Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

21 501-32

Landbouw- en Visserijraad

Nr. 1037

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 18 augustus 2017
De vaste commissie voor Economische Zaken heeft een aantal vragen en
opmerkingen voorgelegd aan de Staatssecretaris van Economische Zaken
over de brief van 5 juli 2017 over de geannoteerde agenda Landbouw- en
Visserijraad van 17 en 18 juli 2017 (Kamerstuk 21 501-32, nr. 1032).
De vragen en opmerkingen zijn op 10 juli 2017 aan de Staatssecretaris van
Economische Zaken voorgelegd. Bij brief van 12 juli 2017 zijn de vragen
die betrekking hebben op de onderwerpen die geagendeerd zijn voor de
Landbouw- en Visserijraad van 17 en 18 juli 2017 en de vergadering van
het Standing Committee on Plants, Animals, Food and Feed (SCoPAFF)
van 19 en 20 juli 2017 beantwoord (Kamerstuk 21 501-32, nr. 1034). Bij
brief van 17 augustus zijn de overige vragen beantwoord.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Ziengs
De adjunct-griffier van de commissie,
De Vos

kst-21501-32-1037
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-32, nr. 1037

1

Inhoudsopgave
I

blz.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties

2

Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdD-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de SGP-fractie

2
4
6
7

II

Antwoord / Reactie van de Staatssecretaris

8

III

Volledige agenda

12

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
Geannoteerde agenda
Helaas moeten de leden van de VVD-fractie constateren dat er weer geen
achtergrond document beschikbaar is. Zo wordt het lastig om een oordeel
te vellen over de inzet van het werkprogramma van het nieuwe Voorzitterschap. Het lijkt sympathiek dat de vereenvoudiging van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid weer geagendeerd wordt, maar deze leden
constateren dat de merkbare resultaten voor de ondernemers/boeren
achter blijven. Ook op andere onderdelen mist te vaak het achtergronddocument.
De Staatssecretaris geeft aan dat hij in kan stemmen met de verordening
biologische productie. Kan de Staatssecretaris aangeven of hij tevreden is
met het grote aantal gedelegeerde handelingen in het voorstel en kan hij
aangeven hoe dit voorstel in relatie staat tot de financiële en administratieve lasten?
Frankrijk is een pilot gestart met verplichte herkomstetikettering van
zuivel- en vleesproducten. Waarom zijn er, in tegenstelling tot België, nog
geen statistieken over de gevolgen voor de Nederlandse export van
producten? Heeft Nederland haar goedkeuring uitgesproken over deze
pilot en zo ja, zijn daar voorwaarden aan gesteld zoals bijvoorbeeld het
niet verstoren van de interne markt? Zo nee, waarom niet? Welke stappen
gaat de Staatssecretaris zetten om vroegtijdig met België aan de bel te
trekken?
Biologische landbouw
Kan de Staatssecretaris reflecteren op het bereikte resultaat? Kan de
Staatssecretaris aangeven wat hij vindt van het grote aantal gedelegeerde
handelingen? Op welke manier is hier in de resterende tijd nog een
volgende stap in te zetten? Kan de Staatssecretaris aangeven hoe het
bereikte resultaat uitpakt voor de Nederlandse telers? Kan hij daarin
specifiek ingaan op de biologische productie in kassen op «demarcated
beds»? Klopt het dat deze teelt nog alleen in Finland, Zweden en
Denemarken kan plaatsvinden en betekent dit dat het in Nederland niet
meer is toegestaan, vragen de leden van de VVD-fractie. Wat zijn de
gevolgen hiervan voor de biologische glastuinbouw in Nederland en vindt
de Staatssecretaris dit acceptabel?
Onder welke voorwaarden kan gangbaar zaaigoed worden ingezet voor de
biologische teelt? Wat betekent dit voor zowel de gangbare als biologische teelt? En tot slot op dit onderwerp; wat betekent het voorliggende
voorstel voor de financiële en administratieve lasten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-32, nr. 1037

