Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2007–2008

31 500

Realisatie Nationaal Ruimtelijk Beleid

Nr. 2

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 juli 2008
In de Samenwerkingsagenda Mooi Nederland (31 200 XI, nr. 84) heb ik
samen met de minister van Economische Zaken en de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit afspraken gemaakt met IPO en VNG
over onze gezamenlijke inzet voor Mooi Nederland.
In deze brief geef ik u mede namens de minister van Economische Zaken
en de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit inzicht in de
resultaten en de voortgang omtrent de afspraken in de Samenwerkingsagenda Mooi Nederland. Hierbij ga ik ook in op de stand van zaken over
behoefteraming en planning van bedrijventerreinen, de borging van de
SER-ladder en de uitbreiding van de rijksbufferzones. Ook geef ik u mede
namens de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit reactie op
uw vraag in het Algemeen Overleg Nota Ruimte van 24 april 2008 (29 435,
nr. 208) over een SER-ladder voor natuur, vergelijkbaar met de SER-ladder
voor bedrijventerreinen.
Met deze brief geef ik invulling aan de toezeggingen die ik heb gedaan bij
de start van de Samenwerkingsagenda Mooi Nederland en tijdens het
bovengenoemde Algemeen Overleg.
Tevens meld ik u dat ik momenteel het Innovatieprogramma Mooi Nederland ontwikkel. Innovatieve projecten die bijdragen aan een mooier
Nederland kunnen in de jaren 2009 tot en met 2011 gebruik maken van de
innovatieregeling. Over dit Innovatieprogramma wordt u na de zomer
geïnformeerd.

KST121000
0708tkkst31500-2
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2008

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 500, nr. 2

1

1. VOORTGANG IN DE SAMENWERKINGSAGENDA MOOI
NEDERLAND
Op 6 december 2007 hebben VROM, EZ, LNV, IPO en VNG, als samenwerkingspartners, hun inzet voor Mooi Nederland verwoord in een
agenda van samenwerkingsafspraken, de zogenaamde Samenwerkingsagenda Mooi Nederland. De samenwerkingsafspraken zijn te beschouwen
als instrument voor de uitvoering van het ruimtelijke beleid. De afspraken
gaan over alle ruimtelijke beleidsthema’s die een rol spelen in de aanpak
van de verrommeling van het open landschap en zuinig ruimtegebruik
van Nederland. De uitkomsten van de afspraken zijn ook van belang voor
de invulling van de rijkssturing onder de nieuwe Wro en de uitwerking van
de Agenda Landschap waar IPO en VNG ook bij betrokken zullen zijn.
De Samenwerkingsagenda Mooi Nederland is in januari 2008 aangeboden
aan de Tweede Kamer en is met de Kamer besproken in het Algemeen
Overleg Nota Ruimte van 24 april 2008. Daarbij is afgesproken de Kamer
in juni 2008 over de uitwerking van de Samenwerkingsagenda en de
uitkomsten tot nu toe te berichten. De uitkomsten zoals hierna verwoord
zijn besproken met IPO en VNG in het Bestuurlijk Overleg Ruimte van
12 juni 2008, waarbij afspraken zijn gemaakt over vervolg en actualisering
van de Samenwerkingsagenda.
Gezamenlijk is geconstateerd dat de Samenwerkingsagenda Mooi Nederland een effectief instrument is: via de afspraken werken de partners gezamenlijk aan de realisatie van het ruimtelijk beleid. Daarom continueren we
de agenda. In het najaar 2008 stuur ik u een geactualiseerde Samenwerkingsagenda toe.
Achtereenvolgens wordt ingegaan op onderdelen van de Samenwerkingsagenda.
1.1. Ruimte voor Verstedelijking
VROM, IPO en VNG hebben afgesproken om te streven naar bestuurlijke
afspraken in 2009 over duurzame verstedelijking voor de periode 2010–
2020. Zoals in het «Actieplan woningproductie» is aangegeven heb ik met
de minister voor Wonen, Wijken en Integratie besloten tot een integrale
aanpak van deze verstedelijkingsafspraken. Tussen het rijk en de betrokken stedelijke regio’s worden afspraken gemaakt over woningbouw,
groen, duurzaam ruimtegebruik, binnenstedelijk bouwen, milieuaspecten,
voorzieningen, infrastructuur en openbaar vervoer. Daarbij wordt een
relatie gelegd met het MIRT en de reactie op de motie van Heugten (TK
2007–2008, 31 200, nr. 121) over de ruimtelijke investeringsagenda.
1.2. Bedrijventerreinen
Het bedrijvenbeleid staat vol in de schijnwerpers bij provincies en gemeenten. Ik zie goede voorbeelden van provincies die werken aan ruimtelijke
kwaliteit op bedrijventerreinen. Om meer inzicht te krijgen in de mogelijke
oplossingen die de ruimtelijke kwaliteit op bedrijventerreinen kunnen
vergroten hebben de minister van Economische Zaken en ik vijf pilots
geselecteerd, die als proeftuin en voorbeeldfunctie zullen fungeren. De
pilots zijn:
1. Het sterrensysteem van de provincie Overijssel;
2. Het bedrijventerrein Zutphen De Mars waar het gaat om herstructurering en ruimtewinst;
3. SER-ladder op kavelniveau in Oss en provincie Noord-Brabant;
4. Regionale afstemming via segmentering en nieuwe inpassing in
Groningen-Assen;
5. Zaans proeflokaal in Zaanstad waar het gaat om functiemenging.
Met deze pilots hoop ik provincies en gemeenten te stimuleren om de
kwaliteit op en van bedrijventerreinen te verbeteren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 500, nr. 2

