Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

34 477

Sociaal domein

Nr. 71

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 2 maart 2020
Hierbij ontvangt u mijn reactie op het verzoek van uw vaste commissie
voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport van 5 februari jl. De commissie
vraagt mijn reactie op een brief van de Vereniging van Zeeuwse
Gemeenten (VZG) over tekorten in het sociaal domein.
De signalen van gemeenten over mogelijke tekorten in het sociaal domein
zijn mij niet onbekend. Naar aanleiding van deze signalen heeft het
kabinet in overleg met gemeenten verschillende acties ondernomen om
eventuele knelpunten in kaart te brengen en worden gesprekken gevoerd
om mogelijke handelingsperspectieven te verkennen. Dit alles om te
werken aan een beter evenwicht tussen uitgaven en inkomsten van
gemeenten in de toekomst. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten
(VNG) is nauw bij deze acties betrokken en in diverse brieven bent u
hierover geïnformeerd. In dit verband wijs ik u in het bijzonder op de brief
van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties (BZK) van
26 februari jl. over de herijking van de verdeling van het gemeentefonds.
Uit het oogpunt van zorgvuldigheid en draagvlak is besloten om de
invoering van het nieuwe verdeelmodel uit te stellen tot 2022.
In deze brief zal ik verder specifiek ingaan op de onderdelen van het
sociaal domein waarvoor de VZG aandacht vraagt.
Signalen over tekorten in de jeugdhulp en daaropvolgend verdiepend
onderzoek, hebben ertoe geleid dat het kabinet in het voorjaar van 2019
ruim € 1 miljard extra heeft vrijgemaakt voor de jeugdhulp in de jaren
2019–2021. Vervolgonderzoek moet verder uitwijzen in hoeverre de
volumegroei van de jeugdhulp structureel van aard is. Daarnaast zijn
bestuurlijke afspraken gemaakt om te komen tot een effectiever en
efficiënter jeugdhulpstelsel waarmee de zorg voor de jeugd kan worden
vernieuwd en verbeterd en tekorten kunnen worden teruggedrongen. Ik
heb u recent hierover in diverse brieven geïnformeerd (Kamerstuk 31 839,
nr. 699; Kamerstuk 31 839, nr. 704).

kst-34477-71
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 34 477, nr. 71

1

Op het terrein van de Wmo 2015 noemt de VZG enkele oorzaken die tot
financiële tekorten kunnen leiden. De VZG wijst onder meer op een
toename van het beroep op voorzieningen door de invoering van het
abonnementstarief. Bij de invoering van het abonnementstarief is
rekening gehouden met een toename van aanvragen en gemeenten zijn
hiervoor, op basis van een raming door het CPB, gecompenseerd. Met de
VNG heb ik afgesproken de financiële effecten te zullen volgen met een
landelijk monitoronderzoek. Over de uitkomsten van de eerste monitor
heb ik u onlangs geïnformeerd (Kamerstuk 29 538, nr. 309). Aan deze
eerste monitor kunnen echter nog geen conclusies worden verbonden.
Komend najaar worden de resultaten van de meting bekend over de
effecten van het abonnementstarief in 2019. Deze meting zal ook
kwantitatieve data bevatten. In een Kamerbreed aanvaarde motie heeft u
mij gevraagd de ontwikkelingen en effecten te monitoren en zo nodig met
maatregelen te komen. Dat zal ik op die momenten bezien en zo nodig ook
doen.
De VZG noemt ook de zorgen over een toenemend beroep op de Wmo als
gevolg van de vergrijzing. Eind vorig jaar is met de VNG afgesproken om
het gesprek met elkaar te organiseren om het beeld over deze zorgen
verder naar elkaar te verhelderen en nader te duiden. Ten behoeve
hiervan is een reeks overleggen tussen VWS, de VNG en gemeenten
gepland over de bestaande zorgen en handelingsperspectieven.
De VZG maakt zich meer specifiek zorgen over de ontwikkelingen in het
beschermd wonen en de effecten van de invoering van de Wet verplichte
ggz (Wvggz) voor het gemeentelijk domein. De ontwikkeling van het
nieuwe verdeelmodel beschermd wonen maakt deel uit de brede herijking
van het gemeentefonds sociaal domein die op dit moment plaatsvindt. De
VNG en verschillende gemeenten zijn bij dit proces betrokken, onder meer
door vertegenwoordiging in de begeleidingscommissies van het
onderzoek. Het nieuwe verdeelmodel beschermd wonen moet ertoe
leiden dat de middelen beter worden afgestemd op de «vraag» (verdeling
op basis van objectieve criteria) in plaats van het «aanbod» (historisch
gegroeide verdeling). Zowel de VNG als VWS hebben zich achter deze
ambitie geschaard. De uitkomst van deze herijking en de financiële
gevolgen voor individuele gemeenten zijn nog niet bekend. Het is te vroeg
om nu conclusies te trekken uit dit proces.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft u
onlangs een brief gestuurd over de invoering van de Wvggz op 1 januari
2020 (Kamerstuk 32 399, nr. 91). Aan de invoering van de wet is een lang
traject van voorbereiding met alle betrokken partijen voorafgegaan. Voor
de gemeentelijke taken die voortvloeien uit de wet zijn de gemeenten
structureel gecompenseerd. In de brief van de Staatssecretaris wordt
aangegeven dat de wet binnen twee jaar wordt geëvalueerd en dat de
kosten van de uitvoering in die evaluatie worden betrokken. Alle partijen
die betrokken zijn bij de uitvoering van de wet, blijven met elkaar in
overleg.
Over de ontwikkelingen van Veilig Thuis heb ik u onlangs samen met mijn
collega voor Rechtsbescherming geïnformeerd in de derde voortgangsrapportage «Geweld hoort nergens thuis» (Kamerstukken 28 345 en
31 015, nr. 226). De signalen over stijging van het aantal adviezen en
meldingen bij Veilig Thuis zijn aanleiding geweest om samen met de VNG
onderzoek te laten doen naar deze ontwikkeling. Daarnaast zijn diverse
acties in gang gezet om knelpunten in de uitvoering op te lossen. Dit
voorjaar zal ik de Kamer informeren over de uitkomsten van het
onderzoek en – op basis daarvan – zo nodig maatregelen voorstellen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 34 477, nr. 71

