Olympische
Hoofdstructuur
Hoofdstructuur
Alternatieven en hun implicaties

must

Olympische
Hoofdstructuur
Hoofdstructuur
Alternatieven en hun implicaties

must

dossier : BA3696-100-100
registratienummer : GO-AF20110003
versie: 27 oktober 2011

Ministerie van Infrastructuur en Milieu
Oktober 2011

4

Inhoudsopgave
SAMENVATTING

7

1

INZICHT IN DE OLYMPISCHE HOOFDSTRUCTUUR

21

1.1

Weten wat er ruimtelijk nodig is voor de Olympische Spelen

21

1.2

Streven naar maximale legacy: het Olympisch Plan 2028

21

1.3

Vooronderzoek: Schetsboek, Ontwerpverkenning en Sportlandkaart

22

1.4

Een stap dieper met ruimtelijke analyse en implicaties van varianten

22

1.5

Nu studeren op Big Five. In de Randstad

23

1.6

Werken met alternatieven en varianten

23

1.7

Olympische Spelen als katalysator van innovatie

24

2

EVALUEREND ONTWERPEN: INZICHTEN TIJDENS HET PROCES

25

2.1

Methodiek evaluerend ontwerpen

25

2.2

Scoringscriteria ter optimalisatie en beoordeling

26

2.3

Categorisering van benodigde maatregelen

29

2.4

Interessante opties die in deze fase niet verder zijn bestudeerd

31

2.5

Ruimtelijke spreiding van het totale programma

32

2.6

Tijdelijke oplossingen, hergebruik en slim benutten van het bestaande

33

2.7

Toeristisch aanbod

34

3

KANSRIJKE ALTERNATIEVEN EN VARIANTEN IN BEELD GEBRACHT

35

3.1

Vijf varianten: optimalisatie binnen variatie

35

3.2

IJ-spelen Amsterdam

37

3.3

Amstelspelen Amsterdam

44

3.4

Stadsspelen Rotterdam

51

3.5

Deltaspelen Rotterdam-Den Haag

58

3.6

Randstadspelen Amsterdam-Utrecht-Rotterdam-Den Haag

64

4

VERGELIJKING VAN DE VARIANTEN PER CRITERIUM

71

4.1

Criterium 1: Kosten en baten (Investeringskosten en VMKB-resultaat)

71

4.2

Criterium 2: IOC-richtlijnen: een extra plus

4.3

Criterium 3: Legacypotentie: stedelijkheid versus regionale samenhang

4.4

Criterium 4: risico’s en flexibiliteit in de besluitvorming

5

CONCLUSIES

79

5.1

Het kan in Nederland

79

5.2

Er valt wat te kiezen: Als-dan-redeneringen

80

5.3

Totaalscores

82

Gebruikte literatuur

86

		

73
		

74
75

BIJLAGE 1 Agenda’s en deelnemerslijsten van de werksessies

91

BIJLAGE 2 Toelichting op maatregelen bereikbaarheid

101

BIJLAGE 3 Overzicht IOC-richtlijnen voor de Big Five

115

BIJLAGE 4 Samenvatting onderzoeken voortraject

121

BIJLAGE 5 Keuzes en aanscherpingen in de alternatieven en varianten

125

BIJLAGE 6 Toeristisch aanbod		

129

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

5

6

Samenvatting
Samenvatting
1

Conclusies

>

Het kan in Nederland
De Olympische Zomerspelen 2028 en de Paralympische Spelen zijn ruimtelijk goed mogelijk in Nederland. Er zijn verschillende ruimtelijke configuraties voor de Big Five (de vijf grootste accommodaties)
mogelijk, met verschillende effecten op investeringskosten, legacy, et cetera. Ook is het mogelijk om de
sporters en de Olympic Family goed onder te brengen en ze op tijd bij hun wedstrijdaccommodaties te
krijgen. Tegelijkertijd kunnen 3 tot 6 miljoen bezoekers worden geaccommodeerd en naar de stadions
worden gebracht. Wel is daarvoor een strak en goed georganiseerd (tijdelijk) verkeers- en vervoersmanagement nodig en moeten de bezoekers vrijwel allemaal (het laatste deel van) hun reis naar de
stadions met het openbaar vervoer afleggen. Ruimtelijk kan het! Ook voor de 38 andere locaties die
worden gebruikt voor voetbal, schermen, worstelen, tennis, handbal, paardensport, wielersport, zeilen,
boogschieten, slalomvaren en vele andere sporten zijn er al veel bruikbare accommodaties in Nederland
die kunnen worden uitgebreid of aangepast.

>

Heel Nederland doet mee
Indien Nederland de Spelen van 2028 krijgt, zal heel Nederland meedoen met de Spelen. Verspreid
over Nederland zullen wedstrijdlocaties te vinden zijn. Alle topsportaccommodaties van Nederland
zullen waarschijnlijk worden gebruikt als trainingsaccommodatie tijdens of voor de Spelen. De Nederlandse hospitalitysector zal alle registers kunnen opentrekken. Er zal in een straal van tweehonderd
kilometer rondom de hoofdlocatie van de Spelen extra of zelfs volledig gebruik worden gemaakt van
de overnachtingsmogelijkheden in hotels, pensions, campings en huisjesparken die er op dat moment
zijn. Ook het Nederlandse bedrijfsleven kan de Spelen benutten om te laten zien waartoe Nederland op
topniveau in staat is.