2

1.2.1. Afspraken over behoefteraming en planning
In onze brief van 6 december 2007 (TK 29 435, nr. 73), «Agenda voor 2008–
2009 herijking bedrijventerreinen», geeft het kabinet aan dat voor de
behoefteraming voor bedrijventerreinen tot 2020 uitgegaan wordt van een
midden-scenario. Dit betekent dat de landelijke behoefteraming voor
bedrijventerreinen moet aansluiten op de raming in het Welvaart en Leefomgevingsscenario (WLO) Transatlantic Market. Voorheen werd het hoge
druk scenario als uitgangspunt gehanteerd. De keuze voor het Transatlantic Market scenario dient als extra prikkel om op decentraal niveau
zuinig om te gaan met de schaarse ruimte. Dit scenario is echter niet één
op één door te vertalen naar provinciale cijfers. Demografische ontwikkelingen en (provinciale) economische ambities kunnen zorgen voor afwijkende cijfers.
Ik constateer samen met IPO en VNG dat de meeste provincies inmiddels
werken aan het opstellen van realistische behoefteramingen die mede
gebaseerd zijn op de uitgangspunten zoals beschreven in onze brief over
de herijking van de bedrijventerreinenaanpak. De aanpak van de behoefteraming verschilt tussen provincies: sommige provincies gebruiken de
Bedrijfslocatiemonitor (BLM) voor het ramen van hun behoefte, anderen
extrapoleren de trend uit het verleden naar de toekomst. De verschillen
tussen provincies geven naar ons idee reden voor een verschil in aanpak.
Ik zie dan ook geen rol voor het rijk om te streven naar een uniforme
ramingsmethodiek. De rol van het rijk is het zorgen voor een realistische
landelijke raming op basis van het Transatlantic Market scenario waarbinnen de provinciale maatwerkramingen passen. In de brief van
6 december 2007 hebben we aangegeven hierover afspraken te maken per
provincie. Bij het maken van afspraken over de behoefteraming baseren
we ons op een kwantitatieve analyse met aandacht voor de economische
ambitie, de segmentering, de relatie met de herstructureringsopgave en
de ruimtelijke planning van bedrijventerreinen. In zijn algemeenheid
constateer ik dat het bedrijventerreinenbeleid van provincies volop in
beweging is gekomen.
Het komen tot afspraken tussen de individuele provincies en het rijk blijkt
meer tijd te kosten dan oorspronkelijk gedacht. Redenen hiervoor zijn:
– Voor de kwaliteit en het draagvlak van de afspraken is het van belang
dat voldoende tijd en aandacht besteed kan worden aan het afstemmen van de behoefteramingen met gemeenten en regio’s;
– Er moet aandacht zijn voor lopende planprocessen. Zo zijn veel provincies nu volop bezig met het opstellen van structuurvisies in het kader
van de invoering van de Nieuwe Wet op de Ruimtelijke Ordening. In dit
planproces worden ook nieuwe behoefteramingen voor bedrijventerreinen gemaakt. Een aantal provincies heeft de ramingen al afgerond, terwijl een aantal andere provincies nog aan het begin staat. In
de reguliere rol van het rijk bij deze processen houden we ook een
vinger aan de pols;
– Daarnaast zijn de conclusies en aanbevelingen van de taskforce
(her)ontwikkeling bedrijventerreinen, onder voorzitterschap van de
heer Noordanus, en het tussen Rijk en provincies gesloten bestuursakkoord relevant voor de te maken afspraken per provincie.
Tijdens het bestuurlijk overleg met IPO en VNG hebben wij gezamenlijk
geconcludeerd dat voor het maken van goede en gedragen afspraken de
planning van juni 2008 niet haalbaar is. In het najaar 2008 bespreken wij
de tussenresultaten en bestuurlijke knelpunten en bepalen op welk
moment we de bestuurlijke afspraken per provincie ondertekenen. Over
het nieuwe tijdspad en de stand van zaken informeer ik u in het najaar
2008.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 500, nr. 2

