Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

32 824

Integratiebeleid

Nr. 199

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 juli 2017
1. Inleiding
Tijdens het AO Integratiebeleid van 2 februari1 jl. en de behandeling van
het wetsvoorstel over de wijziging van de Wet inburgering in verband met
de invoering van de participatieverklaring van 16 februari2 heb ik u
toegezegd voor de zomer een pre-evaluatie uit te voeren van de Wet
inburgering 2013 op basis van bestaande onderzoeken. Tijdens het
wetgevingsoverleg in de Eerste Kamer van 13 juni over de bovengenoemde wijziging van de Wet inburgering heeft de Staatssecretaris van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid toegezegd deze informatie tevens naar
de Eerste Kamer te sturen. Daarnaast heb ik in eerdere brieven aangegeven dat een compleet beeld van de resultaten van cohort 2013 in het
voorjaar van 2017 te geven is. In deze brief worden de uitkomsten van
beide analyses samengevoegd. Doel hiervan is de stand op te maken:
1) wat is bekend over het functioneren van het inburgeringsstelsel
(uitvoering en effectiviteit) en 2) welke thema’s moeten nader worden
onderzocht?
Verder beschouw ik deze brief tevens als de schriftelijke reactie die het lid
Van Dijk gevraagd heeft op een artikel over het inburgeringsexamen in
Trouw3. Als laatste wordt met deze brief de Monitor Basisexamen
Inburgering Buitenland 2016 aangeboden4.

1

Kamerstuk 32 824, nr. 190
Handelingen II 2016/17, nr. 54, item 10
Taaldocenten hebben forse kritiek op inburgeringsexamen, Trouw, 12 april 2017.
4
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
2
3

kst-32824-199
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 824, nr. 199

1

De belangrijkste bevindingen uit de pre-evaluatie en de resultaten van
cohort 2013 zijn:
− Het slagingspercentage van het huidige stelsel5 ligt in lijn met de
resultaten van het vorige stelsel.
− Hiermee kunnen echter geen conclusies worden getrokken over de
effectiviteit van de stelsels. De samenstelling van de groep inburgeraars is sterk veranderd over de tijd, met name met betrekking tot het
land van herkomst en de migratiereden (gezins- of asielmigrant).
Verder signaleer ik enkele potentiële uitdagingen die in de evaluatie nader
onderzocht moeten worden.
− Het aandeel asielmigranten is fors toegenomen. Onder het vorige
stelsel lag het aandeel asielmigranten dat een ontheffing kreeg tussen
de 30 en 50%. Hoewel het aantal ontheffingen in het huidige stelsel
vooralsnog laag ligt6, zal de evaluatie expliciet kijken naar mogelijkheden om moeilijk lerende inburgeraars tot een voldoende niveau van
kennis van het Nederlands te laten komen. Voorkomen moet worden
dat een groot aandeel asielmigranten ontheven wordt, zonder dat ze
voldoende kennis hebben van het Nederlands om zich te kunnen
redden in de maatschappij.
− Inburgeraars kopen in het huidige stelsel hun cursus zelf in (consumentenmarkt). Een aandachtspunt hierbij is het spanningsveld tussen
het aantal locaties waarop cursussen aangeboden worden en de
homogeniteit van de groepssamenstelling. Ik zal onderzoeken op
welke manier differentiatie van het cursusaanbod bevorderd kan
worden.
Leeswijzer:
In de afgelopen periode zijn meerdere rapporten over de Wet Inburgering
2013 verschenen. Op basis van deze rapporten wordt in paragraaf 2 een
beschrijving gegeven van de verschillende elementen van het huidige
stelsel. In paragraaf 3 wordt een beeld gegeven van de uitkomsten van het
stelsel. Omdat asielmigranten de grootste groep inburgeringsplichtigen
zijn onder het huidige stelsel, wordt in de brief met name ingegaan op de
resultaten van deze groep. Nadere informatie over de gezins- en overige
migranten treft u in bijlage 3 aan.
2. Beschrijving en uitvoering van de Wet Inburgering 2013
De Wet Inburgering 2013 is beschreven in het rapport dat de Algemene
Rekenkamer (AR) begin dit jaar uitbracht7 over de stand van zaken van
cohort 2013 op 1 juli 2016. Dit rapport geeft tevens informatie over de
werking en resultaten van het stelsel, evenals de onderzoeksrapporten
van MWM28 en het onderzoek van de Auditdienst Rijk (ADR)9 naar het
examenstelsel.

5

Conclusie op basis van het slagingspercentage van cohort 2013.
Het aandeel ontheffingen bij asielmigranten ligt voor cohort 2013 op 13%. Dit percentage zal
nog in enige mate stijgen. Dit komt o.a. doordat de ontheffing wegens aantoonbaar geleverde
inspanning pas een half jaar voor het verstrijken van de inburgeringstermijn aangevraagd kan
worden en een deel van cohort 2013 door verlengingen nog niet aan het einde van de termijn
is.
7
Inburgering: Eerste resultaten van de Wet inburgering 2013, Algemene Rekenkamer, 2017
8
Rapportage verdiepend onderzoek inburgeraars (cohort 2013-1 en -2), delen 1 en 2, MWM2,
2016
Onderwijs in het inburgeringsproces, MWM2, 2016
Rapportage deelonderzoek inburgeraars: inburgeringsonderwijs, MWM2, 2017
9
Rapport van bevindingen Organiseren, afnemen en beoordelen van inburgeringsexamens door
DUO, Auditdienst Rijk, 2016
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 824, nr. 199

2

Hieronder loop ik de verschillende stelselelementen langs.
2.1 Inburgeringscursus
Inburgeraars bepalen zelf hoe zij zich voorbereiden op het inburgeringsexamen. Vrijwel alle asielmigranten volgen een cursus en maken voor de
financiering gebruik van een lening van DUO. Het aanbod van cursussen
verloopt via de vrije markt. Voor het betalen van een cursusfactuur uit de
DUO-lening moet de cursusaanbieder beschikken over het Blik op
Werk-keurmerk.
De AR en MWM2 hebben gekeken naar het cursusaanbod. De spreiding
van het aanbod blijkt redelijk op orde, cursisten zijn tevreden met de
aangeboden kwaliteit en de gemiddelde groepsgrootte is redelijk te
noemen.
Om de kwaliteit van de lessen te borgen organiseer ik extern toezicht. Alle
taalaanbieders onder het Blik op Werk keurmerk zullen voor het eind van
2018 bezoek krijgen van toezichthouders die tevens in de klassen komen
kijken of het inburgeringsonderwijs voldoet aan de voorwaarden. Het
toezichtskader is ontwikkeld en voor de zomervakantie worden de eerste
bezoeken aan scholen afgelegd. Ook worden extra inspecteurs opgeleid
om dit te gaan uitvoeren.
Zoals ik in mijn brief van 22 februari 2017 (Kamerstuk 32 824, nr. 189) heb
gemeld, ben ik met taaldocenten in overleg gegaan over verdere
verbeteringen. Hieruit kwam onder andere aan de orde dat het in
bepaalde situaties wenselijk is om een intensiever traject met meer uren
les per week in te zetten. Het maximale kwartaalbedrag dat DUO hanteert
om de inburgeringsplichtige tegen misbruik te beschermen kan hier
belemmerend bij werken. Ik onderzoek onder welke voorwaarden een
verruiming van het kwartaalbedrag mogelijk gemaakt kan worden.
2.2 Marktwerking cursussen
De marktwerking is in 2007 ingevoerd. Regioplan concludeerde in 2009
dat dit in praktijk neerkwam op een institutionele markt waarbij de
(decentrale) overheid als enige vrager veel macht in handen had. De
prijzen van inburgeringscursussen daalden, maar er vond geen zichtbare
verbetering van de kwaliteit van de cursussen (locaties, materiaal,
samenstelling klas) plaats10. Vanaf 2013 is er sprake van een consumentenmarkt, waarbij inburgeraars zelf hun cursus inkopen.
De grote instroom van asielmigranten in 2015 heeft geleid tot een sterke
toename van de vraag naar inburgeringsonderwijs. Dit heeft in 2016
geresulteerd in een verdrievoudiging van het aantal cursusplaatsen in
inburgeringscursussen11 en een stijging van het aantal opleidingsinstellingen naar 16212. De AR rapporteert dat het aandeel institutionele
aanbieders (roc’s/hogescholen/universiteiten) in 2015 op ongeveer 30%
lag en het aantal overige taalaanbieders op 70%. Verwacht mag worden
dat de instroom van asielmigranten en nareizigers de komende jaren
geleidelijk af zal nemen en dat dus ook de vraag naar inburgeringsonderwijs kleiner zal worden.

