Werkplan

2023

2

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd

Inhoud
Inleiding 4
Actuele toezichtsonderwerpen 4
Integere bedrijfsvoering en zorgverwaarlozing 4
Publieke gezondheidszorg en infectiebestrijding 5
Kennisachterstand in de zorg 5
Maatschappelijke ontwikkelingen met effect op zorg en jeugdhulp
Zorg aan asielzoekers 6
Toezicht op arrestantencomplexen 6
Passende zorg 6
Dwang in de zorg 7
Toezicht op een veilige zorgrelatie 8
Suïcidepreventie
8
Toezicht Sociaal Domein (TSD)
8
Pandemische paraatheid 9
Geneesmiddelentekorten 9
Illegale handel en aanbod van geneesmiddelen 9
Toezicht op effectiviteit en veiligheid van medische hulpmiddelen
Toezicht op e-health (digitale zorg) 10
Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo)-toezicht 10
GGZ en Wet langdurige zorg (Wlz)-toezicht 11

6

9

Thema 1: Kwaliteit van persoonsgerichte zorg 11
Samenwerking in de zorg 12
Regionaal toezicht bij geestelijke gezondheidszorg (ggz) 12
Veranderingen in jeugdhulp 12
In ouderenzorg toezicht waar risico’s het grootst zijn 12
Complexe zorg in gehandicaptenzorg 13
Eerstelijnszorgverlener als spil in het zorgnetwerk 13
Veilige toepassing van geneesmiddelen door gerichte communicatie
Samen beslissen bij zorg door medisch specialisten 13

13

Thema 2: Beschikbaarheid zorg- en hulpverleners in een veranderende
arbeidsmarkt 13
Anders organiseren van de zorg 14
Tekorten aan specifiek opgeleide zorgprofessionals 14
Innovatieve werkwijzen bij jeugdhulp 15
Aantrekkelijk werk in verpleging en verzorging 15
Weloverwogen en uitlegbare keuzes 16

		

Werkplan 2023 3

Thema 3: Technologische vernieuwing in de zorg 16

Toezicht medische technologie onder nieuwe wetgeving
Digitale vernieuwing in eerstelijnszorg 17
Innovatieve productielijnen bij geneesmiddelen 18
Technologische ontwikkelingen in de jeugdsector 18
E-health (digitale zorg) en zelfcheck voor zorgaanbieders
Goede voorbeelden delen in gehandicaptenzorg 18
Internationaal toezicht Farmaceutische Producten 18
Internationaal strategischer sturen 18
Toezicht op poliovirushoudend-materiaal 19
Samenwerking met andere Europese lidstaten 20

16

18

Thema 4: Toezicht houden in de globaliserende wereld van producten 18
Internationaal toezicht Farmaceutische Producten
Internationaal strategischer sturen 18
Toezicht op poliovirushoudend-materiaal
19
Samenwerking met andere Europese lidstaten 20

18

Organisatiethema 1: Datagebruik in ons toezicht

20

Informatie en Meldingen Centrum levert informatie aan inspecteurs 20
Brede risicoanalyse uitvoeren 21
Data uit diverse bronnen gebruiken 21
Interne- en externe informatiebronnen voor een integrale risicobeoordeling

Organisatiethema 2: Doelmatigheid van onze organisatie 22
De IGJ als organisatie 22

De IGJ en haar medewerkers 22
De IGJ en haar budget 23
De IGJ in de digitale wereld 24
De IGJ in ontwikkeling 24
Eén IGJ 24
Toezicht met effect 25
Professionaliteit en vakmanschap 25
De IGJ en haar dienstverlening naar burgers en zorgaanbieders
De IGJ en haar informatievoorziening 26
De IGJ en opsporing & boetes 26

26

21

4

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd

Inleiding
Covid-19 heeft ons eens te meer laten zien hoe belangrijk goede gezondheidszorg en jeugdhulp zijn voor de
kwaliteit van leven van heel veel mensen. Dankzij de enorme inzet van zorg- en jeugdhulpprofessionals is de
kwaliteit van zorg en jeugdhulp in Nederland hoog. En dat willen we zo houden, daarom houden wij toezicht.
Tegelijkertijd staat de wereld niet stil en brengt dit kansen én risico’ s met zich mee. Er zijn grote vraagstukken
voor ons allemaal. Voor mensen die werken in de zorg en jeugdhulp, alle inwoners, voor bestuur en beleid en ook
voor ons toezicht. Denk aan personeelstekorten en aan de vele verschillende zorg- of jeugdhulpverleners waarmee
mensen te maken hebben. Daarnaast hebben we te maken met nieuwe ICT-toepassingen en e-health (digitale
zorg). De internationale markt van medische technologie en farmaceutische producten heeft weer zijn eigen
uitdagingen voor ons toezicht.
Aan deze thema’ s hebben wij in ons meerjarenbeleidsplan 2020-2023 ook organisatiethema’s voor onszelf
gekoppeld. Deze zien wij als voorwaarden om onze toezichtresultaten te kunnen bereiken. Dit gaat over
datagebruik in ons toezicht en doelmatigheid van onze eigen organisatie.
In dit werkplan vertellen we wat we binnen de bovengenoemde thema’s gaan doen in 2023. Wij beginnen met
een aantal actuele toezichtsonderwerpen. Zo geeft dit werkplan inzicht in de onderwerpen waar het komende jaar
extra aandacht voor zal zijn. Daar waar relevant verwijzen we naar de samenwerking met andere inspecties,
zoals binnen Toezicht Sociaal Domein.
We agenderen, signaleren, stimuleren en grijpen in waar nodig. Kortom: we doen wat nodig is. Toezicht met
effect, dat is waar we naar streven.

Actuele toezichtsonderwerpen
De IGJ houdt regulier toezicht op de kwaliteit en veiligheid van zorg bij een breed scala aan aanbieders. In dit
hoofdstuk gaan we in op een brede waaier aan actuele onderwerpen.
Dit betekent zeker niet dat de toezichtsonderwerpen die binnen de vier grote thema’s vallen minder actueel zijn.
Hierover vertellen we in de volgende hoofdstukken:
- Kwaliteit van persoonsgerichte zorg
- Beschikbaarheid zorg- en hulpverleners in een veranderende arbeidsmarkt
- Technologische vernieuwing in de zorg
- Toezicht houden in de globaliserende wereld van producten

Integere bedrijfsvoering en zorgverwaarlozing
De IGJ blijft zich in 2023 inzetten om zorgverwaarlozing als gevolg van niet-integere
bedrijfsvoering en fraude door zorgaanbieders terug te dringen. Het in april 2022 door de
Algemene Rekenkamer uitgebrachte rapport over de aanpak van zorgfraude (‘Een zorgelijk

		

Werkplan 2023 5

gebrek aan daadkracht’) vraagt om effectievere samenwerking. Verbetering van de
samenwerking met partners in de Taskforce Integriteit Zorgsector (TIZ) blijft daarom ook in
2023 speerpunt. Zo levert de IGJ een bijdrage aan het gebruik van het zogeheten
barrièremodel ‘complexe juridische structuren’ van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa). En
we werken binnen het project ‘Zicht op zorgaanbieders’ aan de verbetering van het
zogeheten JMV-dashboard.
Daarnaast is er in 2023 aandacht voor het intern verder ontwikkelen van het toezicht op de
thema’ s integere bedrijfsvoering en zorgverwaarlozing. Hiervoor is op 1 januari 2022 het
programma ‘Integere Bedrijfsvoering - Zorgverwaarlozing’ (IBZ) van start gegaan.

Publieke gezondheidszorg en infectiebestrijding
De IGJ gaat toezicht houden op hoe de versterking van de publieke gezondheidszorg en het
stelsel van infectieziektebestrijding wordt vormgegeven. Hiervoor toetsen we de
ontwikkelingen bij de GGD’en. Regionale vormen van samenwerking zijn hierbij voor ons
een belangrijk aandachtsgebied. Dit toezicht zal vooral stimulerend zijn. De IGJ vindt het
belangrijk dat voor iedereen en samen met iedereen het niveau van publieke gezondheid zo
goed mogelijk is. Juist ook voor mensen die kwetsbaar zijn door hun situatie. Hierom zijn
preventie in de zorg, bevorderen van gezonde leefstijl en jeugdgezondheidszorg belangrijke
onderliggende thema’s.