3

1.2.2. Borging SER-ladder
In de Realisatieparagraaf Nationaal Ruimtelijk Beleid die u recentelijk heeft
ontvangen, is ten aanzien van de bundeling van verstedelijking en economische functies aangegeven dat «Bij de verdere operationalisering van
het kader ten aanzien van de optimale benutting van bestaand bebouwd
gebied er nog keuzen kunnen en moeten worden gemaakt over de wijze
van borgen (AMvB Ruimte of Bro) en de wijze van motiveren (SER-ladder
of anders)». Daarbij is ook expliciet verwezen naar de Samenwerkingsagenda Mooi Nederland van IPO en VNG, de minister van Economische
Zaken en mijzelf, waarin afspraken zijn aangekondigd over de borging van
de SER-ladder voor bedrijventerreinen.
IPO en VNG hebben in een gezamenlijk position paper hun standpunt
bepaald over de toepassing en borging van de SER-ladder ten behoeve
van doorwerking in eigen regels en plannen van provincies en (samenwerkende) gemeenten. Het standpunt wordt gedragen door het bedrijfsleven. De toepassing van de SER-ladder maakt onderdeel uit van de
afspraken die ik met de provincies maak over de behoefteraming en planning.
Uit een inventarisatie bij provincies is gebleken dat borging van de
SER-ladder divers wordt vormgegeven. Ik ben daarom, met de minister
van Economische Zaken, van mening dat uniforme borging van de
toepassing van de SER-ladder voor bedrijventerreinen op nationaal
niveau nodig is, binnen en buiten het bestaand bebouwd gebied. Dit betekent dat wij in een AMvB de SER-ladder als wijze van motivering zullen
opnemen voor de aanleg van nieuwe bedrijventerreinen. Dit sluit ook aan
bij het voorstel van het IPO om de SER-ladder te borgen in een AMvB.
1.2.3. Financiële en niet-financiële instrumenten
Dit voorjaar heb ik de Taskforce (her)ontwikkeling bedrijventerreinen,
onder voorzitterschap van de heer Noordanus, ingesteld. Het eind mei
geplande advies van de Taskforce wordt, zoals reeds aan u is gemeld, dit
najaar met een kabinetsreactie naar de Kamer gestuurd.
In de Samenwerkingsagenda was voorzien in een actie om het bestaande
instrumentarium te inventariseren op mogelijkheden om herstructurering
te versnellen, knelpunten in de regelgeving voor herstructurering en
functiemenging alsmede mogelijkheden om de kwaliteit van nieuwe
terreinen te verbeteren. Inmiddels is gebleken dat de Taskforce deze
onderwerpen ook zal behandelen in het advies. Om die reden ga ik in de
kabinetsreactie op het advies van de Taskforce Noordanus ook in op eventuele aanvullende acties inzake het niet-financiële instrumentarium.
1.2.4. Kennis en ondersteuning
Op initiatief van de VNG worden de mogelijkheden verkend voor een
kenniscentrum dat zorgt voor de benodigde kennisopbouw en -uitwisseling rondom herstructurering van bedrijventerreinen en ruimtelijke
kwaliteit. De resultaten worden direct na de zomer verwacht. Op grond
van deze verkenning zullen partijen in september 2008 vervolgens
besluiten over de eventuele oprichting van het kenniscentrum.
1.3. Landschappen
1.3.1. Nationale Landschappen
Conform de Samenwerkingsagenda is een tussentijdse beoordeling van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 500, nr. 2

