© WODC, ministerie van Veiligheid en Justitie, Den Haag
Auteursrechten voorbehouden

Postadres I ntraval
Postbus 1781
9701 BT Groningen
E-mail info@intraval.nl
www.intraval.nl
Kantoor Groningen:		
St. Jansstraat 2C 		
Telefoon 050 - 313 40 52
Fax 050 - 312 75 26 		

Kantoor Rotterdam:
Goudsesingel 68
Telefoon 010 - 425 92 12
Fax 010 - 476 83 76

November 2016

LOK A AL GEZI EN VERDI EPI NGSSTUDI E MONITOR ONT WI KKELI NGEN COFFEESHOPBELE I D METI NG 2015/16

CO LO F O N

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd
en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie,
microfilm of anderszins, zonder voorafgaande schriftelijke
toestemming van de uitgever.

VERDIEPINGSSTUDIE
MONITOR ONTWIKKELINGEN
COFFEESHOPBELEID
METING 2015/16

Lokaal gezien
R. Mennes

T E K S T 	
R . Mennes, J. Snippe, M. Sijtstra,

B. Bieleman

J. Snippe

O P D R A C H T G E V E R 	
WODC, ministerie van Veiligheid en

DRUK

Justitie
M. Haaijer
E. Cusiel
Copy-Copy Groningen

ISBN

978 90 8874 234 7

OPM A AK
OMSL AG

M. Sijtstra
B. Bieleman

I n t r ava l

LOKAAL GEZIEN
Verdiepingsstudie monitor ontwikkelingen coffeeshopbeleid
meting 2015/16

December 2016

INTRAVAL
Groningen-Rotterdam

VOORWOORD

In opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC)
van het ministerie van Veiligheid en Justitie heeft onderzoeks- en adviesbureau
INTRAVAL de verdiepingsstudie uitgevoerd voor de tweede meting van de monitor
over de ontwikkelingen in het coffeeshopbeleid. Met deze monitor, die in totaal uit
drie metingen bestaat, worden de ontwikkelingen gevolgd in coffeeshop- en
softdrugstoerisme, softdrugsgerelateerde overlast, dealen en drugsrunnen en de
verkoop van cannabis aan gebruikers buiten de coffeeshop.
Het onderzoek is uitgevoerd door de (senior)onderzoekers Ralph Mennes, Jacco
Snippe en Maurits Sijtstra, onder leiding van Bert Bieleman. Daarnaast hebben Ruben
Bouwman, Elif Cankor en Irene Schoonbeek geassisteerd bij de dataverzameling.
Graag willen wij de leden van de begeleidingscommissie onder voorzitterschap van
prof. dr. E.R. Kleemans (Vrije Universiteit Amsterdam) bedanken voor de betrokken
en deskundige wijze waarop zij het onderzoek hebben begeleid. De commissie
bestond verder uit: dr. J. Diehle (WODC), ir. S. Hoorens (RAND Europe), J.A.F.
Jespers (Nationale Politie), dr. M.W. van Laar (Trimbos-instituut), drs. E. Lanting
(Openbaar Ministerie), drs. R. Meijer (WODC), dr. M.M.J. van Ooyen-Houben
(WODC) en mr. I. Siereveld (Ministerie Veiligheid en Justitie).
Daarnaast willen we onze dank uitspreken aan de gemeenteambtenaren en
politiefunctionarissen die aan het onderzoek hebben meegewerkt en aan alle personen
die ons tijdens het etnografisch veldonderzoek te woord hebben gestaan. Zonder hen
was het onderzoek niet mogelijk geweest.
Namens INTRAVAL,
B. Bieleman
R. Mennes

Groningen-Rotterdam
December 2016

INHOUDSOPGAVE
Pagina

Samenvatting

I

Summary

III

Hoofdstuk 1

Inleiding
1.1 Probleemstelling en onderzoeksvragen
1.2 Onderzoeksopzet verdiepende studie
1.3 Leeswijzer

1
3
6
11

Hoofdstuk 2

Gemeente I Hangjongeren met problemen
2.1 Beschrijving hotspot
2.2 Coffeeshops en coffeeshoptoerisme
2.3 Illegale verkoop en softdrugstoerisme
2.4 Overlast
2.5 Resumé

13
14
15
16
18
20

Hoofdstuk 3

Gemeente II (On)zichtbare handel
3.1 Beschrijving hotspot
3.2 Coffeeshops en coffeeshoptoerisme
3.3 Illegale verkoop en softdrugstoerisme
3.4 Overlast
3.5 Resumé

23
23
24
26
27
28

Hoofdstuk 4

Gemeente III Drugsrunners
4.1 Beschrijving hotspots
4.2 Coffeeshops en coffeeshoptoerisme
4.3 Illegale verkoop en drugstoerisme
4.4 Overlast
4.5 Vergelijking 2015
4.5 Resumé

31
32
34
36
42
45
46

Pagina

Hoofdstuk 5

Gemeente IV Hangjongeren en straatdealers
5.1 Beschrijving hotspot
5.2 Coffeeshop en coffeeshoptoerisme
5.3 Illegale verkoop en softdrugstoerisme
5.4 Overlast
5.5 Resumé

49
49
51
52
55
58

Hoofdstuk 6

Gemeente V Straathandel en drugspanden
6.1 Beschrijving hotspots
6.2 Coffeeshops en coffeeshoptoerisme
6.3 Illegale verkoop en drugstoerisme
6.4 Overlast
6.5 Vergelijking 2015
6.6 Resumé

61
62
64
66
71
75
76

Hoofdstuk 7

Conclusies
79
7.1 Coffeeshoptoerisme
80
7.2 Illegale verkoop en (soft)drugstoerisme
81
7.3 Softdrugsgerelateerde overlast en straatdealers en
drugsrunners
82
7.4 Ingezetenencriterium, verplaatsing en scheiding der markten 84
7.5 Ten slotte
87

Bijlage 1

Resultaten buurtenquête

89

Bijlage 2

Resultaten enquête (soft)drugsgebruikers

105

Bijlage 3

Resultaten systematische observaties

107

SAMENVATTING

In opdracht van het wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) van
het ministerie van Veiligheid en Justitie heeft onderzoeks- en adviesbureau INTRAVAL de
verdiepingsstudie uitgevoerd van de tweede meting van de monitor waarmee de
ontwikkelingen na de aanscherping van het coffeeshopbeleid worden gevolgd. In totaal
bestaat de monitor uit drie metingen, waarmee het ministerie van Veiligheid en Justitie de
ontwikkelingen in het coffeeshopbeleid in 2014, 2015 en 2016 wil duiden.
In deze verdiepingsstudie hebben we medio 2016 in vijf gemeenten etnografisch
veldonderzoek uitgevoerd waarbij per gemeente steeds één of twee hotspot(s) zijn
geselecteerd waar drugsgerelateerde overlast zou voorkomen. De keuze van de
verdiepingsgemeenten is gebaseerd op de resultaten van de eerste fase en de relevante
onderwerpen die daaruit naar voren zijn gekomen. Het gaat om de volgende drie
onderwerpen: 1. handhaving van het Ingezetenencriterium, 2. verplaatsing; en 3. scheiding
der markten. Deze onderwerpen hebben we nader onderzocht aan de hand van de lokale
ontwikkelingen in het coffeeshoptoerisme, het softdrugstoerisme, de softdrugsgerelateerde
overlast en de illegale verkoop buiten de coffeeshop (door straatdealers en drugsrunners).
In de vijf gemeenten zijn in overleg met lokale experts in totaal zeven hotspots rondom
coffeeshops vastgesteld, vervolgens is het etnografisch veldonderzoek concreet ingevuld.
In de vijf gemeenten hebben we in totaal 35 experts geïnterviewd. Verder hebben we op de
hotspots in totaal 105 informele gesprekken gevoerd met straatdealers, lokale
ondernemers, coffeeshopbezoekers, bewoners, rondhangende personen en passanten, 221
enquêtes gehouden met omwonenden en ondernemers, 188 enquêtes afgenomen bij
(soft)drugsgebruikers en 221 observaties uitgevoerd.

Coffeeshoptoerisme
Er is in drie van de vijf verdiepingsgemeenten sprake van coffeeshoptoerisme. De
gemeenten waar dit voorkomt hebben gemeen dat ze alle langs de grens liggen. In de twee
verdiepingsgemeenten aan de oostelijke grens is ongeveer de helft van de bezoekers van
de coffeeshops op de hotspots afkomstig uit Duitsland. Van overlast hiervan is echter niet
of nauwelijks sprake. In een gemeente in het zuiden van het land komen eveneens relatief
veel coffeeshoptoeristen naar de coffeeshops op de hotspot. Als er overlast is, beperkt die
zich tot geluidsoverlast.
In de zuidelijke grensgemeente is het coffeeshoptoerisme de afgelopen jaren flink
afgenomen. Voor de invoering van het I-criterium trokken de coffeeshops veel
buitenlandse bezoekers. Sinds de invoering is dit aantal sterk gedaald en neemt dit
geleidelijk aan verder af. Niet-ingezetenen worden niet toegelaten tot de coffeeshops. Van
coffeeshoptoerisme is in feite geen sprake meer.

Illegale verkoop en (soft)drugstoerisme
In alle vijf verdiepingsgemeenten is sprake van illegale handel in soft- en/of harddrugs,
waar in drie daarvan de illegale markt op de hotspots klein en nauwelijks zichtbaar is. In
Samenvatting

I

de overige twee gemeenten - één in het zuiden en één in het oosten van het land - is dit wel
het geval: de illegale verkoop van in ieder geval softdrugs is daar duidelijk zichtbaar en
bepalend voor het straatbeeld. In deze twee grensgemeenten is de illegale verkoop
afgenomen, maar nog wel prominent zichtbaar. De illegale straathandel in softdrugs wordt
in beide grensgemeenten door de politie actief bestreden. In de zuidelijke grensgemeente
is mede door deze inzet, maar ook door de sterke afname van coffeeshoptoeristen, de
overlast op de hotspots in belangrijke mate verminderd. Er is op de hotspots overigens nog
wel sprake van een illegaal aanbod. In de grote oostelijke grensgemeente blijkt de
problematiek op de hotspots niet gerelateerd aan de coffeeshops, maar aan de illegale
handel in drugs op straat en vanuit dealpanden. Er wordt op de eerste hotspot vooral
gehandeld in harddrugs, en er zijn bij dealers ook softdrugs verkrijgbaar. Op de andere
hotspot gaat het vrijwel uitsluitend om harddrugshandel vanuit dealpanden. Deze panden
worden vooral bezocht door Duitse drugstoeristen.

Softdrugsgerelateerde overlast en straatdealers en drugsrunners
In de vijf verdiepingsgemeenten komen we twee vormen van softdrugsgerelateerde
overlast tegen: overlast door straatdealers en drugsrunners en hangjongeren. De overlast
heeft niet alleen te maken met de aanwezigheid van sofdrugstoeristen, maar ook met de
handel in harddrugs. In twee van de vijf gemeenten - de grote grensgemeente in ZuidNederland en de grote grensgemeente in Oost-Nederland - is de overlast door drugsrunners
en straatdealers de meeste prominente vorm. In de grote zuidelijke grensgemeente is door
de afname van het coffeeshoptoerisme de straathandel op de hotspots duidelijker zichtbaar
geworden. In de overige drie gemeenten lijkt primair sprake te zijn van overlast door
hangjongeren.

I-criterium, verplaatsing en scheiding der markten
In de ene zuidelijke grensgemeente is sinds de invoering van het I-criterium het
coffeeshoptoerisme afgenomen, terwijl in de andere zuidelijke gemeente na de opschorting
van het I-criterium het coffeeshoptoerisme weer is toegenomen. Ondanks de
tegenoverstelde beweging in het coffeeshoptoerisme is in beide gemeenten sprake van een
afname in de overlast die omwonenden ervaren van de illegale straatverkoop van
softdrugs. De ontwikkelingen hebben onder andere te maken met de lokale
handhavingsinzet.
Voor verplaatsing geldt dat straatdealers en drugsrunners die we in de grote
grensgemeente in Oost-Nederland hebben gesproken deels afkomstig blijken te zijn uit de
Randstad. Ook zijn zij bekend met plaatsen en coffeeshops in zuidelijke gemeenten. De
lokale experts in de zuidelijke gemeenten zeggen dat de daar actieve dealers ook voor een
deel uit de Randstad afkomstig zijn of waren.
Bij de scheiding van de markten moet onderscheid worden gemaakt in de vraagkant en de
aanbodkant. In de vijf gemeenten zien we dat bij de vraagkant consumenten van cannabis
primair bij coffeeshops kopen. Eventueel kopen ze bij straatdealers die primair cannabis
verkopen, maar ook harddrugs kunnen leveren. Bij de aanbodkant is er bij softdrugs
primair sprake van verkoop door coffeeshops en dealers. De straatdealers verkopen
primair softdrugs, maar kunnen ook harddrugs leveren. Harddrugsgebruikers kopen hun
harddrugs bij dealers die vooral harddrugs aanbieden.

II

INTRAVAL – Lokaal gezien

SUMMARY

Research and advice bureau INTRAVAL has performed the in-depth study, commissioned
by the Research and Documentation Centre (WODC) of the Netherlands Ministry of
Security and Justice, of the second measurement of the monitor that follows the
developments after sharpening the coffee shop policy. The monitor consists of three
measurements with which the Ministry of Security and Justice wants to map the
developments of the coffee shop policy in 2014, 2015 and 2016.
During this in-depth study, we conducted mid 2016 ethnographic field study in five
municipalities. For each municipality one or two hot spots were selected where drugrelated nuisance occurs. The selection of these municipalities is based on the results of the
first phase and the relevant issues that have emerged therefrom. The following three issues
are involved: 1. upholding the Residence criterion; 2. displacement; and 3. Separation of
markets. We investigated these issues based on local developments in coffee shop tourism,
soft drugs tourism, soft drug related nuisance and illegal sales outside the coffee shop (by
dealers on the streets and drug runners).
In the five municipalities, seven hot spots around coffee shops were established in
consultation with local experts, and the ethnographic field research was specified. In the
five communities, we interviewed 35 experts in total. In addition, we had 105 informal
conversations with street dealers, local business owners, coffee shop visitors, residents,
loitering people and passers-by in the hot spots, we conducted 221 surveys among
residents and business owners and 188 surveys among (soft) drug users, and carried out
221 observations.

Coffee shop tourism
Coffee shop tourism occurs in three of the five targeted municipalities. The common
denominator of these municipalities is that they are all adjacent to the national border. In
the two targeted municipalities on the eastern border, about half of the visitors of the
coffee shops in the hot spots are from Germany. However, there is hardly any nuisance. In
a municipality in the South, the number of coffee shop tourists in the hot spots is also
relatively high. Nuisance there is mainly limited to noise.
In the municipality at the southern border, coffee shop tourism declined significantly in
recent years. Before the Residence criterion was introduced, coffee shops attracted many
foreign visitors. Since its introduction, this number has declined significantly, and it is still
gradually declining. Non-residents are not allowed in the coffee shops. Coffee shop
tourism is in fact not present anymore.

Illegal sales and (soft) drug tourism
In all five targeted municipalities illegal soft and/or hard drug trade occurs. In three of
them, the illegal market in the hot spots is small and barely visible. In the other two
municipalities - one in the South and one in the East of the country - the illegal sales of
soft drugs are clearly present and define the scene. In these two border municipalities,
Summary

III

illegal sales have decreased, but they are still prominently visible. The police in both
border municipalities actively combat illegal soft drug trade in the streets. In the
municipality on the southern border, these efforts and the sharp decline in coffee tourists,
reduced nuisance at the hot spots significantly. However, illegal trade is still present. In
the large municipality at the eastern border, the problems in the hot spots appear to be
unrelated to the locally based coffee shops, but related to the illegal trade of drugs in the
streets and out of buildings. In the first hot spot, hard drugs are sold, and the dealers also
offer soft drugs. In the other hot spot, almost exclusively hard drugs are sold, these deals
take place in buildings, which are mainly visited by German drug tourists.

Soft drug related nuisance and street dealers and drug runners
In the five targeted municipalities, we see two forms of soft drug related nuisance: that
caused by street dealers and drug runners, and that caused by loitering youth. The nuisance
is not only related to the presence of soft drugs tourism, but also to the trade in hard drugs.
In two of the five municipalities - the large border municipalities in the South and in the
East of the Netherlands - the most prominent form of nuisance is that caused by drug
runners and street dealers. In the large municipality at the southern border, the trade on the
streets in the hot spots has become more evident due to the decline in coffee shop tourism.
In the other three municipalities nuisance seems primarily related to loitering youth.

Residence criterion, displacement and separation of markets
In one municipality at the southern border, the introduction of the Residence criterion
reduced coffee shop tourism. In the other southern border municipality, coffee shop
tourism has increased again after the suspension of the Residence criterion. Despite the
opposing movement in coffee shop tourism, residents in both municipalities experience a
decrease in the nuisance caused by illegal sales of soft drugs on the streets. The
developments are among others related to the local enforcement capacity.
Displacement: the street dealers and drug runners we spoke to in the large border
municipality in the East of the Netherlands, partially come from the Randstad. They are
also familiar with places and coffee shops in southern municipalities. The local experts in
the southern municipalities indicate that some of the active dealers there come/came from
the Randstad.
In the separation of the markets, we have to distinguish between demand and supply.
Where demand is concerned, we see that consumers in the five municipalities primarily
buy cannabis at coffee shops. They possibly buy from street dealers who primarily sell
cannabis, but also supply hard drugs. Where supply is concerned, soft drugs are primarily
sold by coffee shops and dealers. Street dealers primarily sell soft drugs, but they can also
deliver hard drugs. Hard drug users buy their hard drugs from dealers who predominantly
offer hard drugs.

IV

INTRAVAL – Lokaal gezien

1. INLEIDING

Sinds de introductie van het aangescherpte coffeeshopbeleid in 2012 is de Tweede
Kamer regelmatig door het ministerie van Veiligheid en Justitie van informatie
voorzien over de effecten van dit beleid en de ontwikkelingen die zich na de invoering
voordeden. Daarbij maakt het ministerie gebruik van evaluatieonderzoek en structureel geregistreerde cijfers door de politie en het Openbaar Ministerie (OM).
De hieruit voortkomende voortgangsrapportages zijn echter vooral gericht op de
zuidelijke provincies waar het aangescherpte beleid het eerst is ingevoerd. Deze
aanscherping betreft de invoering van een aanvullend gedoogcriterium voor
coffeeshops, het zogenoemde Ingezetenencriterium (I-criterium), naast de bestaande
AHOJG-criteria.1 In de praktijk blijken de cijfers van politie en OM over
ontwikkelingen in de lokale situatie lastig te duiden zonder aanvullende informatie
over de specifieke situatie in de gemeenten en de ontwikkelingen daarin. Bij het
ministerie van Veiligheid en Justitie is de behoefte ontstaan om de ontwikkelingen die
samenhangen met het coffeeshopbeleid in 2014, 2015 en 2016 te volgen, daar een
landelijk beeld van te verkrijgen en de ontwikkelingen te duiden. Vanuit deze behoefte
is een monitor tot stand gekomen waarmee de ontwikkelingen in enkele aan het
coffeeshopbeleid gerelateerde fenomenen worden gevolgd. Het gaat om: coffeeshopen softdrugstoerisme; softdrugsgerelateerde overlast; de verkoop van cannabis aan
gebruikers buiten de coffeeshop; en straatdealen en drugsrunnen worden gevolgd.
Toelichting op de in dit rapport gebruikte terminologie
•
•
•

•
•

Coffeeshoptoerisme: het bezoek van niet-ingezetenen van Nederland aan coffeeshops
Softdrugstoerisme: de verkoop van cannabis aan niet-ingezetenen buiten de
coffeeshop
Softdrugsgerelateerde overlast: zowel de overlast die wordt ervaren van coffeeshops
als de overlast die wordt ervaren van de illegale verkoop van cannabis buiten de
coffeeshop
(Straat)dealer: een illegale verkoper
Drugsrunner: een persoon die klanten werft en naar een illegale verkoper leidt

Uitvoering monitor
De monitor bestaat in totaal uit drie metingen over respectievelijk 2014, 2015 en 2016.
Per meting worden twee fasen onderscheiden. In de eerste fase wordt landelijke,
cijfermatige systeemkennis verzameld en geanalyseerd en vervolgens in een
steekproef van 31 gemeenten aangevuld met informatie uit interviews met lokale
1

AHOJG-criteria staan voor: geen Affichering, geen Harddrugs, geen Overlast, geen verkoop
en geen toegang verlenen aan Jeugdigen onder de 18 jaar en geen verkoop van Grote
hoeveelheden per transactie. Het Ingezetenencriterium stelt dat coffeeshops alleen toegang
mogen verlenen en verkopen aan ingezetenen (personen die staan ingeschreven bij een
Nederlandse gemeente).
Inleiding

1

experts. In de tweede fase van het onderzoek worden de gesignaleerde ontwikkelingen
in de verschillende onderwerpen nader geduid door een verdiepende studie in vijf
gemeenten.
Dit rapport gaat over de verdiepende tweede fase van de tweede meting van de
monitor over 2015. Hieronder beschrijven we allereerst de resultaten van de beide
fasen van de eerste meting over 2014 en de door ons uitgevoerde eerste fase van de
tweede meting over 2015.2,3,4

Resultaten eerste meting (2014/2015)
Uit de eerste meting, die het jaar 2014/2015 betrof, blijkt dat in de meeste van de 31
onderzochte gemeenten niet of nauwelijks sprake was van directe coffeeshopoverlast.5
Als er overlast was, bestond deze voornamelijk uit parkeer- en verkeersproblemen. In
enkele zuidelijke gemeenten veroorzaakten drugsrunners en dealers overlast, doordat
zij niet-ingezetenen die uit coffeeshops werden geweerd in de buurt daarvan afvingen.
In het verdiepende deel van de eerste meting zijn, op basis van de cijfermatige
systeemkennis en inschattingen van lokale experts, vijf gemeenten geselecteerd. Uit
het etnografisch veldonderzoek dat hier heeft plaatsgevonden, kwam naar voren dat
softdrugsgerelateerde overlast zich vaak leek te concentreren rond pleinen en
doorgangsstraten die tegen het centrum aan liggen.6 In deze zogenoemde hotspots van
drugsgerelateerde overlast waren meestal één of meer coffeeshops gevestigd, die
waren gelegen tussen een combinatie van woningen, winkels en horeca.
De aan softdrugs gerelateerde overlast bleek enerzijds te bestaan uit coffeeshopklanten
die verkeers- en parkeeroverlast veroorzaakten en anderzijds uit drugsrunners die zich
ophielden rond de coffeeshops. Op de hotspots was ook overlast die slechts zijdelings
of helemaal niet softdrugsgerelateerd was, maar onderdeel leek te zijn van een breder
gedragspatroon waarvan overlast werd ervaren. De eerste meting liet zien dat er achter
de verzamelde systeemkennis een palet aan overlast van softdrugs, harddrugs, maar
ook van andere gedragingen schuilging.

Resultaten eerste fase tweede meting (2015)
Uit de door ons uitgevoerde eerste fase van de tweede meting over 2015 komt naar
voren dat ten opzichte van 2014 de omvang van het coffeeshoptoerisme volgens de
lokale experts over het geheel genomen enigszins is toegenomen. Deze toename doet
2

Benschop, A., M. Wouters, D.J. Korf (2015). Coffeeshops, toerisme, overlast en illegale
verkoop van softdrugs, 2014. Rozenberg Publishers, Amsterdam.
3
Nabben T., M. Wouters, A. Benschop, D.J. Korf (2015). Coffeeshops, toerisme, overlast en
illegale verkoop van softdrugs, 2014. Verdiepende studie in vijf gemeenten. Rozenberg
Publishers, Amsterdam.
4
Mennes, R., J. Snippe, M. Sijtstra, B. Bieleman (2016). Monitor ontwikkelingen coffeeshopbeleid. Meting 2015. St. INTRAVAL, Groningen-Rotterdam.
5
Benschop, A., M. Wouters, D.J. Korf (2015).
6
Nabben T., M. Wouters, A. Benschop, D.J. Korf (2015).
2

INTRAVAL – Lokaal gezien

zich met name voor daar waar het I-criterium nooit actief is gehandhaafd. In de
omvang van het softdrugstoerisme is in 2015 in vergelijking met 2014 in de meeste
gemeenten weinig veranderd. In enkele grensgemeenten waar het I-criterium sinds
2012 actief wordt gehandhaafd is sprake van een afname.
De softdrugsgerelateerde overlast lijkt in vergelijking met 2014 iets te zijn
verminderd. Deze daling zien we in een beperkt aantal gemeenten. De experts wijten
deze afname vooral aan gerichte acties door gemeente en politie. Daarnaast merken
diverse andere experts op dat softdrugsincidenten in hun gemeente in 2015 een
lage(re) prioriteit hebben gehad. In de cijfers zien we een samenhang tussen overlasten harddrugsincidenten.
Daarnaast constateren we dat in vrijwel alle gemeenten illegale verkoop van softdrugs
(en harddrugs) voorkomt. In grote gemeenten in de Randstad en in het grensgebied
van Oost-Nederland komt verhoudingsgewijs (zeer) veel illegale verkoop voor. In de
gemeenten uit de zuidelijke regio’s zeggen experts dat zij in 2015 met minder illegale
verkoop te maken hebben gekregen. In 2014 scoorden deze regio’s nog
bovengemiddeld. De meest voorkomende en meest zichtbare vormen van de illegale
verkoop van softdrugs buiten de coffeeshop is die door straatdealers en drugsrunners.
De overige vormen (06-dealers, thuisdealers en winkel- en horecadealers) zijn minder
zichtbaar en komen volgens de lokale experts minder vaak voor in hun gemeente.
Verder komen uit de eerste fase van de tweede meting enkele onderwerpen voor die
om een nadere duiding vragen: handhaving van het I-criterium; verplaatsing van de
illegale verkoop door straatdealers en drugsrunners; en scheiding der markten.

1.1 Probleemstelling en onderzoeksvragen
Beide fasen van de tweede meting van de monitor over 2015 dienen bij te dragen aan
de beantwoording van dezelfde centrale probleemstelling, die als volgt luidt:
Welke (cijfermatige) ontwikkelingen zijn er in de softdrugsgerelateerde
overlast, de verkoop van cannabis aan gebruikers buiten de coffeeshops, het
drugsrunnen en het coffeeshop- en softdrugstoerisme in 2015? Welke
ontwikkelingen zijn waarneembaar in de geografische spreiding van deze
fenomenen? Hoe kunnen deze fenomenen lokaal nader geduid worden?

Onderzoeksvragen eerste fase
In de eerste fase is een antwoord gegeven op de volgende vijf onderzoeksvragen die
voortvloeien uit de centrale probleemstelling:
1. Welke ontwikkelingen waren in 2015 waarneembaar in de aard, omvang en
geografische spreiding van het coffeeshoptoerisme? Hoe verhouden deze
ontwikkelingen zich tot 2014?

Inleiding

3

2. Welke ontwikkelingen waren in 2015 waarneembaar in de aard, omvang en
geografische spreiding van het softdrugstoerisme? Hoe verhouden deze
ontwikkelingen zich tot 2014?
3. Welke ontwikkelingen waren in 2015 waarneembaar in de aard, omvang en
geografische spreiding van de softdrugsgerelateerde overlast? Hoe verhouden deze
ontwikkelingen zich tot 2014?
4. Welke ontwikkelingen waren in 2015 waarneembaar in de aard, omvang en
geografische spreiding van de verkoop van cannabis aan gebruikers buiten de
coffeeshops? Hoe verhouden deze ontwikkelingen zich tot 2014?
5. Welke ontwikkelingen waren in 2015 waarneembaar in de aard, omvang en
geografische spreiding van specifiek straatdealers en drugsrunners? Hoe
verhouden deze ontwikkelingen zich tot 2014?
In de eerste fase van de tweede meting over 2015 hebben we deze vragen beantwoord
en inzicht gegeven in de (cijfermatige) ontwikkelingen in de onderzochte fenomenen,
de geografische spreiding hiervan en de ontwikkelingen die zich hierin hebben
voorgedaan ten opzichte van de eerste meting over 2014.

Onderzoeksvragen tweede fase
De in dit rapport beschreven verdiepende tweede fase van de monitor over 2015 is het
vervolg op de eerste fase en dient ter beantwoording van de nog onbeantwoorde
onderzoeksvraag die eveneens voortkomt uit de centrale probleemstelling, namelijk:
Hoe kunnen de ontwikkelingen in de onderzochte fenomenen nader worden
geduid en gekarakteriseerd?
Ter beantwoording van deze onderzoeksvraag hebben we aanvullend etnografisch
veldonderzoek uitgevoerd in vijf gemeenten waarbij per gemeente steeds één of twee
hotspot(s) van softdrugsgerelateerde overlast is/zijn geselecteerd. De keuze van de
verdiepingsgemeenten is gebaseerd op de resultaten van de eerste fase en de relevante
onderwerpen die daaruit naar voren zijn gekomen.
Zoals hierboven vermeld heeft de eerste fase van de tweede meting drie belangrijke
onderwerpen opgeleverd die we nader hebben onderzocht aan de hand van de lokale
ontwikkelingen in het coffeeshoptoerisme, het softdrugstoerisme, de softdrugsgerelateerde overlast en de illegale verkoop buiten de coffeeshop (door straatdealers
en drugsrunners). Het gaat om de volgende drie onderwerpen: 1. handhaving van het
I-criterium, 2. verplaatsing; en 3. scheiding der markten. Hieronder lichten we de drie
onderwerpen en de bijbehorende onderzoeksvragen toe. In matrix 1 is weergegeven
welke van de drie onderwerpen een rol hebben gespeeld bij het selecteren van de
gemeenten.

4

INTRAVAL – Lokaal gezien

Matrix 1 Onderwerpen per verdiepingsgemeente
Onderwerp 
Gemeente ↓
Gemeente I
Gemeente II
Gemeente III
Gemeente IV
Gemeente V

I-criterium

Verplaatsing

Scheiding der markten

X
X
X
X
X

X

X

X

X
X
X

X

Handhaving I-criterium
Het eerste onderwerp is de handhaving van het I-criterium. In alle vijf gemeenten
speelt dit onderwerp een rol, maar voor twee gemeenten (III en V) geldt dat het de
belangrijkste reden is geweest om deze gemeente voor de verdieping te selecteren.
Met twee verschillende beleidsstrategieën ten aanzien van het I-criterium lijken deze
gemeenten namelijk vergelijkbare positieve resultaten te behalen. In één van de
verdiepingsgemeenten is sprake van positieve ontwikkelingen vanwege de opschorting
van het I-criterium in 2015. Niet-ingezetenen worden hierdoor weer toegelaten tot de
coffeeshops in deze gemeente. Hierdoor zou het coffeeshoptoerisme zijn toegenomen,
terwijl het softdrugstoerisme zou zijn afgenomen. De resultaten in de andere gemeente
zijn juist positief vanwege het vanaf het begin met hoge prioriteit handhaven van het Icriterium. Deze ontwikkeling uit de eerste fase roept vragen op over het wel of niet
handhaven van het I-criterium in gemeenten en de gevolgen hiervan voor het
coffeeshop- en softdrugstoerisme, de softdrugsgerelateerde overlast en de illegale
verkoop buiten de coffeeshop door straatdealers en drugsrunners.
In de andere drie geselecteerde gemeenten is het I-criterium een bijkomende reden om
de gemeente te selecteren. In twee van deze gemeenten is sprake van veel
coffeeshoptoerisme en wordt het I-criterium niet gehandhaafd. De laatste gemeente is
geselecteerd omdat het één van de vier gemeenten is waar het I-criterium met ‘lage
prioriteit’ wordt gehandhaafd.
De vijf verdiepingsgemeenten gaan dus verschillend om met de handhaving van het Icriterium en het is de vraag in hoeverre dit samenhangt met de ontwikkelingen in de
onderzochte - aan het coffeeshopbeleid gerelateerde - fenomenen.

Verplaatsing
Het tweede onderwerp is de vermeende verplaatsing van de illegale verkoop door
straatdealers en drugsrunners. Verplaatsing speelt in drie van de vijf gemeenten (I, III
en V) een rol. Dergelijke ontwikkelingen kunnen zich zowel binnen als tussen
gemeenten voorkomen.
In gemeenten in het zuiden van het land waar het I-criterium wordt gehandhaafd zien
we dat het coffeeshoptoerisme in de afgelopen jaren is afgenomen evenals de vraag
naar de illegale verkoop van cannabis op straat. Lokale experts in Oost-Nederland en
de Randstad zeggen dat hun gemeenten in dezelfde periode te maken hebben gekregen
met meer illegale verkoop van softdrugs, onder andere van dealers die eerder in ZuidInleiding

5

Nederland actief waren. Dit kan duiden op een verplaatsing van Zuid- naar OostNederland.
Bovendien geven experts in één van de gemeenten aan het vermoeden te hebben dat
de softdrugshandel voor een deel is verplaatst naar andere (minder zichtbare)
verstrekkingskanalen. In een andere gemeente zou door de recente sluiting van een
aantal coffeeshops sprake zijn van de verplaatsing van overlast.

Scheiding der markten
Het derde onderwerp heeft betrekking op een belangrijk uitgangspunt van het
Nederlandse drugsbeleid: de scheiding van de markten van soft- en harddrugs. Voor
vier van de vijf verdiepingsgemeenten (I, III, IV en V) geldt dat dit onderwerp bij de
keuze een rol heeft gespeeld.
Uit de eerste fase blijkt dat de drugsproblematiek die voortkomt uit de illegale
verkoop daarvan breder is dan alleen softdrugs. Er wordt volgens de experts vaak ook
harddrugs verkocht door straatdealers, drugsrunners en 06-dealers. In twee gemeenten
gaat het bijvoorbeeld om de verkoop aan Duitse drugstoeristen, die in grote getale naar
de gemeente komen, om naast softdrugs ook harddrugs bij straat- en 06-dealers te
kopen. Het aantal overlastmeldingen in een gemeente lijkt samen te hangen met het
aantal harddrugsincidenten dat er plaatsvindt, terwijl die samenhang er niet is tussen
overlastmeldingen en softdrugsincidenten.

Onderzoeksvragen
Uit bovenstaande vloeien de volgende onderzoeksvragen voort:
1. Wat is de aard van de onderzochte fenomenen op de hotspots in de vijf gemeenten?
Deze fenomenen zijn:
a. het coffeeshoptoerisme;
b. het softdrugstoerisme;
c. de softdrugsgerelateerde overlast;
d. de illegale verkoop van cannabis buiten de coffeeshop;
e. straatdealers en drugsrunners.
2. In hoeverre is er in de vijf gemeenten sprake van handhaving van het I-criterium,
verplaatsingseffecten aan de vraag- en aanbodkant van de softdrugsmarkt en van
een scheiding van de soft- en harddrugsmarkt? Welke lokale ontwikkelingen doen
zich daarin voor? Hoe kunnen deze ontwikkelingen worden verklaard?

1.2 Onderzoeksopzet verdiepende studie
Zoals gezegd zijn in deze tweede fase van de tweede meting de gesignaleerde
ontwikkelingen uit de eerste fase nader geduid en gekarakteriseerd door een
verdiepende studie uit te voeren in vijf verdiepingsgemeenten. Hieronder gaan we in

6

INTRAVAL – Lokaal gezien

op de keuze voor de vijf gemeenten, het vaststellen van de hotspots en de verrichte
onderzoeksactiviteiten.

Keuze vijf gemeenten
De keuze voor de vijf gemeenten is in de eerste plaats ingegeven door het feit dat de
ontwikkelingen uit de eerste fase en de daaruit voorkomende onderwerpen
(handhaving I-criterium, verplaatsing en scheiding der markten) zich hier het meest
pregnant voordoen. De antwoorden van de in de eerste fase geïnterviewde lokale
experts over het voorkomen van de aan de verschillende coffeeshop gerelateerde
fenomenen en de ontwikkelingen hebben daarin een belangrijke rol gespeeld.
Daarnaast is de keuze gebaseerd op de bij de politie geregistreerde overlast-,
softdrugs- en harddrugsincidenten die zijn opgevraagd en geanalyseerd in het kader
van de eerste fase van de tweede meting. Bij de selectie is verder rekening gehouden
met de geografische spreiding en de omvang van de gemeente. Bij de keuze voor twee
gemeenten - één in Oost- en één in Zuid-Nederland - speelde tevens mee dat deze ook
tijdens de vorige meting voor de verdiepingsfase zijn geselecteerd. In de afzonderlijke
hoofdstukken over de verdiepingsgemeenten worden de keuzes voor de gemeenten
nader toegelicht.

Vaststellen hotspots
In de vijf gemeenten zijn in overleg met lokale experts de hotspots vastgesteld,
vervolgens is het etnografisch veldonderzoek concreet ingevuld. Een hotspot is een
plein, straat of buurt waar één of meer van de gesignaleerde ontwikkelingen in de
gemeente het sterkst geconcentreerd is. We hebben de hotspots vastgesteld in
gesprekken met de lokale experts, zijnde vertegenwoordigers van de politie en de
gemeente. In totaal zijn in de vijf verdiepingsgemeenten zeven hotspots geselecteerd,
waar vervolgens de onderzoeksactiviteiten hebben plaatsgevonden. In twee van de
zeven hotspots is ook in de verdiepingsstudie van de eerste meting etnografisch
veldonderzoek verricht.

Onderzoeksactiviteiten
Hieronder beschrijven we de onderzoeksactiviteiten die zijn verricht voor de
verdiepende fase. In alle vijf verdiepingsgemeenten hebben we lokale experts
geïnterviewd en rapporten en documenten opgevraagd en bestudeerd als deze
beschikbaar waren. Op de zeven geselecteerde hotspots hebben we intensief
etnografisch veldonderzoek verricht. Het veldonderzoek bestond uit vier
onderzoeksmethoden die in combinatie zijn uitgevoerd. Omwille van de
vergelijkbaarheid is voor een vergelijkbare opzet als in de verdiepende fase van de
eerste meting gekozen.