2

Crisisparaatheid voor plant- en diergezondheid
Kan de Staatssecretaris aangeven wat de voortgang is met betrekking tot
de aanpak van de vogelgriep en met name de verruiming van mogelijkheden voor afzet van vrije uitloopeieren bij een crisissituatie die twaalf
weken of langer duurt? Welke planning hanteert de Staatssecretaris om
op dit dossier volgende stappen te kunnen zetten?
Diergeneesmiddelenverordening
Kan de Staatssecretaris ingaan op het nieuwe actieplan antimicrobiële
resistentie (AMR) inzake de diergeneesmiddelenverordening? Welke
stappen worden in de deze verordening gezet? Wat is de procedure
(inclusief tijdpad) waarmee deze verordening na vaststelling ook in de
verschillende lidstaten wordt geïmplementeerd? Wat is de reden dat het
oorspronkelijke voorstel van de Europese Commissie aan duidelijkheid te
wensen over liet en hoe past dat in de lijn van de prioriteiten die lidstaten
hier aan stellen?
Brief herziening van Gemeenschappelijk Landbouwbeleid
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
Staatssecretaris over de herziening van het Gemeenschappelijk
Landbouwbeleid. Omdat deze brief ook op een later moment geagendeerd zal worden hebben deze leden op dit moment geen vragen over
deze brief. Wel willen zij de Staatssecretaris vragen of inmiddels duidelijk
is of en hoe Eurocommissaris Hogan heeft gereageerd op de brief van een
aantal leden van de landbouwcommissie naar aanleiding van een
stemming over het verbieden van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen in Ecologische Aandachtsgebieden. In deze brief hebben de
parlementariërs de Eurocommissaris opgeroepen de wens van een
gewone meerderheid van de Europarlementariërs serieus te nemen. Door
het verbod van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen zal een
aantal doelstellingen van deze Ecologische Aandachtsgebieden niet
bereikt kunnen worden zoals bijvoorbeeld het gebruik van afrikaantjes om
het aardappelaaltje te bestrijden. Een gemiste kans.
Hitteprotocollen
Als het gaat om hitteprotocollen van diertransporten is de (pluimvee)sector bereid hier stappen op te zetten. Zo ligt er een plan voor geen
transporten te laten plaatsvinden bij een temperatuur van meer dan 35
graden. Deelt de Staatssecretaris de mening dat wanneer de transporttijden worden gewijzigd er, ook in het belang van de kip, op andere tijden
geslacht moet kunnen worden, bijvoorbeeld in de nacht? Kan de
Staatssecretaris bevestigen dat het op dit moment niet mogelijk is om
noodzakelijk keuringsdierenartsen te kunnen garanderen bij andere
slachttijden vanwege de planning van de Nederlandse Voedsel en
Warenautoriteit (NVWA)? Is de Staatssecretaris het met de leden van de
VVD-fractie eens dat wanneer de pluimveesector bereid is stappen te
zetten, dit ook een aanpassing vergt van toezicht, keuring en planning
door de NVWA? Is de Staatssecretaris bereid het toezicht en keuring bij
slachthuizen door de NVWA aan te passen en zou de Staatssecretaris de
Kamer hierover binnen twee weken kunnen informeren?
Visserij
De leden van de VVD-fractie vragen inmiddels standaard bij de voorbereiding van de Landbouw- en Visserijraad naar de stand van zaken
rondom de Brexit in relatie tot de Nederlandse visserij. Vorige week d.d.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-32, nr. 1037

3

2 juli 2017 hebben de Britten aangegeven het internationale visserijverdrag (London Fisheries Convention, dat in 1964 met verschillende
lidstaten werd afgesloten) te willen opzeggen. Over de consequenties
hiervan hebben de leden Visser (VVD) en Bruins (CU) op 5 juli 2017
schriftelijke vragen ingediend, maar de leden van de VVD-fractie willen
ten behoeve van de Landbouw- en Visserijraad de staatsecretaris vragen
wat deze recente ontwikkelingen gaan betekenen voor de Nederlandse en
gezamenlijke Europese inzet tijdens de Brexit-onderhandelingen. Deelt de
Staatssecretaris de mening van deze leden dat deze zet van de Britten het
startschot betekent voor taaie onderhandelingen op het visserijdossier?
En dat het duidelijk is dat Britten meer gebiedscontrole op de Noordzee
willen? De leden van de VVD-fractie willen de Staatssecretaris vragen om
tijdens de aankomende Raad te inventariseren hoe andere Europese
landen tegen dit besluit aankijken en welke vorm van Europese samenwerking er in dit stadium kan worden opgezocht? Is de Staatssecretaris
hiertoe bereid? Zo nee, waarom niet?
Verder hebben de leden van de VVD-fractie enkele vragen en opmerkingen bij de recent gepubliceerde vangstadviezen van de International
Council for the Exploration of the Sea (ICES). Deze leden vragen zich af
hoe het toch kan dat als onderzoeken uitwijzen dat het goed gaat met de
visserijbestanden, de quota niet of nauwelijks wordt aangepast dan wel
flink worden verlaagd? Wat zijn nu de uitgangspunten voor het vaststellen
van de quota? Zijn deze recent aangepast? En zo ja, op welke wijze en op
wiens verzoek? En wat betekenen de ICES-voorstellen voor de Nederlandse visserij? De leden van de VVD- fractie vinden het voorstel voor
schol echt onbegrijpelijk, deelt de Staatssecretaris deze mening? Zo nee,
waarom niet? Het is namelijk nog nooit zo goed met de scholpopulatie
gegaan sinds 1957 in de Noordzee, maar toch zijn de eisen weer aangescherpt en mag er vanaf 2018 35% minder schol worden gevangen. Hoe
kijkt de Staatssecretaris hier tegenaan? Wat wordt de Nederlandse inzet?
Wat maakt dat een papieren werkelijkheid, de onderzoekresultaten, zo ver
van de praktijk verwijderd raken en daarmee de Nederlandse vissers de
dupe zijn?
Kan de Staatssecretaris aangeven wat de voorzorgsbenadering voor
Nederland precies behelst? Wat betekent dit voor de TAC’s? En wat
betekent de voorgestelde is geval-tot-geval-benadering? Welke garanties
biedt het voorstel dat de quota voor de bestanden die in 2018 onder de
aanlandplicht vallen, opgehoogd moeten worden om te compenseren
voor de ongewenste bijvangsten?
Wat vindt de staatsecretaris van de constatering in de recent gepubliceerde mededeling van de Europese Commissie (COM 2017, nr. 368), dat
er nog wel veel problemen zijn met de invoering van de aanlandplicht en
dat met name in de Middellandse Zee vanwege gebrek aan goede
controles ernstige overbevissing een groot probleem is? Welke mogelijkheden ziet de staatsecretaris om de Nederlandse problemen met de
aanlandplicht in dit kader weer te agenderen, naast de gewenste
ophoging van de quota? En op welke wijze worden de landen in de
Middellandse zee aangesproken op het gebrek van controles? En hoe kan
dit gebrek aan controles ingrijpen op de voorstellen van de vangstmogelijkheden?
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde agenda voor de Landbouw- en Visserijraad op 17 en 18 juli 2017.
Hierover hebben deze leden nog vragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-32, nr. 1037