2

De VZG pleit voor rust in de financiële verhoudingen door het afschaffen
van de trap-op trap-af systematiek. In 2018 zijn voor de kabinetsperiode
tussen de VNG en het kabinet afspraken gemaakt over passende
financiële verhoudingen tussen Rijk en gemeenten. Daarbij is gezamenlijk
afgesproken de normeringssystematiek (i.e. de trap-op, trap-af systematiek) aan te zetten en de basis voor deze systematiek te verbreden.
Door de verbreding van de systematiek en door de intensiveringen van
het Rijk die doorwerken via de nieuwe systematiek komen over de langere
termijn meer middelen via de algemene uitkering beschikbaar in het
gemeentefonds en neemt de stabiliteit van de accresontwikkeling toe.
Omdat 2018 het enige afgesloten jaar is waarin het accres op basis van de
brede grondslag bepaald werd, is het nog te vroeg om definitieve
conclusies te trekken over de stabiliteit van de nieuwe systematiek. Dit
neemt niet weg dat de signalen van gemeenten over de effecten van
schommelingen in de budgetten op hun huishouding, als gevolg van de
financieringssystematiek, uiterst serieus worden genomen.
In dit verband wijs ik u er op dat de Minister van BZK tijdens de begrotingsbehandeling van BZK heeft toegezegd om samen met de VNG te
onderzoeken welke aanpassingen op korte termijn aan de trap-op, trap-af
systematiek kunnen worden gedaan om de schommelingen in het
gemeentefonds te voorkomen of te dempen (Handelingen II 2019/20, nr.
16, item 18). U hebt de resultaten van deze verkenning op 18 december jl.
van de Minister BZK ontvangen (Kamerstuk 35 300 B, nr. 13). Hieruit volgt
dat het kabinet zich zal inspannen om gedurende deze kabinetsperiode de
volumeschommeling in de tweede helft van het lopende jaar te dempen.
Voor een uitgebreide toelichting hierop verwijs ik naar genoemde brief.
Daarnaast wordt momenteel onder regie van BZK de normeringsystematiek van het Gemeentefonds geëvalueerd. Deze evaluatie wordt eens in
de vier jaar gezamenlijk door de fondsbeheerders, VNG en het IPO
uitgevoerd. De evaluatie heeft tot doel om mogelijke varianten voor de
normering van het Gemeentefonds en het Provinciefonds aan te dragen
voor het volgende kabinet. Hierbij kan worden bezien of de bestaande
normeringssystematiek toekomstbestendig is of dat alternatieven
passender zijn.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
H.M. de Jonge

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 34 477, nr. 71

3