4

de uitvoering van het ruimtelijk beleid voor Nationale Landschappen
verricht. De belangrijkste conclusies zijn:
– De provincies hebben veel werk verricht, maar om het beleid voor
Nationale Landschappen te realiseren moet nog een aantal stappen
gezet worden;
– Het Nationale Landschappenbeleid heeft nog onvoldoende betekenis
bij ruimtelijke afwegingen op lokaal niveau; de kernkwaliteiten werken
nog onvoldoende door naar bestemmingsplannen;
– De verantwoordelijkheidsverdeling behoeft verheldering en het rijk
dient het nationaal belang eenduidig te verwoorden.
De samenwerkingspartners onderschrijven in grote lijnen de voorlopige
conclusies van de tussentijdse beoordeling van de ruimtelijk beleidsuitvoering voor Nationale Landschappen en zien deze als een goede basis
voor vervolgafspraken. In het Bestuurlijk Overleg Ruimte is afgesproken
de concrete verschilpunten tussen rijk en provincies in de uitwerking van
kernkwaliteiten naar de provinciale beleidskaders te benoemen en in een
volgend overleg te bespreken.
De volgende vervolgstappen zijn afgesproken:
– Het rijk definieert nader wat zij van nationaal belang acht en geeft
richting aan de verdere beleidsuitwerking via het ter beschikking
staande instrumentarium van de nieuwe Wro; Nationale Landschappen zullen dan ook onderdeel uitmaken van de op te stellen AMvB
Ruimte;
– Het rijk en de provincies werken gezamenlijk aan het verder operationaliseren en planologisch borgen van de kernkwaliteiten. De provincies hebben het voortouw bij het uitwerken van de kernkwaliteiten. Dit
moet leiden tot een eenduidiger toepassing van de kernkwaliteiten als
beoordelingskader voor ruimtelijke afwegingen;
– Rijk, provincies en gemeenten stimuleren een brede kwaliteitsdiscussie
met de verschillende actoren rond de Nationale Landschappen;
– In 2009 wordt een start gemaakt met een integrale beleidsevaluatie
van de Nationale Landschappen. Deze evaluatie zal vervolgens een rol
spelen bij de midterm-review van het Investeringsbudget Landelijk
gebied (ILG) welke in 2010 wordt afgerond.
Medio 2009 beoordelen rijk, provincie en gemeenten of de voorgenomen
vervolgstappen het beoogde effect sorteren.
1.3.2. Structuurvisie voor de snelwegomgeving
In de Samenwerkingsagenda is afgesproken gebiedsgerichte workshops
uit te voeren voor de 12 potentiële nationale snelwegpanorama’s, waarbij
alle betrokken overheden zijn uitgenodigd. Deze workshops zijn uitgevoerd. In het najaar wordt de structuurvisie Snelwegomgeving aan de
Kamer voorgelegd. Met deze structuurvisie wordt ingezet op meer ruimtelijke kwaliteit in de snelwegomgeving. Binnen de snelwegomgeving wordt
specifiek aandacht geschonken aan de zogenaamde snelwegpanorama’s
als kwetsbare uitzichten over kwalitatief hoogwaardige landschappen. Het
rijk selecteert in de structuurvisie een aantal snelwegpanorama’s van
nationaal belang. De provincies krijgen het primaat voor de uitwerking en
uitvoering van beleid voor de nationale snelwegpanorama’s binnen de
kaders van het beleid voor de Nationale Landschappen.
1.3.3. Rijksbufferzones
In de Samenwerkingsagenda Mooi Nederland is afgesproken dat IPO,
VNG en rijk samen de opgave voor de bufferzones formuleren. Hiervoor is
een nadere uitwerking van het te hanteren ruimtelijk regime en visievorming op de ontwikkeling van deze zones nodig. Daarnaast is afgesproken dat een gebiedsaanpak voor de verschillende bufferzones wordt
gestimuleerd. De provincie Noord-Holland is voornemens om samen met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 500, nr. 2