Interviews met lokale experts
Per hotspot hebben we gezocht naar personen die goed op de hoogte zijn van de lokale
situatie. Hierbij ging het onder meer om politiefunctionarissen (wijkagenten,
coffeeshopcontroleurs,
opsporingsambtenaren),
gemeenteambtenaren
(boa’s,

Inleiding

7

stadswachten), coffeeshopexploitanten of -beheerders, leden wijkcomités, lokale
ondernemers, jeugd- en jongerenwerkers en portiers. Met deze lokale experts hebben
we semigestructureerde interviews gehouden waarin we onder meer hebben gevraagd
naar de vormen van overlast die er op de hotspot voorkomen en de maatregelen die
zijn genomen om softdrugsgerelateerde overlast, verkoop van cannabis aan gebruikers
buiten de coffeeshops, drugsrunners, het softdrugs- en coffeeshoptoerisme tegen te
gaan. De interviews hebben doorgaans telefonisch plaatsgevonden, maar enkele lokale
experts zijn face-to-face gesproken. In totaal hebben we in de vijf
verdiepingsgemeenten 35 experts geïnterviewd; gemiddeld zo’n zeven per gemeente.
- Onderwerpenlijst
Om de dataverzameling zo uniform en systematisch mogelijk te laten plaatsvinden
hebben we bij alle interviews met lokale experts in de vijf verdiepingsgemeenten
gebruik gemaakt van dezelfde topiclist. Daarin zijn onder meer de volgende
onderwerpen opgenomen:
 WIE: profiel van betrokkenen bij voorvallen (bezoekers, gebruikers, dealers,
drugsrunners, rondhangers, toeristen, enzovoorts).
 WAT: aard en ernst van de voorvallen, werkwijze en gedrag van betrokkenen.
 WAAR: typering van de locatie, straat of buurt.
 WANNEER: frequentie, tijden, dagen of delen van het jaar waarop de voorvallen
zich afspelen.
 WAAROM: mogelijke verklaringen voor de aanwezigheid van overlastgevers
(dealers, drugsrunners, kopers, rondhangers, toeristen, et cetera) op de hotspot.
 VERPLAATSING: mogelijke verplaatsing van overlastgevende personen c.q.
illegale verkoop door straatdealers en drugsrunners.
Aan lokale experts op het gebied van handhaving hebben we ook enkele extra vragen
gesteld over (ontwikkelingen in) geregistreerde overlastmeldingen, over
meldingsbereidheid, de soort melders (veelmelders versus meerdere individuele
melders), de aard van de meldingen en de frequentie en periodes van
softdrugsrelateerde overlastmeldingen. Het toevoegen van deze vragen had als doel de
cijfermatige systeemkennis beter te duiden.

Bestuderen rapporten en documenten
Aan de geraadpleegde lokale experts, waaronder in ieder geval de personen waarmee
we in overleg de hotspot(s) hebben vastgesteld, is altijd gevraagd of er aanvullende
rapporten en documenten beschikbaar zijn over de situatie op de hotspot(s). In slechts
één gemeente is dit het geval gebleken.
Daarnaast hebben we gevraagd naar documenten over eventuele andere maatregelen
die worden toegepast om de overlast, straathandel, drugsrunners en het coffeeshop- en
drugstoerisme tegen te gaan. In één gemeente zijn dergelijke documenten beschikbaar.
Het betreft documentatie omtrent opgelegde gebiedsverboden en -ontzeggingen.

8

INTRAVAL – Lokaal gezien

Etnografisch veldonderzoek
In het aanvullende etnografische veldonderzoek hebben we op de hotspots vier
onderzoeksmethoden in combinatie uitgevoerd: het voeren van informele gesprekken
op en rond de hotspot(s); het houden van een buurtenquête onder omwonenden; het
enquêteren van (soft)drugsgebruikers; en het verrichten van observaties.7 Bij de
gesprekken en enquêtes gaat het om percepties en ervaringen van de respondenten. De
onderzoekers zijn ten minste vier dagen (zowel doordeweeks als in het weekend en
van ‘s ochtends tot ‘s avonds) aanwezig geweest op en rond de hotspot. Ook hebben
zij over elke dag een veldwerkverslag geschreven. De verschillende onderzoeksmethoden worden hieronder nader toegelicht.
- Informele gesprekken op en rond hotspots
Op en rond de hotspots zijn informele gesprekken gehouden met personen die zich er
ophouden of die er werkzaam zijn. De gesprekken hebben plaatsgevonden aan de hand
van een onderwerpenlijst die grotendeels overeen komt met de topiclijst voor de lokale
experts. Vooraf is deze lijst door de onderzoekers uit het hoofd geleerd, zodat de
gesprekken semigestructureerd konden verlopen zonder hun informele karakter te
verliezen. De gesprekken zijn direct na afloop in de buurt van de hotspot uitgewerkt,
waarbij ook relevante contextuele informatie is verwerkt (omgeving, taalgebruik).
Bij het aanspreken van personen op de hotspot zijn geen specifieke selectiecriteria
gehanteerd. De onderzoekers zijn voor een periode van ten minste vier dagen
aanwezig geweest op de hotspot en hebben op verschillende tijdstippen en dagen een
grote diversiteit aan personen aangesproken om zo een beeld van (de bezoekers van)
de hotspot te vormen. Er is onder andere gesproken met straatdealers,
softdrugsgebruikers,
lokale
ondernemers,
coffeeshopbezoekers,
bewoners,
rondhangende personen en passanten. In totaal hebben we 105 informele gesprekken
gevoerd. In sommige gevallen, met name bij jongeren en drugsrunners, is met
meerdere personen tegelijk gesproken.
- Enquête onder omwonenden en ondernemers
Onder de personen die in de directe omgeving van de hotspots wonen of werken
hebben we een korte enquête face-to-face afgenomen. We hebben deze personen in de
directe omgeving onder meer gevraagd naar de aanwezigheid van coffeeshoptoeristen,
softdrugstoeristen, straatdealers en drugsrunners op de hotspot en de mate waarin zij
overlast ervaren. De antwoorden zijn tijdens de afname van de enquête digitaal
ingevoerd via een tablet of smartphone. Daarbij zijn eventuele belangrijke
opmerkingen die omwonenden over de situatie op de hotspot maken genoteerd. In
totaal hebben we 221 omwonenden en ondernemers geënquêteerd (zie ook bijlage 1).
Bij voorkeur zijn de enquêtes afgenomen bij personen die in (de buurt van) het
centrum van de vastgestelde hotspot wonen of werken. De onderzochte fenomenen
zijn vaak zeer locatie gebonden en beperken zich in belangrijke mate tot de directe
7

Uitspraken over de etnische achtergrond van personen zijn alleen in het rapport vermeld als
deze worden ondersteund door drie of vier informatiebronnen, waaronder de onderzoekers die
van de personen zelf gehoord hebben dat zij een bepaalde achtergrond hebben.

Inleiding

9

omgeving.8 Met het groter worden van de afstand tot de bron wordt ook steeds
onduidelijker wat de toedracht van een specifiek fenomeen is. Dit geldt met name voor
overlast die te maken heeft met de aanwezigheid van personen op een specifieke
locatie. De door omwonenden en omwerkenden ervaren vormen van overlast nemen
snel af naarmate de afstand tot de bron groter wordt. Dit is ook gebleken uit onze
onderzoeken in onder andere Groningen, Maastricht, Terneuzen en Venlo naar
coffeeshops, waar de ervaren overlast sterk afnam naarmate de afstand tot de
coffeeshop groter was. 9
Verder hebben we voornamelijk direct omwonenden en ondernemers geënquêteerd die
vanuit hun woning of werkplek zicht hebben op de hotspot, om interferentie met
andere vormen van overlast die zich in de nabije omgeving van de hotspots voordoet
zoveel mogelijk te voorkomen. De hotspots liggen in oudere stadswijken en
winkelgebieden waar vaak meer speelt dan de overlast die zich vooral op de hotspot
voordoet. Deze andere vormen van overlast, waarbij het naast overlast van
horecagelegenheden kan gaan om handel in (hard)drugs op straat en vanuit
dealpanden en/of overlast door bijvoorbeeld daklozen en/of hangjongeren, hebben we
door uitsluitend direct omwonenden en ondernemers te enquêteren buiten deze
verdieping proberen te houden.
Waar we in dit rapport de kwalificatie ‘vrijwel alle’ of ‘de meeste’ gebruiken doelen we op
minstens vier vijfde van de respondenten, terwijl ‘merendeel’ of ‘meerderheid’ duidt op
drie vijfde tot vier vijfde van de respondenten. ‘Ongeveer de helft’ duidt op meer dan
twee vijfde en minder dan drie vijfde van de respondenten. ‘Een minderheid’ betreft
tussen één vijfde en twee vijfde van de respondenten. ‘Een beperkt deel’, ‘enkele’ of ‘een
aantal’ betreft een kwalificatie van minder dan één vijfde van de respondenten. ‘Een
enkeling’ duidt op één respondent.

- Enquête onder (soft)drugsgebruikers
Tevens is door ons een korte enquête face-to-face afgenomen onder
(soft)drugsgebruikers. Het gaat over het algemeen om bezoekers van een op of nabij
de hotspot gelegen coffeeshop, maar ook hebben we gebruikers van (soft)drugs in de
openbare ruimte aangesproken. Als voor de onderzoeker duidelijk is dat een persoon
(soft)drugs koopt of in de openbare ruimte (soft)drugs gebruikt is deze benaderd voor
deelname aan de enquête.
We hebben (soft)drugsgebruikers onder meer gevraagd naar het gebruik van zowel
soft- als harddrugs, het koopgedrag zowel binnen als buiten de coffeeshop, of zij wel
eens softdrugs buiten de coffeeshop krijgen aangeboden en de verkrijgbaarheid van
harddrugs. De enquête is vertaald in het Engels, Duits en Frans. Ook voor deze
8

Broekhuizen, J., J. Boers, S. Ruiter, J. Slot (2011). Angst voor coffeeshop in de buurt
gegrond? Gemeente Amsterdam, dienst Onderzoek en Statistiek, Amsterdam.
9
Bieleman, B., R. Nijkamp, E. de Bie, M. Oude Wansink (2008). Nulmeting overlast en
bezoek coffeeshops Maastricht. St. INTRAVAL, Groningen-Rotterdam / OWP Research,
Maastricht; Bieleman, B., H. Naayer (2007). Onderzoek coffeeshops Terneuzen. St. INTRAVAL,
Groningen-Rotterdam.
10

INTRAVAL – Lokaal gezien

vragenlijst hebben we gebruik gemaakt van het digitaal invoeren via een tablet of
smartphone. Eveneens zijn eventuele belangrijke opmerkingen die omwonenden over
de situatie op de hotspot maken genoteerd. In totaal hebben we 188
(soft)drugsgebruikers geënquêteerd (zie ook bijlage 2).
- Observaties
Op de hotspots hebben we daarnaast op verschillende dagen en tijdstippen op
systematische wijze meer of minder openlijk observaties uitgevoerd. We hebben in elk
geval op de locaties, dagen en tijdstippen geobserveerd waar(op) de voorvallen
volgens de lokale experts voorkomen. Voor de observaties hebben we gebruik
gemaakt van een observatielijst waarin globaal dezelfde thema’s zijn opgenomen (wie,
wat, waar, wanneer) als in de topiclist voor de interviews met lokale experts. Een
observatie duurt vijf minuten, waarin we het aantal rondhangende personen hebben
genoteerd en hun activiteiten hebben beschreven en gecategoriseerd. Daarnaast is
voorafgaand aan alle observaties informatie genoteerd over eigenschappen van de
omgeving, geografische plekken, taalgebruik en tijdsgebruik. De observatielijst is voor
alle hotspots hetzelfde. In totaal hebben we 221 observaties uitgevoerd (zie ook
bijlage 3).

1.3 Leeswijzer
In de hoofdstukken 2 tot en met 6 presenteren we de resultaten van de vijf
verdiepingsgemeenten. Elk hoofdstuk begint met een korte beschrijving van de
(cijfermatige) ontwikkelingen uit de eerste fase van de tweede meting en waarom de
gemeente voor de verdieping is geselecteerd. Vervolgens gaan we uitgebreid in op het
etnografisch veldonderzoek, waarbij we eerst een beeld geven van de hotspot(s) en de
coffeeshop(s), alvorens de lokale ontwikkelingen in coffeeshop- en softdrugstoerisme,
overlast en illegale verkoop te behandelen. Elk hoofdstuk sluit af met een resumé. In
hoofdstuk 7 vatten we de resultaten van de verdiepende tweede fase van de tweede
meting van de monitor samen en geven we een antwoord op de voor de verdieping
geformuleerde onderzoeksvragen.

Inleiding

11

12

INTRAVAL – Lokaal gezien

2. GEMEENTE I Hangjongeren met problemen

In dit hoofdstuk behandelen we de resultaten van het verdiepende veldwerk in een
middelgrote gemeente in de Randstad. Deze gemeente is geselecteerd, omdat de drie
onderwerpen die voortkomen uit de eerste fase (handhaving I-criterium, verplaatsing
en scheiding der markten) hier een rol spelen.
De gemeente zou volgens de geraadpleegde experts softdrugstoerisme kennen en er
zouden drugsrunners en straatdealers actief zijn die drugs (proberen te) verkopen in de
omgeving van enkele coffeeshops. Een onderwerp dat voortvloeit uit de eerste fase is
de scheiding der markten. In het etnografisch veldonderzoek in deze gemeente is een
extra punt van aandacht of de door experts omschreven dealers uitsluitend soft- of
harddrugs aanbieden of dat er sprake is van gecombineerde verkoop. Ook is
vooralsnog onduidelijk of het drugstoeristen zijn die gebruik maken van de illegale
markt of dat de dealers de lokale markt bedienen.
De experts rapporteren in de eerste fase naast verkeer- en parkeeroverlast ook overlast
van rondhangers en geluidsoverlast (praten en muziek). Ook in andere gemeenten in
de Randstad met een soortgelijke omvang wordt dergelijke overlast gerapporteerd.
Deze overlast zou bovendien verplaatst zijn door de (tijdelijke) sluiting van enkele
coffeeshops in de gemeente. De jaren 2014 en 2015 laten wat betreft de geregistreerde
overlastmeldingen een verschillend patroon zien (figuur 2.1).
Figuur 2.1

200

Geregistreerde overlast-, softdrugs- en harddrugsincidenten in verdiepingsgemeente III
Overlast
Softdrugs
Harddrugs

150

100

50

0

Een andere reden om voor deze gemeente te kiezen is dat het één van de vier
gemeenten in de landelijke steekproef is die het Ingezetenencriterium (I-criterium) met
‘lage prioriteit’ handhaaft.

Gemeente I – Hangjongeren met problemen

13

We hebben in deze gemeente één hotspot vastgesteld die twee coffeeshops omvat. In
totaal zijn zes lokale experts geraadpleegd, 20 informele gesprekken gevoerd op de
hotspot, 55 omwonenden geënquêteerd, 25 softdrugsgebruikers ondervraagd en 40
systematische observaties uitgevoerd.

2.1 Beschrijving hotspot
In deze paragraaf geven we een beschrijving van de hotspot en zetten we kort uiteen
waarom voor deze hotspot gekozen is.

Beschrijving
De hotspot is gelegen in het historische centrum van de grootste kern in de gemeente.
De hotspot kenmerkt zich door de gezellig ogende straatjes, de veelal nog originele
gebouwen, de grachten en de haven. De kern van de hotspot is een park. In het park
staat een speeltuin en er is een pleintje waar enkele bankjes staan. Rondom het park is
een portiekflat van drie hoog gebouwd waardoor het park bijna volledig omringd is.
De bewoners van deze portiekflat hebben als zij hun voordeur uitstappen direct zicht
op het park. Verder staan er veel groene planten en struiken in het park, waardoor het
een nog beschutter karakter krijgt. Eén restaurant heeft een tuin die grenst aan het
park.
Het park speelt een belangrijke rol. Aan de ene kant van het park ligt de haven, waar
ook een coffeeshop is gevestigd. Tegenover deze coffeeshop zit een restaurant met een
groot terras. Hier in de buurt ligt een grote parkeerplaats met enkele winkels er om
heen. De parkeerplaats is alleen bestemd voor ondernemers en bewoners. In het
verlengde van deze parkeerplaats ligt de tweede coffeeshop in de hotspot. Naast deze
coffeeshop is een pleintje met enkele bankjes aan een gracht. Tot slot ligt aan de
andere kant van het park een historisch plein met een aantal terrassen en enkele
grotere winkelpanden.

Reden voor keuze hotspot
De reden dat voor deze hotspot is gekozen is dat er onlangs in deze gemeente een
aantal coffeeshops is gesloten, waardoor er nu sprake zou zijn van verplaatsing van
straatdealers naar deze locatie. Hier zijn immers nog wel twee coffeeshops geopend.
De straatdealers zouden hun diensten met name aanbieden aan niet-ingezetenen. Zij
ontvangen volgens de experts geld van de klant om softdrugs in de coffeeshop te
kopen, waarvan ze ongeveer vijf euro voor zichzelf houden als arbeidsloon. De dealers
zouden zich vaak ophouden in het eerder genoemde park dat in de buurt van één van
de coffeeshops is gevestigd. Naast softdrugs zou er in het park ook in harddrugs
worden gehandeld. Overigens houdt de politie de laatste tijd intensief toezicht op
overlast in het park, waar we later nader op ingaan.

14

INTRAVAL – Lokaal gezien

2.2 Coffeeshops en coffeeshoptoerisme
In deze paragraaf behandelen we voor elk van de twee coffeeshops in de hotspot
afzonderlijk hoe de situatie rondom de shop eruit ziet en of er sprake is van
coffeeshoptoerisme.

Coffeeshop bij haven
Zoals gezegd omvat de hotspot twee coffeeshops. Het plein waaraan de eerste van de
twee coffeeshop is gevestigd ligt praktisch tegen het park aan. Van de coffeeshop naar
het park is minder dan een minuut lopen. Het gaat er de gehele dag gemoedelijk aan
toe op het kleine plein voor de coffeeshop waaraan ook een restaurant met een groot
terras is gevestigd. Het terras gaat aan het eind van de middag open en stroomt in de
loop van de avond snel vol. Er gebeurt in de directe omgeving van de coffeeshop
weinig. Onze indruk is dat dit komt door de hoge mate van sociale controle die
ontstaat doordat de mensen die op het terras zitten allen zicht hebben op de ingang van
de coffeeshop.

Moeizaam contact
Uit de verhalen van de ondernemers en bewoners van de buurt blijkt dat het niet altijd
zo gemoedelijk is geweest voor de deur van deze coffeeshop: een jaar geleden vond
hier - volgens omwonenden buiten de schuld van de coffeeshop om - een schietpartij
plaats, waardoor de shop tijdelijk moest sluiten.1 De lokale experts van gemeente en
politie zeggen dat het contact met deze coffeeshop sindsdien moeizaam verloopt. Ook
gedurende de onderzoeksperiode verloopt het contact van de onderzoekers met de
coffeeshop minder vlot. De medewerkers hebben het idee hebben dat de onderzoekers
in opdracht van de gemeente werken en de shop in de gaten houden. Tegen het einde
van de onderzoeksperiode verzoeken zij de onderzoekers uit het zicht van de
coffeeshop te gaan staan.

Nederlandse klanten
Er is vrijwel geen sprake van coffeeshoptoerisme bij deze shop. De bezoekers die wij
spreken zijn Nederlanders afkomstig uit de omgeving. Dit wordt bevestigd tijdens de
informele gesprekken op straat waar we overigens wel horen dat soms ook Belgen de
shop bezoeken. Het zou echter om een zeer klein aantal Belgen gaan, waarvan
sommigen in Nederland zouden wonen. De Belgen die niet-ingezetene van Nederland
zijn wordt de toegang niet geweigerd bij de coffeeshop, zo horen we in de gevoerde
informele gesprekken.

Parkeren
De klanten komen te voet, te fiets, met de scooter of met de auto. Fietsen en scooters
worden even tegen of voor de gevel van de coffeeshop aangezet, maar omdat er nooit
heel veel klanten tegelijkertijd zijn en enkele bezoekers van het restaurant dit ook
1

In het afgelopen jaar hebben ook drie andere coffeeshops de deuren (tijdelijk) moeten sluiten
om uiteenlopende redenen.

Gemeente I – Hangjongeren met problemen

15

doen, stoort niemand zich hier aan. In de omgeving van de coffeeshop is een groot
aantal parkeerplekken gerealiseerd, maar er is bijna nooit een plek vrij. Bovendien kan
er niet worden geparkeerd op de grote parkeerplaats vlakbij de shop, omdat deze zoals
gezegd alleen door bewoners en ondernemers gebruikt mag worden. Daarom moeten
bezoekers die met de auto komen deze verder weg parkeren of een ‘pit-stop’ maken
door hun auto langs de kant van de weg te zetten en snel iets af te halen.

Rook- en openbare ruimte
De coffeeshop heeft een rookruimte, maar de klanten die hun aankoop in de shop
nuttigen zijn in de minderheid. De meesten gaan direct weer weg om het ergens anders
te gebruiken. Het merendeel van de (soft)drugsgebruikers geeft aan wel eens softdrugs
in de openbare ruimte te hebben gebruikt in de afgelopen maand. Met name het
nabijgelegen park is populair. Dit heeft waarschijnlijk ook te maken met het goede
weer tijdens de onderzoeksperiode.

Portier
De coffeeshop zet vanaf het begin van de middag ook een ´portier´ in. Dat wil zeggen
dat één van de medewerkers op een klapstoel buiten naast de ingang gaat zitten. De
portier hoeft gedurende de onderzoeksperiode niet in actie te komen.

Coffeeshop in verlengde van parkeerplaats
De andere coffeeshop ligt aan de rand van de hotspot in het verlengde van de (ten
noordoosten gelegen) parkeerplaats. Het is iets minder dan vijf minuten lopen vanaf
het park. Naast de coffeeshop is zoals gezegd een plein met twee bankjes aan de
gracht. Van de geraadpleegde lokale experts horen we dat hier wel eens wat ‘jongere
mensen’ softdrugs gebruiken, maar zelf hebben we dit niet waargenomen en het komt
nauwelijks naar voren tijdens de informele gesprekken die we op straat gevoerd
hebben.
Het contact met deze coffeeshop verloopt beter, maar toch willen de medewerkers ook
hier niet al te veel informatie met ons delen. De situatie rondom coffeeshops in de
gemeente is gespannen sinds de vier recente sluitingen. De coffeeshopeigenaren
hebben het gevoel dat de gemeente naar redenen zoekt om coffeeshops te sluiten.
Ook hier is nauwelijks sprake van coffeeshoptoerisme. Alle bezoekers en gebruikers
op straat zijn Nederlanders uit de directe omgeving. Dit betekent dat deze en ook
andere coffeeshops de lokale markt bedienen. Ook bij deze coffeeshop komen zo nu
en dan Belgen softdrugs kopen, maar uit de gesprekken blijkt dat dit ook hier heel
sporadisch - en niet op regelmatige basis - gebeurt.

2.3 Illegale verkoop en softdrugstoerisme
In deze paragraaf beschrijven we of en hoe er sprake is van illegale verkoop van softdan wel harddrugs en of er sprake is van softdrugstoerisme.

16

INTRAVAL – Lokaal gezien

Illegale verkoop softdrugs
De illegale verkoop van softdrugs komt wel voor in de hotspot in deze gemeente, maar
is niet of nauwelijks zichtbaar. Uit de informele gesprekken en de buurtenquête blijkt
de invloed ervan op de beleving van omwonenden, omwerkenden en passanten
beperkt. De voornaamste reden hiervoor is dat er in de openbare ruimte vrijwel geen
personen aanwezig zijn waaraan softdrugs kunnen worden verkocht. Van de
omwonenden geeft het merendeel aan nooit personen te zien waarvan ze denken dat
deze softdrugs verkopen of dat ze geen idee hebben of dit gebeurt. Ook de
onderzoekers hebben tijdens de observaties niet waargenomen dat er handel in
softdrugs plaatsvindt.
De illegale verkoop van softdrugs lijkt zich achter gesloten deuren af te spelen. We
horen in de gesprekken wel dat jongeren in het park elkaar zo nu en dan wat softdrugs
verkopen, omdat iemand de coffeeshop niet in mag vanwege slecht gedrag. Soms gaat
het om softdrugs die ze ‘via vrienden hebben gekregen’, maar vaker komt het voor dat
één van de jongens die wel naar binnen mag wat geld meekrijgt om extra grammen in
de shop te kopen zodat ook de anderen van softdrugs kunnen worden voorzien.
Van de lokale experts horen we dat er rond de coffeeshop nabij de haven illegale
verkoop zou plaatsvinden. De politie geeft hierbij aan dat het in ieder geval om
softdrugs gaat. Er zijn bij de politie ook wat ‘huisdealers’ bekend. Het zou met name
gaan om jongeren die softdrugs bij de coffeeshop kopen en het vervolgens in het park
duurder doorverkopen aan niet-ingezetenen. Zelf hebben we dit echter geen enkele
keer waargenomen. Wel fietsen er gedurende onderzoeksperiode jonge jongens op
mountainbikes door de hotspot die zich niet laten aanspreken en voldoen aan de door
lokale experts en omwonenden gegeven omschrijving.

Softdrugstoeristen
De meerderheid van de omwonenden haalt zijn schouders op als we vragen of er op
straat in softdrugs wordt gehandeld in de hotspot. Met het gebruik van softdrugs in de
openbare ruimte zijn ze bekend, maar de meesten vinden het lastig om zich voor te
stellen dat iemand iets buiten de coffeeshop zou kopen, terwijl er twee coffeeshops in
de buurt zitten. Softdrugstoeristen – niet-ingezetenen die specifiek naar de gemeente
komen om op illegale wijze softdrugs te kopen – zijn er volgens vrijwel alle
omwonenden niet. Dit komt overeen met onze informatie uit de informele gesprekken
en observaties op de hotspot.

Illegale verkoop harddrugs
De meeste omwonenden geven in de buurtenquête aan dat ze niet het idee hebben dat
er sprake is van de illegale verkoop van harddrugs in de hotspot. Ook uit de
gesprekken op straat komt dat niet naar voren. Er is één omwonende die ooit een
drugsspuit in het park heeft zien liggen en sindsdien vermoedt dat daar harddrugs
wordt verkocht. We spreken ook enkele jonge personen op straat die aangeven dat je
‘daar iemand voor belt’ of ‘face-to-face een afspraak maakt’ en ‘dat natuurlijk niet in
het openbaar doet’. Het lijkt er dus op dat de illegale verkoop van harddrugs nog
minder zichtbaar plaatsvindt dan de verkoop van softdrugs. Onze indruk is dat het
Gemeente I – Hangjongeren met problemen

17

voornamelijk om 06-dealers en de verkoop uit panden gaat en niet zozeer om de
handel op straat. We hebben daar echter geen concrete bevestiging van gekregen.

2.4 Overlast
In deze paragraaf beschrijven we de aard en omvang van verschillen overlastvormen
op de hotspot. Het gaat met name om hangjongeren op het cirkelvormige plein in het
park die daar in het openbaar blowen en drinken.

Hangjongeren in het park
Zoals gezegd is de meest prominente overlast afkomstig van de hangjongeren in het
park. Zij gebruiken daar softdrugs, drinken er alcohol, veroorzaken geluidsoverlast en
spreken voorbijgangers aan. Ook laten ze soms rommel achter.

Veroorzakers
Het gaat met name om mannen die softdrugs in het park gebruiken en alcohol drinken.
Zij zijn soms alleen of in duo’s en af en toe is er een grotere groep. Het zijn
overwegend jongeren tussen de 20 en 30 jaar die op het pleintje zitten, maar zij
worden soms vergezeld door wat oudere mannen van tussen de 30 en de 50. Uit
meerdere bronnen, waaronder gesprekken met deze personen zelf, blijkt dat het om
Nederlanders gaat, van wie de meesten een migratieachtergrond hebben.
Met name een wat vastere groep van vijf à zes jongeren blijkt de overlast te
veroorzaken. De groep kent een wisselende samenstelling, maar er zijn in ieder geval
drie jongens die we elke dag van de onderzoeksperiode op het plein hebben zien
rondhangen. De jongens zitten er vaak al ’s ochtends, zo tegen een uur of elf, en zijn
dan ook al aan het blowen en drinken. We nemen de rondhangende jongeren in bijna
de helft van de systematische observaties waar. In een kwart van de observaties zijn
we er zeker van dat één of meerderen van hen softdrugs gebruiken. In één vijfde van
de observaties nemen we schreeuwende personen waar. De softdrugsgebruikers
blijven vaak een uurtje, gaan dan ieder hun weg en komen een paar uur later weer
terug om verder te gaan met waar ze mee bezig waren. Zo gaat dit de hele dag door.

Speeltuin
Een groot deel van de omwonenden en personen die we informeel op de hotspot
spreken vinden het een raar gezicht om tegenover een speeltuin waar jonge kinderen
spelen een groep jongeren te zien blowen en drinken. Het is volgens de meeste
mensen die we spreken niet zozeer het gebruik van softdrugs of alcohol, maar meer de
plek waar het wordt gebruikt. Ze vinden het een slechte zaak dat jonge kinderen op
deze wijze worden blootgesteld aan middelengebruik, terwijl de speeltuin in het park
eigenlijk voor deze jonge kinderen is op- en ingericht. Op aandringen van onder
andere de eigenaar van het restaurant met de aan het park grenzende tuin is de
speeltuin opgeknapt om de verloedering van het park tegen te gaan en de sociale

18

INTRAVAL – Lokaal gezien

controle te verhogen. Dit heeft echter nog niet tot het gewenste resultaat geleid, want
er blowen nog steeds mensen in het park en ook in de speeltuin.

Rol van coffeeshops
De twee coffeeshops spelen hierin onbewust een faciliterende rol. Het park zit
namelijk precies tussen de twee coffeeshops in. De softdrugsgebruikers lopen naar één
van beide shops, doen een aankoop en keren terug om hun softdrugs in het park te
roken. Daar zitten ze namelijk rustig en beschut en naar eigen zeggen een stuk rustiger
dan in de coffeeshops. Er komen maar weinig voorbijgangers langs en door de
begroeiing is het zicht in het park zelf ook beperkt. Zo kun je ‘ongestoord je ding
doen’, aldus enkele jonge gebruikers. We zien tijdens ongeveer de helft van de
observaties inderdaad het gebruik van softdrugs. Daarbij speelt het goede weer tijdens
de onderzoeksperiode waarschijnlijk ook een rol.

Intimiderend
Het is niet alleen het middelengebruik dat overlast veroorzaakt. Alleen al de
aanwezigheid van de jongeren in het park wordt door enkele voorbijgangers die we
spreken als intimiderend ervaren. Omwonenden voelen zich - ook als de jongeren
niets doen - onveilig als ze langs zo’n groep lopen. Daarnaast vertonen de jongeren op
basis van de gevoerde gesprekken gedrag dat niet alleen beledigend, maar ook
intimiderend is. We nemen dit in enkele observaties ook waar. Een voorbeeld hiervan
is het door de jongeren aanspreken van een postbode, die in een garagebox opgeslagen
post komt ophalen waarvoor men door het park moet. We nemen waar dat de postbode
te horen krijgt dat zijn manier van praten 'lachwekkend’ is en dat hij ‘normaal moet
praten’ als hij reageert op iets wat naar hem wordt geroepen. Ook gemeentewerkers
die het park opruimen worden regelmatig op een vervelende manier aangesproken.

Persoonlijke problemen
De groep jonge mannen hangt in het park uit verveling en om hun persoonlijke
problemen te vergeten. Eén van hen geeft bijvoorbeeld aan dat hij zijn kans op een
diploma heeft verspeeld door iemand aan te vallen. Ook de anderen hebben
soortgelijke problemen en enkelen van hen zijn in het verleden in aanraking zijn
geweest met de politie. Onze indruk is dat de jongens ons niet vertrouwen, omdat ze
denken dat we elk moment een politiebadge tevoorschijn kunnen halen. Als we iets
verder door vragen of er ook drugs worden verkocht in de buurt en of ze ons daar iets
over kunnen vertellen wordt de sfeer enigszins grimmig. Ze laten daar niet graag iets
over los, omdat ze naar eigen zeggen niemand kunnen vertrouwen. Wel wordt gezegd
dat ze ‘natuurlijk iemand kunnen bellen als ze wat nodig hebben’.

Reactie van professionals
De gemiddelde burger reageert niet op de veroorzakers van de overlast en lijkt er het
liefst zo snel mogelijk voorbij te lopen. De politie schroomt de confrontatie
daarentegen niet en treedt vaak op. Politiefunctionarissen lopen of fietsen bijna elk uur
van de dag door het park en spreken de personen die er zitten actief aan op het gebruik
van alcohol en softdrugs en vraagt ze de rommel op te ruimen bij het weggaan.
Sommige personen moeten hun identiteitskaart tonen en er worden zo nu en dan ook
Gemeente I – Hangjongeren met problemen

19

softdrugs inbeslaggenomen. We horen dat de aanwezigheid van de politie in het park
onder andere het resultaat is van gesprekken tussen de politie en enkele lokale
ondernemers, waarin de ondernemers hebben gevraagd om meer inzet van de politie
op deze locatie om de overlast tegen te gaan.

Verplaatsing
Door de (tijdelijke) sluiting van vier coffeeshops is de toestroom naar de coffeeshops
in de hotspot toegenomen. Dat horen we van de omwonenden en personen op de
hotspot, maar ook van de jongeren in de gemeente die zich eerder tevens op andere
plekken ophielden dan hier. Nu lijkt de overlast zich van hier weer ergens anders heen
te verplaatsen door de verhoogde inzet van de politie in het park. De jongeren zeggen
nu soms een paar straten verderop te gaan zitten, omdat ze bang zijn om hun softdrugs
in te moeten leveren. De angst om hun softdrugs kwijt te raken is groter dan de angst
om met de politie in aanraking te komen, want dat zijn de jongens ‘wel gewend’.

Overige vormen
De omwonenden en omwerkenden ervaren ook andere vormen van overlast, maar wel
in mindere mate. Het gaat dan enerzijds om verkeersoverlast en anderzijds om
geluidsoverlast van uitgaanspubliek.
De verkeersoverlast bestaat niet zozeer uit niet-doorstromend verkeer of foutparkeren,
want het merendeel van de omwonenden zegt dat dit helemaal niet voorkomt. Het
blijkt met name het harde en agressieve rijden te zijn waarvan men overlast van
ervaart. Het gaat om jonge jongens die met hoge snelheid door de straat rijden die
langs de coffeeshop bij de haven loopt, vaak met de ramen open en de radio hard aan.
Met name het veiligheidsaspect speelt hierbij een rol.
De overlast van het uitgaanspubliek betreft personen die dronken zijn en schreeuwend
of zingend naar huis lopen. De meeste omwonenden die we spreken nuanceren hun
antwoord door aan te geven dat dit soort overlast bij het wonen in een centrum hoort.
Desalniettemin zeggen ze het wel als overlastgevend te ervaren.

2.5 Resumé
Samenvattend gaat het om een hotspot gelegen in het historische centrum van de
grootste kern in de gemeente. De kern van de hotspot is een park. In het park staat een
speeltuin en er is een pleintje met enkele bankjes. Het park is ingebouwd door een
portiekflat van drie hoog. Tegen het park aan ligt de haven, waar ook één van de twee
coffeeshops is gevestigd. Daar in de buurt ligt een grote parkeerplaats (alleen bestemd
voor bewoners en ondernemers) met enkele winkels er om heen. In het verlengde
hiervan ligt de tweede coffeeshop in de hotspot.
Er is vrijwel geen sprake van coffeeshoptoerisme. De twee coffeeshops in de hotspot
trekken met name Nederlandse bezoekers uit de omgeving. Als er coffeeshoptoeristen

20

INTRAVAL – Lokaal gezien

naar de gemeente komen, dan zijn dit Belgen, aldus de passanten en omwonenden. Zij
geven daarbij aan dat dit maar een enkele keer voorkomt. Het contact met de
coffeeshops verloopt moeizaam. Door vier (tijdelijke) sluitingen van coffeeshops in
het afgelopen jaar hebben de coffeeshops het gevoel dat de gemeente er alles aan doet
om ze te sluiten.
Van overlast van verkeer- en parkeren lijkt nagenoeg geen sprake op de hotspot, maar
er is wel overlast van met name hangjongeren in het park. Het merendeel van de
softdrugsgebruikers zegt in de afgelopen maand softdrugs te hebben gebruikt in de
openbare ruimte en daarmee doelen zij voornamelijk op het park. Het zit omwonenden
en andere passanten dwars dat er in de nabijheid van een speeltuin waar jonge
kinderen spelen wordt geblowd en gedronken. Daarnaast vertonen enkele van deze
hangjongeren beledigend en intimiderend gedrag. Naar aanleiding van de gesprekken
met lokale ondernemers is de inzet van de politie in het park verhoogd. Regelmatig
zien we gedurende onze observaties dat blowende en drinkende hangjongeren worden
gevraagd om hun identiteitskaart te tonen. Daarbij neemt de politie soms ook
softdrugs in beslag.
Er zouden zich straatdealers en drugsrunners ophouden in het eerder genoemde park.
Dat er meer drugsrunners of straatdealers zijn kunnen we op basis van de
onderzoeksresultaten echter niet bevestigen. Wel is er sprake van een toename van
coffeeshopbezoekers op deze locatie vanwege sluitingen van andere coffeeshops.
Zowel de omwonenden en omwerkenden als de mensen op straat geven aan dat het
drukker in het gebied is dan voorheen en dan met name in het park. Zij linken dat
mede aan de recente sluitingen van coffeeshops.
De illegale verkoop van softdrugs in de openbare ruimte is vrijwel onzichtbaar en
drukt zodoende geen stempel op de beleving van de openbare ruimte en het dagelijks
leven. Zo nu en dan verkopen jongeren elkaar wat softdrugs omdat iemand de
coffeeshop niet in mag, maar zowel de frequentie als de zichtbaarheid daarvan zijn
beperkt. In het algemeen lijkt in de huidige omstandigheden het probleem van soft- én
harddrugsoverlast in de publieke ruimte in deze gemeenten redelijk onder controle.

Onderwerpen
Deze gemeente is geselecteerd, omdat alle drie onderwerpen (handhaving I-criterium,
verplaatsing en scheiding der markten) hier een rol spelen. Er zou sprake zijn van
illegale verkoop van drugs, waarbij de vraag is of de markten van soft- en harddrugs
gescheiden zijn. Bovendien zou er sprake zijn van een verplaatsing van overlast en
straatdealers door de (tijdelijke) sluitingen van enkele coffeeshops. Een andere reden
om voor deze gemeente te kiezen is dat de gemeente het I-criterium met ‘lage
prioriteit’ handhaaft.

