Financieringsmonitor topsectoren
2013-1
Onderzoek naar de financiering van het
Nederlandse bedrijfsleven

Ro Braaksma
Wim Verhoeven
Lia Smit
Tommy Span

Zoetermeer, april 2013

Dit onderzoek is gefinancierd door het ministerie van Economische Zaken.

De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of
teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen, scripties en boeken is toegestaan mits
de bron duidelijk wordt vermeld. Vermenigvuldigen en/of openbaarmaking in welke vorm
ook, alsmede opslag in een retrieval system, is uitsluitend toegestaan na schriftelijke
toestemming van Panteia. Panteia aanvaardt geen aansprakelijkheid voor drukfouten en/of
andere onvolkomenheden.

1

Inleiding

5

2

De financiële positie van de topsectoren in 2011

6

2.1

De financiële positie van de topsectoren in beeld gebracht

6

2.2

Balansstructuur en financiële prestaties van de topsectoren

7

2.3

Balansstructuur en financiële prestaties naar topsector

10

2.4

Balansstructuur en financiële prestaties naar grootteklasse

12

2.5

Samenvattend

14

3

Financiering gezocht

16

3.1

Benutten beschikbare kredietruimte

16

3.2

Zoeken van externe financiering

17

3.3

Waarom géén financiering gezocht?

18

3.4

Bron van vreemd vermogen

19

3.5

Verkrijgen vreemd vermogen en reden afwijzing

20

3.6

Gebruik overheidsregelingen

22

3.7

De belangrijkste punten op een rijtje

23

4

Eigen vermogen

24

4.1

Waarom gekozen voor financiering met eigen vermogen?

24

4.2

Bron van eigen vermogen

25

4.3

Financiering krijgen, en reden indien niet geslaagd

26

4.4

Ontwikkeling eigen vermogen

27

4.5

Solvabiliteit

27

4.6

Eigen kennis van financiering en hoe die te krijgen

28

4.7

De belangrijkste punten op een rijtje

29

5

Afhandeling en voorwaarden

30

5.1

Afhandeling

30

5.2

Rente

31

5.3

Onderpand

31

5.4

Financieringsvoorwaarden banken

32

5.5

Aanpassing van eigen kredietvoorwaarden

33

5.6

De belangrijkste punten op een rijtje

34

6

Verwachte financieringsbehoefte

35

6.1

Financieringsbehoefte

35

6.2

Doel van te zoeken financiering

36

6.3

Bron van te zoeken financiering

36

6.4

Slaagkans bij verkrijgen van financiering

37

6.5

Relatie slaagkans met gezochte bedrag

38

6.6

Alternatieve bronnen van financiering?

38

6.7

De belangrijkste punten op een rijtje

39

7

Financieringsbehoefte topsectoren

40

7.1

Totaalbedragen

40

BIJLAGE I

Vragenlijst

42

BIJLAGE II

Onderzoekverantwoording

47

3

1

Inleiding

Voldoende bedrijfsfinanciering is een noodzakelijke voorwaarde voor het continueren en groeien van bedrijven in Nederland. Zeker nu de economische crisis blijft
aanhouden en de werkloosheid oploopt is groei gewenst. Die moet voor een belangrijk deel komen van bedrijven in de zogenoemde topsectoren: negen sectoren binnen de Nederlandse economie die in het bijzonder kansrijk worden geacht
op de internationale markt. Om die belofte te kunnen omzetten in daadwerkelijke
innovatie en export moeten echter wél de noodzakelijke financiën beschikbaar
zijn. En dat is een onzekere factor. De afgelopen jaren zijn nieuwe eisen gesteld
aan de kredietwaardigheid van banken die grote gevolgen kunnen hebben voor
de beschikbaarheid van bedrijfsfinanciering.
Om de ontwikkeling van die bedrijfsfinanciering te kunnen volgen heeft het ministerie van Economische Zaken Panteia opdracht verleend voor de financieringsmonitor. Die moet inzicht geven in de behoefte van ondernemers aan financiering en in de wijze waarop in die behoefte wordt voorzien. In het kader van
het beleid voor topsectoren is in 2012 voor het eerst een afzonderlijke meting
uitgevoerd bij bedrijven in de topsectoren. In 2013 is een tweede meting uitgevoerd, waarvan dit rapport verslag doet.
Deze rapportage behandelt de uitkomsten van de tweede meting bij topsectoren,
uitgevoerd in februari 2013. De uitkomsten voor deze bedrijven worden vergeleken met die van de eerste meting, van september 2012, en met die van bedrijven uit andere dan de topsectoren.
Leeswijzer
Er wordt achtereenvolgens aandacht besteed aan:
 Presentatie van kengetallen betreffende de financiële positie van bedrijven
(hoofdstuk 2),
 het zoeken naar financiering en in het bijzonder vreemd vermogen, bron en
doel, bekendheid met en eventueel gebruik van overheidsregelingen (hoofdstuk 3),
 dezelfde punten voor eigen vermogen, inclusief de ontwikkeling van het eigen
vermogen (hoofdstuk 4),
 afhandeling van aanvragen en voorwaarden voor leningen (hoofdstuk 5),
 de voor het komende jaar verwachte financieringsbehoefte en slaagkans
(hoofdstuk 6),
 kwantificering van de financieringsbehoefte van het bedrijfsleven in Nederland
(hoofdstuk 7),
 samenvatting van de voornaamste uitkomsten, en de verschillen met de eerste meting (hoofdstuk 8).

5

2

De financiële positie van de topsectoren in 2011

Deze monitor schetst een beeld ten aanzien van de financieringsbehoefte van de
topsectoren, en de mate waarin aan deze behoefte voorzien kan worden. Om de
uitkomsten van die analyse in een juist perspectief te plaatsen, laat dit hoofdstuk eerst zien wat de financiële positie van de topsectoren was in het jaar 2011,
het jaar waarin het nieuwe bedrijvenbeleid werd gelanceerd. Dit gebeurt voor de
groep topsectoren als geheel en voor de afzonderlijke topsectoren, waar mogelijk, in vergelijking met de positie van de ondernemingen die niet binnen de afbakening van de topsectoren vallen. Een verbijzondering naar grootteklasse 1 is
eveneens aangebracht. Het hoofdstuk heeft betrekking op 2011, een jaar recenter dan de meest actueel beschikbare microdata van het CBS. Bijlage II bevat
een uiteenzetting van de methodologie die toegepast is om de data te vergaren,
te bewerken en te actualiseren.
De rest van dit hoofdstuk is als volgt opgebouwd. Eerst wordt een afbakening
gegeven, waarin de gebruikte kengetallen worden besproken, evenals de gehanteerde definities voor de sectoren en de grootteklassen. Daarna wordt eerst het
brede perspectief gegeven, door te kijken naar de balansstructuur en financiële
kengetallen van de gehele groep topsectoren. Verdere analyses herhalen dit voor
een uitsplitsing naar respectievelijk sectoren en grootteklassen.

2.1

De financiële positie van de topsectoren in beeld gebracht
De financiële stand van zaken van de topsectoren in 2011 wordt beschreven aan
de hand van acht kengetallen. Deze kengetallen geven de verdeling van de balans en financiële prestaties op een heldere en vergelijkbare manier weer. De
precieze opbouw en berekeningswijze van de kengetallen is opgenomen in Bijlage II van de rapportage. De volgende kengetallen worden in dit hoofdstuk onderscheiden:
-

aandeel vaste activa

-

aandeel vlottende activa

-

aandeel eigen vermogen

-

aandeel lang vreemd vermogen

-

aandeel kort vreemd vermogen

-

solvabiliteit

-

liquiditeit (current ratio)

-

rentabiliteit eigen vermogen

De vijf aandelen van de balansposten geven hun respectievelijke vertegenwoordiging in het balanstotaal. De drie financiële indicatoren meten ieder een ander
aspect van het financiële wel en wee van het bedrijfsleven. De solvabiliteit geeft
een indicatie van hoe goed bedrijven in staat zijn aan hun verplichtingen op lange termijn te voldoen. De liquiditeit doet ditzelfde voor de korte termijn. De rentabiliteit van het eigen vermogen geeft een benadering van de winstgevendheid
van bedrijven.

1

6

In tegenstelling tot de verdere rapportage zijn in dit hoofdstuk de bedrijven zonder personeel
ook meegenomen.

A f b a k e n i n g t o p s e c t or e n e n gr o o t te k l a s s e n
Resultaten voor de negen topsectoren worden afzonderlijk gepresenteerd. De
negen topsectoren die worden onderscheiden, zijn de volgende: Agro & Food 2 ,
Chemie, Creatieve Industrie, Energie, High Tech systemen en materialen, Life
Sciences & Health, Transport, Tuinbouw en Water. Tussen deze topsectoren bestaat enige overlap, omdat sommige deelsectoren tot meerdere topsectoren kunnen behoren. Dit komt bijvoorbeeld voor bij de topsectoren Agro & Food en Tuinbouw. Wanneer cijfers voor het totaal van de topsectoren gepresenteerd worden
in deze rapportage, is dit een optelling van de negen individuele topsectoren.
Deze cijfers bevatten dus enkele dubbele tellingen en zijn daarmee vooral indicatief voor het totaalbeeld.
Wanneer totaalcijfers van de groep ondernemingen die niet binnen de afbakening
van de topsectoren valt, gepresenteerd worden, betreft het de groep die het verschil maakt tussen het gehele niet-financiële bedrijfsleven zoals gedefinieerd in
de reguliere Financieringsmonitor 2013-1 en de topsectoren afbakening gehanteerd in deze monitor.
Drie grootteklassen worden onderscheiden, te weten het kleinbedrijf, middenbedrijf en grootbedrijf. Op basis van het aantal werkzame personen ligt de grens op
50 en 250. Op basis van de jaarlijkse netto omzet ligt de grens op 10 en 50 miljoen euro.
N i e t - r e c ht sp e r s o ne n
Binnen het kleinbedrijf wordt een nader onderscheid gemaakt tussen rechtspersonen (bijv. BV’s en NV’s) en niet-rechtspersonen (bijv. VOF en eenmanszaken).
Dit onderscheid wordt gemaakt, omdat de laatste groep een wezenlijk andere balansstructuur heeft. In deze rechtsvorm is de ondernemer hoofdelijk aansprakelijk voor alle schulden en maakt het persoonlijk vermogen feitelijk deel uit van
het vermogen van de onderneming.

2.2

Balansstructuur en financiële prestaties van de topsectoren
De balans van bedrijven geeft een beeld van hun bezittingen en het vermogen
waarmee deze gefinancierd zijn. Deze aspecten van een bedrijf zijn per definitie
gelijk aan elkaar. De bezittingen worden ingezet om de bedrijfsactiviteiten uit te
voeren en om de continuïteit van de onderneming te waarborgen. De gekozen
vermogensmix moet zo goed mogelijk aansluiten op het karakter van deze bezittingen. Zo is het gebruikelijk om vaste activa te financieren met lang (vreemd)
vermogen. Bezittingen die gedurende een langere periode binnen het bedrijf blijven, worden gefinancierd met eigen vermogen en leningen met een looptijd die
zo goed mogelijk met de levensduur van de activa overeenkomt. Dit beperkt het
herfinancieringrisico.
Toch is de werkelijkheid minder rechtlijnig. De vlottende activa, bestaande uit
voorraden, kortlopende vorderingen en liquide middelen, bevatten bijvoorbeeld
een ‘vaste kern’. Hoewel deze bezittingen gedurende een kortere periode binnen

2

Bij de topsector Agro & Food wordt wel een smalle en een brede definitie gehanteerd. De kern
van de topsector bestaat uit de primaire productie van levensmiddelen en de industriële verwerking hiervan. De bredere definitie omvat de gehele keten, inclusief relevante logistiek en handel.
In deze monitor wordt de kerndefinitie gehanteerd.