>

Accent op Big Five in de Randstad
De Olympische Spelen zijn te groot voor één stad: heel Nederland zal, zoals gezegd, meedoen,
mochten de Spelen komen. Toch concentreren het vraagstuk van de Olympische Hoofdstructuur en
de keuzes op dat gebied zich op de Randstad. Dit heeft alles te maken met de zogenaamde Big Five:
het Olympisch Stadion, het Zwemcomplex, de Basketbalhal1, het Olympisch Dorp en het Perscentrum.

De Big Five zijn niet

Met deze Big Five zijn verreweg de meeste investeringen gemoeid (ca 80% van het totaal). Daar komt

bij alle Spelen in alle

bij dat vanuit richtlijnen van het IOC de Big Five gezien moeten worden als een cluster met korte

1

landen dezelfde vijf

onderlinge reistijden. Kijken we vervolgens naar de bereikbaarheid (en de capaciteit van infrastructuur)

accommodaties en
afhankelijk van de

voor grote publieksgroepen en naar de mogelijkheden om de grote accommodaties te kunnen blijven

populariteit en de

gebruiken, dan komen we bijna automatisch in de Randstad terecht. Daarom is begonnen met ruim-

bezoekersaantallen
per sportonderdeel in

telijke modellen voor de Big Five in de Randstad. Wel is bij iedere variant een overzicht gegeven van

het betreffende land.

het overige programma voor de vele andere sporten en waar dit zou kunnen ‘landen’ (hallen, velden,

Op dit moment is niet

parkoersen, zwem- en zeilwater), zowel binnen als buiten de Randstad. Hierin zijn in het kader van

bekend of basketbal

deze studie nog geen keuzes gemaakt.

de meest populaire
zaalsport zal zijn. Het
is dus mogelijk dat de
grootste zaalsporthal
(ook) voor andere
sporten dan alleen
basketbal zal worden
gebruikt.

>

Binnen de Randstad verschillende modellen mogelijk
Ligt de Randstad als keuze voor de Big Five voor de hand, de keuze voor de exacte ruimtelijke configuratie van de Big Five binnen de Randstad laat nog verschillende mogelijkheden open. In dit onderzoek zijn vijf ruimtelijke varianten voor de Big Five binnen de Randstad geconstrueerd en vervolgens

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

7

onderzocht en doorgerekend. Er zijn drie compacte stadsvarianten: twee Amsterdamse (IJ-spelen en
Amstelspelen) en een Rotterdamse (Stadsspelen). De overige twee varianten zijn modellen waarbij de
Big Five gespreid zijn over meerdere steden. Bij de ‘Deltaspelen’ zijn ze gespreid over Den Haag, Delft
en Rotterdam en bij de ‘Randstadspelen’ zijn zij gespreid over de vier grote steden.
>

Er valt iets te kiezen
De keuze voor de inrichting van de Olympische Hoofdstructuur kan men vanuit verschillende invalshoeken maken. Elke invalshoek leidt tot gedeeltelijk andere keuzes voor de ruimtelijke modellen.
•

Als de inzet is om zoveel mogelijk boven de IOC-richtlijnen te ‘performen’ dan zijn de IJ-spelen,
de Amstelspelen met een Olympisch Dorp in Amstel III en de Stadsspelen Rotterdam met drijvend
Dorp in de Maashaven de beste oplossing.

•

Als beperking van kosten in benodigde structurele infrastructuur leidend is dan zijn de Amstelspelen met IJburg II als Olympisch Dorp de meest passende oplossing. Dit is een variant waarbij de
minste kosten op het gebied van structurele infrastructuur hoeven te worden gemaakt en waarbij
de RAI wordt benut als perscentrum.

•

Als de inzet is om zoveel mogelijk investeringen in legacy te genereren, dan zouden alle oplossingen denkbaar zijn, alleen liggen de Amstelspelen dan wat minder voor de hand.

•

Vanuit het oogpunt van risicobeheersing en het vanuit de locatie ‘zeker kunnen zijn’ van de mogelijkheid van Olympische Spelen is de keuze voor Rotterdam met Olympisch Dorp in Stadshavens
het veiligst.

>

Compacte stedelijke varianten scoren over het geheel beter
Als alle criteria een even grote rol spelen, dan valt op dat de compacte stedelijke varianten het beste
scoren. Het zijn de IJ-spelen en de Amstelspelen in Amsterdam en de Stadsspelen in Rotterdam. Zij
scoren beduidend beter op IOC-richtlijnen en niet slechter op overige criteria.

>

Tijdelijke oplossingen en hergebruik belangrijk
Wij zijn bij het ontwerpen van de varianten uitgegaan van tijdelijke oplossingen, hergebruik en slim gebruik maken van het bestaande. In een aantal gevallen blijken dit soort oplossingen inderdaad voordeel
op te leveren of zelfs noodzakelijk te zijn. Op het gebied van hotelaccommodaties is Nederland bijvoorbeeld aangewezen op tijdelijke capaciteit in de vorm van cruiseschepen in de havens van Amsterdam
en/of Rotterdam. Tijdelijk bouwen is echter niet altijd veel goedkoper dan permanente bouw, bijvoorbeeld bij een grote sporthal, mede omdat er dan ook sloopkosten moeten worden meegerekend. Toch
is het ook dan soms de beste oplossing als er voor het betreffende gebouw geen nieuwe bestemming
gevonden kan worden.

>

Nieuwe infrastructuur specifiek/tijdelijk voor de Olympische Spelen kan beperkt blijven
Elk van de varianten impliceert een hoeveelheid benodigde maatregelen op het gebied van weg- en
railinfrastructuur. Maar het leeuwendeel van deze maatregelen bestaat uit structurele maatregelen die
ook een knelpunt oplossen zonder dat de Olympische Spelen worden gehouden. De bereikbaarheidsmaatregelen die specifiek en/of tijdelijk voor de Spelen moeten worden getroffen kunnen veelal beperkt blijven tot tijdelijke maatregelen zoals perronverlengingen, verkeersmanagement (zoals Olympic
Lanes of speciale dienstregelingen) of extra (tijdelijke) perrons.