5

VROM in de tweede helft van 2008 te gaan werken aan gebiedsvisies en
ontwikkelingsstrategieën voor de drie bufferzones in die provincie.
Hiermee kunnen ook andere provincies geïnspireerd worden om verder
aan de slag te gaan met de transformatieopgave naar recreatie voor de
rijksbufferzones.
De behoefte aan groene ruimte in en nabij de stad om te ontsnappen aan
de stedelijke drukte en om in te kunnen ontspannen is evident. De druk
vanuit de steden op de schaarse groene ruimte neemt nog steeds toe, ook
buiten de Randstad. Daarom onderzoekt het kabinet of uitbreiding van het
aantal groene open gebieden dat benoemd is om stedelingen recreatiemogelijkheden te bieden gewenst is en op voldoende draagvlak kan
rekenen.
Voor de selectie van deze gebieden zijn de volgende criteria in beeld:
– ligging in een stedelijk netwerk;
– signalering van een recreatieopgave;
– dreiging van verdwijning van open groene ruimte nabij steden door
verstedelijkingsdruk.
Op basis van deze criteria worden gebieden geselecteerd waarvoor wordt
verkend of een aanwijzing als rijksbufferzone meerwaarde heeft. Deze
gebieden worden in de Agenda Landschap benoemd. In contact met
provincie Gelderland is reeds duidelijk geworden dat de provincie bereid
is samen met het rijk de aanwijzing van het gebied tussen Arnhem en
Nijmegen als nieuwe rijksbufferzone te verkennen.
Aan het eind van het jaar wordt door het kabinet een besluit genomen
over de uitbreiding van aantal en omvang van de rijksbufferzones. Bij een
besluit tot uitbreiding is het nodig dat ook voor de nieuwe gebieden voorzien wordt in een ruimtelijk kader en middelen voor de ontwikkeling van
die gebieden.
1.3.4. Uitleglocaties in waardevolle landschappen
Deze actie betreft het in beeld brengen door de provincies van de afwegingsargumenten uit vigerende provinciale beleidskaders voor de keuze van
grootschalige verstedelijkingslocaties nabij Nationale Landschappen voor
de periode tot circa 2015 à 2020. De uitkomsten worden in het najaar van
2008 verwacht. Dan zal gezamenlijk bezien worden of en in hoeverre op
basis van deze inventarisatie en de status van de verschillende plannen
nadere afspraken moeten worden gemaakt.
1.4. Sanering ongewenste verstening
1.4.1. Plancapaciteit
Afhankelijk van urgentie en verwachte omvang van verrommeling en het
effect daarvan op gebiedskwaliteiten pakken provincies de inventarisatie
van plancapaciteit op eigen wijze op, al dan niet in reeds lopende trajecten. In het kader van de Samenwerkingsagenda richten de provincies zich
in de uitvoering op de waardevolle landschappen in de ruimtelijke hoofdstructuur. De inventarisatie, die eind 2008 gereed is, zal een beeld geven
van welke aanvullende inzet nodig is en in hoeverre de beoogde planschaderisico-analyse aanleiding geeft tot garantstelling voor eventueel te
leiden planschade.
1.4.2. Stimulering sanering ongewenste bebouwing
De provincies inventariseren momenteel de eventuele tekorten in de
aanpak van de sanering van ongewenste bebouwing (waaronder
verspreid glas). Onderzocht wordt in hoeverre bij inzet van ruimte voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 500, nr. 2

