Witteveen

Bos
Ministerie van Infrastructuur
en Milieu

Natuurtoets
nachtelijk snelvaren met watertaxi’s
op de Waddenzee

— Bos

Witteveen

Ministerie van Infrastructuur
en Milieu

Natu u rtoets
nachtelijk snelvaren met watertaxi’s
op de Waddenzee

referentie

projectcode

status

0V1213-1/1 5-016213

GV1 21 3-1

definitief

projectleider

projectdirecteur

datum

mr. PA. Faber

ing. R.W.M. Jansen

5 oktober

autorisatie

naam

paraat

goedgekeurd

mr. PA. Faber

Witteveen+Bos
Van Twickelostraat 2
Postbus 233

Het kwailteitsmanagementsysteem van Witteveen+Bos is gecertiticeerd op basis van ISO 9001.

7400 AE Deventer

© Witteveen+Bos

05706979 II

Niets uit dit bestek/drukwerk mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt in enige
vorm, hetzij elektronisch, mechanisch dan wel met digitale technieken door fotokopleën,
opnamen, internet of op enige andere wijze zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van
Witteveen+Bos Raadgevende ingenieurs 6.V. noch mag het zonder een dergelijke toestemming
worden gebruikt voor enig ander werk dan waarvoor het Is vervaardigd.

www.witteveenbos.ni

INHOUDSOPGAVE

blz.

1.

INLEIDING
1.1. Aanleiding en doel
1 .2. Kennisleemtes uit de Voortoets
1 .3. Leeswijzer

1
1
1
2

2.

PLANBESCHRIJVING
2.1. Inleiding
2.2. De vaarroutes
2.3. Type watertaxi’s en vaarbewegingen

3
3
3
4

3.

BEOORDELINGSKADER
3.1. Natuurbeschermingswet 1998
3.2. DeNatuurtoets
3.3. Beoordeling van (significante) effecten

5
5
5
5

4.

EFFECTEN
4.1. Potentiële effecttypen
4.2. Uitgangspunten van het voornemen voor effectstudies
4.3. Geluid
Uitgangspunten
4.3.1.
4.3.2.
Resultaat
4.4. Stikstofdepositie
4.5. Licht, trillingen en optische verstoring
4.6. Onderwatergeluid
4.7. Verstoring door mechanische effecten en verandering in de
populatiedynamîek
4.8. Conclusie

7
7
7
8
8
8
9
10
11
11
11

5.

NATUURWAARDEN NABIJ DE VAARROUTES
5.1. Inleiding
5.2. Natuurwaarden per deelgebied
Deelgebied 1 Texel - Den Helder
5.2.1.
5.2.2.
Deelgebied 2 Harlingen <-> Vlieland/Terschelling
Deelgebied 3: Holwerd <-> Ameland
5.2.3.
5.2.4.
Deelgebied 4: Lauwershaven <-> Schiermonnikoog
Deelgebied 5: Eemshaven/Delfzijl - Borkum
5.2.5.

13
13
16
17
19
23
27
30

6.

BEOORDELING
6.1. Inleiding
6.2. Geluid
6.3. Onderwatergeluid
6.4. Stikstofdepositie
6.5. Mechanische effecten in relatie tot populatiedynamiek

31
31
31
32
32
34

7. CONCLUSIE EN DISCUSSIE
7.1. Stikstof
7.2. Geluid
7.3. Onderwatergeluid en mechanische effecten in relatie tot populatiedynamiek

35
35
35
35

8.

37

LITERATUURLIJST

laatste bladzijde
BIJLAGEN
Vaarroutes
II
Typen watertaxi’s Waddenzee
III
Instandhoudingsdoelen Natura 2000-gebied Waddenzee
IV
Stikstofdepositie

37
aantal blz.
1
1
2
1

INLEIDING
1.1.

Aanleiding en doel
In de Tweede Kamer is meerdere malen de wens uitgesproken om mogelijkheden te
krijgen om ‘s nachts tussen het vaste land en de Waddeneilanden een snelle veerdienst
met zogenoemde watertaxi’s te onderhouden. De minister van Infrastructuur en Milieu
(IenM) heeft aan de Kamer toegezegd de effecten van dit voornemen op de in de
Waddenzee aanwezige flora en diersoorten nader te onderzoeken. In dat kader is
onderhavige Natuurtoets opgesteld, waarin de effecten van de beoogde snelle
bedrijfsmatige- veerdienst op Natura 2000-gebied Waddenzee en -voor zover relevantandere Natura 2000-gebieden in beeld worden gebracht. De Natuurtoets kan door het
ministerie worden gebruikt bij de besluitvorming die in het kader van het
Binnenvaartpolitiereglement wordt voorbereid over het al dan niet toestaan van de snelle
veerdienst met watertaxi’s.

-

Momenteel is het niet toegestaan om in de nachtelijke uren op de Waddenzee snel te
varen met watertaxi’s en andere snelle bedrijfsvaartuigen, niet zijnde hulpdiensten. Het
snel varen heeft mogelijk een aantal verstorings- en verslechteringsaspecten tot gevolg die
(significant-) negatieve effecten kunnen hebben op Natura 2000-doelen ter plaatse van de
vaargeulen en de omgeving. De vaargeulen liggen in het Natura 2000-gebied Waddenzee.
De Waddenzee is een uniek ecosysteem dat wordt gekenmerkt door een afwisseling van
geulen, zandig tot slibrijk ondiep open water, zandige tot slibrijke intergetijdeplaten, pionier
vegetaties, kwelders en duinen. Door deze diversiteit herbergt de Waddenzee een
ongekend grote natuurwaarde. Ook in internationaal verband is de Waddenzee van grote
betekenis, vooral als doortrek-, broed- en overwinteringsgebied voor vogels, leef- en
voedselgebied voor zeezoogdieren, schelpdieren, waterplanten en als kraamkamer voor
vissen.
In de periode 2011-2013 heeft Witteveen+Bos een verkennend onderzoek uitgevoerd naar
mogelijke negatieve effecten op het Natura 2000-gebied Waddenzee. In de voortoets
‘Verhoging toegestane vaarsnelheid snelle bedrijfsvaartuigen Waddenzee’ uit 2013 is
geconcludeerd dat significant negatieve effecten op leefgebieden van soorten en/of
habitattypen op voorhand niet zijn uit te sluiten en dat nader onderzoek nodig is om de
effecten van de activiteit op de doelen van Natura 2000-gebieden alsook de Beschermde
Natuurmonumenten te kunnen bepalen. Hieronder zijn de in de Voortoets geconstateerde
kennisleemtes weergegeven.
1.2.

Kennisleemtes uit de Voortoets
In de Voortoets konden de effecten van het voornemen onvolledig worden beoordeeld in
relatie tot Natura 2000-doelen vanwege een aantal kennisleemtes. Het ging daarbij om de
volgende zaken:
1. er is onvoldoende bekend wat de omvang van de activiteit is;
2. er zijn geen of onvoldoende gegevens van het huidige en toekomstige aantal
vaarbewegingen op de Waddenzee, de locatie daarvan en de verdeling over het
etmaal;
3. doordat de omvang van de activiteit niet bekend is, is het invloedsgebied (studiegebied)
eveneens niet bekend;
4. er zijn onvoldoende kwantitatieve gegevens over de verspreiding en het voorkomen
van soorten en/of habitattypen binnen het Natura 2000-gebied ‘Waddenzee’ (binnen
het studiegebied);

Witteveen+Bos, GV1213-1I15-016.213 definitief d.d. 5 oktober, Natuurtoets nachtelijk snelvaren met watertaxi’s op de Waddenzee

1

5.
6.

er bestaan kennisleemtes over het geluid- en lichtniveau van watertaxi’s;
er ontbreken gegevens over de uitstoot van stikstofhoudende stoffen door watertaxi’s
en de bijdrage aan stikstofdepositie op stikstofgevoelige habitattypen en leefgebieden
van soorten;
7. inzicht ontbreekt over de dosis-effectrelaties van geluid en licht in de nachtelijke uren in
relatie tot verstoring van soorten.
Deze Natuurtoets is een vervolg op de Voortoets en heeft het detailniveau om:
een uitspraak te doen over de vraag of zich (significant-)negatieve effecten kunnen
voordoen waarvoor een vergunning op grond van de Natuurbeschermingswet 1998
(hierna: Nbw-vergunning) nodig is;
aan te geven of een eventueel benodigde Nbw-vergunning kan worden verkregen;
te worden gebruikt als bespreekstuk met het bevoegd gezag over de vergunbaarheid
van de activiteit.
Deze Natuurtoets heeft niet de diepgang van een Passende Beoordeling, zoals deze is
omschreven in de Natuurbeschermingswet 1998 (hierna: Nbw). Een Passende Beoordeling
is nodig als onderbouwing bij een eventuele aanvraag van een Nbw-vergunning.
-

-

-

1.3.

Leeswijzer
In hoofdstuk 2 is een projectbeschrijving gegeven waarbij ingegaan wordt op vaarroutes,
type watertaxi’s en overige kenmerken van het voornemen. In hoofdstuk 3 is de Nbw
toegelicht en het beoordelingskader voor de Natura 2000-doelen en -gebieden toegelicht.
In hoofdstuk 4 zijn de effecten inzichtelijk gemaakt van de relevante effecttypen. In
hoofdstuk 5 is een beschrijving gegeven van de aanwezige natuurwaarden in en nabij de
relevante vaarroutes. Hoofdstuk 6 beschrijft de beoordeling van de effecten in relatie tot de
relevante Natura 2000-doelen. Het rapport eindigt met een conclusie! discussie.

2

Witteveen+Bos, GV1213-1115-016.213 definitief d.d. 5 oktober, Natuurtoets nachtelijk snelvaren met watertaxis op de Waddenzee

2.

PLANBESCHRIJVING

2.1.

Inleiding
Voor snelle motorboten op de Waddenzee geldt dat varen met een snelheid hoger dan
20 km/u overdag is toegestaan, maar ‘s nachts is beperkt. Dit is formeel geregeld in de
Regeling snelle motorboten Rijkswateren 1995. De minister van Infrastructuur en Milieu is
gevraagd medewerking te verlenen aan het ‘s-nachts onderhouden van een snelle
veerdienst met watertaxi’s tussen het vaste land en de Waddeneilanden.
In de huidige situatie wordt reeds ‘s nachts door beroeps- en bedrijfsvaartuigen door de
vaargeulen in de Waddenzee gevaren. De verhoging van de maximum toegestane
snelheid (het voornemen) leidt waarschijnlijk tot een toename van het aantal vaartuigen in
de nachtelijke uren.

2.2.

De vaarroutes
Het voornemen richt zich op een aantal vaarroutes in de Waddenzee. Deze vaarroutes
worden ook gebruikt door de grote scheepvaart. De ligging en de breedte van deze
vaarroutes zijn op onderstaande afbeelding weergegeven. Deze afbeelding is in bijlage 1 in
groter formaat opgenomen.
Afbeelding 2.1. Vaarroutes op de Waddenzee voor nachtelijk snelvaren met watertaxi’s

S

..-

)
brindta fel)

—
—

—

etende el.neet, WdlIl

____.o
235

Witieveen

Witteveen+Bos, GV1213-1115-016.213 definitief d.d. 5 oktober, Natuurtoets nachtelijk snelvaren met watertaxi’s op de Waddenzee

Bos

3

2.3.