7

het bedrijf blijven, vormen zij altijd een bepaald deel van de totale bezittingen.
Deze kern kan ook met lang vermogen gefinancierd worden. (Kleine) bedrijven
die minder gemakkelijk een langlopende lening kunnen krijgen, financieren een
deel van hun investeringen in vaste activa ook met kort vreemd vermogen.
De vermogensstructuur wordt gekarakteriseerd door de dichotomie tussen het
eigen en het vreemde vermogen. Het eigen vermogen bestaat uit het gestort kapitaal dat door de eigenaren van de onderneming is ingelegd bij de oprichting
van het bedrijf en uit het aandelenkapitaal dat eventueel is uitgebreid na een
aandelenemissie. Het eigen vermogen vertegenwoordigt daarmee de claims die
de eigenaren van de onderneming bezitten. Het vreemd vermogen bestaat
hoofdzakelijk uit lang- en kortlopende leningen, voorzieningen en crediteuren.
Figuur 1 geeft een grafische weergave van de balansstructuur van het totaal van
de negen topsectoren in 2011.
Figuur 1

Balansstructuur van de topsectoren in 2011

passiva

activa
21%

30%

47%

70%
32%

eigen vermo gen

vaste activa

vlo ttende activa

lang vreemd vermo gen

ko rt vreemd vermo gen

Bron: Panteia, o.b.v. microdata CBS

Uit de figuur blijkt dat 70% van de bedrijfsbezittingen van de ondernemingen die
tot de topsectoren behoren, bestaat uit vaste activa. Het restant van de bezittingen heeft een meer liquide aard en verblijft minder dan een productiecyclus in
het bedrijf. De financiering van deze bedrijfseigendommen is ruwweg gelijk verdeeld over eigen en vreemd vermogen: 47% van het vermogen bestaat uit eigen
vermogen, 53% uit vreemd vermogen. Hiervan bestaat het merendeel uit lang
vreemd vermogen. Het lang vreemd vermogen en het eigen vermogen tezamen
zijn ruim voldoende om de vaste activa te dekken.
F i n a nc i ë le ke n ge t a l le n v a n he t b e dr i j f s le ve n
De financiële prestaties van het bedrijfsleven worden beter gemeten aan de hand
van kengetallen die beter inzicht geven in de solvabiliteit, de liquiditeitspositie
en de winstgevendheid van ondernemingen. Tabel 1 geeft een overzicht van drie
financiële kengetallen voor het totaal van de topsectoren.
S o l v a b i l i t e it
De solvabiliteit is een indicatie van het vermogen van bedrijven om te voldoen
aan hun verplichtingen op lange termijn. Het meet het aandeel van het eigen

8

vermogen in het totale vermogen. Hoe groter dit aandeel, hoe minder gevoelig
bedrijven zijn voor fluctuaties in de rentetarieven die gelden op leningen en obligaties en voor de risico’s die gepaard gaan met herfinanciering. Een te grote afhankelijkheid van vreemd vermogen kan bovendien problematisch blijken wanneer het bedrijven niet voor de wind gaat, omdat de betalingsverplichtingen aan
de schuldeisers overeind blijven. Daarentegen zijn dividendbetalingen aan aandeelhouders een onderdeel van het bedrijfsbeleid.
Tabel 1

Financiële kengetallen van de topsectoren in 2011

kengetal

topsectoren

overig bedrijfsleven

solvabiliteit

0,47

0,37

current ratio

1,43

1,22

rentabiliteit eigen vermogen

8,6%

19,3%

Bron: Panteia, o.b.v. microdata CBS

Liquiditeit
De current ratio geeft weer in welke mate bedrijven in staat zijn te voldoen aan
hun verplichtingen op de korte termijn. De current ratio, of werkkapitaalratio,
meet de verhouding tussen de vlottende activa en het kort vreemd vermogen.
Het kort vreemd vermogen wordt gevormd door betalingsverplichtingen met een
looptijd korter dan een jaar en worden dus idealiter voldaan met geld dat niet
‘vast zit’ in de minder liquide vaste activa. Hoe lager deze ratio, hoe slechter de
liquiditeitspositie van bedrijven.
Een verslechterende liquiditeitspositie kan indicatief zijn voor verslechterende
bedrijfsfinanciën wanneer dit veroorzaakt wordt doordat bedrijven hun crediteuren of bank niet langer kunnen betalen. Hierbij moet worden aangetekend dat
een verslechterende liquiditeitspositie pas problematisch is wanneer ook de solvabiliteitspositie slecht is. Tegelijkertijd kan teruglopende liquiditeit ook duiden
op een verbeterde interne efficiëntie, bijvoorbeeld door strakker voorraadbeheer.
Dit doet de vlottende activa immers afnemen.
R e nt a b i l i te it e i ge n v e r m o g e n
De rentabiliteit van het eigen vermogen is een indicator van de winstgevendheid
van een onderneming en relateert het netto resultaat (ná belasting) aan het door
aandeelhouders in de onderneming geïnvesteerde kapitaal. Deze rentabiliteit
maakt een vergelijking met de rendementseis van investeerders in het bedrijf
mogelijk. Aandeelhouders in bedrijven zullen een risico opslag verwachten ten
opzichte van het rendement dat zij zouden kunnen behalen op (navenant) risicoloze beleggingen als overheidspapier en spaartegoeden.
V e r ge l ij k i n g m e t ov e r i g b e d r i j fs l e ve n
De tabel geeft de waarden voor de solvabiliteit, current ratio en rentabiliteit voor
zowel het totaal van de topsectoren als voor het overige niet-financiële bedrijfsleven. Een vergelijking tussen de twee groepen maakt duidelijk dat de topsectoren over het algemeen beter in staat zijn aan hun betalingsverplichtingen te voldoen: zowel de solvabiliteit (lange termijn) en current ratio (korte termijn) zijn
bij deze groep hoger dan in het overige bedrijfsleven.

9

De rentabiliteit van het eigen vermogen binnen de topsectoren ligt beduidend lager dan in het overige niet-financiële bedrijfsleven. Dit is grotendeels toe te
schrijven aan de gekozen demarcatie van de topsectoren. Sectoren waar een
hoog rendement op het eigen vermogen wordt behaald (bouw, handel, ICT en
zakelijke diensten) zijn schaars vertegenwoordigd in de topsectoren.

2.3

Balansstructuur en financiële prestaties naar topsector
Het voorgaande geeft een overzichtelijk beeld van de balansstructuur en financiele prestaties van het totaal van de topsectoren in 2011. De afzonderlijke prestaties van de negen topsectoren laten een diepgaandere analyse toe, waarbij ook
op de onderlinge verschillen kan worden ingegaan. Tabel 2 geeft een overzicht
van de balansstructuur per topsector.
Tabel 2

Balansstructuur naar topsectoren, 2011
activa

passiva

ondernemingen
groepen

balanstotaal
(x €1 mld.)

vaste
activa

vlottende
activa

eigen
vermogen

lang
vreemd
vermogen

kort
vreemd
vermogen

agro & food

43.500

151,1

65%

35%

38%

41%

22%

chemie

1.500

190,8

75%

25%

75%

14%

12%

creatief

77.400

68,1

76%

24%

47%

31%

22%

energie

900

83,7

67%

33%

38%

35%

27%

high tech

48.000

161,8

61%

39%

39%

31%

30%

life sciences

1.600

25,1

77%

23%

46%

40%

14%

transport

17.500

84,5

76%

24%

38%

41%

21%

tuinbouw

27.400

61,5

74%

26%

29%

51%

20%

water

15.900

28,5

66%

34%

48%

28%

23%

totaal

233.700

855,0

70%

30%

47%

32%

21%

overig bedrijfsleven

754.800

1.069,2

65%

35%

37%

34%

29%

sector

Bron: Panteia, o.b.v. microdata CBS

De tabel laat duidelijk zien dat er op diverse vlakken grote verschillen bestaan
tussen de topsectoren. In het oog springt onder meer het verschil in omvang,
zowel wanneer gekeken wordt naar het aantal ondernemingengroepen als naar
het balanstotaal. De topsector Chemie heeft bijvoorbeeld met relatief weinig ondernemingengroepen het hoogste balanstotaal en ook topsector Energie is een
voorbeeld van een sector met relatief weinig bedrijven en een groot balanstotaal.
Het valt op dat de topsectoren allen een relatief hoog aandeel vaste activa hebben: in bijna iedere topsector ligt dit boven het gemiddelde van de ondernemingen die niet tot de topsectoren behoren. Topsectoren Life Sciences, Chemie en

10

Transport hebben het grootste aandeel vaste activa. Dit komt door hoge innovatie-uitgaven 3 en de hoge kapitaalintensiviteit van de vervoersmiddelen.
Een nog grotere diversiteit spreekt uit de kapitaalstructuur. Absolute uitschieter
op dit gebied is topsector Chemie. Dit is een tak met veel grote, internationaal
opererende bedrijven, voor welke het gemakkelijker is eigen vermogen aan te
trekken via aandelenemissies. Waarschijnlijk verklaart dit het aandeel eigen
vermogen in het totaal vermogen van maar liefst 75% voor deze topsector.
Topsectoren met een hoog aandeel lang vreemd vermogen zijn veelal topsectoren met een relatief groot aantal ondernemingen zonder rechtspersoonlijkheid.
Dit geldt bijvoorbeeld voor Agro & Food (88% van het totaal aantal ondernemingen), Tuinbouw (84%) en Transport (58%). Bij dit soort bedrijven is de ondernemer hoofdelijk aansprakelijk en vormt zijn privévermogen een onderdeel van
de vermogensstructuur van de onderneming. De hypotheek op de eigen woonruimte drukt in die gevallen zwaar op de kapitaalstructuur van dit soort bedrijven.
F i n a nc i ë le ke n ge t a l le n n a a r t o p se ct o r
Ook de financiële kengetallen laten zich goed vergelijken tussen de topsectoren
en Tabel 3 geeft het overzicht.
Tabel 3

Financiële kengetallen naar topsectoren, 2011

Sector

solvabiliteit

liquiditeit

rentabiliteit eigen

(current ratio)

vermogen

agro & food

0,38

1,61

9,0%

chemie

0,75

2,18

9,3%

creatief

0,47

1,09

5,2%

energie

0,38

1,22

13,8%

high tech

0,39

1,28

9,1%

life sciences

0,46

1,65

6,0%

transport

0,38

1,15

4,9%

tuinbouw

0,29

1,32

6,3%

water

0,48

1,43

6,2%

totaal

0,47

1,43

8,6%

overig bedrijfsleven

0,37

1,22

19,3%

Bron: Panteia, o.b.v. CBS microdata

De solvabiliteit is feitelijk niets anders dan het aandeel van het eigen vermogen
in het vermogenstotaal en is daarom al besproken bij de voorgaande tabel. De
current ratio laat zien dat er duidelijke verschillen bestaan in de liquiditeitspositie tussen de verschillende topsectoren. Opnieuw neemt topsector Chemie een
unieke positie in met een uitzonderlijk hoge current ratio, grotendeels het gevolg
van een erg klein aandeel kort vreemd vermogen. De topsector is erg goed in

3

Zie Bangma, Bruins & Snel (2013) - Topsectoren: beeld en ontwikkeling. Topsectoren Life Sciences en Chemie hebben relatief hoge innovatie-uitgaven. Ontwikkelingskosten mogen geactiveerd
worden als zijnde immateriële activa.

11

staat aan haar betalingsverplichtingen te voldoen, zowel op lange als op korte
termijn. Andere topsectoren met een sterke liquiditeitspositie zijn Agro & Food
en Life Sciences.
De topsectoren Creatief en Transport daarentegen, hebben een slechtere liquiditeitspositie. Dit kan duiden op problemen in het tegemoetkomen aan de korte
termijn betalingsverplichtingen wanneer ook de solvabiliteitspositie slecht is. Dit
is niet het geval. Bij beide topsectoren speelt echter wel mee dat zij ook een relatief laag rendement op het in de onderneming geïnvesteerde eigen vermogen
weten te realiseren in vergelijking met de andere topsectoren. Topsector Energie
rendeert met afstand het best van de topsectoren.

2.4

Balansstructuur en financiële prestaties naar grootteklasse
Een verbijzondering naar grootteklasse is ook mogelijk. Tabel 4 toont een overzicht van de balansposities van het totaal van de topsectoren naar grootteklasse.
Dit gebeurt zowel voor de grootteklasse definitie op basis van werkzame personen als voor de definitie op basis van netto omzet.
Tabel 4

Balansstructuur naar grootteklassen 4
activa

passiva

ondernemingen
groepen

balanstotaal
(x €1 mld.)

vaste
activa

vlottende
activa

eigen
vermogen

lang
vreemd
vermogen

kort
vreemd
vermogen

kleinbedrijf nrp (0 - 49 wp)

181.600

151,3

85%

15%

33%

54%

13%

kleinbedrijf rp (0 - 49 wp)

49.300

83,2

50%

50%

36%

35%

28%

middenbedrijf (50 - 249 wp)

2.200

72,1

48%

52%

33%

35%

32%

500

548,3

71%

29%

54%

25%

21%

kleinbedrijf nrp (0 < 10 mln)

181.600

151,3

85%

15%

33%

54%

13%

kleinbedrijf rp (0 < 10 mln)

48.800

70,2

50%

52%

37%

33%

29%

middenbedrijf (10 < 50 mln)

2.600

42,1

49%

54%

33%

34%

34%

700

591,3

70%

30%

53%

26%

21%

totaal

233.700

855,0

70%

30%

47%

32%

21%

overig bedrijfsleven

754.800

1,069,2

65%

35%

37%

34%

29%

sector

grootbedrijf (250+ wp)

grootbedrijf (50+ mln)

Bron: Panteia, o.b.v. microdata CBS

Het eerste dat opvalt, is dat de cijfers voor de groep niet-rechtspersonen gelijk
aan elkaar zijn bij beide definities. Bedrijven zonder rechtspersoonlijkheid zijn in
de regel de kleinste bedrijven die tegelijk ook in de laagste omzetklasse vallen.
Bij niet-rechtspersonen zijn de eigenaren hoofdelijk aansprakelijk voor de bedrijfsactiviteiten. Als bedrijven groter worden zijn deze risico’s niet meer door
individuele personen te dragen en wordt vrijwel altijd voor een andere rechtsvorm gekozen.

4

12

De afkorting nrp staat voor niet-rechtspersonen, rp voor rechtspersonen, wp voor werkzame
personen.