10

Effecten van marktwerking op arbeid: inburgeringscursussen, Regioplan, 2009
Bron: DUO
12
Brief van Blik op Werk aan de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, 29 september
2016.
11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 824, nr. 199

3

Grafiek 1: ontwikkeling van het aantal asielmigranten (vanaf cohort 2013) dat een
inburgeringscursus volgt in de tijd (bron: DUO)

De AR en MWM2 geven voor het huidige stelsel eveneens aan dat het
wenselijk is het niveauverschil tussen cursisten in dezelfde klas te
verminderen. Uit overleg met docenten komt naar voren dat dit samenhangt met de omvang van de markt: er zijn niet altijd genoeg cursisten om
klassen van hetzelfde niveau samen te stellen.
Het volgende rekenvoorbeeld plaatst de markt in perspectief:
Rekenvoorbeeld:
– In piekjaar 2016 startten ongeveer 2200 asielmigranten per
maand met een inburgeringscursus
– Er zaten gemiddeld 12 cursisten in een klas
– Als op 3 verschillende niveaus les gegeven wordt, kunnen
landelijk ongeveer 60 klasjes per niveau per maand starten
Er bestaat dus een spanningsveld tussen het aantal locaties waarop
cursussen aangeboden kunnen worden en de homogeniteit van de
groepssamenstelling. Overigens zijn er naast de asielmigranten ook
gezinsmigranten en vrijwillige inburgeraars die gebruik maken van
de cursussen.
Samengevat heeft het huidige stelsel een aanzienlijke groei opgevangen
zonder dat dit tot grote wachtlijsten bij het onderwijsaanbod heeft geleid.
Het huidige stelsel lijkt echter niet tot een verdergaande differentiatie van
het cursusaanbod te zijn gekomen. Ik zal onderzoeken op welke wijze deze
differentiatie verder bevorderd kan worden.
2.3 Examens
Proces
De organisatie, afname en beoordeling van het inburgeringsexamen
wordt door DUO uitgevoerd. De Auditdienst Rijk (ADR) heeft vorig jaar
een audit uitgevoerd naar dit proces. De ADR constateerde dat de
examenprocessen grotendeels conform afspraken verlopen. Een
vervolg-audit op IT-aspecten staat gepland voor later dit jaar.
In de zomer van 2016 is er een tijdelijke hausse geweest in examens. Deze
is opgelost door het uitbreiden van de openingstijden van de examenlocaties (weekend- en avondopenstellingen). Dit heeft voldoende soelaas
geboden tot aan begin 2017. Begin 2017 werd duidelijk dat op een aantal
examenlocaties, met name Eindhoven, Amsterdam en Zwolle, de
wachttijden voor een aantal examens te veel aan het oplopen waren
waardoor de maximale wachttijd van zes weken werd overschreden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 824, nr. 199

4

Hierop zijn de volgende maatregelen getroffen:
• Extra openstellen locaties waar wachttijden oplopen (eerste kwartaal
2017)
• Verder uitbreiden van openstellingen van alle examenlocaties met
uitzondering van Rotterdam (capaciteitsruimte daar wordt gereserveerd voor eventuele calamiteiten). Extra personeel is geworven voor
het bemensen van de extra openstellingen (vanaf april 2017).
• De examencapaciteit wordt vanaf begin juli geleidelijk uitgebreid met
100 plaatsen.
Mocht een inburgeringsplichtige vanwege een te lange wachttijd niet op
tijd examen kunnen doen en daardoor zijn termijn overschrijden, dan leidt
dit niet tot een boete.
Examens
Ten aanzien van de resultaten van de examens constateer ik dat de
slagingspercentages van cohort 2013 in lijn liggen met de slagingspercentages van voorgaande jaren (zie paragraaf 3). Over het evaluatieproces
van het examen Kennis van de Nederlandse Maatschappij (KNM) heb ik u
op 16 mei jl schriftelijk geïnformeerd.
Ik heb u eerder laten weten13 dat het niet mogelijk is om inzage te geven
in gemaakte examens. Het zou betekenen dat examenvragen veel vaker
vervangen moeten worden en daarmee tot hoge kosten leiden. Wel
onderzoek ik de mogelijkheid of in algemene termen aangegeven kan
worden op welke vaardigheden de examenkandidaat onvoldoende heeft
gescoord. Zo weten kandidaat en docent aan welke onderwerpen meer
aandacht moet worden besteed.
2.4 Informatievoorziening DUO en transparantie cursusmarkt
Inburgeringsplichtigen zijn zelf verantwoordelijk voor hun inburgering. Dit
betekent dat ze over informatie moeten beschikken over hun plichten en
mogelijkheden ten aanzien van het inburgeren. Signalen uit de praktijk,
die later bevestigd werden door de onderzoeken van MWM2 en de AR,
gaven aan dat er verbeteringen nodig waren in de informatievoorziening
vanuit DUO richting de inburgeringsplichtigen en in de transparantie van
de cursusmarkt. In mijn brief van 11 oktober 2016 heb ik verbetermaatregelen aangekondigd. In bijlage 5 treft u een overzicht aan van de huidige
stand van zaken. In de loop van dit jaar zal ik onderzoeken of de maatregelen het gewenste effect hebben gehad.
2.5 Voorinburgering
Eind 2015 pleitte de Wetenschappelijke Raad voor Regeringsbeleid14
(WRR) voor verruiming van de mogelijkheden om tijdens de opvangperiode Nederlands te leren. De AR constateerde daarnaast dat in 2015
minder asielmigranten tijdens de voorinburgering het A1 of A2-niveau
haalden dan in 2013 en 2014 (Kamerstuk 32 824, nr. 181). In 2016 is de
inzet op voorinburgering dan ook geïntensiveerd. Verder is het COA in
juni gestart met de implementatie van het project taal aan kansrijke
asielzoekers (op de proces-opvanglokatie)15. Op dit moment is het nog te
vroeg om uitspraken te doen over inhoudelijke resultaten. Zoals ik tijdens
het plenair debat op 16 februari heb aangegeven zal ik de evaluatie van de
voorinburgering meenemen bij de wetsevaluatie.