Handhaving I-criterium
De gemeente handhaaft het I-criterium met ‘lage prioriteit’. In de praktijk is op de
hotspot niets te merken van de handhaving. Er is namelijk vrijwel geen sprake van
coffeeshoptoerisme op de hotspot, waardoor het I-criterium hier geen rol van
Gemeente I – Hangjongeren met problemen

21

betekenis speelt. De twee coffeeshops in de hotspot trekken met name Nederlandse
bezoekers uit de omgeving. We horen in de informele gesprekken dat er wel eens
Belgen zijn die sporadisch de shop komen bezoeken. Deze Belgische bezoekers
zouden volgens passanten en omwonenden wel worden toegelaten in de coffeeshop,
maar zelf hebben we dit niet geconstateerd.

Verplaatsing
Door de (tijdelijke) sluiting van vier coffeeshops is het aantal coffeeshopbezoekers in
de hotspot toegenomen. Zowel omwonenden als personen die we op de hotspot
aanspreken geven dit aan. Daarnaast lijkt sprake van een verplaatsing van overlast. De
overlast van de hangjongeren in het park lijkt zich vanwege de verhoogde politie-inzet
te verplaatsen naar een locatie net buiten de hotspot. Verder is onze indruk dat de
sluitingen van de coffeeshops tot dusver niet hebben geleid tot substantieel meer
illegale verkoop en overlast van straatdealers op deze hotspot.

Scheiding der markten
De markten voor soft- en harddrugs zijn in deze gemeente op deze hotspot dermate
beperkt zichtbaar, dat we niet onomstotelijk kunnen vaststellen of de markten
gecombineerd of gescheiden zijn. In de gesprekken met de jongeren in het park komt
wel naar voren dat zij softdrugs in de coffeeshop of van vrienden kopen, terwijl ze
voor harddrugs iemand bellen of daarvoor een afspraak maken. Bij ons bestaat
hierdoor de indruk dat de markten eerder gescheiden dan gecombineerd zijn.

22

INTRAVAL – Lokaal gezien

3. GEMEENTE II (On)zichtbare handel

In dit hoofdstuk behandelen we de resultaten van het verdiepende veldwerk in een
grote gemeente in Zuid-Nederland. Van de drie onderwerpen (handhaving I-criterium,
verplaatsing en scheiding der markten) die uit de eerste fase naar voren komen is deze
gemeente geselecteerd vanwege de handhaving van het I-criterium.
Volgens de in de eerste fase geraadpleegde experts hebben zich hier enkele
ontwikkelingen voorgedaan sinds de opschorting van het I-criterium sinds 1 juli 2015.
Vanaf dat moment hebben niet-ingezetenen in deze gemeente weer toegang tot de
coffeeshops in tegenstelling tot de periode daarvoor. Het coffeeshoptoerisme in deze
gemeente is volgens de lokale experts daardoor toegenomen, terwijl het
softdrugstoerisme juist is afgenomen. Verder zeggen de experts in de eerste fase dat er
minder overlast is rond coffeeshops, terwijl het aantal geregistreerde
overlastincidenten in 2015 juist hoger lijkt te liggen dan in 2014 (figuur 3.1).
Figuur 3.1 Geregistreerde overlast-, softdrugs- en harddrugsincidenten in verdiepingsgemeente IV

200

Overlast
Softdrugs
Harddrugs

150
100
50
0

We hebben in deze gemeente één hotspot vastgesteld die twee coffeeshops bevat. In
totaal zijn zes lokale experts geraadpleegd, 20 informele gesprekken gevoerd op de
hotspot, 40 omwonenden geënquêteerd, 40 softdrugsgebruikers ondervraagd en 40
systematische observaties uitgevoerd.

3.1 Beschrijving hotspot
In deze paragraaf geven we een beschrijving van de hotspot en zetten we kort uiteen
waarom voor deze hotspot is gekozen.

Beschrijving
De hotspot omvat een uitgaansgebied van de grootste kern in de gemeente en de
omliggende pleinen, parken en straten. Het is een druk gebied. Er komen voornamelijk

Gemeente II – (On)zichtbare handel

23

jonge mensen om te winkelen, te eten of te borrelen. Ook lopen er Nederlandse en
buitenlandse medewerkers van de plaatselijke ondernemingen door het gebied.
De kern van de hotspot is een lange straat waaraan ongeveer 40 horecagelegenheden
gevestigd zijn. De straat loopt van de ene kant van de hotspot helemaal door tot de
andere kant. Aan de ene kant wordt de hotspot begrensd door een groot plein met een
kerk waar enkele bankjes geplaatst zijn, terwijl de andere kant wordt begrensd door
een brug. In het midden van deze straat - en dus in het midden van de hotspot - is een
klein plein. Verspreid door de straat hangt een groot aantal camera’s.
Aan de andere kant van de hotspot staat een groot museum met een daaraan grenzend
park. Het park bevat veel groen waar bezoekers beschut kunnen zitten. Verderop is
een plein waar een skatebaan is gerealiseerd waarvan veelvuldig gebruik wordt
gemaakt. Eén kant van de hotspot bestaat uit straten die parallel lopen aan de straat
met de horecagelegenheden. De gebouwen in deze straten hebben voor het grootste
gedeelte een woonfunctie.

Reden voor keuze hotspot
De hotspot is gekozen omdat hier voor de opschorting van het I-criterium sprake zou
zijn van straathandel. De straatdealers zouden softdrugs in de coffeeshop kopen om
die duurder door te verkopen aan buitenlandse toeristen. Zij waren duidelijk zichtbaar
in de openbare ruimte, maar zouden sinds de opschorting van het I-criterium zijn
verdwenen. Er zou vrijwel geen sprake meer zijn van druggerelateerde overlast in de
hotspot. Het verschil tussen de periode voor en na de handhaving van het I-criterium is
groot volgens de experts. Door deze hotspot te kiezen hebben we deze ontwikkeling
die de experts schetsen nader willen duiden.

3.2 Coffeeshops en coffeeshoptoerisme
In deze paragraaf behandelen we voor elk van de twee coffeeshops in de hotspot
afzonderlijk hoe de situatie rondom de shop eruit ziet en of er sprake is van
coffeeshoptoerisme. Er zijn twee coffeeshops gevestigd in het gebied die beide het
pand delen met een café. De eerste coffeeshop wordt gekenmerkt door het
bijbehorende terras en is gevestigd aan ene kant van de hotspot aan de lange straat met
de horecagelegenheden. De tweede coffeeshop wordt gekenmerkt door het feit dat
deze geen aanduiding op de gevel heeft en is gevestigd aan de andere kant van de
hotspot aan het plein met de kerk.

Coffeeshop met terras
De eerste coffeeshop in het gebied staat bij de meeste mensen bekend als ‘de
coffeeshop met het terras’, maar eigenlijk hoort het terras bij het café dat in het zelfde
pand gevestigd is. De coffeeshop, die ook een andere naam draagt dan het café, is
gevestigd in een kleine ruimte in het pand en heeft een eigen deur en drempel. Dat
mensen de shop herkennen aan het terras heeft te maken met de in het oog springende

24

INTRAVAL – Lokaal gezien

meubels die samen het terras vormen. De meubels zijn gemaakt van massief hout en
gelakt zodat ze in alle weeromstandigheden buiten kunnen staan.

Terras
Gedurende de onderzoeksperiode is het doorgaans goed weer. Het terras is dan ook
vrijwel de hele dag goed gevuld. Zowel de klanten van het café als van de coffeeshop
maken gebruik van het terras. Volgens de omwonenden levert dit geen tot weinig
overlast op met uitzondering van geluidsoverlast. Er wordt namelijk, zoals op de
meeste terrassen, zo nu en dan (hard) gepraat en gelachen. In dit gedeelte van de straat
is slechts één terras, waardoor de geluidsoverlast meer opvalt bij omwonenden en
passanten. De coffeeshop wordt goed bezocht, zowel door Nederlanders als door
toeristen. Dat er sprake is van coffeeshoptoerisme komt niet alleen naar voren in de
enquête onder softdrugsgebruikers, maar blijkt ook uit het grote aantal verschillende
talen dat op het terras wordt gesproken. Op basis van de gevoerde gesprekken op de
hotspot en interviews met lokale experts is naar schatting zo’n 30 procent van de
bezoekers van deze shop niet-ingezetene van Nederland.

Steeg met graffiti
Tegenover de coffeeshop met het terras zit een steeg die leidt naar het park bij het
museum. De steeg oogt donker en één van de muren is beklad met graffiti. De meeste
bezoekers zetten hun fietsen in deze steeg neer. Overdag zorgt dit niet of nauwelijks
voor problemen, maar in de loop van de avond beginnen jongere mannen rond te
hangen in de steeg. Een aantal van hen zijn klanten van de coffeeshop, maar anderen
komen er bij staan zonder de coffeeshop binnen te gaan. In de informele gesprekken
die we gevoerd hebben komt naar voren dat sommige bewoners de aanwezigheid van
deze personen in de steeg als intimiderend ervaren en enkelen relateren hun
aanwezigheid aan de coffeeshop. Op de donderdag-, vrijdag-, en zaterdagavond zet de
coffeeshop twee portiers in om op het terras en in de steeg toezicht te houden.

Coffeeshop zonder aanduiding
Het contrast met de andere coffeeshop in de hotspot, gevestigd aan het plein met de
kerk, is groot. Enkele bewoners die we spreken weten ondanks dat ze er vlakbij wonen
niet van het bestaan van deze coffeeshop af, omdat de coffeeshop aan de buitenkant
geen aanduiding heeft. Op de gevel staat alleen de naam van het café dat op de
benedenverdieping gevestigd is, maar niet die van de op de bovenverdieping
gevestigde coffeeshop. De eigenaar vertelt ons dat dit een bewuste keuze is. Hiermee
wil hij ervoor zorgen dat zijn vaste klanten zijn shop kunnen vinden, maar ongewenste
klanten niet. Zo probeert hij het rustige karakter van zijn coffeeshop te behouden. De
binnenkant van de coffeeshop is modern ingericht en er is een rookruimte met vier
tafels waar mensen hun aankoop kunnen nuttigen.

Coffeeshoptoerisme
Ook bij deze coffeeshop is er sprake van coffeeshoptoerisme. Het percentage
buitenlandse bezoekers wordt door zowel de eigenaar als een lokale expert geschat op
zo’n 30 procent. Uit het gesprek dat we met de eigenaar hebben blijkt dat er

Gemeente II – (On)zichtbare handel

25

momenteel weer meer toeristen komen dan toen het I-criterium gehandhaafd werd.
Met name de Belgen weten de shop nu weer te vinden. Toen zij de coffeeshop niet in
mochten reden zij vaak door naar andere plaatsen in Nederland waar het wel mocht.

Straatdealers
Zowel de coffeeshopeigenaar als een lokale expert geven aan dat, terwijl de Belgen uit
de gemeente wegbleven, andere toeristen naar de gemeente bleven komen ondanks de
opschorting van het I-criterium. Daarvan profiteerden de straatdealers. Ook op de
hotspot zelf - met name op het plein met de kerk waar de coffeeshop aan gelegen is ontstonden problemen met buitenlandse toeristen die van het nabijgelegen vliegveld
naar het centrum kwamen. Deze toeristen, vaak voor zaken in Nederland, kwamen
voor de dichte deur van de coffeeshop te staan en maakten gebruik van de diensten
van straatdealers die op het plein met de kerk waren verschenen.
De gemiddelde burger heeft hier - op basis van de door ons gevoerde informele
gesprekken - weinig van gemerkt, met uitzondering van de direct omwonenden van
het plein met de kerk, waar de overlast van straatdealers zich volgens diverse bronnen
concentreerde. De coffeeshopeigenaar en een aantal omwonenden met zicht op het
plein geven aan dat er vanaf de eerste dag dat het I-criterium werd gehandhaafd
dealers op het plein stonden. De coffeeshopeigenaar is voor zijn eigen deur
aangesproken of hij softdrugs bij één van de dealers wilde kopen.

3.3 Illegale verkoop en softdrugstoerisme
In deze paragraaf beschrijven we of en hoe er sprake is van illegale verkoop van softdan wel harddrugs en of er sprake is van softdrugstoerisme.

Illegale verkoop softdrugs
Het lijkt erop dat illegale verkoop van softdrugs momenteel wel plaatsvindt op de
hotspot, maar dat dit minder zichtbaar is dan voor de opschorting van het I-criterium.
Geen van de onderzoekers heeft een transactie zien plaatsvinden of gezien dat er zich
drugsrunners of straatdealers in de openbare ruimte bevinden. Toch geeft een
minderheid van de omwonenden in de enquête aan dat er nog steeds wordt gehandeld
in soft- en in harddrugs door straatdealers.
Dit horen we ook in enkele informele gesprekken. Op basis daarvan zou gaan om
jonge jongens die voorbijgangers vragen of ze softdrugs willen kopen. Als iemand
geïnteresseerd is halen ze het uit een tas die ergens in de struiken verstopt ligt. Ze
kennen de kneepjes van het vak en hebben nooit meer dan vijf gram softdrugs op zak,
zodat ze niet gearresteerd worden door de politie. Enkele lokale ondernemers die we
spreken bevestigen deze werkwijze van de dealers. De jongeren zouden zich door de
grote stad in deze gemeente verplaatsen, waarbij de hotspot slechts één van de plekken
is waar deze jonge dealers opereren. Dit verklaart wellicht ook waarom de
onderzoekers ze gedurende onderzoeksperiode niet hebben waargenomen.

26

INTRAVAL – Lokaal gezien

Actief
Dat de jongens actief zijn wordt bevestigd door een groep jonge skaters die we
spreken op het plein voor het stadhuis. Zij worden inderdaad soms gevraagd of ze wiet
of wat anders willen kopen, maar slaan dat naar eigen zeggen af. Als zij willen
gebruiken regelen ze het via mensen uit de groep die 18 zijn en gewoon in de
coffeeshop kunnen kopen. Uit deze en andere gesprekken wordt ook duidelijk dat er
wel eens iets verhandeld wordt in het park bij het museum. Een bepaald deel van het
park waar bankjes zijn geplaatst en bekend staat onder de jeugd als ‘het
blowersparkje’ zou een plek zijn waar veel gekocht en verkocht wordt. Het gebruik
van softdrugs in het park is door ons wel waargenomen, maar het verhandelen van
soft- of harddrugs niet.

Minder zichtbaar
We horen in meerdere gesprekken dat de aan drugs gerelateerde problematiek er al
jaren is, maar dat de zichtbaarheid daarvan veel groter was in de periode dat het
I-criterium werd gehandhaafd. Met name het plein met de kerk zag er in deze periode
anders uit, omdat er elke dag straatdealers stonden. Het waren met name jonge dealers
die probeerden geld te verdienen door aan buitenlanders die de shop niet in mochten
drugs te verkopen. Ze spraken ze aan en verkochten zowel wiet van buiten de shop
(voor lagere prijzen) als wiet van binnen de shop (voor hogere prijzen). Nu de
buitenlanders weer naar binnen mogen valt het mensen in de hotspot op dat de dealers
niet meer bepalend zijn voor het straatbeeld.

Dealers op het plein
Volgens de ondervraagde voorbijgangers bestond de groep dealers die actief waren op
het plein met de kerk voornamelijk uit jonge mannen. Een jongerenwerker bevestigt
dat het ging om een groep van ongeveer 30 kansarme jongeren die geld wilden
bijverdienen met de verkoop van softdrugs. Enkele van hen kwamen uit de gemeente
zelf, maar een groot gedeelte was afkomstig uit de Randstad.

3.4 Overlast
In deze paragraaf beschrijven we de aard en omvang van verschillende
overlastvormen op de hotspot. Het gaat om overlast van uitgaanspubliek, daklozen die
op het plein met de kerk rondhangen en (hang)jongeren die in het openbaar blowen en
drinken.

Uitgaanspubliek
De meest prominente vorm van overlast in de hotspot is afkomstig van het
uitgaanspubliek. Zij veroorzaken geluidsoverlast en richten vernielingen aan. Ook ligt
er na uitgaansavonden braaksel op straat en stinkt het op bepaalde plekken door het
vele wildplassen. De omwonenden geven aan dat het niet alleen overlast ten gevolge
van het gebruik van alcohol is, maar dat zij ook het idee hebben dat er veel harddrugs met name ecstasy - wordt gebruikt door het uitgaanspubliek.

Gemeente II – (On)zichtbare handel

27

De meeste personen die in de appartementencomplexen wonen nemen deze overlast
voor lief, omdat zij ‘zelf ook jong zijn’ en bewust in het gebied zijn gaan wonen
vanwege de centrale ligging. Ze geven aan dat ze van te voren wisten dat het een
uitgaansgebied is waar dit soort zaken kunnen voorkomen. Dit geldt niet voor
bewoners van de woningen in de parallelle zijstraat van de lange uitgaansstraat waar
de overlast het meest hardnekkig is. Zij vinden dat de gemeente meer zou moeten
doen om de overlast te beperken tot de uitgaansstraat en zou moeten voorkomen dat de
overlast zich naar hun straat verspreidt. Zij klagen vooral over het uitgaanspubliek dat
na de sluitingstijd van de kroegen hun straat in loopt om te braken, wild te plassen of
rond te hangen met alle geluidsoverlast van dien.

Dak- en thuislozen
Op het plein met de kerk hangen enkele dak- en thuislozen rond. Hun aanwezigheid
op het plein kan worden verklaard doordat hier vroeger in de buurt een opvanglocatie
zat die momenteel niet meer in gebruik is. Het feit dat zij er onverzorgd uitzien en
mensen – waaronder ook klanten van restaurants – lastig vallen en om geld vragen
wordt door omwonenden en passanten als overlast ervaren. Bovendien zijn zij vaak
duidelijk onder invloed van alcohol of drugs of kampen zij met psychische problemen
waardoor zij dreigend overkomen op andere personen in de openbare ruimte. Enkele
medewerkers van een omliggend bedrijf durven ’s avonds niet alleen meer naar de
auto te lopen, omdat er zo nu en dan dak- en thuislozen liggen te slapen op de
bedrijfsparkeerplaats. De coffeeshopeigenaar van de shop zonder aanduiding geeft aan
contact te hebben met de verslavingszorg om de situatie onder controle te houden en
dat dit prima verloopt.

(Hang)jongeren
Met name in de steeg bij de coffeeshop met het terras, maar ook in het park bij het
museum, is er sprake van overlast door jongeren die daar in het openbaar blowen en
drinken of zonder doel rondhangen. Dat laatste geeft de mensen een onveilig gevoel
als zij er langs moeten lopen en enkelen van hen vermoeden dat het dezelfde jongens
zijn die in harddrugs handelen. Ook op het plein met de kerk hangt jeugd op de daar
geplaatste bankjes, maar deze overlast lijkt onschuldiger van aard. Het gaat daar met
name om zwerfvuil dat blijft liggen of om geluidsoverlast.

3.5 Resumé
Samenvattend omvat de hotspot het uitgaansgebied (en de omliggende pleinen, parken
en straten) van de grootste kern in de gemeente. Het centrale deel van de hotspot is
een lange straat waaraan ongeveer 40 horecagelegenheden gevestigd zijn. Aan één
kant van de hotspot zit een groot museum met een aangrenzend park. Het park bevat
veel groen waar men beschut kan zitten. De andere kant van de hotspot bestaat uit
straten die parallel lopen aan de straat met de horecagelegenheden.

28

INTRAVAL – Lokaal gezien

Er zijn twee (totaal verschillende) coffeeshops in de hotspot gevestigd. De eerste
coffeeshop in het gebied staat bij de meeste mensen bekend als ‘de coffeeshop met het
terras’, terwijl de tweede geen aanduiding op de gevel heeft. Tegenover de coffeeshop
met het terras zit een steeg met een met graffiti bekladde muur. Hier hangen jongere
mannen die waarschijnlijk naar de coffeeshop zijn geweest, hetgeen door passanten als
intimiderend wordt ervaren. Bij de andere coffeeshop is aan de buitenkant totaal niet
te zien dat het om een coffeeshop gaat: het is er rustig en netjes en er gebeurt vrijwel
nooit iets voor de deur. Beide coffeeshops trekken toeristen, ongeveer 30 procent.
Daarmee is het coffeeshoptoerisme ten opzichte van de periode van handhaving van
het I-criterium toegenomen, hetgeen in overeenstemming is met wat de experts in de
eerste fase aangeven.
Uit diverse bronnen blijkt dat de illegale verkoop van softdrugs – en mogelijkerwijs
ook van harddrugs – nog steeds voorkomt, maar minder zichtbaar is dan in de periode
voordat het I-criterium werd opgeschort. In de periode dat het I-criterium werd
gehandhaafd stonden er met name op het plein met de kerk duidelijk groepen
straatdealers die toeristen – die met goedkope vluchten naar de gemeente waren
gekomen voor softdrugs – aanspraken of zij drugs wilden kopen. Deze groepen
zouden voor een belangrijke deel uit jongeren hebben bestaan die uit de Randstad
kwamen. Op dit moment bestaan de aanbieders op de illegale markt uit lokale jongens
die waarschijnlijk zowel soft- als harddrugs proberen te slijten aan minderjarigen of
niet goed ingelichte toeristen. Wij hebben ze gedurende de onderzoeksperiode echter
niet gezien.
Volgens geraadpleegde experts in de eerste fase zou er minder overlast zijn rond
coffeeshops, terwijl het aantal geregistreerde overlastincidenten in 2015 juist hoger
lijkt te liggen dan in 2014. Dit zou verklaard kunnen worden doordat de meest
prominente overlastvormen niet zozeer softdrugsgerelateerd zijn, maar worden
veroorzaakt door uitgaanspubliek, dak- en thuislozen en (hang)jongeren. Met name
bewoners in de parallelle zijstraten van de lange uitgaansstraat hebben last van het
uitgaanspubliek. Zo ligt er braaksel op straat, ervaren zij stankoverlast als gevolg van
wildplassen en is er sprake van geluidsoverlast door schreeuwende mensen. Daarnaast
geven omwonenden en passanten aan het vervelend te vinden dat er veel dak- en
thuislozen rondhangen op het plein met de kerk en dat zij mensen lastig vallen en geld
aan ze vragen. Een andere vorm van overlast is het hangen van jongeren in de steeg bij
de coffeeshop met het terras, maar ook in het park bij het museum. Zij drinken en
blowen daar in het openbaar of hangen zonder doel rond. Enkele omwonenden
vermoeden ook een link met de illegale verkoop van harddrugs.

Onderwerpen
Van de drie onderwerpen die voortvloeien uit de eerste fase is de handhaving van het
I-criterium de reden waarom deze gemeente is geselecteerd. Sinds de opschorting van
het I-criterium sinds 1 juli 2015 hebben zich volgens de experts enkele ontwikkelingen
voorgedaan in deze gemeente.

Gemeente II – (On)zichtbare handel

29

Handhaving I-criterium
Het loslaten van de handhaving van het I-criterium lijkt in deze gemeente een positief
effect te hebben tegen de handel in drugs door straatdealers en drugsrunners.
Omwonenden, passanten en experts geven aan dat de opschorting van het I-criterium
er toe heeft geleid dat de straathandel, die na de invoering ervan was ontstaan, weer uit
het zicht is verdwenen. Er was hier voor invoering niet of nauwelijks sprake van
overlast als gevolg van coffeeshoptoerisme. De ontstane straathandel leidde tot
overlast en onveiligheidsgevoelens bij omwonenden en passanten, omdat zij niet
eerder geconfronteerd waren met deze zichtbare vorm van drugsoverlast. De
straatdealers en drugsrunners zijn overigens nog wel actief, maar niet meer
kenmerkend voor het straatbeeld van de hotspot.

30

INTRAVAL – Lokaal gezien

4. GEMEENTE III

Drugsrunners

In dit hoofdstuk beschrijven we de resultaten van de verdieping in een grensgemeente
in Zuid-Nederland. Deze gemeente is geselecteerd, omdat alle drie onderwerpen die
uit de eerste fase voortkomen (handhaving I-criterium, verplaatsing en scheiding der
markten) hier een rol spelen. De gemeente bestaat uit een middelgrote stad en een
buitengebied. De stad heeft een grote aantrekkingskracht op toeristen uit binnen- en
buitenland.
Het I-criterium wordt in deze gemeente sinds mei 2012 met hoge prioriteit
gehandhaafd, met als gevolg dat niet-ingezetenen sindsdien geen toegang meer hebben
tot de coffeeshops. De overlast rond enkele in het centrum gelegen coffeeshops zoals
het rondhangen van drugsrunners, het lastig vallen van voorbijgangers en het (pogen
te) verkopen van drugs, zou hierdoor zijn verminderd. In overeenstemming met
hetgeen de experts zeggen, is sprake van een daling in 2015 ten opzichte van 2014 in
het aantal geregistreerde overlastincidenten (figuur 4.1).
Figuur 4.1 Geregistreerde overlast-, softdrugs- en harddrugsincidenten in verdiepingsgemeente V

200

Overlast
Softdrugs
Harddrugs

150
100
50
0

De experts vermoeden dat de softdrugshandel voor een deel is verplaatst naar andere
(minder zichtbare) verstrekkingskanalen. Bovendien zou het daarbij vooral om
harddrugs gaan, terwijl de illegale verkoop van softdrugs is afgenomen. Hierbij is
onduidelijk in hoeverre de markten van soft– en harddrugs elkaar overlappen.
Een andere reden om deze gemeente te selecteren is dat de gemeente ook in de vorige
meting als verdiepingsgemeente was opgenomen (in de zomer van 2015), wat een
vergelijking tussen beide metingen mogelijk maakt.
We hebben in deze gemeente twee hotspots vastgesteld. De eerste hotspot is ook in de
vorige meting van de monitor vastgesteld en omvat drie coffeeshops. In totaal zijn
voor deze hotspot acht lokale experts geraadpleegd, 11 informele gesprekken gevoerd

Gemeente III – Drugsrunners

31

op de hotspot, 20 omwonenden geënquêteerd, 23 softdrugsgebruikers bevraagd en 24
observaties uitgevoerd.
De tweede hotspot is niet in de vorige meting meegenomen. In deze hotspot ligt één
coffeeshop. In totaal zijn voor deze hotspot tien lokale experts geraadpleegd, tien
informele gesprekken gevoerd op de hotspot, 22 omwonenden geënquêteerd, 19
softdrugsgebruikers bevraagd en 26 observaties uitgevoerd.

4.1 Beschrijving hotspots
In deze paragraaf geven we een beschrijving van de twee hotspots en zetten we kort
uiteen waarom voor deze hotspots is gekozen.

Beschrijving eerste hotspot
De eerste hotspot bevindt zich aan de oever van de rivier die de stad in twee delen
splitst. De hotspot ligt op een steenworp afstand van de binnenstad. De kern bestaat uit
een brede kade en een straat die naar het centrum loopt. Een brug die beide oevers van
de stad verbindt vormt ene grens van de hotspot. Aan de andere kant liggen enkele
kantoorpanden.
Aan de andere zijde van de hotspot ligt een onoverzichtelijke wijk met verschillende
typen woningen, onderdoorgangen en parkeergarages. In de straat die richting centrum
loopt, bevindt zich één coffeeshop en een verscheidenheid aan andere ondernemingen.
In de straat is het relatief rustig, alleen op marktdagen is er meer verkeer.
Aan de kade staan panden van drie of vier verdiepingen die vooral bestaan uit
woningen. Hiertussen zijn twee hotels gevestigd en enkele kantoorpanden. De kade
bestaat verder uit een aantal (ondergrondse) wegen die het gebied doorkruisen en een
lager gelegen deel aan het water. Aan de rand van de hotspot ligt een busstation dat
gedurende de dag, vooral tijdens spitsuren, veel door reizigers wordt gebruikt. In de
avonduren is het er rustig.
Het lager gelegen deel van de kade is vanaf de weg bereikbaar via een trap. Het
bestaat uit een relatief breed plein met bomen die veel schaduw geven en het uitzicht
van de woningen op de kade deels belemmeren. De kade is met een stenen muur
fysiek afgeschermd van het verkeer en het hoger gelegen bewoonde deel van de kade.
Aan de kade liggen enkele boten aangemeerd, waarvan twee momenteel in gebruik
zijn als coffeeshop. Dit deel van de kade doet de hele dag rustig aan, er komen weinig
mensen. De personen die er komen zijn vooral coffeeshopbezoekers.
Op de hotspot is er sprake van cameratoezicht. De camera’s hangen duidelijk in het
zicht. Verder hangt er op de kade een bord waarop in het Nederlands, Frans en Engels
staat geschreven dat het verboden is om op straat drugs te kopen.

32

INTRAVAL – Lokaal gezien

Beschrijving tweede hotspot
De tweede hotspot bevindt zich in het oostelijke deel van de stad. De kern van de
hotspot bestaat uit het plein voor het station en een straat die vanuit het plein richting
het centrum van de stad loopt. Een doorlopende weg aan de achterzijde van het station
vormt de andere grens van deze hotspot. De eerste parallelwegen van de straat die
vanuit de hoofdingang naar het oude centrum lopen bakenen het gebied verder af.
De panden aan de voorzijde van het station bestaan uit drie tot vier etages. De onderste
etage is vaak in gebruik als winkel of horecagelegenheid terwijl de bovenliggende
etages uit appartementen bestaan. De straten en trottoirs zijn in dit deel van de stad
breed opgezet.
De straat die vanuit het station naar het centrum van de stad leidt is van de vroege
ochtend tot de late middag vol met winkelend en werkend publiek. In de avonduren
keert de rust in dit gebied terug. Dit deel van de hotspot is vooral een doorloop- of
slentergebied. Veel van de aanwezige personen komen met het openbaar vervoer en
lopen van het station naar andere delen van de stad en vice versa. De omliggende
straten zijn gedurende de dag rustiger. Daar parkeren vooral bewoners en ondernemers
hun auto, maken er een wandeling of reizen veelal ’s ochtends naar en ’s avonds terug
van werk. In één van deze rustige zijstraten is de enige coffeeshop op deze hotspot
gevestigd.
Aan de voorzijde van het station, op het station en bij de coffeeshop is er sprake van
cameratoezicht. Het cameratoezicht staat op borden aangegeven en er hangen
verschillende camera’s aan de voorzijde van het station en in de omgeving van de
coffeeshop. Aan de achterzijde van het station en in de zijstraten van de straat die van
het hoofdstation naar het centrum leidt is geen cameratoezicht aanwezig.

Reden voor keuze hotspots
De voornaamste reden voor de keuze van de eerste hotspot is dat er in dit gebied
drugsrunners zouden rondlopen en -hangen die passanten aanspreken. De runners
zouden zich daarbij hoofdzakelijk richten op niet-ingezetenen die geen toegang meer
hebben tot de drie coffeeshops in het gebied. Ook zouden personen die in auto’s met
buitenlandse kentekens in het gebied rijden door deze personen worden aangesproken.
De runners zouden zich voornamelijk ophouden op de kade en dan vooral in de
nabijheid van het busstation en de trap naar het lager gelegen deel van de kade. Een
andere reden om deze hotspot vast te stellen is dat gebied ook in de vorige meting van
deze monitor is onderzocht, hetgeen een vergelijking tussen beide metingen mogelijk
maakt.
Ook de tweede hotspot is gekozen vanwege de aanwezigheid van drugsrunners.
Bewoners en ondernemers zouden zich hierover beklagen. De runners zouden zowel
op het station als aan de voor- en achterzijde van het station actief zijn. De klanten van
de runners zouden voornamelijk buitenlandse (hard)drugsgebruikers zijn die met de
trein op het station aankomen.

Gemeente III – Drugsrunners

33

4.2 Coffeeshops en coffeeshoptoerisme
In deze paragraaf behandelen we hoe de situatie rondom de coffeeshops eruit ziet en
of er sprake is van coffeeshoptoerisme.

Situatie coffeeshops
Hieronder beschrijven we eerst de situatie rondom de coffeeshops bij de kade en
vervolgens bij het station.

Coffeeshops bij de kade
De eerste hotspot omvat in totaal drie coffeeshops waarvan twee in aangemeerde
boten zijn gevestigd en één in de straat naar het centrum. De twee coffeeshops aan de
kade genieten (inter)nationale bekendheid en hebben volgens lokale experts,
omwonenden en softdrugsgebruikers een sterke aantrekkingskracht op (buitenlandse)
toeristen. Een bewoonster die al lang in het gebied woont noemt één van de
coffeeshops “de bekendste softdrugsboot van de wereld”.
Overdag zien we bij alle drie coffeeshops weinig bezoekers. Pas in de avonduren en
dan met name in het weekend neemt het aantal bezoekers toe. De bezoekers komen
veelal lopend, per fiets of scooter naar de coffeeshops aan de kade. Fietsers maken
gebruik van fietsenrekken in de nabijheid van de coffeeshops, terwijl de scooters er
naast worden geparkeerd. Een kleiner aantal bezoekers komt met de auto en maakt
gebruik van een parkeerplaats die in het verlengde van de kade ligt. Bij de coffeeshop
in de straat naar het centrum parkeren de bezoekers de auto meestal (kort) op een vrije
parkeerplaats of, wanneer er geen plek vrij is, simpelweg op het trottoir.

Coffeeshop bij het station
Op de tweede hotspot is één coffeeshop gevestigd. De coffeeshop zit op nog geen
twee minuten lopen van de hoofdingang van het station. De coffeeshop ligt in een
rustige éénrichtingsstraat waar vrijwel alleen woningen zijn gevestigd. Ondanks dat de
coffeeshop dichtbij het station en een centrale winkelstraat ligt doet de omgeving aan
als een doorsnee woonwijk.
Voor de bezoekers van de coffeeshop is er weinig parkeergelegenheid. Aan de ene
zijde van de straat staan paaltjes die parkeren onmogelijk maken en aan de andere kant
zijn parkeerplaatsen voor vergunninghouders. Fietsen en scooters worden in de
nabijheid van de coffeeshop of iets verder op in de straat op het trottoir geparkeerd of
tegen gevels gezet.

Coffeeshoptoerisme
Uit alle gesprekken die we hebben gevoerd blijkt dat het coffeeshoptoerisme in deze
gemeente in de afgelopen jaren flink is afgenomen. Vooral de coffeeshops aan de kade
trokken voor de invoering van het I-criterium veel buitenlandse bezoekers. Sinds de
invoering is dit aantal sterk gedaald en neemt dit geleidelijk aan nog verder af. Er is in

34

INTRAVAL – Lokaal gezien

de gemeente niet of nauwelijks nog sprake van coffeeshoptoerisme. Dat geldt ook
voor de vier coffeeshops in de twee hotspots.
Tijdens het veldwerk komen we dagelijks niet-ingezetenen tegen die proberen de
coffeeshops te betreden. Ze worden echter niet binnen gelaten. In feite betreft het dan
ook geen coffeeshoptoerisme. Volgens een coffeeshopeigenaar hebben alle
coffeeshopeigenaren op verzoek van de gemeente recentelijk gezamenlijk
geïnventariseerd hoeveel niet-ingezetenen zij in twee weken de toegang vanwege het
I-criterium hebben geweigerd. Volgens deze eigenaar blijkt uit die inventarisatie dat
dit dagelijks meer dan 200 personen zijn, waarvan gemiddeld 15 per dag bij zijn
coffeeshop aan de kade. Het gaat hierbij om klanten die de shops aan de deur moeten
weigeren, omdat ze niet voldoen aan het Ingezetenencriterium, maar ook omdat ze
geen uittreksel van het bevolkingsregister kunnen of willen overdragen.
Uit gesprekken met lokale experts, met mensen op de hotspot en met
coffeeshopbezoekers blijkt eveneens dat nog dagelijks niet-ingezetenen aan de deur
van de coffeeshops worden geweigerd. Ongeveer de helft van de geënquêteerde
omwonenden en ondernemers ziet (heel) vaak mensen die niet in Nederland wonen en
van wie ze denken dat ze naar deze gemeente komen om in de coffeeshops softdrugs
te kopen. Dit gebeurt volgens hen het hele jaar door. Volgens sommigen komt dit
vooral voor in de avonduren en weekenden. In onze observaties zien we dat meerdere
keren per dag kleine groepen niet-ingezetenen de toegang worden geweigerd bij de
vier coffeeshops. Uit informele gesprekken met taxichauffeurs blijkt dat zij direct na
de invoering met grote regelmaat geweigerde bezoekers naar andere gemeenten met
coffeeshops vervoerden. Deze ritten komen volgens hen nog steeds wel voor, maar
zijn in aantal flink afgenomen.

Onbekend met regelgeving
Volgens enkele coffeeshopmedewerkers zijn deze kleine groepen niet-ingezetenen
vaak niet goed op de hoogte van de gemeentelijke regelgeving. Ze weten bijvoorbeeld
niets af van het I-criterium of zijn – door verschillende bronnen op internet - in de
veronderstelling dat dit criterium enige tijd geleden evenals het Besloten-clubcriterium
is afgeschaft. Een lokale expert geeft aan dat ze in de laatste jaren en nog steeds
investeren in folders en borden om bezoekers voor te lichten over het I-criterium.

Controles
In alle vier coffeeshops wordt elke bezoeker nauwkeurig gecontroleerd op leeftijd en
herkomst. Wanneer wij de coffeeshops bezoeken moeten we - naast het tonen en laten
scannen van een identiteitsbewijs - bij elk bezoek weer aangeven in welke
postcodegebied in Nederland we staan ingeschreven. Dit is volgens enkele
coffeeshopmedewerkers een extra controle om zeker te zijn dat de bezoeker - ondanks
het hebben van een Nederlands identiteitsbewijs - in Nederland staat ingeschreven.

Coffeeshops onder druk
De coffeeshopeigenaren geven aan dat ze door de afname van het coffeeshoptoerisme
veel werknemers hebben moeten ontslaan. Ze werken dagelijks met hooguit nog een
Gemeente III – Drugsrunners

35

paar personeelsleden. Het kan volgens hen ook niet meer uit om aparte gastheren of
portiers in dienst te hebben. Personeelsleden die aan de deur van de coffeeshop
stonden, traden naast gastheer ook op als parkeerwachter, portier, beveiliger en
schoonmaker van de openbare ruimte. Een coffeeshopeigenaar, die voorheen altijd
twee man op straat had staan die ervoor zorgden dat het verkeer werd geregeld en er
geen overlast ontstond, zegt deze service vanwege de sterke terugloop in omzet niet
meer te kunnen bieden.
Ook tijdens onze bezoeken aan de coffeeshops zien we dat er vaak twee en soms één
persoon in de coffeeshops aan het werk zijn. Wanneer ze met twee zijn houdt de een
de deur in de gaten, terwijl de ander de mensen vanachter de bar bedient. Op rustigere
momenten – vaak vroeg in de ochtend – zien we meestal maar één persoon in de
coffeeshops aan het werk.