Type watertaxi’s en vaarbewegingen
Om de effecten op de Natura2000-doelen te kunnen toetsen, is informatie nodig over de
typen snelle vaartuigen die als watertaxi worden ingezet. Op basis van de best beschikbare
kennis binnen het ministerie van l&M zijn aannames gedaan over de typen watertaxi’s, die
naar verwachting worden ingezet. Een overzicht hiervan is opgenomen in bijlage II. De
watertaxi’s verschillen in typeaandrijving (schroef en/of waterjets), het maximale vermogen
van de aandrijving, kruissnelheid en maximale snelheid, geluid- en stikstofemissies.
Er zijn geen tellingen beschikbaar van nachtelijke vaarbewegingen. Deskundigen van het
ministerie van l&M hebben op basis van de best beschikbare kennis een inschatting
gemaakt van het huidige aantal afvaarten op de vaarroutes van watertaxi’s in de
Waddenzee. Een afvaart bestaat uit het heen- en terugvaren van een watertaxi. Hierbij is
onderscheid gemaakt in het aantal afvaarten in de winter- en de zomerperiode.
Op basis van de beschikbare kennis is daarnaast de verwachte toename van het aantal
afvaarten na de snelheidsverhoging ingeschat voor de zomer- en winterperiode. Het totale
aantal afvaarten in deze toekomstige situatie wordt ook wel de plansituatie genoemd. Deze
toename is het gevolg van 1) exploitanten van watertaxi’s die naast overdag ook ‘s nachts
snel gaan varen, en 2) een aantrekkende werking voor de markt.
In onderstaande tabel is weergegeven hoeveel afvaarten in de huidige situatie per
vaarroute per nacht plaatsvinden. Hierbij is ook een onderscheid gemaakt in de winter- en
zomerperiode. Daarnaast bevat de tabel ook het aantal afvaarten in de plansituatie.

Tabel 2.1. Aantal afvaarten in de winter- en zomerperiode per nacht
aantal afvaarten per nacht

aantal afvaarten per nacht

in de winter
vaarroutes
Texel

-

Den Helder

Vlieland

Harlingen

-

Terschelling

Harlirigen

in de zomer

huidige situatie

plansituatie

huidige situatie’

1

2

5

8

1

2

5

8

plansituatie

1

2

5

8

Vlieland Terschelling

1

2

5

8

Ameland

Holwerd

1

2

5

8

Schiermonnikoog Lauwersoog

1

2

5

8

Eemshaven/Delfzijl

1

2

5

8

-

-

-

-

4

-

Borkum

Witteveen+Bos, GVI 21 3-111 5-016.213 definitief d.d. 5 oktober, Natuurtoets nachtelijk snelvaren met watertaxis op de Waddenzee

3.

BEOORDELINGSKADER

3.1.

Natuurbeschermingswet 1998
De Natuurbeschermingswet 1998 (hierna: Nbw) biedt de juridische basis voor de
aanwijzing van te beschermen gebieden en landschapsgezichten/habitattypen, vergunningverlening, schadevergoeding, toezicht en beroep. Internationale verplichtingen uit de
Vogelrichtlijn (VR) en Habitatrichtlijn (HR), maar ook verdragen als bijvoorbeeld het
Verdrag van Ramsar (Wetlands) zijn hiermee in nationale regelgeving verankerd. De Nbw
heeft als doel het beschermen en in stand houden van beschermde habitattypen en
soorten.
Op grond van de Nbw kunnen gebieden worden aangewezen als Natura 2000-gebied of
als Beschermd Natuurmonument om de daarbinnen gelegen natuurwaarden te bescher
men. De vaargeulen zijn gelegen in de Waddenzee. Dit gebied is als Natura 2000-gebied
aangewezen. Het Natura 2000-gebied Waddenzee is zowel een Vogelrichtlijn- als Habitat
richtlijngebied en is definitief aangewezen.
Grote delen van de Waddenzee waren voorheen aangewezen als Beschermd
Natuurmonument. Op grond van de Nbw heeft de instandhoudingsdoelstelling voor de
gedeelten van het Natura 2000-gebied waarop de aanwijzingen als Beschermd
Natuurmonument van toepassing waren, mede betrekking op de doelstellingen die in de
vervallen aanwijzingen als Beschermd Natuurmonument waren opgenomen. Het gaat
daarbij om doelstellingen ten aanzien van het behoud, herstel en de ontwikkeling van het
natuurschoon of de natuurwetenschappelijke betekenis van het gebied.

3.2.

De Natuurtoets
Deze Natuurtoets is een vervolg op de Voortoets (W+B 2013)1 en heeft het detailniveau
om:
een uitspraak te doen over de vraag of zich (significant-)negatieve effecten kunnen
voordoen waarvoor een vergunning op grond van de Natuurbeschermingswet 1998
(hierna: Nbw-vergunning) nodig is;
aan te geven of een eventueel benodigde Nbw-vergunning kan worden verkregen;
te worden gebruikt als bespreekstuk met het bevoegd gezag over de vergunbaarheid
van de activiteit.
Deze Natuurtoets heeft niet de diepgang van een Passende Beoordeling, zoals deze is
omschreven in de Nbw. Een Passende Beoordeling is nodig als onderbouwing bij een
eventuele aanvraag van een Nbw-vergunning.

-

-

-

3.3.

Beoordeling van (significante) effecten
Op basis van de Voortoets (W÷B 2013) blijkt dat de verhoging van de vaarsnelheid en de
vaarintensiteit in de nachtelijke uren op de relevante vaarroutes mogelijk (significante)
gevolgen hebben voor de in het gebied aanwezige natuurwaarden. Significante gevolgen
zijn er als de Natura 2000-doelen in gevaar komen. Er bestaan geen vaste criteria of
grenzen op basis waarvan een effect significant is. Per geval en met behulp van een

1

Rapport

Verhoging

toegestane

vaarsnelheid

snelle

bedrijfsvaartuigen

Waddenzee’,

Voortoets

Natuurbeschermingswet 1998, Witteveen+Bos Raadgevende ingenieurs BV, 2 augustus 2013, kenmerk RW1 8901 /strg/033.

Witteveen+Bos, GV1213-1!15-016.213 definitief d.d. 5 oktober, Natuurtoets nachtelijk snelvaren met watertaxis op de Waddenzee

5

ecologische onderbouwing moet worden beoordeeld of de effecten aangemerkt kunnen
worden als significant.
Om te komen tot een gestructureerde werkwijze waarbij alle effecten goed worden
beschouwd, is een ecologisch beoordelingskader opgesteld. Bij het opstellen van dit
beoordelingskader en het uitvoeren van de ecologische effectstudie is gebruik gemaakt van
het door Rijkswaterstaat beschikbaar gestelde concept-Ontwerp Beheerplan voor de
Waddenzee, de eerder genoemde Voortoets uit 2013 en andere relevante literatuur
.
1
De mogelijke effecten op de instandhoudingsdoelen worden beoordeeld op basis van de
criteria die in onderstaand beoordelingskader zijn opgenomen:
Tabel 3.1. Beoordelinciskader Natura 2000
criterium

uitwerkinglmethode

verandering oppervlakte leefgebied soorten of

kwalitatieve en kwantitatieve beoordeling van de effecten

oppervlakte habitattypen met een instandhoudingsdoel

op instandhoudingdoelen

verandering kwaliteit leefgebied soorten of kwaliteit

kwalitatieve en kwantitatieve beoordeling van de effecten

habitattypen met een instandhoudingsdoel

op instandhoudingdoelen

In de onderliggende tekst wordt verder op de verschillende criteria ingegaan.
Verandering oppervlakte leefgebied soorten of oppervlakte habitattypen met instand
houdingsdoel
Hierbij gaat het om een directe verandering van de oppervlakte van een leefgebied van
kwalificerende soorten van Natura 2000-gebieden of de oppervlakte van een habitattype
met een instandhoudingsdoel als gevolg van de verhoging van de vaarsnelheid en de
vaarintensiteit in de nachtelijke uren op de relevante vaarroutes. Verandering van
oppervlakte van leefgebied heeft veelal ook een effect op de draagkracht van het gebied
voor soorten die van het leefgebied afhankelijk zijn. De effectbeoordeling van dit criterium
gebeurt zowel kwalitatief als kwantitatief en op basis van expert judgement.
Verandering kwaliteit leefgebied soorten of kwaliteit habitattypen met instand
houdingsdoel
Met dit criterium wordt invulling gegeven aan veranderingen in de kwaliteit van de
leefgebieden van soorten met een instandhoudingsdoel of habitattypen met een
instandhoudingsdoel van het Natura 2000-gebied. Veranderingen in kwaliteit van het
leefgebied of kwaliteit van de habitattypen kunnen worden veroorzaakt door effecten als
gevolg van de verhoging van de vaarsnelheid en de vaarintensiteit in de nachtelijke uren op
de relevante vaarroutes, zoals toename van geluid, licht, trillingen en stikstofdepositie. Ook
voor dit criterium geldt dat een verandering van de kwaliteit van het leefgebied veelal ook
een effect heeft op de draagkracht van het gebied voor soorten die van het leefgebied
afhankelijk zijn. De effectbeoordeling van dit criterium gebeurt zowel kwalitatief als
kwantitatief en op basis van expert judgement.
De relevante effecttypen komen in hoofdstuk 4 aan bod.

Zie voor een opsomming hoofdstuk 8 van dit rapport.

6

Witteveen+Bos, 0v1213-1/15.016.213 definitief d.d. 5 oktober, Natuurtoets nachtelijk snelvaren met watertaxis op de Waddenzee

4.

EFFECTEN

4.1.

Potentiële effecttypen
Uit de Voortoets (W+B, 2013) en de Nadere effectanalyse Waddenzee (Jongbloed et al,
2011) blijkt dat de volgende potentiële effecten als gevolg van het nachtelijk snelvaren van
de watertaxi’s in Natura 2000-gebieden kunnen optreden:
afname beschikbaar oppervlak leefgebied;
vermesting;
verstoring door geluid, boven- en onderwater;
verstoring door licht;
verstoring door trilling;
optische verstoring;
verstoring door mechanische effecten;
verandering in de populatiedynamiek.

-

-

-

-

-

-

-

-

Het effecttype ‘afname van beschikbaar oppervlak leefgebied’ kan optreden als door de
snelheidsverhoging leefgebied dusdanig wordt verstoord dat het leefgebied ongeschikt of
minder geschikt raakt. Het kan hierbij gaan om verstoring door aspecten als geluid, licht,
trillingen en optische verstoring. Ook kan door een bijdrage van stikstofdepositie op
hiervoor gevoelige habitattypen of leefgebied van soorten vermesting optreden waardoor
de kwaliteit afneemt of zelfs verdwijnt. Verstoring door mechanische effecten heeft
betrekking op mogelijke aanvaringen met bijvoorbeeld zeehonden. Het doden! verwonden
van zeehonden heeft in dit geval weer effect op de verandering in de populatiedynamiek.
Om de effecten van het voornemen inzichtelijk te maken, wordt de huidige situatie
vergeleken met de plansituatie. Voor de effecttypen geluid en vermesting (stikstofdepositie)
zijn modelberekeningen uitgevoerd. Van de overige effecttypen zijn geen
modelberekeningen uitgevoerd, maar is een kwalitatieve beschouwing gegeven.
4.2.