8

>

Er ontstaan knelpunten als gevolg van Olympic Lanes bij de Deltaspelen en de Stadsspelen
Zonder structurele (legacy/versnellings-) maatregelen ontstaan knelpunten bij de Randstadspelen,
Deltaspelen en de Stadsspelen op het rijkswegennet als de Olympic Lanes worden ingevoerd. Deze
doen zich vooral voor op de A4 tussen Schiphol en Leiden, op de A4 bij Den Haag, op de toekomstige A13/16 en op de A20 tussen Gouda en Rotterdam. Dit zijn tevens weggedeelten waar ook in de
autonome situatie (dus zonder Olympische Spelen) grote verkeersdruk zal zijn. Dit verklaart waarom de
hoeveelheid benodigde structurele maatregelen bij deze varianten relatief hoog is.

>

Metropoolregio Amsterdam vraagt relatief weinig structurele investeringen in infrastructuur
De benodigde structurele investeringen in infrastructuur die een voorwaarde zijn om de Spelen te kunnen organiseren zijn het laagst bij de Amsterdamse varianten (€ 90 miljoen). Bij de overige varianten
liggen deze vele malen hoger (van 1,9 tot 2,5 miljard). Structurele investeringen zijn niet alleen nodig
voor de Olympische Spelen maar zij lossen ook een toekomstig knelpunt op. Op dit moment is de
bekostiging van die investeringen nog niet geregeld.

>

Modules uit varianten uitwisselbaar
Bij een verdere toekomstige uitwerking en optimalisatie van de varianten zal blijken dat sommige
onderdelen van de Big Five uit de ene variant goed bruikbaar zijn in de andere en dat zij nog verder
geoptimaliseerd kunnen worden. Tijdens het rekenen en tekenen met de vijf varianten tekent zich een
groter aantal combinaties van modules af dan de huidige vijf. Er kunnen soms modules van ene variant
gebruikt worden voor de andere variant. Bijvoorbeeld een tijdelijke hal in plaats van een permanente of
andersom. Ook een drijvend Olympisch Dorp, dat wij voor Rotterdam hebben berekend, is bijvoorbeeld
ook in Amsterdam denkbaar.

2

Weten wat er ruimtelijk nodig is voor de Olympische Spelen

>

Nuchter en nauwkeurig

Het betreft een Ver-

De Nederlandse regering omarmt de ambitie om de Olympische en Paralympische Spelen van 2028

kenning Maatschap-

naar Nederland te halen. In dit rapport worden een aantal ruimtelijke varianten van de Spelen in Neder-

2

pelijke Kosten Baten
voor de Olympische

land en hun implicaties in beeld gebracht. Al vanaf 2007 vinden ruimtelijke en economische verken-

Spelen 2028, die

ningen plaats naar mogelijke Olympische Spelen in Nederland. Het Schetsboek (2008) leverde een

tegelijkertijd met het
onderzoek van DHV

goed besef op van de ruimtelijke vereisten en mogelijkheden, maar ook een idee van de kosten en de

en Must is uitgevoerd

mogelijke ruimtelijk-economische baten. De ontwerpverkenning (2011) gaf inzichten op welke wijze

door RebelGroup in

verschillende doelstellingen (kwaliteit, opportuniteit en techniek) elkaar het best kunnen versterken. De

opdracht van het Ministerie van Volksge-

Sportlandkaart (2011) leverde een gedetailleerd overzicht op van de topsportaccommodaties in Neder-

zondheid, Welzijn en

land die een rol zouden kunnen vervullen voor de Spelen in Nederland. Het onderzoek dat voor u ligt,

Sport. In dit VMKBrapport worden de

zet een volgende stap en geeft inzicht in:

kostenramingen van

1.

De ruimtelijke mogelijkheden en consequenties van de Spelen in Nederland.

DHV gebruikt. DHV

2.

De investeringskosten die moeten worden gemaakt op het gebied van stadions, bereikbaarheid en

gebruikt op zijn beurt

overige voorzieningen. Die kosten vormden de input voor de VMKB2 Olympische Spelen 2028 die

de kosten/baten-

tegelijkertijd heeft plaatsgevonden.

verhoudingen van
de RebelGroup bij
de beoordeling van
mogelijke varianten.

3.

Het tijdspad dat nodig is om qua ruimtelijke ontwikkeling in 2028 klaar te zijn voor de Spelen in
Nederland.

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

9

Het onderzoek heeft niet de bedoeling mensen te enthousiasmeren. Evenmin straalt het een ambitie
uit. Het tracht, met de kennis van 2011, zo nuchter en nauwkeurig mogelijk in beeld te brengen wat
de implicaties zijn van de Spelen in Nederland in 2028.
>

Toeristisch aanbod voldoende
Een belangrijk onderdeel van de Olympische Hoofdstructuur is het aanbod voor bezoekers, voor de
journalisten en voor de Olympic Family. Het gaat hierbij om overnachtingsmogelijkheden, horecafaciliteiten en fanzones. Daarom hebben wij vraag en aanbod met elkaar geconfronteerd, inclusief de
eisen die het IOC aan de hotelcapaciteit stelt. Uit die confrontatie blijkt dat Nederland in staat is te
voldoen aan de IOC-richtlijnen en aan de verwachte bezoekersstromen, zowel qua hotelcapaciteit als
qua capaciteit voor dagbezoek aan de grote steden. De gevraagde hotelcapaciteit in het luxe segment
(5 sterren) is naar verwachting onvoldoende. Vooral in Rotterdam laat zich dit tekort gelden, maar ook
in Amsterdam lijkt het vijfsterrenaanbod niet voldoende om in de vraag te voorzien. In dit onderzoek
gaan wij daarom uit van een oplossing met behulp van tijdelijke capaciteit in de vorm van luxe cruiseschepen met een zeer hoog percentage vijfsterrenkamers. Op een later tijdstip kan worden onderzocht
of deze schepen in 2028 inderdaad beschikbaar (zullen) zijn en voldoen aan de criteria van het IOC.