13

Kamerstuk 32 824, nr. 90
Geen tijd te verliezen: van opvang naar integratie van asielmigranten, WRR-Policy Brief 4, 2015
15
Kamerstuk 34 334, nr. 23
14

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 824, nr. 199

5

2.6 Financiering en kosten van het inburgeringstraject
Inburgeraars zijn zelf verantwoordelijk voor de financiering van hun
inburgering. Als een inburgeringsplichtige onvoldoende inkomsten heeft,
kan bij DUO een lening worden verkregen van maximaal 10.000 euro. De
lening wordt na afloop van het traject terug betaald, hierbij wordt
rekening gehouden met draagkracht. Bij asielmigranten die op tijd het
examen halen of een ontheffing krijgen, wordt de lening kwijtgescholden.
De AR gaat in haar rapport uitgebreid in op de rijksuitgaven aan inburgering vanaf 2007. De AR adviseerde daarbij informatie over leningen en
kwijtscheldingen structureel te verwerken in de begroting en het
jaarverslag van SZW. Het proces van kwijtschelden en terugbetalen zal dit
kalenderjaar op gang komen. Immers, nu behalen substantiële aantallen
asielgerechtigde inburgeringsplichtigen het examen. Bij de opstelling van
de begroting 2018 van SZW zal rekening worden gehouden met de
opmerkingen van de AR. Er zullen extra indicatoren worden opgenomen.
De gemiddelde kosten voor een inburgeringstraject (cursus + examenkosten) van een asielmigrant liggen op dit moment rond de 6.000 euro.
Deze kostprijs is berekend op basis van de gemiddelde uitputting van de
lening van asielmigranten uit cohort 2013 die per april 2017 hebben
voldaan aan de inburgeringsplicht. Voor de groep uit cohort 2013 die nu
nog inburgeringsplichtig is, zal het gemiddelde bedrag naar verwachting
hoger uitvallen omdat het aandeel moeilijk lerenden hierin groter is.
Tabel 1: gemiddelde uitputting van de lening voor inburgeringsplichtigen uit cohort
2013 die per april 2017 geslaagd zijn (Bron: DUO)
Geslaagde asielmigranten cohort
2013
Gemiddelde uitputting lening

Inburgeringsexamen Wi
2013 (A2 niveau)

Staatsexamen
(B1/B2 niveau)

€ 6.320

€ 5.602

Dit gemiddelde bedrag ligt hoger dan de bedragen die in 2010 door
Significant16 gerapporteerd werden voor een inburgeringscursus: € 4.709
voor een duale cursus en € 4.035 voor een niet-duale cursus (incl.
examenkosten). Hierbij moet rekening gehouden worden met de hogere
eisen die aan docenten gesteld worden, de zwaardere exameneisen en
een veranderde samenstelling van de inburgeringsplichtigen.
2.7 Sancties
Indien een inburgeringsplichtige niet binnen de termijn voldoet aan de
inburgeringsplicht, kan een sanctie volgen. Een boete wordt opgelegd
indien de inburgeringsplichtige minder dan 300 uur les heeft gevolgd en
minder dan 2 examenpogingen17 heeft gedaan. De overschrijding wordt
dan als «verwijtbaar» beschouwd. Het is dus niet zo dat het zakken voor
een examen automatisch leidt tot een boete.

16
17

Evaluatierapport Inburgering in Nederland, Significant, 2010
Een overschrijding van de termijn wordt als «niet verwijtbaar» beschouwd als een inburgeringsplichtige zowel minimaal 300 uur les heeft gevolgd bij een instelling met Blik op
Werk-keurmerk als minimaal 2 examenpogingen heeft gedaan voor niet behaalde examenonderdelen. De inburgeringsplichtige krijgt dan geen boete, maar een verlenging van de termijn
met 2 jaar om het examen alsnog te halen. Na 600 uur en 4 examenpogingen komt de
inburgeringsplichtige in aanmerking voor ontheffing.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 824, nr. 199

6

Uit het rapport van de AR komt naar voren dat boetes zowel als een
stimulans om te gaan inburgeren kunnen worden beschouwd, en als een
drukmiddel dat het leren negatief beïnvloed. De AR signaleerde tevens dat
de boetes als gevolg kunnen hebben dat inburgeraars examen gaan doen
voor ze ervoor klaar zijn. Ook wordt door de AR genoemd dat inburgeraars voor de zekerheid kunnen kiezen voor het lagere (A2) examenniveau
in plaats van het staatsexamen (B1/B2 niveau) dat beter aansluit op de
arbeidsmarkt. Voor de asielmigranten van cohort 2013 wijzen de slagingspercentages niet in deze richting (zie ook paragraaf 3 van deze brief), maar
ik zal dit bij de volgende cohorten nauwlettend in de gaten houden.
Aan asielmigranten uit cohort 2013 zijn per april 2017 590 boetes18
opgelegd. In 131 van deze gevallen is inmiddels voldaan aan de inburgeringsplicht. De overige inburgeraars die beboet zijn, hebben per april 2017
nog niet voldaan aan de inburgeringsvereisten.
Tijdens de wetsevaluatie zal het sanctiesysteem worden geëvalueerd.
Tabel 2: Boetes aan cohort 2013 per april 2017 (Bron: DUO)
Totaal
boetes

Boetes aan inburgeraars die
inmiddels hebben voldaan

Boetes aan inburgeraars die
nog inburgeringsplichtig zijn

Totaal

1.444

311

1.133

Asiel
Gezin en
Overig

590
854

131
180

459
674

3. Uitkomsten van het inburgeringsbeleid
Uit de beleidsdoorlichting van artikel 13 (Kamerstuk 30 982, nr. 31) blijkt
dat inburgering behulpzaam is om in de Nederlandse samenleving te
participeren. Zowel de evaluaties van de Wet inburgering buitenland in
2009 en 2014 als een evaluatie van de Wet inburgering in 2013 tonen aan
dat het succesvol afronden van het examen tot licht positieve resultaten
en effecten leidt. Het belangrijkste effect is dat de arbeidsmarktpositie van
migranten die in Nederland zijn ingeburgerd iets gunstiger is dan van een
vergelijkbare migrantengroep die niet succesvol is ingeburgerd19.
3.1 Samenstelling verschilt sterk door de jaren heen
De aard en omvang van de instroom van nieuwkomers fluctueert sterk.
Onder het vorige stelsel kwamen vooral gezinsmigranten naar Nederland,
onder het huidige stelsel betreft de grootste groep asielmigranten (tabel
3).

18

De weergegeven cijfers betreffen door DUO opgelegde‘definitieve boetes» en kunnen nog
vatbaar zijn voor bezwaar en beroep.
19
Synthesestudie beleidsdoorlichting integratiebeleid, Regioplan, 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 824, nr. 199

7

Tabel 3: Samenstelling cohorten onder de Wi 2007 en de Wi2013, april 2017 (Bron:
DUO)
Wi 20071

Wi2013

Cohorten2 2007 t/m 2012

Cohorten 2013 t/m 2016

Totaal aantal

77.830 (100%)

85.304 (100%)

Asiel
Gezin + overig

8.229 (11%)
69.601 (89%)

59.620 (70%)
25.684 (30%)

1

De informatie in deze brief beperkt zich tot de nieuwkomers onder de Wi 2007
Onder het oude stelsel lag het initiatief voor de start van het inburgeringstraject bij de
gemeente. DUO hanteert daarom voor de Wi 2007 een cohortindeling op basis van de «datum
start voorziening» (de datum waarop de door de gemeente aangeboden voorziening (cursus) van
start ging). Als deze datum niet bekend is, hanteert DUO de «datum start handhaving». DUO
hanteert voor de Wi 2013 een cohortindeling op basis van de «datum kennisgeving» (de datum
waarop de inburgeringsplichtige door DUO is geïnformeerd over de inburgeringsplicht en een
lening bij DUO kan aanvragen).