Uitgangspunten van het voornemen voor effectstudies
In de effectstudies naar geluid en stikstofdepositie wordt uitgegaan van de situatie waarin
er sprake is van het grootste effectbereik (worst-case). Worst-case heeft betrekking op het
aantal afvaarten en het type watertaxi dat wordt ingezet.
Er is een grote variatie van het totale vermogen tussen de verschillende boten. Het
vermogen loopt uiteen van 257 tot 5.002 kW (zie bijlage III). Voor de emissiebepaling is
gekozen voor een worst-case benadering en is uitgegaan van het schip met het hoogste
vermogen. Dit is de RIB Hurricane met een vermogen van 5.002 kW, een kruissnelheid van
56 km!uur en een maximale snelheid van 83 km!uur.
Tabel 4.1. Kenmerken watertaxi ‘Hurricane’
schroef
hurricane

snelheid (kmlh)

vermogen (kW)

vaartuig
2.202

waterjets

totaal

maximaal

kruissnelheid

2.800

5.002

83

56

In de modelberekeningen wordt voor de plansituatie uitgegaan van de kruissnelheid omdat
tijdens het snelvaren dit nog een comfortabele snelheid is in een watertaxi. Voor de huidige
situatie wordt uitgegaan van de huidige toegestane snelheid: 20 km!h.
In de zomerperiode is de intensiteit op de vaarroutes het hoogst. Voor de modelberekening
wordt worst-case uitgegaan van het aantal afvaarten in deze periode, te weten 5 afvaarten

Witteveen÷Bos, GV1213-1115-016.213 definitief d.d. 5 oktober, Natuurtoets nachtelijk snelvaren met watertaxis op de Waddenzee

7

(10 vaarbewegingen) in de huidige situatie, en 8 afvaarten in de plansituatie
(16 vaarbewegingen). In de onderstaande tabel zijn de uitgangpunten van het nachtelijk
varen voor de modelberekeningen in de huidige situatie en plansituatie weergegeven.
Tabel 4.2.

Overzicht uitgangspunten van nachtelijk varen in de huidige situatie
en plansituatie

kenmerken

huidige situatie

plansituatie

type vaartuig

Hurricane

Hurricane

snelheid

20 km/h

56 km/h

afvaarten per nacht

5

8

vaarbewegingen per nacht

10

16

4.3.

Geluid

4.3.1.

Uitgangspunten
Het geluidsniveau voor snelle motorboten is begrensd op een maximum van 75 dB(A) op
een afstand van 25 m zoals volgt uit de Schepenwet [bron: ministerie van l&M]. Als worst
case wordt er van uitgegaan dat het geluid op de randen van de vaargeul wordt
geproduceerd. Dit is het uitgangspunt voor zowel de huidige situatie als de plansituatie
omdat geluidmetingen van watertaxi’s in de Waddenzee ontbreken.
Om de effecten van de huidige situatie en plansituatie in beeld te brengen zijn twee typen
berekeningen uitgevoerd, namelijk voor het bepalen van het nachtgemiddelde ([8hi) en de
piekwaa rde.
Met deze twee geluidwaarden kan de geluidbelasting langs de vaarroutes in de huidige
situatie en plansituatie in beeld worden gebracht en kunnen de huidige situatie en de
plansituatie met elkaar worden vergeleken om een uitspraak te kunnen over mogelijke
effecten op relevante Natura 2000-doelen. Er is gebruik gemaakt van het model GM 2.61
(GeoMilieu), de meest actuele versie van het akoestisch overdrachtsmodel. Dit
overdrachtsmodel is in akoestisch Nederland de meest gehanteerde programmatuur.
De volgende parameters/ uitgangspunten zijn in het model gebruikt:
grid op 0,5 meter hoogte;
puntbron van 75 dB(A) op 25 m afstand van de vaargeul;
mobiele bron op 0,75 m hoogte;
piekniveau (Lrnax) nachtperiode zonder straffactor van 10 dB(A);
gemiddeld geluidniveau ([8uur) nachtperiode zonder straffactor van 10 dB(A);
rekenmethode: IL;
huidige situatie: 10 vaarbewegingen, 5 vaartuigen, snelheid 20 km/u;
plansituatie: 16 vaarbewegingen, 8 vaartuigen, snelheid 56 km/u.

-

-

-

-

-

-

-

-

4.3.2.

Resultaat
De piekwaarde wordt in de plansituatie hoger, omdat schepen bij hogere snelheden meer
geluid produceren. Het aantal piekmomenten neemt in de plansituatie toe (op 1 punt langs
de vaarroute bezien) van 10 naar 16 (62 % meer vaarbewegingen). Het nachtgemiddelde
neemt juist af in de plansituatie (zie tabel 4.3). Dit komt omdat met een hogere snelheid
wordt gevaren, waardoor er (ondanks de hogere piekwaarde en toename van het aantal
vaarbewegingen) in de tijd minder geluid wordt geëmitteerd langs de vaarroute. Het is niet

8

Witteveen+Bos, GV1213-1115.016.213 definitief d.d. 5 oktober, Natuurtoets nachtelijk snolvaren met watertaxi’s op de Waddenzee

bekend in hoeverre de water-taxi’s in de huidige situatie en plansituatie binnen de norm
blijven van 75dB(A) op 25 meter.
Tabel 4.3. Verloop geluidniveau op 25 meter van de vaarroute uitgedrukt in
nachtgemiddelde (L
) en afstand
8
afstand (m) in de huidige situatie

afstand (m) in de pIansituatie

65

<5

<5

60

<5

<5

55

10

5

50

20

15

dB(A)

4.4.

Stikstofdepositie
Bepalen van vermogen
Voor het bepalen van het verbruikte vermogen van de Hurricane wordt aangenomen dat
maximaal 10 procent van het vermogen wordt gebruikt voor een stationair draaiende motor
en de energievoorziening van apparatuur. Het deel van het vermogen dat wordt gebruikt
:
1
voor de voortstuwing, wordt bepaald met de rekenregel van de ‘Propeller law’
3
Fractie vermogen = 0,1 ÷ 0,9 * (snelheid / maximale snelheid)
In de huidige situatie is het verbruikte vermogen, bij een snelheid van 20 km/uur
11,2 procent (0,1 + 0,9 * (20/ 83,3)). In de plansituatie wordt de kruissnelheid gehanteerd,
waarbij het verbruikte vermogen uitkomt op 36,7 procent (0,1 + 0,9 * (55,6 / 83,3)).
Bepalen van emissie
2
Bij een snelheid
Het gehanteerde brandstofverbruik van de Hurricane is 0,200 kg/kWh
van 20km per uur is het brandstofverbruik 112 kg/uur (239 kg/km) en bij kruisnelheid is het
brandstofverbruik 367 kg/uur (281 kg/km).
Modelleren stikstofdepositie
Aan de hand van het aantal vaarbewegingen die zijn weergegeven in hoofdstuk 2 zijn de
emissies over de vaarroutes bepaald van de huidige situatie en plansituatie. De emissies
van de water-taxi’s zijn gemodelleerd als puntbron met een emissiehoogte van één meter
en zonder warmte-emissie (worstcase).De emissie is verdeeld over puntbronnen om de 50
meter over de vaarroute. De modellering van de stikstofdepositie is uitgevoerd met het
model OPS-pro. Er is voor stikstofdepositie nog geen standaard rekenmethode. Dat wordt
per 1 juli als de PAS in werking treedt de Aerius calculator. OPS-pro is het rekenhart van
Aerius en is gevalideerd om depositieberekeningen mee uit te voeren. Het model is
ingesteld op een 10-jarig gemiddelde meteorologie.
De berekeningen zijn uitgevoerd voor een grid van rekenpunten ter hoogte van de Natura
2000-gebieden die binnen een straal van 10 kilometer van de vaarwegen zijn gelegen
(naast Waddenzee dus ook de duingebieden op de Waddeneilanden). Het verschil tussen
de huidige situatie en plansituatie geeft aan wat de bijdrage is door het verhogen van de
snelheid en de extra vaarbewegingen op de vaarroutes. In de onderstaande afbeelding is

1

Current Methodologies in Preparing Mobile Source Port-Related Emission Inventories, April 2009, U,S,
Environmental Protection Agency.

2

EMS-protocol Emissies door Binnenvaart:

verbrandingsmotoren’, TNO Taakgroep verkeer en Vervoer,

15 december2012.

Witteveen+Bos, GV1213-1I1 5.016.213 definitief d.d. 5 oktober, Natuurtoets nachtelijk snelvaren met watertaxi’s op de Waddenzee

9

deze verschilpiot voor stikstofdepositie weergegeven. Een grotere versie van cle afbeelding
is opgenomen in bijlage IV.
Afbeelding 4.1.

Verschilpiot

bijdrage

stikstofdepositie

(plansituatie

minus

huidige

situatie)

Stikstofdepositle toename
Emolihaljaarj

—

<0,05
0,05- 0,1
0.1-0,5

-

0.5-1
1-5

—>5

8,or,nen Es Ne1e,a-d 5w $aiasrer CBS en R,,kswate,skaat

4.5.

Licht, trillingen

en optische verstoring

De watertaxi’s zijn voorzien van verlichting. De lichtemissie van een watertaxi is laag. Een
watertaxi voert in de nacht zijn navigatielicht en er kan mogelijk sprake zijn van een
verlichte cabine. De omgeving van de watertaxi wordt niet verlicht vanaf de watertaxi. In de
huidige situatie is er reeds sprake van licht afkomstig van watertaxi’s in de nacht. In de
plansituatie neemt het aantal watertaxi’s toe. De intensiteit van de verlichting per watertaxi
neemt niet toe. De aanwezigheidsduur van de watertaxi op de vaarroutes neemt af door
een hogere snelheid dan in de huidige situatie. Het plotseling zichtbaar zijn van een
watertaxi leidt niet tot nauwelijks tot effecten vanwege de beperkte verlichting van de
watertaxi. In de onderstaande tabel is een voorbeeld berekening gemaakt van de totale
aanwezigheidsduur van watertaxi’s op een traject van 20 kilometer.
Tabel 4.4. Voorbeeld

berekening totale duur van watertaxi’s op vaarroute

huidige situatie

plansituatie

maximale snelheid

20

56

vaartijd (minuten) om vaarroute van 20 km af te leggen

60

21

aantal vaarbewegingen

10

16

totale duur (minuten) aanwezigheid watertaxi op vaarroute

600

336

Hieruit blijkt dat in de plansituatie de totale duur van de aanwezigheid van watertaxi’s sterk
afneemt (bijna 50 %). De snelheidsverhoging van de watertaxi’s leidt dus tot een afname
van de totale lichtverstoring. De duur van optische verstoring neemt in de plansituatie

10

Witteveen+Bos, GV12I3-1I15-016,213 definitief d.d. 5 oktober, Natuurtoets nachtelijk snelvaren met watertaxi’s op de Waddenzee

logischerwijs dan ook af. Het effecttype trillingen is niet relevant omdat dit effecttype alleen
op het land optreedt. De hier behandelde effecttypen zijn dus niet relevant in de
effectbeoordeling.
4.6.

Onderwatergeluid
De mate van onderwatergeluid in de huidige situatie en plansituatie is niet bekend. De
totale duur van onderwatergeluid zal door de hogere snelheid van de watertaxi’s afnemen
(zie bovenstaande tabel 4.4). De intensiteit van onderwatergeluid zal daarentegen
toenemen omdat er meer aandrijving nodig is in het water voor een hogere snelheid.
Er is wereldwijde zorg over de ecologische gevolgen voor mariene organismen op door
menselijke activiteiten veroorzaakte veranderingen in het natuurlijke geluidslandschap’. Bij
extreme blootstellingen aan geluid lijden zowel vissen als zeezoogdieren onder
gehoorverlies of zelfs letale schade aan organen. Zeezoogdieren kunnen door geluiden
worden gestoord tijdens hun migraties wat kan leiden tot massale strandingen. Er zijn
echter ook steeds meer aanwijzingen dat minder extreme blootstellingen aan geluid
verstoringen veroorzaken in het natuurlijk gedrag van mariene organismen, zoals
communicatie, voortplanting, voedselzoeken, predatie en dispersie, en daarmee op hun
overleving. Ondanks de vele aanwijzingen voor zulke nadelige effecten ontbreekt het
echter aan degelijke kennis en gericht onderzoek waaruit voorspellingen over de effecten
van verschillende geluiden zijn af te leiden.