Uit de verdere uitkomsten blijkt dat de groep niet-rechtspersonen het allerhoogste aandeel vaste activa heeft van alle grootteklassen. Dit heeft waarschijnlijk te
maken met het feit dat in deze constructie onderneming en persoon niet te
scheiden zijn, waardoor de persoonlijke bezittingen ook onderdeel uitmaken van
de bedrijfsbezittingen. Het woonhuis van de ondernemer drukt hierdoor zwaar op
de balans. Dit vertaalt zich ook in het aandeel lang vreemd vermogen.
Buiten de groep niet-rechtspersonen is het aandeel vaste activa in het grootbedrijf het hoogst. Voor deze groep spelen de immateriële vaste en ook financiële
activa een grotere rol dan voor de kleinere ondernemingen. Onder de immateriële vaste activa vallen onder meer patenten en octrooien, merknamen en de
goodwill die is betaald voor deelnemingen in andere ondernemingen. Ook is het
voor het grootbedrijf gemakkelijker een strak en efficiënt voorraadbeheer te voeren.
Het grootbedrijf heeft ook het hoogste aandeel eigen vermogen. Voor deze groep
ondernemingen is het gemakkelijker additioneel eigen vermogen aan te trekken
via aandelenemissies dan voor kleinere bedrijven. Grote ondernemingen zijn
transparanter en aandeelhouders kunnen zich een beter beeld vormen van hun
werkelijke waarde 5 . Bovendien zijn grotere ondernemingen doorgaans beter gediversifieerd en minder gevoelig voor een kerend economisch tij.
F i n a nc i ë le ke n ge t a l le n n a a r g r o ot te k l a s se
Bekeken naar grootteklasse valt opnieuw op dat er omvangrijke verschillen bestaan tussen de verschillende bedrijfsgrootten. Tabel 5 maakt dit nog eens duidelijk. De verschillen in solvabiliteit zijn al besproken in de analyse van het aandeel eigen vermogen in het totaal vermogen bij de voorgaande tabel.
In de liquiditeitspositie lijkt op het eerste oog geen trend waarneembaar als
wordt gekeken naar de verschillen tussen de grootteklassen. Wanneer de groep
niet-rechtspersonen echter buiten beschouwing wordt gelaten, valt op dat de
current ratio consequent afneemt. Het is aannemelijk dat grotere bedrijven een
beter voorraadbeheer kunnen voeren. Bovendien zullen zij minder (kostbare) liquide middelen aanhouden, omdat het voor deze bedrijven gemakkelijker is kortlopende kredieten aan te trekken bij hoge nood.
De rentabiliteit van het eigen vermogen laat een minder eenduidig beeld zien. In
het middenbedrijf worden er hogere rendementen behaald dan in het kleinbedrijf. Bij het grootbedrijf is dit juist weer lager. Dit resultaat is in tegenstelling
tot de oplopende trend die is waargenomen bij het gehele niet-financiële bedrijfsleven in de reguliere Financieringsmonitor 2013-1. Uit de onderliggende data blijkt dat juist het grootbedrijf in de topsectoren het behaalde netto resultaat
hard achteruit zag gaan in 2011 ten opzichte van het voorgaande jaar. De renta-

5

De Pecking Order Theory binnen de kapitaalstructuur theorie benoemt het probleem van asymmetrische informatie bij het uitgeven van aandelen. Wanneer een bedrijf overgewaardeerd wordt
door de markt (er zal meer worden meer betaald voor de aandelen dan zij in werkelijkheid waard
zijn), zal het altijd aandelen uitgeven. In het geval van onderwaardering doet het dit alleen als
de netto contante waarde van de investeringsmogelijkheid het verlies compenseert. Beleggers
weten dit en zullen daarom terughoudend zijn in het kopen van aandelen. Dit probleem speelt
minder wanneer er minder sprake is van asymmetrische informatie en dus bij een betere transparantie.

13

biliteit op het eigen vermogen voor deze grootteklasse was in 2010 nog ruim
13%.
Tabel 5

Financiële kengetallen naar grootteklassen

sector

solvabiliteit

liquiditeit

rentabiliteit eigen

(current ratio)

vermogen

kleinbedrijf nrp (0 - 49 wp)

0,33

1,14

1,6%

kleinbedrijf rp (0 - 49 wp)

0,36

1,75

11,3%

middenbedrijf (50 - 249 wp)

0,33

1,60

19,1%

grootbedrijf (250+ wp)

0,54

1,37

8,6%

kleinbedrijf nrp (0 < 10 mln)

0,33

1,14

1,6%

kleinbedrijf rp (0 < 10 mln)

0,37

1,78

3,9%

middenbedrijf (10 < 50 mln)

0,33

1,59

12,3%

grootbedrijf (50+ mln)

0,53

1,40

9,9%

totaal

0,47

1,43

8,6%

overig bedrijfsleven

0,37

1,22

18,9%

Bron: Panteia, o.b.v. CBS microdata

Vergeleken met de resultaten uit die monitor behaalt vooral de groep zonder
rechtspersoonlijkheid een erg laag rendement op het eigen vermogen: 1,6% voor
de topsectoren versus 14,5% voor het gehele niet-financiële bedrijfsleven. Dit
heeft onder meer te maken met de afbakening van de topsectoren, waar de
bouwnijverheid en de handel (grotendeels) buiten beschouwing blijven. Dit zijn
bedrijfstakken waarin juist de niet-rechtspersonen een hoge rentabiliteit realiseren. Ook is het niet ondenkbaar dat dit te maken heeft met de groep niet te koppelen waarnemingen 6 , die volledig in deze grootteklasse vallen.
Er zijn grote verschillen in het behaalde rendement per grootteklasse afhankelijk
van de gebruikte definitie. Wanneer gekeken wordt naar de indeling op basis van
de werkzame personen ligt de rentabiliteit voor de rechtspersonen in het kleinbedrijf en voor het middenbedrijf beduidend hoger dan wanneer de indeling op
basis van omzet bezien wordt. Dit doet vermoeden dat de ondernemingen die tot
de topsectoren behoren beter presteren dan hun omvang doet verwachten: bedrijven die qua omvang onder het kleinbedrijf vallen, presteren qua omzet beter
dan de bedrijven die qua omzet in deze grootteklasse vallen.

2.5

Samenvattend
De bevindingen in dit hoofdstuk zijn het resultaat van de eerste keer dat de financiële positie van de topsectoren op deze manier in beeld is gebracht. Het is
nog niet mogelijk om deze in een breder perspectief over de tijd te plaatsen,
omdat eerdere data niet vergaard zijn. Afsluitend worden de belangrijkste bevindingen hier nog summier beschreven:

6

14

Zie de bijlage met de methodologie, onder het kopje niet te koppelen ondernemingen.

-

de topsectoren hebben een betere solvabiliteit en liquiditeitspositie dan
het overige bedrijfsleven

-

de rentabiliteit van het eigen vermogen ligt juist beduidend lager

-

topsector Energie rendeert het best (13,8%)

-

topsector Chemie heeft de beste solvabiliteit (0,75) en de beste liquiditeitspositie (2,18)

15

3

Financiering gezocht

Dit hoofdstuk behandelt de zoektocht naar financiering van bedrijven, met het
accent op vreemd vermogen: waarvoor zocht men financiering en bij wie, heeft
men het gezochte bedrag gekregen, en zo nee, waarom niet, en heeft men gebruik gemaakt van garantieregelingen? Zie Bijlage II voor de onderzoekverantwoording en enkele kenmerken van de deelnemers aan het onderzoek.
In deze en volgende hoofdstukken zijn de cijfers in de tabellen, tenzij anders
vermeld, herwogen naar het aandeel dat elke deelsector en grootteklasse heeft
in de werkgelegenheid bij het totale particuliere bedrijfsleven 7 .

3.1

Benutten beschikbare kredietruimte

T o p s e ct o r e n b e n u t t e n d e k r e d i e t r u i m t e i e t s m e e r
Topsectorbedrijven hebben in de voorgaande 12 maanden de beschikbare kredietruimte bij hun bank wat vaker méér benut dan andere bedrijven. Maar ook
zijn er wat meer topsectorbedrijven die geen krediet hebben, vermoedelijk omdat zij vaker dochterbedrijven zijn waarbij het moederbedrijf de financiering voor
zijn rekening neemt. Ten opzichte van de meting in september 2012 is er weinig
veranderd: het percentage voor alle topsectoren stijgt van 26% naar 27%.
Tabel 6

Benutten van de beschikbare kredietruimte

(Top)sector

Méér benut

Niet méér benut

Heeft geen krediet

alle topsectoren 8

27%

57%

16%

niet-topsectoren

24%

63%

13%

agri & food

30%

65%

5%

life science & health

15%

67%

18%

high tech

19%

68%

13%

chemie

24%

57%

19%

tuinbouw

28%

48%

24%

logistiek

16%

68%

16%

water

34%

54%

12%

creatieve industrie

26%

60%

14%

energie

13%

74%

13%

Aantal topsectorbedrijven: 993
Bron: Panteia, 2013

16

7

De werkgelegenheid is voor 13 deelsectoren en drie grootteklassen per deelsector berekend uit
CBS-data betreffende het aantal bedrijven naar grootteklasse op 1 januari 2012.

8

De percentages tellen horizontaal op tot 100%.

De agri & foodsector, tuinbouw en uitgangsmaterialen en de watersector hebben
de beschikbare kredietruimte vaak méér benut, de sectoren energie en life science & health juist minder. Zie tabel 6.

3.2

Zoeken van externe financiering

E v e n ve e l t op s e c t or b e d r i j v e n z oe ke n a a n v ul l e nd e f i n an c i e r i n g
Tabel 7 laat zien dat topsectorbedrijven iets vaker externe financiering hebben
gezocht dan niet-topsectorbedrijven. Ten opzichte van de meting in september
2012 is het percentage zoekers van financiering gelijk gebleven.
In de topsectoren high-tech en agri & food zoeken naar verhouding de meeste
bedrijven aanvullende financiering. Bij life science & health gebeurt dat het
minst.
V a k e r e e n co m b i n a t i e va n e i ge n e n v r e e m d v e r m o g e n g e z o c h t
Topsectorbedrijven zoeken vaker dan andere bedrijven een combinatie van eigen
en vreemd vermogen: zie de laatste kolom van Tabel 7. Zij zoeken wat minder
vaak (uitsluitend) vreemd vermogen. Voor de verhoudingen bij de afzonderlijke
topsectoren geldt dat het deels gaat om betrekkelijk kleine aantallen bedrijven
die financiering hebben gezocht. De verschillen zijn dan ook indicaties.
Tabel 7

Financiering gezocht búiten de bestaande kredietruimte, en aard daarvan
financiering
gezocht

w.v. EV

w.v. VV
(leningen)

w.v. beide

alle topsectoren 9

17%

11%

58%

31%

niet-topsectoren

16%

12%

61%

28%

agri & food

22%

8%

75%

17%

life science & health

9%

25%

50%

25%

high tech

23%

9%

55%

36%

chemie

13%

0%

67%

33%

tuinbouw

13%

9%

41%

50%

logistiek

20%

0%

100%

0%

water

20%

12%

59%

29%

creatieve industrie

14%

11%

78%

11%

energie

19%

13%

50%

38%

Aantal topsectorbedrijven: 999
Bron: Panteia, 2013

T o p s e ct o r be d r i jv e n z oe k e n v a k e r f i n a n c ie r i n g v o o r i n ve s te r in g e n
Voor topsectorbedrijven is, net als voor andere bedrijven, werkkapitaal de meest
genoemde bestemming voor de externe financiering die men zoekt. Opvallend is
het verschil tussen topsector- en andere bedrijven bij investeringen als bestem-

9

De percentages tellen horizontaal op tot 100%.

17

ming: topsectorbedrijven noemen die bestemming veel vaker. Ook noemen zij
bedrijfsmiddelen vaker, en huisvesting juist minder vaak. Dat was ook al het geval bij de eerdere meting in september 2012. Toen was het verschil bij investeringen minder groot. Zie verder Tabel 8.

Tabel 8

Voor welk doel financiering gezocht? (Meer antwoorden mogelijk)

Doel

Topsectorbedrijven
2013-1

Geen topsector
2013-1

Topsectorbedrijven
2012-2 10

Geen topsector
2012-2

Start bedrijf

0%

2%

Overname

5%

7%

9%

9%

Herfinanciering

4%

6%

Herstructurering balans

2%

0%

Werkkapitaal

46%

53%

52%

52%

Innovatie

3%

2%

Internationalisering

1%

0%

Huisvesting

11%

17%

11%

15%

Bedrijfsmiddelen

15%

9%

15%

9%

Overige investeringen

30%

18%

15%

12%

Anders

8%

4%

Aantal topsectorbedrijven: 120
Bron: Panteia, 2013

3.3

Waarom géén financiering gezocht?

I n t o p se c t or e n b e s li s t m o e d e r b e d r i j f v a k e r ove r f i n a nc i e r i n g
Gevraagd waarom men geen financiering heeft gezocht is niet nodig het meest
gegeven antwoord, en beslist bij topsectorbedrijven het moederbedrijf vaker
over financiering. Dat is in de chemie het vaakst het geval, en in de agri & foodsector en de creatieve industrie het minst. Dit heeft te maken met moederbedrijven, waarvan er in de chemie aanzienlijk meer zijn dan in de agri & foodsector.
Zie Tabel 9.

10

De eerste meting van de financieringsmonitor topsectoren is uitgevoerd in september 2012.
Vandaar de verwijzing naar 2012-2: de najaarsmeting van 2012.