2

Ook de herkomstlanden variëren sterk: Syrië is in het huidige stelsel het
grootste herkomstland (in aantallen), maar kwam onder het vorige stelsel
niet voor in de top-5.
Tabel 4: Top 5 herkomstlanden (asiel+gezin+overig) onder de Wi 2007 en de Wi 2013,
april 2017 (Bron: DUO)
Top 5 landen van herkomst
1
2
3
4
5

Wi2007

Wi2013

Somalië
Irak
Marokko
Voorm. Sovjet Unie
China

Syrië
Ethiopië
Eritrea
Marokko
Irak

Het gaat bij vluchtelingen over een uitermate diverse categorie,
waarbinnen grote verschillen zijn in opleiding. Ca. 10% van de huidige
instroom komt uit 114 verschillende landen20. In het rapport «Landen in
Nederland»21 wordt aangegeven dat de zogeheten mate van «menselijke
ontwikkeling» (human development) van het herkomstland een belangrijke voorspeller is van de arbeidsmarktparticipatie van migranten. In de
slagingspercentages tussen verschillende landen van herkomst zijn ook
grote verschillen zichtbaar (grafiek 2).
Bij het vergelijken van stelsels moet er dan ook op gelet worden dat een
verschil in slagingspercentage zowel kan komen door verschil in
samenstelling van de betreffende populaties als door een verschil in
effectiviteit van de stelsels.

20
21

Bron: DUO
Landen in Nederland: de vluchtelingenstroom in integratieperspectief, dr. A. Leerkes, dr. P.
Scholten, Erasmus Universiteit Rotterdam, 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 824, nr. 199

8

Ook moet ermee rekening worden gehouden dat de exameneisen in de
loop van de jaren zwaarder zijn geworden en dat de standaardtermijn is
verkort van 3,5 naar 3 jaar.
Grafiek 2: Voldaanpercentages1 per cohort per land voor asielmigranten. De grafiek
geeft de stand van zaken weer per april 2017. Dit betekent voor cohort 2012 dat de
inburgering tussen de 4 en 5 jaar geleden is gestart, voor cohort 2013 tussen de 3 en
4 jaar geleden. In de grafiek worden alleen voldaanpercentages voor groepen asielmigranten van 100 personen en meer weergegeven. (Bron: DUO)

1
Inburgeringsdiploma of diploma staatsexamen NT2 gehaald of vrijstelling verkregen vanwege
een vrijstellend diploma, getuigschrift of certificaat of de korte vrijstellingtoets gehaald.

3.2 Slagingspercentage cohort 2013 in lijn met voorgaande cohorten
Het beeld van cohort 2013 (asielmigranten) ziet er momenteel alsvolgt uit:
Per april 2017 heeft ongeveer 50% van de asielmigranten voldaan22, ruim
10% is ontheven en bijna 40% is nog inburgeringsplichtig. Afgezet tegen
het slagingspercentage van cohorten die al langer bezig zijn, is te zien dat
de stelselwijziging in 2013 niet tot een trendbreuk heeft geleid (grafiek 3).
Hieruit kan nog geen conclusie over de effectiviteit van de maatregelen uit
het huidige stelsel worden getrokken. De samenstelling van de groep
inburgeraars is daarvoor te sterk veranderd over de tijd.
Hierbij wordt opgemerkt dat het moeilijk is om volledig te corrigeren op
achtergrondkenmerken. De Algemene Rekenkamer adviseerde daarom
ook om informatie te registreren over het opleidingsniveau van inburgeraars. In aanloop naar de evaluatie wordt dit nader onderzocht.

22

Inburgeringsdiploma of diploma staatsexamen NT2 gehaald of vrijstelling verkregen vanwege
een vrijstellend diploma, getuigschrift of certificaat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 824, nr. 199

9

Grafiek 3: resultaat asiel: percentage asielmigranten per cohort dat heeft voldaan, is
ontheven of nog actief is. De grafiek geeft de stand van zaken weer per april 2017.
Dit betekent dat cohort 2007 tussen de 9 en 10 jaar geleden is begonnen met de
inburgering, cohort 2013 tussen de 3 en 4 jaar geleden. (Bron: DUO)

Verder is in grafiek 3 te zien dat in de cohorten 2007 tot en met 2012
tussen de 30% en 50% van de asielmigranten ontheven is. Dit betekent dat
mensen veelal onvoldoende kennis van het Nederlands zullen hebben om
zich te kunnen redden in de maatschappij. Voor cohort 2013 ligt dit
percentage nog op 13%, maar de kans bestaat dat dit percentage in zekere
mate oploopt, gezien de relatief grote groep inburgeringsplichtigen die
nog niet hebben voldaan. Daarbij is het totale aandeel asielmigranten in
de groep inburgeringsplichtigen fors toegenomen waardoor het belang
om dit nader te onderzoeken toeneemt.
Het grootste aandeel ontheffingen wordt verleend op basis van
«aantoonbaar geleverde inspanning». Onder het vorige stelsel was dit ter
beoordeling aan de gemeente, hierdoor werd er geen eenduidig criterium
gehanteerd. Onder het huidige stelsel kan na 600 uur les bij een instelling
met Blik op Werk-keurmerk en 4 examenpogingen per examenonderdeel
een ontheffing worden aangevraagd. Het criterium van 600 uur les is
destijds ingevoerd op basis van ervaringen uit het vorige stelsel en
daarmee op basis van ervaringen met een populatie die vooral uit
gezinsmigranten bestond. In de toelichting bij de regeling staat «Deze
criteria zijn mede bepaald op basis van de ervaringen van opleidingsinstellingen. Een studiebelasting van 600 lesuren is zwaar maar niet
onredelijk. Gemiddeld genomen heeft een inburgeraar 300 lesuren nodig
om het inburgeringsdiploma te behalen». Het is echter de vraag of 600
uur les voldoende is voor iedereen, het kan zijn dat met name analfabete
of laag opgeleide asielmigranten meer uren nodig hebben. De commissie
Franssen die in 200423 advies uitbracht over het taalniveau van het
inburgeringsexamen, schatte in dat laagopgeleiden gemiddeld 750
contacturen nodig zouden hebben om het examenniveau te bereiken.
Daarnaast is er wellicht een populatie voor wie vele uren klassikaal les en
examens doen zeer belastend is, omdat zij niet in staat zijn vorderingen te
maken. Voor hen kan wellicht een andere manier gevonden worden om
toch Nederlands te leren.
Ik zal in de evaluatie expliciet kijken naar mogelijkheden om moeilijk
lerende inburgeraars tot een voldoende niveau van kennis van het
Nederlands te laten komen.
23

