informatie over het kind te verstrekken met
het doel het kind terug te kunnen sturen naar het land van herkomst.
2. Respecteer de rol van de voogden als jeugdbeschermers die pleiten voor het belang van het kind.
Voor Stichting Nidos:
1. Verplicht voogden mee te gaan naar gehoren tijdens de asielprocedure en zittingen bij de
rechtbank.
Voor voogden:
1. Vergezel het kind bij asielgehoren en zittingen bij de rechtbank.
Standaard 5:

De voogd is een brug tussen en een aanspreekpunt voor het kind en andere
betrokken partijen.

Voor Stichting Nidos:
1. Geef meer aandacht aan de communicatie met, en het toezicht op, pleeggezinnen.
Voor voogden:
1. Neem de leiding in de bescherming van het kind.
2. Probeer aandacht te besteden aan de communicatie met de scholen en bijvoorbeeld sportclubs
om een beter beeld te krijgen van wat er gaande is in het leven een kind.
3. Leg van tijd tot tijd uit wat je rol is als voogd en geef een terugkoppeling aan het kind wanneer je
contact hebt gehad met de advocaat of de pleegouders van het kind.
Standaard 6:

De voogd zorgt voor een tijdige identificatie en implementatie van
duurzame oplossingen voor het kind.

Voor de overheid:
1. Garandeer de veiligheid van kinderen die moeten terugkeren naar hun land van herkomst nadat
op individuele basis een beslissing is genomen over een duurzame oplossing voor het kind.
2. Creëer een verblijfsvergunning op humanitaire gronden voor kinderen die bescherming nodig
hebben om andere redenen dan bescherming als vluchteling.
3. Monitor de situatie van kinderen die naar hun land van herkomst zijn teruggekeerd. Dit is een
middel om het terugkeerbeleid en de praktijk te evalueren. En het stelt voogden in staat om
andere kinderen te informeren over het terugkeerproces en ondersteuning te regelen in het land
van herkomst als dat nodig is.

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

58

Voor Stichting Nidos:
1. Lobby voor een ondersteunende rol voor voogden nadat het kind achttien wordt om een betere
overgang naar volwassenheid te garanderen.
2. Blijf pleiten voor en werken aan een monitoringssysteem voor teruggekeerde kinderen.
Voor voogden:
1. Zoek zoveel mogelijk informatie over het land van herkomst van kinderen en over hun
mogelijkheden om zich daar te ontwikkelen.
2. Vraag kinderen naar hun toekomstdromen en ondersteun hen om een toekomstplan te maken.
3. Hou contact nadat het kind achttien wordt en de voogdij officieel eindigt.
Standaard 7:

De voogd behandelt het kind met respect en eerbied.

Voor voogden:
1. Vraag naar de mening van kinderen in relatie tot het gewenste geslacht van hun voogd en houd
rekening met deze mening.
2. Communiceer duidelijk dat het kind het recht heeft om te klagen over zijn voogd.
3. Neem de tijd en stel vragen. Volgens de kinderen wordt respect verkregen door tijd te nemen.
Standaard 8:

De voogd bouwt een relatie op met het kind, gebaseerd op wederzijds
vertrouwen en openheid.

Voor de overheid:
1. Verlaag de caseload van de voogden in overleg met Nidos.
2. Zet voogden niet onder druk om vertrouwelijke informatie over het kind te verstrekken om een
kind terug te kunnen sturen naar het land van herkomst. Respecteer de rol van de voogd als
jeugdbeschermers die pleitbezorgers zijn voor het belang van het kind (zie ook standaard 4).
Voor voogden:
1. Zeg niet ‘Je kunt me vertrouwen’ tegen het kind. Neem de tijd.
2. Doe af en toe leuke dingen met het kind en ben aanwezig op cruciale momenten. Dat zijn
essentiële voorwaarden voor het opbouwen van een vertrouwensrelatie.
3. Overleg altijd met het kind wanneer je denkt dat het nodig is om, in het belang van het kind,
je geheimhoudingsplicht te doorbreken.
4. Praat met het kind zonder dat er andere personen aanwezig zijn.
Standaard 9:

De voogd is toegankelijk.