18

Tabel 9

Waarom geen financiering gezocht? (Meer antwoorden mogelijk)

Sector

Niet nodig

Kredietruimte

Moederbedrijf

Verwacht niet

voldoende

beslist

te krijgen

alle topsectoren

72%

13%

19%

1%

niet-topsectoren

75%

16%

12%

3%

agri & food

81%

21%

4%

0%

life science & health

77%

6%

22%

0%

high tech

77%

9%

14%

3%

chemie

59%

6%

35%

0%

tuinbouw

69%

7%

22%

1%

logistiek

79%

13%

20%

0%

water

60%

23%

25%

1%

creatieve industrie

92%

13%

2%

2%

energie

70%

13%

26%

0%

Aantal topsectorbedrijven: 120
Bron: Panteia, 2013

3.4

Bron van vreemd vermogen

T o p s e ct o r be d r i jv e n n oe m e n m in d e r br o n ne n v a n f i n an c ie r in g
Topsectorbedrijven kloppen voor aanvullende financiering minder vaak dan niettopsectorbedrijven aan bij hun huisbank, en proberen het wat vaker bij andere
bronnen. Zij geven overigens maar ten dele aan welke bronnen dat dan zijn. Ten
opzichte van de vorige meting verschillen topsectoren- en niet-topsectorbedrijven nog wat meer wat betreft gebruik van hun huisbank. Zie Tabel 10.
Tabel 10

Waar heeft men vreemd vermogen gezocht gezocht? (Meer antw. mogelijk)

Doel

Topsectorbedrijven
2013-1

Geen topsector
2013-1

Topsectorbedrijven
2012-2

Geen topsector
2012-2

Huisbank

50%

71%

52%

65%

Andere dan huisbank

22%

23%

24%

19%

Familie en vrienden

5%

6%

3%

7%

Leveranciers

5%

6%

3%

4%

Anders

14%

9%

26%

12%

Aantal topsectorbedrijven: 128
Bron: Panteia, 2013

19

3.5

Verkrijgen vreemd vermogen en reden afwijzing

T o p s e ct o r be d r i jv e n k r ij g e n v a k e r d e g e z o c h te f i n an c ie r in g
Bedrijven in topsectoren hebben de gezochte financiering vaker volledig kunnen
krijgen. Als dat niet het geval is hebben zij die ook nog wat vaker gedeeltelijk
kunnen krijgen. Niet-topsectorbedrijven hebben de gezochte financiering veel
vaker in het geheel niet gekregen. Zie Figuur 2.
Figuur 2

Heeft men de gezochte financiering aan kunnen trekken?

100%
22%

32%

75%
17%

Niet gekregen

13%

50%

Gedeeltelijk
gekregen
Volledig gekregen

61%

55%

25%

0%
Topsector

Geen topsector

Aantal topsectorbedrijven: 173
Bron: Panteia, 2013

V e r s c h i ll e n t u s se n t o p se c t or e n
Volgens Tabel 11 lopen bedrijven in de topsector chemie de grootste kans om
tegen een weigering aan te lopen, gevolgd door high tech en creatieve industrie.
Tabel 11

Heeft men de gezochte financiering aan kunnen trekken, per topsector

Topsector

Volledig gekregen

Deels gekregen

Niet gekregen

agro & food

65%

20%

15%

life science & health

94%

2%

4%

high tech

47%

13%

30%

chemie

53%

0%

47%

tuinbouw

64%

8%

28%

logistiek

60%

20%

20%

water

60%

28%

12%

creatieve industrie

43%

29%

29%

energie

74%

4%

22%

Aantal topsectorbedrijven: 173
Bron: Panteia, 2013

20

De sectoren life science & health en energie zouden de beste kansen hebben om
de gezochte financiering binnen te halen. De onzekerheidsmarge van deze uitkomsten is echter groot, vanwege het feit dat per sector een betrekkelijk gering
aantal bedrijven aanvullende financiering heeft gezocht. De percentages in Tabel
11 zijn dan ook vooral een indicatie van mogelijke verschillen tussen topsectoren. Zie Bijlage 2, Tabel 33 voor de betrouwbaarheidsintervallen van Tabel 11.
A f w i jz i n g : vo o r a l v a nwe g e ‘r i s ic o ’ , t o p s e c t or e n v a a k a n de r e r e d e n e n
Afwijzing van de financieringsaanvraag gebeurt volgens de aanvragers vooral
omdat de beoogde verstrekker het risico te groot vindt. Topsectorbedrijven die
met een afwijzing te maken krijgen noemen (daarnaast) veel vaker dan niettopsectorbedrijven andere redenen: te lage solvabiliteit, te hoge rentekosten,
onvoldoende interesse bij financiers en onvoldoende onderpand: zie Tabel 11.
Het lijkt er derhalve op dat bedrijven in topsectoren aan de ene kant relatief
makkelijk aan financiering komen, waarbij ook interne financiering in concernverband een rol speelt. Maar aan de andere kant hebben zij kennelijk ook te maken met obstakels waar niet-topsectorbedrijven wat minder mee te maken hebben: solvabiliteit en onderpand (respectievelijk te laag en te weinig). Die leiden,
niet onlogisch, op hun beurt weer tot verminderde interesse bij mogelijke financiers. Hoewel de aantallen betrekkelijk klein zijn kan dit worden gezien als een
indicatie voor problemen bij een deel van de topsectorbedrijven om financiering
te vinden.
Tabel 12

Reden waarom gezocht vreemd vermogen niet of niet volledig is verkregen

Reden (meer antwoorden mogelijk)

Topsectoren

Niet-topsectoren

Rentekosten te hoog

25%

4%

Te lage solvabiliteit

26%

10%

Kredietaanvraag onvoldoende onderbouwd

3%

2%

Te hoge schuld t.o.v. winstgevendheid

0%

0%

Risico kredietverstrekker

53%

54%

Onvoldoende onderpand

21%

0%

Onvoldoende interesse bij financier(s)

23%

3%

Verslechtering bedrijfsresultaat

13%

12%

Andere reden

26%

24%

Aantal topsectorbedrijven: 66
Bron: Panteia, 2013

G e p r o b e e r d o p e e n a n de r e m a ni e r a a n f i n a nc ie r in g te k om e n
Topsectorbedrijven van wie de financieringsaanvraag geheel of gedeeltelijk is afgewezen hebben iets vaker dan niet-topsectorbedrijven in dezelfde situatie geprobeerd op een andere manier aan financiering te komen: zie Figuur 3. Gezien
de geringe aantallen heeft deze bevinding echter weinig gewicht.

21

Figuur 3

Heeft men geprobeerd op een andere manier aan financiering te komen?

50%
34%

32%

25%

0%
Topsector

Geen topsector

Ja, geprobeerd andere financiering te krijgen

Aantal topsectorbedrijven: 94
Bron: Panteia, 2013

3.6

Gebruik overheidsregelingen

G a r a n t ie r e ge l i n ge n s l e ch t s b i j e e n m i n d e r he i d b e k e n d
Figuur 4 laat zien dat de WBSO bij topsectorbedrijven de bekendste overheidsregeling is, gevolgd door RDA en innovatiekrediet. WBSO en RDA zijn bij topsectorbedrijven ook aanzienlijk beter bekend dan bij bedrijven uit andere sectoren,
maar dat geldt niet voor het innovatiekrediet. Zie Figuur 4.
V a n W B S O w o r d t b i j t op s e c t or b e d r i j v e n vé é l m e e r ge b r ui k g e m a a k t
Is men bij ruim 50% van de topsectorbedrijven bekend met de WBSO, een ruime
meerderheid heeft er ook gebruik van gemaakt. Bij bedrijven uit andere sectoren
is dat veel minder.
Figuur 4

Bekendheid met garantieregelingen

75%

57%

50%

25%

26%
26%

0%

27%
26%
15%
12%

40%

39%
34%

36%
20%

6% 5%

s
g
B
eit
KB
ter
ri n
MK
ilit
BM
cie
tar
ac
ds
s
f
n
i
n
o
a
fo
oe
hn
fin
/Gr
n.
tec
ie t
er
it
d
d
e
t
e
ili
On
kr
fac
tie
tie
ed
va
an
e
o
r
S
n
Ga
In

SO
WB

A
RD

bekendheid bij topsectoren
bekendheid bij niet-topsectoren

Aantal topsectorbedrijven: 1.002
Bron: Panteia, 2013

T o p s e ct o r be d r i jv e n o or d e le n p o s i ti e ve r ov e r o v e r h e i d s r e g e l i n ge n
Topsectorbedrijven beoordelen het nut van overheidsgarantieregelingen waarmee zij bekend zijn over de hele linie wat positiever dan bedrijven uit andere

22

sectoren. De Seedfaciliteit Technostarters staat er bij topsectorbedrijven het best
op. Zie Tabel 13.
Tabel 13

Garantieregelingen, beoordeling door gebruikers (rapportcijfer 1-10)

Rapportcijfer

topsectorbedrijven

Niet-topsectorbedrijven

BMKB

6,8

6,8

Groeifaciliteit

6,9

6,7

Garantie Ondernemingsfinanciering

6,9

6,7

Seedfaciliteit technostarters

7,5

7,0

Innovatiekrediet of Innovatiefonds MKB+

6,9

6,8

Bekend met overheidsgarantieregelingen

Aantal topsectorbedrijven: 199
Bron: Panteia, 2013

3.7

De belangrijkste punten op een rijtje

 Van de topsectorbedrijven heeft 27% de bestaande kredietruimte bij de bank
in het afgelopen jaar meer benut. Dat is meer dan de 24% bij andere bedrijven.
 Topsectorbedrijven hebben ook iets vaker aanvullende externe financiering
gezocht. Het verschil met andere bedrijven is gering, maar wél zoeken zij vaker een combinatie van vreemd en eigen vermogen.
 Topsectorbedrijven zoeken vaker dan andere bedrijven financiering voor investeringen, al blijft werkkapitaal de belangrijkste bestemming.
 De huisbank blijft de voornaamste bron, maar topsectorbedrijven boren voor
financiering vaker andere bronnen aan, met name andere banken dan de
huisbank.
 Een te groot risico voor de verstrekker is de meest genoemde reden waarom
een lening niet of niet volledig is verkregen. Topsectorbedrijven noemen aanzienlijk vaker dan andere bedrijven ook andere redenen: te hoge rentekosten,
te geringe solvabiliteit en onvoldoende onderpand.
 Topsectorbedrijven zijn, niet zo verrassend, beter dan andere bedrijven op de
hoogte van WBSO en RDA, even goed of iets beter van BMKB, Groeifaciliteit,
Garantie Ondernemingsfinanciering en Seedfaciliteit Technostarters, maar
minder van Innovatiekrediet / Innovatiefonds MKB.
 Zij beoordelen de regelingen waarmee zij bekend zijn wat positiever dan andere bedrijven.

23

4

Eigen vermogen

Dit hoofdstuk behandelt het zoeken van eigen vermogen en redenen om daar
juist van af te zien, en verder, of men het heeft gekregen en bij wie, en eventuele reden waarom men het gewenste bedrag niet heeft kunnen aantrekken.

4.1

Waarom gekozen voor financiering met eigen vermogen?

K e u s v o o r e i g e n v e r m og e n : m a k k e l i j k e r d a n vr e e m d ve r mo g e n
De meest genoemde reden om te kiezen voor eigen vermogen is dat het (in de
huidige situatie) makkelijker te krijgen is dan een lening. Dat vreemd vermogen
te duur is wordt vaker geantwoord door niet-topsectorbedrijven, maar uit dit
verschil kunnen geen conclusies worden getrokken: daarvoor is het aantal bedrijven te gering. Zie verder Tabel 14.
Tabel 14

Waarom gekozen voor financiering met eigen vermogen? 11

Motief (meer antwoorden mogelijk)

Topsectorbedrijven

Niet-topsectorbedrijven

Solvabiliteit verbeteren

14%

14%

Vreemd vermogen te duur

14%

23%

Aantrekken eigen vermogen makkelijker

54%

64%

Vreemd vermogen niet te krijgen

15%

14%

Andere reden

14%

5%

Aantal topsectorbedrijven: 33.
Bron: Panteia, 2013.

W a a r o m ge e n E V : ‘ n ie t n o d i g ’ o f ‘n i e t t e kr i j ge n ’
Aan diegenen die uitsluitend vreemd vermogen hebben proberen aan te trekken
is gevraagd waarom zij geen eigen vermogen hebben gezocht.
Niet nodig en de verwachting het niet aan te kunnen trekken zijn de meest genoemde redenen. Opvallend is dat men bij topsectorbedrijven geen zeggenschap
willen inleveren en behoud van eigendom vaker noemt dan bij andere bedrijven.
Zie Tabel 15. Mogelijk speelt hier een rol dat men derden niet te veel inzicht wil
geven in innovaties waar men aan werkt, laat staan hen invloed geven.

11

24

Het betreft bedrijven die alleen eigen vermogen gezocht hebben.

Tabel 15

Waarom géén eigen vermogen gezocht?

