Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

31 409

Zee- en binnenvaart

Nr. 304

BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 november 2020
In deze brief geef ik een stand van zaken met betrekking tot bemanningswisselingen zeevarenden. Hiermee geef ik invulling aan het verzoek van
de vaste commissie voor Infrastructuur en Waterstaat om een stand van
zaken inzake bemanningswisselingen zeevarenden te ontvangen in
vervolg op de reeds afgehandelde motie van het lid Schonis c.s.
(Kamerstuk 31 409, nr. 286)1. Tevens verwijs ik naar de brief met
antwoorden op de schriftelijke vragen gesteld door de leden Schonis
(D66) en Van der Graaf (Christenunie) over het bericht «Onmenselijke
situatie voor bemanningen op zeeschepen, levering van vitale goederen
loopt gevaar»2.
Ik ga in deze brief achtereenvolgens in op de situatie in Nederland, het
proces van visumafgifte en de stand van zaken met betrekking tot schepen
varend onder Nederlandse vlag, waarna ik nog kort de situatie in andere
landen binnen en buiten Europa schets, alsmede mijn inzet internationaal
om bemanningswisselingen mogelijk te blijven maken.
Allereerst deel ik met uw Kamer de zorg over de gevolgen die het
wereldwijd onvoldoende mogelijk kunnen maken van bemanningswisselingen in de zeevaart heeft op het welbevinden van zeevarenden en het
zeker stellen van het transport van goederen. Hoewel de afgelopen
periode er zeker sprake is van een aanzienlijke verbetering in de situatie,
blijft het kabinet zich maximaal inzetten om deze bemanningswisselingen
doorgang te kunnen laten blijven vinden. De mate waarin dit mogelijk is,
hangt echter in aanzienlijke mate af van o.a. de omstandigheden in
belangrijke herkomstlanden van zeevarenden, hetgeen het belang van
internationale samenwerking nog eens onderstreept.

1
2

kst-31409-304
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Het verzoek werd verzonden op 9 september 2020
Aanhangsel Handelingen II 2020/21, nr. 723

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 409, nr. 304

1

Situatie in Nederland, Nederlandse zeevarenden en de Nederlandse vloot
De situatie in Nederland voor bemanningswisselingen is stabiel. Vergeleken met andere landen heeft in Nederland de afgelopen maanden een
zeer groot aantal bemanningswisselingen plaatsgevonden, ongeacht
nationaliteit van zeevarenden.
Tussen sector en rijksoverheid vindt op regelmatige basis overleg plaats
om een en ander te monitoren en waar nodig bij te sturen. Op dit moment
worden de cruiseschepen die voor de Nederlandse kust liggen niet meer
geconfronteerd met vastzittende zeevarenden. Allen zijn afgelost door
nieuwe bemanning.
Deze cruiseschepen komen regelmatig de havens van Rotterdam en
IJmuiden binnen voor bevoorrading, bunkeren en het wisselen van
bemanning. Daarnaast staat Nederland ook bemanningswisselingen op
de ankerplaats toe met behulp van tenderboten. Dit in tegenstelling tot
veel landen, die wisselingen uitsluitend toestaan in havens.
Zeevarenden kunnen inmiddels weer bij vrijwel alle Nederlandse
ambassades of consulaten, of de daarvoor aangewezen kantoren van de
externe dienstverlener, een visum aanvragen. Deze worden bovendien
weer binnen de gebruikelijke termijnen verstrekt en met voorrang
afgehandeld. Op dit moment kan goed aan de huidige vraag naar visa
worden voldaan; waar nodig wordt maatwerk verricht en bemiddeld bij
een (snellere) afspraak. In de Filipijnen, één van de belangrijkste
herkomstlanden van visumplichtige zeevarenden, is de capaciteit voor de
inname van visumaanvragen bovendien maximaal opgeschaald tot ver
boven het oude, pre-Corona niveau.
Zeevarenden die op grond van individuele en gegronde redenen niet voor
vertrek een visum kunnen aanvragen in hun land van herkomst, vanwege
sluiting van de Nederlandse ambassades, kunnen bovendien nog steeds
een beroep doen op de Visa on Arrival (VOA) procedure bij aankomst in
een zeehaven, of op Schiphol. Deze tijdelijke voorziening is tevens
opengesteld voor schepen onder buitenlandse vlag. Uit informatie van de
Koninklijke Marechaussee blijkt dat het per dag om een zeer gering aantal
zeevarenden gaat dat een visum bij aankomst nodig heeft; op Schiphol
ligt dit aantal ruimschoots onder de maximaal beschikbare capaciteit van
65 aanvragen per dag.
Het Ministerie van Buitenlandse zaken heeft slechts enkele individuele
hulpverzoeken voor consulaire bijstand ontvangen van (familieleden van)
Nederlandse zeevarenden die niet-tijdig konden afmonsteren in het
buitenland. Deze Nederlandse zeevarenden waren, met uitzondering van
één, allen werkzaam op buitenlands gevlagde schepen en zijn inmiddels
allen van boord.
Voor de schepen die varen onder Nederlandse vlag geldt dat circa 75%
van de achterstallige bemanningswisselingen inmiddels heeft plaatsgevonden. Het resterende deel zal de komende periode plaatsvinden. Ook
het aantal bemanningswisselingen dat per maand mogelijk is, begint zich
te herstellen. Hierbij is het van belang op te merken dat voor Nederlands
gevlagde schepen aflossingen wereldwijd plaatsvinden. Daarmee is de
mondiale situatie van belang, en niet alleen die in Nederland. Bovendien
zijn op Nederlands gevlagde schepen veel zeevarenden met een nietNederlandse nationaliteit werkzaam (o.a. Filipijnen, Indonesiërs, Russen
en Oekraïners), die wereldwijd af- en aanmonsteren, afhankelijk van de
locatie van het schip. Op dit moment loopt met name de afwisseling van
Filipijnse zeevarenden stroef. Dit heeft te maken met de nationale
maatregelen die door de Filipijnse autoriteiten zijn genomen ter voorkoming van verspreiding van COVID-19, waardoor het in- en uitreizen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 409, nr. 304