4

De leden van de CDA-fractie hebben vernomen dat het schol-quotum er
beter voor staat dan ooit maar dat toch een reductie van de TAC (total
allowable catch) wordt voorgesteld. Deze leden vragen de Staatssecretaris
of hij voornemens is zich te verzetten tegen deze reductie van het schol
quotum. Daarnaast vragen zij wat de stand van zaken is ten aanzien van
de niet verdere reductie van quota van visbestanden waarvan onvoldoende gegevens bekend zijn en wat de Staatssecretaris gaat doen om
ervoor te zorgen dat visbestanden waarvan onvoldoende gegevens
bekend zijn automatisch worden gereduceerd.
De leden van de CDA-fractie vinden het van belang dat er aan de
onzekerheid voor onze biologische boeren snel een einde komt. Een
compliment is op zijn plaats voor het Maltese voorzitterschap en
Eurocommissaris Hogan om toch nog een compromisvoorstel voor elkaar
te krijgen. Wel vragen deze leden zich af aan welke Nederlandse kritiekpunten niet wordt voldaan en welke gevolgen dit heeft voor de Nederlandse biologische sector.
Eurocommissaris Hogan heeft de mogelijkheid geboden om binnen de
Gemeenschappelijke Marktordening eenmalig vrije uitloop leghennenbedrijven die financieel getroffen zijn door de ophokplicht in verband met de
vogelgriep financieel tegemoet te komen via «exceptional market
measures». De leden van de CDA-fractie vragen zich af welke landen
gebruik maken van deze regeling of daartoe voornemens zijn? Hoe wordt
de uitvoering van de regeling vorm gegeven, zo vragen deze leden? Is
voor de Staatssecretaris inmiddels inzichtelijk welke landen tegen de
regels in het toelieten dat eieren van te lang opgehokte leghennen in een
vrije uitloopstal werden gelabeld als vrije uitloop eieren? Naar aanleiding
van de gedachtewisseling met deze leden bij het debat over de herziening
heffingenstelsel Diergezondheidsfonds vragen zij zich af of de Staatssecretaris nog een nader voorstel heeft gekregen van de pluimveesector om
gebruik te maken van de «Hogan regeling»? Wordt nog gesproken over
het nadere voorstel? Zo nee, waarom niet? Kan de Staatssecretaris
toelichten op welke juridische grondslag differentiatie voor nadeelcompensatie mogelijk is? Heeft de Staatssecretaris mogelijke alternatieve
juridische grondslagen onderzocht?
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
Staatssecretaris over de modernisering en vereenvoudiging van het
Gemeenschappelijk Landbouwbeleid. Deze gaan hierover graag het
gesprek aan met de nieuwe bewindspersoon bij een daarover te houden
algemeen overleg. Zij zijn in de veronderstelling dat voordat deze
belangrijke inzet in de Tweede Kamer wordt besproken terughoudendheid
wordt betracht door deze regering in haar inbreng bij de Landbouw- en
Visserijraad. Is dit ook het geval, zo vragen deze leden?
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
Staatssecretaris over de commissievoorstellen met voorwaarden aan
gebruik van een drietal neonicotinoïden. Deze leden vragen de Staatssecretaris wat hij gaat doen met de analyses gemaakt door het Ctgb en de
NVWA? Wat gaat hij doen met de door deze onafhankelijke instanties
getrokken conclusies? Voor welke aanpassingen van het Commissievoorstel gaat hij pleiten in navolging van de analyse van het Ctgb? Zo nee,
waarom gaat hij niet pleiten voor wijzigingen van het voorstel in lijn met
de conclusies van Ctgb? Is de Staatssecretaris van mening dat de
betreffende neonicotinoïden verboden moeten worden, als alternatieve
middelen mogelijk nog schadelijker zijn, zo vragen zij. Kan de Staatssecretaris verklaren waarom Nederland enerzijds het toetsingskader voor bijen
(Bee Guidance) ter discussie stelt en anderzijds besluitvorming op basis
hiervan ondersteunt? Is het mogelijk om de besluitvorming over deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-32, nr. 1037