Motief (meer antwoorden mogelijk)

Topsectorbedrijven

Niet-topsectorbedrijven

Niet nodig

19%

22%

Vreemd vermogen is goedkoper

5%

6%

Moederbedrijf beslist

7%

3%

Verwacht het niet aan te kunnen trekken

18%

16%

Te duur

4%

0%

Te veel werk

3%

4%

Wil geen zeggenschap inleveren

12%

5%

Wil eigendom behouden

7%

9%

Ziet VV / bank als eerste keus

5%

6%

Andere reden

22%

25%

Aantal topsectorbedrijven: 120
Bron: Panteia, 2013.

4.2

Bron van eigen vermogen

K l e i n b e dr i j f v o o r a l e i ge n o m g e v i n g, g r o te r e be d r i j ve n a a nd e e l h ou d e r s
Privévermogen van de ondernemer(s) gevolgd door familie en vrienden, en aandeelhouders (meestal bestaande aandeelhouders) zijn de belangrijkste bron van
eigen vermogen voor topsectorbedrijven. Vergeleken met bedrijven uit andere
sectoren ligt het accent sterker op privévermogen, en minder op aandeelhouders. Zie Tabel 16.
Voor zover aandeelhouders worden genoemd gaat het in de ene helft van de gevallen om converteerbare obligaties of achtergestelde leningen, en in de andere
helft om aandelen of opties op aandelen, al dan niet gecombineerd met converteerbare obligaties of achtergestelde leningen.
Tabel 16

Bron van eigen vermogen (meer antwoorden mogelijk)

Motief (meer antwoorden mogelijk)

Topsectorbedrijven

Niet-topsectorbedrijven

Privévermogen

28%

17%

Bestaande aandeelhouders

18%

33%

Nieuwe aandeelhouders

10%

6%

Andere bedrijven

3%

7%

21%

26%

5%

6%

Informal investors

5%

6%

Banken

10%

4%

Familie / vrienden
Participatiemaatschappij, ROM

12

Aantal topsectorbedrijven: 72. Bron: Panteia, 2013.

12

ROM: Regionale OntwikkelingsMaatschappij.

25

4.3

Financiering krijgen, en reden indien niet geslaagd

T o p s e ct o r be d r i jv e n : b e t e r s l a a g ka n s
Topsector- en andere bedrijven verschillen weinig als het gaat om volledig krijgen wat zij nodig dachten te hebben. Topsectorbedrijven krijgen wél vaker een
gedeelte, waar bedrijven uit andere sectoren eerder met lege handen staan. De
in de vorige paragraaf behandelde bron van het eigen vermogen is daarvan vermoedelijk de achtergrond: vaker privévermogen bij topsectorbedrijven, vaker
bestaande aandeelhouders bij andere bedrijven.
Ten opzichte van de eerste meting verandert er bij topsectorbedrijven weinig,
maar bij niet-topsectorbedrijven neemt het aandeel gedeeltelijk gekregen fors af
ten gunste van volledig gekregen, maar ook van niet gekregen. Zie Figuur 5.
Figuur 5

Geslaagd of niet bij aantrekken van het gezochte eigen vermogen

100%
17%

75%

25%

18%

21%

Niet gekregen
26%

16%

28%
35%

50%

25%

Gedeeltelijk
gekregen
Volledig gekregen

57%

59%

55%
44%

0%
Topsector
Geen
2013-1 topsector
2013-1

Topsector
Geen
2012-2 topsector
2012-2

Aantal topsectorbedrijven: 96.
Bron: Panteia, 2013.

T o p s e ct o r be d r i jv e n v ind e n e i g e n ve r m o ge n mo e i l i j ke r t e k r i j g e n
Iets meer dan de helft van alle bedrijven die hebben geprobeerd eigen vermogen
aan te trekken beoordeelt dat als ‘makkelijk’, maar er is wat dat betreft wél een
duidelijk verschil tussen topsector- en andere bedrijven: in de topsectoren vindt
43% het makkelijk te vinden, in de andere sectoren is dit 57%.
R i s i c o de be l a n gr i j k s te r e de n v a n n i e t ku n ne n a a n t r e k k e n
Het risico voor de financier is de meest genoemde reden dat men het gezochte
eigen vermogen niet of slechts deels heeft kunnen krijgen. Dat geldt zowel voor
topsector- als voor andere bedrijven. Topsectorbedrijven noemen wat vaker andere redenen, zoals de prijs van eigen vermogen, tijdrovende procedures en gebrek aan interesse bij financiers, maar het aantal bedrijven dat deze vraag heeft
beantwoord is te gering om conclusies te kunnen trekken 13 .

13

Deze vraag is alleen beantwoord door de minderheid die eigen vermogen heeft proberen aan te
trekkenmaar daar niet of niet volledig in geslaagd is.

26

4.4

Ontwikkeling eigen vermogen

E i g e n v e r mo g e n a f ge n o m e n b i j é é n o p d e d r i e b e d r i j v e n
Bij één op drie bedrijven is het eigen vermogen als percentage van het balanstotaal afgenomen in het afgelopen jaar. De belangrijkste oorzaak van een gedaald
eigen vermogen is een negatief resultaat uit gewone bedrijfsuitoefening.
Bij topsectorbedrijven is het wat minder dan bij bedrijven in andere sectoren,
maar het verschil is gering. Tussen haakjes staat het percentage van de eerste
meting, in september 2012. Ten opzichte van die meting is er bij topsectoren
een lichte groei van het aantal bedrijven waar het absolute bedrag is afgenomen,
maar een wat sterkere groei bij niet-topsectoren. Zie Tabel 17.
Tabel 17

Ontwikkeling eigen vermogen

Motief (meer antwoorden mogelijk)

Topsectorbedrijven

Niet-topsectorbedrijven

Absoluut bedrag EV afgenomen

32% (30%)

34% (32%)

EV als % balans afgenomen

32% (32%)

33% (29%)

bedrijfsuitoefening

57%

67%

Dividenduitkering

11%

7%

Bijzondere lasten, dalende omzet

4%

4%

Balansverschuiving

1%

2%

Andere reden

6%

9%

Oorzaak afname*:
Negatief resultaat uit gewone

Aantal topsectorbedrijven: 922 (‘oorzaak’: 385).
* De vraag naar de oorzaak van afname van eigen vermogen is uitsluitend gesteld aan bedrijven
die aangeven dat hun eigen vermogen is gedaald.
Bron: Panteia, 2013

4.5

Solvabiliteit

V r i j gr o te ve r sc h i l le n bi n n e n d e t op s e c t or e n
Uit Tabel 18 is af te lezen dat de solvabiliteit van topsectoren iets hoger ligt dan
die van niet-topsectoren, en dat hij ten opzichte van de vorige meting zeer licht
is verbeterd. Een opvallende uitschieter naar boven is de sector chemie. De sector energie is een uitschieter naar beneden. De soms grote verschillen met de
vorige meting zoals bij de sectoren tuinbouw en uitgangsmaterialen en de energiesector maken echter duidelijk dat de gedetailleerde solvabiliteitscijfers per
sector met een korreltje zout genomen moeten worden.
Bij de financieringsmonitor van het Nederlandse bedrijfsleven in zijn totaliteit
wordt de relatie aangestipt tussen al dan niet verkrijgen van financiering en solvabiliteit. Bedrijven die de gezochte financiering niet of onvolledig krijgen hebben een lagere solvabiliteit dan bedrijven die het volledige bedrag binnenhalen,
zo blijkt. Maar de solvabiliteit van bedrijven die geen financiering zoeken ligt nog
wat hoger.

27

Tabel 18

Solvabiliteit top- en niet-topsectoren
Solvabiliteit

Sector

2013-1

2012-2

alle topsectoren

39%

38%

niet-topsectoren

38%

37%

agri & food

39%

36%

life science & health

41%

36%

high tech

37%

39%

chemie

52%

58%

tuinbouw

39%

22%

logistiek

38%

41%

water

38%

38%

creatieve industrie

39%

32%

energie

34%

44%

Aantal topsectorbedrijven: 788.
Bron: Panteia, 2013.

4.6

Eigen kennis van financiering en hoe die te krijgen

O n d e r n e m e r s v in d e n h u n k e n n i s va n f i n a nc i ë le z a ke n v r ij z w a k
Deelnemers aan de financieringsmonitor hebben hun kennis van financiële en financieringszaken gewaardeerd met een rapportcijfer van één tot tien. Deze
vraag is alleen voorgelegd aan het kleinbedrijf.
Zij geven zichzelf een gemiddeld rapportcijfer van 6,6. Daarin verschillen topsectorbedrijven nauwelijks van andere bedrijven. Het cijfer is vrij laag: voor dit
soort cijfers geldt als richtlijn dat pas vanaf een 7 van een duidelijke voldoende
kan worden gesproken 14 . Met andere worden, ondernemers in het kleinbedrijf
schatten hun eigen competenties op het gebied van financiering en hoe die te
krijgen gemiddeld niet zo hoog in.
C r e a t ie ve in d u s t r i e s co o r t l a a g
De verschillen per sector zijn niet groot, behalve bij de creatieve industrie: die
heeft met 5,9 de laagste score. Zie Tabel 19.
B e t e r e k e nn i s v a n f i n an c i e r i n g = b e t e r e s l a ag k a n s ?
Wie de gezochte financiering (vreemd vermogen) heeft binnengehaald geeft zichzelf een beter rapportcijfer voor financieringskennis dan wie daar niet in is geslaagd, al is het verschil niet groot: respectievelijk 6,7 tegen 6,5. Een hoger cijfer betekent echter niet zonder meer dat men meer kennis van financiering
heeft, en dús een betere kans om die binnen te halen: het kan ook betekenen
dat men de gezochte financiering heeft gekregen en daaruit de conclusie trekt
dat men dús een hoger cijfer voor financieringskennis verdient.

14

28

Mensen zijn voor een voldoende geneigd eerder een 7 te geven dan een 6.

Tabel 19

Oordeel eigen kennis van financiering en hoe die te krijgen, per sector

Sector

rapportcijfer

Agri & food

6,6

Life science & health

6,7

High tech

6,6

Chemie

6,7

Tuinbouw

6,5

Logistiek

6,9

Water

6,5

Creatieve industrie

5,9

Energie

6,9

Aantal topsectorbedrijven: 499.
Bron: Panteia, 2013.

4.7

De belangrijkste punten op een rijtje

 Topsector- én andere bedrijven kiezen vooral voor eigen vermogen omdat ze
het makkelijker te krijgen vinden.
 Wanneer zij bewust géén eigen vermogen hebben gezocht is dat bij topsectorbedrijven vaker omdat zij geen zeggenschap willen inleveren.
 De bron van het aangetrokken eigen vermogen is bij topsectorbedrijven vaker
privévermogen en ook wat vaker nieuwe aandeelhouders, en veel minder dan
bij niet-topsectorbedrijven bestaande aandeelhouders.
 Topsectorbedrijven slagen er iets minder dan andere bedrijven in om het gezochte eigen vermogen volledig aan te trekken, maar slagen er wél vaker in
om het gedeeltelijk aan te trekken, waar niet-topsectorbedrijven weer vaker
met lege handen blijven staan.
 Dit hangt waarschijnlijk samen met de aard van de bron: meer privévermogen
bij topsectorbedrijven, meer bestaande aandeelhouders bij andere bedrijven.
 Het eigen vermogen is bij topsectorbedrijven iets minder vaak afgenomen dan
bij andere bedrijven, en een negatief resultaat uit gewone bedrijfsuitoefening
is daarvan minder vaak de achtergrond dan bij andere bedrijven.
 Ondernemers in het kleinbedrijf beoordelen hun eigen kennis van financiering
en hoe die te krijgen als vrij matig, zowel in top- als in andere sectoren. Dat
geldt in het bijzonder voor ondernemers in de creatieve sector.

29

5

Afhandeling en voorwaarden

Dit hoofdstuk behandelt de voorwaarden van banken voor kredietverlening aan
bedrijven, en wijzigingen daarvan, en daarnaast eventuele aanpassing van het
eigen debiteurenbeleid.

5.1

Afhandeling

T o p s e ct o r be d r i jv e n k r ij g e n ie t s v lo t t e r u i ts l u it s e l
Afhandeling van de financieringsaanvraag vanaf correcte indiening van alle gevraagde documenten kost bij topsectorbedrijven gemiddeld wat minder tijd dan
bij andere bedrijven: de zaak is vaker binnen twee weken rond, en langer dan
vier maanden komt minder voor. Dat neemt niet weg dat de afhandeling ook
voor een flink deel van de topsectorbedrijven twee maanden of langer kost: zie
Figuur 6.
Figuur 6

Duur van afhandeling van de financieringsaanvraag

100%

7%
18%
langer dan 4 maanden

75%

35%
31%

2-4 maanden

50%
28%

25%

1-2 maanden
23%
2 weken - 1 maand

15%
22%
15%

0%
Topsector

Aanvaardbaar geachte looptijd (weken)

minder dan 2 weken
6%
Geen topsector

Topsectorbedrijven

Niet-topsectorbedrijven

4,0

7,9

Aantal topsectorbedrijven: 88 15 .
Bron: Panteia, 2013

T o p s e ct o r be d r i jv e n s te l l e n h o g e r e e i se n a an d e d o o r l o o pt i j d
De termijn die men beschouwt als acceptabel is bij topsectorbedrijven aanzienlijk
korter dan bij andere bedrijven: vier tegen acht weken. Bij topsectorbedrijven
stelt men derhalve een snelle afhandeling van zijn aanvraag meer op prijs. Dit
suggereert dat verkrijgen van de gewenste financiering voor deze bedrijven een

15

30

Deze vraag is alleen gesteld aan wie een bancaire lening heeft proberen te krijgen.

grotere urgentie heeft 16 . Gegeven een feitelijke doorlooptijd die in tweederde van
de gevallen langer uitvalt (Figuur 6) is de kloof tussen feitelijk en gewenst toch
groter bij topsectorbedrijven.