Kennisachterstand in de zorg
De IGJ ziet regelmatig dat zorgprofessionals onvoldoende op de hoogte zijn van geldende
wet- en regelgeving. Ook ziet de IGJ dat zorgverleners gebruik maken van digitale systemen
of medische hulpmiddelen die vragen om specifieke kennis. We stimuleren de ontwikkeling
van kennis, door bijvoorbeeld factsheets uit te brengen, presentaties te verzorgen op
congressen of informatie te verstrekken aan opleiders.

6

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd

Daarnaast stimuleren wij aandacht voor kennisontwikkeling bij zorgprofessionals,
bijvoorbeeld in gesprekken met koepels en individuele zorgaanbieders.

Maatschappelijke ontwikkelingen met effect op zorg en jeugdhulp
De jeugdsector is volop in beweging en is doorlopend een onderwerp van maatschappelijke
onrust en discussie. In 2023 volgen we enkele grote veranderingen in de jeugdzorg op de voet.
Zoals de afbouw/transformatie van de gesloten jeugdhulp en de ontwikkelingen rondom de
hervormingsagenda en het toekomstscenario jeugd- en gezinsbescherming.
De Nederlandse samenleving kan geconfronteerd worden met grote en onverwachte
ontwikkelingen. Deze kunnen effect hebben op het aanbod van zorg en jeugdhulp. Hier speelt
de IGJ op in. Zo zien wij toe op de vormgeving van zorg en jeugdhulp voor ontheemden uit
Oekraïne. Ook als dit in 2023 nog een belangrijk onderwerp blijkt te zijn.

Zorg aan asielzoekers
Gezien de druk op de asielketen, houdt de IGJ ook in 2023 nauw contact met de partijen in het
veld. Om zo zicht te houden op de toegankelijkheid en bereikbaarheid van zorg voor
asielzoekers. We beogen hiermee bij te dragen aan blijvende aandacht voor goede en
toegankelijke zorg aan asielzoekers. Ook onder de omstandigheden dat er veel instroom is.

Toezicht op arrestantencomplexen
We blijven betrokken partijen stimuleren om de zorgverlening te optimaliseren. We stimuleren
in 2023 het komen tot structureel overleg door zorgaanbieders met politie en Openbaar
Ministerie (OM), en het (laten) onderzoeken van incidenten en calamiteiten op basis van een
meldingenstructuur zoals die ook met penitentiaire inrichtingen (gevangenissen) overeen
gekomen is. Hiermee beogen we het leren van en met elkaar te versterken en de kwaliteit van
zorg te laten verbeteren.

Passende zorg
Passende zorg is ook voor de IGJ een actueel thema en zal mede worden bepaald aan de hand
van de afspraken in het Integraal Zorgakkoord. Een belangrijk aspect voor de IGJ hierin is
persoonsgerichte zorg (hoofdstuk 3). Hierbij richt de IGJ zich vooral op risicobeheersing en
kwaliteitsverbetering. We houden rekening met zorg geleverd in ketens en netwerken. Ook
sluit de IGJ aan bij bredere maatschappelijke ontwikkelingen zoals de ontwikkelingen op de
arbeidsmarkt.
Dat doen we op verschillende manieren:
- We dragen bij aan de duurzame inzetbaarheid van zorgverleners. Bijvoorbeeld door te kijken
naar verpleegkundig leiderschap en het verminderen van registratielasten.
- We richten ons toezicht op die vormen van zorg waarbij de spanning tussen kwaliteit en
beschikbaarheid een risico vormt. Zoals de acute zorg en de Intensive Care.
- We sluiten nog nadrukkelijker aan bij ontwikkelingen in het zorgveld. Bijvoorbeeld ‘Tijd
voor Verbinding’, onder meer door de doorontwikkeling van verbeterdoelen.
- We gaan verder met de vernieuwing van ons incidententoezicht, waarbij we instellingsbreed

		

Werkplan 2023 7

op de werkvloer kijken naar de verbeteringen in de patiëntenzorg.
- We versterken de continue toezichtrelatie met grote particuliere klinieken om ook daar de
toekomstbestendige kwaliteitsverbetering vanuit ons toezicht te kunnen ondersteunen.
- We zetten in op regiogericht toezicht in onder andere de eerstelijn, en bijvoorbeeld op
samenwerking in de acute zorg en samenwerking in de geboortezorg;
- We richten ons in ons toezicht op samenwerking in de keten van bijvoorbeeld jeugd – GGZ.
Maar ook samenwerking en samenhang binnen netwerken in de zorg voor mensen met een
licht verstandelijke beperking.
- We hebben in ons toezicht aandacht voor goede indicatiestelling in de wijkverpleging en de
leidraad herkenbare en aanspreekbare teams (thuis en wijkverpleging)
We werken samen in regioketenteams. Waarbij we vanuit ons toezicht bijdragen aan de
samenwerking tussen zorgaanbieders in verschillende sectoren. Zoals de eerste lijn, de
medisch specialistische zorg en de ouderenzorg.

Dwang in de zorg
In het toezicht besteedt de IGJ aandacht aan dwang in de zorg. Juist omdat het in situaties van
dwang in de zorg vaak om kwetsbare patiënten/cliënten gaat, verwachten wij dat
zorgaanbieders hier terughoudend en zorgvuldig mee omgaan.
De IGJ wil bijdragen aan het realiseren van de doelstellingen van de Wet zorg en dwang (Wzd)
en de Wet verplichte ggz (Wvggz). Dit betekent: versterking van de rechtspositie van cliënten,
vermindering van dwang in de zorg en stimuleren van de kwaliteit van de (verplichte en
onvrijwillige) zorg. In 2023 hebben we aandacht voor de inbedding van de aandacht voor dit
onderwerp in het reguliere toezicht. Daarnaast hebben we in 2023 aandacht voor zowel het
intramurale als ambulante perspectief. En we zetten in op verdere ontwikkeling van het
datagericht toezicht op de toepassing van de Wvggz en de Wzd .

8

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd

Geweld in afhankelijkheidsrelaties
Geweld in afhankelijkheidsrelaties is een maatschappelijk probleem. Onder andere in de zorg
en jeugdhulp wordt daarom gewerkt met de Meldcode huiselijk geweld en kindermishande­
ling. De IGJ ziet toe op het gebruik van de meldcode, hierin wordt
samengewerkt met andere inspecties die actief zijn met toezicht binnen het sociaal domein.

Toezicht op een veilige zorgrelatie
De IGJ blijft zich in 2023 inzetten voor het belang van veiligheid in zorgrelaties. Met onze
hernieuwde toezichtsvisie vraagt de inspectie aandacht voor het risico op (seksueel)
grensoverschrijdend gedrag door zorgverleners. Onze interventies in 2022 waren gericht op het
vergroten van het bewustzijn en het agenderen van preventie. Zo helpen we de zorg om
(seksueel) grensoverschrijdend gedrag door zorgverleners zoveel mogelijk te voorkomen.
In 2023 verbreedt onze aandacht naar de mate waarin het zorgveld al preventieve maatregelen
treft en handelt als het toch gebeurt. In 2023 gaat de inspectie hier in toezichtsbezoeken en in
meldingen over seksueel grensoverschrijdende gedrag meer aandacht aan geven. Dit is in het
toezicht binnen diverse sectoren al zichtbaar.

Suïcidepreventie
De IGJ zet zich in voor suïcidepreventie, ook als ondertekenaar van de Landelijke Agenda
Suïcidepreventie 2021 -2025. In diverse delen van de zorg en jeugdhulp kijkt de IGJ of er oog is
voor dit onderwerp en geeft aanbevelingen of vraagt om het nemen van verbetermaatregelen.
Suïcidepreventie is één van de thema’s waar we ons in 2023 in het kader van multitoezicht op
richten. Dit is het gezamenlijk uitvoeren van toezichtonderzoek naar een domeinoverstijgend
vraagstuk of thema vanuit verschillende domeinen en gezichtspunten.