>

Tijdelijke oplossingen, hergebruik en slim benutten van het bestaande
Tijdelijke oplossingen, hergebruik en benutten van bestaande gebouwen en accommodaties kunnen
de kosten verminderen en de duurzaamheid van de Spelen verhogen. Bestaande stadions of andere
accommodaties kunnen soms worden ‘opgeplust’, bijvoorbeeld met een extra tijdelijke tribune of extra
tijdelijke zwembaden. Gebouwen die speciaal voor de Spelen worden gerealiseerd, zoals een perscentrum of een Dorp zouden na de Spelen zoveel mogelijk een nieuwe bestemming moeten krijgen. Een
nieuw hotel kan misschien verder als zorginstelling, een perscentrum kan misschien verder als kantoor/
bedrijfsverzamelgebouw of beurs- en congresfaciliteit. In de keuzes in de modellen is daar zoveel
mogelijk rekening mee gehouden. Als er voor een gebouw geen exploitabele bestemming gevonden
kan worden gevonden kan deze soms beter worden neergezet als tijdelijke accommodatie, die na de
Spelen weer wordt verwijderd. Ook kan soms slim gebruik worden gemaakt van het bestaande. Oude
hallen en loodsen, leegstaande kantoorgebouwen kunnen wellicht worden gebruikt. Daarom zijn sommige Olympische locaties in een aantal varianten geprojecteerd op stedelijke (haven)gebieden die zich
transformeren. Echter, in de berekeningen zijn de mogelijke besparingen die een herbestemming van
een bestaand gebouw met zich meebrengt niet meegenomen. Dit omdat we ons van tevoren niet ‘rijk
willen rekenen’ met iets waarover nog geen zekerheid bestaat. Daarom is steeds uitgegaan van nieuwbouw of van tijdelijke bouw inclusief de verwijdering ervan.

>

Categorisering van benodigde maatregelen
Om de Olympische Spelen in Nederland te kunnen organiseren moeten er maatregelen worden getroffen op het gebied van stadions, voorzieningen en maatregelen op het gebied van bereikbaarheid. De
maatregelen zijn verschillend van aard. Sommige maatregelen zijn al geregeld, andere niet. Sommige
maatregelen zijn alleen van belang voor de Spelen, andere dienen naast de Spelen bredere maatschappelijke en economische doelen. Daarom maken we onderscheid in de volgende soorten maatregelen:

10

Categorisering van benodigde maatregelen
Besluiten genomen en

Voorwaardelijk voor Olympische Spelen (besluit niet genomen)

financiering geregeld

3

Nulalternatief

Tijdelijk/Specifiek

Structureel

Maatregelen (in realisatie of

Maatregelen nodig voor de

Maatregelen nodig voor de

planstudie) die reeds zijn voorzien in

Olympische Spelen welke geen

Olympische Spelen, die tevens een

het kader van het MIRT (of andere

toekomstig knelpunt oplossen en

toekomstig knelpunt oplossen. De

plannen) en waarvoor bekostiging

die niet waarschijnlijk zijn wanneer

omvang van het knelpunt vereist

is geregeld. Het zijn maatregelen

de Spelen niet in Nederland

ten behoeve van de Spelen een

die deel uitmaken van de autonome

georganiseerd worden. Hier hebben

permanente structurele maatregel.3

ontwikkeling tot 2028.

(indien mogelijk) tijdelijke of niet
fysieke oplossingen de voorkeur.

In sommige gevallen

is een deel van de
bekostiging van een
structurele maatregel
al geregeld,
bijvoorbeeld bij de
passage van de A4
bij Den Haag of de
verbreding van de
A20. In dat geval
nemen wij alleen

3

Vijf varianten met ieder hun eigen verhaal

>

De samenstelling van de varianten: optimalisatie binnen variatie
De hoofdvragen van dit onderzoek (ruimtelijke mogelijkheden, consequenties, kosten en tijdspad) heb-

de kosten van de

ben wij voor vijf verschillende denkbare ruimtelijke varianten van de Spelen in Nederland uitgezocht.

maatregel mee die

De varianten zijn tijdens een proces van ‘evaluerend ontwerpen’, in samenspraak met een groot aantal

nog niet geregeld
zijn (stand van zaken

experts/partners4 samengesteld en vervolgens geoptimaliseerd. Als startpunt dienden de ruimtelijke

september 2011). De

alternatieven voor de Big Five uit de ontwerpverkenningen die, zoals aangegeven, alle in de Randstad

maatregel blijft staan

liggen. Die alternatieven waren Amsterdam, Rotterdam en een combinatie van Amsterdam en Rot-

bij ‘structureel’ omdat
hij nog niet volledig

terdam. In de groepen met experts/partners zijn de alternatieven aangepast, verfijnd, gecombineerd

bekostigd en dus nog

en uitgebreid waarbij steeds de beste oplossingen werden gezocht en de minder goede oplossingen

onzeker is.
4

afvielen.