5

commissievoorstellen uit te stellen totdat dit toetsingskader is vastgesteld, zo vragen de leden van de CDA-fractie. En is hij bereid om hiervoor
te pleiten? Zo nee, waarom niet?
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdD-fractie
Herkomstetikettering van zuivel
De Franse regering is een pilot gestart waarbij de herkomst van zuivel- en
vleesproducten verplicht moet worden aangeduid. De leden van de Partij
voor de Dieren-fractie zijn daar een groot voorstander van, en zij menen
dat ook de Nederlandse regering dat zou moeten zijn, gelet op de
mogelijkheden die dat biedt om de Nederlandse productie van vlees en
zuivel naar hogere standaarden te tillen en daarbij de mogelijkheden te
kunnen benutten om die hogere standaarden te vertalen naar een betere
prijs voor dat zogeheten kwaliteitsproduct. Vooral gelet op de aangenomen motie van het lid Ouwehand voor weidegang voor alle Nederlandse melkkoeien is het van groot belang deze mogelijkheden aan te
grijpen, omdat het een nationale én internationale onomstreden pré wordt
dat Nederlandse melk altijd afkomstig is van koeien die weidegang
hebben gehad. Deze leden zijn dan ook zeer verbaasd te lezen dat het
kabinet de pilot afwijst, en zich verzet tegen verplichte herkomstetikettering. Is de Staatssecretaris bereid om toe te geven dat hij daarmee de
mogelijkheden voor een betere prijs voor melk die op diervriendelijker
wijze is geproduceerd de pas afsnijdt? Hoe vindt hij dat te rechtvaardigen
in het licht van zijn eigen opmerkingen in het debat over de weidegang
dat het van belang is een goede prijs te behouden voor weidemelk? De
leden van de Partij voor de Dieren-fractie zijn het daar zeer mee eens maar
zijn, anders dan het kabinet, wél bereid daar dan ook alle mogelijkheden
voor te benutten en te creëren die er zijn. Waarom is het kabinet er niet
toe bereid de kansen voor een betere prijs voor Nederlandse producten
die duurzamer zijn geproduceerd te benutten?
Deze leden dringen er bij de Staatssecretaris op aan zijn verzet tegen de
Franse pilot te staken, en juist te pleiten voor herkomstetikettering in het
belang van de prijsontwikkeling die hoort bij de opdracht om de Nederlandse productie te verduurzamen.
Europese sojaverklaring
Hulde voor de Europese lidstaten die een front willen vormen tegen de
teelt van gentechgewassen én het gebruik van genetisch gemanipuleerde
voedergewassen in de Europese Unie. De leden van de Partij voor de
Dieren-fractie moedigen het kabinet aan deze Europese Sojaverklaring
volmondig te ondersteunen en zij zijn zeer benieuwd naar de vervolgontwikkelingen. Ziet het kabinet ook mogelijkheden om niet zozeer de teelt
van soja in Europa te bevorderen, alswel eiwitgewassen op zichzelf? Hoe
wordt de (agro)biodiversiteit geborgd en wat is de inzet om monoculturen
in de Europese landbouw zoveel mogelijk te voorkomen en/of te
vervangen door gevarieerde teelt? En, last but not least: zal de proteïnestrategie erin voorzien dat een duurzame productie van eiwit ook vraagt
om een verschuiving van de productie van dierlijke eiwitten naar
plantaardige eiwitten voor menselijke consumptie? Is de Staatssecretaris
bereid er bij de Europese Commissie op aan te dringen dat al deze
onderdelen deel moeten gaan uitmaken van de proteïnestrategie?
Glyfosaat en neonicotinoïden
De verwachting is dat de Europese Commissie tijdens de vergadering van
SCoPAFF van 19 en 20 juli een voorstel zal presenteren voor een
verlenging van de toelating van glyfosaat. De leden van de Partij voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-32, nr. 1037