Voor de overheid:
1. Verlaag de caseload van de voogden in overleg met Nidos om de toegankelijkheid van de voogden
te garanderen.
Voor voogden:
1. Moedig het aan dat het kind zelfstandig contact met u opneemt. Organiseer bijvoorbeeld een
algemeen spreekuur (zodat de kinderen het kantoor binnen kunnen lopen als ze iets willen
vragen of een praatje willen maken).
Standaard 10:

De voogd is uitgerust met relevante professionele kennis en competenties.

Voor Stichting Nidos:
1. Blijf workshops en trainingen aanbieden aan de voogden en ondersteun samenwerking met
andere organisaties om kennis en informatie uit te wisselen.
Voor voogden:
1. Ben leergierig en wees u bewust van ontbrekende kennis. Zoek ondersteuning en samenwerking
met andere organisaties en professionals.

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

59

Aanbevelingen voor autoriteiten voor de implementatie
van de kwaliteitsstandaarden voor voogden uit het
eerste Closing a Protection Gap project
Op basis van informatie van alleenstaande kinderen en voogden roepen de projectpartners de
nationale autoriteiten op om ervoor te zorgen dat:
1.
Ieder alleenstaand kind een voogd heeft bij zijn/haar aankomst in het gastland.
2.
Er moet rekening worden gehouden met de mening van het kind vóór de benoeming van een
voogd.
3.
Voogden moeten worden benoemd voordat leeftijdsonderzoek plaatsvindt of er moet een
pre-voogdijsysteem bestaan.
4.
Er zou een wettelijke basis voor voogdij moeten bestaan.
5.
Alle alleenstaande kinderen hebben recht op hetzelfde niveau van bescherming; het moet niet
uitmaken welke leeftijd het kind heeft, of het kind asiel aanvraagt ​​of niet, gedocumenteerd is
of niet en of het een EU-burger is of niet (non-discriminatiebeginsel).
6.
Ieder alleenstaand kind moet naast een voogd ook een advocaat hebben. Deze advocaat
ondersteunt het kind en de voogd bij het nemen van beslissingen over juridische zaken.
7.
Voogden moeten extern gemonitord worden. Kinderen moeten de mogelijkheid hebben bij te
dragen aan deze controle en er moet speciale aandacht worden gegeven aan signalen van
misbruik door de voogd.
8.
Voogden moeten op zijn minst worden gecompenseerd voor de kosten die zij maken om hun
taak te vervullen.
9.
De caseload van de voogden moet redelijk zijn en het maximumniveau van een caseload moet
zijn vastgelegd.
10.
Met het oog op het belang van het kind moeten voogden in staat worden gesteld om
onafhankelijk te handelen van instanties. Voogden moeten niet worden toegestaan ​​om
verschillende functies te bekleden die een belangenconflict kunnen veroorzaken.
11.
Het voogdijsysteem en de praktijk (inclusief training) moet in het hele land geharmoniseerd
zijn.
12.
Procedures die gevolgen hebben voor alleenstaande kinderen moeten voorrang krijgen.
13.
Het moet worden aangemoedigd dat een team van voogden bestaat uit mensen met
verschillende culturele achtergronden.
14.
Vermijd zoveel mogelijk wisselingen van voogden en het verhuizen van kinderen.
15.
Geen alleenstaand kind moet worden gedetineerd om migratieredenen.
16.
Er moet een uitwisseling van informatie tussen de lidstaten en voogden komen over
teruggekeerde kinderen en er moeten afspraken worden gemaakt met lokale overheden en
partners.
17.
Gezinshereniging in het land van herkomst of in andere Europese lidstaten zou alleen mogen
worden toegepast wanneer het veilig is en met de hulp van een organisatie die werkt in het
belang van het kind.
18.
Als ondersteuning van een voogd of jeugdzorg beschikbaar is voor nationale jongeren boven
de achttien jaar, moet dit ook beschikbaar zijn voor alleenstaande kinderen na hun achttiende
verjaardag.