Voor de aanpak van

het onderzoekstraject
werden drie

De optimalisatie gebeurde op basis van kosten en baten, de IOC-richtlijnen, ‘legacy-potentie’, en de

grote werksessies

risico’s en de flexibiliteit in de besluitvorming. De opzet bij het maken van de varianten was dat ze in

georganiseerd. Hier

principe allemaal een goed verhaal hebben, maar verschillend scoren op verschillende criteria. Op die

waren betrokkenen
vanuit de ministeries

manier kwam het speelveld van plausibele en denkbare ruimtelijke configuraties goed in beeld. Ook

van Infrastructuur en

ontstond een precies inzicht in de voors en tegens van de verschillende alternatieven. De keuze voor

Milieu, Landbouw

het aantal (vijf) varianten is een pragmatische. Vijf is voldoende om het speelveld van plausibele moge-

en Innovatie,
Economische Zaken

lijkheden in beeld te krijgen en niet teveel om het overzicht te kunnen behouden en keuzes inzichtelijk

en Volksgezondheid,

te kunnen maken. De vijf varianten zijn modulair opgebouwd en de kosten zijn per module (zoals een

Welzijn en Sport, de
Alliantie Olympisch

stadion of zwemcomplex) berekend. Dit maakt het mogelijk om in een latere uitwerking modules uit

Vuur, gemeenten,

de ene variant te gebruiken in een andere. Ook kan, op basis van nieuwe inzichten of ontwikkelingen,

provincies en

een variant op onderdelen worden aangepast.

stadsregio’s aanwezig.
Daarnaast was ook
telkens de Rebel
Group aanwezig om
de consistentie met
de VMKB te borgen.

Nadat de vijf varianten zo goed mogelijk waren uitgewerkt zijn ze stuk voor stuk doorgerekend. Daarbij
zijn de kosten berekend van de voorzieningen van de Big Five zelf, maar ook van de maatregelen die
nodig zijn om de Big Five bereikbaar te maken.

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

11

>

Legacy-potentie als één van vier criteria
Een belangrijke, zo niet de belangrijkste doelstelling bij het binnenhalen van de Olympische Spelen
van 2028 is de bijdrage aan de gewenste ontwikkeling van Nederland, ofwel de ‘legacy’. Brengen de
Spelen gewenste investeringen/ontwikkelingen op gang of versnellen zij investeringen/ontwikkelingen
waar Nederland bij gebaat is? In andere woorden: hoe duurzaam zijn de investeringen in infrastructuur
en accommodaties? Legacy-potentie is daarom een belangrijk criterium geweest bij de samenstelling
van de varianten en vervolgens bij de beoordeling ervan. De mogelijke bijdrage van de Spelen aan de
gewenste ontwikkeling van Nederland laat zich op velerlei manieren benoemen. Wij hebben vooral
gekeken naar die onderwerpen waar de ruimtelijke keuzes veel invloed op hebben. We hebben ze
samengevat in de bijdrage aan de aspecten leisure, bereikbaarheid, woonklimaat en economie. Daarbij
kijken we tevens naar het schaalniveau waarop de legacy wordt bereikt5. We hebben de varianten niet
gescoord op (belangrijke) zaken als de bijdrage aan het sportklimaat in Nederland, de versnelling in
de samenwerking tussen verschillende partijen of de bijdrage aan sociale cohesie. Dit zijn belangrijke
gewenste effecten, maar op dit moment valt er nog weinig zinnigs te zeggen over de invloed van de
keuze van een bepaalde variant hierop.

>

Variant 1: IJ-spelen Amsterdam
De variant van de IJ-spelen bevat één compact Olympisch terrein voor de complete Big Five, op de
huidige terreinen van de havens direct ten oosten van de A10 en de Coentunnel. Deze variant sluit
naadloos aan op de ontwikkeling van Houthavens. Een goede verbinding met de rest van de stad via
tram, metro en veerverbindingen behoren bij deze variant.
Het Olympisch Stadion ligt markant aan het IJ, goed zichtbaar vanuit de omgeving. Het Olympische
Zwemcomplex, de Olympische Basketbalhal, het Perscentrum en het Olympisch Dorp liggen op loopafstand van het Olympisch Stadion in een compact Olympisch park aan beide oevers van het IJ. Dit
gebied is nu nog in gebruik als haven- en industriegebied, maar het is de bedoeling dat dit gebied op
termijn zal transformeren tot gemengd stedelijk gebied. De OS2028 zijn een belangrijke impuls om de
transformatie in gang te zetten.

5

Rebel spreekt in zijn

VMKB-rapport niet

>

Variant 2: Amstelspelen Amsterdam

van legacy, maar van

De Amstelspelen gaan uit van een Olympische zone aan de zuidflank van Amsterdam, gekoppeld aan

‘Olympische effecten’.

de gecombineerde infrastructuur van spoor en weg. Deze variant maakt gebruik van de beschikbare

Met Olympische
Effecten doelt
Rebel op de groei

ruimte langs de A10 en A2. De bestaande infrastructuur hoeft slechts op een beperkt aantal punten
(tijdelijk) aangepast te worden.

van economische
sectoren, regionale
economische

De Amstelspelen gaan uit van een Olympisch terrein georganiseerd op één van de best bereikbare

impulsen, impulsen

locaties van Nederland; de Zuidas en het ArenA-gebied. Hier komt het Olympisch kerngebied met het

aan de ruimtelijke
ontwikkeling

nieuwe Olympische Stadion, het Olympische Zwemcomplex, de Olympische Basketbalhal en de Ziggo

en sociaal-

Dome. Het Perscentrum wordt gehuisvest in de RAI, die daarvoor een tijdelijke uitbreiding krijgt. De

maatschappelijke

sporters zouden gedurende de Spelen direct ten zuiden van de huidige Amsterdam ArenA kunnen

impulsen
(sportdeelname,

logeren in een Olympisch Dorp op de locatie van een deel van het bedrijventerrein Amstel III. Een alter-

gezondheid). Deze

natieve locatie voor het Olympisch Dorp ligt in deze variant op IJburg II.

effecten zijn in het
VMKB-rapport niet
gekwantificeerd.