4.3 Illegale verkoop en drugstoerisme
In deze paragraaf beschrijven we of er sprake is van illegale verkoop van drugs, de
aard van de illegale verkoop, wie bij de verkoop betrokken zijn en of er sprake is van
drugstoerisme.

Illegale verkoop
Uit gesprekken met lokale experts, personen die we informeel op straat spreken,
softdrugsgebruikers, omwonenden en omwerkenden blijkt dat er op beide hotspots
softdrugs buiten de coffeeshops worden verkocht en dat er tevens harddrugs worden
aangeboden. Enkele lokale experts geven hierbij aan dat een strikte scheiding tussen
de verkoop van soft- en harddrugs niet echt te maken is. Zo zijn verkopers de
afgelopen jaren breder geworden in hun aanbod; iemand die softdrugs verkoopt kan
vaak ook – via anderen - wel aan harddrugs komen en vica versa.
Toch is er volgens deze experts in het algemeen sprake van een scheiding in de harden softdrugsmarkt. Zo worden volgens enkele lokale experts op de kade en aan de
voorzijde van het station op straat vooral softdrugs verkocht, terwijl het aan de
achterzijde van het station vooral om harddrugs gaat.
Uit de enquêtes onder omwonenden en ondernemers blijkt dat zij voor de verkoop van
drugs minder goed onderscheid kunnen maken. De meeste van hen zien wel dat er op
de hotspot verkoop plaatsvindt, maar weten niet om wat voor soort drugs het gaat.
Ongeveer de helft van de geënquêteerde softdrugsgebruikers geeft aan dat ze wel eens
drugs is aangeboden op de kade, waarvan het merendeel zegt dat het dan om zowel
soft- als harddrugs ging.

Bij de kade
Terwijl we op de kade en in de straat naar het centrum rondlopen worden we meerdere
keren aangesproken door verschillende personen met de vraag of we softdrugs willen

36

INTRAVAL – Lokaal gezien

kopen. Wanneer we met deze personen in gesprek gaan merken we dat ze ook
harddrugs zeggen te verkopen. Een enkele keer krijgen we ook direct de vraag of we
harddrugs (heroïne) willen kopen.

Bij het station
Volgens vrijwel alle lokale experts vindt in de omgeving van het station illegale
verkoop van drugs plaats. Ongeveer de helft van de geënquêteerde omwonenden zegt
in het gebied (heel) veel drugsrunners te zien en een minderheid ziet (heel) veel
straatdealers. Ook uit ongeveer de helft van de informele gesprekken op de hotspot
blijkt dat er illegale verkoop van drugs plaatsvindt.
We zien in de omgeving van het station meerdere personen die we eerder op de kade
voorbijgangers, meestal bezoekers van de coffeeshops, hebben zien aanspreken om ze
drugs te verkopen. In de omgeving van het station zien we niet dat ze voorbijgangers
aanspreken. Wij zijn daar zelf ook niet door illegale drugsverkopers aangesproken.

Locaties elders in de stad
Volgens meerdere lokale experts blijkt dat de verkoop van drugs in deze gemeente
niet exclusief gebonden is aan de twee hotspots. Ook in de directe omgeving van de
hotspots, bijvoorbeeld in de nabijgelegen straten, vindt de verkoop volgens hen plaats.
Verder noemen ze diverse wijken van de stad, dorpen in de buurt, snelwegen, grote
parkeerplaatsen aan de snelweg en winkelcentra als locaties waar illegale verkoop van
drugs plaatsvindt. Ook wijken en dorpen in de buurt van de Belgische grens zijn
volgens hen contact- en transactieplaatsen voor drugskopers en –verkopers.

Aard illegale verkoop
In de afgelopen jaren staat de aanpak van illegale verkoop van drugs hoog op de
prioriteitenlijst van politie en gemeente. Vooral bij de kade is de politie veelvuldig
zichtbaar en minder zichtbaar - in burger - aanwezig, bovendien maken ze gebruik van
cameratoezicht. Op het station loopt naast politie een beveiliger rond. Dit heeft
volgens de meeste lokale experts als gevolg dat de aard van de illegale verkoop van
drugs in de afgelopen jaren is veranderd.

Van dealen naar drugsrunnen
Uit de enquête onder omwonenden en informele gesprekken op de hotspots blijkt dat
respondenten moeilijk onderscheid kunnen maken tussen straatdealers en
drugsrunners. Ze weten vaak niet of de verkoper daadwerkelijk drugs bij zich heeft.
Lokale experts geven aan dat er vrijwel alleen nog drugsrunners op beide hotspots
aanwezig zijn. Op basis van onze observaties en gesprekken met de respondenten is
onze indruk dat de runners eerst contact maken en dat later op een plek buiten de
hotspot de verkoop plaatsvindt.
- Contactlegging
Op de kade zien we op verschillende locaties drugsrunners staan. Ze staan vooral bij
het bushokje, de trap en op verschillende plekken op het lager – meer uit het zicht -

Gemeente III – Drugsrunners

37

gelegen deel van de kade. Enkele runners fietsen rond of zitten op een muurtje bij de
rivier. We zien en horen van dichtbij dat voorbijgangers op de kade worden
aangesproken of toegefloten. Dit zijn niet alleen geweigerde coffeeshopbezoekers,
maar ook personen die onderweg zijn naar de coffeeshop of om wat voor reden dan
ook op de kade aanwezig zijn. Zelf zijn wij ook meerdere keren door de runners
aangesproken. Wanneer we aan de runners in verschillende gesprekken duidelijk
maken dat we met een onderzoek bezig zijn, blijkt dat weinig effect op hen te hebben.
Met hun illegale activiteiten gaan zij onverminderd door.
De runners begroeten de mensen meestal eerst in het Frans of Engels, bijvoorbeeld
“ça va?” of “hello”. Ze lijken hiermee vast te willen stellen of de persoon die zij
aanspreken uit het buitenland komt en daardoor hoogstwaarschijnlijk een nietingezetene is. Andere runners slaan deze stap over en beginnen het gesprek met
“marihuana?”, “wil je wiet?” of “kein Eintritt”. De meeste personen die worden
aangesproken reageren een beetje angstig of weifelend. Ze lopen vaak een paar passen
uit de richting van de runner of reageren niet. Vaak verheffen de runners dan hun
stem, fluiten deze personen na of lopen een aantal passen achter ze aan.
Soms volgt hierna nog een kort gesprek, waarbij in de meeste gevallen de bezoekers
uiteindelijk afwijzend reageren op het aanbod van de runner. Een beperkt deel van de
personen blijft langer met de runner in gesprek. Het lijkt erop dat in die gevallen wordt
gesproken over de vraag naar drugs en het aanbod van de runner, dat er wordt
onderhandeld over de prijs en dat er informatie wordt uitgewisseld over de locatie van
de daadwerkelijke koop. We zien dat soms telefoonnummers worden uitgewisseld of
met woorden en handgebaren duidelijk wordt gemaakt waar en wanneer de
daadwerkelijke transactie zal plaatsvinden. Enkele van deze gesprekken vinden plaats
binnen gehoorafstand. Eén van de runners – met wie we eerder een gesprek hebben
gevoerd - komt na zo’n gesprek glimlachend naar ons toe en zegt na de beklonken
deal: “Zo doe je dat”.
Op het oog lijken de runners op de kade redelijk zelfstandig te werk te gaan. Ze staan
vaak in kleine groepen van twee tot vijf personen, maar zodra een potentiële klant zich
aandient neemt één van de groep het initiatief om contact te maken. De runners staan
in direct contact met elkaar. Zelf geven de runners aan dat zij vrijwel alle andere
runners op de kade kennen en enkele van hen worden tijdens gesprekken met ons door
andere runners gewaarschuwd dat wij misschien van de politie zijn.
Vrijwel alle lokale experts en meerdere omwonenden onderschrijven bovenstaande
werkwijze van contactlegging. De experts geven verder aan dat de runners zich ervan
bewust zijn dat ze zich in een gebied bevinden waar politie- en cameratoezicht is. De
daadwerkelijke overdracht van geld en drugs vindt daarom niet op de kade plaats. De
runners hebben volgens experts ook zelden drugs bij zich.
- Overdracht geld en drugs
Op andere locaties, buiten het zicht van de camera’s en politie, vindt meestal de
daadwerkelijke overdracht van geld en drugs plaats. Volgens enkele omwonenden
38

INTRAVAL – Lokaal gezien

gebeurt dit bijvoorbeeld in drukke en minder overzichtelijke straten en pleinen, in
parkeergarages of bij een dealpand in de nabijgelegen wijk.
Een lokale drugsexpert legt de werkwijze van de runners verder uit door te vertellen
dat runners soms wel vijf “schijven” inbouwen om detectie door politie te voorkomen.
Hiermee bedoelt hij dat kopers naar meerdere locaties worden gestuurd of met
meerdere runners in gesprek gaan. Zo vindt bijvoorbeeld op de kade het gesprek plaats
waarbij een telefoonnummer wordt uitgewisseld. De koper krijgt vervolgens de
opdracht om verder te lopen. Tijdens het lopen wordt zijn nummer gebeld. Dan komt
de koper in contact met een tweede runner die hem naar een volgende plek stuurt en
vraagt wat de koper wil kopen. Op die plek moet de koper soms het geld laten zien of
overhandigen. Als er veel politie in het gebied aanwezig is worden volgens de expert
door de runners meer tussenpersonen ingezet. Uiteindelijk is het doel van de runners
dat de koper naar een locatie uit het zicht van de politie wordt geleid. Daar wordt
uiteindelijk de drugs overhandigd.
De runners met wie wij hebben gesproken geven tevens aan een vaste klantenkring te
hebben opgebouwd. Deze klanten hoeven ze niet meer op de kade aan te spreken,
want ze hebben bij een eerdere verkoop reeds telefoonnummers uitgewisseld. Het
contact verloopt telefonisch en deze klanten komen niet op de kade.
- Werkwijze bij het station
In tegenstelling tot bij de kade zijn de runners bij het station minder opzichtig
aanwezig. Er zijn volgens een beperkt aantal omwonenden en ondernemers ook hier
enkele groepen runners actief. Volgens meerdere lokale experts is de verkoop van
drugs op deze hotspot minder opzichtig en zijn de runners mobieler. Contactlegging
met kopers verloopt volgens lokale experts vaak telefonisch en de overdracht gebeurt
vaak in enkele seconden. In informele gesprekken op de hotspot geven enkele
bewoners aan dat runners vaak in tweetallen met een scooter aanwezig zijn. De één
geeft volgens hen de drugs aan de koper terwijl de ander de omgeving in de gaten
houdt. Vaak zijn de twee runners pas vlak voor de verkoop aanwezig om direct daarna
per scooter weer te vertrekken.
Het station heeft een directe treinverbinding met een nabijgelegen stad in België.
Volgens lokale experts maken Belgische harddrugsverslaafden gebruik van deze
verbinding om aan de achterkant van het station harddrugs te kopen. In het station is
een loopbrug die over meerdere sporen van het station loopt. Dit is één van de plekken
waar de runners vaak op deze klanten wachten. Gebruikers lopen al dan niet samen
met de runners naar de achterzijde van het station. Daar is geen cameratoezicht en
kunnen runners buiten het zicht van de camera’s de transactie afhandelen.
Een lokale drugsexpert geeft aan dat de voornamelijk Belgische gebruikers achter het
station de harddrugs in gebruikershoeveelheden kopen en meestal direct meenemen in
de trein terug naar België. Wanneer het de gebruikers lukt om binnen zeven minuten
de drugs te kopen zijn ze met dezelfde trein waarmee ze naar Nederland zijn gekomen

Gemeente III – Drugsrunners

39

alweer onderweg richting België. Om te voorkomen dat zij bij een van de veelvuldige
controles in de trein worden gepakt, verstoppen ze de drugs in de trein.

Relatie met de coffeeshops
Voor wat betreft de handel en werkwijze van runners en dealers zien we weinig
verschil tussen beide hotspots. Enig verschil is wellicht dat rond het station er geen
enkele relatie lijkt te zijn met de coffeeshop, terwijl aan de kade de coffeeshops ook
wel eens wiet verkopen aan de runners die het doorverkopen aan buitenlandse
bezoekers.

Aanpak van kopers van drugs
Niet-ingezetenen die softdrugs kopen en verklaren dat ze dit meenemen naar het
buitenland riskeren een boete van 160 euro. Deze maatregel is ingevoerd om de
buitenlandse kopers in deze gemeente verder te ontmoedigen. Het aantal aan kopers
van drugs uitgereikte boetes is volgens experts beperkt. Zij merken op dat ze de
voorkeur geven aan een verklaring van een koper over de runner of dealer boven een
boete aan de koper. Wanneer zij de koper een proces-verbaal geven, wil hij vaak niet
meer meewerken en houdt verder zijn mond. Bij de controles in de Belgische trein
werkt het geven van een boete voor het kopen van drugs volgens enkele lokale experts
wel beter. De verklaringen van die kopers zijn voor het aanpakken van dealers volgens
de experts minder waardevol. Zij zeggen vaker de dealer die vaak in harddrugs handelt
niet te kennen.

Illegale verkopers
De runners en dealers zijn vaak sportief gekleed. Zij dragen meestal een spijkerbroek
met een trainingsjasje, gecombineerd met gympen en een heuptasje. Sommige dragen
een trainingsbroek in plaats van een spijkerbroek. Een enkeling heeft een petje op. Ze
spreken vaak Nederlands en Arabisch. Uit de gesprekken die we met ze hebben
gevoerd blijkt dat een aantal uit de Randstad afkomstig is, hoewel ze soms al jaren in
de gemeente wonen waar ze nu actief zijn. Genoemd zijn Amsterdam, Rotterdam en
Gouda als gemeenten van herkomst. Ook in andere onderzoeken naar lokaal
drugsbeleid in zuidelijke gemeenten is door experts opgemerkt dat sommige
drugsrunners afkomstig zijn uit gemeenten in de Randstad.1
Het runnen en dealen is voor een aantal de belangrijkste bron van inkomsten. Dat
geldt niet voor iedereen. We hebben ook runners gesproken die werken in
bijvoorbeeld een horecagelegenheid, maar die zich zodra ze vrij zijn met drugsrunnen
bezighouden. Daarnaast zijn er runners en dealers die drugs verkopen om in hun eigen
gebruik te kunnen voorzien. We hebben diverse runners gesproken die onder invloed
waren. Niet altijd van drugs, maar ook van drank. Het middelengebruik maakt ze niet
altijd vriendelijker. Ook onderling hebben we ruzies en onenigheid tussen runners
gezien. De klandizie is niet meer wat het tot een aantal jaren geleden was, de
1

Snippe, J., R. Nijkamp, B. Bieleman (2013). Onderzoek drugsbeleid Venlo 2012-2013. St.
INTRAVAL, Groningen-Rotterdam; Politieacademie (2014). Softdrugsbeleid in Midden en West
Brabant & Zeeland. Politieacademie, Apeldoorn.
40

INTRAVAL – Lokaal gezien

concurrentie wordt daardoor groter en de tolerantie naar elkaar ook wellicht minder.
Lokale experts beamen dit. Het aantal klanten is volgens hen afgenomen en de runners
gaan minder goed met elkaar om, “het is grimmiger geworden.” Klanten worden lastig
gevallen door de runners, “iedere Belgische auto wordt aangevallen.” Waar vroeger
de concurrentie geen probleem was omdat er voldoende kopers waren, geeft dat nu
door het teruglopen van klanten meer onderlinge spanningen.

Klanten
De klanten van de runners en dealers zijn buitenlandse bezoekers die als
coffeeshoptoerist naar Nederland komen, maar wanneer zij niet worden toegelaten tot
de coffeeshop en toch drugs willen kopen ter plekke transformeren in een
softdrugstoerist. Daarnaast hebben de runners en dealers jeugdige gebruikers van
onder de 18 jaar als klant. Zij kunnen niet terecht in de coffeeshop en doen wel eens
een beroep op een runner. Deze jeugdige klanten maken echter vooral gebruik van
andere klanten die ook wat voor hen willen kopen. Verder is er een categorie klanten
die behoort tot de doelgroep van de maatschappelijke opvang. Onder deze groep zitten
relatief veel harddrugsgebruikers.

Drugstoerisme
De drugstoeristen die naar deze gemeente komen bestaan naast de softdrugstoeristen,
die kennelijk nog steeds niet op de hoogte zijn van de wijzigingen in het gemeentelijke
coffeeshopbeleid, ook uit harddruggebruikers met name uit België. Op de hotspot bij
het Centraal Station, met name aan de achterzijde, vormen zij een belangrijk deel van
de klanten van de daar actieve dealers.
De reden dat deze gebruikers naar deze gemeente komen om hun drugs te kopen is dat
dit voor hen het eerste station over de Nederlandse grens is. Hoewel in hun
woonplaats ook harddrugs te koop zal zijn, komen zij volgens lokale experts naar
Nederland omdat de straf wanneer ze voor drugsbezit worden aangehouden hier lager
is. In Nederland krijgen ze ten hoogste een boete voor een gebruikershoeveelheid aan
harddrugs, terwijl dit in België of Duitsland tot een hogere straf zou leiden. Anders
dan in het verleden vindt het gebruik van de drugs niet (meer) in de buurt van het
station plaats. De harddrugs worden door de gebruikers die met de trein komen vrijwel
altijd weer mee de trein in genomen. De pakkans is volgens de lokale experts ondanks
dat er controles zijn in de trein relatief laag.
Een aantal jaren geleden zag het er volgens lokale experts aan de achterkant van het
station anders uit. Er werd gebruikt in leegstaande panden en bewoners en politie
vonden destijds ook voorwerpen van drugsgebruik. Die worden nu niet of nauwelijks
meer aangetroffen. Ook de leegstaande panden zijn er niet meer. Er lopen nog wel
harddrugsverslaafden rond die er hun drugs komen halen. Het runnen en de handel
gaat de hele dag door.
De aanwezigheid van harddrugsgebruikers wordt volgens lokale experts door veel
bewoners gezien als een aspect van de wijk dat er nu eenmaal bij hoort. Zij zouden de
aanwezigheid van gebruikers en dealers niet als overlast melden. Er zou bij de
Gemeente III – Drugsrunners

41

bewoners sprake zijn van gewenning. De aanwezigheid van verslaafden in de straat
die contact hebben met jongeren op scooters zal bij sommige bewoners eerder tot een
gevoel van onveiligheid leiden dan dat zij er overlast van ondervinden. De dealers
vallen de bewoners niet lastig en de harddrugsverslaafde wil alleen zijn drugs en zoekt
doorgaans geen problemen. Voor de buurtbewoners die we hebben gesproken is de
handel “een soort achtergrond gebeuren”. In de tijd dat het nabijgelegen park “nog
echt een junkenpark” was, was de overlast volgens bewoners vele malen erger. Zij
vinden dat drugshandel nu eenmaal hoort bij het wonen in een stad. Zij zijn zich er
wel van bewust dat dit op de achtergrond continue speelt. “Dan zijn ze weer een
aantal maanden actief op de ene locatie, dan weer op de andere locatie. Deze buurt is
zo en zal zo blijven.”

4.4 Overlast
In deze paragraaf beschrijven we de aard en omvang van verschillende
overlastvormen op de hotspots..

Runners en dealers
Vrijwel alle geënquêteerde omwonenden en ondernemers zien op de hotspot rond de
kade en boulevard runners en dealers. Ongeveer de helft geeft aan dat ze wel eens
overlast ervaren van deze runners en dealers. Een minderheid meldt er (heel) veel
overlast van te ondervinden. Op de hotspot rond het station ziet ongeveer de helft van
de geënquêteerde omwonenden en ondernemers wel eens runners en dealers. Een
enkele respondent ervaart er (heel) veel overlast van. De overlast rond het station doet
zich volgens omwonenden en ondernemers het hele jaar en op alle dagen in dezelfde
mate voor, terwijl de overlast op de kade zich meer in de zomermanden en ’s middags
en ‘s avonds voordoet.
Tijdens onze observaties hebben we veel personen op straat zien rondhangen, wat
meer op de hotspot rond de kade dan rond het station. Op beide locaties hebben we
gezien dat ze voorbijgangers aanspreken. Op de hotspot rond de kade hebben we ook
handel in drugs waargenomen. In informele gesprekken op en rond deze hotspot
zeggen respondenten dat er nog vaak mensen rondhangen. Zij denken dat het runners
of dealers zijn. Wel merken respondenten vaak op dat het er minder zijn dan eerder het
geval was. Sommigen zeggen dat het er minder zijn dan voor de invoering van het
Ingezetenencriterium. Het zijn volgens de respondenten “jonge mannen tussen de 20
en 30 jaar met een buitenlands uiterlijk”. Onze respondenten worden ook wel eens
aangesproken of ze wiet willen kopen. Vrijwel geen enkele respondent is van mening
dat de rondhangende personen een directe relatie hebben met de coffeeshop. Ze
proberen wiet te verkopen aan de klanten van de coffeeshops. Ongeveer de helft van
de softdrugsgebruikers die we op de hotspot rond de kade spreken en die vrijwel
allemaal de coffeeshops bezoeken geven aan dat zij wel eens drugs aangeboden
krijgen op de kade. Op de hotspot rond het station gaat het om slechts enkele
gebruikers die wel eens zijn aangesproken.

42

INTRAVAL – Lokaal gezien

Lokale experts merken op dat de overlast op de kade met name betrekking heeft op
softdrugs en dat de overlast vooral zichtoverlast is. Omwonenden zien de
drugsrunners, zien ook dat ze voorbijgangers aanspreken en vermoeden vaak dat het
om dealen gaat. Enkele experts zien die observaties van omwonenden ook terug in de
meldingen, die vaak zouden bestaan uit de mededeling van de bewoner dat de runners
en dealers er weer staan.
Op de hotspot rond het station waar volgens diverse lokale experts vooral in harddrugs
wordt gehandeld is minder (zicht)overlast, omdat de harddrugsdealers niet willen
opvallen in het straatbeeld. Dealers in harddrugs hebben volgens diverse experts meer
te verliezen dan de drugsrunners. Wanneer zij worden aangehouden bij een transactie
krijgen ze afhankelijk van de hoeveelheid drugs die wordt aangetroffen een straf die
hoger is dan voor de handel in softdrugs. Zij zorgen er dan ook voor dat ze zo min
mogelijk worden opgemerkt en dat de transactie vlot en zonder gedoe verloopt. Ook
voor omwonenden valt de handel die er is niet of nauwelijks op, geeft geen overlast en
levert daarom geen drugsmelding op. De dealpanden kunnen wel veel overlast geven.
In dat geval wordt er - ook volgens geïnterviewde bewoners - vaak wel gemeld. “Wat
wel heel vervelend is zijn thuisadressen. Dan is er zoveel overlast in korte tijd dat
mensen wel melden.”
Experts menen dat er sprake is van een afnemende meldingsbereidheid, vooral bij
bewoners die al langer rond de hotspots wonen. Sommige bewoners hebben al jaren
lang te maken met drugshandel rond hun woning. Het is er voor hen min of meer bij
gaan horen. Zij constateren het wel, maar zo lang zij er zelf niet of nauwelijks last van
hebben melden ze het niet (meer). In informele gesprekken zeggen sommige bewoners
dat zij vaak de politie hebben gebeld, maar dat de politie “vaak niet komt opdagen.”
Volgens deze bewoners heeft het geen zin meer om een melding te maken. Vrouwen
die we op de hotspot informeel hebben gesproken geven aan dat zij zich er onveilig
voelen en ’s avonds niet op de hotspot komen, in elk geval niet alleen.

Overige vormen van drugsoverlast
Andere vormen van overlast doen zich volgens omwonenden en ondernemers
(aanzienlijk) minder voor. Rond de hotspot op de kade heeft ongeveer de helft van de
omwonden en ondernemers wel eens overlast van verkeer of foutgeparkeerde auto’s.
Ook het hard rijden met scooters wordt in informele gesprekken door omwonenden
genoemd. Rond het station speelt verkeersoverlast volgens hen niet of nauwelijks.
Blowen op straat zien omwonenden en ondernemers op beide hotspots vaak. Sommige
bewoners klagen over de wietlucht die het huis binnen komt doordat jongeren voor de
voordeur zitten te blowen en de rookgeur naar binnenkomt. Gebruik van alcohol op
straat komt volgens bewoners en ondernemers minder vaak voor, gebruik van
harddrugs zelden of nooit.

Overlast coffeeshops
Ook van de coffeeshops ervaren de omwonenden weinig tot geen overlast. Ongeveer
de helft ruikt in de buurt van een coffeeshop wel eens een wietlucht, maar de meesten

Gemeente III – Drugsrunners

43

zeggen hiervan geen overlast te ondervinden. Op de beide hotspots geven slechts
enkele omwonenden en ondernemers aan daar (heel) veel overlast van te ervaren.

Drugstoeristen
Bewoners en ondernemers zien vooral bezoekers van coffeeshops. Het onderscheid in
coffeeshoptoeristen en softdrugstoeristen lijkt voor hen lastig te maken. Vrijwel alle
omwonenden en ondernemers zien wel eens coffeeshoptoeristen en drugstoeristen op
de hotspots. Omdat het Ingezetenencriterium in de deze gemeente strikt wordt
gehandhaafd en niet-ingezetenen niet tot de coffeeshops worden toegelaten, doelen de
bewoners vermoedelijk op personen van wie zij denken dat ze niet in Nederland
wonen en naar de gemeente zijn gekomen en drugs willen kopen in de coffeeshop. In
feite gaat het hierbij om softdrugstoeristen en niet om coffeeshoptoeristen. Hoe
bewoners en ondernemers het ook zien, vrijwel geen enkele respondent ondervindt
van deze drugstoeristen overlast. Dat geldt voor zowel de hotspot rond de kade en
boulevard als de hotspot rond het station. Voor personen op de hotspots die voor
harddrugs komen geldt dat omwonenden en ondernemers dat niet aan de persoon
kunnen zien of ze zeggen geen idee te hebben of die ook wel eens op de hotspot
aanwezig zijn.

Meldingen
Bij de kade zien we tijdens observaties de runners vaker in de middag en avonduren.
In de ochtend is er weinig activiteit. Volgens lokale experts zijn de runners actiever in
de zomermaanden dan in de wintermaanden. Dat blijkt ook uit meldingen van
bewoners bij het Drugsmeldpunt van de gemeente. In de zomermaanden zijn er meer
meldingen van bewoners over activiteiten van drugsrunners in hun buurt.

Ontwikkeling
De meeste meldingen zijn in de periode april 2012 tot september 2016 ontvangen in de
maanden juni, juli en augustus, terwijl vooral de maanden november en december
vaak relatief rustig zijn. Het aantal meldingen is in de wijken waar de hotspots liggen
de afgelopen jaren fors afgenomen. Ten opzichte van 2013, toen het aantal meldingen
het hoogst was, is in de wijk waarin de hotspot rond de kade ligt het aantal meldingen
met drie kwart afgenomen, terwijl dit in de wijken waarin de hotspot rond het station
ligt ongeveer is gehalveerd. Lokale experts merken hierover op dat er bij de bewoners
wellicht sprake is van meldingsmoeheid of dat er bij hen mogelijk gewenning
optreedt. Uit de enquête onder omwonenden blijkt dat op beide hotspots een
minderheid overlast van drugs of alcohol heeft gemeld bij politie of gemeente.
Op de hotspots zelf - waar relatief veel werd gemeld door omwonenden - is eveneens
sprake van een daling van de drugsmeldingen. Op de hotspot rond de kade is deze
daling het sterkst. Het aantal woningen dat zicht heeft op de hotspot is beperkt.
Bewoners van deze woningen zien wat er op de kade gebeurt en zijn volgens lokale
experts de voornaamste melders van overlast. “Het zijn geen heel frequente melders,
maar er zijn wel melders die vaker een melding maken.”

44

INTRAVAL – Lokaal gezien

De informatie van bewoners is in de loop van de tijd gedetailleerder geworden, mede
omdat het drugsmeldpunt daar ook gerichter en meer is naar gaan vragen. Wanneer zij
de bewoner terugbellen, vertellen ze aan welke informatie zij behoefte hebben, zoals
signalementen van verkopers, automerken en kentekens. In de informatieverstrekking
wordt dat in folders ook naar bewoners gecommuniceerd. Op de hotspot rond het
station, waar door omwonenden (aanzienlijk) minder overlast werd gemeld, is de
daling ook minder sterk (ongeveer een derde). Rond het station lijkt minder sprake te
zijn van de door diverse experts vermelde meldingsmoeheid en gewenning aan
overlast.

4.5 Vergelijking 2015
De drugsoverlast heeft sinds 2012 een hoge prioriteit gekregen in de lokale driehoek.
Politie en gemeente pakken met het DOEN (Drugs Overlast Effe Niet) team samen de
overlast aan. Uit de eerste meting in 2015 bleek dat de bewoners de overlast als stabiel
zagen, terwijl de gemeente en de politie vooral op de wat langere termijn van een
beheersbare situatie en daling van de overlast spraken. De stringente aanpak van de
straathandel leek zijn vruchten af te werpen.
Ook in 2016 zijn runners en dealers nog volop aanwezig op de hotspots. Ze lopen er
rond, staan in kleine groepjes en spreken voorbijgangers aan. Op hotspot rond de kade
en boulevard waar vrijwel nog uitsluitend bezoekers van de coffeeshops komen, is dit
gedrag zichtbaarder dan op de hotspot rond het station waar zij meer opgaan in het
winkelend en werkend publiek.

Hotspot kade en boulevard
De situatie op de hotspot rond de kade en boulevard kunnen we vergelijken met de
vorige meting van de monitor omdat deze hotspot in beide metingen is onderzocht.
Van het beperkte aantal omwonenden en ondernemers rond de kade en boulevard dat
zicht heeft op de hotspot en door ons is geënquêteerd, zien ook in 2016 vrijwel alle
respondenten er nog runners en in iets mindere mate dealers. Ongeveer de helft ervaart
er wel eens overlast van runners. Dat is meer dan in de meting van 2015 toen een
minderheid van de respondenten van runners overlast ondervond.
Het verschil is dat in 2015 meer bewoners zijn geënquêteerd, terwijl gesproken wordt
van de buurt als het geografische gebied waar de overlast is ervaren en niet van de
hotspot zelf. Door het bevragen van een relatief groot aantal respondenten, zullen ook
bewoners zijn geënquêteerd die geen direct zicht hebben op de hotspot. Zij zullen
daardoor minder snel runners en dealers hebben waargenomen en er ook minder
overlast van hebben ondervonden. Dat blijkt ook uit de meldingen van overlast van
alcohol-/drugsoverlast die omwonenden het afgelopen jaar hebben gedaan. In de
eerste meting hebben negen van de 95 bewoners (9%) overlast gemeld, terwijl dit er in
de tweede meting zeven van de 20 omwonenden (35%) zijn. De verschillen in
geënquêteerde omwonenden en met name de afstand tot de hotspot maakt een
rechtstreekse vergelijking tussen de resultaten van beide metingen lastig. In hoeverre
Gemeente III – Drugsrunners

45

de overlast in 2016 verder is afgenomen, is op basis van de enquête onder de bewoners
niet vast te stellen.

Cijfers meldpunt
Van het drugsmeldpunt hebben we de meldingen van drugsoverlast van bewoners
ontvangen van mei 2012 tot en met augustus 2016. Uit dit overzicht blijkt dat
bewoners sinds 2013 rond beide hotspots jaarlijks (aanzienlijk) minder overlast zijn
gaan melden. Op de hotspot rond de kade en boulevard is deze afname het sterkst.
Door lokale experts wordt hierover echter opgemerkt dat deze meldingen afhankelijk
zijn van de inzet van de politie op de hotspots en de politieke aandacht die er voor is.
Door de inzet van de politie is volgens diverse experts mede door het opleggen van
gebiedsontzeggingen en –verboden vanwege het overtreden van een samenscholingsverbod het aantal runners en dealers afgenomen. Maar ook zij vragen zich hierbij af of
dit ook tot minder overlast leidt met name voor omwonenden van de hotspot op de
kade en boulevard. De toenemende zichtbaarheid van runners en dealers op die
hotspot in combinatie met de niet altijd vriendelijke bejegening van bezoekers van de
coffeeshops door deze illegale verkopers en de onderlinge concurrentie tussen runners
die wordt aangewakkerd door een teruglopend aantal buitenlandse bezoekers zou
volgens deze experts ook wel eens tot meer overlast voor omwonenden kunnen leiden.

4.6 Resumé
In deze grensgemeente in Zuid-Nederland, waar vooral drugsrunners op
overlastlocaties actief zijn, hebben we twee hotspots geselecteerd. De eerste hotspot is
de kade en boulevard waar twee van de drie coffeeshops op deze hotspot zijn
gevestigd. De derde coffeeshop ligt in een zijstraat van de boulevard. Deze hotspot is
gekozen vanwege de aanwezigheid van drugsrunners die softdrugs aanbieden aan
passanten en overlast zouden geven. Dit gebied is ook in de eerste meting van de
monitor onderzocht.
De tweede hotspot bestaat uit het plein voor het station en een straat daarachter. Ook
op deze locatie zijn runners actief die zich vooral richten op buitenlandse bezoekers
die met de trein naar de gemeente komen. Een deel van de buitenlandse bezoekers
bestaat uit drugsgebruikers die voor harddrugs zouden komen. In één van de zijstraten
is een coffeeshop gevestigd.
Alle respondenten benadrukken in de gesprekken dat het coffeeshoptoerisme in deze
gemeente sinds de invoering van het Ingezetenencriterium en de strikte handhaving
ervan fors is afgenomen. Vanwege de strikte handhaving gaat het niet langer om
coffeeshoptoeristen, want de coffeeshops komen niet-ingezetenen niet meer in, maar
om softdrugstoeristen. Het aantal niet-ingezetenen dat naar deze gemeente komt om
softdrugs te kopen in de coffeeshops neemt geleidelijk verder af.
Uit de enquête onder omwonenden en informele gesprekken op de hotspots blijkt dat
de meeste respondenten geen onderscheid maken tussen straatdealers en drugsrunners.
46

INTRAVAL – Lokaal gezien

Ze weten vaak niet of de verkoper daadwerkelijk drugs bij zich heeft. Volgens lokale
experts zijn er vrijwel alleen nog drugsrunners op beide hotspots aanwezig. De
werkwijze van de verkopers is de afgelopen jaren gewijzigd. De runners maken
contact met de kopers, terwijl de verkoop van de drugs later op een afgesproken
locatie buiten de hotspot plaatsvindt.
Vrijwel alle geënquêteerde omwonenden en ondernemers zien op de hotspot rond de
kade en boulevard runners en dealers. Ook tijdens onze observaties zien we dat er
runners actief zijn en dat er in drugs wordt gehandeld. Ongeveer de helft van de
omwonenden en ondernemers geeft aan hiervan wel eens overlast te ondervinden. Een
minderheid meldt er (heel) veel hinder van te ondervinden. Op de hotspot rond het
station ziet ongeveer de helft van de geënquêteerde omwonenden en ondernemers wel
eens runners en dealers. Ook tijdens onze observaties zien we dat hier runners actief
zijn. Een enkele respondent ervaart (heel) veel hinder van de drugsrunners. Overige
vormen van drugsoverlast - zoals verkeersoverlast, overlast van coffeeshops en
softdrugstoeristen - doen zich op de beide hotspots niet of nauwelijks voor.
Evenals in 2015 zijn ook in 2016 runners en dealers nog volop aanwezig op de
hotspots. Ze lopen er rond, staan in kleine groepjes en spreken voorbijgangers aan. Op
de hotspot rond de kade en boulevard - waar vrijwel nog uitsluitend bezoekers van de
coffeeshops komen - is dit gedrag zichtbaarder dan op de hotspot rond het station waar
zij meer opgaan in het winkelend en werkend publiek.

Onderwerpen
De gemeente is geselecteerd omdat het I-criterium strikt wordt gehandhaafd en er
sprake is van verplaatsing van de drugshandel naar andere (minder zichtbare)
verstrekkingskanalen. Daarbij zou het vooral om harddrugs gaan, terwijl onduidelijk is
in hoeverre de markten van soft– en harddrugs elkaar overlappen.

Handhaving I-criterium
Sinds de invoering van het I-criterium en de handhaving ervan is het aantal
softdrugstoeristen in deze gemeente sterk afgenomen. Uit de meldingen van bewoners
die door het drugsmeldpunt zijn ontvangen, blijkt dat bewoners op de hotspot rond de
kade en boulevard veel minder overlastmeldingen hebben gedaan. De afname is het
sterkst in 2014 en zet zich voort in 2015 en 2016, maar vlakt steeds verder af. Doordat
tevens de meldingsbereidheid lager zou zijn geworden, is het volgens experts lastig
aan te geven of de door bewoners ervaren overlast in 2016 nog verder is afgenomen en
daadwerkelijk lager is dan in 2015.

Verplaatsing
Op basis van onze observaties en gesprekken met de respondenten is onze indruk dat
de runners eerst contact maken en dat later op een plek buiten de hotspot de
afhandeling van de drugstransactie plaatsvindt. Volgens lokale experts is de verkoop
van drugs in deze gemeente niet exclusief gebonden aan de twee hotspots. Ook in de
directe omgeving van de hotspots, bijvoorbeeld in de nabijgelegen straten, vindt de
verkoop volgens hen plaats. Verder noemen ze diverse wijken van de stad, dorpen in
Gemeente III – Drugsrunners

47

de buurt, snelwegen, grote parkeerplaatsen aan de snelweg en winkelcentra als locaties
waar illegale verkoop van drugs plaatsvindt.
Ook wijken en dorpen in de buurt van de grens zijn volgens hen contact- en
transactieplaatsen voor drugskopers en -verkopers. Omdat er minder
softdrugstoeristen zijn heeft de politie meer tijd voor het aanpakken van deze handel.
Onder druk van deze handhaving zijn dealers voorzichtiger geworden en zetten ze
meer tussenpersonen in voordat zij op een onopvallende locatie tot de verkoop
overgaan. In hoeverre dit tot minder drugsgerelateerde overlast leidt is onduidelijk. Op
de locaties waar voordat het I-criterium werd ingevoerd de handel plaatsvond - onder
meer de beide hotspots - is er sprake van een afname, maar onder druk van de
handhaving door de politie heeft de handel zich deels verplaatst naar andere delen van
de gemeente.