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

60

literatuurlijst
ACVZ Advies 2012
Advies over het ontwerpbesluit tot wijziging van het Besluit modern migratiebeleid in verband met de
herijking van het beleid voor alleenstaande minderjarige vreemdelingen, Den Haag: ACVZ
2012 (wetsadvies 14/2012). Beschikbaar op: http://www.acvz.org/publicaties/wetsadvies-14-2012herijkingAMV.pdf
ACVZ Advies 2013
Waar een wil is, maar geen weg. Advies over de toepassing van het beleid voor vreemdelingen die
buiten hun schuld niet zelfstandig uit Nederland kunnen vertrekken, Den Haag: ACVZ 2013,
Beschikbaar op: www.acvz.org/publicaties/Advies38-ACVZweb.pdf
Closing a Protection Gap National Report NL 2010
Closing a Protection Gap National Report the Netherlands, Leiden: Defence for Children
International – ECPAT Nederland 2010
Closing a protection gap International Report 2011
Core Standards for guardians of separated children in Europe: Goals for guardians and authorities,
Leiden: Defence for Children International – ECPAT Nederland 2010
EC Action Plan 2010
EC Action Plan on Unaccompanied Minors (2010-2014), Brussels: European Commission 2010
EU Comparative Study 2010
Policies on Reception, Return and Integration arrangements for, and numbers of, Unaccompanied
Minors-an EU comparative study, Brussels: European Migration Network 2010, Beschikbaar op:
www.emn.fi/files/288/0._EMN_Synthesis_Report_Unaccompanied_Minors_Publication_(Sept10)_1_.
pdf
GATE Report 2013
De rol van voogden in de bescherming tegen kinderhandel en uitbuiting. Knelpunten en Aanbevelingen,
Leiden: GATE 2013, Beschikbaar op: www.defenceforchildren.nl/images/69/2184.pdf
GATE Extended Report 2012
GATE National Report the Netherlands. Extended Version, Leiden: GATE 2012, Beschikbaar op:
www.defenceforchildren.nl/images/69/2186.pdf.
Grootschalige opvang alleenstaande kinderen 2012 Campus
Grootschalige opvang van alleenstaande minderjarige vreemdelingen. Opvang van alleenstaande
kinderen op de drie campussen, Utrecht: Inspectie Jeugdzorg 2012, Beschikbaar op:
www.inspectiejeugdzorg.nl/documenten/Onderzoek%20naar%20de%20grootschalige%20
opvang%20alleenstaande%20minderjarige%20vreemdelingen.pdf
Grootschalige opvang alleenstaande kinderen 2012 Proces Opvanglocatie
Grootschalige opvang van alleenstaande minderjarige vreemdelingen. Opvang van alleenstaande
kinderen op de proces opvanglocaties, Utrecht: Inspectie Jeugdzorg 2012, Beschikbaar op:
www.inspectiejeugdzorg.nl/documenten/Onderzoek%20naar%20%20Grootschalige%20Opvang%20
AMVs%20op%20de%20proceslocaties.pdf
Kaandorp & Blaak 2013
M. Kaandorp & M. Blaak, Kinderhandel in Nederland, Leiden: UNICEF Nederland and Defence for
Children International – ECPAT The Netherlands 2013, Beschikbaar op: www.defenceforchildren.nl/
images/20/2404.pdf