12

>

Variant 3: Stadsspelen Rotterdam
De Stadsspelen Rotterdam liggen op meerdere locaties in het hart van de stad, op gezichtsbepalende
en aansprekende locaties aan de Maas. Vervoer over water, een nieuw intercitystation in Rotterdam
Zuid en een nieuwe HOV-verbinding tussen het Zuidplein en het metrostation Kralingse Zoom ontsluiten en verbinden de verschillende sportaccommodaties met elkaar en met Nederland.
De hoofdlocatie is het Stadionpark met een goed zichtbare ligging aan de Maas, een intercitystation
waar ook de hogesnelheidstrein ter gelegenheid van de Spelen kan stoppen. Het Zwemcomplex en De
Nieuwe Kuip liggen als een icoon aan de rivier. De Basketbalhal ligt aan de zuidkant van Stadionpark.
De faciliteiten van het nabijgelegen Ahoy’-complex worden vanzelfsprekend ook benut. Het (tijdelijke)
Perscentrum ligt gecombineerd met het Olympisch Dorp aan de noordkant van de Maas op de locatie
Stadshavens-Noord. Dit havengebied is nu nog in gebruik maar zal stapsgewijs transformeren tot
een gemengd stedelijk gebied, aansluitend op de eerdere ontwikkelingen langs de Maasoevers. Een
alternatief voor een Olympisch Dorp in Stadshavens is een gedeeltelijk drijvend Olympisch Dorp in de
Maashaven aan de zuidoever van de Maas.

>

Variant 4: Deltaspelen Rotterdam-Den Haag
De belangrijkste accommodaties liggen bij de Deltaspelen tussen de Haagse kust en de Maas in Rotterdam. De Big Five zijn over verschillende binnenstedelijke locaties in Den Haag, Delft en Rotterdam
verspreid. De locaties liggen stuk voor stuk in de bestaande bundel van spoorwegen en snelwegen en
zijn goed met elkaar verbonden.
De hoofdlocatie is het Stadionpark met een intercitystation en een goed zichtbare ligging aan de Maas.
De Basketbalhal is, net als in Londen, tijdelijk en staat in Delft dicht bij station Delft Zuid en op loopafstand van de historische binnenstad. Het perscentrum ligt op de Binckhorst, dicht bij station Hollands
Spoor. Het Olympisch Dorp ligt in de Vlietzone dicht tegen de A4 aan. De Deltaspelen strekken zich uit
van kust tot en met de Nieuwe Maas. Scheveningen biedt alle ruimte voor strandsporten en watersporten.

>

Variant 5: Randstadspelen Amsterdam-Utrecht-Rotterdam-Den Haag
De Randstadspelen zijn georganiseerd rond de goed bereikbare knooppuntlocaties in de vier grote
steden van de Randstad. De Big Five is verdeeld over de vier steden waarbij rekening is gehouden met
de meerwaarde van de betreffende accommodatie in een bepaalde stad. Het netwerk van snelwegen
en spoorlijnen legt de verbinding tussen de locaties en de rest van Nederland.
Het Olympisch Stadion staat aan de Maas in het Rotterdamse Stadionpark. De naastgelegen Kuip fungeert als atletiekstadion. Het Zwemcomplex staat in Amsterdam, direct gekoppeld aan het cluster bij de
Amsterdam ArenA. De Basketbalhal staat op het Jaarbeursterrein in Utrecht. Het Perscentrum ligt op de
Binckhorst in Den Haag. Het Olympisch Dorp ligt in Utrecht, direct langs de A2. Van hieruit kunnen de
sporters snel alle kanten op.

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

13

4

Vergelijking van de varianten per criterium

>

Criterium 1: Kosten en baten (Investeringskosten en VMKB resultaat)
Investeringskosten
Bij de investeringskosten6 is gekeken naar:
1.

Tijdelijk/Specifiek Olympische investeringen: de noodzakelijke investeringen voor de Big Five,
bestaand uit de Big Five en specifieke/tijdelijke maatregelen voor bereikbaarheid, inclusief verwervingskosten, engineeringkosten, et cetera.

2.

Structurele maatregelen: de volledige investeringskosten van benodigde additionele structurele
maatregelen in bereikbaarheid en voorzieningen. Het zijn investeringen die een noodzakelijke
voorwaarde zijn voor de Spelen maar die ook een toekomstig knelpunt oplossen.