Scheiding der markten
Volgens experts bieden runners ook harddrugs aan. Een strikte scheiding tussen de
verkoop van soft- en harddrugs is hierbij niet echt te maken. Runners zijn de
afgelopen jaren breder geworden in hun aanbod. Naast softdrugs bieden zij ook
harddrugs aan. De experts zijn echter van mening dat er nog wel sprake is van enige
scheiding in de hard- en softdrugsmarkt. Op de hotspot rond het station worden aan de
voorzijde van het station op straat vooral softdrugs verkocht, terwijl aan de achterzijde
van het station harddrugs worden aangeboden.

48

INTRAVAL – Lokaal gezien

5. GEMEENTE IV

Hangjongeren en straatdealers

In dit hoofdstuk behandelen we de resultaten van het verdiepende veldwerk in een
kleine gemeente in de grenstreek van Oost-Nederland. Deze gemeente is geselecteerd,
omdat twee van de drie onderwerpen die voortkomen uit de eerste fase hier een rol
spelen. Het gaat om de handhaving van het I-criterium en de scheiding der markten.
Deze gemeente heeft één coffeeshop die (zeer) veel Duitse coffeeshoptoeristen trekt.
Er zou niet of nauwelijks sprake zijn van coffeeshopoverlast. Drugsgerelateerde
overlast wordt in deze gemeente niet of nauwelijks gemeld (zie figuur 5.1). Volgens
de geraadpleegde experts richt de coffeeshop zich vooral op de Duitse markt. Het Icriterium is ten tijde van het onderzoek niet in het gemeentelijke beleid opgenomen en
wordt derhalve niet gehandhaafd. De illegale verkoop (vooral door straatdealers) van
softdrugs bedient volgens hen vooral de lokale (Nederlandse) markt en de
drugsproblematiek is bovendien breder dan alleen softdrugs. Volgens de experts is er
een toename van de handel in en het gebruik van harddrugs (speed, xtc) door jongeren.
De vraag is ook of er nog wel sprake is van een scheiding van de markten van soft- en
harddrugs.
Figuur 5.1 Geregistreerde overlast-, softdrugs- en harddrugsincidenten in verdiepingsgemeente II

200

Overlast
Softdrugs
Harddrugs

150
100
50
0

We hebben in deze gemeente één hotspot vastgesteld waarin ook de coffeeshop ligt. In
totaal zijn zeven lokale experts geraadpleegd, 17 informele gesprekken gevoerd op de
hotspot, 43 omwonenden geënquêteerd, 41 softdrugsgebruikers ondervraagd en 40
observaties uitgevoerd.

5.1 Beschrijving hotspot
De hotspot ligt in het centrum van de stad aan de rand van het winkelgebied. De kern
van de hotspot wordt gevormd door een ruime parkeerplaats en een park. Aan één
zijde van de parkeerplaats ligt een drukbezochte winkelstraat die voornamelijk door
Gemeente IV – Hangjongeren en straatdealers

49

winkelend publiek wordt gebruikt. Volgens omwonenden is het er vooral druk in de
weekenden. Aan de parkeerplaats zijn enkele winkels gevestigd, onder meer een
smartshop waar tevens kweekbenodigdheden worden verkocht. Aan de andere kant
van de parkeerplaats liggen appartementen voor senioren. De parkeerplaats is aan de
beide overige kanten toegankelijk voor verkeer.
Aan één kant komt de uitrijstraat van de parkeerplaats uit op een straat waaraan een
park is gelegen. Het park wordt doorkruist door voetpaden waaraan enkele bankjes
staan. Op een grasveld staan enkele ligbanken. De zijde van het park aan de achterkant
van de panden die aan de winkelstraat zijn gelegen, grenst aan een restaurant met een
terras. Rond het park liggen enkele winkels met bovenwoningen, een kantoorpand met
aangrenzend een kleinere parkeerplaats en enkele woningen met tuinen die vaak met
struiken en een muur zijn afgeschermd van het park. Het park is een oase van rust
vergeleken met de drukbezochte winkelstraten in het centrum.
Op ongeveer 100 meter van de parkeerplaats is de coffeeshop gevestigd, de enige
coffeeshop in deze gemeente. Rond de coffeeshop zijn enkele winkels, bedrijven en
woningen gevestigd. De politie en de gemeente beschouwen de parkeerplaats en het
park als een hotspot wanneer het gaat om overlast van softdrugs in de openbare
ruimte. De parkeerplaats wordt ook gebruikt door bezoekers van de coffeeshop.
Jongeren proberen aan deze vaak buitenlandse bezoekers softdrugs te verkopen. Het
park wordt gebruikt door omwonenden voor een korte wandeling en door jongeren die
er op de bankjes zitten, er wat drinken en er ook wel eens een joint roken.

Reden voor keuze hotspot
In de gemeente zijn meer locaties dan alleen het park waar jongeren rondhangen en
softdrugs gebruiken. De groep jongeren die softdrugs gebruikt in het openbaar bestaat
volgens geïnterviewde lokale experts, onder meer medewerkers van het lokale
jongerenwerk en de politie, naar schatting uit zo’n 30 personen. De mobiliteit van
deze jongeren is volgens hen groot, mede door het intensieve politietoezicht op
samenscholen van jongeren en het drugsgebruik in het openbaar. Jongeren ontmoeten
elkaar in kleinere groepen op diverse plekken verspreid over het hele centrum en de
buurten daaromheen. Populaire plekken zijn volgens politie en gemeente locaties waar
zij uit het zicht en redelijk anoniem kunnen verblijven. Voor één van deze
hangplekken, een plein van een school voor voortgezet onderwijs, geldt een
samenscholingsverbod.
Het park op de hotspot wordt door de lokale experts als een veel gebruikte hangplek
voor jongeren genoemd. In het park zou sprake zijn van druggebruik en drugshandel
door jongeren. De aanwezigheid van deze jongeren in het park kan voor omwonenden
en overige gebruikers van het park tot overlast leiden. De nabijgelegen parkeerplaats
wordt gebruikt door winkelend publiek, maar ook door bezoekers van de coffeeshop.
Met name de Duitse bezoekers zouden er door straatdealers worden benaderd. Park en
parkeerplaats vormen volgens de experts de kern van de problematiek in de gemeente.
Daar is sprake van een concentratie van gebruik en handel in drugs waardoor met
name omwonenden zich onveilig zouden voelen.
50

INTRAVAL – Lokaal gezien

5.2 Coffeeshop en coffeeshoptoerisme
In deze paragraaf behandelen we hoe de situatie rondom de coffeeshop eruit ziet en of
er sprake is van coffeeshoptoerisme.

Coffeeshop
In de gemeente is één coffeeshop gevestigd. Deze coffeeshop ligt op ongeveer 100
meter van de hotspot. Vanaf de coffeeshop is het naar het parkeerterrein nog geen
minuut lopen. Pal voor de coffeeshop splitst de weg. De straten liggen aan beide
zijden van de coffeeshop. De coffeeshop is gevestigd in een relatief groot pand dat
meerdere verdiepingen hoog is. De voorzijde van het pand ligt tegen de splitsing aan,
de wegen lopen aan beide zijden van het pand, waardoor er links en rechts van het
pand geen directe buren zijn. Aan de brede achterzijde van het pand grenzen wel
woningen. Deze bewoners hebben geen zicht op de ingang van de coffeeshop. Aan de
straat die vanuit het centrum naar de coffeeshop loopt liggen aan beide zijden enkele
woningen en winkels die wel zicht hebben op de voordeur van de coffeeshop.
De coffeeshop is gevestigd op de begane grond. De tweede verdieping van het pand is
niet meer als coffeeshop in gebruik en staat al langere tijd leeg. De eigenaar wil graag
zicht houden op de klanten en de situatie beheersbaar houden. In overleg met de
gemeente heeft hij op de begane grond een zitgedeelte gehouden waar bezoekers ook
kunnen gebruiken. Hij wil zo voorkomen dat ze buiten op straat gaan gebruiken.
Bij de voordeur van de coffeeshop staan de hele dag twee portiers of gastheren zoals
de eigenaar ze noemt. Zij controleren de bezoekers bij binnenkomst op leeftijd en
vragen naar een identiteitsbewijs. Zij houden ook toezicht op de omgeving en het
parkeergedrag van de bezoekers in de omgeving van de coffeeshop. Hierbij maken ze
ook gebruik van camera’s die aan de buitenkant van de coffeeshop hangen en
waarmee de portiers en het overige personeel de omgeving kunnen monitoren.
Wanneer zij misstanden waarnemen treden zij daartegen op. Foutparkeerders worden
door de portiers gecorrigeerd, zwerfafval ruimen ze direct op en straatdealers in de
omgeving van de coffeeshop sturen ze weg. Tijdens het observeren zien we dat ze
jongeren die buiten blijven wachten op vrienden die de coffeeshops zijn ingegaan,
verzoeken om door te lopen. Bezoekers die de fiets voor de coffeeshop neerzetten
vragen ze die in het fietsenhok aan de zijkant van de coffeeshop te parkeren.
De meeste geënquêteerde omwonenden geven aan geen overlast te ervaren van
foutgeparkeerde auto’s en/of druk autoverkeer. Een minderheid ervaart wel eens
overlast van foutgeparkeerde auto’s en/of druk autoverkeer, enkele omwonden vinden
dat hiervan in hun buurt veel overlast is. Volgens enkele omwonenden die we op de
hotspot hebben gesproken, doet deze vorm van overlast zich wel eens voor in het
weekend. Het is hen niet altijd duidelijk of het om bezoekers van de coffeeshop gaat
of om winkelend publiek.
Op ongeveer 50 meter van de coffeeshop zit een basisschool. De openingstijden van
de coffeeshop zijn volgens de eigenaar afgestemd op de schooltijden van de
Gemeente IV – Hangjongeren en straatdealers

51

basisschool en andere nabijgelegen scholen. Op dagen door de week is de coffeeshop
na 15.00 uur geopend, in het weekend eerder. Verder onderhoudt de eigenaar het
contact met de omwonenden en ondernemers in de buurt. Hij kent deze omwonenden
en ondernemers en heeft veelvuldig contact met ze. Het contact is volgens hem goed.
In de enquête onder omwonenden en ondernemers en de informele gesprekken is het
contact met de coffeeshophouder niet genoemd, maar er is ook geen wanklank
gehoord over de coffeeshop.

Coffeeshoptoerisme
De coffeeshop wordt goed bezocht. Tijdens observaties zien we de heel dag aanloop,
binnen is het vaak druk en in de avonduren vormt zich een rij voor de kassa. De
coffeeshop richt zich evenals de detailhandel in deze gemeente op Duitse klanten. We
zien ook veel Duitsers de coffeeshop bezoeken. De softdrugs in de coffeeshop is in
verhouding relatief prijzig. Een gram kost gemiddeld 12 euro. De eigenaar zegt zich
voor de hoogte van de prijzen te baseren op de prijzen die het Trimbos noemt en op
coffeeshops in nabijgelegen gemeenten. Hij wil niet te laag zitten omdat hij geen
aanzuigende werking wenst. Wanneer hij lagere prijzen hanteert verwacht hij een
grotere toeloop van met name Duitse klanten met mogelijk overlast voor de omgeving.
Op straat worden softdrugs voor zeven of acht euro per gram aangeboden. Bij de
dealers op straat zijn ook grotere hoeveelheden te verkrijgen. De bezoekers van de
coffeeshop zijn voornamelijk Duitsers die gebruikershoeveelheden halen. Veel
bezoekers maken gebruik van de parkeerplaats op de hotspot op ongeveer een minuut
lopen van de coffeeshop. Naast de parkeerplaats is een smartshop gevestigd waar ook
kweekbenodigdheden worden verkocht. Volgens enkele lokale experts komen ook de
personen die actief zijn in de wietkweek daar hun inkopen doen. Volgens deze experts
komen alle personen die met softdrugs te maken hebben - kwekers, dealers en
gebruikers – om hen moverende redenen naar de hotspot.

5.3 Illegale verkoop en softdrugstoerisme
Vooral rond de parkeerplaats en in het park zouden softdrugs worden verkocht.
Tijdens de observaties hebben we dit niet waargenomen. Dealers hebben we rond de
parkeerplaats ook niet gezien. In het park treffen we wel jongeren aan die softdrugs
gebruiken. Enkele jongeren geven aan ook wel drugs te verkopen, vooral aan andere
jongeren, maar ook wel aan Duitse bezoekers die hun auto op de parkeerplaats
parkeren. Rond de coffeeshop vindt geen verkoop plaats volgens lokale experts en
omwonenden. De portiers van de coffeeshop geven aan dat ze af en toe worden getipt
door bezoekers die zijn aangesproken door dealers of door personen die hen vragen
softdrugs voor ze te kopen in de coffeeshop. Wanneer deze dealers of personen dat in
het zicht van de coffeeshop doen spreken de portiers hen er op aan en verzoeken ze
weg te gaan. Het gaat volgens hen altijd om lokale jongens, die wat geld willen
verdienen. Dat is ook de indruk van lokale experts. Zij onderscheiden verschillende
groepen jongeren, die we hieronder bespreken.

52

INTRAVAL – Lokaal gezien

Gebruikers
De jongste groep van 13 tot 16 jaar bestaat uit jongeren – vooral jongens, maar ook
enkele meiden - die softdrugs gebruiken. Zij kunnen dit niet kopen in de coffeeshop en
zijn aangewezen op de illegale verkoop. Naast de hotspot kopen deze jongeren
volgens lokale experts ook softdrugs op andere locaties in de gemeente, onder meer in
de omgeving van scholen of andere plekken waar ze wel eens rondhangen.
Verder zijn er diverse groepen jongeren in de leeftijd van 15 tot 25 jaar die op de
hotspot rondhangen, bij de parkeerplaats of in het park. Zij zeggen in de informele
gesprekken die we met ze hebben gevoerd dat deze locatie voor hen een
ontmoetingsplek is en dat er in de gemeente voor hen verder weinig plekken zijn waar
zij terecht kunnen. Zij hangen buiten rond omdat er naast thuis gamen weinig voor ze
te doen is. De andere plekken waar zij kwamen – een sisha lounge, een
jongerencentrum – zijn gesloten. Bij de voetbalclub worden ze weggestuurd, ook al
zijn ze er alleen maar aan het voetballen. Omdat de doelnetten zijn vernield mogen zij
(ook) daar niet meer komen. Op een locatie in de gemeente waar zij ook wel
rondhingen, bij een sporthal, geldt sinds enige tijd een gebiedsverbod en daar komen
ze niet meer.
Op de hotspot gebruiken de jongeren softdrugs en drinken ook wel eens alcoholische
dranken. In een gesprek met een groepje jongeren zeggen zij dat ze voorbijgangers die
langs komen wel eens aanspreken of groeten. Ze merken dat deze voorbijgangers dat
niet altijd prettig vinden wanneer ze door iemand uit hun groep worden aangesproken.
De softdrugs die zij op de locatie gebruiken, kopen zij af en toe in de coffeeshop. Dat
heeft niet hun voorkeur; de prijzen in de coffeeshop vinden zij te hoog. Zij kopen de
softdrugs liever ergens anders. Ze proberen ook wel eens softdrugs te verkopen aan
Duitsers die op de hotspot parkeren en naar de coffeeshop gaan om wiet te kopen. Ook
op de hotspot vraagt de politie hen vaak of ze zich willen verwijderen onder dreiging
van een boete. Tevens vraagt de politie hen naar hun identiteitsbewijs, controleert hun
sigaretten en wanneer ze softdrugs bij zich hebben wordt dat in beslag genomen.
Wanneer iemand meer dan vijf gram bij zich heeft wordt hij volgens deze jongeren
door de politie meteen als een dealer beschouwd.

Dealers
Daarnaast zijn er volgens experts en enkele ondernemers, bewoners en jongeren die
we op de hotspot op informele wijze hebben gesproken verkopers van softdrugs op de
hotspot. Volgens zowel de lokale experts als personen (ondernemers, voorbijgangers
en rondhangende jongeren) die we op en rond de hotspot hebben gesproken benaderen
de straatdealers wel eens Duitse bezoekers die op de parkeerplaats hun auto parkeren
en bieden zij hen softdrugs aan. Van de softdrugsgebruikers die we hebben gesproken,
waarvan ongeveer de helft Duits is, zeggen slechts enkele gebruikers dat zij de
afgelopen maand drugs aangeboden hebben gekregen buiten de coffeeshop.
Volgens enkele ondernemers, voorbijgangers en jongeren gaat het bij de illegale
verkoop van softdrugs om dealers van 20 tot 25 jaar die afkomstig zijn uit de
gemeente zelf of de dorpen in de directe omgeving. De dealers kopen volgens hen
Gemeente IV – Hangjongeren en straatdealers

53

softdrugs in bij grotere dealers of wietkwekers en verkopen dit in kleinere
hoeveelheden op straat. Vaak gebruiken de straatdealers zelf ook. Wanneer zij
bijvoorbeeld tien gram verkopen maken ze volgens deze geïnterviewden voldoende
winst om in hun eigen gebruik te kunnen voorzien. Een enkeling zou niet zelf
gebruiken en in drugs dealen om toch wat geld te verdienen.
De door lokale experts genoemde leeftijden variëren enigszins, maar grofweg gaat het
om jongvolwassenen van rond de twintig tot 30 jaar. Van deze personen worden
verschillende omschrijvingen gegeven. Een enkele lokale expert beschrijft als
achtergrondkenmerk hun sociale status, terwijl andere experts kenmerken als
leeftijden en etniciteit benoemen. Het zou gaan om jongvolwassenen die geen
aansluiting vinden bij de arbeidsmarkt en vaak zelf ook al op jonge leeftijd zijn gaan
gebruiken. Zij wonen in sociaaleconomisch minder sterke buurten van de gemeente en
zouden contacten hebben met lokale criminele netwerken. Het gaat volgens enkele
experts om zowel autochtone jongeren als jongeren met een andere etnische
achtergrond.
Onduidelijk is hoe de verkopers precies aan hun softdrugs komen. Een aantal
jongvolwassenen hebben contacten met criminele netwerken waarvan ook
wietkwekers deel uitmaken. Daarnaast veronderstellen enkele lokale experts dat
dealers op de hotspot, waar ook een smartshop is gevestigd waar men eveneens
kweekbenodigdheden kan kopen, contacten met kwekers hebben gelegd die hen van
voorraad voorzien. We hebben geen informatie uit andere bronnen waardoor deze
veronderstelling wordt bevestigd.
Van de geënquêteerde omwonenden en ondernemers neemt slechts een beperkt deel
waar dat er personen op de hotspot zijn die drugs te koop aanbieden. Of het hierbij om
softdrugs of harddrugs weten ze vaak niet. Het merendeel van de omwonenden en
ondernemers ziet nooit runners of dealers op de hotspot.
Tijdens observaties hebben wij ze ook niet gesignaleerd. Onze indruk is dat handel op
straat wel voorkomt, maar niet heel frequent. In een gesprek met een groep jongeren in
het park wordt dit door hen bevestigd. Eén van deze jongeren zegt wel eens softdrugs
te verkopen op straat, bij voorkeur aan Duitsers. Zij betalen meer voor een gram en
kopen ook grotere hoeveelheden.

Harddrugs
Over het aanbod van harddrugs op de hotspot lopen de meningen uiteen. Volgens
enkele lokale experts en enkele op de hotspot geïnterviewde personen is er op de
hotspot sprake van handel in harddrugs. Enkele dealers zouden ook harddrugs
aanbieden. Hierbij zou het vooral gaan om cocaïne en amfetamine. Ook worden
designerdrugs genoemd. Het zou gaan om mephedrone, een amfetamineachtige drug
met de straatnaam miauw miauw. Tijdens observaties hebben we geen handel in
harddrugs waargenomen.

54

INTRAVAL – Lokaal gezien

Het aanbod van harddrugs in de gemeente is volgens andere lokale experts echter
gescheiden van het aanbod van softdrugs. Het gaat volgens deze experts om andere
verkopers, vaak oudere dealers dan de relatief jonge straatdealers in softdrugs, om een
andere doelgroep, lokale jongeren die vooral tijdens het uitgaan drugs gebruiken en
verslaafden en niet de Duitsers die de coffeeshop bezoeken, en ook vaak om andere
locaties, omgeving station en in sommige cafés.

5.4 Overlast
In deze paragraaf beschrijven we de aard en omvang van verschillende
overlastvormen op de hotspot. De coffeeshop ligt net buiten de hotspot. Rond de
coffeeshop wordt niet of nauwelijks overlast ervaren. Volgens een lokale expert zijn er
de afgelopen tien jaar geen overlastmeldingen van de coffeeshop geweest. Op de
hotspot gaat het om overlast van (hang)jongeren die in het openbaar blowen en
drinken, van dealers en van uitgaanspubliek.

Hangjongeren in het park
In het park staan enkele bankjes waar vaak een aantal jongeren zitten. Tijdens de
observaties hebben we vaak jongeren aangetroffen, vooral ’s middags en aan het begin
van de avond hangen ze er rond, in kleine groepen of alleen. Het maximum aantal
jongeren dat we als groep hebben aangetroffen bedraagt vijf personen. Meestal zijn ze
met twee of drie personen in een groep aanwezig, soms met meerdere groepen
tegelijk. Na 20.00 uur ’s avonds hebben we in het park geen jongeren meer
aangetroffen die er rondhingen. Het park is ’s avonds overigens niet of nauwelijks
verlicht. Naast rondhangen hebben we een paar keer gezien dat de rondhangende
jongeren softdrugs gebruiken. Ander gedrag dat als overlastgevend kan worden
ervaren hebben we niet of nauwelijks waargenomen. Een jongen staat een keer op een
zitbank. Wanneer ze op de fiets zijn, parkeren ze de fiets bij de bankjes. Uit onze
observaties blijkt dat de jongeren veel rommel achterlaten. Na hun vertrek liggen er
rond de bankjes lege blikjes energydrank, wietzakjes en chipszakken op de grond. Het
park wordt op het moment dat er jongeren rondhangen vaak ook gebruikt door andere
personen, buurtbewoners die er wandelen, de hond uitlaten of in het park op een
bankje zitten.
In het park hebben we gesproken met enkele groepen rondhangende jongeren en
bezoekers van het park die er vaak wandelen of er de hond uitlaten. De bezoekers
zeggen de jongeren vaak tegen te komen. Een enkele bezoeker ervaart de
aanwezigheid van deze jongeren als onprettig. De meeste parkbezoekers zeggen er
geen aanstoot aan te nemen. In de enquête onder omwonenden en ondernemers is
gevraagd naar wat zij als prettig ervaren in de buurt en wat als minder prettig. Het
merendeel van de omwonenden van de hotspot ervaart hun buurt als rustig of veilig en
als fijn of gezellig. De ondernemers waarderen vooral de goede bereikbaarheid en
parkeergelegenheid. Daarnaast benoemen enkele bewoners expliciet het park als het
meest prettige aspect van de buurt. Op de vraag naar de minder prettige aspecten van
hun buurt kan een minderheid van de bewoners niets concreets benoemen.
Gemeente IV – Hangjongeren en straatdealers

55

Omwonenden die dat wel kunnen, noemen vooral het laden en lossen van
vrachtwagens, de overlast van horeca en de rommel op straat, waaronder
sigarettenpeuken die zijn achtergelaten door horecabezoekers. Door een enkele
bewoner wordt het rondhangen van jongeren en het park als meest onprettige aspect
van de buurt genoemd.
In een door de gemeente in 2015 gehouden enquête onder een steekproef van alle
bewoners van de gemeente is gevraagd naar plekken waar de respondent liever niet
komt omdat die zich daar onveilig voelt. De locatie die het meest als onveilige locatie
is genoemd is het park. Het park is vaker genoemd dan het asielzoekerscentrum in de
gemeente of het centraal station die als tweede en derde meest onveilige locatie uit de
enquête naar voren komen. Bewoners geven aan zich ’s avonds en/of vanwege de
aanwezigheid van jongeren in het park onveilig te voelen. Omdat er in en rond de
hotspot relatief weinig omwonenden zijn, zijn deze bewoners vooral woonachtig in
andere buurten van de gemeente. In hoeverre de beleving van omwonenden over de
veiligheid in het park overeen komt met die van de overige bewoners van de gemeente
is niet bekend.

Middelengebruik
Verder hebben we de omwonenden en ondernemers gevraagd naar blowen op straat.
Ongeveer de helft zegt dat ze dat wel eens zien. Enkele bewoners geven aan dat zij
daarvan in enige mate (‘een beetje’) overlast ervaren. Het drinken van alcohol op
straat of dronken personen komt volgens omwonenden en ondernemers vaker voor.
Het merendeel van de omwonenden en ondernemers ziet dat wel eens, waarvan een
minderheid in enige mate (‘een beetje’) overlast ervaart. De overlast wordt vooral ’s
avonds en in het weekend ervaren.

Dealers
Uit informele gesprekken op de hotspot blijkt dat omwonenden en ondernemers
bekend zijn met de dealers en ook met de hangjongeren op de hotspot. Enkele
ondernemers geven aan dat er in de omgeving van hun winkel aan de achterzijde waar
een steeg uitkomt op het aangrenzende park drugs worden gebruikt en in gedeald. Op
deze plek is een voertuig van een ondernemer meerdere malen beschadigd. Een andere
ondernemer merkt op dat er ’s avonds veel jongeren rondhangen. Zij zegt er aan
gewend te zijn, de jongeren zijn er vaak en zij beschouwt het bijna als normaal. Het is
geen overlast volgens deze ondernemer, daarom meldt ze het niet. Diverse
omwonenden geven eveneens aan wel eens drugshandel te signaleren, maar ook zij
zeggen er geen overlast van te ondervinden. Enkele bewoners geven aan dat er in het
park door jongeren drugs worden gebruikt, dat er jonge mannen rondhangen op de
parkeerplaats die drugs proberen te verkopen aan Duitsers en dat er soms rare figuren
rondlopen waar zij zelf niet, maar andere bewoners zich wel onveilig door zouden
voelen.
In de enquête onder omwonenden en ondernemers zijn enkele vragen gesteld over
overlast van drugshandel op straat. Gevraagd is of zij op de hotspot wel eens
drugsrunners of dealers zien. Een enkele omwonende of ondernemer ziet wel eens een
56

INTRAVAL – Lokaal gezien

drugsrunner, een minderheid ziet wel eens dealers. Geen enkele omwonende of
ondernemer zegt echter overlast te ervaren van drugsrunners of van dealers.
Duitsers maken massaal gebruik van de parkeergelegenheid op de hotspot. Vrijwel
alle omwonenden zien op de hotspot dan ook wel eens coffeeshoptoeristen. Een
enkele bewoner zegt daarvan in enige mate (‘een beetje’) overlast te ervaren. De
Duitsers die voor softdrugs komen, halen dat vooral in de coffeeshop. Dat gaat op een
beheerste en rustige wijze. Voordat de coffeeshop open gaat staan er vaak al tien tot
vijftien personen op straat te wachten. Dat leidt niet tot overlast. Dealers mengen zich
ook niet tussen deze wachtenden om ze drugs aan te bieden.
Softdrugstoeristen komen in deze gemeente minder voor. Een beperkt aantal bewoners
ziet op de hotspot wel eens softdrugstoeristen. Ook hiervan zegt een enkele bewoner
in enige mate (‘een beetje’) overlast te ervaren. Van de softdrugsgebruikers die we
hebben gesproken zegt slechts een enkeling de afgelopen maand (ook) wiet te hebben
gekocht buiten de coffeeshop.

Meldingen
Vrijwel geen enkele geënquêteerde omwonende of ondernemer zegt het afgelopen jaar
overlast van drugs of alcohol te hebben gemeld bij de politie of de gemeente. De
enkele omwonende of ondernemer die wel een overlastmelding heeft gedaan doet dat
vanwege geluidsoverlast. Eén keer in relatie met drugshandel en één keer in relatie
met alcoholgebruik. Volgens enkele lokale experts zou bij sommige bewoners de
meldingsbereidheid dalen. Deze omwonenden spreken tegen de experts wel hun
zorgen uit over het dealen, maar melden dit niet omdat ze anoniem willen blijven.
Volgens deze experts en volgens een op de hotspot gesproken bewoner durven
omwonenden en ondernemers geen aangifte te doen. Zij zouden bang zijn voor
repercussies. In de anonieme enquête onder omwonenden en ondernemers is dit door
de respondenten niet ter sprake gebracht.

Uitgaansoverlast
In de nabije omgeving van de hotspot, direct naast het park, zijn enkele
uitgaansgelegenheden gevestigd. Uitgaansoverlast komt in het centrum van de
gemeente waar ook de hotspot onderdeel van uitmaakt vaak voor. Volgens enkele
lokale experts is er vooral sprake van uitgaansgerelateerde overlast in de weekenden
vooral veroorzaakt door jongeren. Volgens lokale experts ontvangt de politie meer
meldingen van uitgaansoverlast, vooral geluidsoverlast door alcoholgebruik, dan
meldingen die betrekking hebben op gebruik van of handel in softdrugs of harddrugs.
Omwonenden van de hotspot klagen ook meer over overlast van bezoekers van horeca
en openbare dronkenschap dan over het gebruik van en de handel in drugs.
De gemeente wil meer grip krijgen op de problematiek rondom alcohol- en
drugsgebruik. In 2015 is in opdracht van de gemeente door een instelling voor
verslavingszorg en een zorgverzekeraar onderzoek gedaan naar het alcohol- en
drugsgebruik van jongeren en jongvolwassenen in de gemeente. De onderzoekers
concluderen dat alcohol in de gemeente een algemeen geaccepteerd genotsmiddel is,
Gemeente IV – Hangjongeren en straatdealers

57

ook onder jongeren onder de 18 jaar. Daarnaast is het cannabisgebruik in de gemeente
volgens de onderzoekers van de verslavingszorg en zorgverzekeraar ‘vrij
genormaliseerd’. Verder merken de onderzoekers op dat zij tijdens de observaties vaak
cocaïnegebruik onder uitgaanders hebben gesignaleerd. De lokale experts die wij
hebben geïnterviewd merken op dat het stevige gebruik van alcohol soms
gecombineerd met gebruik van (hard)drugs wel eens tot overlast in het centrum van de
gemeente leidt.

5.5 Resumé
De hotspot ligt in het centrum van de gemeente, tegen de winkelstraten aan. De kern
van de hotspot is een parkeerplaats en een park. De parkeerplaats wordt ook gebruikt
door bezoekers van de coffeeshop. De coffeeshop ligt aan de rand van de hotspot. In
het park staan enkele zitbankjes, ligstoelen en een speelobject voor kinderen.
Volgens zowel de lokale experts als personen (ondernemers, voorbijgangers en
rondhangende jongeren) die we op en rond de hotspot hebben gesproken benaderen
straatdealers Duitse coffeeshoptoeristen die op de parkeerplaats hun auto parkeren en
bieden zij hen drugs te koop aan. De meeste softdrugsgebruikers, waaronder veel
Duitse coffeeshoptoeristen, merken niet veel van de activiteiten van dealers. Slechts
een enkele gebruiker is op straat softdrugs aangeboden.
Van de geënquêteerde omwonenden en ondernemers neemt slechts een beperkt deel
waar dat er op de hotspot wel eens personen zijn die drugs te koop aanbieden. Het
merendeel van de omwonenden en ondernemers ziet nooit runners of dealers op de
hotspot. Tijdens observaties hebben we ook geen dealers op de hotspot gezien. Geen
enkele geënquêteerde omwonende of ondernemer zegt overlast te ervaren van
drugsrunners of van dealers.
Verder zijn er diverse groepen jongeren in de leeftijd van 15 tot 25 jaar die op de
hotspot rondhangen, bij de parkeerplaats of in het park. De hotspot is voor hen een
ontmoetingsplek. In de gemeente zijn volgens hen verder nog maar weinig plekken
beschikbaar waar zij elkaar kunnen ontmoeten. Op de hotspot gebruiken deze jongeren
softdrugs en drinken ze ook wel eens alcoholische dranken. Van deze (hang)jongeren
die in het openbaar blowen en drinken ervaren de meeste bewoners in beperkte mate
overlast. De meeste overlast ervaren ze nog van uitgaande, vaak dronken jongeren,
vooral in het weekend.

Onderwerpen
De gemeente is geselecteerd omdat het I-criterium niet wordt gehandhaafd en er op
straat in soft- en harddrugs wordt gehandeld.

I-criterium
De coffeeshop trekt veel Duitse bezoekers. De coffeeshopeigenaar reguleert het aantal
Duitse bezoekers met de prijstelling van de softdrugs. Om een verdere aanzuigende
58

INTRAVAL – Lokaal gezien

werking te vorkomen, houdt hij de prijzen relatief hoog. Met een lagere prijs verwacht
hij een grotere toeloop van met name Duitse klanten met mogelijk overlast voor de
omgeving.

Scheiding der markten
Het aanbod van drugs op de hotspot zou volgens enkele lokale experts niet beperkt
blijven tot softdrugs. Andere lokale experts geven aan dat het uitsluitend om softdrugs
gaat en dat de handel in harddrugs in de gemeente in handen is van andere dealers, die
zich op een andere doelgroep richten en de harddrugs op een andere locatie aanbieden.

Gemeente IV – Hangjongeren en straatdealers

59

60

INTRAVAL – Lokaal gezien

6. GEMEENTE V Straathandel en drugspanden

In dit hoofdstuk behandelen we de resultaten van het verdiepende veldwerk in een
middelgrote grensgemeente in de regio Oost-Nederland. Deze gemeente is
geselecteerd, omdat alle drie onderwerpen die voortkomen uit de eerste fase
(handhaving I-criterium, verplaatsing en scheiding der markten) hier een rol spelen.
De gemeente bestaat uit een grote stad met een buitengebied met meerdere dorpen. De
stad heeft door haar centrum met een markt en ligging bij de grens een grote
aantrekkingskracht op toeristen uit het buitenland. Zowel in 2014 als in 2015 wordt
aangegeven dat er (zeer) veel coffeeshoptoeristen naar de gemeente zouden komen,
maar ook dat er (zeer) veel softdrugstoeristen zijn. Het I-criterium wordt in deze
gemeente niet gehandhaafd.
Het zouden voornamelijk drugstoeristen uit Duitsland zijn die overlast veroorzaken.
De overlast is in 2015 bovendien toegenomen ten opzichte van 2014 (zie figuur 6.1).
Daarnaast zeggen experts dat er (zeer) veel straatdealers en 06-dealers actief zijn. Een
deel van de straatdealers zou afkomstig zijn uit de Randstad en sommigen zouden ook
als dealer of runner actief zijn geweest in het zuiden van het land. Verder is het goed
mogelijk dat de Duitse drugstoeristen naast softdrugs ook harddrugs bij hen kopen.
Van een scheiding van de markten voor soft- en harddrugs lijkt niet altijd sprake te
zijn. Een bijkomende reden om deze gemeente te selecteren is dat de gemeente ook in
de vorige meting (in de zomer van 2015) als verdiepingsgemeente was opgenomen,
hetgeen een vergelijking tussen beide metingen mogelijk maakt.
Figuur 6.1 Geregistreerde overlast-, softdrugs- en harddrugsincidenten in verdiepingsgemeente I

200

Overlast
Softdrugs
Harddrugs

150
100
50
0

We hebben in deze gemeente twee hotspots vastgesteld. De eerste hotspot, waarin één
coffeeshop ligt, is ook in de vorige meting van de monitor onderzocht. In totaal zijn
voor deze hotspot acht lokale experts geraadpleegd, 12 informele gesprekken gevoerd
op de hotspot, 19 omwonenden geënquêteerd, 20 softdrugsgebruikers bevraagd en 27

Gemeente V – Straathandel en drugspanden

61

observaties uitgevoerd. De tweede hotspot is niet in de vorige meting onderzocht. In
deze hotspot ligt eveneens één coffeeshop. In totaal zijn hier zes lokale experts
geraadpleegd, 11 informele gesprekken gevoerd op de hotspot, 20 omwonenden, 20
softdrugsgebruikers geënquêteerd en 24 observaties uitgevoerd.

6.1 Beschrijving hotspots
In deze paragraaf geven we een beschrijving van de twee hotspots en zetten we kort
uiteen waarom voor deze hotspots is gekozen.

Beschrijving eerste hotspot
De eerste hotspot bevindt zich in het centrum van de gemeente. De kern van het
gebied ligt tussen het station en het oude centrum van de stad en bestaat uit een plein
met enkele nabijgelegen straten. Aan één zijde van de hotspot liggen een hotel en
theater met daarachter het treinspoor dat deze stad met Duitsland verbindt. De andere
zijde wordt gevormd door een straat die als een ringweg om de binnenstad ligt. Aan de
derde zijde ligt het station, het stationsplein en een winkelstraat. Hier tegenover liggen
een woon-, winkel- en een uitgaansgebied dat tegen de binnenstad aanligt.
Het plein is enkele jaren geleden geheel gerenoveerd en op het plein staan drie
banken. Achter de banken staat een muur die het plein afschermt van enkele
woonhuizen. Verder zijn er op het plein meerdere stenen blokken geplaatst die door
bezoekers als zitgelegenheid worden gebruikt. Uit enkele informele gesprekken blijkt
dat het plein één van de weinige plekken is waar bezoekers en omwonenden in de
directe omgeving van het centrum van de stad comfortabel kunnen zitten.
Aan het plein zijn een muziekpodium, een hotel, enkele restaurants met terrassen,
enkele appartementencomplexen en een bewaakte fietsenstalling gevestigd. De meeste
gebouwen bestaan uit meerdere verdiepingen. Het plein is niet toegankelijk voor
auto’s. Het zijn vooral wandelaars en fietsers die zich over het plein bewegen. Af en
toe rijdt er een brommer of scooter.
Het nabijgelegen stationsplein bestaat uit een grote open ruimte waar het een komen
en gaan van wandelaars en fietsers is. De straat die vanaf het plein op de hotspot
richting het centrum loopt is relatief rustig, er lopen en fietsen weinig bezoekers. In
deze straat staat een verscheidenheid van oude en nieuw panden waarin enkele
horecagelegenheden en meerdere winkels zijn gevestigd. In deze straat ligt ook de
enige coffeeshop van de hotspot. Deze straat loopt uit op een drukke winkelstraat die
richting station gaat en waar diverse winkels en horecagelegenheden zijn gevestigd.
Ook is hier een winkel waar ook gebruiksvoorwerpen voor drugsgebruik worden
verkocht.
In het gebied zien we vooral jongeren en mensen van middelbare leeftijd lopen. Het
gaat om scholieren, studenten en winkelend publiek. Overdag komen er ook gezinnen.