6

ruimte regelingen voor deze aanpak belemmeringen zoals op gebied van
fiscaliteiten en staatssteun een rol spelen. Tevens wordt onderzocht welke
rol het rijk hierbij kan spelen om belemmeringen weg te nemen. Vanuit de
Samenwerkingsagenda Mooi Nederland wordt Greenports Nederland
gevraagd welke rol zij vanuit de verschillende sectoren kunnen spelen bij
deze afspraak.
1.5. Ruimtelijke kwaliteit
1.5.1. Ruimtelijke kwaliteit
Voor de projecten met Nota Ruimte-budget wordt vraaggericht een
kwaliteitsteam ingezet.
Rond de zomer verschijnt het advies van de VROM-raad over ruimtelijke
kwaliteit. In het advies zal de VROM-raad aanbevelingen doen over het
functioneren van de gehele kwaliteitsketen.
Momenteel ontwikkel ik een Innovatieprogramma Mooi Nederland. Dit
gaat in 2009 van start. Over het Innovatieprogramma wordt de Kamer na
de zomer geïnformeerd. De onder het programma vallende Innovatieregeling gaat initiatieven ondersteunen waarin op innovatieve wijze
verrommeling wordt tegengegaan en de kwaliteit van het landschap
wordt versterkt. Een kennis- en leerprogramma zal generieke lessen uit de
voorbeeldprojecten breder verspreiden.
1.5.2. Ruimtelijke kwaliteit en cultuur
De ministers van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen en Landbouw,
Natuurbeheer en Voedselkwaliteit, IPO, VNG en ik hebben afspraken
gemaakt in het kader van de programmering van de uitvoering van de
«Visie architectuur en ruimtelijk ontwerp» en het vervolg op het Actieprogramma Ruimte en Cultuur over het effectief verbinden van programma’s betreffende cultuur en ruimte. IPO bereidt met de provincies de
instelling van een provinciaal platform voor ruimtelijke kwaliteit voor. De
architectuurvisie «Een cultuur van ontwerpen» is in juni door de Ministerraad vastgesteld. Met IPO en VNG worden afspraken gemaakt over de
uitvoering.
1.6. Windenergie
Het rijk, IPO en VNG en koepel- en brancheorganisaties hebben op
30 januari 2008 het Plan van Aanpak Windenergie bekrachtigd.
Conform het plan van aanpak zijn verkenningen uitgevoerd naar:
• Hoeveelheid projecten in de pijplijn en mogelijke knelpunten bij realisatie;
• Een ruimtelijk lange termijn perspectief;
• Mogelijkheden tot vergroten van draagvlak en betrokkenheid bij
windenergie.
Door Bosch en Van Rijn is onderzoek uitgevoerd naar projecten in de
pijplijn. Informatie voor dit onderzoek is aangeleverd door gemeenten,
provincies en projectontwikkelaars. Uit het onderzoek blijkt dat er een
groot potentieel aan projecten ligt. Met projecten wordt bedoeld de nog
niet vergunde projecten in de provinciale BLOW lijst van 2007, projecten
van projectontwikkelaars met grondposities die de gemeente of provincie
over het plan heeft geïnformeerd en locaties van gemeenten die nadrukkelijk zijn opgenomen in haar beleid. Uit het onderzoek blijkt echter ook
dat onder huidige condities slechts 36% van het potentieel wordt gerealiseerd. Belangrijkste reden hiervoor is grote weerstand op lokaal niveau en
daardoor onvoldoende politiek-bestuurlijk draagvlak.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 500, nr. 2