Normering inburgeringseisen, advies van de onafhankelijke adviescommissie normering
inburgeringseisen (commissie Franssen), 2004.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 824, nr. 199

10

3.3 Cohorten starten sneller met inburgeren
Vrijwel alle asielmigranten sluiten een lening af bij DUO en betalen hun
cursusfacturen uit de lening. Hierdoor is een redelijk goed beeld te krijgen
hoe lang het duurt voor asielmigranten inburgeringsactiviteiten ondernemen. In grafiek 4 is te zien dat cohort 2013 laat startte: pas halverwege
2016 (2,5 jaar nadat de laatste inburgeringsplichtige in het cohort is
ingestroomd) naderde het aandeel asielmigranten waarvan bij DUO
bekend is dat zij bezig zijn met inburgeren (of klaar zijn) de 100%. Bij de
cohorten 2014 en 2015 gaat dit aanzienlijk sneller. Van cohort 2015 was op
1 januari 2017 (1 jaar nadat de laatste inburgeringsplichtige is
ingestroomd in het cohort) al bijna 90% bezig. Dit is een positieve
ontwikkeling.
Grafiek 4: Het percentage asielmigranten waarvan bij DUO bekend is dat ze inburgeringsactiviteiten ondernemen (of klaar zijn), afgezet tegen de looptijd van het cohort.
Een cohort loopt van 1 januari van het betreffende jaar tot en met 31 december. Dit
betekent dat op een willekeurig peilmoment de eerste instromer van het cohort een
jaar langer bezig is dan de laatste instromer. Op de horizontale as wordt aangegeven
hoeveel tijd er is verstreken sinds de laatste instromer van het betreffende cohort
inburgeringsplichtig is geworden. Op tijdstip «0 jaar» heeft de laatste instromer van
het cohort net de kennisgeving inburgeringsplicht ontvangen, terwijl de eerste
instromer van het cohort deze al een jaar eerder heeft ontvangen. (Bron: DUO)

3.4 Meer asielmigranten doen het staatsexamen
Ook ten aanzien van het aandeel inburgeringsplichtigen dat het
taalexamen op een hoger niveau doet (staatsexamen NT2) is geen
trendbreuk te zien ten opzichte van voorgaande jaren. Het aandeel
asielmigranten dat staatsexamen NT2 doet stijgt langzaam over de jaren
heen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 824, nr. 199

11

Grafiek 5: Aandeel asielmigranten per cohort dat het inburgeringsexamen doet (A2
niveau) of het staatsexamen NT2 (B1/B2 niveau), peildatum april 2017 (Bron: DUO)

3.5 Duale trajecten

In diverse rapporten wordt aanbevolen om duale trajecten te stimuleren.
Een duaal traject staat voor het combineren van de inburgeringscursus
met werk, re-integratie, vrijwilligerswerk of beroepsopleiding. De
gedachte hierbij is dat een duaal traject het leren van de taal bevordert en
een positief effect heeft op de kansen op de arbeidsmarkt. In mijn brief
van 11 oktober 2016 heb ik een aantal maatregelen genoemd om duale
trajecten, bijvoorbeeld de combinatie van inburgering met een beroepsopleiding, te faciliteren.
Uit het vorige stelsel blijkt evenwel geen duidelijke relatie tussen duale
trajecten en het slagingspercentage. Hieruit kunnen echter geen
conclusies over de effectiviteit van duale trajecten worden getrokken. Er
kan sprake zijn van selectie-effecten. Ook is op basis hiervan niet te
zeggen of duale trajecten, los de relatie met het slagingspercentage, een
effect gehad hebben op (arbeids-)participatie. Het is daarom van belang
het effect van duale trajecten te monitoren, zodat de inzet van effectieve
trajecten geborgd wordt.
Tabel 5: Resultaat van inburgeringsplichtigen Wi 2007 cohorten 2007 t/m 2012,
peildatum april 2017 (Bron: DUO)

Asiel totaal
Voldaan
Ontheven
Nog inburgeringsplichtig

Met duaal traject

Zonder duaal traject

1.356 (100%)
502 (37%)
584 (43%)
270 (20%)

6.318 (100%)
2.596 (41%)
2.274 (36%)
1.448 (23%)

4. Conclusie
Afgelopen decennia is het inburgeringsbeleid regelmatig gewijzigd.
Politieke keuzes waren hierin vaak leidend. Er is niet altijd voldoende
aandacht geweest voor evaluatie van de effecten van beleidswijzigingen.
Met name verschillen in de doelgroep door de jaren heen, maken
effectevaluatie lastig.
Voor de toekomst is het belangrijk de effectiviteit van maatregelen in
relatie tot de doelgroep waar mogelijk te monitoren en beleidskeuzes

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 824, nr. 199

12

daarop af te stemmen. Inburgering is immers een belangrijke randvoorwaarde voor goede integratie en voor het volwaardig meedoen in onze
maatschappij.
Ik constateer dat de uitvoering van het stelsel in meerdere rapporten is
beschreven, enkele thema’s behoeven nadere evaluatie. Hieronder treft u
een overzicht van lopende onderzoeken en onderzoeken die ik zal starten
en de te verwachten oplevering:
Onderzoek

Toezeggingen uit deze brief

Te verwachten
oplevering

1.

Wetsevaluatie Wet inburgering 2013

– Evaluatie van de voorinburgering
en de sancties
– Mogelijkheden om moeilijk lerende
inburgeraars tot een voldoende
niveau van kennis van het Nederlands te laten komen
– Op welke manier differentiatie van
het cursusaanbod bevorderd kan
worden.

2018

2.

Het effect van inburgering op
participatie
Meerjarig onderzoek naar de
integratie van het cohort
asielzoekers dat vanaf
1-1-2014 een vergunningheeft
verkregen

3.

4.

5.

6.

7.

2018
Jaarlijkse
rapportages
2017 t/m 2020

De voorwaarden waaronder
verruiming van het maximale
kwartaalbedrag voor uitputting uit
de DUO-lening mogelijk is.
De mogelijkheid om (gezakte)
examenkandidaten in algemene
termen terugkoppeling te geven over
vaardigheden die nadere aandacht
behoeven
De effecten die de verbeteringen in
de informatievoorziening van DUO
en de transparantie van de cursusmarkt hebben opgeleverd
De wijze waarop betrouwbare
informatie over het opleidingsniveau
in het land van herkomst verkregen
kan worden

Najaar 2017

Einde 2017

Begin 2018

Najaar 2017

De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
L.F. Asscher

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 824, nr. 199

13

Bijlage 1

Monitor Basisexamen Inburgering Buitenland
Als bijlage is de Monitor Basisexamen Inburgering Buitenland over het
jaar 2016 toegevoegd. Deze monitor geeft zicht op de uitvoering van de
Wet inburgering buitenland (Wib).
De belangrijkste ontwikkeling die in 2016 nog een doorwerking heeft is het
arrest van het Europese Hof van Justitie. Dit arrest heeft geleid tot een
aantal aanpassingen die per 9 juli 2015 van kracht zijn. Zo is de prijs van
het gedrukte zelfstudiepakket verlaagd, zijn de kosten van het basisexamen inburgering buitenland verlaagd en zijn de beoordelingscriteria
om te kunnen ontheffen aangepast. Dit heeft in 2016 geleid tot extra
vragen en klachten over de restitutieregeling en een hoger aantal
verzoeken om ontheffing.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 824, nr. 199