62

INTRAVAL – Lokaal gezien

Alleen ouderen zien we hier minder. In het gebied is cameratoezicht. Op borden is dat
duidelijk zichtbaar aangegeven.

Beschrijving tweede hotspot
De tweede hotspot ligt aan de rand van de gemeente, pal tegen de grens met Duistland
aan. De kern van de hotspot is een coffeeshop. Voor de coffeeshop loopt een drukke
verbindingsweg die vanuit het centrum van de gemeente richting Duistland gaat.
Tegenover de coffeeshop aan de overkant van de verbindingsweg ligt een plein. Op
een paar minuten lopen ligt een treinstation. Op een paar honderd meter richting het
centrum van de gemeente zijn winkels en bedrijfspanden gevestigd. Aan de
achterzijde van de coffeeshop begint een woonwijk.
Er bevinden zich aan twee kanten van het plein vooral ouderenwoningen, er is onder
meer een groot verzorgingstehuis gevestigd. Verder zijn er diverse appartementenblokken en in de achter de coffeeshop gelegen woonwijk staan vooral twee-onder-éénkapwoningen. In het pand waarin ook de coffeeshop is gevestigd zitten meerdere
zaken die ook eigendom zijn van de coffeeshopeigenaar. Hiernaast ligt een
parkeerplaats waar bezoekers van de winkels en de coffeeshop hun auto kunnen
parkeren. Er hangt bij de parkeerplaats en bij de ingang van de coffeeshop een bord
waarop is vermeld dat er videobewaking is.
Op de verbindingsweg is het een komen en gaan van auto's. Vooral aan het eind van
de middag zien we dat de verkeersdrukte toeneemt om later op de avond weer af te
nemen. Langs de weg staan diverse auto's geparkeerd. De nabijgelegen straten zijn
geen doorgaande wegen en worden gebruikt door bewoners. Deze straten zijn qua
verkeer aanzienlijk rustiger.
Het plein ligt er wat verlaten bij. Heel af en toe zit er eens een groepje jongeren of
loopt er een bewoner met zijn hond. Meer dan tien personen tegelijkertijd hebben we
op het plein niet gezien.

Reden voor keuze hotspots
De eerste hotspot is gekozen omdat de drugsproblematiek in het gebied ernstig zou
zijn. Wanneer op het station een trein uit Duitsland arriveert zouden straatdealers bij
wijze van spreken boven op de Duitse treinreizigers springen. Dit gebeurde door
groepjes dealers, maar omdat de politie er scherper op is gaan letten, gebeurt dit nu
niet meer in groepsverband maar door individuen. Naast dat zij zich met dealen
bezighouden zouden dealers ook alcohol en softdrugs in de openbare ruimte
gebruiken. Binnen de hotspot zouden de activiteiten van de dealers zijn verschoven
naar de kern van de hotspot, het culturele plein. Volgens een lokale expert is dit het
gevolg van het plaatsen van cameratoezicht.
De tweede hotspot is geselecteerd omdat er harddrugshandel zou plaatsvinden. Het
gebied waar de problematiek zich voordoet, is groter dan bij de eerste hotspot. Ook de
aard van de drugshandel is anders, de handel vindt voornamelijk plaats vanuit
woningen. De overlast zou met name worden veroorzaakt door Duitse
Gemeente V – Straathandel en drugspanden

63

harddrugsgebruikers die hier hun harddrugs kopen en gebruiken om vervolgens weer
terug naar Duitsland te gaan. De locatie is voor deze gebruikers gemakkelijk
bereikbaar omdat het direct aan de grens ligt.

6.2 Coffeeshops en coffeeshoptoerisme
In deze paragraaf behandelen we hoe de situatie in en rondom de coffeeshops eruit ziet
en of er sprake is van coffeeshoptoerisme.

Situatie coffeeshops
Hieronder beschrijven we eerst de situatie in en rondom de coffeeshop in de hotspot
rond het plein en vervolgens die aan de grens.

Coffeeshop bij het plein
De coffeeshop is gelegen in een rustige dwarsstraat vlak bij het plein. We zien in de
straat gedurende de hele dag relatief weinig mensen lopen en fietsen. Heel af en toe
zien we een auto door de straat rijden. Bezoekers van de coffeeshop komen veelal
alleen of in kleine groepjes. Wanneer ze met de fiets of scooter zijn parkeren ze deze
direct voor de coffeeshop of tegen twee ijzers aan de overkant van de straat. In de
avonduren – wanneer de coffeeshop iets drukker is – staat er vaak een tiental fietsen
geparkeerd voor en tegenover de coffeeshop.
Direct naast de coffeeshop zit een café dat volgens meerdere lokale experts en
omwonenden enkele maanden geleden vanwege verstoring van de openbare orde is
gesloten door de burgemeester. Naast het café zijn er diverse andere panden die leeg
staan. Enkele restaurants en winkels in de straat trekken wat klanten. De meeste
panden zijn twee of drie verdiepingen hoog en boven de ondernemingen zitten meestal
woningen. We krijgen de indruk dat de meeste voorbijgangers de straat vooral
gebruiken om naar een ander deel van de stad te gaan en niet vanwege het
winkelaanbod.
Om de coffeeshop binnen te komen moet men aanbellen. De voordeur van de
coffeeshop zit op slot. Direct achter de deur zit een portier die de deur en de klanten
nauwlettend in de gaten houdt. Wanneer hij in gesprek is met klanten merken we dat
het even kan duren voordat men naar binnen wordt gelaten. Volgens medewerkers van
de coffeeshop vragen ze alle klanten bij elk bezoek om een identificatie. Ook wij
moeten ons bij elk bezoek identificeren met een geldig legitimatiebewijs.
De coffeeshop is modern ingericht en bestaat uit twee delen. In het eerste deel – dat
aan de straatkant ligt – zien we een pooltafel, afhaalloket en een bar. Er staan een paar
tafels waar bezoekers kunnen zitten. Op drukke momenten staat er in dit gedeelte een
kleine rij van de voordeur tot aan het afhaalloket, af en toe zien we ook mensen buiten
op straat staan. Het tweede gedeelte dat met een deur van het eerste kan worden
afgesloten, is als zitruimte ingericht. Gedurende meerdere momenten op de dag zijn de

64

INTRAVAL – Lokaal gezien

tafels achter in de coffeeshop redelijk bezet. Onze indruk is dat ongeveer de helft van
de klanten na de aankoop van wiet in dit gedeelte van de coffeeshop gaat zitten.

Coffeeshop aan de grens
De coffeeshop aan de grens is gevestigd in een groot pand en bestaat uit twee
verschillende ruimtes. In de ene ruimte is het afhaalloket en in de andere de
loungeruimte. Beide ruimtes zijn op verschillende plekken en verdiepingen gevestigd
in het pand. De beide delen van de coffeeshop zijn fysiek van elkaar gescheiden door
twee andere zaken. Om van het afhaalloket naar het rokersgedeelte te lopen moet een
klant na aankoop van softdrugs eerst weer naar buiten lopen om vervolgens enkele
tientallen meters verderop het rokersgedeelte te betreden. Van buitenaf krijgen we de
indruk dat het rokersgedeelte niet bij de coffeeshop hoort en dat het een apart café is.
Pas bij binnenkomst zien we dat het onderdeel is van de coffeeshop.
Het afhaalloket van de coffeeshop zit op een hoek op de eerste verdieping van het
pand. Buiten bij de voordeur staan de huisregels van de coffeeshop duidelijk vermeld.
Binnen hangt een prijzenlijst. Er is hier geen gelegenheid om te zitten. Achter het
afhaalloket zit een grote ruimte met een bar. Deze ruimte was in het verleden
toegankelijk voor bezoekers, maar doet nu dienst als plek voor het personeel om te
zitten.
In het zitgedeelte van de coffeeshop staan een bar, een pooltafel en een groot aantal
banken. Dit gedeelte van de coffeeshop doet gedurende onze bezoeken relatief rustig
aan. Er zitten soms enige bezoekers aan een tafel samen softdrugs te gebruiken en
enkele bezoekers zijn aan het poolen.
Volgens lokale experts, maar ook volgens de personen die we op informele wijze op
de hotspot hebben gesproken kennen de omwonenden elkaar goed. Volgens de
coffeeshopeigenaar heerst er een “ons kent ons” sfeer in deze buurt. Veel bewoners
wonen er hun hele leven al en zijn vaak samen opgegroeid. Uit gesprekken met
omwonenden blijkt dat de coffeeshopeigenaar bij velen van hen bekend is. De
coffeeshopeigenaar onderschrijft dit en geeft aan dat hij veel omwonenden kent, zelf
woont hij zijn hele leven al in de buurt van de coffeeshop. Met zijn onderneming
vervult hij naar eigen zeggen een sociale functie voor de buurt. Hij en zijn personeel
zorgen volgens hem ervoor dat de omgeving van de coffeeshop – de eerste vijf zes
straten – regelmatig goed worden schoongemaakt en in de gaten worden gehouden. In
informele gesprekken met omwonenden en passanten wordt dit bevestigd. Zo halen de
coffeeshopmedewerkers dagelijks het zwerfafval weg, ook wanneer het niet van
bezoekers van de coffeeshop afkomstig is. Om een goed contact met de buurt op te
bouwen zijn het volgens de coffeeshopeigenaar “de kleine dingen die het doen”.
We zien gedurende het onderzoek dat het afhaalloket van de coffeeshop redelijk druk
wordt bezocht. We krijgen de indruk dat het zitgedeelte van de coffeeshop door een
klein gedeelte van de bezoekers wordt gebruikt. Bezoekers die met de fiets zijn
gekomen, kunnen deze gemakkelijk voor de coffeeshop kwijt. Ook is er ruime
gelegenheid om de auto te parkeren op het nabijgelegen parkeerterrein. We zien echter
Gemeente V – Straathandel en drugspanden

65

dat de meeste bezoekers hun auto parkeren in de directe nabijheid van de coffeeshop.
Dit gebeurt zowel op de parkeerplaatsen voor de coffeeshop als op de stoep.

Coffeeshoptoerisme
Volgens lokale experts is er zeer veel coffeeshoptoerisme in de gemeente. Uit de
enquête onder omwonenden rond het plein en in de buurt aan de grens wordt dit beeld
bevestigd. Zo ziet het merendeel van de omwonenden in de stad (heel) vaak mensen
die niet in Nederland wonen van wie ze denken dat ze naar de gemeente komen om in
een coffeeshop softdrugs te kopen. Vrijwel alle omwonenden rond de hotspot zien
(heel) vaak auto’s met buitenlandse kentekenplaten in hun directe werk- of
woonomgeving. De meeste omwonenden zien (heel) veel mensen waarvan ze denken
dat ze naar de hotspot komen om daar softdrugs in een coffeeshop te kopen.
We zien zelf vooral bij de coffeeshop aan de grens veel coffeeshoptoeristen, bij de
coffeeshop bij het plein zijn minder coffeeshoptoeristen aanwezig. Af en toe horen we
softdrugsgebruikers spreken in het Duits. Uit onze gesprekken met de
coffeeshopbezoekers blijkt dat bij het plein het merendeel van hen afkomstig is uit
Nederland en een minderheid uit Duitsland. In de coffeeshop aan de grens is het
precies omgekeerd, daar is het merendeel van de coffeeshopbezoekers afkomstig uit
Duitsland en een minderheid uit Nederland.
Een medewerker van de coffeeshop bij het plein geeft aan dat er wel Duitse bezoekers
bij de coffeeshop komen, maar dat de grootste groep uit Nederland afkomstig is. De
eigenaar van de coffeeshop aan de grens vertelt dat de helft van zijn bezoekers
coffeeshoptoerist is, waarvan het merendeel in Duitsland woont, maar er komen ook
Polen, Russen en bezoekers uit andere landen.

Grenscontroles
De coffeeshopeigenaar en enkele klanten van de coffeeshop geven aan dat er
regelmatig controles bij de grens worden gehouden door de politie. Bij een controle
moeten klanten de softdrugs inleveren. Ze riskeren ook een boete omdat ze de drugs
over de grens brengen. De controles krijgen volgens hen bij de Duitse politie soms een
hoge prioriteit, maar dat is ten tijde van het onderzoek niet het geval. Volgens een
lokale expert nemen sommige niet-ingezetenen het risico van een controle, maar
kiezen anderen ervoor om de softdrugs in de coffeeshop te gebruiken. Enkele
coffeeshoptoeristen geven aan het risico te nemen en te hopen dat ze aan de grens niet
worden gecontroleerd.

6.3 Illegale verkoop en drugstoerisme
In deze paragraaf beschrijven we per hotspot de illegale verkoop van drugs, wie er bij
betrokken zijn, de aard van de illegale verkoop en of er sprake is drugstoerisme.

66

INTRAVAL – Lokaal gezien

Illegale verkoop hotspot plein
Op de hotspot op en rond het plein in het centrum van de gemeente vindt volgens
vrijwel alle geïnterviewden op verschillende plekken illegale verkoop van drugs
plaats. Volgens de lokale experts zijn er twee groepen die zich hiermee bezighouden.
De eerste groep hangt voornamelijk op en rond het plein rond en is sinds 2013 in het
gebied actief. De tweede groep is vooral bij het station actief en is in de loop van 2015
in beeld is gekomen.
Tijdens het veldwerk zien we beide groepen aan het werk. De leden van beide groepen
zijn op het plein aanwezig en staan in contact met de leden van hun eigen groep.
Volgens de meeste lokale experts opereren de groepen apart, maar volgens enkele
hebben ze ook contact met elkaar. Bij beide groepen houden zich ook enkele blanke
jonge mannen op die we niet hebben gesproken en waarvan we de herkomst niet
kennen.
- Eerste groep
De eerste groep bestaat uit enkele tientallen personen. De leden hebben een
overwegend Antilliaanse achtergrond volgens lokale experts en omwonenden. Ook in
de gesprekken die wij met ze hebben gevoerd komt hun Antilliaanse achtergrond
duidelijk naar voren. Tijdens onze observaties hebben we de groep nooit in zijn geheel
bij elkaar zien staan. Vaak zien we op twee plekken op het plein een groepje van zo’n
vijf personen rondhangen. Tegelijkertijd zien we een aantal personen rondfietsen of op
een scooter voorbijrijden. Soms zitten de leden van deze groep op een terras of houden
ze zich in de directe omgeving van het plein op. De gemiddelde leeftijd van de groep
schatten we op ongeveer dertig jaar. Het jongste lid is naar schatting twintig jaar,
terwijl de oudste zo rond de veertig jaar oud is.
Volgens lokale experts en uit informele gesprekken blijkt dat er nu andere personen in
de groep zitten dan een paar jaar geleden. De meeste gezichten herkennen zij niet
meer van een paar jaar geleden, maar sommigen nog wel. Volgens lokale experts en
enkele informeel gesproken omwonenden zijn het jonge mannen die vaak niet meer op
school zitten, een crimineel verleden hebben en uit een sociaal zwakke omgeving
komen. Enkele lokale experts geven aan dat sommige leden van de groep
vuurwapengevaarlijk zijn. Bij aanhoudingen zijn er wel eens vuurwapens aangetroffen.
De groepsleden komen niet allemaal uit deze gemeente waar ze als dealer actief zijn.
Een deel komt uit een gemeente in de Randstad en staan daar vaak ook nog
ingeschreven. In de gemeente waar zij werkzaam zijn huren ze een kamer of slapen ze
bij een ander lid van de groep of op straat. In de gesprekken wordt verder opgemerkt
dat sommige leden van deze eerste groep ook verdacht worden van andere illegale
activiteiten.
We zien dat de groep van het begin van de middag tot laat op de avond op de hotspot
is. Ze hangen met name rond op en nabij het plein. De verschillende groepen die er
staan en rondfietsen, lijken constant met elkaar in contact te staan. We zien ze naar
Gemeente V – Straathandel en drugspanden

67

elkaar fluiten of handgebaren maken. Vervolgens zien we soms groepsleden komen en
gaan. We zien verder dat de groep veelvuldig contact heeft met harddrugsverslaafden.
We krijgen sterk de indruk na enkele dagen zelf op het plein aanwezig te zijn geweest
dat de groep ook ons goed in de gaten houdt.
- Tweede groep
Uit interviews met lokale experts en informele gesprekken blijkt dat de tweede groep
enigszins kleiner is dan de eerste groep. Deze groep bestaat uit ongeveer 20 personen.
De leden hebben over het algemeen een Marokkaanse achtergrond volgens lokale
experts en personen waarmee we op de hotspot informele gesprekken hebben gevoerd.
Ook in de gesprekken die wij met ze hebben gevoerd blijkt hun Marokkaanse
achtergrond. Enkele lokale experts geven aan dat tien personen de harde kern van de
groep zijn, anderen verschijnen voor kortere tijd op de hotspot en vertrekken daarna
weer. De gemiddelde leeftijd van de groep wordt door de experts en door ons op
ongeveer 20 jaar geschat, hetgeen lager is dan de geschatte leeftijd van de eerste
groep. Het jongste lid is in zijn tienerjaren, terwijl de oudste zo rond de dertig jaar oud
is.
Volgens lokale experts houdt deze groep zich minder opzichtig op het plein op dan de
tweede groep. Zo hangen ze er minder rond, in kortere tijdsperiodes, in kleinere
aantallen en zijn ze meer in beweging. We kunnen zelf lastig vaststellen of de
aanwezige jonge mannen wel één gezamenlijke groep vormen. We zien op het plein
vaak kleine groepjes van twee tot vier personen die rondlopen, rondfietsen en heel af
en toe even samen hangen. Soms stoppen ze even om onderling een praatje te maken,
maar zijn altijd binnen korte tijd weer vertrokken. Bij het station treffen we ze vrijwel
altijd alleen of in duo’s. Wanneer we voor langere tijd op de hotspot aanwezig zijn
zien we duidelijk dat dezelfde personen vaak meerdere keren per dag en op
verschillende dagen op de hotspot komen.

Aard verkoop
Volgens de meeste experts staan beide groepen sterk onder de aandacht van de
gemeente en de politie. Dit heeft volgens enkele experts de illegale drugsverkoop
minder zichtbaar gemaakt. Het dealen op straat is overgegaan naar drugsrunnen. Uit
de informele gesprekken blijkt dat de meeste omwonenden en omwerkenden weten
dat er op en rond de hotspot drugshandel plaatsvindt. Zij weten vaak niet om wat voor
soort drugs het gaat en hoe de verkoop precies in zijn werk gaat.
- Aanbod op het plein
Uit verschillende gesprekken met lokale experts en informele gesprekken op de
hotspot blijkt dat gebruikers aan de hangende groepen op het plein vragen of ze drugs
kunnen kopen. De groepsleden zijn zich bewust van de aandacht die de politie voor ze
heeft en zullen dan ook niet zo maar aan een willekeurige voorbijganger die naar
drugs vraagt dat te koop aanbieden. We hebben de indruk dat de rondfietsende en
lopende groepsleden de omgeving scherp in de gaten houden. De manier van
aanspreken is volgens enkele lokale experts en enkele aanwezigen op de hotspot van
groot belang. Zo legt een lokale expert uit dat je het beste “heb je wat?” of “heb je?”
68

INTRAVAL – Lokaal gezien

tegen de dealers kan zeggen. Volgens een lokale expert kun je wanneer je de dealers
eenmaal kent ook (telefonisch) een bestelling doen.
Wanneer we zelf met een groepje straathandelaren in gesprek komen om te vragen of
ze zich bezig houden met illegale drugshandel blijkt dat ze ons er van verdenken van
de politie te zijn. Een deel van de groep blijft gedurende het gesprek wantrouwend, ze
lachen een beetje en zeggen niets over drugs en handel. Gaandeweg blijken ze minder
onder de indruk van onze aanwezigheid en spontaan begint een jongen uit de groep
met ons te praten. We krijgen de indruk dat hij ons niet meer beschouwt als politie en
ons vertrouwt. De jongen geeft aan een detentieverleden te hebben en uit de Randstad
te komen.
Het gesprek vindt plaats in een zeer chaotische omgeving. Zo gaan er vaak mobiele
telefoons af, wordt er door andere groepsleden voortdurend geappt en is het een
komen en gaan van andere jonge mannen. Sommigen blijken meerdere telefoons te
bezitten. Een paar keer komen er andere jonge mannen naar de groep lopen om met
verschillende groepsleden in gesprek te gaan. Eén van hen zegt dat “iemand 20 nodig
heeft”, waarna er in het Arabisch wordt teruggepraat. Een aantal wat oudere mannen
staan verderop op enkele personen in de groep te wachten. De oudere mannen hangen
wat rond en even later verdwijnen ze met een paar van de leden van de groep en staan
we er alleen nog met de jongen.
Meerdere lokale experts geven aan dat het contact tussen koper en verkoper op het
plein en station plaatsvindt. De groepen hebben zelf niet of nauwelijks drugs op zak en
maken gebruik van drugsrunners of vervullen zelf die rol. Vaak vindt de
daadwerkelijke transactie op een nabijgelegen plek plaats, een plek buiten het
cameratoezicht. Hiermee krijgen we te zien hoe twee jongens op een bankje aan de
rand van het plein gaan zitten. Enkele minuten later zien we een vermoedelijke
drugsrunner de jongens ophalen om ze volgens de lokale informant mee te nemen naar
een transactielocatie. Volgens een lokale ondernemer kenmerkt dit de werkwijze van
de groep.
- Verkoop op het station
De werkwijze op het station verschilt van die op het plein. De leden van de tweede
groep, die zich voornamelijk met drugshandel bezig houden, werken hier op een wijze
die minder zichtbaar is. Ze hangen er minder frequent rond en zijn slechts korte tijd
aanwezig. Voor ons zijn ze ook minder aanspreekbaar. We hebben tijdens de
observaties en het veldwerk geen daadwerkelijke drugshandel in of bij het station
gezien. We krijgen wel de indruk dat diverse personen – die zich voor lange tijd
gedurende meerdere dagen in de nabijheid van het station blijven hangen – zich er
mee bezig houden.
In meerdere gesprekken met lokale experts en informeel gesprekken wordt gezegd dat
de tweede groep op het station actief is met drugshandel. De drugsrunners wachten op
de trein uit Duitsland om zodra deze aankomt Duitse klanten af te vangen en mee te
nemen naar andere locaties om drugsdeals te sluiten. Volgens enkele lokale experts is
Gemeente V – Straathandel en drugspanden

69

een straat in de directe omgeving van het station één van deze transactielocaties. Er is
in deze straat vrijwel geen sprake van sociale controle en er is ook geen
cameratoezicht aanwezig.
- Harddrugs of softdrugs
Volgens de meeste lokale experts gaat het voornamelijk om harddrugshandel bij het
plein en het station. Enkele geïnterviewden denken dat er ook sprake is van verkoop
van grotere partijen softdrugs of verkoop van softdrugs aan minderjarigen. Volgens
enkele lokale experts treffen ze bij aanhoudingen vooral harddrugs aan. Uit meerdere
informele gesprekken komt het beeld naar voren dat het voornamelijk om harddrugs
gaat, maar dat ook softdrugs via de groepen verkrijgbaar is. Uit de enquête onder
omwonden blijkt dat een minderheid van hen wel eens mensen ziet van wie ze denken
dat ze naar de hotspot komen om daar harddrugs te kopen. Een minderheid van de
geënquêteerde softdrugsgebruikers is in de afgelopen 30 dagen wel eens soft- en/of
harddrugs aangeboden op de hotspot.
- Relatie met de coffeeshop
Volgens de meeste lokale experts is er geen directe relatie te leggen tussen de
aanwezigheid van de groepen en de nabijgelegen coffeeshop. Deze coffeeshop op de
hotspot verleent volgens de meeste lokale experts geen toegang aan leden van de beide
groepen.

Illegale verkoop op hotspot aan de grens
Uit vrijwel alle gesprekken blijkt dat er illegale verkoop van harddrugs plaatsvindt aan
de grens, maar dit heeft volgens de geïnterviewden met name in de periode voor de
onderzoeksperiode plaatsgevonden. Illegale verkoop van softdrugs komt er volgens
alle personen die we gesproken hebben niet of nauwelijks voor. In tegenstelling tot de
hotspot op en rond het plein vindt de handel aan de grens met name vanuit dealpanden
plaats. Een lokale expert geeft aan dat de burgemeester in de afgelopen tijd meerdere
drugspanden heeft gesloten. We zien zelf op de hotspot dat twee panden in een
woonwijk zijn gesloten. Op de panden hangt een formulier waarop staat aangegeven
dat de panden vanwege drugs voor meerdere maanden zijn gesloten.
Straatdealers zijn volgens de meeste geïnterviewden alleen nog soms bij het nabij de
hotspot gelegen station te vinden. De dealers vangen daar klanten op die vanuit
Duitsland met de trein komen. Vanaf Duitsland is dit het eerste station in Nederland.
We zien zelf een enkele keer een jonge man staan die ons aanspreekt of wenkt met een
handgebaar wanneer we met de trein aankomen. Verder zijn we geen straatdealers
tegengekomen.
Enkele omwonenden zien wel eens een drugsrunner. Zo staan er in de buurt van de
hotspot soms wel eens jonge mannen met een auto waarvan ze het vermoeden hebben
dat ze drugs dealen. Hier maken sommigen van hen dan ook melding van bij de
gemeente of de politie. Enkele omwonenden zeggen de kentekens van de auto’s
inmiddels te kennen en foto’s van zo’n auto worden via een facebookpagina wel eens
online gezet.
70

INTRAVAL – Lokaal gezien

Afval van harddrugsgebruik komen we op de hotspot aan de grens niet tegen. Volgens
meerdere lokale experts en informele gesprekken vindt het gebruik met name in de
panden of in de buurt van het station plaats. Daar werden in het verleden ook wel eens
spuiten gevonden.

Drugstoerisme
De hotspot kent veel coffeeshoptoeristen, maar er komen ook veel harddrugstoeristen
naar de buurt waarin de hotspot ligt.
- Coffeeshoptoerisme
De klanten van de coffeeshop op de hotspot bestaan voor ongeveer de helft uit
Duitsers. Volgens de eigenaar is de verdeling tussen Nederlanders en Duitse klanten
‘fifty-fifty’. Uit de enquête die we hebben afgenomen onder softdrugsgebruikers blijkt
eveneens de helft Duits te zijn, iets minder dan de helft Nederlands en enkele
gebruikers hebben een andere nationaliteit. Vrijwel alle geënquêteerde omwonenden
zien meerdere auto’s met Duitse kentekens en Duitse bezoekers die softdrugs komen
kopen in de coffeeshop. Dat doet zich het hele jaar door voor.
- Harddrugstoerisme
In elk gesprek komt naar voren dat in deze buurt aan de grens veel harddrugsgebruik
plaatsvindt. Dit gebeurt door een klein deel van de lokale bevolking, maar vooral door
Duitsers, en Oost-Europeanen, onder meer Roemenen en Polen, die van vlak over de
grens hier naar toe komen. Deze drugstoeristen komen vaak met de trein en lopen
vervolgens naar de drugspanden. Duitse harddrugsgebruikers komen vooral naar deze
buurt vanwege de nabijheid en goede bereikbaarheid met de auto en de trein.
Sinds meerdere panden zijn gesloten is de situatie verbeterd. Er vond vrijwel
uitsluitend handel van harddrugs plaats vanuit de gesloten woningen. Deze panden
werden vaak bewoond door personen waarvan lokale experts vermoeden dat zij geen
zeggenschap meer hadden over hun eigen woning. Naast de verkoop van harddrugs
vond er ook veel gebruik plaats. De problematiek is ten tijde van het veldwerk
grotendeels verdwenen en de situatie is volgens alle betrokkenen weer beheersbaar.
De bewoners geven aan dat er nog wel steeds drugspanden in de buurt zijn.

6.4 Overlast
In deze paragraaf beschrijven we de aard en omvang van verschillen overlastvormen
op de hotspots.

Hotspot plein
Uit vrijwel alle gesprekken met lokale experts en meerdere informele gesprekken
blijkt dat de aanpak van (overlast van) illegale drugsverkoop flink is geïntensiveerd in
de afgelopen jaren. Zo zijn er op de hotspot op en rond het plein sociale en fysieke
veiligheidsmaatregelen genomen. Er zijn werkgroepen gevormd van bewoners,

Gemeente V – Straathandel en drugspanden

71

ondernemers, gemeente, politie en instellingen, extra camera’s geplaatst, de
verlichting is aangepast en er zijn aanpassingen gedaan aan zitbanken. Daarnaast is er
een pleinbeheerder aangesteld, geldt er een samenscholingsverbod, worden
gebiedsontzeggingen gegeven, is politie-inzet verhoogd en zijn er meerdere
preventieve fouilleeracties gehouden. Verder is er een integrale samenwerking
ontstaan tussen Belastingdienst, verslavingszorg, gemeente, politie en overige
instellingen om van de drugsverkopers in kaart te brengen waar ze wonen en hoe hun
sociale situatie is. Doel hiervan is deze personen weer maatschappelijk te laten
integreren door ze bijvoorbeeld aan het werk te krijgen.
Meerdere lokale experts geven aan dat de overlast in 2012 is begonnen en vanaf dat
moment is toegenomen met een piek in 2014. Sindsdien is de overlast afgenomen of
verplaatst naar andere delen van de stad. Volgens vrijwel alle geïnterviewden bestaat
de overlast in het gebied met name uit zichtoverlast en een onveiligheidsgevoel bij
bezoekers. Dit doet zich vooral voor wanneer de dealers zich in groepjes ophouden.
De aanwezigheid van groepen geeft bezoekers een onbehagelijk gevoel, ze mijden de
locatie dan het liefst. Verder zijn er af en toe irritaties binnen en tussen de twee
groepen straatdealers en drugsrunners, wat soms met fysiek geweld gepaard gaat.
Uit meerdere informele gesprekken blijkt dat bezoekers de overlast beschrijven als
indirect, ze hebben er niet altijd zelf last van maar hun bezoekers, klanten of
medebewoners wel. Zo zeggen enkele ondernemers dat de groepen zich regelmatig
voor hun onderneming ophouden en zo klanten met hun aanwezigheid afschrikken. De
klanten mijden de groepen liever en lopen op zo’n moment de winkel niet naar binnen.
Bovendien zitten groepsleden ook wel eens zonder iets te bestellen op bijvoorbeeld
een terras en kan of durven de ondernemers ze daar niet altijd weg te sturen.
Verder blijkt uit enkele informele gesprekken dat er sprake is van geluidsoverlast,
vernielingen, zwerfval, wildplassen en drugsgebruik. Daarnaast ervaren de personen
die we op de hotspot hebben gesproken het gedrag van groepsleden vaak als
intimiderend, zeker wanneer ze door hen worden aangesproken. Ook laten
groepsleden zich moeilijk aanspreken wanneer ze overlast geven.
Vrijwel alle geënquêteerde omwonenden zien wel eens drugsrunners of dealers op de
hotspot. Een meerderheid van de bewoners ziet ze (heel) vaak. De helft van de
omwonenden ervaart wel eens overlast van drugsrunners en dealers, enkele
omwonenden ondervinden er veel overlast van. Het merendeel van de omwonenden
ziet (heel) vaak mensen die niet in Nederland wonen van wie ze denken dat ze naar de
gemeente toekomen om in een coffeeshop softdrugs te kopen, geen van de
geënquêteerden ervaart hier (heel) veel overlast van. Verder zien de meeste
omwonenden (heel) vaak mensen op straat blowen. Ongeveer de helft van de
omwonenden ervaart daar overlast van, een enkele bewoner ervaart er veel overlast
van. Andere mogelijke overlastgevende voorvallen op de hotspot – gebruik van
alcohol, wietlucht in de buurt van de coffeeshop - zien de meeste omwonenden niet en
wanneer ze het wel zien is de frequentie laag en ondervinden ze er ook vrijwel geen
hinder van.
72

INTRAVAL – Lokaal gezien

We zien tijdens de observaties dat de groepen nadrukkelijk op het plein aanwezig zijn.
Ze roken softdrugs en drinken alcohol en spreken af en toe mensen aan. Volgens een
beperkt deel van de ondernemers en lokale experts lijkt het alsof zij hun gedrag
hebben aangepast. Ze spreken in vergelijking met een paar jaar geleden minder
mensen aan, vallen minder mensen lastig en zijn minder nadrukkelijk aanwezig. Deze
geïnterviewden krijgen de indruk dat de groepen zich bewuster zijn geworden van hun
omgeving en beter weten dat ze die niet te veel tot last moeten zijn.

Coffeeshopoverlast
Volgens vrijwel alle geïnterviewden is er geen overlast van de coffeeshop en de
coffeeshopbezoekers op de hotspot. Volgens enkele lokale experts heeft er direct naast
de coffeeshop een café gezeten dat wel veel overlast veroorzaakte. Het café is gesloten
vanwege meerdere verstoringen van de openbare orde. We hebben zelf vrijwel geen
mogelijke coffeeshopoverlast gezien in de buurt van de coffeeshop. Ook het relatief
grote aantal Duitse bezoekers lijkt geen overlast te geven. Het is vooral rustig rond de
coffeeshop, er staan soms wat fietsen voor geparkeerd. De coffeeshop kan niet met de
auto worden bereikt, parkeeroverlast doet zich derhalve niet voor.

Wanneer
Door de gemeente is een onderzoek onder omwonenden uitgevoerd om in kaart te
brengen wanneer er met name sprake is van overlast op het plein. Daaruit blijkt dat de
overlast zich met name op de donderdagavond, vrijdagavond en zaterdagavond
voordoet. Op basis van deze resultaten is een pleinbeheerder aangesteld die tijdens
deze piekmomenten op het plein aanwezig is om potentieel overlastgevend gedrag te
voorkomen.

Meldingen
Enkele geënquêteerde omwonenden zeggen melding te hebben gedaan. De frequentie
loopt uiteen van enkele tot meer dan honderd per jaar. Zij hebben vooral gemeld over
geluidsoverlast, rondhangen, samenscholende personen, drugshandel en drugsgebruik.

Hotspot aan de grens
In maart 2015 heeft de burgemeester omwonenden van de hotspot en overige
bewoners van de buurt waar bewoners over drugsoverlast van dealpanden klagen
expliciet gevraagd om melding te maken van alle mogelijke vormen van overlast.
Volgens lokale experts steeg het aantal meldingen van drugsoverlast tot enkele
tientallen per dag. Mede op grond van de meldingen van burgers is op last van de
burgemeester het afgelopen jaar meerdere panden gesloten vanwege harddrugs. Er is
verder in samenwerking met de bewonersorganisatie een burgerwacht opgericht van
ongeveer 60 bewoners die de buurt in de gaten houden. Ook is een Facebookgroep
opgericht waarop we zien dat bewoners elkaar informeren over onder andere
dealactiviteiten en de drugsaanpak. De bewoners zich hebben gemobiliseerd om de
drugsproblematiek in hun buurt aan te pakken en te voorkomen dat het weer
terugkomt.

Gemeente V – Straathandel en drugspanden

73

De overlast in de buurt bestaat volgens vrijwel alle geïnterviewden vooral uit het
rondslingeren van harddrugsafval. Zo zijn er spuiten en papiertjes gevonden in de
buurt van het station, met name op plekken waar gebruikers buiten het zicht kunnen
gebruiken, zowel in panden als daarbuiten.
Uit enkele informele gesprekken blijkt dat bewoners ook overlast ervaren van
harddrugsgebruikers die onder invloed door hun buurt lopen. Maar de meeste overlast
doet zich voor bij het station, waar door de aanwezigheid van straatdealers en
harddrugsgebruikers onder de omwonenden een onveiligheidsgevoel heerst. Daarnaast
zijn het vooral de direct omwonenden van de dealpanden die overlast hebben ervaren.
Zij zien de aanloop van veel harddrugsgebruikers, ervaren soms stankoverlast en
hebben last van geluidsoverlast. Nu veel van deze panden zijn gesloten is de overlast
in deze buurt flink afgenomen. Volgens lokale experts komt er nog slechts af en toe en
melding van een bewoner over drugsoverlast. Tijdens observaties blijkt het bijzonder
rustig te zijn op de hotspot. Slechts een enkele keer zien we personen die op de
hotspot rondhangen.
De meeste omwonenden van de hotspot ervaren nu vooral last van het drukke verkeer
op de verbindingsweg. Deze weg is op sommige momenten erg druk en het verkeer
staat op bepaalde plekken vaak vast. Uit de enquête blijkt dat een minderheid van de
omwonenden (heel) veel overlast ervaart van niet-doorstromend verkeer. Dat geldt
ook voor foutgeparkeerde auto’s. Deze overlast heeft volgens hen niet te maken met
de coffeeshop en is ook niet drugs gerelateerd.

Coffeeshopoverlast
De coffeeshop aan de grens wordt door veel coffeeshoptoeristen bezocht. We zien dat
de coffeeshoptoeristen met de auto, op de fiets en met de trein naar de coffeeshop
komen. Volgens vrijwel alle geïnterviewden geven de toeristen geen overlast.
Sommigen zeggen dat dit vooral komt omdat de coffeeshophouder veel aandacht
besteedt aan het voorkomen van overlast. In het verleden waren er wel eens problemen
met urineren in het openbaar door coffeeshopbezoekers en de rotzooi die ze vooral op
de route van en naar het station richting de coffeeshop achterlieten, maar de laatste
jaren is daarvan geen sprake meer. Medewerkers van de coffeeshop fietsen wel eens
rond en letten er op dat hun klanten zich niet misdragen.
Een minderheid van de omwonenden ziet vaak mensen blowen, één ervaart daar veel
overlast van. We zien zelf niet of nauwelijks mensen op de hotspot softdrugs
gebruiken. Enkele omwonenden ruiken wel eens wietlucht in de buurt van de
coffeeshop, zij ervaren daar veel overlast van. Geen van de omwonenden hoort (heel)
vaak geluid van hoog volume uit de coffeeshop komen. Geen van de omwonenden ziet
(heel) vaak drugsrunners.
De coffeeshopeigenaar is volgens vrijwel alle geïnterviewden een bekende in deze
gemeente waar hij geboren en getogen is. Omwonenden zeggen hem vaak persoonlijk
te kennen. De sociale controle in de buurt is sterk. Wanneer er overlast is of rare types
door de wijk lopen bellen bewoners naar de coffeeshop. Vervolgens gaat iemand van
74

INTRAVAL – Lokaal gezien

het personeel even kijken. Vroeger gebeurde dat een paar keer per week. Inmiddels is
de frequentie lager.
Bij de deur van de coffeeshop hangt een bord met huisregels. Vermeld is onder meer
dat een identiteitsbewijs als leeftijdsbewijs verplicht is en dat harddrugs in geen van
de ruimtes in de coffeeshops is geaccepteerd. De coffeeshopeigenaar legt uit dat bij
een eerste overtreding een gele kaart aan de bezoeker wordt uitgedeeld. Bij een
volgende keer wordt de klant de toegang (tijdelijk) ontzegd. De coffeeshop heeft geen
portiers, "iedereen hier is een portier" volgens de coffeeshopeigenaar.