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

61

Kalverboer & Winter 2009
M.E. Kalverboer & H.B. Winter, ‘Kinderen eerst! Over orthopedagogische rapportages bij
beslissingen in het vreemdelingenrecht’, Nieuwsbrief Asiel- en Vluchtelingenrecht (1), 2009, p. 4.
Kinderrechtencollectief 2012
Kinderrechten in Nederland 2008-2012. De vierde ngo-rapportage van het Kinderrechtencollectief
aan het VN-Kinderrechtencomité, Leiden: Kinderrechtencollectief 2012, Beschikbaar op:
www.defenceforchildren.nl/images/68/1760.pdf
Nidos Jaarverslag 2009
Nidos Jaarverslag, Utrecht: Nidos 2010, Beschikbaar op:
www.nidos.nl/Nidospijler/De%20organisatie/~/media/jv_nidos09_LR_2.ashx
Nidos Jaarverslag 2011
Nidos Jaarverslag, Utrecht: Nidos 2012, Beschikbaar op:
www.nidos.nl/~/media/Secure/jv_nidos2011.ashx
Nidos Jaarverslag 2012
Nidos Jaarverslag, Utrecht: Nidos 2013, Beschikbaar op:
www.nidos.nl/~/media/2012%20%20%20jaarverslag.ashx
Ruxton 2000
S. Ruxton, Separated Children Seeking Asylum in Europe: A Programme for Action, Save the Children
and UNHCR 2000, Beschikbaar op: scep.sitespirit.nl/images/17/189.pdf
Ruxton 2003
S. Ruxton, Separated Children and EU Asylum and Immigration Policy, Save the Children Denmark
2003, Beschikbaar op: scep.sitespirit.nl/images/17/184.pdf
Spinder & Van Hout 2008
S. Spinder & A. van Hout, Jong en Onderweg. Nidosmethodiek voor de begeleiding van ama’s, Utrecht:
Nidos 2008
Voogdijtaak van Nidos 2011
De Voogdijtaak van Nidos, Utrecht: Inspectie Jeugdzorg 2011, Beschikbaar op:
www.inspectiejeugdzorg.nl/documenten/DEF%20Eindrapport%20Nidos%20sept.2011.pdf
Wachten op je toekomst 2012
Wachten op je toekomst. Adviesrapport over de positie van en toelatingscriteria voor
vreemdelingenkinderen, De Kinderombudsman 2012, Beschikbaar op:
www.dekinderombudsman.nl/ul/cms/fck-uploaded/adviesvreemdelingenkinderen.pdf
Werkbezoek Italië 2012
Aankomst en proces na een Dublinoverdracht van een minderjarige aan Italië Verslag van het
werkbezoek aan Italië, Nidos 2012, Beschikbaar op: www.defenceforchildren.nl/images/69/2065.pdf
Verstegen & Murk 2010
Tin Verstegen & Jan Murk, Towards a European Network of Guardianship Institutions, Amsterdam:
ENGI 2010
WODC rapport 2010
Tussen beheersing en begeleiding. Een evaluatie van de pilot ‘beschermde opvang risico-AMV’s’,
Den Haag: WODC 2010, Beschikbaar op: https://www.wodc.nl/onderzoeksdatabase/evaluatiepilotbeschermde-opvang-alleenstaande-minderjarige-vreemdelingen.aspx

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

62

Zijlstra 2012
A.E. Zijlstra, In the best interest of the child? A study into a decision-support tool validating
asylumseeking children’s rights from a behavioural scientific perspective (dissertatie Universiteit
Groningen), 2012

Annex: jurisprudentie
Rechtbank ’s-Gravenhage 04-07-2011, LJN BR4528
Rechtbank ‘s-Gravenhage 10-12-2012, LJN BY6362
ABRvS 20-9-2013, 201205236/1/V4
HvJ EU 6 juni 2013, nr. C648/11 (MA, BT, DA/Secretary of State for the Home Department)