Investeringskosten per variant

Varianten

Investeringskosten tbv Big Five in

Investeringskosten benodigde

miljarden euro’s

structurele maatregelen in

(prijspeil 1-1-2011, excl. BTW)

miljarden euro’s

Worst Case + 20% / Best Case - 20%

(prijspeil 1-1-2011, excl. BTW)

Totaal

Waarvan
specifiek/ tijdelijke
maatregelen

minimaal

maximaal

3,6

0,4

0,1

0,1

4,0

0,3

0,1

0,1

2,6

0,3

0,1

0,1

2,7

0,3

1,9

2,5

2,8

0,3

1,9

2,5

Deltaspelen Rotterdam-Den Haag

2,3

0,3

2,2

2,8

Randstadspelen

2,4

0,3

2,2

2,5

IJ-spelen Amsterdam
Amstelspelen Amsterdam
(met dorp in Amstel III)
Amstelspelen Amsterdam
(met dorp op IJburg II)
Stadsspelen Rotterdam
(met dorp in Stadshavens Noord)
Stadsspelen Rotterdam (met dorp in
Maashaven, gedeeltelijk drijvend)

Kijken we naar de investeringskosten van de Big Five dan valt op dat de IJ-spelen in Amsterdam en de
Amstelspelen met het Dorp op een gedeelte van Amstel III relatief slecht scoren: resp. 3,6 en 4 miljard
euro. Dit verschil heeft te maken met de naar verhouding hoge verwervingskosten van deze twee Am6

Reële bedragen,

prijspeil 1-1-2011,

sterdamse (sub)varianten. Alle overige varianten liggen tussen de 2,3 en 2,8 miljard (alle bedragen met
een marge van 20% naar boven of naar beneden).

exclusief beheer- en
onderhoudskosten,
inclusief opslagen,
exclusief BTW.

14

Kijken we naar de structurele maatregelen die een voorwaarde vormen voor het organiseren van de
Spelen op het gebied van bereikbaarheid en voorzieningen dan valt een groot verschil op tussen de va-

rianten in de metropoolregio Amsterdam en de overige varianten. Dit is terug te voeren op benodigde
investeringen in de infrastructuur in de Zuidvleugel van de Randstad. In de Metropoolregio Amsterdam
worden de komende jaren al vele ingrijpende infrastructurele maatregelen uitgevoerd. In de Zuidvleugel van de Randstad zijn daarentegen lang niet alle voor de Spelen benodigde maatregelen zeker
gesteld. Andersom geredeneerd: in de Zuidvleugel kunnen de Spelen voor een versnelling zorgen in de
oplossing van knelpunten.
VMKB (Verkenning Maatschappelijke Kosten en Baten)
Naast noodzakelijke investeringen zijn ook mogelijke opbrengsten die de Olympische Spelen genereren, van belang. In de VMKB-studie van Rebel zijn de kosten van de Spelen afgezet tegen de opbrengsten voortvloeiend uit de organisatie van de Spelen7. Rebel neemt meer kosten mee dan alleen de
kosten van voorzieningen en infrastructuur, maar bijvoorbeeld ook kosten van de organisatie van de
Spelen, de beveiliging, et cetera. Bij opbrengsten gaat het om kaartverkoop, mediarechten, toeristische
opbrengsten, et cetera.

In zijn VMKB-rapport vat Rebel de uitkomsten van zijn studie naar kosten en baten als volgt
samen:
“Naar onze best mogelijke inschatting vandaag varieert het saldo van de kosten en baten van de
onderzochte varianten in de base case, voor zover we die hebben kunnen monetariseren en uitgedrukt in een netto contante waarde in 2020 tussen -1,1 en de -1,8 miljard euro (prijspeil 2011). Dat
saldo ligt in de worst case tussen -3,0 en -3,8 miljard euro en in de best case tussen 0,7 en 1,2 miljard
euro. Daarbij is nog geen rekening gehouden met de overwegend positieve PM-posten. Als Nederland
onvoldoende inzet op het realiseren van Olympische Effecten, is de kans groot dat de organisatie van
de Spelen meer geld zal kosten dan opleveren. De opbrengsten wegen dan niet op tegen de operationele kosten en de onrendabele top op de investeringen die moeten worden gedaan in Olympische
voorzieningen en in infrastructuur. Wij denken tegelijk dat het mogelijk is om Spelen te organiseren
met een positieve maatschappelijk-economische waarde. Voorwaarden daarvoor zijn kostenbeheersing,
optimalisatie van de uitvoeringsvarianten, inspelen op toekomstige ontwikkelingen met betrekking tot
de Spelen en bovenal het sturen op Olympische Effecten”.

7

Rebel heeft ook gekeken naar de kosten en opbrengsten van de verschillende varianten van de OHS.

Het saldo van

kosten en baten

Het VMKB-resultaat van de ‘base case’ is per variant weergegeven in de samenvattende tabel op

is hier weergeven,

bladzijde 16 en 17. Al met al zijn er geen spectaculaire verschillen tussen de VMKB-resultaten van de

waarbij moet worden
opgemerkt dat een

verschillende varianten. De verschillen tussen de varianten vallen weg tegen de grote onzekerheidsmar-

aantal positieve ef-

ges binnen het VMKB-resultaat die bij Rebel tot uiting komen in de verschillen tussen worse case, base

fecten op het gebied

case en best case.

van Legacy niet zijn
meegenomen en als
Olympisch Effect zijn
vermeld zonder te

>

Criterium 2: IOC-richtlijnen, op zoek naar een ‘extra plus’

zijn gekwantificeerd.

De richtlijnen van het IOC voor de Spelen van Londen dienen als uitgangspunt bij de samenstelling van

De bedragen van de

de varianten. Alle varianten scoren een voldoende op de IOC-richtlijnen. Daarom is de vraag belangrijk

VMKB zijn uitgedrukt
als ‘contante waarde’

welke varianten het IOC extra kunnen verleiden en zo nog een ‘extra plus’ op de IOC-richtlijnen zetten.

per 1 januari 2020.

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

15

•

Onderlinge reisafstanden minder dan 50 kilometer. Vier varianten blijven binnen de 50 kilometernorm. Alleen de Randstadspelen scoren deze extra plus in ieder geval niet, met reisafstanden die
boven de 50 kilometer uitkomen en zullen extra moeten aantonen dat de reisafstanden binnen
een uur blijven.