5.2

Rente

L a g e r e r e n te s v o or t o ps e c t or b e d r i jv e n
Geconstateerd kan worden dat aan topsectorbedrijven iets lagere rentepercentages worden berekend dan aan andere bedrijven. Zie Tabel 20. In beide gevallen
is de hoogte van de rentepercentages in de tabel aan de hoge kant: uit CBScijfers (jaarrekeningen van bedrijven) is voor het totale bedrijfsleven een gemiddeld rentepercentage af te leiden van 3,2% (wél in 2011) 17 .
Tabel 20

Betaalde rente

Rente

Topsectorbedrijven

Niet-topsectorbedrijven

Vaste rente

3,5

3,8

Variabele rente

4,4

4,6

Aantal topsectorbedrijven: 88.
Bron: Panteia, 2013

5.3

Onderpand

T o p s e ct o r be d r i jv e n h oe ve n ie t s mi n d e r v a a k o n d e r p a n d t e b i e de n
Topsectorbedrijven hebben voor het gevraagde vreemd vermogen wat minder
vaak extra onderpand hoeven bieden dan andere bedrijven.
Wat betreft de aard van het gevraagde onderpand is er weinig verschil, ook in
aanmerking genomen het vrij geringe aantal bedrijven waarop de percentages
van Tabel 21 betrekking hebben. ‘Ander onderpand’ heeft vooral betrekking op
garanties en borgstellingen van eigenaren en aandeelhouders, en verder grond
(met name in de agrarische sector) en eigen vermogen van ondernemers. Daarnaast is de aanschaf waarvoor financiering is gezocht (machine, vervoermiddel,
vastgoed) tevens soms onderpand.

16

Hierbij de kanttekening dat deze vraag alleen is gesteld aan bedrijven die financiering hebben
aangevraagd bij een bank (en

17

De totale rentelast gedeeld door de som van lange leningen en korte leningen levert in 2011
voor het totale bedrijfsleven een rente van 3,2% op. De rentepercentages per sector verschillen
wél: voor de zakelijke diensten liggen ze lager, voor de industrie hoger. Ook dit heeft te maken
met risico-opslagen.

31

Tabel 21

Gevraagd onderpand

Onderpand

Topsectorbedrijven

Niet-topsectorbedrijven

39%

44%

Bedrijfspand(en)

21%

24%

Machines, inventaris, beleggingen

8%

13%

Privéwoning

8%

7%

Debiteuren en voorraden

8%

7%

Ander onderpand

54%

50%

Totaal

100%

100%

Onderpand gevraagd
Waarvan:

Aantal topsectorbedrijven: 127 (aard onderpand: 56).
Bron: Panteia, 2013

5.4

Financieringsvoorwaarden banken

W i jz i g i n g kr e d i e tv o o r wa a r d e n : ie ts v a k e r b i j t o p s e c t or b e d r i j ve n
Ruim de helft van de bedrijven zegt in 2012 te maken te hebben gehad met wijziging van de kredietvoorwaarden van hun bank(en). Aanpassingen van de rente
worden het vaakst genoemd. Bij topsectorbedrijven zijn de voorwaarden iets vaker gewijzigd dan bij andere bedrijven: zie Tabel 22.
A a n p a s s i n g i s m e e s t al a a n s c he r p in g , m a ar mi n d e r b i j t op s e c t or e n
De gerapporteerde wijzigingen zijn merendeels in het nadeel van de ontvanger
van financiering: hogere rente en kosten, en strengere voorwaarden. Dat geldt
ook voor topsectorbedrijven, maar in mindere mate dan voor andere bedrijven:
bij topsectorbedrijven is 65% van de aanpassingen een verhoging of aanscherping, bij andere bedrijven is dit 72%.

32

Tabel 22

Aanpassing van financieringsvoorwaarden

Aard aanpassing

Topsectorbedrijven

Aanpassingen genoemd
Rente
w.v. vaste rente verhoogd

Niet-topsectorbedrijven

53%

51%

37%

35%

18

39%

48%

w.v. vaste rente verlaagd

34%

31%

w.v. var. rente verhoogd

39%

50%

w.v. var. rente verlaagd

31%

30%

Andere kosten

37%

33%

w.v. verhoogd

89%

95%

w.v. verlaagd

11%

5%

Omvang krediet(lijn)

17%

16%

w.v. vergroot

67%

49%

w.v. verkleind

33%

51%

Looptijd krediet

8%

5%

w.v. verkort

48%

44%

w.v. verlengd

52%

56%

Eisen onderpand

10%

7%

w.v. aangescherpt

80%

91%

w.v. versoepeld

20%

9%

Solvabiliteitseisen

5%

6%

w.v. aangescherpt

84%

82%

w.v. versoepeld

16%

18%

Andere voorwaarden

8%

8%

w.v. aangescherpt

86%

89%

w.v. versoepeld

14%

11%

Aantal topsectorbedrijven: 844 (aard aanpassing: variërend van 16 tot 145 19 ).
Bron: Panteia, 2013.

5.5

Aanpassing van eigen kredietvoorwaarden

T o p s e ct o r be d r i jv e n p a s s e n h un de b i t e u r e n be l e i d ie t s v ak e r a a n
Topsectorbedrijven hebben hun debiteurenbeleid het afgelopen jaar iets vaker
aangepast dan niet-topsectorbedrijven. De aard van die aanpassingen verschilt

18

De percentages bij de aard van de aanpassing (verhoogd of verlaagd, aangescherpt of versoepeld) tellen op tot 100% van het totaal dat de desbetreffende aanpassing meldt. Uitzondering:
aanpassing van de vaste / variabele rente. Hier is een categorie ‘gelijk gebleven’ aanwezig,
waarbij verhoogd + verlaagd + gelijk gebleven optelt tot 100%.

19

Afhankelijk van het aantal dat aangeeft dat een voorwaarde is aangepast.

33

niet: aanscherping van de betalingstermijn wordt het vaakst genoemd. Zie Tabel
23.
Tabel 23

Aanpassing eigen debiteurenbeleid bedrijven (meer antwoorden mogelijk 20 )

Wijziging

Topsectorbedrijven

Niet-topsectorbedrijven

Betalingstermijn aangescherpt

12%

12%

Betalingstermijn versoepeld

4%

3%

Debiteuren sneller gemaand

5%

5%

Geen leverancierskrediet meer

1%

1%

Geen wijziging

80%

83%

Aantal topsectorbedrijven: 1.002.
Bron: Panteia, 2013

5.6

De belangrijkste punten op een rijtje

 Tijdig verkrijgen van de gewenste financiering heeft voor topsectorbedrijven
hogere prioriteit dan voor andere bedrijven: de als acceptabel beschouwde
doorlooptijd van een aanvraag is vier tegen acht weken.
 De feitelijke doorlooptijd is (aanzienlijk) langer; 40% moet meer dan 2 maanden wachten op een beslissing.
 De rente die aan topsectorbedrijven in rekening wordt gebracht is iets lager
dan die voor andere bedrijven.
 Ruim de helft van zowel topsector- als andere bedrijven meldt aanpassing van
de financieringsvoorwaarden van hun bank.
 Meestal betreft het aanpassing in de zin van hogere kosten en strengere voorwaarden, maar bij topsectorbedrijven is dit minder het geval dan bij andere
bedrijven.
 Topsectorbedrijven hebben iets vaker dan andere bedrijven ook hun eigen debiteurenbeleid aangepast. Aanscherping van de betalingstermijn is de meest
genoemde.

20

34

De aantallen kunnen dus optellen tot meer dan 100%.

6

Verwachte financieringsbehoefte

In dit hoofdstuk komt de financieringsbehoefte aan bod die men voor 2012 verwacht, het doel waarvoor de financiering bestemd is, en een inschatting van de
kans van slagen.

6.1

Financieringsbehoefte

T o p s e ct o r e n z oe k e n va k e r vr e e md v e r m o g e n
Eén op de vier á vijf bedrijven verwacht de komende 12 maanden behoefte te
hebben aan financiering 1 . Dit geldt voor topsector- en andere bedrijven in gelijke
mate. Bij topsectorbedrijven is naar verhouding meer vraag naar vreemd vermogen.
Figuur 7

Verwachte financieringsbehoefte in de komende 12 maanden

100%

75%
76%

74%

76%

78%

50%

Geen financieringsbehoefte
Eigen én vreemd vermogen

25%

16%

13%

15%

13%

2%

3%

4%

4%

Vreemd vermogen
Eigen vermogen

to
ps
ec
to
r

20
12
-2

6%

G

ee
n

To
ps
ec
to
r

to
ps
ec
to
r

G
ee
n

To

ps
ec

to
r

20
13

0%

20
12
-2

8%

7%

20
13

6%

Aantal topsectorbedrijven: 211 / 243.
Bron: Panteia, 2013

Ten opzichte van de meting in september 2012 denken topsectorbedrijven wat
minder aan extra financiering, en bedrijven in andere sectoren juist wat meer.
Die tegengestelde beweging levert de gelijke stand op van de recente meting.
Zie Figuur 7.

1

In feite denkt 21% van de bedrijven aanvullende financiering te zoeken in het lopende jaar: dit
is het percentage in de ‘normale’ financieringsmonitor. Het verschil tussen beide percentages is
het gevolg van verschillende weegfactoren: in de ‘normale’ monitor is gewogen naar werkgelegenheid per sector en grootteklasse, in de topsectorenmonitor naar werkgelegenheid per topsector.

35

6.2

Doel van te zoeken financiering

T o p s e ct o r be d r i jv e n z oe k e n v a k e r f i n a n c ie r i n g v o o r of f e ns i e ve d o e l e n
De belangrijkste doelen van de te zoeken financiering zijn extra werkkapitaal en
bedrijfsmiddelen, op enige afstand gevolgd door huisvesting. Dat geldt in vrijwel
gelijke mate voor topsector- en andere bedrijven. Het belangrijkste verschil tussen beide is een bij topsectorbedrijven wat sterker accent op ‘offensieve’ bestemmingen van de aan te trekken financiering: meer groei en overnames, en
meer innovatie. Zie Tabel 24.
Tabel 24

Doel waarvoor financiering nodig is

Doel

Topsectorbedrijven

Niet-topsectorbedrijven

Start bedrijf

1%

1%

Groei, overnames

12%

8%

Herfinanciering

3%

6%

Herstructurering balans

3%

5%

Werkkapitaal

47%

47%

Internationalisering

1%

2%

Huisvesting

15%

14%

Bedrijfsmiddelen

28%

27%

Innovatie

6%

1%

Anders

7%

9%

Aantal topsectorbedrijven: 255.
Bron: Panteia, 2013

6.3

Bron van te zoeken financiering

B a n k e n b l i jv e n n r . 1 , z e k e r b i j t o ps e c t or b e d r i jv e n
Banken zijn met afstand de meest genoemde bron waar men financiering denkt
te krijgen, bij topsectorbedrijven zelfs nog wat meer dan bij andere bedrijven.
Topsectorbedrijven doen minder vaak een beroep op informele bronnen zoals
familie en vrienden, eigenaren en (zittende) aandeelhouders. Zie Tabel 25.

36

Tabel 25

Bron van de te zoeken financiering

Bron

Topsectorbedrijven

Niet-topsectorbedrijven

Bank(en)

82%

76%

Familie en vrienden

1%

5%

Leveranciers

1%

6%

Informal investors

4%

4%

Openbare kapitaalmarkt

7%

4%

VC, PM of ROM

2%

2%

Overheidsregelingen

2%

0%

Andere bedrijven

2%

2%

Eigenaren, aandeelhouders

4%

8%

Moederbedrijf / holding

3%

4%

Anders

6%

11%

Aantal topsectorbedrijven: 194.
Bron: Panteia, 2013

6.4

Slaagkans bij verkrijgen van financiering

T o p s e ct o r be d r i jv e n s ch a t t e n hu n s l a a g k a n s f li n k h o g e r in
Slechts één op de vijf topsectorbedrijven denkt de te zoeken financiering niet of
niet volledig te kunnen aantrekken. Bij niet-topsectorbedrijven is dat bijna twee
keer zoveel. Ten opzichte van de meting in september 2012 is het verschil zelfs
nog iets groter geworden. Zie Figuur 8.
Figuur 8

100%

Verwacht men het gezochte vermogen aan kunnen trekken?

11%

10%
21%

9%

75%

11%

22%

17%

19%

Verwacht niet te
krijgen
Verwacht deels te
krijgen

50%
79%
60%

25%

Verwacht volledig te
krijgen

79%
62%

0%
Topsector
Geen
2013
topsector
2013

Topsector
Geen
2012-2 topsector
2012-2

Aantal topsectorbedrijven: 234.
Bron: Panteia, 2013

37

Van de bedrijven die de beoogde financiering niet of slechts gedeeltelijk denken
te kunnen krijgen, gaat ruim tweederde het wél proberen. Bij topsectorbedrijven
zijn het er wat minder, maar van een klein aantal.