7

Ook technische beperkingen zoals radar, ecologie, veiligheid en geluid
vormen vaak een belemmering bij projecten. Hier lopen momenteel
onderzoeken naar. Hier wordt u in het najaar 2008 over geïnformeerd.
Voor wat betreft het lange termijn perspectief hebben vertegenwoordigers
van overheden, marktpartijen en milieubeweging in de vorm van een
atelier nagedacht over het beleid voor windenergie op lange termijn. Voor
wat betreft gedachtevorming werd aangesloten bij het advies van de
rijksadviseur voor het landschap die voorstelt om voor de lange termijn te
komen tot concentratiegebieden en vides (gebieden waar geen windmolens). Dit zal leiden tot een minder verrommeld landschap. In de ateliers is
van gedachten gewisseld over locatiekeuzen, inrichting en beleid. Het
atelier heeft vooral input opgeleverd voor het vervolgproces. De eerste
stap hierin is het ontwerpend onderzoeken van een viertal studiegebieden.
Voor wat betreft vergroten van draagvlak en betrokkenheid hebben de
verkenningen opgeleverd dat individuele projecten moeten geholpen
kunnen worden door een «taskforce». Daarnaast moet meer en breder
gecommuniceerd worden over nut en noodzaak van windenergie en is
nader onderzoek nodig naar andere vormen van participatie.
In het Bestuurlijk Overleg Ruimte van 12 juni is afgesproken dat ik op zo
kort mogelijke termijn overleg zal voeren met de minister van Defensie
om duidelijkheid te verschaffen over de oplossing van problemen rond de
radar in relatie tot windenergie. Tevens is afgesproken dat ik in overleg
met de minister van Economische Zaken en de minister van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit aangeef wat de rol en verantwoordelijkheden
van het rijk zullen zijn voor de lange termijn en wie het aanspreekpunt is.
Dit bespreek ik met IPO en VNG in een volgend Bestuurlijk Overleg
Ruimte.
Daarnaast is afgesproken dat het IPO per brief wordt verzocht in overleg
met de provincies en gemeenten aan te geven over welke ambitie zij
bereid is met het rijk een resultaatgerichte inspanningsverplichting aan te
gaan, op welke termijn en onder welke condities. Daarnaast verzoek ik de
provincies hun ambities voor windenergie voor de langere termijn aan te
geven. Daarmee ontstaat zicht op de realisatie van de kabinetsdoelen voor
2011 en de mogelijkheden voor doorgroei na 2011. In het najaar worden
vervolgens afspraken gemaakt over de realisatie van windenergie en de
verantwoordelijkheden daarin. Deze afspraken vervangen de BLOWafspraken.
1.7. Uitwerking en voortgangsbewaking
Tijdens regelmatig overleg bewaken we gezamenlijk, als partners van de
Samenwerkingsagenda, het nakomen van de afspraken.

2. SER-LADDER VOOR NATUUR
De SER-ladder stamt uit het SER-advies bij de Nota Ruimtelijk Economisch
Beleid (1999) en is bedoeld om rode ontwikkelingen (stedelijke functies als
woningbouw en bedrijventerreinen) te beoordelen op de noodzaak van
extra ruimtebeslag en om de groene ruimte (natuur en landelijk gebied) te
beschermen.
Het gaat er daarbij om dat de verschillende ruimtelijke mogelijkheden
zorgvuldig worden afgewogen en optimaal worden benut. De ladder
bestaat uit drie afwegingsstappen en is bedoeld als hulpmiddel bij de
besluitvorming. De SER-ladder vereist dat een ruimtelijke afweging in
deze volgorde plaatsvindt:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 500, nr. 2