4.7.

Verstoring door mechanische effecten en verandering in de populatiedynamiek
Verstoring door mechanische effecten door bijvoorbeeld aanvaringen met zeehonden kan
optreden met verandering in de populatiedynamiek als gevolg. De totale
aanwezigheidsduur van watertaxi’s is weliswaar kleiner maar door de hoge snelheid neemt
de kans om uit te wijken af.

4.8.

Conclusie
De effecttypen geluid, onderwatergeluid, stikstofdepositie, verstoring door mechanische
effecten en verandering in de populatiedynamiek moeten worden beoordeeld in relatie tot
de relevante Natura 2000-doelen.

Witteveen+Bos, GV1213.1115-016.213 definitief d.d. 5 oktober, Natuurtoets nachtelijk snelvaren met watertaxi’s op de Waddenzee

11

12

Witteveen+Bos, GV1213-1I1 5-01 8.213 definitief d.d. 5 oktober, Natuurtoets nachtelijk snelvaren met watertaxi’s op de Waddenzee

5.

NATUURWAARDEN NABIJ DE VAARROUTES

5.1.

Inleiding
Uit het vorige hoofdstuk blijkt dat geluid, stikstofdepositie, onderwatergeluid en
mechanische effecten relevant zijn voor de effectbeoordeling. Onderstaande beschrijving
van de natuurwaarden gaat in op de hiervoor gevoelige Natura 2000-doelen. De voor
scheepvaart gevoelige natuurcategorieën komen voort uit de Nadere Effectenanalyse
Natura 2000-gebieden Waddenzee en Noordzeekustzone; deelrapport Niet Nb-wetvergund
gebruik (Jongbloed et al, 2011).
Tabel 5.1. Voor scheepvaart gevoelige natuurwaarden (Jongbioed et al, 2011)
natuurcategorie

relevant effecttype

zeehonden

geluid en onderwatergeluid

vogels van open water

geluid

broedvogelkolonies

geluid

vogel hoogwatervluchtplaatsen (HVP’s)

geluid

trekvissen

onderwatergeluid

habitattypen

stikstofdepositie

In onderstaande tekst is een beschrijving per categorie opgenomen en is ingegaan op de
ecologie. Daarna volgt een meer gedetailleerde beschrijving van de aanwezige
natuurwaarden per deelgebied/vaarroute.
Gewone en grijze zeehond
Gewone en grijze zeehond zijn de belangrijkste zeezoogdiersoorten van de Waddenzee.
Voor grijze zeehond is de westelijke Waddenzee (grofweg de Waddenzee ten westen van
de Friese kust) het belangrijkste deelgebied. Tijdens laagwater worden droogvallende slik
en zandplaten benut door zeehonden, als ligplaats en voor gewone zeehond om jongen
voort te brengen en te zogen. In gebieden waar rustgebieden ook bij vloed droog blijven,
zijn zeehonden dagdieren, die ‘s nachts op de rustplaatsen verblijven. Zeehonden kunnen
zowel op het droge als in het water slapen. In het water slapen ze rechtop drijvend als een
grote dobber, horizontaal drijvend aan de oppervlakte maar soms ook geheel onder water
(zoogdiervereniging.nl). Zeehonden maken bij het zoeken naar voedsel minder gebruik van
zicht dan algemeen wordt aangenomen (Jongbloed et al., 2011). De zeehond scharrelt
over de bodem op zoek naar prooi die bij wegzwemmen gevolgd wordt. De prooi wordt
daarbij via trillingen gedetecteerd met de zeer gevoelige snorharen. Zicht speelt mogelijk
alleen in de allerlaatste fase waarop de prooi gepakt wordt een aanvullende rol. Het meest
actieve zoeken naar eten vindt vooral ‘s nachts plaats (kustgids.nl/zeehond). In hoeverre
zeehonden ‘s nachts aanwezig zijn in de vaargeulen (foerageren en! of slapen) is niet
bekend maar dit is niet uit te sluiten.
-

-

Vogels van open water
De vaargeulen worden maar door een beperkte groep vogels gebruikt. Dit zijn overwegend
vis- en schelpdieretende soorten. Volgens Jongbloed et al (2011) zijn de volgende
vogelsoorten verstoringsgevoelig voor vaaractiviteiten en kunnen voorkomen in en nabij de
vaargeulen:
aalscholver;
topper;
eider;
brilduiker;
grotezaagbek;
kleine mantelmeeuw;
-

-

-

-

-

-

Witteveen+Bos, GV1213-1115-016.213 definitief d.d. 5 oktober, Natuurtoets nachtelijk snelvaren met watertaxis op de Waddenzee

13

-

-

-

-

grotestern;
visdief;
noordse stem;
dwergstern.

Vogels van open water kunnen in twee groepen worden onderverdeeld: viseters en
schelpdiereters. De op vis jagende soorten (aalscholver, grote zaagbek, dwergstern, grote
Stem, kleine Mantelmeeuw, Noordse Stem en visdief) zijn zichtjagers en foerageren enkel
bij daglicht. Gedurende de nacht verblijven deze soorten op hoger gelegen slaapplaatsen.
De schelpdiereters topper en eider foerageren in de avond en ‘s nachts op schelpdieren
zoals mossels. De aanwezigheid is sterk gebonden aan de plekken waar zich
mosselbanken bevinden (winter) en waar tijdens de zomer voldoende rust te vinden is om
te ruien. In de zomer zoeken eiders rustige plekken om te ruien. Deze ruilocaties begeven
zich buiten de vaarroutes waar overdag ook verstoring plaats vindt door het reguliere
vaarverkeer.
In afbeelding 5.1 is de verspreiding van eider en topper weergegeven in de Waddenzee.
De aanwezigheid van eider en topper is gebonden aan mosselbanken. De mosselbanken
worden tijdens laag water bezocht, ongeacht of dit overdag of s’ nachts is. Bij hoog water
verzamelen ze zich op gemeenschappelijke rustplaatsen, zoals stranden, kwelders, dijken
en op open water.
.

De tellingen van eider en topper zijn overdag uitgevoerd. Hoe de aantalverdeling van eider
en topper is tussen zonsondergang en zonsopkomst is niet bekend.
Afbeelding 5.1. Tellingen van eider en topper in de Waddenzee op 30/31 januari 2009
[Rijkswaterstaat, 2009]
Eider
30/31 januari 2009

aantal
• 1-10
• 11.100
• lOl- 1000
• loot -10000
—

de&oteden
noss&perce{en

1J aadpta00,

Topper
30/31 januari

L..
14

I

ll 1000
1001-10000
-

Witteveen+Bos, GV1213.1115.016.213 definitief d.d. 5 oktober, Natuurtoets nachtelijk snelvaren met watertaxi’s op de Waddenzee

Broedvogelkolonies
Op de Richel en Griend, twee permanent droge zandplaten, bevinden zich broedkolonies
van sterns (grote stem, visdief, noordse stem en dwergstern). De Richel en Griend zijn
respectievelijk 0,8 en 1,8 kilometer van de dichtstbijzijnde vaargeul gelegen.
Hoogwatervluchtplaatsen
Langs de vaarroute en met name in de omgeving van de veerhavens liggen HVP’s, welke
door een verscheidenheid aan vogels (steltlopers, eenden, sterns en meeuwen) wordt
gebruikt om tijdens hoogwater te rusten en te slapen. Gedurende laagwater foerageren
deze soorten op de drooggevallen slikken en platen.
Trekvissen
Voor de Waddenzee is een drietal soorten trekvissen relevant, namelijk zeeprik, rivierprik
en fint. Alle zijn anadrome soorten, dat wil zeggen vissen die als volwassen exemplaren
vanuit zee de rivieren optrekken om daar te paaien. Een belangrijk deel van het leven
wordt op zee doorgebracht, waarbij de Waddenzee van groot belang is. Voor de zee- en
rivierprik is de Waddenzee vooral van belang als doortrekgebied voor de paaipopulaties in
Duitsland en België, in de stroomgebieden van Rijn en Maas, Schelde en de Eems. Binnen
de Waddenzee (inclusief Eems-Dollard) is er geen sprake van paai- of opgroeigebied voor
de fint en wordt het gebied enkel gebruikt om de paaigebieden in Duitsland te bereiken
(ministerie l&M, 2015). Voor de Waddenzee wordt het doel voor deze anadrome vissoorten
waarschijnlijk wel behaald, maar is er wel een probleem ten aanzien van de trek (De Vlas
et al. 2011)). De uitbreiding van de populaties van de zeeprik en de rivierprik zou door
bepaalde vormen van visserij wel belemmerd kunnen worden, in geval de grootte van de
vissen waarop de prikken parasiteren onder invloed van de visserijdruk afneemt
(Jongbioed et al, 2011). Er is weinig bekend over trekvissen in de Noordzeekustzone en
Waddenzee en de routes die zij afleggen (Jongbloed et al, 2011). Vissen zijn over het
algemeen minder gevoelig voor geluid dan zeezoogdieren (Nedwell & Parvin 2006). Wel is
gebleken dat vissen in hun gedrag verstoord worden en dus effecten kunnen ondervinden
van onderwatergeluid (Jongbloed et al, 2011). Belangrijke knelpunten zijn migratie
barrières als de Afsluitdijk naar achterliggende paaigebieden (de Vlas et al, 2011).
Zeeprikken die bij de Haringvlietdam en Nieuwe Waterweg zijn gezenderd, zijn getraceerd
tot in Duitsland (voorbij Xanten). Dit betekent dat de vissen zich via de Rijn, één van
Europa’s drukst bevaarde wateren, hebben weten te verplaatsen. Rivierprik wordt jaarlijks
in grote concentraties aangetroffen bij stuwen van Hagestein en Lith. Deze vissen zijn
vanuit zee de druk bevaarde Lek en Maas opgezwommen. Beroepsvissers in het
Benedenrivierengebied hebben daarnaast paaiende finten waargenomen in het Hollands
Diep, een van de belangrijkste scheepvaartroutes tussen de haven van Antwerpen en de
Nederlandse rivieren (Hop, 2011). Het lijkt erop dat deze drie soorten geen hinder
ondervinden van onderwatergeluid geproduceerd door scheepvaart.
Habitattypen
De Waddenzee en de duinen van de Waddeneilanden bezitten een grote diversiteit aan
habitattypes. Sommige van deze types beperken zich bijna geheel tot het Waddenzeegebied. De volgende habitattypes komen voor in het Waddenzeegebied en zijn
stikstofgevoelig (bron: Natura 2000 aanwijzingsbesluiten):
H2120 Witte duinen;
H2130A Grijze duinen (kalkrijk);
H2130B Grijze duinen (kalkarm);
H21300 Grijze duinen (heischraal);
H2140B Duinheide met kraaihei (droog);
H2150 Duinheiden met struikhei;

-

-

-

-

-

-

Witteveen+Bos, OV1 213-1115-016.213 definitief d.d. 5 oktober, Natuurtoets nachtelijk snelvaren met watertaxis op de Waddenzee

15

H2180A Duinbossen (droog);
H2190A Vochtige duinvalleien (open water);
H2190C Vochtige duinvalleien (ontkaikt;
H6230 Heischrale graslanden;
H6410 Blauwgraslanden.

-

-

-

-

5.2.