6.5

Relatie slaagkans met gezochte bedrag

T o p s e ct o r be d r i jv e n z oe k e n g r o te r e f i n an c ie r in g s b e d r a ge n
Zoals uit Tabel 26 is af te lezen hebben topsectorbedrijven financiering gezocht
voor grotere bedragen dan niet-topsectorbedrijven, en geldt dat ook voor de in
het lopende jaar nog te zoeken financiering. Waar men de gezochte financiering
volledig binnenhaalt gaat het om grotere bedragen dan wanneer men niet of
slechts gedeeltelijk slaagt. Kortom, aanvragen voor kleinere bedragen worden
eerder afgewezen. Dit is deels een grootteklasse-effect: grote bedrijven vragen
grote bedragen, en hebben een (veel) betere kans die te krijgen.
Tabel 26

Toekenning en afwijzing, naar gezocht bedrag (gemiddeld gezochte bedragen *
€1.000)

Financiering gekregen /

Heeft financiering gezocht in
de afgelopen 12 maanden

Zoekt financiering in de

Topsectorbedrijven

Niet-topsectorbedrijven

verwacht, of niet

komende 12 maanden

Volledig

9.035

4.681

4.185

2.285

Niet of deels

3.457

3.694

1.720

1.100

Aantal topsectorbedrijven: 162 / 217.
Bron: Panteia, 2013

6.6

Alternatieve bronnen van financiering?

T o p s e ct o r be d r i jv e n z ie n w e in i g a l te r n a t i e v e n v o o r f in a n c ie r in g
Ziet men nog andere financieringsmogelijkheden voor zijn bedrijf dan via de
bank, familie of vrienden, dan wel zakelijke relaties? Op die vraag komt van topsectorbedrijven vaak geen antwoord zoals Tabel 27 laat zien. Die kunnen ook beter via bestaande kanalen in hun kapitaalbehoefte voorzien en hebben daarom
minder reden om zich die vraag te stellen. Zij noemen business angels of informal investors nog het vaakst als alternatief.
T o e li c h t i n g b i j d e t a b e l
Een ‘andere mogelijkheid’ (de laatste categorie van Tabel 27) heeft in de meeste
gevallen betrekking op uitgifte van (extra) aandelen of obligaties, en verder op
eigen geld van eigenaren en op subsidies en garanties van de overheid. Met name bij grote bedrijven noemt men aandelen en obligaties. Afgezien daarvan zijn
er nog: (toe)leveranciers, klanten, medewerkers, voorfinanciering door opdrachtgevers, speciale fondsen, inkoopcombinatie, en goederen in consignatie
zetten.

38

Tabel 27

Mogelijke alternatieven voor bank, familie of kennissen / relaties 1

Bron

Topsectorbedrijven

Niet-topsectorbedrijven

Geen genoemd

60%

47%

Factoring

2%

3%

Leasen of huren

3%

0%

Crowd funding

1%

1%

Business angel of investeerder

9%

14%

Kredietunie of coöperatieve financiering

0%

1%

Versneld innen bij debiteuren

1%

1%

Later betalen van schuldeisers

3%

3%

Aandelen uitgeven

5%

4%

Obligaties uitgeven

0%

1%

Eigen middelen inzetten

6%

7%

Subsidies

1%

0%

Leverancierskrediet

1%

1%

Andere mogelijkheid

6%

16%

Aantal topsectorbedrijven: 114.
Bron: Panteia, 2013

6.7

De belangrijkste punten op een rijtje

 Voor het lopende jaar verwachten topsectorbedrijven even vaak als andere
bedrijven behoefte aan financiering: 24%. Ten opzichte van de vorige meting
is dat voor topsectorbedrijven minder.
 Het gaat bij topsectorbedrijven vaker om uitsluitend vreemd vermogen: 16%
tegen 13%.
 De bestemming van de financiering is bij topsectorbedrijven wat vaker groei,
overnames en innovatie, bij andere bedrijven iets vaker herfinanciering en
herstructurering van de balans. De verschillen zijn echter niet groot.
 Banken zijn de voornaamste bron van de te zoeken financiering, voor topsectorbedrijven nog wat sterker dan voor andere bedrijven.
 Topsectorbedrijven zijn aanzienlijk optimistischer over hun slaagkans bij het
aantrekken van de beoogde financiering: 20% verwacht die niet of slechts
deels te kunnen krijgen, tegen 40% bij andere bedrijven.
 Topsectorbedrijven denken minder dan andere bedrijven over alternatieve financieringsmethoden, waarschijnlijk omdat zij die minder nodig hebben.

1

Deze vraag is alleen gesteld bij bedrijven die geen deel uitmaken van een moederbedrijf.

39

7

Financieringsbehoefte topsectoren

Dit hoofdstuk behandelt het totale bedrag aan financiering dat Nederlandse bedrijven in het afgelopen jaar hebben gevraagd en gekregen, en het bedrag waaraan zij dit jaar behoefte hebben, op basis van de bedragen die deelnemers aan
het onderzoek noemen. Tevens komen de gemiddeld per topsector gevraagde
bedragen aan de orde.

7.1

Totaalbedragen

G e z oc h t be d r a g
De berekende financieringsbehoefte in het afgelopen jaar en de verwachte behoefte in het lopende jaar zijn weergegeven in tabel 28. Het gaat om respectievelijk €15,6 miljard (afgelopen half jaar) en €14,75 miljard (verwacht voor komend jaar). De daadwerkelijk verkregen bedragen zijn te vinden in tabel 29.
Tabel 28

Totaalbedragen financieringsbehoefte * miljoen euro

Topsector

Financieringsbehoefte
afgelopen jaar

Agri & food

Verwachte financieringsbehoefte komende jaar

3.000

2.800

900

1.150

High tech

1.500

1.400

Chemie

2.550

2.350

Tuinbouw

450

600

Logistiek

2.050

1.500

Water

1.600

1.750

Creatieve industrie

1.600

950

Energie

1.950

2.250

Totaal topsectoren

15.600

14.750

Life science & health

Aantal topsectorbedrijven: 211 / 245.
Bron: Panteia, 2013

Op basis van Tabel 28 kan worden vastgesteld dat er grote verschillen zijn tussen topsectoren, en dat de financieringsbehoefte er sterk kan fluctueren. Van dat
laatste getuigt het verschil tussen de financieringsbehoefte in het voorbije jaar
en de verwachting voor het komende jaar: met name de topsectoren chemie en
creatieve industrie geven extreme uitslagen te zien. Het is enerzijds duidelijk dat
gedane of juist uitgestelde investeringen een grote rol kunnen spelen, maar anderzijds ook dat bij deze uitkomsten vraagtekens gezet kunnen worden: het gaat
om een vrij gering aantal bedrijven waarvan de vraag naar financiering wordt
‘uitvergroot’ naar de hele populatie. Dat zet de deur open voor het uitvergroten
van toevallige grote investeringen of een paar bedrijven met zulke investeringen
die toevallig wèl in de steekproef zitten.

40

Tabel 29 laat zien dat ook de slaagkans van financieringsaanvragen flink kan
verschillen per sector, overigens wél met dezelfde kanttekening bij de betrouwbaarheid van het percentage. Het valt op dat high tech, tuinbouw en uitgangsmaterialen en ook chemie de gezochte financiering relatief vaak niet of slechts
gedeeltelijk binnenhalen. Een factor met een aanwijsbare invloed op de slaagkans is de grootte van het bedrijf: kleine bedrijven krijgen veel vaker een afwijzing dan grote. Dat geldt dus ook voor topsectoren met veel kleinbedrijf. Tuinbouw en uitgangsmaterialen is zo’n sector, chemie echter zeker niet.
Tabel 29

Totaalbedragen verkregen en verwachte financiering * miljoen euro
Verkregen bedrag

Komende 12 maanden verwacht

Bedrag
* € mln.

procent v.
gevraagd

Bedrag
* € mln.

procent v.
gevraagd

2.400

79%

2.550

91%

Life science & health

800

90%

1.150

95%

High tech

850

57%

1.050

75%

Chemie

1.600

63%

2.100

89%

Tuinbouw

300

57%

550

91%

Logistiek

1.600

77%

1.350

91%

Water

1.250

78%

1.650

93%

Creatieve industrie

1.100

71%

550

74%

Energie

1.550

80%

2.150

95%

Totaal

11.450

73%

13.100

90%

Sector
Agri & food

Aantal topsectorbedrijven: 211 / 245.
Bron: Panteia, 2013

41

BIJLAGE I

Vragenlijst

Vraag V04
Hoeveel werknemers telt uw organisatie in Nederland?
Vraag V01
Maakt de organisatie waar u werkt deel uit van een moederbedrijf?
Vraag V02
Maakt uw bedrijf onderdeel uit van een beursgenoteerde onderneming?
Vraag V03
In welke bedrijfstak is uw bedrijf actief?
Vraag V05
Wat is ongeveer de jaaromzet van uw bedrijf in Nederland?
Vraag V05A2
Is de omzet of de werkgelegenheid bij uw bedrijf meer dan 60% hoger dan in
2009?
Vraag V06
Heeft u in de afgelopen 12 maanden uw kredietruimte bij de bank meer benut
dan daarvóór? Hieronder verstaan we ook het rood staan op een rekening courant.
Vraag V07
Heeft uw bedrijf in de afgelopen 12 maanden financiering gezocht buiten de bestaande kredietruimte?
Vraag V08
Heeft uw bedrijf in de afgelopen 12 maanden eigen vermogen gezocht, vreemd
vermogen (dat wil zeggen, geleend geld), of beide? Achtergestelde leningen
worden tot het eigen vermogen gerekend.
Vraag V09
Waarom heeft uw bedrijf gekozen voor financiering met eigen vermogen?
Vraag EXTRA1
Vond u extern eigen vermogen makkelijk te vinden?
Vraag V10
Waarom heeft u geen extern eigen vermogen gezocht?
Vraag V11
Waarom heeft u geen financiering gezocht?
Vraag V12
Voor welk doel of welke doelen zocht u financiering?

42

Vraag V13
Hoe groot was het financieringsbedrag dat u zocht?
Vraag V14
Heeft u het extra eigen vermogen of de achtergestelde lening die u zocht ook
aan kunnen trekken?
Vraag V15
Waarom is volgens u het extra eigen vermogen niet of niet volledig aangetrokken?
Vraag V16
Heeft u het extra vreemde vermogen dat u zocht ook aan kunnen trekken?
Vraag V17
Waarom is volgens u het extra vreemde vermogen [lening(en)] dat u zocht niet
of niet volledig aangetrokken?
Vraag V17A
Heeft u geprobeerd op een andere manier aan financiering te komen?
Vraag V17B
Kunt u kort aangeven op welke manier?
Vraag V17C
Is het gelukt om op een andere manier aan financiering te komen?
Vraag V18
Waar heeft u eigen vermogen of een achtergestelde lening aangetrokken?
Vraag V19
U noemde aandeelhouders. Gaat dat om:
1: converteerbare obligaties of achtergestelde leningen
2: aandelen of opties op aandelen
3: beide
Vraag V20
Waar heeft u vreemd vermogen aan kunnen trekken?
Vraag V21
Ik noem u enkele overheidsregelingen. Wilt u aangeven of u daar mee bekend
bent?
"de BMKB-regeling (Borgstelling MKB Kredieten)"
"de Groeifaciliteit"
"de Garantie Ondernemingsfinanciering"
"de Seed-faciliteit Technostarters"
"Innovatiekrediet of Innovatiefonds MKB+"
“WBSO”
“RDA”

43

Vraag V22
Heeft uw bedrijf bij het verkrijgen van krediet gebruik gemaakt van:
"de BMKB-regeling (Borgstelling MKB Kredieten)"
"de Groeifaciliteit"
"de Garantie Ondernemingsfinanciering"
"een <%~andere%> overheidsgarantie?"
Vraag V22B
Heeft uw bedrijf in het laatste verslagjaar gebruik gemaakt van WBSO of RDA?
Vraag V23
Wilt u met een rapportcijfer van 1 tot 10 uw oordeel over het nut aangeven van
de u bekende overheids-regelingen?
Vraag V24
Heeft uw bank een overheidsgarantieregeling aangeboden?
Vraag V25
Voor welk bruto leningbedrag heeft u gebruik gemaakt van de garantieregeling?
Vraag V26
Hoe lang duurde de behandeling van de financieringsaanvraag vanaf correcte indiening van alle gevraagde documenten?
Vraag V27
Hoeveel weken vindt u een aanvaardbare doorlooptijd?
Vraag V28
Welke percentage variabele en welk percentage vaste rente moet u betalen over
het totale kredietbedrag?
Vraag V29
Moest u extra onderpand bieden voor het krediet? U heeft immers nieuwe financiering aangevraagd.
Vraag V30
Wat was dat onderpand?
Vraag V31
Hoeveel procent eigen vermogen staat er op uw balans?
Vraag V32A
Is het absolute bedrag eigen vermogen van uw bedrijf de afgelopen 12 maanden
afgenomen?
Vraag V32B
Is het eigen vermogen van uw bedrijf als percentage van de balans de afgelopen
12 maanden afgenomen?
Vraag V33
Waarom is uw eigen vermogen afgenomen?