Toezicht Sociaal Domein (TSD)
In het samenwerkingsverband Toezicht Sociaal Domein (TSD) werken vier rijksinspecties
samen: IGJ, Inspectie Justitie en Veiligheid, Inspectie van het Onderwijs en de Nederlandse
Arbeidsinspectie. Gezamenlijk houden we toezicht op de werking van het stelsel van zorg/
jeugdhulp en sociale ondersteuning in het sociaal domein. Hierbij kijken we naar
maatschappelijke problemen rond onderwijs, jeugd, zorg, welzijn, wonen, veiligheid, werk en
inkomen. Door het gezamenlijk uitvoeren van toezichtonderzoek naar een
domeinoverstijgend vraagstuk of thema vanuit verschillende domeinen en gezichtspunten
(‘multitoezicht’) versterken we de uitvoering én de onderlinge samenwerking. De IGJ werkt
bijvoorbeeld, zoals hierboven verteld, bij suïcidepreventie samen met de andere inspecties
binnen TSD.
Speerpunten zijn het toezicht op samenwerking om tot integrale zorg en ondersteuning te
komen en het onderzoeken van hardnekkige knelpunten. Ook gaat het om te leren door
reflectie en te evalueren. Op deze manier geven de vier inspecties in 2023 inzicht in het
functioneren van het gezamenlijke stelsel van zorg/jeugdhulp en sociale ondersteuning. Ook
laten wij zien welke factoren een goede uitvoering helpen of belemmeren.

		

Werkplan 2023 9

Pandemische paraatheid
Ook in 2023 blijft de IGJ alert op de kwaliteit van de zorg wanneer die onder spanning komt
door de coronacrisis. Zorgverleners en zorgbestuurders spannen zich in om cliënten en
patiënten goed te helpen. Wij ondersteunen dit door mee te denken over oplossingen die
soms nodig zijn om zorg te kunnen blijven bieden. We houden zicht op de deugdelijkheid van
producten en hulpmiddelen die nodig zijn bij de bestrijding van COVID-19.
Ook betrekken we het perspectief van cliënten en patiënten bij ons toezicht door aandacht te
geven aan uitgestelde zorg en de gevolgen hiervan. Ondertussen zijn we waakzaam waar het de
paraatheid betreft voor volgende crises in de zorg. We evalueren onze rol als toezichthouder in
de pandemie, we bestendigen wat goed ging en brengen verbeteringen aan als daar reden voor
is. Daarnaast is de IGJ beschikbaar voor vragen en informatieverzoeken van de Parlementaire
Enquêtecommissie COVID-19.

Geneesmiddelentekorten
De IGJ blijft zich inzetten om beschikbaarheidsproblemen te voorkomen of op te vangen. In
2023 treedt de beleids­­regel rondom de zogeheten gekwantificeerde voorraadverplichting in
werking. Deze wordt aan het eind van 2023 geëvalueerd door alle betrokken partijen,
waaronder de IGJ. Verder sluiten we aan bij internationale samenwerkingsverbanden om
geneesmiddelentekorten aan te pakken. De geneesmiddelensector is immers een
internationale keten. Bovendien besteden we, samen met het College Beoordeling
Geneesmiddelen (CBG), veel aandacht aan de communicatie bij kritische tekorten.

Illegale handel en aanbod van geneesmiddelen
De IGJ blijft zich bezig houden met het tegengaan van illegaal aanbod van en illegale handel in
geneesmiddelen. Illegale handel is een risico voor de patiënt. Om effectief te zijn is
samenwerken in de keten van toezicht van groot belang. We doen onderzoek naar meldingen
met een hoog risico op illegale handel, import/exportonderzoek. Ook doen we risicogestuurd
onderzoek bij bedrijven op basis van data-analyse. We werken samen met diverse partijen
waaronder douane, het Openbaar Ministerie en de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit.

Toezicht op effectiviteit en veiligheid van medische hulpmiddelen
De IGJ ziet erop toe dat marktpartijen zich houden aan geldende wet- en regelgeving. Dit houdt
in dat fabrikanten veilige medische hulpmiddelen ontwikkelen en deze op de markt brengen
volgens de eisen die de wet daaraan stelt. Ook ziet de IGJ er op toe dat zorgaanbieders zorgen
voor een goede omgeving voor een veilig gebruik van medische technologie. Wij verwachten
van de betrokken zorgprofessionals dat zij zorgen voor een omgeving waarin aandacht is voor
veiligheid. Dit doen zij door een adequate inrichting en borging van het risicomanagement
rondom de inzet van medische technologie. Ook verwachten wij van zorgprofessionals dat zij
zich bewust zijn van de risico’s van de inzet van medische technologie.
Hoe gaat de IGJ in 2023 toezicht houden op medische technologie? Ons toezicht is vooral
gericht op het beperken of beheersen van de risico’s ten aanzien van de veiligheid van medische

10

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd

hulpmiddelen en veilig gebruik daarvan door zorgverleners. Immers, aan het verlenen van zorg
én het gebruik van medische hulpmiddelen zullen altijd risico’s verbonden zijn.
Medische hulpmiddelen worden gebruikt voor diagnostiek of behandeling in de zorg.
Voorbeelden zijn implantaten zoals pacemakers of protheses, medische apparatuur zoals een
MRI-scanner, een beademingstoestel of chirurgische instrumenten, maar ook bijvoorbeeld
software zoals een medische app op een smartphone.

Een aparte groep medische hulpmiddelen zijn de in-vitrodiagnostica (IVD’s). IVD’s zijn medische hulpmiddelen, inclusief
laboratoriumapparatuur, die gebruikt worden bij diagnostische testen op lichaamsmateriaal. Zo helpen ze in het
laboratorium ziektes, aandoeningen of afwijkingen vaststellen. Ze helpen artsen bij het stellen van een diagnose of het
volgen van een behandeling. IVD’s worden toegepast in laboratoria in het ziekenhuis, maar ook door huisartsen in hun
praktijk. Bijvoorbeeld om urine te onderzoeken op een infectie. Daarnaast zijn er IVD’s die iemand zelf thuis kan
gebruiken. Voorbeelden hiervan zijn een zwangerschapstest, een bloedglucosemeter en een Covid-19 zelftest.
Post-market surveillance (PMS) is de verzameling van activiteiten die een fabrikant structureel moet uitvoeren om de
veiligheid en prestaties van zijn hulpmiddel te monitoren vanaf het moment dat dit hulpmiddel eenmaal op de markt is
gebracht. De fabrikant neemt deze inzichten continu mee in haar risico-baten afweging van het product en draagt
indien nodig zorg voor correctieve acties om de veiligheid van het hulpmiddel te blijven borgen.
Vigilantie gaat over de activiteiten die horen bij het opsporen, beoordelen, begrijpen en voorkomen van ernstige
incidenten met medische hulpmiddelen. Vigilantie is een onderdeel van post-market surveillance.

Toezicht op e-health (digitale zorg)
De zorg wordt steeds afhankelijker van digitale mogelijkheden. Denk aan ontwikkelingen als
e-consulten en telemonitoring van patiënten op afstand. Dit brengt veel goeds voor patiënten
en zorgverleners. Tegelijkertijd kan het de zorg kwetsbaar maken voor risico’s zoals uitval van
belangrijke informatiesystemen. Bij ziekenhuizen is het al voorgekomen dat cruciale
zorgprocessen en daarmee zorgverlening hierdoor tijdelijk stil kwamen te liggen.
Daarom wordt goede informatiebeveiliging steeds belangrijker. In de zorgsector moet daarin
nog veel verbeterd worden. De IGJ gaat hierop dit jaar extra toezien, te beginnen bij
ziekenhuizen. Het uitgangspunt is dat alle ziekenhuizen eind 2023 aantoonbaar voldoen aan
de wettelijke norm voor informatiebeveiliging NEN 7510. Dat betekent dat de
informatiebeveiliging structureel bewaakt, geëvalueerd en verbeterd wordt. Daarnaast blijven
ook andere aspecten rondom de kwaliteit van de inzet van e-health (digitale zorg) onze
aandacht houden. Denk hierbij aan persoonsgerichte zorg en goede processen bij
zorgaanbieders voor het invoeren van e-health (digitale zorg).

Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo)-toezicht
Mede als gevolg van de door de IGJ in de afgelopen jaren gerapporteerde knelpunten worden er
in 2023 concrete maatregelen genomen met als inzet een aanscherping van de kwaliteit van het
Wmo-toezicht. Dit vergt waarschijnlijk aanpassing van de Wmo. Bij de vormgeving van deze
maatregelen is de IGJ in een adviserende rol betrokken. Daarnaast zal de IGJ ook in 2023
samenwerking zoeken met Wmo- toezichthouders. Verder gaan we zoals gebruikelijk ook in

		

Werkplan 2023 11

2023 weer rapporteren aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de kwaliteit
van het Wmo-toezicht. Hierbij letten we vooral op of de eerste stappen worden gezet om te
werken in de richting van de hiervoor bedoelde maatregelen om de kwaliteit van dat toezicht te
versterken.