Meldingen
Een minderheid van de omwonenden heeft wel eens overlast gemeld, met name over
drugshandel en druggebruik. Volgens enkele omwonenden maken ze wel eens
melding van overlast door cafébezoekers, maar doen ze dat nooit over de coffeeshop.

6.5 Vergelijking 2015
De hotspot op en rond het plein in het centrum van de gemeente is ook in de
verdiepingsstudie van de eerste meting als hotspot meegenomen. We kunnen daarom
de situatie in beide jaren vergelijken.
Volgens het merendeel van de lokale experts is de problematiek en overlast op deze
hotspot in vergelijking met vorig jaar afgenomen. Zij schrijven dit ten eerste toe aan
de intensieve aanpak die in 2015 en begin 2016 gestalte heeft gekregen. Vooral in het
afgelopen jaar zijn de resultaten volgens hen goed zichtbaar geworden.
Op de hotspot op en rond het plein zijn de straatdealers en drugsrunners van de twee
groepen minder zichtbaar aanwezig. Volgens het merendeel van de lokale experts
zorgt de aanpak er voor dat de groepen zich verplaatsen naar andere plekken - buiten
de hotspot - in de gemeente. Ook de harddrugsgebruikers verplaatsen mee naar die
nieuwe locaties.
De groepen zijn volgens meerdere ondernemers en lokale experts bewuster van hun
omgeving geworden en passen hun gedrag en werkwijze hierop aan. De groepen
vertonen in verhouding tot een paar jaar terug minder overlastgevend gedrag en
zorgen dat ze moeilijker zijn aan te pakken. Een voorbeeld is dat sommige dealers
vooral rondfietsen in plaats van rondhangen. Hierdoor kunnen ze volgens enkele
lokale experts het samenscholingsverbod makkelijker ontlopen.
Ook het aantal meldingen door omwonenden en omwerkenden in het gebied is
afgenomen. Een wijkagent had twee jaar geleden nog dagelijks contact met
ondernemers en bewoners vanwege de drugsgerelateerde overlast en dit is nu minder
frequent geworden. Of het aantal drugsdealers die op de hotspot actief zijn ook
daadwerkelijk is afgenomen is niet duidelijk geworden. Geïnterviewden zien bepaalde

Gemeente V – Straathandel en drugspanden

75

groepsleden weggaan, maar anderen daarvoor terugkomen. We zien zelf dat ondanks
alle acties de groepen nog steeds op de hotspot aanwezig zijn.

6.6 Resumé
In een middelgrote grensgemeente in de regio Oost-Nederland waar (zeer) veel
coffeeshoptoeristen komen hebben we onderzoek gedaan in twee hotspots. De eerste
hotspot is een plein en enkele omliggende straten waar één coffeeshop is gevestigd in
de stadskern. Deze hotspot is gekozen omdat er ernstige drugsproblematiek zou
plaatsvinden. Zo zouden er diverse straatdealers actief zijn.
De tweede hotspot ligt aan de rand van de gemeente aan de Duitse grens. De kern van
de hotspot bestaat uit een coffeeshop en directe omgeving. Deze hotspot is
geselecteerd omdat er harddrugshandel zou plaatsvinden. De harddrugshandel zou
voornamelijk gebeuren vanuit woningen en veel overlast geven voor omwonenden en
met name worden veroorzaakt door Duitse harddrugsgebruikers.
Op de hotspot op en rond het plein vindt volgens vrijwel alle geïnterviewden illegale
verkoop van drugs plaats. Volgens lokale experts zijn er twee groepen die zich
hiermee bezighouden. Tijdens het veldwerk treffen we beiden groepen veelvuldig aan.
Volgens de meeste experts staan beide groepen sterk onder de aandacht van de politie
en de gemeente. Hierdoor is de illegale drugsverkoop minder zichtbaar geworden, het
straatdealen is overgegaan in drugsrunnen. Uit informele gesprekken blijkt dat de
meeste omwonenden en omwerkenden weten dat er drugshandel plaatsvindt, maar dat
zij vaak niet weten om wat voor soort drugs het gaat en hoe de verkoop in zijn werk
gaat. Volgens de meeste lokale experts gaat het voornamelijk om harddrugshandel.
Uit vrijwel alle gesprekken met lokale experts en meerdere informele gesprekken
blijkt dat de politie en de gemeente de afgelopen jaren de (overlast van) illegale
drugsverkoop op en rond het plein in de binnenstad hebben aangepakt. Volgens
vrijwel alle geïnterviewden bestaat de overlast op deze hotspot met name nog uit
zichtoverlast door de aanwezigheid van dealers of drugsrunners en mede hierdoor
onveiligheidsgevoelens bij bezoekers en omwonenden.
Op de hotspot aan de grens bestaat de overlast volgens vrijwel alle geïnterviewden
vooral uit het rondslingeren van drugsafval. Verder zijn het vooral de direct
omwonenden van dealpanden die overlast (hebben) ervaren; zij zien de aanloop van
veel harddrugsgebruikers en ervaren soms stankoverlast en geluidsoverlast.
Volgens het merendeel van de lokale experts is de problematiek en overlast op de
hotspots in vergelijking met vorig jaar afgenomen. Zij schrijven dit ten eerste toe aan
de intensieve aanpak die in 2015 en begin 2016 gestalte heeft gekregen. Vooral in het
afgelopen jaar zijn de resultaten volgens hen goed zichtbaar geworden. Volgens het
merendeel van de lokale experts zorgt de aanpak in de binnenstad er voor dat de twee
groepen straatdealers en drugsrunners zich (deels) verplaatsen naar andere plekken –
76

INTRAVAL – Lokaal gezien

buiten de hotspot – in de gemeente. Ook het aantal meldingen door omwonenden en
omwerkenden in dit gebied is afgenomen. Op de hotspot aan de grens zijn veel
dealpanden gesloten op last van de burgemeester en is de overlast in deze buurt flink
afgenomen. Volgens lokale experts komt er nog slechts af en toe een melding binnen
van een bewoner over drugsoverlast.

Onderwerpen
De gemeente is geselecteerd omdat het I-criterium niet wordt gehandhaafd, er sprake
is van dealers en runners die vanuit de Randstad hierheen zijn gekomen en omdat er
op beide hotspots in de nabije omgeving van coffeeshops in harddrugs wordt
gehandeld.

I-criterium
Volgens lokale experts is er zeer veel coffeeshoptoerisme in de gemeente en de
enquête onder omwonenden bevestigt dit beeld. Vooral bij de coffeeshop aan de grens
zien we veel Duitse coffeeshoptoeristen. Bij de coffeeshop gelegen bij het plein in het
centrum van de gemeente zijn minder coffeeshoptoeristen aanwezig.

Verplaatsing
Van de beide groepen straatdealers en drugsrunners die op de hotspot op het plein
actief zijn komt een deel uit de Randstad volgens de lokale experts. Van de tweede
groep komen de meesten uit de Randstad. Van de eerste groep, die al sinds 2013 actief
is, komt een kleiner deel uit de Randstad. Of zij ook actief zijn geweest als dealer of
runner in het zuiden van het land is niet duidelijk. Daar zijn geen aanwijzingen voor.

Scheiding der markten
Vrijwel alle gesprekken laten zien dat op de tweede hotspot bij de grens illegale
verkoop van harddrugs plaatsvindt. Volgens de geraadpleegde experts heeft dit met
name in de periode voor de onderzoeksperiode plaatsgevonden. De handel in
harddrugs vindt vooral vanuit dealpanden plaats. De panden worden bezocht door een
klein deel van de lokale bevolking, maar vooral door Duitsers en Oost-Europeanen,
onder meer Roemenen en Polen, die vooral van een stad net over de grens naar deze
hotspot komen. De harddrugstoeristen komen vaak met de trein en lopen vervolgens
naar de drugspanden. De coffeeshoptoeristen komen vooral naar de coffeeshop
vanwege de nabijheid en goede bereikbaarheid met de auto en de trein. Beide stromen
drugstoeristen vormen gescheiden circuits. De harddrugstoeristen bezoeken de
drugspanden waar zij ter plekke harddrugs gebruiken of er harddrugs kopen en
meenemen naar Duitsland. De softdrugstoeristen maken gebruik van het aanbod in de
coffeeshop. Een huisregel is dat harddrugs in de coffeeshop niet worden geaccepteerd.
De coffeeshopeigenaar wil niet het risico lopen dat tijdens een controle harddrugs bij
een van zijn bezoekers wordt aangetroffen.

Gemeente V – Straathandel en drugspanden

77

78

INTRAVAL – Lokaal gezien

7. CONCLUSIES

Deze verdiepingsstudie vormt de tweede fase van de tweede meting van de monitor
waarmee de ontwikkelingen in het coffeeshopbeleid worden gevolgd. In dit laatste
hoofdstuk bespreken we de conclusies die op basis van de resultaten in de vijf
verdiepingsgemeenten kunnen worden getrokken. Het gaat om de volgende vijf
gemeenten: een middelgrote gemeente in de Randstad, een grote gemeente in ZuidNederland, een grote grensgemeente in Oost-Nederland, een kleine grensgemeente in
Oost-Nederland en een grote grensgemeente in Zuid-Nederland. In totaal hebben we
in deze vijf gemeenten zeven hotspots vastgesteld waar etnografisch veldonderzoek is
verricht, waarbij we de fenomenen coffeeshoptoerisme, softdrugstoerisme,
softdrugsgerelateerde overlast, illegale verkoop van cannabis aan gebruikers buiten de
coffeeshop en straatdealers en drugsrunners hebben onderzocht.
De keuze voor de vijf gemeenten is in de eerste plaats ingegeven door het feit dat de
ontwikkelingen uit de eerste fase en de daaruit voorkomende onderwerpen zich hier
het meest pregnant voordoen. De resultaten van de eerste fase riepen vragen op over
de handhaving van het Ingezetenencriterium (I-criterium) op lokaal niveau, mogelijke
verplaatsingseffecten en de scheiding van de markten van soft- en harddrugs in enkele
gemeenten. Verder kwam in de eerste fase van de tweede meting naar voren dat het
coffeeshoptoerisme enigszins is afgenomen, maar dat het softdrugstoerisme weinig is
veranderd. De softdrugsgerelateerde overlast lijkt iets te zijn verminderd.1
We behandelen allereerst het coffeeshoptoerisme. Vervolgens bespreken we de
illegale verkoop van cannabis aan gebruikers buiten de coffeeshop samen met het
softdrugstoerisme, terwijl we de softdrugsgerelateerde overlast in combinatie met het
fenomeen straatdealers en drugsrunners behandelen. In paragraaf 7.4 gaan we in op de
handhaving van het I-criterium (geldt voor alle vijf gemeenten), mogelijke
verplaatsingseffecten (geldt voor gemeenten I, III en V) en de scheiding der markten
(geldt voor gemeenten I, III, IV en V). De resultaten zullen daar waar mogelijk
worden vergeleken met die van de eerste meting van de monitor.2,3 We ronden af met
enkele afsluitende opmerkingen.

1

Mennes, R., J. Snippe, M. Sijtstra, B. Bieleman (2016).
Benschop, A., M. Wouters, D.J. Korf (2015).
3
Nabben T., M. Wouters, A. Benschop, D.J. Korf (2015).
2

Conclusies

79

7.1 Coffeeshoptoerisme
Wat is de aard van het coffeeshoptoerisme op de hotspots in de vijf gemeenten?
Er is in drie van de vijf verdiepingsgemeenten sprake van coffeeshoptoerisme. De
gemeenten waar dit voorkomt hebben gemeen dat ze alle langs de grens liggen. In de
twee verdiepingsgemeenten aan de oostelijke grens komen veel Duitse
coffeeshoptoeristen. De coffeeshops in deze twee grensgemeenten trekken toeristen
aan die in Nederland hun softdrugs komen kopen. Ongeveer de helft van de bezoekers
van de coffeeshops op de hotspots in deze gemeenten is afkomstig uit Duitsland. Zij
komen met de auto of de trein of soms op de fiets naar de coffeeshop die voor hen het
best bereikbaar is.

Rol coffeeshopeigenaren
Ondanks de relatief grote aantallen Duitsers die dagelijks de coffeeshops bezoeken
leidt dit niet of nauwelijks tot overlast voor de directe omgeving. Dit is ook de
verdienste van de coffeeshopeigenaren op de hotspots in deze twee grensgemeenten.
Zij zijn zich bewust van de kwetsbaarheid van hun onderneming wanneer hun
bezoekers overlast veroorzaken. Zij hebben huisregels opgesteld en aanvullende
preventieve maatregelen genomen om mogelijk overlastgevend gedrag op
bijvoorbeeld de looproute naar het treinstation of van het parkeergedrag in de buurt te
voorkomen. Als bezoekers zich niet aan de regels houden en zich misdragen wordt
hen de toegang tot de coffeeshop ontzegd.
Om de tolerantie voor hun coffeeshop en de draagkracht in de omgeving verder te
vergroten investeren deze coffeeshopeigenaren in hun relatie met de overige
ondernemers in hun straat en met de omwonenden. Zij voelen zich verantwoordelijk
voor hun omgeving, houden de straat schoon door zwerfvuil op te ruimen en reageren
op klachten en signalen over illegale straathandel.

Zuid-Nederland
In een gemeente in het zuiden van het land komen eveneens relatief veel
coffeeshoptoeristen naar de coffeeshops op de hotspot, ongeveer 30% van de
bezoekers van de beide coffeeshops is een niet-ingezetene, maar de overlast hiervan
beperkt zich tot de geluidsoverlast van het terras naast één van de twee coffeeshops op
de hotspot, waar zowel de klanten van een café als de bezoekers van de coffeeshop
gebruik van maken.
In de zuidelijke grensgemeente is het coffeeshoptoerisme de afgelopen jaren flink
afgenomen. Voor de invoering van het I-criterium trokken de coffeeshops veel
buitenlandse bezoekers. Sinds de invoering is dit aantal sterk gedaald en neemt dit
geleidelijk aan verder af. Niet-ingezetenen worden niet toegelaten tot de coffeeshops
wat tot gevolg heeft dat van coffeeshoptoerisme niet of nauwelijks nog sprake is.
Overlast van coffeeshoptoeristen is er dan ook niet.

80

INTRAVAL – Lokaal gezien

7.2 Illegale verkoop en (soft)drugstoerisme
Wat is de aard van de illegale verkoop en het (soft)drugstoerisme op de hotspots in
de vijf gemeenten?
In alle vijf verdiepingsgemeenten is sprake van illegale handel in soft- en/of
harddrugs, maar in drie daarvan is de illegale markt op de hotspots klein en nauwelijks
zichtbaar. In die gemeenten drukt de illegale verkoop van drugs geen stempel op de
beleving van de openbare ruimte. In de overige twee gemeenten, één in het zuiden en
één in het oosten van het land, is dit wel het geval: de illegale verkoop van in ieder
geval softdrugs is daar duidelijk zichtbaar en bepalend voor het straatbeeld.
In deze twee grensgemeenten is de illegale verkoop weliswaar afgenomen, maar nog
prominent zichtbaar. De illegale straathandel in softdrugs wordt in beide gemeenten
door de politie actief bestreden. In de zuidelijke grensgemeente is mede door deze
inzet, maar ook door de sterke afname van coffeeshoptoeristen de rust op de hotspots
grotendeels teruggekeerd. Er is op de hotspots nog wel sprake van een illegaal aanbod.

Zuidelijke grensgemeente
Vrijwel alle geënquêteerde omwonenden en ondernemers zien in de zuidelijke
grensgemeente straatdealers en drugsrunners op de hotspot. Zij weten echter vaak niet
of de verkopers daadwerkelijk drugs bij zich hebben. Ook tijdens onze observaties
zien we dat runners personen aanspreken die richting de coffeeshops lopen.
Volgens lokale experts zijn er vrijwel alleen nog drugsrunners op beide hotspots
actief. De klanten van deze runners zijn vooral buitenlanders die de coffeeshop willen
bezoeken. Omdat zij daar niet worden toegelaten, worden zij benaderd door de
runners die hen softdrugs aanbieden. De verkopers hebben de afgelopen jaren hun
werkwijze aangepast. De runners maken contact met de kopers, terwijl de verkoop van
de drugs later op een afgesproken locatie buiten deze hotspot plaatsvindt.
Verder zijn er klanten die behoren tot de doelgroep van de maatschappelijke opvang.
Onder deze groep zitten relatief veel harddrugsgebruikers. Ook komen er
harddruggebruikers uit met name België naar deze gemeente om drugs te kopen. Op
de hotspot bij het station, met name aan de achterzijde, vormen de
harddrugsgebruikers een belangrijk deel van de klanten van de daar actieve runners en
dealers.

Grote oostelijke grensgemeente
In de grote oostelijke grensgemeente is de drugsoverlast afgenomen doordat de politie
en de gemeente intensief optreden tegen de drugshandel op beide hotspots. De
drugshandel op de eerste hotspot bestaat vooral uit de handel in harddrugs. Hier is de
straathandel op het plein overgegaan van verkopen op dezelfde locatie als waar
contact wordt gelegd naar het afhandelen van een drugsdeal op een andere plaats dan
die van de contactlegging mede door gebruikmaking van moderne communicatie-

Conclusies

81

middelen. Op de andere hotspot in deze grote oostelijke grensgemeente vindt de
harddrugshandel op de hotspot plaats vanuit dealpanden. Deze panden worden vooral
bezocht door Duitse drugstoeristen die voor harddrugs naar Nederland komen.

7.3 Softdrugsgerelateerde overlast en straatdealers en drugsrunners
Wat is de aard van de softdrugsgerelateerde overlast en straatdealers en
drugsrunners op de hotspots in de vijf gemeenten?
In de vijf verdiepingsgemeenten komen we twee vormen van softdrugsgerelateerde
overlast tegen: overlast door straatdealers en drugsrunners en door hangjongeren. De
overlast heeft niet alleen te maken met de aanwezigheid van sofdrugstoeristen, maar
ook met de handel in harddrugs. Verder zien we dat coffeeshops zelf een rol kunnen
spelen in het verminderen en voorkomen van overlast.

Straatdealers en drugsrunners
In twee van de vijf gemeenten, de grote grensgemeente in Zuid- Nederland en de grote
grensgemeente in Oost-Nederland, is de overlast door drugsrunners en straatdealers de
meeste prominente vorm. Zij zijn duidelijk zichtbaar in de openbare ruimte waar zij
voorbijgangers aanspreken of zij drugs willen kopen. De overlast van de illegale
handel door drugsrunners en straatdealers uit zich met name in de aanwezigheid van
jonge mannen die gedurende de hele dag in groepjes op straat hangen en mensen
aanspreken. Dit leidt tot onveiligheidsgevoelens bij omwonenden en andere
aanwezigen in de openbare ruimte.
In de grote zuidelijke grensgemeente is door de afname van het coffeeshoptoerisme de
straathandel duidelijker zichtbaar geworden. Op de hotspot aan de kade ervaart
ongeveer de helft van de omwonenden wel eens overlast van deze runners. Een
minderheid meldt er (heel) veel overlast van te ondervinden. Op de hotspot rond het
station ziet ongeveer de helft van de geënquêteerde omwonenden en ondernemers wel
eens runners en dealers. Een enkele respondent ervaart er (heel) veel overlast van.
De ervaren overlast van drugsdealen is ten opzichte van de vorige meting – hoewel de
zichtbaarheid is toegenomen – nagenoeg onveranderd gebleven. Dit kan worden
verklaard doordat bij de bewoners gewenning lijkt te zijn opgetreden. De drugsrunners
zijn er al jarenlang actief en maken onderdeel uit van het straatbeeld. Uit onze
observaties blijkt dat zij de bewoners ook niet lastig vallen. Daarnaast blijkt uit
gesprekken op de hotspot met bewoners, ondernemers en voorbijgangers dat zij van
mening zijn dat het aantal runners is afgenomen, dat zij hun auto weer in de straat
kunnen parkeren en dat zij het gevoel hebben dat de buurt weer van hen is. De
straatdealers en drugsrunners die er nog zijn horen volgens hen nu eenmaal bij het
wonen in een stad.
In de grote grensgemeente in Oost-Nederland is door de intensieve aanpak van de
drugshandel de overlast afgenomen. Op de eerste hotspot in de binnenstad is de
straathandel minder zichtbaar geworden en lijken drugsrunners en vooral dealers zich
82

INTRAVAL – Lokaal gezien

meer te verspreiden over de gemeente. Het aantal overlastmeldingen op deze hotspot
is gedaald. Op de tweede hotspot aan de grens is eveneens sprake van een afname van
de overlast. Op last van de burgemeester zijn diverse panden gesloten waar in
harddrugs werd gehandeld. De illegale verkoop is hierdoor afgenomen en de overlast
in deze buurt is flink gedaald. De politie zegt nog slechts af en toe een overlastmelding
van een bewoner te ontvangen.

Hangjongeren
In de overige drie gemeenten - waar de illegale markt klein en beperkt zichtbaar is - is
met name sprake van overlast door hangjongeren. In alle gevallen gebruiken zij een
park als ontmoetingsplek waar zij alcohol drinken en softdrugs gebruiken. Het feit dat
de jongeren zichtbaar aanwezig zijn in de openbare ruimte leidt – in combinatie met
hun alcohol- en middelengebruik – bij sommige omwonenden tot een onveilig gevoel.
Daarnaast vertonen enkele jongeren intimiderend gedrag en beledigen zij soms
voorbijgangers, laten zij rommel achter in het park en veroorzaken zij geluidsoverlast.
Onze indruk is dat de relatie van deze groepen hangjongeren met de illegale verkoop
van softdrugs beperkt is.

Rol coffeeshops
Er zijn grote verschillen tussen coffeeshops; zowel tussen coffeeshops uit
verschillende gemeenten en coffeeshops in dezelfde gemeenten als tussen coffeeshops
op dezelfde hotspot. In de vijf verdiepingsgemeenten wordt duidelijk dat het contact
tussen de coffeeshop, de gemeente en de sociale omgeving van belang is voor hoe de
eigenaar en de medewerkers van een coffeeshop zich opstellen naar de buitenwereld
en in hoeverre samen wordt opgetrokken om de mogelijke overlast in de omgeving
van de coffeeshop tot een minimum te beperken.
In twee gemeenten is goed contact tussen de coffeeshopeigenaar en de gemeente. De
coffeeshopeigenaren nemen een actieve houding aan richting de buurt door direct te
reageren als er overlast dreigt te ontstaan. Als gevolg daarvan ervaren de
omwonenden, ondanks de grote toestroom van coffeeshoptoeristen, weinig overlast.
In een andere gemeente, waar recent vier sluitingen van coffeeshops hebben
plaatsgevonden, verloopt het contact met de coffeeshop minder vlot. De coffeeshop
beperkt de inspanningen om overlast tegen te gaan tot een minimum, veegt alleen de
eigen stoep schoon en stuurt personen weg wanneer zij zich in de directe omgeving
van de coffeeshop ophouden. Met de overlast die in het nabijgelegen park is ontstaan
door hangjongeren die in de coffeeshop softdrugs kopen en het daar gebruiken
bemoeit deze coffeeshop zich verder niet.
Dit is ook de enige coffeeshop op de zeven hotspots in de vijf gemeenten waar
omwonenden wel eens parkeer- en verkeeroverlast ervaren. Rond de coffeeshop is
weliswaar weinig parkeergelegenheid, maar dat geldt ook voor enkele coffeeshops in
de overige gemeenten waar deze overlast zich niet voordoet. Bezoekers die hun auto
niet correct parkeren worden daar bij die coffeeshops op gewezen en niet toegelaten.

Conclusies

83

7.4 Ingezetenencriterium, verplaatsing en scheiding der markten
In hoeverre is er in de vijf gemeenten sprake van handhaving van het I-criterium,
verplaatsingseffecten aan de vraag- en aanbodkant van de softdrugsmarkt en van
een scheiding van de soft- en harddrugsmarkt? Welke lokale ontwikkelingen doen
zich daarin voor? Hoe kunnen deze ontwikkelingen worden verklaard?
Aan de keuze voor de vijf gemeenten lagen drie onderwerpen ten grondslag die we
nader hebben onderzocht aan de hand van de lokale ontwikkelingen in het
coffeeshoptoerisme, het softdrugstoerisme, de softdrugsgerelateerde overlast, de
illegale verkoop buiten de coffeeshop en straatdealers en drugsrunners. Het gaat om de
volgende onderwerpen: handhaving van het I-criterium; verplaatsing; en scheiding der
markten.

I-criterium
In de twee zuidelijke verdiepingsgemeenten is in de grensgemeente sprake van een
afname van het coffeeshoptoerisme, terwijl dit in de andere gemeente is toegenomen.
Het al dan niet actief handhaven van het I-criterium lijkt samen te hangen met deze
toe- en afname. In de grensgemeente is sinds de invoering en handhaving van het Icriterium het coffeeshoptoerisme afgenomen, terwijl in de andere gemeente na de
opschorting van het I-criterium het coffeeshoptoerisme weer is toegenomen. Ondanks
de tegenoverstelde beweging in het coffeeshoptoerisme is in beide gemeenten echter
sprake van een afname in de overlast die omwonenden ervaren van de illegale
straatverkoop van softdrugs. Dit heeft mogelijk te maken met de verschillende
uitgangsituaties in beide gemeenten en de mate waarin de illegale markt van softdrugs
en de handel daarin zichtbaar zijn (geweest).
Uit de eerste fase van de tweede meting komt naar voren dat de strikte handhaving van
het I-criterium in de ene gemeente een positief effect lijkt te hebben tegen straathandel
en de handel in drugs door drugsrunners, terwijl de bevindingen in de andere
gemeente juist positief lijken te zijn vanwege het loslaten van de handhaving van
hetzelfde criterium. De onderzoeksresultaten in de verdiepende tweede fase zijn in lijn
met deze bevinding. In de ene zuidelijke gemeente heeft de opschorting van het Icriterium er toe geleid dat de straathandel, die na de invoering ervan was ontstaan,
weer uit het zicht is verdwenen. In de andere zuidelijke grensgemeente is met name
door de handhaving van het I-criterium het coffeeshoptoerisme echter sterk
afgenomen, waardoor tevens de vraag naar softdrugs evenals het aantal drugsrunners
en straathandelaren (die er overigens nog wel steeds actief zijn) is afgenomen. De
politie geeft in deze gemeente sinds de invoering van I-criterium nog steeds de
hoogste prioriteit aan drugsoverlast door verdovende middelen. Ook in andere
gemeenten zien we dat handhaving van het I-criterium gepaard gaat met veel en
gerichte politie-inzet.4

4

Snippe, J., R. Nijkamp, B. Bieleman (2013); Politieacademie (2014).

84

INTRAVAL – Lokaal gezien

Verschillende beginsituaties
Dat deze twee verschillende beleidsstrategieën beide kunnen leiden tot de gewenste
lokale resultaten heeft waarschijnlijk te maken met het verschil in de beginsituatie in
de twee gemeenten. In de zuidelijke grensgemeente was voor de invoering van het Icriterium sprake van grote overlast door het grote aantal coffeeshoptoeristen dat naar
de gemeente kwam. Hierdoor ontstonden diverse vormen van overlast en vond er
illegale handel in soft- en harddrugs plaats. Door de invoering van het I-criterium nam
het coffeeshoptoerisme af, waardoor de direct daaraan gerelateerde vormen van
overlast, zoals parkeer- en verkeeroverlast en overlast van wildplassen en zwerfafval
op straat, sterk afnamen. Daarnaast hebben politie en gemeente fors ingezet op de
bestrijding van de drugshandel. De drugsoverlast heeft sinds 2012 een hoge prioriteit
gekregen in de lokale driehoek. Politie en gemeente pakken met een daartoe
aangesteld team de overlast aan. Volgens de gemeente en de politie is er in 2016
sprake van een beheersbare situatie en een daling van de overlast. De omwonenden
van de hotspots en andere aanwezigen in de openbare ruimte vergelijken de huidige
beleving ervan met de relatief slechte situatie voor het I-criterium, waardoor zij
positief zijn over de huidige situatie, ondanks dat de illegale straathandel nog niet
volledig uit het straatbeeld is verdwenen en zij in 2016 de overlast in vergelijking met
2015 als stabiel ervaren.
In de andere zuidelijke gemeente was voor invoering van het I-criterium ook sprake
van coffeeshoptoerisme, maar in veel mindere mate dan in de zuidelijke
grensgemeente. Er was hier voor invoering dan ook niet of nauwelijks sprake van
overlast als gevolg van coffeeshoptoerisme. Door de invoering van het I-criterium
gingen buitenlandse bezoekers die de coffeeshops niet meer in mochten echter op zoek
naar andere manieren om aan softdrugs te komen. Er ontstond een illegale markt
waarbij drugsrunners en straatdealers op straat drugs probeerden te verkopen aan
buitenlandse bezoekers. De directe omgeving was niet eerder geconfronteerd met deze
zichtbare vorm van drugsoverlast, waardoor de ervaren overlast bij omwonenden en
andere aanwezigen toenam ten opzichte van de situatie voor de invoering van het Icriterium. Sinds de handhaving ervan is opgeschort zien we dat de overlast weer is
afgenomen.

Verplaatsing
Uit de eerste fase van de tweede meting bleek dat noordelijker gelegen regio’s
geconfronteerd werden met meer illegale verkoop van soft- en harddrugs. De
resultaten wekten de indruk dat er mogelijk sprake kon zijn van verplaatsing. We zijn
nagegaan of er sprake is van een verplaatsing van drugsrunners en drugsdealers die
actief zijn geweest op de hotspots in de zuidelijke gemeenten naar de hotspots in
gemeenten in het oosten van het land.
Op de hotspots in de zuidelijke grensgemeente is weliswaar nog steeds sprake van
drugsrunners en straatdealers, maar dit aantal is in de loop der jaren afgenomen. De
straatdealers en runners die we in de grote grensgemeente in Oost-Nederland hebben
gesproken blijken deels afkomstig te zijn uit de Randstad. Van beide groepen dealers

Conclusies

85

die zich op de hotspot in het centrum van deze gemeente ophouden komen volgens de
politie de meesten uit de Randstad.
Van deze groep die er sinds 2015 actief is, hebben we enkele drugsrunners en
straatdealers ook zelf gesproken. In deze gesprekken blijkt dat zij bekend zijn met
plaatsen en coffeeshops in zuidelijke gemeenten, ook met de hotspots en coffeeshops
in de zuidelijke grensgemeente. Ook de straatdealers, die een korte periode actief
waren in de andere zuidelijke gemeente, zijn voor een groot deel uit de Randstad
afkomstig. In hoeverre deze verplaatsing spontaan gebeurt of geregisseerd verloopt en
op welke wijze en door wie dat dan zou plaatsvinden is niet duidelijk.

Scheiding der markten
Het derde onderwerp dat voortvloeit uit de eerste fase van de tweede meting heeft
betrekking op een belangrijk uitgangspunt van het Nederlandse drugsbeleid: de
scheiding van de markten van soft- en harddrugs. De drugsproblematiek die voortkomt
uit de illegale verkoop lijkt breder te zijn dan alleen softdrugs. Er worden volgens de
in de eerste fase geraadpleegde experts vaak ook harddrugs verkocht door
straatdealers en drugsrunners.
Uit de resultaten van de tweede verdiepende fase blijkt dat in de vijf gemeenten op
dezelfde hotspot doorgaans zowel soft- als harddrugs verkrijgbaar zijn. Daarbij lijkt
sprake te zijn van een zekere scheiding van de markten van beide soorten drugs. Er
moet hierbij onderscheid worden gemaakt in de vraagkant en de aanbodkant.

Vraagkant
Bij de vraagkant geven consumenten van cannabis – die doorgaans niet in harddrugs
geïnteresseerd zijn – de voorkeur aan het kopen van softdrugs in een coffeeshop.
Eventueel kopen ze bij straatdealers die primair cannabis verkopen, maar ook
harddrugs kunnen leveren. Harddrugsgebruikers kopen hun harddrugs bij andere
dealers die primair harddrugs verkopen, maar desgewenst ook cannabis kunnen
leveren.

Aanbodkant
Bij de aanbodkant is er bij softdrugs primair sprake van verkoop door coffeeshops en
door straatdealers in de omgeving van coffeeshops. Deze straatdealers verkopen in de
eerste plaats softdrugs, maar kunnen ook harddrugs leveren als ze denken daar iets aan
te kunnen verdienen. Straatdealers die primair softdrugs aanbieden vinden we
voornamelijk op hotspots waar sprake is van coffeeshoptoerisme. Het gaat vaak om
jongere en minder ervaren dealers.
Harddrugs worden aangeboden door meer ervaren dealers die primair harddrugs
verkopen. Zij kunnen ook softdrugs leveren. Harddrugs voeren met name de
boventoon in het aanbod van de straatdealers en drugsrunners op hotspots waar vooral
vraag is naar harddrugs door harddrugsgebruikers. Het aanbieden van harddrugs
gebeurt heimelijker dan dat van softdrugs of is helemaal uit het zicht onttrokken
doordat de verkoop voor een groot deel vanuit dealpanden plaatsvindt.
86

INTRAVAL – Lokaal gezien

7.5 Ten slotte
Ons onderzoek laat in de eerste plaats zien dat wanneer rekening wordt gehouden met
de lokale situatie rond coffeeshops twee verschillende beleidsstrategieën op
gemeenteniveau beide leiden tot de door de gemeente gewenste vermindering van
illegale verkoop van drugs en van overlast van coffeeshoptoeristen. Bij het al dan niet
handhaven van het I-criterium in de twee zuidelijke gemeenten lijkt de ligging en
daarmee de situatie voorafgaand aan de invoering van belang voor hoe de effecten van
de maatregelen worden ervaren door omwonenden en andere aanwezigen in de
openbare ruimte. In de zuidelijke grensgemeente zijn omwonenden - ondanks dat er
nog steeds sprake is van overlast door drugsrunners en straatdealers - positief over de
situatie die is ontstaan door de strikte handhaving. Een groot deel van de overlast die
werd veroorzaakt door het grote aantal coffeeshoptoeristen is immers verdwenen. In
de andere zuidelijke gemeente ontstond door de invoering van het I-criterium een
illegale markt in een omgeving die nog niet eerder was geconfronteerd met deze
zichtbare vorm van drugsoverlast, waardoor juist overlast ontstond bij omwonenden.
Deze overlast is na de opschorting van het I-criterium weer duidelijk afgenomen.
De geregistreerde overlastmeldingen in de vijf verdiepingsgemeenten hebben we in de
verdiepingsstudies goed kunnen duiden. In de gemeente waar beduidend minder
geregistreerde overlastmeldingen zijn dan in de overige gemeenten speelt de actieve
houding van de coffeeshopeigenaar om overlast te voorkomen een belangrijke rol. In
de andere gemeenten gaat het om overlast door straathandel of om overlast door
hangjongeren die alcohol en softdrugs gebruiken. Het duiden van de cijfers
betreffende softdrugs- en harddrugsincidenten is echter minder goed mogelijk. De
cijfers geven een algemeen beeld voor de hele gemeente en zijn niet per sé van
toepassing op het niveau van de hotspot. Bovendien geven de cijfers een beeld van de
overlast in 2015, terwijl het veldwerk op de hotspots halverwege 2016 heeft
plaatsgevonden. Volgens enkele lokale experts is in twee gemeenten bij een deel van
de bewoners die al langer rond de hotspots wonen in 2016 sprake van een afnemende
meldingsbereidheid. In hoeverre dit ook al in 2015 het geval was en van invloed is
geweest op de geregistreerde overlastmeldingen, die vooral van omwonenden
afkomstig zijn, is onduidelijk.
Ondanks verschillen in het lokale beleid zien we op alle hotspots een afname van de
drugsoverlast. Duidelijk wordt dat door verschillen in de context – onder meer de
ligging van gemeenten en de historische ontwikkeling in de toeloop van
coffeeshoptoeristen – lokaal maatwerk vereist is om de drugsoverlastsituatie (weer)
beheersbaar te krijgen. In de ene zuidelijke gemeente kan daarom worden gekozen
voor het weer toelaten van niet-ingezetenen, terwijl in een andere zuidelijke gemeente
het I-criterium strikt wordt gehandhaafd met als resultaat dat in beide gemeenten de
drugsoverlast weer beheersbaar is. Naast lokaal maatwerk voor het beleid zien we
tevens dat op de hotspot de rol van direct betrokkenen hierbij van groot belang is. De
kracht van het lokale beleid is gelegen in de actieve bestrijding van de drugshandel:
niet alleen door politie en gemeente, maar met name wanneer er in de omgeving van
de coffeeshop straathandel in softdrugs voorkomt ook door de coffeeshopondernemer.
Conclusies

87

88

INTRAVAL – Lokaal gezien

BIJLAGE 1 RESULTATEN BUURTENQUÊTE

Tabel 1

Geslacht respondenten, in %
1
(n=55)

2
(n=40)

3A
(n=20)

3B
(n=22)

4
(n=45)

5A
(n=19)

5B
(n=20)

Man

49

55

50

36

36

68

50

Vrouw

51

45

50

64

64

32

50

1
(n=55)

2
(n=40)

3A
(n=20)

3B
(n=22)

4
(n=45)

5A
(n=19)

5B
(n=20)

Leeftijd min - max

17-84

20-81

20-95

18-78

20-88

22-65

14-81

Gemiddelde leeftijd

47

37

51

43

50

37

47

Tabel 2

Tabel 3

Leeftijd respondenten

Aantal respondenten dat in de buurt woont en/of werkt, in %
1
(n=55)

2
(n=40)

3A
(n=20)

3B
(n=22)

4
(n=45)

5A
(n=19)

5B
(n=20)

Omwonenden

76

75

90

50

58

47

85

Omwerkenden

36

40

25

64

64

63

20

Tabel 4

Aantal respondenten dat aangeeft wel eens overlast te hebben ervaren van nietdoorstromend verkeer, in %
1
(n=55)