Natuurwaarden per deelgebied
De beschrijving van de natuurwaarden nabij de vaarroutes zijn per deelgebied beschreven.
In de onderstaande tabel zijn de vaarroutes en de bijbehorende deelgebieden weer
gegeven.
Tabel 5.1. Verdelina vaarroutes in deelciebieden
vaarroutes
Texel

-

deelgebied

Den Helder

Vlieland

deelgebied 1

Harlingen

-

Terschelling

deelgebied 2

Harlingen

deelgebied 2

Vlieland Terschelling

deelgebied 2

Ameland Holwerd

deelgebied 3

-

-

-

Schiermonnikoog

-

Eemshaven/Delfzijl

Lauwersoog

deelgebied 4

Borkum

deelgebied 5

-

Hieronder volgt een korte toelichting van de indeling.
Deelgebied 1 Texel - Den Helder
Deelgebied 1 is de vaarroute van Texel naar Den Helder. De beiden vertrekpunten zijn
gelegen in een daarvoor speciaal aangelegde veerhaven.
Deelgebied 2 Harlingen <-> Vlieland/Terschelling
Deelgebied 2 bestaat uit de gecombineerde vaarroute naar Vlieland en Terschelling vanaf
Harlingen. De routes verlopen van Harlingen tot aan de zandplaat de Richel over dezelfde
vaarroute. Vanaf dat punt splitsen de routes zich op naar Vlieland en Terschelling.
Deelgebied 3: Holwerd <-> Ameland
Deelgebied 3 is de vaarroute van Holwerd naar Ameland. De vaarroute verloopt vanaf de
pier van Holwerd, welke buitendijks gelegen is. Op Ameland is de veerhaven eveneens
buitendijks gelegen aan een pier.
Deelgebied 4: Lauwershaven <-> Schiermonnikoog
Deelgebied4 is de vaarroute van Lauwershaven naar Schiermonnikoog. De route verloopt
vanaf de Veerhaven in Lauwershaven naar de aanleghaven van Schiermonnikoog, welke
buitendijks gelegen is.
Deelgebied 5: EemshavenlDelfzijl - Borkum
Deelgebied 5 is de vaarroute van de Eemshaven naar het Duitse Waddeneiland Borkum,
ook wel de Borkumlijn genoemd. De vaarroute loopt vanaf de Beatrixhaven in Eemshaven
naar de veerhaven op Borkum

16

Witteveen+Bos, GV1 21 3-1115-015.213 definitief d.d. 5 oktober, Natuurtoets nachtelijk arielvaren met watertaxis op de Waddenzee

5.2.1.

Deelgebied 1 Texel

-

Den Helder

Gewone en grijze zeehond
Direct langs de vaarroute van deelgebied 1 zijn geen zeehondenligplaatsen aanwezig. Op
grote afstand van de vaarroute (zie tabel 5.2) zijn op de Razende Bol, Malzwin en bij
Balgzand ligplaatsen aanwezig van zowel gewone zeehond als grijze zeehond.
Respectievelijk van 1-10 % en 11-25 % van de totale populatie gewone zeehond en grijze
zeehond is hier aanwezig [ministerie l&M, 2015]. Op alle locaties vindt voortplanting van
grijze zeehond plaats.
Tabel 5.2. Afstand zeehondenliaDiaatsen tot rand vaarroute in deelqebied 1
ligplaatsen zeehonden

afstand tot vaargeul (meter)

Razende Bol

5.000

Malzwin

7.300

Balgzand

6.000

Afbeelding 5.2. Zeehonden ligplaatsen in deelgebied 1 [ministerie l&M, 2015]

DeH

Porne,,tzgo non lotzi. popolotlo in do Woddonone IMARES, 20d5)

—

1-10% gewone zeehond
1-10% gewoec zeehond; 11-21% gdjzn zeehond
11-25% gewone zeehond
11-25% gewone zeehond; 11-25% gnijze zeehond
11-25% gewone zeehond 51.75% gojee zeehond

Eil Popo gejzo zeehond

L_i Zeehonden telgebieden

Vogels van open water: topper en eidereend
In deelgebied 1 zijn zeer kleine aantallen eidereenden en toppers aanwezig vanwege
afwezigheid van mosselbanken.
Broedvogelkolonies
Langs de vaarroute van deelgebied 1 bevinden zich geen broedvogelkolonies (zie
afbeelding 5.3). Op enige afstand bevinden zich broedvogelkolonies van De Hors (en
omgeving), de Razende Bol en nabij Den Helder (zie tabel 5.3 voor afstand tot vaargeul).

Witteveen+Bos, GV1213-1!15-O16.213 definitief d.d. 5 oktober, Natuurtoets nachtelijk snelvaren met watertaxis op de Waddenzee

17

Afbeelding 5.3. BroedvoceIkolonies in deelgebied 1 [ministerie I&M. 20151

Tabel 5.3 Afstand broedvogelkolonies tot rand vaarroute in deelgebied 1
broedvogelkolonie

minimale afstand tot vaargeul (meter

De Hors

1.500

Razende Bol

5.000

Den Helder

lOOD

HVP’s
Direct langs de vaarroute van deelgebied 1 bevinden zich geen HVP’s (zie afbeelding 5.4),
maar wel op enige afstand nabij De Hors (en omgeving), de Razende Bol en ten oosten
van Den Helder. In de onderstaande tabel zijn de afstanden van de HVP’s tot aan de rand
van de vaarroute weergegeven.
Afbeelding 5.4. HVP’s in deelgebied 1 [ministerie l&M, 2015]

II

.11.

_—--

...>
4-

4

HVPs vogels

18

Witteveen+Bos, GV1213-1I15-O1B.213 definitief d.d. 5 oktober, Natuurtoets nachtelijk snelvaren met watertaxis op de Waddenzee

Tabel 5.4 Afstand HVP’s tot rand vaarroute in deelgebied 1
minimale afstand tot vaargeul in meters

HVP’s

450

De Hors
Razende Bol

5000

Den Helder

1.000

Habitattypen
De vaarroute van deelgebied 1 bestaat uit het habitattype H111OA Permanent
overstroomde zandbanken Waddenzee. Ten westen van de vaargeul ligt het Natura 2000gebied Duinen en Lage land van Texel met verschillende voor stikstof gevoelige
habitattypen.
Afbeelding 5.5. Habitattypen in deelgebied 1 [ministerie I&M, 20151

8
8
13
13
13
13

B[8
DEiR
BE8
BEIR

Ik
Ik
AA
888
Ik Ik Ik
AAAAAAA
13 DBB
Ik AAAAAAA
13 DR
AAA
UFAA AAA
AAA
8131 AA AAA
B BDF
B8B 13
— 011130, E.*oa4o nog 0101

r:..
N0tior 2600-gebied
W0440 1000
NnoodoeOkUfltZOotO

HbototIypon
440004). Goon 6401to1
* 0 HlllOAPelman400 000n600mde 001404100fl Waddoozn
611126 P.nVarIent ooenfloomd. oornibanken N,adz4oksUa1e

5.2.2.

ngoo.oen)

611400, 56k. en Oondpio04n (goIIdongobdd)

6014DB, 0-ik. en 000401000fl (N00147noko0140010)

— 61310. Zit 14tIelbegfloongnn
— 61320.59000104
— 011330,506000000000 grentondOn
HabHatIypen indteotlef
82110 0to10500417 4001,4
82020 WOOdI4040

Ik
Ik
Ik
Ik
Ik
Ik
A

Al
Ik Ik Al
AA Ik Al
AA A Al
AIk Ik Al
AA A Al
AA A Al
AA Ik Al
AA Ik Ad
IkIk Ik Ad
Ik...
Ik

— 012140. OoldOndon nO kr000no
— 012150. OolOln400 4100 ltrtibhe,
— 012160, 000fln011000tOn
00
1
— 92070, t4)tflOpgnIfll00
— 02160, 00411000,0fl
412190, Vochuge do,floa!IOIOfl
448230 41,1,OlrBo gr00100don

— 60-030, Rooigoofi

0040.1001

Deelgebied 2 Harlingen <-> VlielandlTerschelling
Gewone en grijze zeehond
Langs de vaarroute van deelgebied 2 liggen een drietal clusters van zandplaten nabij de
Blauwe Slenk, Richel en de West Meep, welke door gewone zeehond en grijze zeehond
worden gebruikt (zie afbeelding 5.6 en tabel 5.5). Respectievelijk 11-25% en 51-75% van
de totale populatie gewone zeehond en grijze zeehond is hier aanwezig [ministerie l&M,
2015].

WitteveenoBos, GV1 21 3-111 5-016.213 definitief d.d. 5 oktober, Natuurtoets nachtelijk snelvaren met watertaxi’s op de Waddenzee

19

Afbeelding 5.6. Zeehondenligplaatsen in deelgebied 2 [ministerie l&M, 20151

-

y—

—

yr - Krçons3p’€Jçrs

4
1•It

...‘\

\

Zeehondenligpiaaisen per telgebied
Pereentege non totale popototle lede Weddenzee (IMARES 2005)

1

jJ 1-10% gewone zeehond
[ 1-10% gewone zeehond; 11-25% grijze zeehond
•-

11-25% gewone zeehond
11-25% gewone zeehond, 11-25% grijze zeehond
11-25% gewone zeehond 51-75% grijze zeehond
Pups gnjze zeeho.-o1

Ej Zee000den telgebieden

Tabel 5.5 Afstand zeehondenligplaatsen tot rand vaarroute in deelgebied 2
ligplaatsen zeehonden

minimale afstand tot vaargeul (meter)

Blauwe slenk

350

Richel

530

West Meep

1 OD

Vogels van open water: topper en eidereend
In de omgeving van de Blauwe Slenk liggen verspreid enkele mosselbanken. De
dichtstbijzijnde mosselbank ten opzichte van de vaarroute bevindt zich op ongeveer
300 meter. Deze mosselbanken worden door een grote groep eidereenden in de winter
bezocht om te foerageren. Topper is niet geteld in deelgebied 2.
Broedvogelkolonies
In deelgebied 2 bevinden zich op de Richel en op Griend kolonies broedvogels (zie
afbeelding 5.7 en tabel 5.6). Op de Richel betreffen het twee kolonies van respectievelijk
0 tot 50 paar. Op Griend bevinden zich diverse kolonies waarvan één met meer dan
1.000 paar.

20

Witteveen+Bos, GV1213-1115-016.213 definitief d.d. 5 oktober, Natuurtoets nachtelijk snelvaren met watertaxis op de Waddenzee

Afbeelding 5.7. Broedvogelkolonies in deelgebied 2 [ministerie I&M, 2015]
-

_,HELL.IL

Tabel 5.6. Afstand broedvogelkolonies tot rand vaarroute in deelgebied 2
broedvogelkolonie

minimale afstand tot vaargeul (meter)

Griend

1.600

Richel

530

HVP’s
In deelgebied 2 bevinden zich in de omgeving van de vaarroute op de Richel, Griend en de
Noordsvaarder HVP’s (zie afbeelding 5.8). In de onderstaande tabel is de afstand gegeven
waarop de HVP’s zich bevinden in relatie tot de vaargeul.

Wittevean+Gos, GV1 21 3-111 5-01 6.213 definitief d.d. 5 oktober, Natuurtoets nachtelijk snelvaren met watertaxis op de Waddenzee

21

Afbeelding 5.8. HVP’s in deelgebied 2 rministerie I&M, 20151
—

Terschellinger wad

-

onspold e rs

end

‘HarIingen
HcogwateMuchtpIaatsen
HVPs vogers

Tabel 5.7. Afstand HVP’s tot rand vaarroute in deelgebied 2
HVP’s

minimale afstand tot vaargeul (meter)

Richel

530

Griend

1.600

Noordsvaarder

140

Habitattypen
De vaarroute van deelgebied 2 bestaat uit het habitattype H11I0A Permanent
overstroomde zandbanken Waddenzee. Nabij de veerhaven van Vlieland en Terschelling
liggen de Natura 2000-gebieden Duinen van Vlieland en Duinen van Terschelling. In
beiden gebieden liggen diverse stikstofgevoelige habitattypen (zie afbeelding 5.9).