8

1. een optimaal gebruik van de beschikbare (of door herstructurering
beschikbaar te maken) ruimte;
2. de mogelijkheden om door meervoudig ruimtegebruik de ruimteproductiviteit te verhogen;
3. aanleg van nieuwe terreinen, waarbij relevante waarden en belangen
in een gebiedsgerichte aanpak goed worden afgewogen.
De vraag is of het toepassen van de SER-ladder op de aanleg van nieuwe
natuur een meerwaarde heeft. Om die vraag te beantwoorden geef ik
hieronder aan wat de SER-ladder betekent als hij in de context van het
natuurbeleid wordt bezien.
1. een optimaal gebruik van de beschikbare (of door herstructurering
beschikbaar te maken) ruimte
Bij bedrijventerreinen kan de opgave voor hectares verminderen door
oude, niet meer functionerende bedrijventerreinen op te knappen en
opnieuw in gebruik te nemen. De opgave op het gebied van natuur komt
voort uit de doelstelling – en inmiddels is dat een internationale afspraak –
om de achteruitgang van de biodiversiteit een halt toe te roepen. Essentieel in het bereiken van die doelstelling is het realiseren van een netwerk
van natuurgebieden. De opgave die daaruit voortkomt is tweeledig. Ten
eerste moet in veel bestaande natuurgebieden geïnvesteerd worden om
de gewenste natuurkwaliteit en de daarmee samenhangende milieu-,
water- en ruimtelijke condities te realiseren. Als de vergelijking wordt
gemaakt met bedrijventerreinen kunnen deze ingrepen gezien worden als
een «herstructurering» van het natuurterrein, waardoor het beter gaat
functioneren.
Zo beschouwd wordt deze sport van de SER-ladder dus al toegepast in het
natuurbeleid. Maar alleen investeren in de bestaande natuur is niet
voldoende om de doelstelling te bereiken. Een goed functionerend natuurnetwerk vraagt daarnaast een uitbreiding van het areaal natuur. Ruimtebeslag voor nieuwe natuur dus.
2. de mogelijkheden om door meervoudig ruimtegebruik de
ruimteproductiviteit te verhogen
Uitgangspunt in het natuurbeleid is dat natuurgebieden zoveel mogelijk
toegankelijk zijn voor recreatief medegebruik, tenzij dat gebruik zich niet
verdraagt met de nagestreefde of aanwezige natuurwaarden. Verreweg
het grootste deel van de natuurgebieden is dan ook goed toegankelijk via
wegen en paden voor wandelen, fietsen, kanoën, en allerlei andere
vormen van natuurgerichte openluchtrecreatie. Sommige delen zijn zelfs
geheel vrij toegankelijk, dus ook buiten wegen en paden. Ook andere
belangrijke maatschappelijke functies worden met natuur gecombineerd,
zoals militaire oefenterreinen en drinkwaterwinning.
Een bekende vorm van meervoudig ruimtegebruik is agrarisch natuurbeheer: op grond met een agrarische bestemming voert een boer een
bedrijfsvoering waarin hij zich tevens richt op de instandhouding of
ontwikkeling van natuurwaarden.
Ook de tweede sport van de SER-ladder wordt dus al toegepast op natuurgebieden.
3. aanleg van nieuwe terreinen, waarbij relevante waarden en belangen in
een gebiedsgerichte aanpak goed worden afgewogen
De lokalisering van nieuwe natuur is een taak van provincies. Het is dus
ook aan hen om het proces van totstandkoming van hun ruimtelijke
plannen zodanig vorm te geven dat alle relevante waarden en belangen
worden meegewogen. Mijn ervaring is dat de provincies daarin zorg-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 500, nr. 2

9

vuldig te werk gaan en de relevante maatschappelijke partijen in een
gebied bij hun planvorming betrekken.
Voor de realisatie van nieuwe natuur wordt deels grond aangekocht en
worden deels overeenkomsten voor agrarisch en particulier natuurbeheer
gesloten. Uitgangspunt bij zowel grondverwerving als het sluiten van
beheersovereenkomsten is vrijwilligheid van de betrokken grondeigenaren.
Zowel in de planvorming als in de realisatie van nieuwe natuurterreinen
wordt dus mijns inziens ook de derde sport van de SER-ladder toegepast.
Gezien het bovenstaande concludeer ik dat de denklijn die met de
SER-ladder voor ruimteclaims vanuit stedelijke functies wordt gehanteerd,
op dit moment ook al wordt toegepast op de aanleg van natuur. Daarom
lijkt het mij overbodig om een aparte SER-ladder voor de aanleg van
nieuwe natuur op te stellen.
De minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer,
J. M. Cramer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 500, nr. 2

10