2
(n=40)

3A
(n=20)

3B
(n=22)

4
(n=45)

5A
(n=19)

5B
(n=20)

Helemaal niet

71

70

50

64

71

79

50

Een beetje

18

23

40

27

20

16

10

Nogal

5

3

10

5

2

5

15

Veel

4

5

0

0

7

0

15

Heel veel

0

0

0

5

0

0

10

Tabel 5

Aantal respondenten dat aangeeft wel eens overlast te hebben ervaren van
foutgeparkeerde auto’s, in %
1
(n=55)

2
(n=40)

3A
(n=20)

3B
(n=22)

4
(n=45)

5A
(n=19)

5B
(n=20)

Helemaal niet

56

60

55

95

71

42

65

Een beetje

24

35

20

0

18

47

15

Nogal

11

0

10

5

0

5

0

Veel

5

0

10

0

4

5

10

Heel veel

2

5

5

0

7

0

10

Bijlage 1 Resultaten buurtenquête

89

Tabel 6

De mate waarin respondenten aangeven auto’s met buitenlandse kentekenplaten in
hun directe woon- of werkomgeving te zien, in %
1
(n=55)

2
(n=40)

3A
(n=20)

3B
(n=22)

4
(n=45)

5A
(n=19)

5B
(n=20)

Nooit

22

30

0

0

4

21

0

Zelden

38

38

10

5

0

1

5

Soms

18

5

10

14

2

16

10

Vaak

13

18

50

45

31

32

20

Heel vaak

5

5

30

32

62

21

65

Tabel 7

De mate waarin respondenten aangeven in hun directe woon– of werk omgeving
mensen te zien die op straat alcohol drinken of dronken zijn, in %
1
(n=55)

2
(n=40)

3A
(n=20)

3B
(n=22)

4
(n=45)

5A
(n=19)

5B
(n=20)

Nooit

11

3

15

18

38

11

20

Zelden

29

8

40

23

42

32

40

Soms

24

5

35

27

20

21

25

Vaak

25

25

10

32

0

32

10

Heel vaak

11

60

0

0

0

5

5

Tabel 8

De mate waarin respondenten aangeven overlast te ervaren van mensen die in hun
directe woon- of werkomgeving op straat alcohol drinken of dronken zijn, in %
1
(n=49)

2
(n=39)

3A
(n=17)

3B
(n=18)

4
(n=28)

5A
(n=17)

5B
(n=16)

Helemaal niet

53

33

59

59

79

47

69

Een beetje

33

46

41

29

21

24

13

Nogal

10

15

0

0

0

12

6

Veel

4

5

0

12

0

18

13

Heel veel

0

0

0

0

0

0

0

Tabel 9

De mate waarin respondenten aangeven overlast te ervaren van mensen die in hun
directe woon- of werkomgeving op straat alcohol drinken of dronken zijn
(hercodering), in %
1
(n=55)

2
(n=40)

3A
(n=20)

3B
(n=22)

4
(n=45)

5A
(n=19)

5B
(n=20)

Niet gesignaleerd/geen
idee

11

2

15

23

38

10

20

Helemaal geen overlast

47

33

50

45

49

42

55

Beetje/nogal overlast

38

60

35

23

13

32

15

(Heel) veel overlast

4

5

0

9

0

16

10

90

INTRAVAL – Lokaal gezien

Tabel 10 De mate waarin respondenten aangeven in welke periode(s) in hun directe woonof werkomgeving mensen te zien die op straat alcohol drinken of dronken zijn, in %
1
(n=49)

2
(n=39)

3A
(n=17)

3B
(n=18)

4
(n=28)

5A
(n=17)

5B
(n=16)

Hele jaar door hetzelfde

33

21

41

78

54

29

50

Vaker in het voorjaar

2

0

6

11

11

0

0

Vaker in de zomer

49

38

18

28

32

35

31

Vaker in het najaar

0

0

0

6

0

0

0

Vaker in de winter

0

0

0

6

4

0

0

Vaker doordeweeks

2

0

0

0

0

0

0

Vaker in het weekend

43

69

12

22

64

35

25

Vaker ’s ochtends

0

0

0

0

0

0

0

Vaker ’s middags

6

0

0

0

4

6

6

Vaker ’s avonds

37

18

18

28

54

47

19

Vaker ’s nachts

24

13

41

0

32

18

19

Tabel 11 De mate waarin respondenten aangeven in hun directe woon- of werkomgeving
mensen te zien blowen op straat, in %
1
(n=55)

2
(n=40)

3A
(n=20)

3B
(n=22)

4
(n=45)

5A
(n=19)

5B
(n=20)

Nooit

15

8

15

9

53

5

35

Zelden

16

35

15

5

29

5

20

Soms

25

20

15

27

16

11

20

Vaak

35

30

35

45

2

53

25

Heel vaak

9

5

20

14

0

26

0

Tabel 12 De mate waarin respondenten aangeven overlast te ervaren van mensen die in hun
directe woon- of werkomgeving blowen op straat, in %
1
(n=47)

2
(n=36)

3A
(n=17)

3B
(n=20)

4
(n=21)

5A
(n=18)

5B
(n=13)

Helemaal niet

64

78

53

55

86

56

92

Een beetje

23

17

24

30

14

28

0

Nogal

4

6

12

10

0

11

0

Veel

4

0

6

0

0

6

8

Heel veel

4

0

6

5

0

0

0

Bijlage 1 Resultaten buurtenquête

91

Tabel 13 De mate waarin respondenten aangeven overlast te ervaren van mensen die in hun
directe woon- of werkomgeving blowen op straat (hercodering), in %
1
(n=55)

2
(n=40)

3A
(n=20)

3B
(n=22)

4
(n=45)

5A
(n=19)

5B
(n=20)

Niet gesignaleerd/geen
idee

14

10

15

9

53

5

35

Helemaal geen overlast

55

70

45

50

40

53

60

Beetje/nogal overlast

24

20

30

36

7

37

0

(Heel) veel overlast

7

0

10

5

0

5

5

Tabel 14 De mate waarin respondenten aangeven in welke periode(s) in hun directe woon- of
werkomgeving mensen op straat te zien blowen, in %
1
(n=47)

2
(n=36)

3A
(n=17)

3B
(n=20)

4
(n=21)

5A
(n=18)

5B
(n=13)

Hele jaar door hetzelfde

68

69

71

85

62

67

69

Vaker in het voorjaar

2

3

0

5

10

0

0

Vaker in de zomer

30

28

6

10

33

22

23

Vaker in het najaar

0

0

0

0

5

0

0

Vaker in de winter

0

0

6

0

0

0

0

Vaker doordeweeks

0

3

0

0

0

0

0

Vaker in het weekend

6

0

12

10

24

6

8

Vaker ’s ochtends

0

0

0

0

0

0

0

Vaker ’s middags

6

0

6

5

10

6

8

Vaker ’s avonds

4

0

18

20

33

6

8

Vaker ’s nachts

2

0

0

0

0

0

0

Tabel 15 De mate waarin respondenten aangeven wel eens wietlucht in de buurt van de
coffeeshop(s) te ruiken, in %
1
(n=55)

2
(n=40)

3A
(n=20)

3B
(n=22)

4
(n=45)

5A
(n=19)

5B
(n=20)

Nooit

44

40

45

55

51

32

55

Zelden

9

3

5

5

18

11

0

Soms

18

20

25

18

16

21

35

Vaak

13

25

20

18

4

26

10

Heel vaak

16

13

5

5

9

11

0

92

INTRAVAL – Lokaal gezien

Tabel 16 De mate waarin respondenten aangeven overlast te ervaren van wietlucht in de
buurt van de coffeeshop(s), in %
1
(n=31)

2
(n=24)

3A
(n=11)

3B
(n=10)

4
(n=22)

5A
(n=13)

5B
(n=9)

Helemaal niet

77

67

73

60

95

85

67

Een beetje

10

21

0

20

0

0

11

Nogal

0

13

9

0

0

8

0

Veel

6

0

9

10

0

8

22

Heel veel

6

0

9

10

0

0

0

Tabel 17 De mate waarin respondenten aangeven overlast te ervaren van wietlucht in de
buurt van de coffeeshop(s) (hercodering), in %
1
(n=55)

2
(n=40)

3A
(n=20)

3B
(n=22)

4
(n=45)

5A
(n=19)

5B
(n=20)

Niet gesignaleerd/geen
idee

44

40

45

55

53

32

55

Helemaal geen overlast

44

40

40

27

47

58

30

Beetje/nogal overlast

5

20

5

9

0

5

5

(Heel) veel overlast

7

0

10

9

0

5

10

Tabel 18 De mate waarin respondenten aangeven in welke periode(s) wietlucht in de buurt
van de coffeeshop(s) te ruiken, in %
1
(n=31)

2
(n=24)

3A
(n=11)

3B
(n=10)

4
(n=22)

5A
(n=13)

5B
(n=9)

Hele jaar door hetzelfde

77

79

82

90

64

92

56

Vaker in het voorjaar

0

4

0

0

5

0

11

Vaker in de zomer

16

21

0

10

18

8

44

Vaker in het najaar

0

0

0

0

0

0

0

Vaker in de winter

0

0

0

10

0

0

0

Vaker doordeweeks

0

0

0

0

0

0

0

Vaker in het weekend

3

0

0

0

5

0

0

Vaker ’s ochtends

0

0

0

0

0

0

0

Vaker ’s middags

10

0

9

0

9

0

0

Vaker ’s avonds

10

0

18

10

9

0

0

Vaker ’s nachts

3

0

9

0

0

0

0

Bijlage 1 Resultaten buurtenquête

93

Tabel 19 De mate waarin respondenten aangeven wel eens geluid van een hoog volume uit
de coffeeshop te horen, in %
1
(n=55)

2
(n=40)

3A
(n=20)

3B
(n=22)

4
(n=45)

5A
(n=19)

5B
(n=20)

Nooit

98

83

100

100

96

95

100

Zelden

2

8

0

0

2

5

0

Soms

0

0

0

0

0

0

0

Vaak

0

3

0

0

0

0

0

Heel vaak

0

5

0

0

0

0

0

Tabel 20 De mate waarin respondenten aangeven overlast te ervaren van geluid van een
hoog volume dat uit de coffeeshop komt, in %
1
(n=1)

2
(n=6)

3A
(n=0)

3B
(n=0)

4
(n=1)

5A
(n=1)

5B
(n=0)

Helemaal niet

100

33

0

0

100

100

0

Een beetje

0

17

0

0

0

0

0

Nogal

0

33

0

0

0

0

0

Veel

0

17

0

0

0

0

0

Heel veel

0

0

0

0

0

0

0

Tabel 21 De mate waarin respondenten aangeven overlast te ervaren van geluid van een
hoog volume dat uit de coffeeshop komt (hercodering), in %
1
(n=55)

2
(n=40)

3A
(n=20)

3B
(n=22)

4
(n=45)

5A
(n=19)

5B
(n=20)

Niet gesignaleerd/geen
idee

98

84

100

100

98

95

100

Helemaal geen overlast

2

5

0

0

2

5

0

Beetje/nogal overlast

0

8

0

0

0

0

0

(Heel) veel overlast

0

3

0

0

0

0

0

Tabel 22 De mate waarin respondenten aangeven drugsrunners te zien in hun directe woonof werkomgeving, in %
1
(n=55)

2
(n=40)

3A
(n=20)

3B
(n=22)

4
(n=45)

5A
(n=19)

5B
(n=20)

Nooit

69

73

5

32

82

21

80

Zelden

4

8

5

0

4

0

5

Soms

4

8

10

14

4

11

10

Vaak

7

0

35

23

2

32

0

Heel vaak

0

5

40

23

0

11

0

Geen idee

16

8

5

9

7

26

5

94

INTRAVAL – Lokaal gezien

Tabel 23 De mate waarin respondenten aangeven overlast te ervaren van drugsrunners in
hun directe woon- of werkomgeving, in %
1
(n=31)

2
(n=24)

3A
(n=11)

3B
(n=10)

4
(n=22)

5A
(n=13)

5B
(n=9)

Helemaal niet

77

67

73

60

95

85

67

Een beetje

10

21

0

20

0

0

11

Nogal

0

13

9

0

0

8

0

Veel

6

0

9

10

0

8

22

Heel veel

6

0

9

10

0

0

0

Tabel 24 De mate waarin respondenten aangeven overlast te ervaren van drugsrunners in
hun directe woon- of werkomgeving (hercodering), in %
1
(n=55)

2
(n=40)

3A
(n=20)

3B
(n=22)

4
(n=45)

5A
(n=19)

5B
(n=20)

Niet gesignaleerd/geen
idee

85

80

10

41

82

47

85

Helemaal geen overlast

13

10

30

23

18

21

15

Beetje/nogal overlast

2

5

35

27

0

11

0

(Heel) veel overlast

0

5

25

9

0

21

0

Tabel 25 De mate waarin respondenten aangeven in een bepaalde periode in hun directe
woon- of werkomgeving drugsrunners te zien, in %
1
(n=9)

2
(n=8)

3A
(n=18)

3B
(n=13)

4
(n=7)

5A
(n=10)

5B
(n=3)

Hele jaar door hetzelfde

56

88

44

85

71

80

67

Vaker in het voorjaar

0

0

0

0

0

0

0

Vaker in de zomer

22

13

11

15

29

10

0

Vaker in het najaar

0

0

0

0

0

0

0

Vaker in de winter

0

0

0

0

0

0

0

Vaker doordeweeks

0

0

0

0

0

0

0

Vaker in het weekend

11

0

11

0

14

10

0

Vaker ’s ochtends

0

0

0

0

0

0

0

Vaker ’s middags

0

0

28

0

0

10

0

Vaker ’s avonds

0

0

39

0

29

20

0

Vaker ’s nachts

11

0

6

0

0

0

0

Bijlage 1 Resultaten buurtenquête

95

Tabel 26 De mate waarin respondenten aangeven in hun directe woon- of werkomgeving
drugsdealers te zien, in %
1
(n=55)

2
(n=40)

3A
(n=20)

3B
(n=22)

4
(n=45)

5A
(n=19)

5B
(n=20)

Nooit

62

58

15

23

76

5

55

Zelden

5

8

5

5

11

0

10

Soms

7

13

10

14

9

21

20

Vaak

11

5

35

32

2

58

5

Heel vaak

0

3

20

5

0

16

0

Geen idee

13

15

15

23

2

0

10

Tabel 27 De mate waarin respondenten aangeven overlast te ervaren van drugsdealers in hun
directe woon- of werkomgeving, in %
1
(n=17)

2
(n=11)

3A
(n=14)

3B
(n=12)

4
(n=11)

5A
(n=18)

5B
(n=7)

Helemaal niet

59

36

36

67

100

44

86

Een beetje

0

27

14

8

0

22

14

Nogal

6

18

21

8

0

17

0

Veel

6

9

21

8

0

17

0

Heel veel

6

9

7

8

0

0

0

Tabel 28 De mate waarin respondenten aangeven overlast te ervaren van drugsdealers in hun
directe woon- of werkomgeving (hercodering), in %
1
(n=55)

2
(n=40)

3A
(n=20)

3B
(n=22)

4
(n=45)

5A
(n=19)

5B
(n=20)

Niet gesignaleerd/geen
idee

76

72

30

46

76

5

65

Helemaal geen overlast

18

10

25

36

24

42

30

Beetje/nogal overlast

2

13

25

9

0

37

5

(Heel) veel overlast

4

5

20

9

0

16

0

Tabel 29 De mate waarin respondenten aangeven het vermoeden te hebben dat er softdrugs,
harddrugs of beide worden verkocht door de drugsdealers in hun directe woon- of
werkomgeving, in %
1
(n=17)

2
(n=11)

3A
(n=14)

3B
(n=13)

4
(n=11)

5A
(n=18)

5B
(n=7)

Alleen hasj en wiet

12

9

7

8

18

11

0

Alleen harddrugs

24

9

0

8

0

22

29

Allebei

24

55

36

15

18

33

29

Geen idee

29

27

57

69

64

33

43

96

INTRAVAL – Lokaal gezien

Tabel 30 De mate waarin respondenten aangeven in een bepaalde periode drugsdealers te
zien in hun directe woon- of werkomgeving, in %
1
(n=16)

2
(n=11)

3A
(n=13)

3B
(n=10)

4
(n=11)

5A
(n=15)

5B
(n=7)

Hele jaar door hetzelfde

56

82

38

80

45

67

86

Vaker in het voorjaar

0

0

0

0

9

0

0

Vaker in de zomer

19

9

15

20

55

13

0

Vaker in het najaar

0

0

8

0

0

0

0

Vaker in de winter

0

0

0

0

0

0

0

Vaker doordeweeks

0

0

0

0

0

0

0

Vaker in het weekend

0

9

8

0

36

0

0

Vaker ’s ochtends

0

0

0

0

0

0

0

Vaker ’s middags

0

0

31

0

9

13

0

Vaker ’s avonds

6

0

46

0

45

20

14

Vaker ’s nachts

0

0

0

0

0

7

0

Tabel 31 De mate waarin respondenten aangeven in hun directe woon- of werkomgeving
mensen te zien die op straat harddrugs gebruiken, in %
1
(n=55)

2
(n=40)

3A
(n=20)

3B
(n=22)

4
(n=45)

5A
(n=19)

5B
(n=20)

Nooit

80

73

75

77

100

63

95

Zelden

13

20

20

23

0

26

5

Soms

4

8

5

0

0

0

0

Vaak

2

0

0

0

0

11

0

Heel vaak

0

0

0

0

0

0

0

Tabel 32 De mate waarin respondenten aangeven overlast te ervaren van mensen die in hun
directe woon- of werkomgeving op straat harddrugs gebruiken, in %
1
(n=10)

2
(n=11)

3A
(n=5)

3B
(n=5)

4*
(n=0)

5A
(n=7)

5B
(n=1)

Helemaal niet

50

45

40

40

-

57

100

Een beetje

40

27

40

20

-

14

0

Nogal

0

18

20

20

-

14

0

Veel

10

9

0

0

-

14

0

Heel veel

0

0

0

20

-

0

0

* De vraag of er overlast wordt ervaren van mensen die in de directe woon- of werkomgeving op straat
harddrugs gebruiken is in deze gemeente niet gesteld, omdat geen enkele respondent het gebruik van
harddrugs op straat heeft gesignaleerd (zie tabel 31).

Bijlage 1 Resultaten buurtenquête

97

Tabel 33 De mate waarin respondenten aangeven overlast te ervaren van mensen die in hun
directe woon- of werkomgeving op straat harddrugs gebruiken (hercodering), in %
1
(n=55)

2
(n=40)

3A
(n=20)

3B
(n=22)

4
(n=45)

5A
(n=1)

5B
(n=20)

Niet gesignaleerd/geen
idee

82

72

75

77

100

63

95

Helemaal geen overlast

9

12

10

9

0

21

5

Beetje/nogal overlast

7

13

15

9

0

11

0

(Heel) veel overlast

2

3

0

5

0

5

0

Tabel 34 De mate waarin respondenten aangeven in een bepaalde periode mensen te zien in
hun directe woon- of werkomgeving die op straat harddrugs gebruiken, in %
1
(n=16)

2
(n=11)

3A
(n=13)

3B
(n=10)

4*
(n=0)

5A
(n=15)

5B
(n=7)

Hele jaar door hetzelfde

60

73

60

100

-

86

100

Vaker in het voorjaar

0

0

0

0

-

0

0

Vaker in de zomer

10

18

40

0

-

14

0

Vaker in het najaar

0

0

0

0

-

0

0

Vaker in de winter

0

0

0

0

-

0

0

Vaker doordeweeks

0

0

0

0

-

0

0

Vaker in het weekend

10

9

0

0

-

0

0

Vaker ’s ochtends

0

0

0

0

-

0

0

Vaker ’s middags

0

0

0

0

-

0

0

Vaker ’s avonds

10

0

0

0

-

0

0

Vaker ’s nachts

10

0

0

0

-

0

0

*De vraag of in een bepaalde periode in de directe woon- of werkomgeving mensen te zien zijn die op
straat harddrugs gebruiken is op deze locatie niet gesteld wegens het niet signaleren van mensen die op
straat harddrugs gebruiken.

Tabel 35 De mate waarin respondenten aangeven mensen te zien in hun directe woon- of
werkomgeving die niet in Nederland wonen en van wie zij het vermoeden hebben
dat zij hier naartoe komen om in de coffeeshop softdrugs te kopen, in %
1
(n=55)

2
(n=40)

3A
(n=20)

3B
(n=22)

4
(n=45)

5A
(n=19)

5B
(n=20)

Nooit

49

35

5

9

18

0

5

Zelden

13

3

25

9

7

5

0

Soms

5

15

20

9

22

5

5

Vaak

5

20

20

41

22

37

35

Heel vaak

2

15

25

14

24

26

55

Geen idee

25

13

5

18

7

26

0

98

INTRAVAL – Lokaal gezien

Tabel 36 De mate waarin respondenten aangeven in hun directe woon- of werkomgeving
overlast te ervaren van mensen die niet in Nederland wonen en van wie zij het
vermoeden hebben dat zij hier naartoe komen om in de coffeeshop softdrugs te
kopen, in %
1
(n=22)

2
(n=22)

3A
(n=18)

3B
(n=16)

4
(n=36)

5A
(n=14)

5B
(n=19)

Helemaal niet

64

68

78

63

92

86

79

Een beetje

5

18

17

31

8

14

5

Nogal

0

0

6

6

0

0

5

Veel

0

9

0

0

0

0

5

Heel veel

0

0

0

0

0

0

5

Tabel 37 De mate waarin respondenten aangeven in hun directe woon- of werkomgeving
overlast te ervaren van mensen die niet in Nederland wonen en van wie zij het
vermoeden hebben dat zij hier naartoe komen om in de coffeeshop softdrugs te
kopen (hercodering), in %
1
(n=55)

2
(n=40)

3A
(n=20)

3B
(n=22)

4
(n=45)

5A
(n=19)

5B
(n=20)

Niet gesignaleerd/geen
idee

72

45

10

27

20

26

5

Helemaal geen overlast

26

38

70

46

73

63

75

Beetje/nogal overlast

2

10

20

27

7

11

10

(Heel) veel overlast

0

5

0

0

0

0

10

Tabel 38 De mate waarin respondenten aangeven in een bepaalde periode mensen te zien in
hun directe woon- of werkomgeving die niet in Nederland wonen en van wie zij het
vermoeden hebben dat zij hier naartoe komen om in de coffeeshop softdrugs te
kopen, in %
1
(n=22)

2
(n=22)

3A
(n=18)

3B
(n=16)

4
(n=36)

5A
(n=14)

5B
(n=19)

Hele jaar door hetzelfde

36

68

65

75

56

79

89

Vaker in het voorjaar

0

5

0

0

3

0

0

Vaker in de zomer

18

23

18

44

22

0

0

Vaker in het najaar

0

0

0

0

0

0

0

Vaker in de winter

5

0

0

0

0

0

0

Vaker doordeweeks

0

0

0

0

3

0

0

Vaker in het weekend

9

0

12

13

17

14

5

Vaker ’s ochtends

0

0

0

0

0

0

0

Vaker ’s middags

5

0

6

0

11

0

5

Vaker ’s avonds

5

0

12

19

31

14

11

Vaker ’s nachts

5

0

0

0

0

0

0

Bijlage 1 Resultaten buurtenquête

99

Tabel 39 De mate waarin respondenten aangeven in hun directe woon- of werkomgeving
mensen te zien die niet in Nederland wonen en van wie zij het vermoeden hebben
dat zij hier naartoe komen om buiten de coffeeshop softdrugs te kopen, in %
1
(n=55)

2
(n=40)

3A
(n=20)

3B
(n=22)

4
(n=45)

5A
(n=19)

5B
(n=20)

Nooit

66

63

15

32

82

16

55

Zelden

2

5

5

5

4

5

0

Soms

4

3

20

14

2

16

10

Vaak

2

3

15

23

0

5

5

Heel vaak

0

0

0

0

2

0

0

Geen idee

27

28

45

27

9

58

30

Tabel 40 De mate waarin respondenten aangeven in hun directe woon- of werkomgeving
overlast te ervaren van mensen die niet in Nederland wonen en van wie zij het
vermoeden hebben dat zij hier naartoe komen om buiten de coffeeshop softdrugs
te kopen, in %
1
(n=12)

2
(n=6)

3A
(n=8)

3B
(n=10)

4
(n=7)

5A
(n=5)

5B
(n=3)

Helemaal niet

25

50

75

80

71

100

100

Een beetje

8

0

25

0

29

0

0

Nogal

8

0

0

10

0

0

0

Veel

0

17

0

10

0

0

0

Heel veel

0

0

0

0

0

0

0

Missende waarden

58

33

0

0

0

0

0

Tabel 41 De mate waarin respondenten aangeven in hun directe woon- of werkomgeving
overlast te ervaren van mensen die niet in Nederland wonen en van wie zij het
vermoeden hebben dat zij hier naartoe komen om buiten de coffeeshop softdrugs
te kopen (hercodering), in %
1
(n=55)

2
(n=40)

3A
(n=20)

3B
(n=22)

4
(n=45)

5A
(n=19)

5B
(n=20)

Niet gesignaleerd/geen
idee

90

89

60

54

85

74

85

Helemaal geen overlast

6

8

30

36

11

26

15

Beetje/nogal overlast

4

0

10

5

4

0

0

(Heel) veel overlast

0

3

0

5

0

0

0

100

INTRAVAL – Lokaal gezien

Tabel 42 De mate waarin respondenten aangeven in een bepaalde periode in hun directe
woon- of werkomgeving mensen te zien die niet in Nederland wonen en van wie zij
het vermoeden hebben dat zij hier naartoe komen om buiten de coffeeshop
softdrugs te kopen, in %
1
(n=10)

2
(n=6)

3A
(n=8)

3B
(n=8)

4
(n=7)

5A
(n=5)

5B
(n=3)

Hele jaar door hetzelfde

50

50

63

88

43

100

67

Vaker in het voorjaar

0

17

0

0

14

0

0

Vaker in de zomer

0

17

25

0

43

0

0

Vaker in het najaar

0

0

0

0

0

0

0

Vaker in de winter

0

0

0

0

0

0

0

Vaker doordeweeks

0

0

0

0

0

0

0

Vaker in het weekend

0

0

13

13

29

0

0

Vaker ’s ochtends

0

0

0

0

0

0

0

Vaker ’s middags

0

0

0

0

14

0

0

Vaker ’s avonds

0

0

0

0

29

0

33

Vaker ’s nachts

0

0

0

0

0

0

33

Tabel 43 De mate waarin respondenten aangeven in hun directe woon- of werkomgeving
mensen te zien van wie zij het vermoeden hebben dat zij hier naartoe komen om
harddrugs te kopen, in %
1
(n=55)

2
(n=40)

3A
(n=20)

3B
(n=22)

4
(n=45)

5A
(n=19)

5B
(n=20)

Nooit

62

55

35

36

84

11

45

Zelden

0

3

5

5

2

11

0

Soms

2

5

0

0

0

0

15

Vaak

2

0

5

5

2

21

5

Heel vaak

2

0

0

0

0

11

5

Geen idee

33

38

55

55

11

47

30

Tabel 44 De mate waarin respondenten aangeven overlast te van mensen van wie zij het
vermoeden hebben dat zij hier naartoe komen om harddrugs te kopen in hun
directe woon- of werkomgeving, in %
1
(n=8)

2
(n=4)

3A
(n=2)

3B
(n=2)

4
(n=6)

5A
(n=8)

5B
(n=5)

Helemaal niet

25

0

100

50

83

63

80

Een beetje

13

25

0

0

17

0

0

Nogal

0

25

0

50

0

25

0

Veel

0

0

0

0

0

13

0

Heel veel

0

0

0

0

0

0

20

Bijlage 1 Resultaten buurtenquête

101

Tabel 45 De mate waarin respondenten aangeven overlast te van mensen van wie zij het
vermoeden hebben dat zij hier naartoe komen om harddrugs te kopen in hun
directe woon- of werkomgeving (hercodering), in %
1
(n=55)

2
(n=40)

3A
(n=20)

3B
(n=22)

4
(n=45)

5A
(n=19)

5B
(n=20)

Niet gesignaleerd/geen
idee

94

95

90

90

87

58

75

Helemaal geen overlast

4

0

10

5

11

26

20

Beetje/nogal overlast

2

5

0

5

2

11

0

(Heel) veel overlast

0

0

0

0

0

5

5

Tabel 46 De mate waarin respondenten aangeven in een bepaalde periode mensen te zien
van wie zij het vermoeden hebben dat zij hier naartoe komen om harddrugs te
kopen in hun directe woon- of werkomgeving, in %
1
(n=8)

2
(n=4)

3A
(n=2)

3B
(n=2)

4
(n=6)

5A
(n=8)

5B
(n=5)

Hele jaar door hetzelfde

25

40

50

100

67

88

80

Vaker in het voorjaar

0

0

0

0

0

0

0

Vaker in de zomer

0

20

50

50

17

0

0

Vaker in het najaar

0

0

0

0

0

0

0

Vaker in de winter

0

0

0

0

0

0

0

Vaker doordeweeks

0

0

0

0

0

0

0

Vaker in het weekend

0

0

0

0

17

0

0

Vaker ’s ochtends

0

0

0

0

0

0

0

Vaker ’s middags

0

0

0

0

0

0

0

Vaker ’s avonds

0

0

0

0

17

13

20

Vaker ’s nachts

0

0

0

0

17

0

0

Tabel 47 Aantal respondenten dat in het afgelopen jaar melding heeft gemaakt of/ en
aangifte heeft gedaan van overlast in verband met drugs, alcohol of harddrugs, in %
1
(n=55)

2
(n=40)

3A
(n=20)

3B
(n=22)

4
(n=45)

5A
(n=19)

5B
(n=20)

Geen melding gemaakt of
aangifte gedaan

91

90

65

77

96

84

75

Ja, melding gemaakt

9

10

35

23

4

16

25

Ja, aangifte gedaan

0

0

10

0

2

0

0

Tabel 48 Aantal meldingen dat respondenten in het afgelopen jaar hebben gemaakt van
overlast in verband met drugs, alcohol of harddrugs
1
(n=5)

2
(n=4)

3A
(n=7)

3B
(n=5)

4
(n=2)

5A
(n=3)

5B
(n=5)

Min-max per melder

1-4

1-8

1-100

2-60

1- 36

2-300

1- 6

Mediaan

2

3

10

5

19

4

4

102

INTRAVAL – Lokaal gezien

Tabel 49 Aantal meldingen van overlast in verband met drugs, alcohol of harddrugs per
meldpunt
1
(n=5)

2
(n=4)

3A
(n=7)

3B
(n=5)

4
(n=2)

5A
(n=3)

5B
(n=5)

(Ook) politie

7

4

8

6

5

4

4

Elders

3

2

4

1

4

1

1

Tabel 50 Aantal respondenten dat melding heeft gemaakt van verschillende vormen van
overlast, in %
1
(n=5)

2
(n=4)

3A
(n=7)

3B
(n=5)

4
(n=2)

5A
(n=3)

5B
(n=5)

Verkeersoverlast

0

0

14

20

0

0

0

Alcoholgebruik

60

25

0

20

50

33

0

Drugsgebruik

80

50

0

20

50

33

60

Geuroverlast

40

0

0

0

0

33

0

Geluidsoverlast

40

25

14

20

100

100

40

Drugshandel

40

50

57

20

50

67

60

Rondhangende personen,
samenscholende jongeren

40

50

57

20

50

100

40

Rommel op straat, zwerfafval

20

0

0

0

0

33

20

Anders

40

50

57

20

0

67

40

Bijlage 1 Resultaten buurtenquête

103

104

INTRAVAL – Lokaal gezien

BIJLAGE 2 RESULTATEN ENQUÊTE
(SOFT)DRUGSGEBRUIKERS

Tabel 1

Aantal respondenten dat in de afgelopen 30 dagen in de directe omgeving hasj of
wiet heeft gebruikt met uitzondering van in een coffeeshop, in %

Aantal respondenten
Tabel 2

4
(n=41)

5A
(n=20)

5B
(n=20)

72

58

35

21

37

5

5

1
(n=25)

2
(n=40)

3A
(n=23)

3B
(n=19)

4
(n=41)

5A
(n=20)

5B
(n=20)

14

8

6

25

14

30

3

1
(n=25)

2
(n=40)

3A
(n=23)

3B
(n=19)

4
(n=41)

5A
(n=20)

5B
(n=20)

8

8

0

0

5

0

5

1
(n=25)

2
(n=40)

3A
(n=23)

3B
(n=19)

4
(n=41)

5A
(n=20)

5B
(n=20)

100

100

91

84

95

100

100

Gemiddeld aantal dagen dat een respondent van de afgelopen 30 dagen een
coffeeshop heeft bezocht om softdrugs te kopen

Gemiddeld aantal dagen
Tabel 6

3B
(n=19)

Aantal respondenten dat in de afgelopen 30 dagen een coffeeshop heeft bezocht
om softdrugs te kopen, in %

Aantal respondenten
Tabel 5

3A
(n=23)

Aantal respondenten dat hasj of wiet heeft gekocht met uitzondering van in een
coffeeshop, in %

Aantal respondenten
Tabel 4

2
(n=40)

Gemiddeld aantal dagen dat een respondent van de afgelopen 30 dagen hasj of
wiet heeft gebruikt met uitzondering van in een coffeeshop

Gemiddeld aantal dagen
Tabel 3

1
(n=25)

1
(n=25)

2
(n=40)

3A
(n=23)

3B
(n=19)

4
(n=41)

5A
(n=20)

5B
(n=20)

10

7

14

19

7

9

11

Aantal respondenten dat aangeeft in de afgelopen 30 dagen drugs aangeboden te
hebben gekregen met uitzondering van in een coffeeshop, in %

Geen drugs aangeboden
gekregen
Ja, uitsluitend softdrugs
Ja, uitsluitend harddrugs
Ja, zowel soft- als
harddrugs

1
(n=25)

2
(n=40)

3A
(n=23)

3B
(n=19)

4
(n=41)

5A
(n=20)

5B
(n=20)

84

85

52

89

95

80

95

0

5

17

5

5

0

0

0

3

0

0

0

5

0

16

8

30

5

0

15

5

Bijlage 2 Resultaten enquête (soft)drugsgebruikers

105

Tabel 7

Geslacht respondenten, in %
1
(n=25)

2
(n=40)

3A
(n=23)

3B
(n=19)

4
(n=41)

5A
(n=20)

5B
(n=20)

Man

92

85

96

95

78

80

70

Vrouw

8

15

4

5

22

20

30

1
(n=25)

2
(n=40)

3A
(n=23)

3B
(n=19)

4
(n=41)

5A
(n=20)

5B
(n=20)

20-51

18-43

18-38

19-61

18-69

18-50

18-53

27

26

24

32

30

29

33

Tabel 8

Leeftijd respondenten

Min-max leeftijd
Gemiddelde leeftijd
Tabel 9

Nationaliteit respondenten, in %
1
(n=25)

2
(n=40)

3A
(n=23)

3B
(n=19)

4
(n=41)

5A
(n=20)

5B
(n=20)

Nederlands

92

60

100

89

29

60

40

Belgisch

0

20

0

0

0

0

0

Duits

0

0

0

0

54

35

50

Frans

0

3

0

5

0

0

0

Anders

8

18

0

5

17

5

10

Tabel 10 Het land waarin de respondent staat ingeschreven als inwoner, in %
1
(n=25)

2
(n=40)

3A
(n=23)

3B
(n=19)

4
(n=41)

5A
(n=20)

5B
(n=20)

Nederland

100

70

100

95

32

60

40

België

0

20

0

0

0

0

0

Duitsland

0

3

0

0

66

40

55

Frankrijk

0

0

0

5

0

0

0

Anders

0

8

0

0

2

0

5

106

INTRAVAL – Lokaal gezien

BIJLAGE 3 RESULTATEN SYSTEMATISCHE
OBSERVATIES

Tabel 1 Aantal observaties waarin potentieel overlastgevend gedrag is waargenomen, in %
1
2
3A
3B
4
5A
5B
(n=40) (n=40) (n=24) (n=26) (n=40) (n=27) (n=24)
Rondhangen
45
70
63
46
38
74
21
Hasj of wiet op straat
25
28
17
8
5
30
0
gebruiken
Harddrugs op straat
0
0
0
0
0
0
0
gebruiken
Alcohol drinken op straat
5
5
8
0
0
22
4
Harde muziek afspelen op
3
5
0
0
0
19
4
straat
Wildplassen
3
0
0
0
0
0
0
Handelen in drugs op straat
0
0
17
0
0
4
0
Ruzie maken op straat
0
0
0
0
0
0
0
Schreeuwen op straat
18
23
0
4
3
11
4
Voorbijgangers aanspreken
10
3
17
12
3
7
0
Non-verbaal contact leggen
0
3
0
0
0
0
0
met voorbijgangers
Anders
8
8
21
19
5
33
4

Bijlage 3 Resultaten systematische observaties

107

108

INTRAVAL – Lokaal gezien

© WODC, ministerie van Veiligheid en Justitie, Den Haag
Auteursrechten voorbehouden

Postadres I ntraval
Postbus 1781
9701 BT Groningen
E-mail info@intraval.nl
www.intraval.nl
Kantoor Groningen:		
St. Jansstraat 2C 		
Telefoon 050 - 313 40 52
Fax 050 - 312 75 26 		

Kantoor Rotterdam:
Goudsesingel 68
Telefoon 010 - 425 92 12
Fax 010 - 476 83 76

December 2016

LOK A AL GEZI EN VERDI EPI NGSSTUDI E MONITOR ONT WI KKELI NGEN COFFEESHOPBELE I D METI NG 2015/16

CO LO F O N

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd
en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie,
microfilm of anderszins, zonder voorafgaande schriftelijke
toestemming van de uitgever.

VERDIEPINGSSTUDIE
MONITOR ONTWIKKELINGEN
COFFEESHOPBELEID
METING 2015/16

Lokaal gezien
R. Mennes

T E K S T 	
R . Mennes, J. Snippe, M. Sijtstra,

B. Bieleman

J. Snippe

O P D R A C H T G E V E R 	
WODC, ministerie van Veiligheid en

DRUK

Justitie
M. Haaijer
E. Cusiel
Copy-Copy Groningen

ISBN

978 90 8874 234 7

OPM A AK
OMSL AG

M. Sijtstra
B. Bieleman

I n t r ava l