44

Vraag V33A
Welke andere mogelijke bronnen van financiering dan lenen bij de bank, bij zakelijke relaties of bij vrienden en kennissen ziet u voor uw bedrijf?
Vraag V34
Verwacht u de komende 12 maanden behoefte te zullen hebben aan extra eigen
vermogen, aan vreemd vermogen, aan beide, of aan geen van beide?
Vraag V35
Voor welk doel of welke doelen verwacht u behoefte te zullen hebben aan financiering?
Vraag V36
Hoe groot verwacht u dat het financieringsbedrag zal zijn dat u gaat zoeken?
Vraag V38
Verwacht u dat u financiering kunt krijgen?
Vraag V39
Bij wie verwacht u financiering te kunnen krijgen?
Vraag V40
Gaat u toch proberen financiering te verkrijgen?
Vraag V41A
Heeft uw bank in de afgelopen 12 maanden de kredietvoorwaarden aangepast?
Ik leg u een aantal mogelijke aanpassingen voor:
Rente.
Vraag V42A1
Is uw vaste rente verhoogd of verlaagd?
Vraag V42A2
Is uw variabele rente verhoogd of verlaagd?
Vraag V41B
Andere kosten zoals vergoedingen en provisies. Heeft uw bank deze de afgelopen
12 maanden aangepast?
Vraag V42B
Zijn deze verhoogd of verlaagd?
Vraag V41C
Beschikbare omvang van het krediet of kredietlijn. Heeft uw bank deze de afgelopen 12 maanden aangepast?
Vraag V42C
Is dit vergroot of verkleind?
Vraag V41D
Beschikbare kredietlooptijd. Heeft uw bank deze de afgelopen 12 maanden aangepast?

45

Vraag V42D
Is die verkort of verlengd?
Vraag V41E
Eisen omtrent onderpand. Heeft uw bank deze de afgelopen 12 maanden aangepast?
Vraag V42E
Zijn deze aangescherpt of versoepeld?
Vraag V41F
Eisen omtrent minimum aan solvabiliteit
Vraag V42F
Zijn deze aangescherpt of versoepeld?
Vraag V41G
Andere voorwaarden zoals garanties, doorlooptijden en procedures
Vraag V42G
Zijn deze aangescherpt of versoepeld?
Vraag EXTRA3
Welk rapportcijfer van 1 tot 10 geeft u voor uw eigen kennis van financiering en
hoe die te verkrijgen?
Vraag V43
Heeft u de afgelopen 12 maanden uw eigen voorwaarden voor het verstrekken
van krediet aan uw afnemers gewijzigd?

46

BIJLAGE II

Onderzoekverantwoording

In februari 2013 hebben in totaal 1.002 bedrijven uit topsectoren 1 de vragen van
de financieringsmonitor beantwoord 2 . Zij zijn verdeeld zoals weergegeven in 3 .
In alle topsectoren zijn minimaal 99 bedrijven bereikt.
Nadere analyse van de mate waarin men medewerking aan het onderzoek weigert levert aanzienlijke verschillen op, met energie als de topsector met de minste weigeraars, en agri & food, high tech en logistiek als sectoren met relatief
veel weigeringen. Het totaal percentage weigeringen (14%) is laag, veel lager
dan bij de eerste meting in september 2012. Dit is te danken aan het gebruik
van een panel van bedrijven die bij deze eerdere meting hebben aangegeven dat
zij nogmaals benaderd mochten worden met vragen over financiering.
Het grootbedrijf heeft vaker medewerking geweigerd (26% weigeringen), het
kleinbedrijf heeft juist vaker meegewerkt (8% weigeringen).
Tabel 30

topsectoren en weigeringen

Topsector

Aantal (abs.)

Aandeel weigeringen

Agri & food

153

27%

Life science & health

100

5%

High tech

116

21%

Chemie

100

6%

Tuinbouw

105

12%

Logistiek

122

19%

Water

100

5%

Creatieve industrie

107

10%

Energie

99

1%

1.002

14%

Alle topsectoren
Aantal topsectorbedrijven: 1.110
Bron: Panteia, 2013

1

Bedrijven zijn onderscheid als behorend tot een topsector op grond van hun sectorcode volgens
de standaardbedrijfsindeling (SBI). Hierbij is de in 2012 door het CBS opgestelde toedeling van
topsectoren naar sbi-code gebruikt. In de topsectoren water en energie is het adressenbestand
aangevuld met de ledenlijst van beide topsectoren.

2

Zie Bijlage 1 voor de vragen die zijn gesteld.

3

Het gaat hier om de aantallen zoals gemeten. In volgende tabellen zijn de aantallen herwogen
naar de werkgelegenheid per sector en grootteklasse in de totale Nederlandse bedrijvenpopulatie. Dit ter wille van representativiteit van de percentages in die tabellen voor het Nederlandse
bedrijfsleven.

47

Methodologie: financiering bedrijfsleven (hoofdstuk 2)
Hoofdstuk 2 brengt de financiële positie van het bedrijfsleven in de topsectoren
in beeld voor het jaar 2011, verbijzonderd naar sector en grootteklasse. De hiervoor gebruikte gegevens zijn gebaseerd op microdata van het Centraal Bureau
voor de Statistiek (CBS), geactualiseerd naar één recenter jaar en waar ten slotte de groep niet-rechtspersonen aan is toegevoegd.
Microdata
De CBS statistiek Niet-Financiële Ondernemingen (NFO) verzamelt de balans- en
resultatenrekeninggegevens van alle Nederlandse niet-financiële ondernemingengroepen met rechtspersoonlijkheid. Een koppeling met het Algemeen Bedrijven Register (ABR) voegt het aantal werkzame personen in een ondernemingengroep toe, benodigd om een grootteklasse indeling te kunnen maken op basis
van deze aantallen.
A c t u a l i se r i ng
Ten tijde van dit schrijven, hebben de meest recente NFO microdata betrekking
op het jaar 2010. Om het beschreven financiële beeld beter te laten aansluiten
op de in de rest van de monitor besproken periode, worden de microdata geactualiseerd opdat zij representatief zijn voor het jaar 2011. Om dit te bereiken,
maakt Panteia gebruik van REACH, een overzicht met jaarrekeninggegevens van
bedrijven die hun jaarcijfers gedeponeerd hebben bij de Kamer van Koophandel.
De groeicijfers uit REACH worden toegepast op de microdata uit 2010. De bedragen uit 2010 zijn geüpdatet met de ontwikkeling van de relevante posten op de
balans en resultatenrekening van bedrijven uit REACH die zowel in 2010 als 2011
hebben gedeponeerd. Voor alle cijfers over 2011 geldt daarom nog wel dat zij
onder voorbehoud zijn.
In tegenstelling tot bij de reguliere Financieringsmonitor zijn voor de afbakening
naar topsectoren geen randtotalen van de balans- en resultatenrekeningposten
voor het jaar 2011 gepubliceerd door het CBS. Onze resultaten kunnen hier dus
niet worden ingepast. De door Panteia uitgevoerde analyse geeft daardoor eerder
antwoord op de vraag: hoe staat de selectie bedrijven uit de topsectoren gemaakt over 2010 er een jaar later financieel voor?
N i e t - r e c ht sp e r s o ne n
Bedrijven zonder rechtspersoonlijkheid ontbreken in de financiële statistiek van
het CBS en moeten afzonderlijk benaderd worden. Dit gebeurt met behulp van
databestanden waarover Panteia de beschikking heeft en volgens een methodiek
die ook wordt toegepast binnen FAMOS 1 , een door Panteia ontwikkeld financieelanalytisch model, waarvoor dezelfde data gebruik wordt gemaakt.
O n d e r ne m in g e n gr o e pe n
De NFO bevat financiële gegevens naar ondernemingengroep. Op het niveau van
deze juridische entiteit worden de financiële beslissingen genomen. Praktisch gezien is dit een verzameling van alle ondernemingen die binnen de invloedsfeer
van een moedermaatschappij vallen. Dit is dus een bredere definitie dan die van

1

48

Zie Verhoeven, W., T. Span & A. Ruis (2013) - FAMOS 2013: a size-class based financial analysis
model, Panteia.

het individuele bedrijf en omvat meerdere bedrijfseenheden. Binnen het kleinbedrijf zijn deze twee begrippen doorgaans wel gelijk aan elkaar.
T o p s e ct o r e n
Voor het definiëren van de topsectoren is gebruik gemaakt van de afbakening die
door het CBS is opgesteld 1 . Ook de bedrijven geïdentificeerd op basis van ledenlijsten die zijn aangeleverd door brancheverenigingen zijn in de koppeling verwerkt. Omdat de financiële statistieken van het CBS op het niveau van de ondernemingengroep zijn, echter, “verdwijnt” een deel van de bedrijven op deze lijst
in de bovenliggende ondernemingengroep. Concreet kan het voorkomen dat diverse bedrijfseenheden die onder een ondernemingengroep vallen, zijn aangemerkt als behorend tot (verschillende) topsectoren. In deze situatie is de topsector waar het moederbedrijf toe behoort als uitgangspunt genomen.
N i e t te k o pp e l e n o n d e r n e m in g e n
De koppeling van het ABR aan het NFO gebeurd voor het grootste deel van de
waarnemingen op basis van het ondernemingengroep identificatienummer. De
rest van de observaties wordt gekoppeld op basis van het fiscaalnummer. Er
blijft een groep van ongeveer 12.000 bedrijven over die op beide nummers niet
gekoppeld kan worden. Al deze ondernemingen behoren tot de allerkleinste bedrijfjes in het kleinbedrijf. De in de rapportage gepresenteerde uitkomsten vormen daardoor een onderschatting van de omvang van het kleinbedrijf.
Tabel 31 geeft de verdeling van de niet te koppelen ondernemingen over de sectoren die onderscheiden worden in de reguliere Financieringsmonitor en helpt het
één en ander in perspectief te plaatsen. De handel en zakelijke diensten zijn het
sterkst vertegenwoordigd. De handelssectoren maken nauwelijks onderdeel van
de topsectoren: zij zijn uitgesloten van de smalle definitie van Agro & Food en
alleen een deel van de groothandel levert een bijdrage aan topsector Tuinbouw.
De zakelijke dienstensector is het meest prominent vertegenwoordigd in de topsector Creatieve Industrie.
Tabel 31

Sectorverdeling van niet te koppelen ondernemingen

Sector reguliere Financieringsmonitor

Aandeel niet te koppelen bedrijven

landbouw

6%

industrie

5%

bouwnijverheid

5%

handel

20%

horeca

3%

vervoer

3%

ICT en zakelijke diensten

53%

overige diensten

4%

Bron: Panteia

1

Zie CBS (2012) - Monitor topsectoren: Methodebeschrijving en tabellenset.

49

Nadere uitwerking kengetallen hoofdstuk 2
Deze bijlage bevat een nadere uitwerking van de kengetallen die in hoofdstuk 2 van de
rapportage worden gebruikt om de financiële positie van het Nederlandse bedrijfsleven in
beeld te brengen. De volgende tabel geeft een overzicht van de acht kengetallen en uit
welke balans- en resultatenrekeningposten zij zijn opgebouwd. De rechterkolom bevat de
posten zoals deze voorkomen in de Statistiek Niet-Financiële Ondernemingen (NFO) van het
CBS.
Tabel 32

Opbouw financiële kengetallen

Niveau of kengetal
Vaste activa =

Opbouw
Immateriële vaste activa + materiële vaste activa + deelnemingen +
langlopende vorderingen

Vlottende activa =

Voorraden + kortlopende vorderingen + handelsdebiteuren + liquide
middelen

Eigen vermogen =

Eigen vermogen

Kort vreemd vermogen =

Kortlopende schulden + handelscrediteuren

Lang vreemd vermogen =

Belang van derden + egalisatierekening + voorzieningen + langlopende
schulden

Solvabiliteit =
Liquiditeit (current ratio) =
Rentabiliteit eigen vermogen =

Eigen vermogen / totaal vermogen
Vlottende activa / kort vreemd vermogen
Netto winst / eigen vermogen

Bron: Panteia

In Tabel 33 zijn per topsector de betrouwbaarheidsintervallen weergegeven van
de gevonden percentages uit de eerste twee kolommen.
Tabel 33

betrouwbaarheidsintervallen bij Tabel 11

Volledig

Niet of deels

Topsector

gekregen

gekregen

Fout %

Agro & food

65%

35%

15,6

Life science & health

94%

6%

15,5

High tech

47%

53%

18,8

Chemie

53%

47%

32,6

Tuinbouw

64%

36%

22,2

Logistiek

60%

40%

19,2

Water

60%

40%

24,8

Creatieve industrie

43%

57%

22,9

Energie

74%

26%

21,5

Aantal topsectorbedrijven: 173
Bron: Panteia, 2013

50

Toelichting bij Tabel 33: er is 95% kans dat het gevonden percentage ligt tussen
de weergegeven waarde plus / minus de foutmarge. Bijvoorbeeld het percentage
in de topsector agro & food dat de gezochte financiering niet heeft gekregen ligt
tussen 19% en 51%: 35% plus / minus 15,6%. Conclusie: de foutenmarge is
groot. Oorzaak is het per sector geringe aantal bedrijven dat financiering heeft
gezocht.

51