22

Witteveen+Bos GV1213-1115-016213 definitief d.d. 5 oktober, Natuurtoets nachtelijk snelvaren met watertaxis op de Waddenzee

Afbeelding 5.9. Habitattypes in deelgebied 2 [ministerie l&M, 2015]
—

8 13 8 8
13 13 8 13 8 8
4e 8 13 13 8 8 8 8
B88888888
.4 8 8 13 13 9 13 13 13 9 8
8 13 8 B 8 8 8 13 8
13 8 8 8 8 8 13 8 8 8 8/9 8 8
13 9 9 9 9 8 819 8 8 8 B’B 8 S
fe 8 B B 8808 8888 8 8 88
888
813 8988 88 8131388
8 PA
958 B 5888088888
881380888888 8BBBOtBPA*
8B8888B6888
8 13 8 13 8 8 13 8 8

8 13 8/8 8 B
888 B
8 8 la BJ
S 1
8 8
8
8

L

—

* *1
AAA
A*R

S

.

8 8

IS

A

* *.4
*AAA’j
Ii

—

4..

.

* A * * * A * * A A

88flBBR8B8
88BflBii8
138801380
08

JA * * * ,(r_
1 * *
*
A Al S

f]

0)
1 1 H1130 Entoar
1 1 H1140tr, 5H- aondpjolen )trndnngebndi
W H1t408. hak- en eandpjoten (Ndokovndoeu)
—

Natura 2000.gebled
Woddenene
Neondkddeoe

— H1310. Zttuonkongnou4tngon
H1320 Sg005no)den

Habitattypen
aratto. Geen hatdat
A * Htltahpenrnanent oventroomde Zandb0000n Waddenzen
V
f HtttoBhsnnannntoventnoomd.dandbankon NoondznekusU000

5.2.3.

S

H1330. Sd000nen

dito greelendon

Habitattyporn Indlcatl.f
H2t10 Enndidoonnnn
112120, Witte Genen

— 10040.

.1i
A

H2n58.Ddrtnoodennnotot

— 1016tt.
— 112170, Knennwdgntrondinn
10100Danb000on
112190, vncn,nlgedUjnvalelefl
1W220, Helndnnoln 9rotanden

— 1td420. Rnignttnn no tornen

Deelgebied 3: Holwerd <-> Ameland
Gewone en grijze zeehond
Langs de vaarroute, centraal gelegen tussen Ameland en de pier van Holwerd bevindt zich
een zandbank welke gebruikt wordt door gewone zeehond (zie afbeelding 5.10). 11 tot
25 % van het totale aantal gewone zeehonden in de Waddenzee maakt gebruik van deze
ligplaats [ministerie l&M, 2015]. In tabel 5.8 is de afstand tussen de vaargeul en de
ligplaatsen weergegeven.

Witteveen+Bos, GV1213.1I1 5.016.213 definitief d.d. 5 oktober, Natuurtoets nachtelijk snelvaren met watertaxis op de Waddenzee

23

Afbeelding 5.10. Zeehondenligpiaatsen in deelgebied 3 [ministerie l&M, 2015]

Zeehondenligpiaatsen per telgebled
Pereentage van totale populatie In de Waddenzee (IMARES, 2005)

._.J 1-10% gewone Zeehond
1-10% gewone zeehond; 11-25% grijze zeehond
11-25% gewone zeehond
11-25°/n gewone zeehond; 11-25% grijze zeehond
11-25% gewone zeehond 51-75% grnj2e zeehond

jJ Pups grjze zeetnorno
F”] Zeehonden telgebneden

Tabel 5.8. Afstand zeehondenhigplaatsen tot rand vaarroute in deelgebied 3
ligplaatsen zeehonden
Naamloze zandbank

minimale afstand tot vaargeul in meter
760

Vogels van open water: topper en eidereend
Door de afwezigheid van mosselbanken langs de vaarroute van deelgebied 3 komen er
maar sporadisch en in zeer kleine aantallen elders voor. Topper is overdag afwezig in
deelgebied 3.
Broedvogelkolon ies
Langs de vaarroute van deelgebied 3 bevinden zich geen kolonies van broedvogels (zie
afbeelding 5.11).

24

Witteveen+Bos, GVI 21 3-1115-01 6.213 definitief dd. 5 oktober, Natuurtoets nachtelijk snelvaren met watertaxi’s op de Waddenzee

Afbeelding 5.11. Broedvogelkolonies in deelgebied 3 [ministerie I&M, 2015]
• Wierumergronde,n

wad>’j’
kolonleo bruedparen are
Grote stem. visdIef, noordsestern, dwergstere

(SOVON 2009-2013)
•

0-50

•

51-150
101-500

Dokkum

501-1500

.
HVP’s
Langs de vaarroute van deelgebied 3 bevinden zich geen HVP’s. De hogere delen langs de
pieren van zowel Holwerd als Ameland worden gebruikt als hoogwatervluchtplaats. In tabel
5.9 is de afstand tussen de HVP’s en vaargeul weergegeven.
Tabel 5.9. Afstand HVP’s tot rand vaarroute in deelgebied 3
HVP’s

minimale afstand tot aanmeerpunt (meter)

Pier van Holwerd

450

Pier van Ameland

550

Witteveen+Bos, GV1213-1I15.016.213 definitief d.d. 5 oktober, Natuurtoets nachtelijk snelvaren met watertaxi’s op de Waddenzee

25

Afbeelding 5.12. HVP’s in deelgebied 3 [ministerie l&M, 2015]

--

Hoogwatervluchtplaatsen
HVPs vogels

Habitattypen
De vaarroute van deelgebied 3 bestaat uit het habitattype H1IIOA Permanent
overstroomde zandbanken Waddenzee. Nabij de veerhaven bij Holwerd zijn onder andere
schorren en zilte graslanden aanwezig.
Afbeelding 5.13. Habitattypen in deelgebied 3 [ministerie I&M, 2015]

{B B 8 8’I’ 8 B B B 6 8 S 8 8 S 8 0 8 8 8 B B 8 8 8 8 S 8 8 8j’_e-& 1
O 8 B 8 8 S
8 0 8 8 0 8 S S 8 8 8 0 BBPBb B S S 8 8 1
1888
O 0

808888

pr

AA
AA

--

k R

1

aaen
N4t40a 2900.gebted

=
Hbittlyp.n
IlmOO. G 6341440
* A Hl1I0AP.m3o44 O90 14*fl
•

•

O G.1440 d41414

1
•

241dø

411310 Z4io 90411oe4.,9eo
1
141320 63
4ge14on
1
1
I__ 144330, Sc6.orlel 6413 9.3913,40.41

H46r1408yp8 fldleaIl.8
142910. E, 4130.9340 14.r,
142120,49.9.0.441.41

26

(Nod31

• 142140

0131490.d0nn144ø.3.

• 142950,

4410.0041 441.9041411460.

1 442960,0

14fl,#O4

• 42170 6n9,4141wo14n
• 112180. Do401300lofl
• 142190,6.042409041*404041

— 146230.
— 146.130

g931l40n
6.4990.10.4 4910.4’4

Witteveen+Bos, GV1213-1I15-016.213 definitief d.d. 5 oktober, Natuurtoets nachtelijk snelvaren met watertaxi’s op de Waddenzee

5.2.4.

Deelgebied 4: Lauwershaven <-> Schiermonnikoog
Gewone en grijze zeehond
De zandbanken van Brakzand worden in deelgebied 4 gebruikt door gewone zeehond.
1 tot 10 % van de totale populatie van de Waddenzee maakt hier gebruikt van [ministerie
l&M, 2015] (zie afbeelding 5.14 en tabel 5.10).
Afbeelding 5.14. Zeehondenligplaatsen in deelgebied 4 [ministerie l&M, 20151

Zeehondenhigpiaatsen per telgebied
Percentage za,, total, populatie in de Waddenzee (IMARES, 0005)

J 1-10% gewone zeehond
1-10% gewone zeehond; 11-25% grijze zeehond
11-25% gewone zeehond
11-25% gewone zeehond; 11-25% grijze zeehond
11-25% gewone zeehond 51-75% grijze zeehond

0

auwrsmeer

E] Pups grijze zeehond
iE Zeehenden telgebieden

Tabel 5.10. Afstand zeehondenligpiaatsen tot rand vaarroute in deelgebied 4
minimale afstand tot vaargeul in meter

ligplaatsen zeehonden
Brakzand

1

900

Vogels van open water: topper en eidereend
Door de afwezigheid van mosselbanken langs de vaarroute van deelgebied 4 komen er
maar sporadisch en in zeer kleine aantallen eiders voor. Topper is afwezig in deelgebied 4.
Broedvogelkolonies
Langs de vaarroute van deelgebied 4 bevinden zich geen kolonies van broedvogels.

Witteveen+Bos, GV1213-1I15-016.213 definitief d.d. 5 oktober, Natuurtoets nachtelijk snelvaren met watertaxis op de Waddenzee

27

Afbeelding 5.15. Broedvogelkolonies in deelgebied 4 [ministerie l&M, 2015]

Kolonies broedparen Sterns
Grote stem, visdief. 000rdsostern, dwergotern

(SOVON 2009-2013)
•

0.5e

•

51.100

U

501- 1000

1

101-500

uwersmeer

‘1000
/“ -._,

HVP’s
Langs de vaarroute van deelgebied 4 ligt Het Rif, een grote zandplaat welke is
vastgegroeid aan de zuidwestkant van Schiermonnikoog.
Tabel 5.11. Afstand HVP’s tot buitenste contour vaarroute van deelgebied 4
HVP’s

minimale afstand tot vaargeul (meter)

HetRif

1.100

28

Witteveen+Bos, GV1 213-111 5-V1 6.213 definitief d.d. 5 oktober, Natuurtoets nachtelijk snelvaren met watertaxi’s op de Waddenzee

Afbeelding 5.16. HVP’s in deelgebied 4 [ministerie l&M, 2015]

Hoogwatervluchtplaatsen
HVPs vo9els

Lauwersmeer
N

Habitattypen
De vaarroute van deelgebied 4 bestaat uit het habitattype H111OA Permanent over
stroomde zandbanken Waddenzee. Op Schiermonnikoog ligt het duingebied Duinen van
Schiermonnikoog.

Witteveen+Bos, GVI21 3-1115-016.213 definitief d.d. 5 oktober, Natuurtoets nachtelijk snelvaren met watertaxis op de Waddenzee

29

Afbeelding 5.17. Habitattypen in deelgebied 4 [ministerie l&M, 2015]

H B B
-f(6Ï3I3 8 8 8 8 8
DJ’B 8 8 8 8 9 P
B

5.2.5.

Deelgebied 5: EemshavenlDelfzijl

-

Borkum

De natuurwaarden bij deelgebied 5 beperkt tot een broedvogelkolonie ten oosten van de
Eemshaven op een afstand van drie kilometer van de vaarroute. In de onderstaande tabel
is een samenvatting gegeven van de natuurwaarden langs de vaarroutes per deelgebied.
Samenvatting natuurwaarden per categorie en deelgebied. Afstand is

Tabel 5.12.

leefgebied(en) tot aan de rand van de vaargeul.

natuurwaarden

deelgebieden
1

2

3

4

5

zeehonden (leefgebied)

> 5.000 m

> 350 m

760 m

900 m

niet aanwezig

topper en eider

>

5.000 m

>300 m

>1.000 m

>2.000 m

niet aanwezig

broedvogelkolonies

>1.500 m

>530 m

niet aanwezig

niet aanwezig

>3.000 m

hoogwatervluchtplaats

>450 m

>140 m

>450 m

1.100 m

niet aanwezig

trekvissen

30

geen

geen

geen

geen

geen

essentieel

essentieel

essentieel

essentieel

essentieel

leefgebied

leefgebied

leefgebied

leefgebied

leefgebied

Witteveen+Bos, GV1 213-111 5-01 6.213 definitief d.d. 5 oktober, Natuurtoets nachtelijk srielvaren met watertaxi’s op de Waddenzee

6.