2

moeilijk gaat. Een bemanningswisseling kan pas tot stand komen als het
proces in beide richtingen klopt. Het aanmonsterende bemanningslid
moet zonder problemen naar het schip kunnen reizen en het afmonsterende bemanningslid zonder problemen naar huis. Gaat het aan één van
beide kanten fout, dan loopt het gehele proces vast.
Situatie en inzet Europees en mondiaal
Ook in andere EU landen is het in de meeste havens weer mogelijk om
bemanningswisselingen te laten plaatsvinden. Alle lidstaten hebben
zeevarenden als vitale werknemers aangemerkt waardoor zij werkgerelateerd kunnen reizen binnen de gehele EU, mits de benodigde gezondheidsmaatregelen in acht worden genomen. Een aantal EU lidstaten wordt
nog geconfronteerd met beperkte visa capaciteit in de herkomstlanden
van zeevarenden. Deze lidstaten hebben inmiddels ook een tijdelijke
visumfaciliteit bij aankomst voor zeevarenden ingericht, maar dit blijkt
nog niet afdoende om alle bemanningswisselingen in de EU te faciliteren.
Wereldwijd zijn bemanningswisselingen nog steeds een groot probleem.
Dit komt door de per land vereiste medische testen en quarantainevoorschriften, reis- en nationaliteitsbeperkingen alsmede beperkte internationale vluchten. Aflossing van bemanning in de EU en Noord-Amerika is
redelijk goed mogelijk, al is de situatie nog niet genormaliseerd. Aflossen
in Azië/Australië en Zuid-Amerika is problematisch. In Azië vormen de
daar gehanteerde eisen m.b.t. quarantaine en testen de grootste struikelblokken. Zo staat China bemanningswisselingen alleen toe als het om
Chinese onderdanen/zeevarenden gaat die af- en aanmonsteren.
Dat alles betekent dan ook dat – ondanks vele initiatieven op nationaal, EU
en IMO niveau – bemanningswisselingen wereldwijd nog steeds tegen
beperkingen aanlopen. Het internationaal weer oplopende aantal
besmettingen, en de reactie daarop vanuit diverse landen, dreigt deze
situatie verder onder druk te zetten. De verwachting is dan ook dat nog
enige tijd er wereldwijd problemen met bemanningswisselingen zullen
zijn. Op politiek en ambtelijk niveau blijft Nederland in internationale
gremia aandacht vragen voor deze kwestie, en oproepen om tot eensluidende samenwerking te komen tussen vlaggenstaten en havenstaten. Zo
heb ik zeer recent mijn actieve steun gegeven aan een Frans initiatief om
tot een aanscherping van de Maritime Labour Convention van de ILO te
komen, teneinde meer waarborgen te bieden aan zeevarenden dat hun
maximale verblijfsduur aan boord slechts onder strikte uitzonderingsvoorwaarden overschreden mag worden.
Het mondiale karakter van de zeevaart maakt dat alleen intensieve
internationale samenwerking bemanningswisselingen mogelijk kan
blijven maken.
De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,
C. van Nieuwenhuizen Wijbenga

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 409, nr. 304

3