GGZ en Wet langdurige zorg (Wlz)-toezicht
Na een bezoekronde en rapportage in 2022 in het kader van de Wlz, heeft de afdeling ggz
blijvend aandacht voor Wlz. Het onderwerp is onderdeel van het toezichtsgereedschap.

Thema 1: Kwaliteit van persoonsgerichte zorg
Persoonsgerichte zorg/jeugdhulp is afgestemd op iemands persoonlijke behoeften, wensen en voorkeuren.
Deze zorg/jeugdhulp is gericht op het verbeteren van de kwaliteit van leven en wordt steeds belangrijker. Hierbij
is de tendens om mensen meer in de thuissituatie te behandelen. Thuis hebben mensen vaak te maken met
verschillende zorg- of (jeugd)hulpverleners. Om persoonsgerichte zorg/jeugdhulp te kunnen bieden, moeten zij
steeds meer met elkaar samenwerken in een netwerk rondom de patiënt of cliënt/jongere.
Deze ontwikkelingen hebben vanzelfsprekend een plek in het toezicht van de IGJ. Zo houden we toezicht op de
samenwerking tussen zorgaanbieders. Het kan gaan over samenwerking binnen een regio of bovenregionaal,
rond een bepaalde doelgroep of een actueel urgent thema. Wij kijken hier naar werkzame elementen in de
samenwerking en wat hierin beter kan, zodat persoonsgerichte zorg zo goed mogelijk vorm blijft krijgen.
Zowel formele als informele of ad hoc vormen van samenwerking krijgen aandacht.
Persoonsgerichte zorg is essentieel voor goede en veilige zorg/jeugdhulp. Hieronder wordt van een aantal
sectoren beschreven hoe zij hiermee bezig zijn.

12

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd

Samenwerking in de zorg
Het is steeds belangrijker om goed samen te werken in de zorg. Er ontstaan op steeds meer
plaatsen samenwerkingsverbanden tussen zorgverleners. Te denken valt bijvoorbeeld aan de
oprichting of intensivering van Verloskundig Samenwerkingsverbanden (VSV’ s) en de Zorg
Coördinatie Centra (ZCC’ s). Denk ook aan de rol van huisartsen en de samenwerking in de
jeugdketen. Intern en met Toezicht Sociaal Domein (TSD) geven we hier verder vorm aan. De IGJ
stimuleert deze vormen van samenwerking en ziet toe dat de samenwerking bijdraagt aan veilige
en kwalitatief goede zorg.

Regionaal toezicht bij geestelijke gezondheidszorg (ggz)
We doen regionaal risicogericht toezicht bij bestaande, maar ook bij nieuwe en onbekende
zorgaanbieders binnen de geestelijke gezondheidszorg (ggz). Hiermee krijgen we het aanbod van
zorg en de regionale risico’s beter in beeld. Ook besteden we in ons toezicht aandacht aan
gedwongen zorg met als doel bescherming van de meest kwetsbaren.

Veranderingen in jeugdzorg
Wij volgen enkele grote veranderingen in de jeugdzorg op de voet zoals hervormingsagenda,
afbouw gesloten jeugdzorg en toekomstscenario. Hierbij stellen wij steeds het kind en diens
gezin centraal. Ook houden wij in 2023 oog voor de kinderen en gezinnen die nú jeugdzorg
ontvangen, of er nog op wachten. Dit doen wij zowel vanuit ons risicogestuurde toezicht als
vanuit een meer thematische aanpak.

In ouderenzorg toezicht waar risico’s het grootst zijn
We richten ons toezicht in de ouderenzorg op zo’n manier in dat we onze capaciteit daar inzetten
waar de risico’s het grootst zijn. Zo draagt de IGJ bij aan veilige en persoonsgerichte zorg.
Bovendien is het thema persoonsgerichte zorg altijd onderdeel van inspectiebezoeken (in al
onze toetsingskaders komt dit thema terug).

		

Werkplan 2023 13

Omdat mensen langer thuis blijven wonen focussen we ons toezicht, naast de
verpleeghuiszorg, nog meer op de wijkverpleging .

Complexe zorg in gehandicaptenzorg
De kwaliteit van complexe zorg in de gehandicaptenzorg is onder meer sterk afhankelijk van
het goed functioneren van een team zorgverleners. Een team dat de zorg goed afstemt op de
behoeften van de cliënten. En het faciliteren en het scheppen van de juiste randvoorwaarden
hiervoor door de zorgaanbieder. Dit staat in de praktijk regelmatig onder druk.
In 2023 zetten we ons inventariserend thematisch toezicht voort bij zorgaanbieders met
cliënten met een ernstig verstandelijke beperking (EVB) en moeilijk verstaanbaar gedrag. Het
doel is goede voorbeelden van complexe zorg te vinden.

Eerstelijnszorgverlener als spil in het zorgnetwerk
De eerstelijnszorgverlener (huisarts, tandarts, apotheker, paramedici zoals de fysiotherapeut,
acute zorgverleners zoals de ambulanceverpleegkundige e.d.) is meestal de spil in een
zorgnetwerk en de start van een zorgketen. De eerstelijnszorg kan daarmee een belangrijke
bijdrage leveren aan de juiste zorg, op het juiste moment door de juiste zorgverlener.
We stimuleren de samenwerking tussen zorgverleners door dit onderwerp mee te nemen in al
onze toezichtactiviteiten. We onderhouden contacten met zorgkoepels en patiënten- en
cliëntenorganisaties, zodat wij tijdig ontwikkelingen kunnen signaleren en agenderen. Bij de
afhandeling van meldingen houden we oog voor het perspectief van de burger en de patiënt.
Waar mogelijk betrekken wij patiënten en burgers actief in de afhandeling van meldingen.
Daarnaast werken we aan de analyse van de meldingen, zodat wij op basis van waargenomen
trends kunnen agenderen en stimuleren richting politiek, beleidsmakers, zorgverleners en
burgers.

Veilige toepassing van geneesmiddelen door gerichte communicatie
We doen gerichte communicatie over veilige toepassing van geneesmiddelen. Bijvoorbeeld
door te waarschuwen voor de risico’s van illegale geneesmiddelen of te informeren bij
tekorten. Ook verminderen we de administratieve last bij de aanvraag van levering op
artsenverklaring.

Samen beslissen bij zorg door medisch specialisten
Tijdens inspectiebezoeken en gesprekken met zorgaanbieders en patiënten binnen de medisch
specialistische zorg, spreekt de IGJ over verschillende aspecten van persoonsgerichte zorg.
Hierbij gaat het onder meer over de uitgangspunten van ‘Samen Beslissen’ en de aandacht voor
patiëntveiligheid. En ook over het zicht op uitkomsten van en ervaringen met zorg. Wij
bespreken de wijze waarop deze informatie wordt gebruikt voor leren en verbeteren. En het
gesprek gaat over de manier waarop de zorg in samenspraak met patiënten en professionals
wordt georganiseerd.

14

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd

Thema 2: Beschikbaarheid zorg- en hulpverleners in
een veranderende arbeidsmarkt
Op veel plekken in de zorg en jeugdhulp zijn niet altijd genoeg medewerkers, of ze hebben niet allemaal de juiste
kennis en ervaring. Dit heeft onvermijdelijk gevolgen. Niet alleen voor de toegankelijkheid en de kwaliteit van
zorg, maar ook voor het welzijn van de zorg- en hulpverleners zelf. Als inspectie zien we in de praktijk de effecten
hiervan. Daarom willen wij vanuit onze rol bijdragen aan het onder de aandacht brengen van deze problemen en
de oorzaken. Die proberen we dan op de politieke agenda te krijgen. Overigens vinden we het welzijn van
zorg- en jeugdhulpverleners altijd van belang, ook als de arbeidsmarkt ruimer is. In ons toezicht hebben wij daar
aandacht voor.
Personeelstekorten spelen in meer of mindere mate in alle sectoren waarop de IGJ toezicht houdt. Wij hebben een
signalerende en agenderende rol voor waar de beschikbaarheid kwetsbaar is. In onze toezichtsactiviteiten
monitoren we of zorgaanbieders zich voldoende inspannen om de beschikbaarheid op peil te houden. En of de
gekozen oplossingen voldoen aan de normen. Hieronder lichten we ter illustratie de activiteiten van een aantal
sectoren uit.