Annex: overige bronnen
Dienst Terugkeer en Vertrek, Procesprotocol F1, 1 augustus 2012, beschikbaar op:
www.dienstterugkeerenvertrek.nl/Kennisbank/Procesprotocollen/.
Antwoord van de Directeur Migratiebeleid van het Ministerie van Veiligheid en Justitie op het
WOB-verzoek van Defence for Children van 12 maart 2013 betreffende minderjarige vreemdelingen,
7 mei 2013, kenmerk 2013-0000191522
Kamerstukken II 2011/12, 27 062, Nr. 75
Kamerstukken II 2012/13, 27 062, Nr. 88
Kamerstukken II 2012/13, 27 062, nr 89
United Nations Committee on the Rights of the Child, General Comment no. 6 on the Treatment of
Unaccompanied and Separated Children outside their Country of Origin (2005), CRC/GC/2005/6

Annex: websites
www.coa.nl
www.defenceforchildren.nl
www.hitfoundation.eu
www.nidos.nl
www.quality4children.info
www.rug.nl
www.scepnetwork.org
zboregister.overheid.nl

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

63

Copyright © 2013 Defence for Children-ECPAT Nederland
Alle rechten voorbehouden.
Design
Designink.nl, Den Haag
Foto op de voorpagina: alleenstaande minderjarige vreemdelingen hebben voor iedere standaard in
een paar woorden samengevat wat die standaard in de praktijk betekent voor voogden.
De negen nationale rapporten voor dit project zijn te vinden op www.corestandardsforguardians.com
en www.corestandardsforguardians.eu.
Uitgegeven door
Defence for Children-ECPAT Nederland (Projectcoördinator)
Hooglandse Kerkgracht 17 G
2312 HS Leiden
Tel: 		 + 31 (0) 71 516 09 80
Fax: 		 + 31 (0) 71 516 09 89
E-mail: info@defenceforchildren.nl
www.defenceforchildren.nl
Projectpartners							Land
Defence for Children-ECPAT Nederland					Nederland
Asylkoordination Österreich						Oostenrijk
Bureau d’accueil et de défense des jeunes (service droit des jeunes)
België
HFC ‘Hope For Children’ UNCRC Policy Center				Cyprus
Bundesfachverband Unbegleitete Minderjährige Flüchtlinge e.v.,
Duitsland
Irish Refugee Council Ltd.						Ierland
Defence voor Children International Italia				
Italië
Conselho Português para os Refugiados					Portugal
Slovenska filantropija							
Slovenië

Deze publicatie is financieel mogelijk gemaakt door het Daphne III programma van de Europese
Commissie. De inhoud van deze publicatie is de verantwoordelijkheid van Defence for Children
en reflecteert niet het standpunt van de Europese Commissie.

Met ﬁnanciële bijdrage van
de Europese Unie

Implementatie van de kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in praktijk, beleid en wetgeving

64

“Een voogd is iemand die voor je zorgt van een afstand.”
Een alleenstaand migrantenkind

Kwaliteitsstandaarden voor voogden van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in Europa:

Standaard 1
		

De voogd bepleit dat alle beslissingen genomen worden in het belang van
het kind en gericht zijn op de bescherming en ontwikkeling van het kind.

Standaard 2
		

De voogd verzekert de participatie van het kind bij elke beslissing die het
kind aangaat.

Standaard 3

De voogd beschermt de veiligheid van het kind.

Standaard 4

De voogd treedt op als pleitbezorger voor de rechten van het kind.

Standaard 5
		

De voogd is een brug tussen en een aanspreekpunt voor het kind en
andere betrokken partijen.

Standaard 6
		

De voogd zorgt voor een tijdige identificatie en implementatie van
duurzame oplossingen voor het kind.

Standaard 7

De voogd behandelt het kind met respect en eerbied.

Standaard 8
		

De voogd bouwt een relatie op met het kind, gebaseerd op wederzijds
vertrouwen en openheid.

Standaard 9

De voogd is toegankelijk.

Standaard 10

De voogd is uitgerust met relevante professionele kennis en competenties.

www.corestandardsforguardians.com