6

Dieren-fractie vinden dat glyfosaat -net als andere chemische
bestrijdingsmiddelen- zo snel mogelijk van de markt moet worden
gehaald. Ruim 1,3 miljoen Europese burgers onderstrepen die wens door
het tekenen van het Europese Burgerinitiatief dat oproept om glyfosaat te
verbieden. Het vereiste aantal handtekeningen (1 miljoen) is daarmee
ruimschoots behaald, en de Europese Commissie zal dus een antwoord
moeten geven op het initiatief. Is de Staatssecretaris bereid er bij de
Europese Commissie op aan te dringen het burgerinitiatief serieus te
nemen? Welke consequenties verbindt hij zelf aan deze breed gesteunde
oproep van Europese burgers? Welke inzet kan de Kamer van het kabinet
verwachten om de recent gepresenteerde ambities van de sector zelf, om
in 2030 zonder chemische bestrijdingsmiddelen te werken, via een
Europese aanpak te ondersteunen? Ligt het voor de hand om te blijven
instemmen met Europese toelatingen van chemische bestrijdingsmiddelen als de Nederlandse tuin- en akkerbouwsector en de bollensector
naar een manier van telen willen waarbij die middelen niet meer worden
gebruikt? En is de Staatssecretaris er, mede gelet op de recent verschenen
grootste veldstudie ooit naar de gevolgen van neonicotinoïden op
insecten als de bij, nu in ieder geval toe bereid om er bij de Europese
Commissie op aan te dringen dat een totaalverbod op alle neonicotinoïden niet langer kan uit kan blijven?
Fosfaat
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie hebben kennisgenomen van
de definitieve fosfaat- en stikproductie 2016, zoals vastgesteld door het
CBS. Wat opvalt is dat voor de definitieve vaststelling van de totale
fosfaatproductie niet alleen gekeken wordt naar dieraantallen, maar ook
naar werkelijk voergebruik en werkelijke mineralengehalten in het voer.
Dat roept de vraag op of de manier waarop de fosfaatproductie in 2017
(alleen dieraantallen) wel voldoende inzichtelijk maakt wat de werkelijke
fosfaatproductie is. Kan de Staatssecretaris bevestigen dat pas
halverwege 2018 de werkelijke fosfaatproductie over 2017 kan worden
vastgesteld, omdat ook dan pas de totale melkproductie bekend is? Hoe
verhoudt die onzekerheid zich tot de afrekening die eind 2017 komt voor
het behoud van de derogatie? Deze leden krijgen signalen dat melkveehouders, al dan niet via de omweg van fosforsupplementen, de
hoeveelheid fosfor die dieren krijgen toegediend opkrikken. Kan de
Staatssecretaris reageren op de verschillen in het vaststellen van de
hoeveelheid fosfaatproductie gebaseerd op het aantal dieren, en op de
fosfaatproductie die blijkt uit de totale hoeveelheid geproduceerde melk?
Vragen en opmerkingen van de leden van de SGP-fractie
De leden van de SGP-fractie hebben met kennisgenomen van de
Nederlandse inzet voor de modernisering en vereenvoudiging van het
Gemeenschappelijk Landbouwbeleid. Zij hebben enkele kritische vragen.
De Staatssecretaris wil aansturen op afschaffing van de huidige
inkomenssteun. Kan de Staatssecretaris een inschatting geven van de
gevolgen voor de Nederlandse landbouw? Welke analyses en rapporten
heeft hij bij de opstelling van de Nederlandse inzet betrokken?
Volgens artikel 39 van het Verdrag over de Werking van de Europese Unie
moet het Europees landbouwbeleid landbouwers afdoende mogelijkheden bieden om een redelijk inkomen te verwerven. Deelt de Staatssecretaris de mening dat het van belang is dat het verdienmodel van boeren
en tuinders versterkt wordt, zodat dat de landbouw een vitale sector blijft
die een aanzienlijke bijdrage kan leveren aan regionale werkgelegenheid
en een positieve handelsbalans en die in staat is om te investeren in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-32, nr. 1037

7

vernieuwing en verduurzaming? Hoe groot is het risico dat maatregelen
ter versterking van de positie van primaire producenten in de keten
onvoldoende opwegen tegen afschaffing van de inkomenssteun en dat
het verdienmodel hierdoor nog verder onder druk komt te steen? Is de
Staatssecretaris voornemens in het nationale beleid meer maatregelen te
nemen om het verdienmodel van boeren en tuinders te versterken,
bijvoorbeeld door hervorming van het pachtbeleid, afschaffing van de
assurantiebelasting voor de brede weersverzekering, behoud van de BTW
landbouwregeling, enzovoorts? Zo ja, hoe?
De Staatssecretaris geeft aan dat marktoriëntatie het uitgangspunt moet
zijn. Het probleem is dat de tienduizenden boeren en tuinders niet goed in
staat zijn om het aanbod af te stemmen op de vraag. Zo wordt bij een lage
melkprijs eerder meer dan minder melk geproduceerd, omdat melkveehouders voldoende cashflow willen houden. In hoeverre staat de
Staatssecretaris open voor bepaalde vormen van productiebeheersing?
Is de veronderstelling juist dat onder meer Vlaamse en Franse boeren
meer financiële steun krijgen buitenom het Gemeenschappelijk
Landbouwbeleid dan Nederlandse boeren? De leden van de SGP-fractie
verwijzen in dit verband naar onder meer het Vlaamse Rampenfonds, de
afspraken tussen de Franse regering, zuivelindustrie, distributieketens en
landbouworganisaties over een minimale melkprijs van 34 eurocent per
liter (2015), en de lastenverlichting voor Franse boeren door verlaging van
premies voor sociale verzekeringen (2016). Hoe wil de Staatssecretaris
ervoor zorgen dat er bij afschaffing van de inkomenssteun in combinatie
met de door hem gewenste beleidsruimte sprake blijft van een gelijk
speelveld en dat andere lidstaten er niet voor kiezen om hun boeren
buitenom het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid meer steun te geven?
De leden van de SGP-fractie zetten vraagtekens bij de subsidiariteit van
consumentenvoorlichting en voedselinnovatie via het Gemeenschappelijk
Landbouwbeleid. Wat is precies de toegevoegde waarde van een
Europese aanpak via het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid bovenop
nationaal beleid?
Deze leden hebben verder nog een vraag naar aanleiding van de
fosfaatproductiecijfers. Kan de Staatssecretaris een inschatting geven van
de verwachte fosfaatproductie in 2018 voor de verschillende sectoren?
II Volledige agenda
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
Crisisparaatheid voor plant- en diergezondheid
Kan de Staatssecretaris aangeven wat de voortgang is met betrekking tot
de aanpak van de vogelgriep en met name de verruiming van mogelijkheden voor afzet van vrije uitloopeieren bij een crisissituatie die twaalf
weken of langer duurt? Welke planning hanteert de Staatssecretaris om
op dit dossier volgende stappen te kunnen zetten?
Bijlage II, lid 1a van verordening (EU) 589/2008 geeft de minimumvereisten voor het vrije-uitlooplabel. Hierin is aangegeven dat in geval van
veterinaire maatregelen, eieren tot uiterlijk nog 12 weken mogen worden
gelabeld als vrije- uitloopeieren. Hierna moeten ze worden gelabeld als
scharreleieren. De Europese Commissie heeft gedelegeerde bevoegdheid
om deze bijlage aan te passen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-32, nr. 1037