Anders organiseren van de zorg
In de gehandicaptenzorg, maar ook in andere sectoren zoals bijvoorbeeld bij de huisartsen, de
wijkverpleging en in de jeugdzorg, wordt het arbeidsmarktvraagstuk steeds duidelijker
merkbaar. Aanbieders willen onder meer nagaan of het anders organiseren van de zorg een
bijdrage kan leveren. Bijvoorbeeld door functiedifferentiatie of inzet van technologische
ontwikkelingen. In ons toezicht willen we deze initiatieven volgen om zicht te houden op de
kwaliteit en veiligheid van de zorg voor de cliënten. Ook delen we goede voorbeelden en
aandachtspunten voor zorgaanbieders.
Voor de verpleeghuiszorg wordt in 2022 en 2023 onder regie van het Zorginstituut Nederland
gewerkt aan de doorontwikkeling van het kwaliteitskader Verpleeghuiszorg. Daarbij wordt
ingezet op meer ruimte voor informele zorg, taakdelegatie en de inzet van technologie. De IGJ
is aangesloten op dit traject. Zo zorgen wij dat wat noodzakelijk is voor toezicht op een
passende wijze wordt verankerd in het doorontwikkelde kwaliteitskader.

Uitzendbureaus in de zorg
Door de krappe arbeidsmarkt maken zorgaanbieders geregeld gebruik van uitzendbureaus. Een
trend die bijvoorbeeld zichtbaar is bij tandartsen en ambulancepersoneel. De IGJ volgt deze
trend en onderzoekt wat dit betekent voor de kwaliteit en veiligheid van zorg.

Tekorten aan specifiek opgeleide zorgprofessionals
De publieke gezondheidszorg heeft te maken met tekorten aan specifiek opgeleide artsen en
verpleegkundigen. Zoals artsen en verpleegkundigen infectieziektebestrijding of forensisch
artsen. De IGJ gaat in haar toezicht na hoe GGD en andere organisaties hiermee omgaan.
Leiden tekorten praktisch tot operationele problemen? Dan is de IGJ als toezichthouder
aangesloten om zicht te houden op tijdelijke overbruggingsmaatregelen.

		

Werkplan 2023 15

Wachtlijsten omlaag door netwerken in geestelijke gezondheidszorg (ggz)
In de geestelijke gezondheidszorg (ggz) houdt de IGJ regionaal toezicht op de toegang en
continuïteit van de ggz. Hierbij letten we op de samenwerking in netwerken tussen huisartsen,
ggz-aanbieders en het sociaal domein. Deze samenwerking helpt om wachtlijsten terug te
dringen en zorgt voor betere inzetbaarheid van personeel. Ook via het incidententoezicht
geven we aandacht aan samenwerking in netwerken.

Innovatieve werkwijzen bij jeugdhulp
In de jeugdhulp wordt ruimte gegeven aan innovatieve werkwijzen. Denk bijvoorbeeld aan de
doorbraakaanpak in de jeugdbescherming, taakdifferentiatie of verdere digitalisering. De IGJ
beoordeelt innovaties vanuit het perspectief van kinderen en hun ouders en stelt de outcome
voorop. De hulp moet kwalitatief goed zijn en op tijd worden ingezet. Ook letten wij
vanzelfsprekend op ontwikkelingen op de arbeidsmarkt, zoals bijvoorbeeld de inzet van zzp’ers
en/of zij-instromers.

Aantrekkelijk werk in verpleging en verzorging
Binnen verpleging en verzorging zet de IGJ haar positie als toezichthouder in om het belang
van aantrekkelijk werk in de zorg te agenderen en te stimuleren. Zo letten wij op de
inspanningen van organisaties om medewerkers te behouden en te zorgen voor een goede
organisatiecultuur en een goed werkklimaat.

Nieuwe oplossingen brengen nieuwe risico’ s
Net als in andere sectoren zoeken ook de zorgverleners in de eerstelijnszorg (huisarts, tandarts,
apotheker, paramedici zoals de fysiotherapeut, acute zorgverleners zoals de
ambulanceverpleegkundige e.d.) naar oplossingen om toch goede zorg te kunnen blijven

16

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd

leveren. Oplossingen waarvoor gekozen wordt zijn bijvoorbeeld taakdelegatie,
taakdifferentiatie en digitalisering. Deze oplossingen kunnen helpen, maar brengen ook
nieuwe risico’ s met zich mee. Helaas wordt soms ook noodgedwongen gekozen voor het
verlagen van de kwaliteitsnorm. Of zelfs voor het helemaal stoppen met het aanbieden van
zorg, omdat de zorgaanbieder niet meer kan voldoen aan de kwaliteitseisen en normen.
In onze toezichtactiviteiten monitoren wij of zorgverleners zich voldoende inspannen om
beschikbaarheid op peil te houden. En ook of de gekozen oplossingen voldoen aan de normen.
Als wij constateren dat normen worden geschonden treden we op. Daar waar
overmachtssituaties ontstaan hebben we een signalerende en agenderende rol naar andere
partijen.

Weloverwogen en uitlegbare keuzes
Onder andere binnen de medisch specialistische zorg is de IGJ als toezichthouder betrokken bij
situaties waarin er vanuit schaarste afwegingen gemaakt moeten worden. Dit gebeurt dan in de
driehoek van publieke waarden: kwaliteit, toegankelijkheid en betaalbaarheid. Dit kan
gevolgen hebben voor de kwaliteit van zorg. De IGJ ziet erop toe dat er hierbij nog steeds
sprake is van veilige en menslievende zorg. Wij vinden het belangrijk dat zorgverleners in die
situatie weloverwogen en uitlegbare keuzes maken. Waarbij zij zelf kunnen rekenen op
ruggensteun en troost.

Thema 3: Technologische vernieuwing in de zorg
Technologische vernieuwingen in de zorg volgen elkaar snel op. Nieuwe ICT-toepassingen brengen
mogelijkheden en kansen. Medische technologie wordt vaker thuis gebruikt. Patiënten krijgen meer inzicht in
hun gezondheid. De zorg zal beter aansluiten bij hun leefomgeving. Dankzij e-health (digitale zorg) kunnen
zorgverleners, patiënten/cliënten en mantelzorgers bijvoorbeeld onderling communiceren en hebben ze gedeelde
inzage in het medisch dossier.
Tegelijk brengen deze ontwikkelingen nieuwe risico’s met zich mee. Technologie werkt niet altijd zoals verwacht.
Ook vraagt het gebruik ervan om veranderingen in zorgorganisaties zoals nieuwe werkwijzen, nieuwe kennis en
aandacht voor mogelijk risico’s. Normen op dit gebied ontbreken vaak nog. De groeiende afhankelijkheid van
ICT(-leveranciers) in het zorgproces brengt risico’s met zich mee als systemen niet goed met elkaar kunnen
communiceren.
Hieronder een greep uit de toezichtactiviteiten van de IGJ rond technologische vernieuwing in de zorg.

Toezicht medische technologie onder nieuwe wetgeving
In nieuwe Europese verordeningen zijn recent voor medische hulpmiddelen respectievelijk
in-vitro diagnostica aangescherpte eisen opgenomen. Het betreft de Medical Device Regulation
(MDR) en de In Vitro Diagnostics Regulation (IVDR) Zowel de MDR als de IVDR zijn inmiddels in
werking getreden.

		

Werkplan 2023 17

Deze nieuwe verordeningen zetten de patiënt meer centraal ten opzichte van het voorgaande
wetgevende kader. Met deze nieuwe verordeningen wordt gestreefd naar het veiliger maken
van medische hulpmiddelen. Dat doet zij o.a. door strengere eisen te stellen aan de kwaliteit
van medische hulpmiddelen. Hiermee wordt enerzijds een hoog niveau van veiligheid en
gezondheid beoogd en anderzijds innovatie ondersteund.
De IGJ bouwt voort op de recent ingezette transitie naar toezicht onder nieuwe Europese
wetgeving voor medische hulpmiddelen. In het toezicht op de MDR en de IVDR richten we ons
in 2023 voornamelijk op de vereisten die nieuw zijn ten opzichte van de eerdere wetgeving. Zo
kijken we onder andere of fabrikanten voldoen aan de aangescherpte eisen voor vigilantie en
post-market surveillance. Daarnaast let de inspectie op dat er voldoende klinisch bewijs is voor
de veiligheid en effectiviteit van medische hulpmiddelen. Tevens kijken we of technologische
vernieuwingen op de juiste manier door zorgaanbieders worden gebruikt. Ook zijn we er alert
op of wordt voldaan aan de overgangsbepalingen in de nieuwe verordeningen.