BEOORDELING

6.1.

Inleiding
Uit hoofdstuk 4 blijkt dat de effecttypen geluid, onderwatergeluid, stikstofdepositie en
mechanische effecten relevant zijn voor een nadere effectbeoordeling in relatie tot de
Natura 2000-doelen.

6.2.

Geluid
Deelgebied 1: Texel Den Helder
In en nabij de vaargeul bevinden zich geen geluidgevoelige natuurwaarden. Op >450 meter
van de vaargeul ligt een HVP. De vogels die zich hier bevinden, ondervinden geen
verstoring van de nachtelijke activiteiten van de watertaxi’s omdat het geluid dan onder de
60 dB(A) is gezakt. Verstoring van vogels op zee wordt verwacht bij niveaus hoger dan
60 dB(A) [TNO,1994]. Een negatief effect op Natura 2000-doelen door geluid treedt
zodoende niet op in deelgebied 1.
-

Deelgebied 2: Vlieland Harlingen, Terschelling Harlingen, Vlieland Terschelling
De vaarroute van Harlingen naar Terschelling, en Vlieland naar Terschelling is nabij
Terschelling omsloten door zeehondenligplaatsen van de West Meep. Ook is bij
Terschelling een grote zandpiaat aanwezig (Noordsvaarder) op circa 100 meter van de
vaargeul die dienst doet als HVP. Verstoring door een geluidtoename kan niet worden
uitgesloten. Het nachtgemiddelde geluidsniveau neemt weliswaar af doordat de boten
minder lang in het gebied aanwezig zijn (door hogere snelheid), maar het geluidniveau van
de watertaxi’s en de frequentie van het aantal boten neemt wel toe. Op basis van het
beschikbare geluidonderzoek en de hierin gehanteerde uitgangpunten (met een
waarschijnlijk zeer conservatieve worst-case benadering) kan niet met zekerheid worden
gesteld dat de hier aanwezige zeehonden en vogels geen verstoring zullen ondervinden
van het voornemen. Omdat een substantieel aandeel van de populatie hier voorkomt, kan
een significant effect niet op voorhand worden uitgesloten. Mitigerende maatregelen
kunnen soelaas bieden om effecten uit te kunnen sluiten door bijvoorbeeld een
snelheidsbeperking van 20 km/h (zoals in de huidige situatie reeds is toegestaan) nabij de
ligplaatsen van de West Meep. Het traject gaat ongeveer 5 kilometer langs ligplaatsen van
zeehonden (circa 14 % van de totale vaarroute van 35 km). Andere ligplaatsen langs de
vaarroute liggen op een dusdanige afstand dat een geluideffect is uitgesloten.
-

-

-

Langs de vaarroute is op circa 300 meter een mosselperceel waar eiders en toppers
‘s nachts kunnen foerageren. De mate van geluidbelasting overdag is door het meer
intensieve gebruik overdag door scheepvaart hoger dan in de nacht. Een negatief effect is
daarmee zeer onwaarschijnlijk.
Deelgebied 3: Ameland Holwerd
Op 760 meter van de vaargeul ligt een zeehondenligplaats, en op >450 meter een HVP. De
vogels en zeehonden hier onder vinden geen verstoring van de nachtelijke activiteiten van
de watertaxi’s omdat het geluid van de watertaxi’s dan onder de 60 dB(A).is gezakt. Een
negatief effect op Natura 2000-doelen door geluid treedt zodoende niet op in deelgebied 3.
-

Deelgebied 4: Schiermonnikoog Lauwersoog
Op 760 meter van de vaargeul ligt een zeehondenligplaats, en op >450 meter een HVP. De
vogels en zeehonden hier onder vinden geen verstoring van de nachtelijke activiteiten van
de watertaxi’s omdat het geluid van de watertaxi’s dan onder de 60 dB(A) is gezakt. Een
negatief effect op Natura 2000-doelen door geluid treedt zodoende niet op in deelgebied 4.
-

Witteveen+Bos, GV1213-1/1 5-016 213 definitief d.d. 5 oktober, Natuurtoets nachtelijk snelvaren met watertaxis op de Waddenzee

31

Deelgebied 5: EemshavenlDelfzijl Borkum
Geluidgevoelige natuurwaarden zijn op circa 3 kilometer van de vaarroute gelegen. Een
effect door geluid is op deze afstand uitgesloten.
-

6.3.

Onderwatergeluid
Fint, zeeprik en rivierprik
Gezien de migratieroute over drukbevaarde routes lijken fint, zeeprik en rivierprik geen
hinder te ondervinden van onderwatergeluid. Onderwatergeluid belemmert de route naar
de paaigebieden niet. Bekende intrekpunten worden door de watertaxi’s niet extra
verstoord vanwege de afstand tussen de vaarroutes en de intrekpunten. Een effect op de
instandhoudingsdoelen van fint, zeeprik en rivierprik door onderwatergeluid is uitgesloten.
Zeehonden
Het is onduidelijk in hoeverre zeehonden ‘s nachts gebruik maken van de vaargeulen om te
foerageren en! of slapen, en hinder ondervinden van het toegenomen onderwatergeluid
door het plan. Gezien de reeds aanwezige verstoringsdruk in de betonde vaarroutes zullen
de aantallen zeehonden naar verwachting laag zijn. Vanwege de onzekerheid over het
voorkomen van zeehonden ‘s nachts in de vaargeulen is een negatief effect niet uit te
sluiten. Naar verwachting is dit effect niet significant.

6.4.

Stikstofdepositie
In de onderstaande afbeelding zijn de achtergronddepositiewaarden uit het jaar 2015 (N
Mol/ha/jr) weergegeven in de Waddenzee en omgeving. De gegevens zijn afkomstig van
de Grootschalige Concentratie- en Depositiekaarten van Nederland.
Afbeelding 6.1. Achtergronddepositiewaarden in het jaar 2015 [bron: http:Ilgeodata.
rivm n lIgc n]
.

De achtergronddepositiewaarden in het Waddenzee gebied liggen onder de 1.000 N mol!
ha!jr/ Op de eilanden zijn de achtergronddepositie waarden hoger, en boven de kritische
depositie waarden van een groot deel van de hier aanwezige gevoelige habitattypen en
(stikstofgevoelige) overige leefgebieden van soorten die in Natura 2000-gebieden worden

32

Witteveen+Bos, GV1213.1!15.016.213 definitief d.d. 5 oktober, Natuurtoets nachtelijk snelvaren met watertaxis op de Waddenzee

beschermd (= overbelaste situatie). Met de term kritische depositiewaarde voor stikstof
(KDW) wordt bedoeld: de grens waarboven het risico bestaat dat de kwaliteit van het
habitat significant wordt aangetast door de verzurende en/of vermestende invloed van
atmosferische stikstofdepositie.
Voor de totstandkoming van Programmatische Aanpak Stikstof zijn voor de stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden gebiedsanalyses opgesteld. Ze geven een onderbouwing
van de beschikbare ontwikkelingsruimte, gebaseerd op de verwachte daling van de
stikstofdepositie en de voorgenomen ecologische herstelmaatregelen. De herstelmaat
regelen worden overgenomen in de Natura 2000-beheerplannen. Uit deze PAS
gebiedsanalyses blijkt dat binnen het beïnvloedingsgebied van de watertaxi’s er sprake is
van een overbelaste situatie in de duinen van Texel, Vlieland, Terschelling en Ameland.
Hieronder zijn als voorbeeld plots weergegeven waarop het verschil tussen de KDW en de
achtergrond depositiewaarden zichtbaar is. Het oranje betekent een overbelaste situatie.
De waarden in het rood geven de mate van overschrijding aan in mol N/ha/jr.
Afbeelding 6.2. Mate van stikstofdepositie overbelasting in de duinen van Texel door
achtergronddepositie (waarden in Mol N/ha/jr)

IL

Witteveen+Bos, GV1213-1115.016.213 definitief dd. 5 oktober, Natuurtoets nachtelijk snelvaren met watertaxis op de Waddenzee

33

Afbeelding 6.3. Mate van stikstofdepositie overbelasting in de duinen van Vlieland en
Terschelling door achtergronddepositie (waarden in Mol Nlhaljr)

Als gevolg van de watertaxi’s worden de duingebieden op de eilanden in de Waddenzee
belast met een extra stikstofdepositie. Nabij de aan- en afvoerroutes is de bijdrage aan
stikstofdepositie meer dan 5 mol Nlhaljr en deze daalt na 5 km tot ongeveer 0,5 mollhljr.
Vanwege de reeds overbelaste toestand van habitattypen en leefgebieden van soorten zijn
significante gevolgen hierdoor niet uit te sluiten.
6.5.

Mechanische effecten in relatie tot populatiedynamiek
Het is onduidelijk in hoeverre zeehonden ‘s nachts gebruik maken van de vaargeulen om te
foerageren en! of slapen, en daardoor of de verhoging van de snelheid leidt tot meer
aanvaringslachtoffers met zeehonden. Gezien de reeds aanwezige verstoringsdruk in de
betonde vaarroutes zijn de aantallen zeehonden naar verwachting laag. Vanwege de
onzekerheid over het voorkomen van zeehonden ‘s nachts in de vaargeulen is een negatief
effect vanwege aanvaringen met zeehonden niet uit te sluiten. Naar verwachting zal dit
effect niet significant zijn.

34

Witteveen+Bos, GV121 3-1115-016.213 definitief d.d. 5 oktober, Natuurtoets nachtelijk snelvaren met watertaxis op de Waddenzee

7.

CONCLUSIE EN DISCUSSIE
In deze Natuurtoets is geconstateerd dat significant negatieve effecten op voorhand niet
kunnen worden uitgesloten voor de volgende aspecten:
stikstofdepositie in relatie tot stikstofgevoelige habitattypen op de Waddeneilanden;
geluid in relatie tot HVP’s bij Terschelling en Vlieland.

-

-

Negatieve effecten kunnen op voorhand niet worden uitgesloten t.a.v.:
onderwatergeluid;
mechanische effecten in relatie tot populatiedynamiek.

-

-

7.1.

Stikstof
De Programmatische Aanpak Stikstof treedt naar verwachting 1juli 2015 in werking. Er is
geen zekerheid of deze activiteit met behulp van het PAS kan worden gerealiseerd. Er kan
niet worden volstaan met een melding omdat de toename van stikstof op enkele plekken
hoger is dan 1 mol/ha/j. Of voor deze activiteit ontwikkelingsruimte beschikbaar wordt
gesteld is op dit moment niet duidelijk. Mogelijk zijn voor het aanvragen van
ontwikkelruimte marktonderzoek en tellingen van nachtelijke vaarbewegingen nodig om de
huidige en toekomstige aantallen en type watertaxi’s preciezer te kunnen vaststellen. Op
basis daarvan kan de benodigde ontwikkelruimte nauwkeuriger worden berekend.

7.2.