8

Na mijn oproep op de Landbouw- en Visserijraad van 23 januari jl. voor
een oplossing voor het verlies van de vrije-uitloopstatus van eieren van
wegens vogelgriep opgehokte leghennen, heeft de Europese Commissie
de tekortkomingen onderkend van de huidige handelsnorm. De Europese
Commissie is vervolgens in overleg met lidstaten een verkenning gestart
hoe artikel 1a van bijlage II aangepast zou kunnen worden. Op 20 juli jl.
heeft de Europese Commissie in een laatste overleg met lidstaten
besloten het eigen voorstel voor aanpassing van bijlage II, artikel 1a
verder in procedure te brengen. Dit voorstel voorziet in een verlenging
van de 12-wekenperiode tot 16 weken. Deze periode wordt bovendien op
koppelniveau toegepast. Dus voor nieuw opgezette hennen tijdens de
ophokplicht gaat de 16-wekenperiode in vanaf hun aankomstdatum op het
bedrijf.
De Europese Commissie streeft naar inwerkingtreding van de aldus
aangepaste bijlage II in de tweede helft van december.
Hitteprotocollen
Als het gaat om hitteprotocollen van diertransporten is de (pluimvee)sector bereid hier stappen op te zetten. Zo ligt er een plan voor geen
transporten te laten plaatsvinden bij een temperatuur van meer dan 35
graden. Deelt de Staatssecretaris de mening dat wanneer de transporttijden worden gewijzigd er, ook in het belang van de kip, op andere tijden
geslacht moet kunnen worden, bijvoorbeeld in de nacht? Kan de
Staatssecretaris bevestigen dat het op dit moment niet mogelijk is om
noodzakelijk keuringsdierenartsen te kunnen garanderen bij andere
slachttijden vanwege de planning van de Nederlandse Voedsel en
Warenautoriteit (NVWA)? Is de Staatssecretaris het met de leden van de
VVD-fractie eens dat wanneer de pluimveesector bereid is stappen te
zetten, dit ook een aanpassing vergt van toezicht, keuring en planning
door de NVWA? Is de Staatssecretaris bereid het toezicht en keuring bij
slachthuizen door de NVWA aan te passen en zou de Staatssecretaris de
Kamer hierover binnen twee weken kunnen informeren?
Mij is geen plan van de pluimveesector bekend, waaruit de bereidheid
spreekt om boven de 35 graden geen diertransporten meer te laten
plaatsvinden. Zoals ik in mijn brief van 7 juli jl. aan uw Kamer heb
aangegeven (Kamerstuk 28 286, nr. 922), vind ik het spijtig dat deze sector
om die reden nog niet kan aansluiten bij het Nationaal Plan voor
veetransport bij extreme temperaturen. In een gesprek op 28 juni jl. is
tussen de NVWA en Nepluvi afgesproken dat op korte termijn besproken
wordt of, en zo ja, welke afspraken gemaakt kunnen worden over
aanpassing van werktijden van slachthuizen, zodat in geval van extreme
temperaturen het transport van dieren op de koelste uren van de dag kan
plaatsvinden. Ook daarvan heb ik mededeling gedaan in mijn brief van
7 juli 2017. Overigens heb ik begrepen dat er voor de mogelijke
aanpassing van slachttijden in de pluimveeslachterijen door de sector nog
afspraken met het eigen personeel gemaakt moeten worden.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
Eurocommissaris Hogan heeft de mogelijkheid geboden om binnen de
Gemeenschappelijke Marktordening eenmalig vrije uitloop leghennenbedrijven die financieel getroffen zijn door de ophokplicht in verband met de
vogelgriep financieel tegemoet te komen via «exceptional market
measures». De leden van de CDA-fractie vragen zich af welke landen
gebruik maken van deze regeling of daartoe voornemens zijn? Hoe wordt
de uitvoering van de regeling vorm gegeven, zo vragen deze leden? Is
voor de Staatssecretaris inmiddels inzichtelijk welke landen tegen de
regels in het toelieten dat eieren van te lang opgehokte leghennen in een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-32, nr. 1037