Digitale vernieuwing in eerstelijnszorg
De digitale vernieuwing in de eerstelijnszorg (huisarts, tandarts, apotheker, paramedici zoals
de fysiotherapeut, acute zorgverleners zoals de ambulanceverpleegkundige e.d.) is één van de
acties om de personeelstekorten te compenseren. Daarnaast kan de technologie de
uitwisseling van informatie, en daarmee de toename van samenwerking, bevorderen. Deze
nieuwe ontwikkelingen bieden zowel kansen als risico’ s. De snelheid van vernieuwing vraagt
om een actieve rol van zorgverleners. Wij volgen deze ontwikkelingen zo goed mogelijk. Daar
waar we risico’ s zien zullen we deze agenderen. We stimuleren zorgverleners om hun kennis
op dit terrein te vergroten en actueel te houden.

18

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd

Innovatieve productielijnen bij geneesmiddelen
Nieuwe technologieën en apparatuur worden vaak toegepast bij de productie van
geneesmiddelen. We werken binnen de afdeling Farmaceutische Producten continu aan onze
expertise in toezicht op deze innovatieve productielijnen.

Technologische ontwikkelingen in de jeugdsector
De IGJ houdt binnen haar toezicht op de jeugdsector rekening met technologische
ontwikkelingen. Zoals bijvoorbeeld bij vrijheidsbeperking. Ook geven we in 2023 gevolg aan de
factsheet ‘Extra aandacht voor ICT in de jeugdzorg’ die we in 2020 publiceerden.

E-health (digitale zorg) en zelfcheck voor zorgaanbieders
We stimuleren verantwoord gebruik van e-health (digitale zorg) en delen kennis over e-health.
Ook brengen onze inspecteurs specifieke toezichtbezoeken e-health aan aanbieders in de
verpleging en verzorging. Daarnaast ontwikkelen we een zelfcheck voor zorgaanbieders. Op dit
moment is dit een proef.

Goede voorbeelden delen in gehandicaptenzorg

In de afgelopen jaren is de inzet van e-health (digitale zorg) in de gehandicaptenzorg vergroot.
Deze ontwikkeling zal zich verder doorzetten. Wij brengen in ons toezicht specifieke bezoeken
om goede voorbeelden te delen en ook om aandachtspunten en risico’s in beeld te brengen.

Thema 4: Toezicht houden in de globaliserende wereld
van producten
Toezicht op medische technologie (medische hulpmiddelen, in vitro diagnostica en e-health (digitale zorg) ) en
farmaceutische producten (grondstoffen, geneesmiddelen, bloed en weefsel) is anders dan in andere
zorgsectoren. Dit onderdeel van de zorg is bijvoorbeeld veel internationaler en vraagt om andere
aandachtspunten in ons toezicht.
Eén van de manieren om personeelstekorten te compenseren is de inzet van zorgverleners uit het buitenland.
Bijvoorbeeld in de eerstelijnszorg. De IGJ houdt toezicht door te checken of deze buitenlandse zorgverleners
voldoen aan de normen van bevoegdheid en bekwaamheid. Specifieke internationale activiteiten zijn er
bijvoorbeeld bij Farmaceutische Producten, Publieke gezondheid en Medische Technologie.

Internationaal toezicht Farmaceutische Producten
Onderzoek, productie en distributie van geneesmiddelen vindt plaats in een complexe
mondiale keten. Regelgeving is voor een groot deel internationaal geharmoniseerd. Het
toezicht van IGJ vindt zowel in Nederland plaats, als in andere lidstaten en derde landen.

Internationaal strategischer sturen
We sturen internationaal strategischer binnen de sector farmaceutische producten. Dit doen
we onder andere door:

		

Werkplan 2023 19

1) 		 de internationale positionering van de IGJ te verstevigen
2) meer invloed uit te oefenen op (inter)nationale wetgeving die gevolgen heeft voor ons
toezicht en
3) 		 in gesprek te gaan met College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) en European
Medicines Agency (EMA) om te komen tot een internationaal evenredigere verdeling van de
toezichtlast.

De IGJ positioneert zich bijvoorbeeld internationaal door deel te nemen aan de Heads of
Medicines Agencies (HMA) en diverse internationale werkgroepen. We zorgen dat we
aangesloten zijn bij internationale samenwerkingsverbanden om geneesmiddelentekorten
aan te pakken.
Illegale handel is een risico voor de patiënt. Om effectief te zijn is samenwerken in de keten
van toezicht van groot belang. Naast de reguliere wereld ontwikkelt zich in toenemende mate
een parallelle digitale wereld. We zien een toename in het gebruik van het internet voor het
aanbod van geneesmiddelen. Het is belangrijk dat we een toezichtstrategie ontwikkelen voor
het aanbod van legale en illegale middelen via het internet.

Toezicht op poliovirushoudend-materiaal
De IGJ voert in de hoedanigheid van National Authorithy for Containment ( NAC) toezicht uit
op het bewaren van- en werken met poliovirushoudend-materiaal. Hiervoor bezoekt de IGJ
faciliteiten die met dit type materiaal werken. Deze taak is op nationaal niveau bij de IGJ belegd
en vloeit voort uit de wereldwijde doelstelling van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO)
om het poliovirus uit te roeien.

20

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd

Samenwerking met andere Europese lidstaten
De IGJ bouwt voort op de recent ingezette transitie naar toezicht onder nieuwe Europese
wet­geving voor medische hulpmiddelen. Deze wetgeving is van toepassing in de hele Europese
Unie. Daarom bouwen we in 2023 de samenwerking met de andere Europese lidstaten verder
uit.
Hierbij zetten we vooral in op gezamenlijk, met andere EU lidstaten, toezicht op de aangemelde
instanties. Daarnaast zullen we vaker gezamenlijk inspectiebezoeken uitvoeren en inzetten op
meer gezamenlijk optrekken bij grote casuïstiek rondom productveiligheid. Ook hebben we
aandacht voor een beter Europees vigilantieproces en de inwerkingstelling van het Europees
registratiesysteem EUDAMED. Voor fabrikanten en marktdeelnemers betekent dit dat de interne
markt beter functioneert. Voor burgers en patiënten draagt dit bij aan kwalitatief betere
medische hulpmiddelen.
Tot slot werken we intensief samen met collega EU-lidstaten en nationale partijen aan
oplossingen voor gesignaleerde problemen in de beschikbaarheid van medische
hulpmiddelen, veroorzaakt door de moeizame implementatie van de nieuwe verordeningen.

Organisatiethema 1: Datagebruik in ons toezicht
De toenemende beschikbaarheid van data is van groot belang voor de effectiviteit van ons toezicht. Data zijn
gegevens die wij zelf genereren of uit externe bronnen krijgen. We ontwikkelen een bredere toepassing ervan in
ons toezicht. Data kunnen in alle fases van het toezicht een rol spelen. Vanaf de keuze waar en waarop we toezicht
gaan houden tot aan de manier waarop we data zichtbaar maken om onze bevindingen te delen.
De IGJ verbindt de informatie uit verschillende vormen van toezicht steeds nadrukkelijker met elkaar. Zo gaan we
vanuit integraal toezicht in gesprek. Hierbij gaat het over risicosignalering- en beheersing, leren en verbeteren en
de keuzes die zorgaanbieders maken. De IGJ kijkt hierbij vanuit verschillende perspectieven. Het perspectief van de
patiënt gaat over goede, veilige en persoonsgerichte zorg. Voor de zorgprofessionals gaat het over de wijze waarop
zij zijn toegerust om goede, veilige en waarde gedreven zorg te verlenen. Tenslotte kijken we vanuit het perspectief
van zorg in samenwerkingsverbanden. Denk hierbij aan regio’ s, ketens en netwerken.
Hieronder beschrijven we een aantal specifieke voorbeelden van hoe we data gebruiken in ons toezicht.