14

Bijlage 2

Stand van zaken Cohort 201324

24

Personen die in 2013 van DUO bericht kregen dat ze inburgeringsplichtig zijn (kennisgeving)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 824, nr. 199

15

Tabel 3.1: Resultaat cohort 2013 per april 2017 (Bron: DUO)
Totaal

Asiel

Gezin

Overig1

Totaal2

8.761

4.615

3.521

625

Voldaan

5.018
(57%)
4.707
(54%)
311
(4%)
750
(9%)
171
(2%)
574
(7%)
5
(0%)
2.993
(34%)
717
(8%)
754
(9%)
389
(4%)
1.133
(13%)

2.227
(48%)
2.096
(45%)
131
(3%)
596
(13%)
73
(2%)
523
(11%)
0
(0%)
1.792
(39%)
642
(14%)
418
(9%)
273
(6%)
459
(10%)

2.429
(69%)
2.262
(64%)
167
(5%)
80
(2%)
44
(1%)
33
(1%)
3
(0%)
1.012
(29%)
46
(1%)
283
(8%)
79
(2%)
604
(17%)

362
(58%)
349
(56%)
13
(2%)
74
(12%)
54
(9%)
18
(3%)
2
(0%)
189
(30%)
29
(5%)
53
(8%)
37
(6%)
70
(11%)

Zonder boete
Met boete
Ontheven
Medisch
Geleverde inspanning
Overig
Nog inburgerings-plichtig
Niet aan einde termijn
In beoordeling
Niet verwijtbaar
Boete

1
Overig: o.a. personen die vallen onder de «Regeling langdurig verblijvende kinderen gezinslidovergangsregeling», economisch niet actieve
langdurig ingezetenen, wedertoelaters, geestelijk bedienaren.
2
Aantal exclusief de personen van wie de inburgeringsplicht inmiddels is vervallen door vertrek naar het buitenland, wijziging verblijfsdoel,
overlijden en exclusief personen die genaturaliseerd zijn.

Toelichting:
Voldaan: Inburgeringsdiploma of diploma staatsexamen NT2 gehaald of
vrijstelling verkregen vanwege een vrijstellend diploma, getuigschrift of
certificaat.
Voldaan zonder boete: Voldaan binnen de termijn van 3 jaar, eventueel
verlengd vanwege lang verblijf in AZC, late kennisgeving, alfabetisering,
niet verwijtbare termijnoverschrijding of «overige verlenging» (bv wegens
ziekte).
Voldaan met boete: Voldaan, maar met verwijtbare overschrijding van de
termijn van 3 jaar. Dit zijn inburgeringsplichtigen die een boete hebben
gekregen, en vervolgens alsnog zijn geslaagd.
Ontheven:
Medisch: Ontheven vanwege psychische, lichamelijke of verstandelijke
beperkingen.
Geleverde inspanning: Als iemand minstens 600 uur les heeft gevolgd (bij
een opleidingsinstelling met het Blik op Werk keurmerk) en tenminste vier
keer geprobeerd heeft om het examen te halen, maar niet is geslaagd, kan
ontheffing «wegens aantoonbaar geleverde inspanning» worden
verleend.
Overig: Ontheffing omdat de inburgeringsplichtige aantoonbaar al
voldoende ingeburgerd is.
Nog inburgeringsplichtig:
Niet aan einde termijn: de inburgeringsplichtige heeft een verlenging van
de nominale termijn wegens lang verblijf AZC, late kennisgeving,
alfabetisering of «overige verlenging» (bv wegens ziekte). In de meeste
gevallen betreft het een verlenging wegens alfabetisering.
In beoordeling: De termijn inclusief verlengingen is overschreden. DUO
beoordeelt de verwijtbaarheid van de overschrijding. De inburgerings-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 824, nr. 199

16

plichtige heeft de gelegenheid om aanvullende informatie aan te leveren
waaruit blijkt dat er recht bestaat op een verlenging of ontheffing.
Niet verwijtbaar: Als een inburgeringsplichtige niet binnen de (verlengde)
inburgeringstermijn aan zijn inburgeringsplicht heeft voldaan, maar wel
inspanningen daartoe geleverd heeft, wordt een verlenging van maximaal
2 jaar toegekend. In deze gevallen wordt geen boete opgelegd. De
verlenging wordt alleen toegekend als de inburgeringsplichtige minimaal
300 uur les heeft gevolgd bij een opleidingsinstelling met Blik opWerkkeurmerk en alle niet behaalde examens ten minste twee keer heeft
afgelegd.
Boete: Als een inburgeringsplichtige de termijn, inclusief verlengingen,
overschrijdt en minder dan 300 uur les heeft gevolgd of minder dan 2
examenpogingen heeft gedaan, wordt een boete opgelegd. De inburgeringsplichtige krijgt een nieuwe termijn van twee jaar om alsnog het
examen te halen.
Tabel 3.2: Aantal verlengingen cohort 2013 per april 2017 (Bron: DUO)
Aantal verlengingen
Cohort 2013, april 2017

Soort verlenging

Totaal

AZC
Late kennisgeving
Alfabetisering
Overige verlengingen
Niet verwijtbare termijnoverschrijding
AZC
Late kennisgeving
Alfabetisering
Overige verlengingen
Niet verwijtbare termijnoverschrijding
AZC
Late kennisgeving
Alfabetisering
Overige verlengingen
Niet verwijtbare termijnoverschrijding
AZC
Late kennisgeving
Alfabetisering
Overige verlengingen
Niet verwijtbare termijnoverschrijding

Asiel

Gezin

Overig

Aantal verlengingen

2.636
2.119
1.151
716
580
2.514
976
1.049
296
422
6
953
65
385
113
116
190
37
35
45

Toelichting bij verlengingen:
Het komt voor dat een inburgeringsplichtige niet de gehele termijn van
drie jaar kan benutten voor inburgeringsactiviteiten. In die gevallen kan
DUO een verlenging geven. Hierbij worden de volgende gronden
onderscheiden:
Verlenging vanwege lang verblijf in AZC: Indien een inburgeringsplichtige
na afgifte van de beschikking meer dan twee maanden in een AZC verblijft
en daardoor geen cursus kan starten in zijn uiteindelijke woonplaats,
wordt een overeenkomstige verlenging gegeven (maximaal 6 maanden).
Verlenging op basis van datum kennisgeving: De kennisgeving wordt door
DUO verstuurd binnen twee maanden na de bekendmaking van de
inwilligende beschikking door de IND. In ongeveer 30% van de gevallen
duurt het langer omdat de gegevens niet compleet zijn (gemiddeld een
maand langer). Indien er meer dan twee maanden zit tussen de afgifte van
de beschikking van de IND en de kennisgeving van DUO, krijgt de
inburgeringsplichtige een overeenkomstige verlenging van zijn inburgeringstermijn. Immers, met het versturen van de kennisgeving is de
inburgeringsplichtige pas volledig geïnformeerd over zijn plichten en
mogelijkheden. Ook is dan de controle van persoons- en verblijfsgegevens uitgevoerd, die nodig is voor het beoordelen van de inburgerings-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 824, nr. 199