9

vrije uitloopstal werden gelabeld als vrije uitloop eieren? Naar aanleiding
van de gedachtewisseling met deze leden bij het debat over de herziening
heffingenstelsel Diergezondheidsfonds vragen zij zich af of de Staatssecretaris nog een nader voorstel heeft gekregen van de pluimveesector om
gebruik te maken van de «Hogan regeling»? Wordt nog gesproken over
het nadere voorstel? Zo nee, waarom niet? Kan de Staatssecretaris
toelichten op welke juridische grondslag differentiatie voor nadeelcompensatie mogelijk is? Heeft de Staatssecretaris mogelijke alternatieve
juridische grondslagen onderzocht?
De mogelijkheid voor financiële tegemoetkoming is neergelegd in
artikel 220 van de integrale Gemeenschappelijke Marktordeningsverordening (iGMO, Verordening EU nr. 1308/2013)). De Europese Unie
financiert 50 procent van de schade. Het is mij niet bekend welke lidstaten
een beroep hebben gedaan op deze mogelijkheid of dit nog zullen gaan
doen.
De regeling wordt ingevuld door de lidstaten die daarvan gebruik maken.
Een besluit om over te gaan tot vergoeding en de invulling van een
tegemoetkomingsregeling verloopt volgens de nationale regelgeving en
het nationale beleid. Voor tegemoetkoming in het kader van dierziektebestrijding biedt de Gezondheids- en welzijnswet voor dieren het nationale
juridische kader. Het uitgangspunt van deze wet is dat veehouders alleen
een vergoeding uit het Diergezondheidsfonds krijgen voor de geruimde
dieren (artikel 86, eerste lid van de wet). Gevolgschade, zoals de vrijeuitloophouders stellen te hebben geleden vanwege de ophokplicht, wordt
niet uitbetaald, tenzij het gaat om bijzondere gevallen (artikel 91 van de
wet). Daarvan is sprake wanneer bepaalde getroffenen onevenredig hoge
schade lijden ten opzichte van anderen en de schade bovendien niet kan
worden aangemerkt als een normaal bedrijfsrisico. Daarom heb ik de
pluimveesector gezegd alleen bereid te zijn om gebruik te maken van de
Europese middelen, als de sector zelf een financieel-economische
onderbouwing geeft, waaruit blijkt dat aan de voorwaarde is voldaan dat
de door de vrije-uitloophouders geleden schade onevenredig hoog is
geweest en niet tot het normale bedrijfsrisico kan worden gerekend. Ik
heb die onderbouwing (nog) niet ontvangen.
In het geval dat een lidstaat besluit een compensatieregeling met
gebruikmaking van cofinanciering in te voeren, stelt de Europese
Commissie met het oog op de cofinanciering een uitvoeringshandeling op
die wordt voorgelegd aan de lidstaten in het daartoe geëigende comité.
De lidstaten stemmen daar over het commissievoorstel.
Het is mij niet bekend welke landen, tegen de regels in, toelieten dat
eieren van te lang opgehokte leghennen in een vrije-uitloopstal gelabeld
werden als vrije-uitloopeieren.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdD-fractie
Europese sojaverklaring
Hulde voor de Europese lidstaten die een front willen vormen tegen de
teelt van gentechgewassen én het gebruik van genetisch gemanipuleerde
voedergewassen in de Europese Unie. De leden van de Partij voor de
Dieren-fractie moedigen het kabinet aan deze Europese Sojaverklaring
volmondig te ondersteunen en zij zijn zeer benieuwd naar de vervolgontwikkelingen. Ziet het kabinet ook mogelijkheden om niet zozeer de teelt
van soja in Europa te bevorderen, alswel eiwitgewassen op zichzelf? Hoe
wordt de (agro)biodiversiteit geborgd en wat is de inzet om monoculturen
in de Europese landbouw zoveel mogelijk te voorkomen en/of te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-32, nr. 1037