Informatie en Meldingen Centrum levert informatie aan inspecteurs
In 2023 is het Informatie en Meldingen Centrum klaar en op stoom. Het Informatie en
Meldingen Centrum (IMC) is het expertisecentrum van de IGJ. Hier handelen we vragen,
klachten en meldingen servicegericht af. We stellen de zorgaanbieder, producenten,
zorgprofessionals en de burger centraal.
Voor de IGJ intern is het IMC het expertisecentrum waar meldingen worden afgehandeld voor
toezicht en handhaving. IGJ-collega’ s worden voorzien van goede informatie over meldingen

		

Werkplan 2023 21

en signalen van zorgprofessionals en burgers. Deze informatie gebruiken zij voor verder
toezicht. Het IMC is voor zorgaanbieders en burgers het visitekaartje van de IGJ. Het
uitgangspunt hierbij is dat ‘de klant centraal’ staat. Hierbij spelen medewerkers op een juiste
manier in op de verwachtingen van burgers en zorgaanbieders. Voor de herkenbaarheid blijft
voor burgers het ‘Landelijk Meldpunt Zorg’ bestaan. Het IMC vorm één loket voor meldingen,
klachten en vragen: ‘one stop shop’.
Aan de basis van succesvol toezicht staan gegevens van hoge kwaliteit. Datakwaliteit en goed
datamanagement door onze medewerkers is essentieel. Dit begint bij de eerste integrale
registratie, beheer, archivering en behandeling van informatie bij het IMC.
In het kader van Werken aan Uitvoering gaat het IMC haar dienstverlening naar zowel de burger
als de zorgaanbieders verder ontwikkelen. Dit doen we onder andere door in te zetten op
nieuwe vormen van contact, zoals via social media. Ook richten we ons op nieuwe
doelgroepen, verbeteren van de informatiehuishouding en datakwaliteit voor het toezicht en
het invoeren van de familie inspecteur.

Brede risicoanalyse uitvoeren
We voeren een brede risicoanalyse uit om vast te stellen waar de grootste risico’s zijn en daar
passen we onze prioriteiten op aan. We maken hierbij een afweging gebaseerd op
verplichtingen vanuit wetgeving, risico’ s en maatschappelijke impact. Zo werken we
bijvoorbeeld op het gebied van illegale handel in geneesmiddelen steeds meer datagedreven
om risico’s in beeld te krijgen.

Data uit diverse bronnen gebruiken
De IGJ baseert haar risico gestuurde toezicht op de medisch specialistische zorg onder andere
op de data (indicatoren en verbeterdoelen) die zorgaanbieders aanleveren.
Daarnaast gebruiken we in ons toezicht ook data uit andere bronnen zoals bijvoorbeeld de
Transparantiekalender van het Zorginstituut Nederland, Zorgkaart Nederland en gegevens uit
het Jaardocument Maatschappelijke Verantwoording.

Interne- en externe informatiebronnen voor een integrale risicobeoordeling
Het afgelopen jaar lag de focus op het ordenen van informatie die de IGJ al ontving. In 2023
richten we het vizier enerzijds op het toezicht houden vanuit die interne informatie. Anderzijds
zetten we in op het betrekken van externe informatiebronnen in ons toezicht.
Hoe gaan we dat doen? Trends en signalen uit onze interne informatiesystemen gebruiken we
om ons toezicht gerichter in te zetten. Daarnaast onderzoeken we welke (extra) externe
informatiebronnen informatie geven over risico’s van medische hulpmiddelen die op de
Nederlandse markt. Deze informatie willen we in samenhang met elkaar beoordelen. Zo
kunnen we tot een meer integrale risicobeoordeling komen. We willen hiermee eerder
reageren op trends en signalen in binnen- en buitenland.

22

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd

Organisatiethema 2: Doelmatigheid van onze
organisatie
We handelen vanuit het publieke belang en streven naar toezicht met effect. Ons toezichtveld wordt groter en
ingewikkelder. We moeten daarom slimmer omgaan met de mogelijkheden en middelen die we hebben. Het gaat
om minder of eenvoudiger toezicht waar mogelijk en verantwoord. Dit biedt dan ruimte voor meer en intensiever
toezicht waar dat noodzakelijk is. Daarom kiezen we in ons toezicht voor thema’s en activiteiten die het meest
opleveren voor mensen die zorg en/of jeugdhulp nodig hebben.
De IGJ streeft naar toezicht met effect: in alle sectoren en in alle activiteiten.
Hieronder geven we een voorbeeld van hoe we dit aanpakken bij ons toezicht op farmaceutische producten.
We werken doelmatig samen bij ons toezicht op farmaceutische producten. Dit doen we door:
1 een duidelijke rolverdeling en samenwerking te definiëren tussen VWS, College ter
Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) en IGJ;
2 een brede stakeholdersanalyse uit te voeren.
We zetten in op toezicht met effect. Dit doen we door:
1 risicogestuurd toezicht op basis van risicomodellen stevig te verankeren;
uit te werken hoe we ons toezicht efficiënt(er) kunnen uitvoeren;
2 focus aan te brengen in werkzaamheden gericht op geneesmiddelen, bloedproducten en
weefsels voor gebruik door mensen;
3 meer zichtbaarheid van de IGJ in het toezichtsveld.
Daarnaast breiden we de capaciteit in 2022 uit met circa 15 fte. We zorgen dat we deze mensen
snel werven, goed opleiden, inbedden in een doelmatig werkende organisatie en snel
inzetbaar maken. Dit is nodig omdat we meer toezichtwerk krijgen. Dit komt onder meer door
de Brexit en de vestiging van European Medicines Agency (EMA) in Nederland. Ook leidt het
gunstige vestigingsklimaat voor farmaceutische bedrijven in Nederland tot meer werk voor de
IGJ. En natuurlijk speelt de EU-strategie om autonomer te worden in de ontwikkeling,
productie en distributie van farmaceutische producten een grote rol.

De IGJ als organisatie
De IGJ en haar medewerkers
De IGJ is de laatste jaren gegroeid (van 550 medewerkers in 2015 naar 870 medewerkers in
2022). Samen met de coronapandemie en het thuiswerken heeft dit gevolgen voor de
verbinding. Ook beïnvloedt dit de reguliere personeelsprocessen als in-, door- en uitstroom,
opleidingen en inwerken, binden en boeien. Het ziekteverzuim is hoog.

		

Werkplan 2023 23

Beleid op het gebied van diversiteit & inclusie en sociale veiligheid vraagt om verdere
implementatie. Hybride en afdelingsoverstijgend werken leiden tot een andere manier van
werken en samenwerken. Ontwikkelingen van buiten beïnvloeden de ontwikkelingen binnen
IGJ, zoals hierboven beschreven bij datagedreven toezicht. Ook het eventuele werken in
regioverbanden kan invloed hebben op de ontwikkelingen binnen de IGJ.

Wij investeren in leiderschap om een goede en zakelijke relatie van managers en medewerkers
te versterken. Zodat beter gestuurd kan worden op resultaten en ontwikkeling. Met de
doorvoering van de uitkomst van de in 2022 gestarte besturingsopdracht starten we in 2023.
Dat kan mogelijk betekenen dat er andere eisen gesteld gaan worden aan de managers, en/of
de structuur van de organisatie. Bijvoorbeeld wel of geen laag teamleiders. Hierin betrekken we
ook de manier waarop de IGJ met de sturing van programma’s en projecten omgaat.
Eind 2022 zal een medewerkerstevredenheidsonderzoek (MTO) plaatsvinden. Hieruit zullen
tops en tips naar voren komen. In 2023 zal opnieuw een preventief medisch onderzoek
plaatsvinden. Door de onlangs toegekende claims zal de IGJ vooralsnog met ruim 50 fte
groeien.

De IGJ en haar budget
De IGJ wordt geconfronteerd met een korting van €5 miljoen. Dit betreft een algemene
korting, waarvoor scherpe keuzes gemaakt zullen moeten worden. Concreet betekent dit dat er
voor het toezicht minder inspecteurs zullen zijn.
Daarnaast heeft de IGJ extra budget gekregen voor specifieke taken voor farmaceutische
producten, de Toekomstagenda Gehandicaptenzorg, Werken aan Uitvoering en NIB 2 / CER.

24

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd

De IGJ in de digitale wereld
Datagedreven toezicht vraagt om investering in mensen, organisatie en cultuur. Hier ligt een
flinke opgave. En moet breder gekeken worden dan alleen de (informatietechnologie)
I-professionals. Digitalisering vraagt om een zekere mate van I-kennis en affiniteit bij vrijwel ál
onze collega’ s. ‘I’ in het hart van de inspecteur.
Dit vraagt van alle inspecteurs meer digitale kunde. En ook een zeker begrip van wat data in ons
toezicht betekenen en kunnen betekenen. Dit alles om te gebruiken in beeldvorming,
oordeelsvorming en besluitvorming. Van sommige inspecteurs vergt het diepgaandere kennis
op het vlak van wat data kunnen doen om zo in elke afdeling de mogelijkheden van data in ons
toezicht ten volle te kunnen benutten. Hiertoe moeten we gericht nieuwe medewerkers met
op dit vlak specifieke kennis en kunde binnenhalen.
We willen naar de volgende drieslag toe:
1. Data-scientists/analisten die beschikbaar zijn vanuit een centrale plek in de organisatie;
2. Data analisten/inspecteurs met data-affiniteit die werken in de afdelingen en samenwerken
met de inspecteurs;
3. IGJ medewerkers met actuele data/systeem basiskennis.
We willen de komende tijd extra uitbreiding realiseren door meer data analisten en inspecteurs
met data-affiniteit binnen halen. Dit vraagt o.a. een forse investering in recruitment, om
mensen die relatief schaars zijn, voor de IGJ te vinden. Vervolgens om hen te binden en te
boeien.