17

plicht en een leningaanvraag. Bij samenloop van deze verlenging met een
verlenging op basis van lang verblijf in AZC wordt alleen de langste
verlenging toegekend. De verlengingen op basis van datum kennisgeving
en op basis van lang verblijf in AZC worden dus niet gestapeld. Andersoortige verlengingen kunnen wel gestapeld worden.
Verlenging wegens alfabetisering: Analfabete inburgeringsplichtigen
kunnen een verlenging van maximaal 2 jaar krijgen om te leren lezen en
schrijven.
Overige verlengingen: Daarnaast is verlenging mogelijk wegens
langdurige ziekte, zwangerschap of andere bijzondere omstandigheden.
De duur van deze verlengingen is afhankelijk van de betreffende situatie.
Verlenging wegens aantoonbaar geleverde inspanning: Als een inburgeringsplichtige niet binnen de (verlengde) inburgeringstermijn aan zijn
inburgeringsplicht heeft voldaan, maar wel inspanningen daartoe
geleverd heeft, wordt een verlenging van maximaal 2 jaar toegekend. De
verlenging wordt alleen toegekend als de inburgeringsplichtige minimaal
300 uur les heeft gevolgd bij een opleidingsinstelling met Blik-opWerkkeurmerk en alle niet behaalde examens ten minste twee keer heeft
afgelegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 824, nr. 199

18

Bijlage 3

Overige cijfers gezins- en overige migranten
In de brief worden de cijfers betreffende asielmigranten weergegeven. In
deze bijlage staan daarnaast ook de cijfers over de totale cohorten en over
de gezins-en overige migranten (samengevoegd).
Ten aanzien van de gezins- en overige migranten is net als bij de
asielmigranten geen trendbreuk te zien in de slagingspercentages te zien
ten opzichte van vorige cohorten (zie de volledige cijfers bij grafiek 3). Wel
lijkt in cohort 2013 het aandeel inburgeraars dat slaagt voor het staatsexamen te dalen bij de gezins- en overige migranten (zie de volledige
cijfers bij grafiek 5).
Volledige cijfers bij tabel 1:
Tabel 1: gemiddelde uitputting van de lening voor inburgeringsplichtigen uit cohort
2013 die per april 2017 geslaagd zijn (Bron: DUO)
Geslaagde migranten cohort 2013,
gemiddelde uitputting lening per
april 2017

Inburgeringsexamen Wi
2013 (A2 niveau)

Staatsexamen
(B1/B2 niveau)

€ 5.148
€ 6.320
€ 2.596
€ 3.188

€ 5.015
€ 5.602
€ 2.757
€ 2.814

Totaal
Asielmigrant
Gezinsmigrant
Overige migrant

Volledige cijfers bij grafiek 3:

Totaal
Voldaan
Ont-heven
Nog actief
Asiel
Voldaan
Ont-heven
Nog actief
Gezin + overig
Voldaan
Ont-heven
Nog actief

20071

20082

20092

20102

20112

20122

20133

20134

5.850
80%
15%
5%
163
37%
47%
17%
5.687
82%
14%
5%

16.902
85%
11%
4%
333
45%
40%
15%
16.569
86%
10%
3%

14.198
83%
12%
5%
503
43%
34%
23%
13.695
85%
11%
5%

14.627
77%
17%
6%
1.097
32%
44%
23%
13.530
81%
15%
5%

13.608
72%
18%
9%
2.172
39%
38%
23%
11.436
78%
14%
7%

12.645
63%
20%
17%
3.961
42%
33%
25%
8.684
73%
14%
13%

9.490
63%
8%
29%
4.718
49%
13%
38%
4.772
71%
4%
26%

8.761
57%
9%
34%
4.615
48%
13%
39%
4.146
67%
4%
30%

1
DUO registreert de inburgeringsplichtigen onder de Wi2007 inclusief de personen die, na het behalen van het (inburgerings)examen of het
verkrijgen van een ontheffing of vrijstelling, genaturaliseerd zijn, naar het buitenland zijn vertrokken, hun verblijfsdoel hebben gewijzigd of zijn
overleden.
2
idem
3
In de grafieken en tabellen waarin cohort 2013 wordt vergeleken met de cohorten 2007 tot en met 2012, worden de cijfers over cohort 2013 gecorrigeerd overeenkomstig de definitie van cohorten 2007 t/m 2012. Dit geeft een verschil van enkele procenten met de wijze van rapporteren uit de
recente kamerbrieven. In de kamerbrieven vanaf 20 april 2016 is over cohort 2013 gerapporteerd exclusief personen die, na het behalen van het
(inburgerings)examen of het verkrijgen van een ontheffing of vrijstelling genaturaliseerd zijn, naar het buitenland zijn vertrokken, hun verblijfsdoel
hebben gewijzigd of zijn overleden.
4
Totaal aantal inburgeringsplichtigen exclusief personen die, na het behalen van het (inburgerings)examen of het verkrijgen van een ontheffing of
vrijstelling genaturaliseerd zijn, naar het buitenland zijn vertrokken, hun verblijfsdoel hebben gewijzigd of zijn overleden. Dit is overeenkomstig de
wijze waarin in de recente kamerbrieven over cohort 2013 gerapporteerd is.

Peildatum april 2017 (Bron: DUO)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 824, nr. 199

19

Volledige cijfers bij grafiek 5:

Totaal

Asiel

Gezin + overig

Examen
A2 niveau
B1/B2 niveau
Examen
A2 niveau
B1/B2 niveau
Examen
A2 niveau
B1/B2 niveau

2007

2008

2009

2010

2011

2012

20131

3.717
83%
17%
48
90%
10%
3.669
83%
17%

13.595
87%
13%
145
97%
3%
13.450
87%
13%

11.195
85%
15%
193
93%
7%
11.002
85%
15%

10.591
82%
18%
310
93%
7%
10.281
82%
18%

9.184
80%
20%
741
88%
12%
8.443
79%
21%

7.477
80%
20%
1.551
89%
11%
5.926
78%
22%

5.210
85%
15%
2.183
82%
18%
3.027
86%
14%

1
inclusief de personen die, na het behalen van het (inburgerings)examen of het verkrijgen van een ontheffing of vrijstelling, genaturaliseerd zijn,
naar het buitenland zijn vertrokken, hun verblijfsdoel hebben gewijzigd of zijn overleden.

Peildatum april 2017 (Bron: DUO)

Volledige cijfers bij tabel 5:
Tabel 5: Resultaat van inburgeringsplichtigen Wi 2007 cohorten 2007 t/m 2012 met en
zonder duaal traject, peildatum april 2017 (Bron: DUO)
Met duaal traject

Zonder duaal traject

27.308 (100%)
22.219 (81%)
3.829 (14%)
1.260 (5%)
1.356 (100%)
502 (37%)
584 (43%)
270 (20%)
25.952 (100%)
21.717 (84%)
3.245 (13%)
990 (4%)

44.149 (100%)
32.964 (75%)
7.570 (17%)
3.615 (8%)
6.318 (100%)
2.596 (41%)
2.274 (36%)
1.448 (23%)
27.831 (100%)
30.368 (80%)
5.296 (14%)
2.167 (6%)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 824, nr. 199

20

Totaal
Voldaan
Ontheven
Nog inburgeringsplichtig
Asiel totaal
Voldaan
Ontheven
Nog inburgeringsplichtig
Gezin en overig totaal
Voldaan
Ontheven
Nog inburgeringsplichtig