10

vervangen door gevarieerde teelt? En, last but not least: zal de proteïnestrategie erin voorzien dat een duurzame productie van eiwit ook vraagt
om een verschuiving van de productie van dierlijke eiwitten naar
plantaardige eiwitten voor menselijke consumptie? Is de Staatssecretaris
bereid er bij de Europese Commissie op aan te dringen dat al deze
onderdelen deel moeten gaan uitmaken van de proteïnestrategie?
Het kabinet zet zich in voor een verdere verduurzaming van de eiwitteelt
en waar mogelijk de productie van eiwitgewassen in de Europese Unie.
De stimulering van de teelt richt zich daarbij niet zozeer op soja, maar op
eiwitgewassen in het algemeen. Daartoe is de afgelopen jaren een aantal
acties ingezet, zoals het afsluiten van de green deal «Nedersoja» om de
productie van soja in Nederland te verhogen en een keten te vormen
waarin de producten ook een meerprijs krijgen. Een ander voorbeeld is
het faciliteren van de productie en consumptie van eiwitrijke gewassen via
de Green Protein Alliance. Dit is er vooral op gericht om tot een meer
evenwichtige consumptie tussen plantaardige en dierlijke eiwitten te
komen (van 30/70% naar 50/50%). Ook is tijdens het Nederlandse
EU-voorzitterschap de Amsterdam Declaration opgesteld inzake het
stoppen van verdere ontbossing voor o.a. de productie van soja. Dit
principe geldt voor zowel genetisch gemodificeerde (gg-)soja als
niet-gg-soja.
De borging van de biodiversiteit zit met name in de vergroening van het
Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB). Daarin wordt onder andere
gesteld dat een gewasrotatie uit minstens drie gewassen moet bestaan en
bedrijven met open teelten op een deel van hun areaal vergroeningsgewassen moeten telen. Overigens heeft Nederland de Europese Sojaverklaring op 17 juli jl. ondertekend, in lijn met mijn inzet op de ontwikkeling
van de teelt van non-gg-soja in Europa, gelet op de forse groei van de
vraag naar biologische producten, gg-vrije producten, plantaardige
eiwitproducten en producten die in de nabije omgeving zijn geproduceerd.
Fosfaat
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie hebben kennisgenomen van
de definitieve fosfaat- en stikproductie 2016, zoals vastgesteld door het
CBS. Wat opvalt is dat voor de definitieve vaststelling van de totale
fosfaatproductie niet alleen gekeken wordt naar dieraantallen, maar ook
naar werkelijk voergebruik en werkelijke mineralengehalten in het voer.
Dat roept de vraag op of de manier waarop de fosfaatproductie in 2017
(alleen dieraantallen) wel voldoende inzichtelijk maakt wat de werkelijke
fosfaatproductie is. Kan de Staatssecretaris bevestigen dat pas
halverwege 2018 de werkelijke fosfaatproductie over 2017 kan worden
vastgesteld, omdat ook dan pas de totale melkproductie bekend is? Hoe
verhoudt die onzekerheid zich tot de afrekening die eind 2017 komt voor
het behoud van de derogatie? Deze leden krijgen signalen dat melkveehouders, al dan niet via de omweg van fosforsupplementen, de
hoeveelheid fosfor die dieren krijgen toegediend opkrikken. Kan de
Staatssecretaris reageren op de verschillen in het vaststellen van de
hoeveelheid fosfaatproductie gebaseerd op het aantal dieren, en op de
fosfaatproductie die blijkt uit de totale hoeveelheid geproduceerde melk?
De definitieve fosfaatproductiecijfers over 2017 worden halverwege 2018
bekend gemaakt. De definitieve fosfaatproductie kan namelijk pas bepaald
worden op het moment dat alle relevante gegevens bekend en gecontroleerd zijn.
De fosfaatproductieontwikkeling die in 2017 gerealiseerd wordt, is van
belang voor de gesprekken met de Europese Commissie over het 6e

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-32, nr. 1037

11

Actieprogramma Nitraatrichtlijn, de invoering van fosfaatrechten en de
derogatie. Daarom wordt, in het kader van het fosfaatreductieplan 2017,
gedurende het jaar gemonitord op de fosfaatproductie. In de monitor
worden de meest actuele gegevens met betrekking tot bijvoorbeeld
dieraantallen, melkproductie en voerverbruik meegenomen. Hierdoor is
een goede schatting te geven van het verloop van de fosfaatproductieontwikkeling in 2017. Ieder kwartaal wordt hierover aan uw Kamer gerapporteerd.
Zowel in de berekeningen van de definitieve fosfaatproductie, als in de
monitoring van de fosfaatproductie 2017, worden alle relevante gegevens
meegenomen. Hieronder vallen onder meer de dieraantallen en de
melkproductie. Er is geen sprake van verschillen in berekeningen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SGP-fractie
Deze leden hebben verder nog een vraag naar aanleiding van de
fosfaatproductiecijfers. Kan de Staatssecretaris een inschatting geven van
de verwachte fosfaatproductie in 2018 voor de verschillende sectoren?
Een schatting van de fosfaatproductie in 2018 wordt eind 2018 voor het
eerst gemaakt. Op dat moment zijn de meeste relevante gegevens voor de
berekening van de fosfaatproductie beschikbaar. De definitieve fosfaatproductie 2018 wordt naar verwachting eind juni 2019 vastgesteld en aan uw
Kamer gerapporteerd.
III Antwoord / Reactie van de Staatssecretaris
Geannoteerde agenda Landbouw- en Visserijraad van 17 en 18 juli
2017. Kamerstuk 21 501-32, nr. 1032. Brief regering d.d. 07-07-2017,
Staatssecretaris van Economische Zaken, M.H.P. van Dam – Geannoteerde
agenda Landbouw- en Visserijraad van 17 en 18 juli 2017
Verslag Landbouw- en Visserijraad van 12 juni 2017. Kamerstuk
21 501-32, nr. 1030. Brief regering d.d. 27-06-2017, Staatssecretaris van
Economische Zaken, M.H.P. van Dam.
Definitieve fosfaat- en stikstofproductie 2016. Kamerstuk 33 037,
nr. 218. Brief regering d.d. 30-06-2017, Staatssecretaris van Economische
Zaken, M.H.P. van Dam.
Modernisering en vereenvoudiging van het Gemeenschappelijk
Landbouwbeleid. Kamerstuk 28 625, nr. 247. Brief regering d.d.
03-07-2017, Staatssecretaris van Economische Zaken, M.H.P. van Dam.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-32, nr. 1037

12