De IGJ in ontwikkeling
De IGJ heeft 3 speerpunten:
1. één IGJ,
2. toezicht met effect
3. professionaliteit en vakmanschap
Met de strategische praatplaat als basis beogen we de IGJ als organisatie te versterken langs
bovenstaande strategische doelen. Ook in de ontwikkeling van het nieuwe
meerjarenbeleidsplan 2024 e.v., de nieuwe sturingsfilosofie en het strategische personeelsplan
zijn dit belangrijke uitgangspunten.

Eén IGJ
De gezondheidszorg kent steeds minder harde grenzen tussen sectoren. Bij patiënten en
cliënten zijn vaak veel verschillende zorgverleners betrokken die in netwerken samenwerken.
Instellingen verlenen vaker meer soorten zorg. Daarnaast spelen grote thema’s, de
speerpunten in ons meerjarenbeleidsplan, in veel sectoren. Denk aan persoonsgerichte zorg,
de veranderende arbeidsmarkt en technologische vernieuwing.
Dit alles betekent dat IGJ-afdelingen ook meer zorgsectoroverstijgend samenwerken. Door nog
meer als één IGJ en multidisciplinair samen te werken en elkaars expertise te gebruiken,

25

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd

verwachten we doelmatiger en effectiever toezicht te houden. Binnen draagt iedereen hierin
zijn steentje bij. Naar buiten toe treden we op als één IGJ.

Toezicht met effect
De IGJ heeft de ambitie om met haar toezicht effect te hebben en bij te dragen of te zorgen voor
ontwikkeling en verandering. De ontwikkeling die nodig is om goede en veilige zorg te kunnen
blijven leveren aan iedereen in Nederland. Hiervoor beschikt de IGJ over een brede waaier aan
interventiemogelijkheden. Met een programmatische aanpak werken we komende jaren aan
het versterken van slimme en gerichte inzet van toezichtsinterventies.
Deelactiviteiten richten we op het in beeld brengen van actuele effecten en het
doorontwikkelen van interventies. Ook maken we ruimte in onze kaders om dat te doen dat
werkt of om nieuwe manieren van toezicht te beproeven. Tegelijk versterken we de plaats van
reflectie in het toezichtsproces. Dit doen we door in alle fasen van het proces stil staan bij welk
maatschappelijk probleem we aanpakken. Te bedenken welke interventie daar het beste bij
past en nadien ook te checken of het gewenste effect is bereikt. De IGJ heeft oog voor de brede
maatschappelijke uitdagingen die zich uiten in de zorg, en betrekt nadrukkelijk het perspectief
van patiënten/cliënten en jeugdigen bij haar toezicht.
Onderdeel van Toezicht met Effect is het verantwoorden in termen van effect. We laten zien wát
hebben we gedaan, en vertellen daarbij waaróm hebben we dat gedaan en wat wilden we
bereiken. Daar waar mogelijk vertellen we over het effect dat we hebben bereikt. Met een
inhoudelijke toelichting op de cijfers en producten, zorgen we voor meer begrip en
transparantie met betrekking tot het werk van de inspectie. Het zet ons bovendien aan tot
structurele reflectie op ons werk en onze interventies. Hiermee stimuleren we continu leren en
verbeteren. De start voor het verantwoorden vanuit effect is onder de titel ‘Anders
Verantwoorden’ gemaakt in 2022, en gaat in 2023 verder.

Professionaliteit en vakmanschap
Alle medewerkers blijven zich ontwikkelen, zowel op het gebied van toezichthouden als op het
specifieke vakgebied. Daarnaast tonen IGJ’ers lef en durf om zaken op te pakken en
ondernemerschap te tonen. De ontwikkeling van soft skills om mee te kunnen bewegen en
ontwikkelingen te initiëren zijn daarbij van belang.
In de strategie-praatplaat is een aantal thema’s benoemd. Vakmanschap en professionaliteit is
een van de 3 prioriteiten. Iedere prioriteit heeft een verzamelaar die goede voorbeelden
ophaalt en deelt met de organisatie. Tevens wordt door de verzamelaars een nadere
concretisering van het thema uitgewerkt: wat verstaan we onder vakmanschap en
professionaliteit. En welke acties passen daarbij. Dat wordt gedaan door een brede
consultatieronde in de organisatie. Focus ligt op het toezichtwerk, tegelijkertijd geldt
vakmanschap en professionaliteit voor iedere medewerker. Door middel van het benoemen
van de randvoorwaarden voor permanente educatie, ondersteunen wij de medewerkers bij hun
ontwikkeling.

26

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd

Dit vraagt ook een vertaalslag richting de leidinggevenden. Bij deze ontwikkeling past
faciliterend leiderschap. Op het gebied van leiderschapsontwikkeling ondernemen we
activiteiten, dat gaat via het MiddenManagersOverleg (MMO).

De IGJ en haar dienstverlening naar burgers en zorgaanbieders
In het kader van het rijksoverheidsbrede programma Werk aan Uitvoering komen voor IGJ
gelden beschikbaar waardoor meer initiatieven geïnitieerd kunnen worden die verder
bijdragen aan de verbetering van de dienstverlening. Hierbij wordt gestreefd naar een publieke
dienstverlening die aansluit op de verwachtingen en behoeften van burgers en ondernemers.
Een dienstverlening die menselijk, wendbaarder en toekomstbestendig is: goede
dienstverlening gericht op álle burgers en (zorg)ondernemers, transparante communicatie en
meer gebruik makend van digitale mogelijkheden. Binnen dit programma willen we onze
dienstverlening verbeteren door onder andere het Landelijk Meldpunt Zorg door te
ontwikkelen, het burgerperspectief en het datagebruik in het toezicht verder versterken.

De IGJ en haar informatievoorziening
Naar aanleiding van het stopzetten van de ontwikkeling van informatievoorzieningssysteem
(IV) ‘SPEC’, heeft o.a. Berenschot in 2021 onderzoek gedaan naar de huidige en gewenste
IV-sturing. In het eindrapport ‘Sturing en organisatie van informatievoorziening voor efficiënt
en effectief toezicht’ staan adviezen over de toekomstige inrichting van Informatie
Management.
De Programmadirecteur Informatie Management (tevens CIO) gaat hiermee aan de slag. Onder
zijn leiding definiëren we de veranderopgave op informatie management (I) gebied en toetsen
deze op haalbaarheid. Ook komen de lopende en nieuwe I-ontwikkelingen in lijn met de
veranderopgave van de IGJ. Wij organiseren de sturing rond I en data beter en zorgen dat dit
werkt. Hiermee leggen we het fundament voor betrouwbare I.
In 2023 ontwikkelen we de informatievoorziening (IV) vanuit de eisen van de
toezichtsprocessen. Hierbij betrekken we onze medewerkers en management. Hiervoor
gebruiken we de IGJ-roadmap en portfoliomanagement. Zo vervangen we stap voor stap,
gefaseerd, de huidige systemen WPM/BRS. Totdat deze systemen eind 2024 worden beëindigd.

De IGJ en opsporing & boetes
Opsporing wil het komende jaar zaken themagericht oppakken waarbij de samenwerking met
in- en externe partners geïntensiveerd wordt. Hierbij worden interventies ingezet vanuit het te
bereiken gewenste effect. Richting de burger en andere relevante netwerkpartners willen we
hier zichtbaar in zijn, wat betekent dat er een actieve in- en externe communicatiestrategie
ontwikkeld moet worden.
Binnen het boeteproces wordt een efficiency slag ingezet.
Foto’s:

voorpagina: Robin Utrecht (ANP) - p5: Frank Muller (ANP) - p7 Robin Utrecht (ANP) - p11: Coco Broeken (Nationale
Beeldbank) - p12: Guus Pauka (ANP) - p15: Robin Utrecht (ANP) - p17: Roos Koole (ANP) - p19: Peter Hilz (ANP)

27

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd

www.igj.nl

Duidelijk. Onafhankelijk. Eerlijk.