Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

31 142

Wijziging van de Experimentenwet Kiezen op
Afstand in verband met de verlenging van de
werkingsduur van die wet

Nr. 55

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 mei 2016
Het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK)
onderzoekt al sinds geruime tijd de mogelijke introductie van een nieuw
model stembiljet. Om daar experimenten mee te kunnen uitvoeren bij
verkiezingen is een wijziging van de Tijdelijke experimentenwet stembiljetten en centrale stemopneming bij uw Kamer ingediend.
Met de mogelijke nieuwe modellen van de stembiljetten worden sinds
2012 testen gehouden. Uw Kamer ontving op 18 oktober 2013 daar een
eerste rapportage over (Kamerstuk 31 142, nr. 37). Bijgaand zend ik u de
rapportage over de testen die eind 2015 zijn gehouden1.
Naar mijn mening geeft deze rapportage een indicatie over de mate
waarin kiezers het stembiljet begrijpen als ze daarmee voor het eerst
worden geconfronteerd én er weinig tot geen voorlichting over wordt
gegeven. De test die eind 2015 is gehouden laat zien dat in dergelijke
omstandigheden 1,8% van de testpersonen niet goed met het stembiljet
overweg kan. In de testrapportage wordt overigens gesignaleerd dat een
deel van de testpersonen (uit eigen beweging) tegenover de testers heeft
verklaard «zo maar wat te hebben gedaan». Dat kan de uitkomsten van de
test negatief hebben beïnvloed. Ook bij eerdere testen is gebleken dat
onder testomstandigheden men minder geneigd is om nauwkeurig te zijn.
Zo is eind 2012 een test gehouden met het nieuwe model stembiljetten
met kiezers in het buitenland. Bij de test deed meer dan 14% van de
proefpersonen het fout. Bij de verkiezing van de leden van het Europees
Parlement werd een experiment gehouden, waarbij de stemmen dus echt
meetelden, met het nieuwe model stembiljet. Toen stemde 0,23% van de
kiezers in het buitenland ongeldig met het nieuwe model.

1

kst-31142-55
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 142, nr. 55

1

Verder is getest met bijzondere groepen van potentiële kiezers. Deze
proefpersonen hebben bij het uitvoeren van de test meer uitleg gekregen
over het stemmen met het nieuwe stembiljet.
• Allereerst is getest of blinden en slechtzienden met gebruikmaking van
een mal zelfstandig met het stembiljet zouden kunnen stemmen. De
gebruikte mal is ontwikkeld in samenwerking met de ontwerper die in
Duitsland de daar gebruikte mal heeft ontwikkeld. De uitkomsten van
dit deel van de test zijn positief. Alle proefpersonen die braille
beheersten konden met de mal zelfstandig stemmen. Van de blinden
en slechtzienden die geen braille beheersten kon bijna 83% zelfstandig
met de mal stemmen. Uiteraard moeten blinden en slechtzienden
uitleg en begeleiding krijgen om de mal te kunnen gebruiken.
• Verder is getest met laaggeletterden. De uitkomsten van de test met
het nieuwe model stembiljet zijn vergelijkbaar met de uitkomsten van
de test die door de Deskundigengroep (elektronisch stemmen en tellen
in het stemlokaal) is gehouden2. In die test is aan 30 laaggeletterden
gevraagd om met het huidige stembiljet te stemmen. Ruim 86%
slaagde daarin. In de test met het nieuwe model stembiljet hebben 38
van 41 proefpersonen goed met het stembiljet kunnen stemmen. Dat is
ruim 92%.
Ook is getest of het nieuwe model stembiljet elektronisch kon worden
geteld gebruikmakend van Optical Character Recognition3 (OCR) en hoe
lang dat duurde. Het elektronisch tellen van een «batch» van ca.
500 stembiljetten kost, inclusief de tijd voor het uitvouwen van de
stembiljetten door 2 personen en het printen van het telresultaat,
gemiddeld rond de 42 minuten.
Ten slotte bevat de rapportage van de testen nog een aantal naar mijn
mening bruikbare aanbevelingen voor het verder optimaliseren van het
stembiljet en het voorlichtingsmateriaal. De aanbevelingen zijn er
uiteraard op gericht om het percentage kiezers dat goed met het
stembiljet overweg kan te vergroten. Ik zal daarom van die aanbevelingen
gebruikmaken, als het wetsvoorstel door het parlement is aanvaard, en er
experimenten worden voorbereid.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
R.H.A. Plasterk

2

De uitkomsten van deze test zijn op 28 april 2016 aan de Tweede Kamer gezonden (Kamerstuk
33 829, nr. 15).
3
OCR is door commissie Van Beek geadviseerd voor het scannen en tellen van het stembiljet dat
door een stemprinter kan worden geprint.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 142, nr. 55

2