Bijlage 4

Cohort 2013 versus 2014
Op dit moment is het te vroeg om een compleet beeld te geven van de
resultaten van cohort 2014. Vergelijking van de voorlopige resultaten van
cohort 2014 per april 2017 met de resultaten van cohort 2013 per april
2016 leidt tot volgende constateringen:
− De slagingspercentages van asielmigranten zijn vergelijkbaar tussen
beide cohorten
− De slagingspercentages van de gezins- en overige migranten zijn beter
in cohort 2014 dan in cohort 2013.
− Het aandeel migranten dat op het hogere niveau examen heeft gedaan
(staatsexamen) is lager in cohort 2014 dan in cohort 2013.
Tabel 4.1 Vergelijking van de resultaten van de cohorten 2013 en 2014 (Bron: DUO)

Totaal

Asiel

Gezin

Overig

Voldaan
Ontheven
Nog actief
Voldaan
Ontheven
Nog actief
Voldaan
Ontheven
Nog actief
Voldaan
Ontheven
Nog actief

Cohort 2013 per
april 2016

Cohort 2014 per april
2017

32%
1%
67%
20%
1%
79%
45%
1%
54%
35%
6%
59%

33%
2%
65%
21%
3%
77%
52%
1%
47%
46%
6%
49%

Tabel 4.2 Vergelijking van aandeel nieuwkomers dat inburgeringsexamen doet (A2
niveau) of het staatsexamen (B1/B2 niveau) tussen cohort 2013 en cohort 2014 (Bron:
DUO)
Cohort 2013 op april
2016

Cohort 2014 op april
2017

81%
19%
76%
24%
83%
17%
82%
18%

85%
15%
82%
18%
88%
12%
87%
13%

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 824, nr. 199

21

Totaal
Asiel
Gezin
Overig

A2 niveau
B1/B2 niveau
A2 niveau
B1/B2 niveau
A2 niveau
B1/B2 niveau
A2 niveau
B1/B2 niveau

Bijlage 5

Stand van zaken toezeggingen uit de Kamerbrief van 11 oktober
2016
Toezegging

Stand van zaken

Participatieverklaring

De wetswijziging is op 20 juni jl door de Eerste
Kamer aangenomen. Inwerkingtreding per
1 oktober 2017.
Per april 2017 zijn rapportages gepubliceerd
van de totaalcijfers voor Nederland en de
cijfers voor de 5 grootste gemeenten.
Rapportages voor de overige gemeenten
worden in de komende tijd toegevoegd.
Er hebben drie bijeenkomsten plaatsgevonden
het afgelopen jaar met deelnemers uit
partnerorganisaties, gemeenten, inburgeringsscholen en de doelgroep zelf. Er zijn ervaringen gedeeld, goede voorbeelden uitgewisseld
en beleidsontwikkelingen besproken met de
deelnemers. Op dit moment wordt samen met
de deelnemers nader bekeken of de bijeenkomsten na de zomer en vervolg zullen
krijgen. Hierin zal wederom het delen van
goede voorbeelden centraal staan.
Brief is 27 oktober 2016 verzonden.

Op de DUO-site worden op gemeenteniveau
periodieke rapportages gepubliceerd zodat
gemeenten een goed beeld hebben van de
vorderingen van inburgeraars.
Leerkringen rondom de doorlopende
leerlijn/goede voorbeelden.

Brief stand van zaken Vluchtelingen naar de
Kamer.
Informatievoorziening aan de inburgeraar
Kennisgeving in 33 talen op de DUO-site.

Brochures met informatie over inburgering.
Richtlijn over gemiddelde kosten per uur voor
analfabeten, laag-, midden- en hoogopgeleiden op BoW-site.
Pilot voor meer maatwerk voor doelgroepen
die nu opvallen door achterblijvende
slagingspercentages. Het gaat ondermeer om
vrouwen uit Somalië en Eritrea.

Pilot door DUO waarin inburgeraars die geen
activiteit vertonen (lening, examens gedaan/
behaald) worden opgeroepen voor een
gesprek.
Resultaatsverplichting
Stimuleren om inburgeraars een zo hoog
mogelijk taalniveau te laten halen.

BoW-aanbieders worden verplicht tot het
afnemen van een intaketoets bij de start van
de cursus. Door een verlengde intaketoets, na
drie maanden, kan worden bekeken of de
inburgeraar de goede cursus volgt. Het advies
wordt in het dossier opgeslagen zodat dit bij
de audit kan worden gecontroleerd.

De kennisgeving staat in 27 talen op de
DUO-site. Inmiddels is gebleken dat met deze
27 talen de populatie goed wordt afgedekt.
Staan op DUO-site.
Staat gedeeltelijk op de site, volledige site is
naar verwachting medio september klaar.
In juni heeft een bijeenkomst plaatsgevonden
om ervaringen en kennis uit te wisselen met
betrekking tot de achterblijvende doelgroepen
(m.n. Somalische en Eritreese vrouwen). Bij
deze bijeenkomst waren gemeenten,
partnerorganisaties, onderwijs en vertegenwoordigers vanuit de gemeenschappen
aanwezig. Met deze deelnemers zijn de
factoren die inburgering belemmeren
besproken en is tevens gesproken over
mogelijke oplossingsrichtingen (zoals
maatwerk). De komende tijd zal worden
onderzocht hoe de kennis en ervaringen kan
worden verwerkt in mogelijke maatwerkpilots
voor deze doelgroepen.
DUO start binnenkort met het oproepen van
de eerste inburgeraars voor een gesprek.

Stimulering vindt plaats via de website van
DUO. Bij de periodieke rapportages op
gemeenteniveau op de site van DUO wordt
ook inzichtelijk gemaakt hoeveel inburgeringsplichtigen examen op hoger niveau hebben
afgelegd. Eventuele aanvullende mogelijkheden worden verkend.
De verplichting is opgenomen in de handleiding van BoW, hiermee is het een verplicht
onderdeel geworden van het BoW-keurmerk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 824, nr. 199

22

Toezegging

Toezicht op kwaliteit
Toezicht op kwaliteit onderwijs uitgevoerd
door onafhankelijke externe partij. Dit wordt
begeleid door een Klankbordgroep waarin o.a.
de Inspecties van OCW en SZW participeren.
Toezicht op fraude.
Toezicht op afname examens.

Samenloop
Samenloop MBO opleiding en inburgering.

(Vrijwilligers-)werk. In het kader van een
reintegratietraject kan het contract dat de
inburgeraar heeft gesloten met een taalaanbieder een belemmering zijn (bv als de taalaanbieder geen avondcursus kan aanbieden)

Stand van zaken

De eerste bezoeken aan taalscholen vinden
voor de zomervakantie plaats. Alle taalscholen
worden uiterlijk in 2018 bezocht.
Dit maakt onderdeel uit van het reguliere werk
en rapportages van DUO en BoW.
Dit is onderdeel van de audit die in 2016 door
de ADR bij DUO is uitgevoerd.

In het DUO-werkproces is opgenomen dat,
indien een inburgeraar naast de inburgering
ook een MBO-opleiding wil volgen, hij ook
gebruik kan maken van de lening van DUO om
de inburgering daarmee te financieren. De
lening kan alleen gebruikt worden voor de
inburgering en niet voor het MBO-gedeelte.
In dergelijke gevallen is het mogelijk het
contract te ontbinden met een opzegtermijn
van drie maanden. Dit is opgenomen in de
Handleiding van BoW.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 824, nr. 199

23