Geluid
Ten aanzien van geluid is er een knelpunt bij de HVP Noordsvaarder bij Terschelling en de
zeehondenligplaats West Meep. Het knelpunt heeft betrekking op de routes Terschelling
Harlingen en Vlieland-Terschelling in deelgebied 2. Op basis van het geluidonderzoek in dit
natuuronderzoek kan niet worden uitgesloten dat significant-negatieve effecten optreden op
vogels en zeehonden die gebruik maken van de HVP en ligplaatsen. Effecten van het
voornemen kunnen worden voorkomen door het treffen van brongerichte maatregelen als
een snelheidsbeperking tot 20 km!h nabij Terschelling en ter hoogte van de
zeehondenligplaats van de West Meep. Bij deze geluidbeoordeling is uitgegaan van de
normen die volgen uit de Schepenwet. Er bestaat de kans dat in de praktijk de watertaxi’s
meer geluid emitteren dan de 75 dB(A) die op basis van de Schepenwet is toegestaan. In
dit kader bestaat het risico dat de werkelijke situatie ongunstiger is dan in deze Natuurtoets
is beoordeeld.

7.3.

Onderwatergeluid en mechanische effecten in relatie tot populatiedynamiek
Het is onduidelijk in hoeverre zeehonden ‘s nachts gebruik maken van de vaargeulen om te
foerageren en! of slapen, en hinder ondervinden van het toegenomen onderwatergeluid
door het plan. Ook is onduidelijk of de verhoging van de snelheid leidt tot meer
aanvaringsiachtoffers met zeehonden. Gezien de reeds aanwezige verstoringsdruk in de
betonde vaarroutes zullen de aantallen zeehonden naar verwachting laag zijn. Vanwege de
onzekerheid over het voorkomen van zeehonden ‘s nachts in de vaargeulen is een negatief
effect vanwege onderwatergeluid en aanvaringen met zeehonden niet uit te sluiten. Naar
verwachting zal dit effect niet significant zijn.

Witteveen+Bos, GV1213-1115-016.213 definitief d.d. 5 oktober, Natuurtoets nachtelijk snelvaren met watertaxi’s op de Waddenzee

35

36

Witteveen+Bos, GV1213-1/15-016.213 definitief d.d. S oktober, Natuurtoets nachtelijk snelvaren met watertaxis op de Waddenzee

8.

LITERATUURLIJST
Witteveen+Bos, 2013. Voortoets Natuurbeschermingswet 1998. Verhoging toegestane
vaarsnelheid snelle bedrijfsvaartuigen Waddenzee.
Wiersma P. & Kersten M. 2009. HVP’s van Ameland op de kaart. SOVON-informatie
rapport 2009/09. SOVON Vogelonderzoek Nederland, Beek Ubbergen.
Ministerie van Infrastructuur en Milieu, 2015. Concept ontwerpplan Natura 2000beheerplan Waddenzee Periode 2015-2021.
Jongbloed R.H., J.T. van der Wal, J.E. Tamis, S.l. Jonker, B.J.H. Koolstra & J.H.M.
Schobben. 2011. Nadere effectenanalyse Natura 2000-gebieden Waddenzee en
Noordzeekustzone. Deelrapport Niet Nb-wetvergund gebruik
Vlas, de J. A. Nicolai, M. Platteeuw & K. Borrius. 20110. Natura 2000 doelen in de
Waddenzee. Van instandhoudingsdoelen naar opgaven voor natuurbescherming
Rijkswaterstaat, 2009 Midwintertelling van zee-eenden in de Waddenzee en de
Nederlandse kustwateren, januari 2009.
Nedwell, J. R. & S. J. Parvin (2006): A summary report on subsea suction dredging noise
and the prediction of impact ranges for marine mammals during the Maasvlakte 2 harbour
development. Subacoustech Report 709R0103, Bishops Waltham: 14 p.
Hop. J. 2011. Vismigratie Rijn-Maasstroomgebied samenvatting op hoofdlijnen
-

Witteveen+Bos, GV1213-1115-016.213 definitief d.d. 5 oktober, Natuurtoets nachtelijk snelvaren met watertaxis op de Waddenzee

37

BIJLAGE 1

VAARROUTES

Witteveen+Bos, bijlage 1 behorende bij rapport GV1213-1/15-016.213 d.d. 5 oktober

WifteveeniBos, bijlage 1 behorende bij rapport 0V1213-t115-016.213 d.d. 5 oktober

VI 1Fl AND

I1RSUHELL1NG

4
getekend: ing. C.Y. Vredevoort
gecontroleerd:

N

LFFUIVARDFN

Heet enveen

IBetonde vaarrou

en gemeenten: Rotterdam, Breda, Tilt

1

BIJLAGE II

TYPEN WATERTAXI’S WADDENZEE

Witteveen+Bos, bijlage II behorende bij rapport 0V1213-1i15-016.213 d.d. 5 oktober

Witteveen+Bos, bijlage II behorende bij rapport GV1213-1115-016.213 d.d. 5 oktober

type Schip

vermogen (kW)
schroef

Viking Endeavour

257

Viking Discovery

272

Het Sop

316

Madera (2007)

440

South Boats

485

Barracuda

514

Kluut

630

Plevier

630

Stem

630

Compean
Westcord Seatender

367
1.028

waterjets
-

-

-

-

-

-

-

-

-

660
-

Snelheid (km/uur)
Totaal

maximaal

257

87

272

-

37

440

46
90*

485

50

44

514

56

630

93
55*

630

55*

316

630

55*

1.027

37*

1.028

60*

514

594

1.108

Typhoon

705

592

1.297

74*

1.461

74*

661

800

-

-

Madera (2009)
Tempest

kruissnelheid

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

Orca

661

940

1.600

65

50

Vigilant

734

1.340

2.074

69

46

Hurricane

2.202

2.800

5.002

83

56

Witteveen+Bos, bijlage II behorende bij rapport GV1213-1115-016.213 d.d. S oktober

Witteveen+Bos, bijlage II behorende bij rapport GV1213-1115-016.213 d.d. 5 oktober

BIJLAGE III

INSTANDHOUDINGSDOELEN NATURA 2000-GEBIED WADDENZEE

Witteveen+Bos, bijlage lii behorende bij rapport GV1213-1/15-016.213 d.d. 5 oktober

WitteveentBos, bijlage III behorende bij rapport GV1213-1/1S-016.213 d.d. S oktober

Tabel lll.1.lnstandhoudingsdoelen van habitattypen en -soorten in de
Waddenzee
landelijke

doelst.

doeist.

doe ist.

SVI

opp.vl.

kwal.

pop.

habitattypen
HI11DA

Permanent overstroomde zandbanken (getijdengebied)

Hi 140A

Slik- en zandpiaten (getijdengebied)

H131OA

Zilte pionierbegroeiingen (zeekraal)

-

H131OB

Zilte pionierbegroeiingen (zeevetmuur)

+

H1320

Slijkgrasvelden

H1330A

Schorren en zilte graslanden (buitendijks)

H1330B

Schorren en zilte graslanden (binnendijks)

—
-

=

H2110

Embryonale duinen

+

=

H2120

1-

H2130A

Witteduinen
*Grijze duinen (kalkrijk)

H2130B

*Grijze duinen (kalkarm)

--

=

>

H2160

Duindoornstruwelen

+

=

=

H2190B

Vochtige duinvalleien (kalkrijk)

-

=

-

=

-

=

>

-

=

>
=

=

=

=

=

=

>

=

=

=

=

habitatsoorten
H1014

Nauwe korfslak

H1095

Zeeprik

H1099

Rivierprik

H1103

Fint

H1364
H1365
1.
2.
3.
4.
5

-

=
=

>

-

=

=

>

--

=

=

>

Grijze zeehond

+

=

=

=

Gewone zeehond

+

=

=

>

Legenda:
SVI
Landelijke Staat van Instandhouding (-- zeer ongunstig;
=
Behoudsdoelstelling;
Verbeter- of uitbreidingsdoelstelling;
voor een naam betekent prioritaire soort of habitattype.

-

matig ongunstig, + gunstig);

*

Tabel 111.2. Instandhoudingsdoelen van broedvogels en niet-broedvogels in
Waddenzee
landelijke

doelst.

SVI

opp.vl.

+

=

doelst. kwal.

de

draagkracht

draagkracht

aantal vogels

aantal paren.

broedvogels
A034

Lepelaar

A063

Eider

--

>

5.000

A081

Bruine Kiekendief

+

=

30

A082

Blauwe Kiekendief

--

=

=

3

A132

Kluut

-

=

>

3.800

A137

Bontbekpievier

-

=

=

60

A138

Strandplevier

A183

Kleine Mantelmeeuw

+

A191

Grote stem

A193

Visdief

A194

Noordse Stem

A195

Dwergstern

A222

Velduil

430

>

50

=

=

19.000

--

=

=

16.000

-

=

=

5.300

+

=

=

1.500

—

>

>

200

—

=

=

5

--

Witteveen+Bos, bijlage III behorende bij rapport Gv1213-1115-O16.213 d.d. 5 oktober

landelijke

doeist.

SVI

opp.vl.

doelst. kwal.

draagkracht

draagkracht

aantal vogels

aantal paren

niet-broedvogels
A005

Fuut

-

=

=

310

A017

Aalscholver

+

=

=

4.200

A034

Lepelaar

+

=

=

A037

Kleine Zwaan

-

=

520
1.600

A039b

Toendrarietgans

+

=

geen

A043

Grauwe Gans

+

=

7.000

A045

Brandgans

+

=

=

36.800

A046

Rotgans

-

=

=

26.400

+

=

33.100

38.400

A048

Bergeend

A050

Smient

+

=

=

A051

Krakeend

+

=

=

320

A052

Wintertaling

-

=

=

5.000

+

=

A053

Wilde eend

A054

Pijistaart

25.400
5.900

=

-

A056

Slobeend

+

=

=

A062

Toppereend

--

=

>

AD63

Eider

—

=

>

750
3.100
90.000115.000

Brilduiker

A067

+

=

=

100
150

A069

Middelste Zaagbek

+

=

=

A070

Grote Zaagbek

--

=

=

70

A103

Slechtvalk

+

=

=

40

A130

Scholekster

--

=

140.0006.700

A132

Kluut

-

=

=

A137

Bontbekplevier

+

=

=

1.800

A140

Goudplevier

--

=

=

19.200

A141

Zilverplevier

+

=

=

22.300

A142

Kievit

-

=

=

10.800

A143

Kanoet

-

=

>

44.400

A144

Drieteenstrandloper

-

=

=

3.700

A147

Krombekstrandloper

+

=

=

A149

Bonte strandloper

+

=

--

=

=

1.100
54.400
96.200

2.000
206.000

A156

Grutto

A157

Rosse grutto

+

=

=

A160

Wulp

+

=

=

A161

Zwarte ruiter

+

=

=

1.200

A162

Tureluur

-

=

=

16.500

A164

Groenpootruiter

+

=

A169

Steenloper

--

A197

Zwarte Stem

--

6.

=

=

1.900

>

2.300-3.000

=

23.000

Legenda:

7.

SVI

Landelijke Staat van Instandhouding (— zeer ongunstig;

8.

=

Behoudsdoelstelling;

9.

>

Verbeter- of uitbreidingsdoelstelling.

-

matig ongunstig, + gunstig);

Witteveen+Bos, bijlage III behorende bij rapport GV1213-1/15-016.213 d.d. 5 oktober

BIJLAGE IV

STIKSTOFDEPOSITIE

Witteveen+Bos, bijlage IV behorende bij rapport GV1213-1115-016.213 d.d. 5 oktober

-

-

Witteveen+Bos, bijlage IV behorende bij rapport GV1213-1I15-016.213 dd. 5 oktober

x

S >.

-‘

/1

Duinen .VIieI

Waddenzee

Duinen.

-

‘t

/

t
1,

S