•

Het voordeel van een Olympic Zone. Een ‘Olympic Zone’ is een situatie waarin het Olympisch Dorp
op loop/fietsafstand van de belangrijkste stadions is gelegen. Dit was het geval in Peking en zal
in 2012 ook weer in Londen het geval zijn. De IJ-spelen scoren het hoogst voor wat betreft een
compacte Olympic Zone met de Big Five allemaal bij elkaar. Stadsspelen Rotterdam (met Dorp in
de Maashaven) en Amstelspelen (met Dorp op Amstel III) doen het ook behoorlijk goed voor wat
betreft zo’n Olympic Zone met een afstand van 2-3 kilometer.

•

Hoogwaardige (tijdelijke) hotelcapaciteit. Een grote concentratie hotelkamers in de vijfsterrencategorie (liefst in één hotel) waarin een 1.000 koppig deel van de IOC-family kan worden ondergebracht, direct naast de grote venues. De Rotterdamse Stadsspelen en de Amsterdamse IJ-spelen
hebben hiervoor de beste papieren aangezien zij de mogelijkheid hebben om luxe cruiseschepen
dicht bij de grote stadions te leggen. Wel moet op een later moment worden vastgesteld of de
eisen van de IOC-family overeen komen met het niveau van de cruiseschepen die in 2028 beschikbaar zijn.

Al met al scoren de IJ-spelen en de Stadsspelen allebei drie extra plussen op de IOC-richtlijnen.
De Randstadspelen scoren op geen van de extra’s.
>

Criterium 3: Legacy-potentie
Met ‘legacy’ wordt de bijdrage aan de gewenste ontwikkeling van Nederland bedoeld. Hierbij denken
wij aan ontwikkeling op het gebied van bereikbaarheid, woonklimaat, leisure en economie. We stellen
ons bij elke variant de vraag: wat is de mogelijke legacy:
•

op het niveau van de stad zelf;

•

op het niveau van Nederland;

•

op het niveau van Nederland in de wereld.

Kijkend naar het niveau van de stad zelf: de Rotterdamse Stadsspelen en de Amsterdamse IJ-spelen
en, in iets mindere mate de Amstelspelen zorgen voor een sterke mate van legacy voor de stad. Ook
wordt het stedelijke OV-netwerk in de eerste twee varianten structureel verbeterd. De Randstadspelen
bespoedigen juist legacy op het gebied van stedelijke en nationale netwerken en nationale integratie
van stedelijke netwerken, doordat zij de verbetering van de verbindingen tussen de steden en regio’s
en het gezamenlijk (door meerdere steden) gebruik van topvoorzieningen stimuleren. De Deltaspelen
zorgen zowel voor stedelijke legacy in Den Haag en Rotterdam als ook voor versterking van het regionale netwerk Rotterdam-Den Haag. Het is al met al moeilijk aan te geven welke van deze vier varianten
de meeste legacy-potentie heeft. Wel scoren de Amstelspelen op het gebied van stedelijke en nationale
legacy-potentie iets lager dan de andere vier varianten, juist doordat er gebruik wordt gemaakt van
bestaande infra.
Kijkend naar de positionering van Nederland in de wereld lijkt de profilering van Nederland als innovatief waterland of als innovatieve delta een sterk thema. De Olympische varianten met een nadrukkelijke
koppeling aan het water (IJ-spelen, Stadsspelen, Deltaspelen) hebben de meeste potentie om deze pro-

16

filering neer te zetten. Een gedeeltelijk drijvend Dorp (bij al deze varianten mogelijk) kan daarbij gezien
worden als showcase van de Nederlandse ingenieurs- en bouwwereld die inspeelt op duurzaamheid en
klimaatverandering.
>

Criterium 4: Risico’s en flexibiliteit in de besluitvorming
Bij de risico’s speelt de vraag hoe het zit met de kansen dat er tijdens de voorbereiding iets tegenzit
waardoor de datum van 2028 toch niet gehaald wordt.
•

Verwerving. De IJ-spelen in Amsterdam kennen de meeste risico’s bij de verwerving. Delen van de
beoogde locaties zijn nog volop in bedrijf en kennen moeilijk te verplaatsen bedrijven.

•

Structurele maatregelen. De Stadsspelen, Deltaspelen en Randstadspelen kennen de meeste risico’s
op het gebied van structurele maatregelen op het gebied van infrastructuur. Enerzijds doordat de
bekostiging nog niet is geregeld, anderzijds door onverhoopte vertragingen tijdens de voorbereidingen (oa mogelijke bezwaren vanuit de samenleving). Deze drie varianten zijn afhankelijk van
grote investeringen op het gebied van infra, terwijl dit in de Amsterdamse varianten veel minder
het geval is.

•

Bestuur. Vanuit de bestuurlijke risico’s scoren de Rotterdamse Stadsspelen en de IJ-spelen het
beste, omdat alle locaties op het grondgebied van één gemeente liggen. De Randstadspelen komen hier het minst gunstig uit de bus, vanwege het vereiste samenspel tussen de vele betrokken
provincies en gemeenten.

Het onderwerp flexibiliteit in de besluitvorming heeft vooral te maken met het tijdstip waarop met de
voorbereiding moet worden begonnen. Wij concentreren ons hier op de pre-bid fase: de periode tot
2019. De Amsterdamse IJ-spelen hebben de langste voorbereidingstijd en daarmee het meest kritieke
pad (door de verwerving van de locaties). Als niet binnen korte tijd (twee jaar) wordt begonnen met
de eerste gesprekken met bedrijven over verhuizing dan zou het goed mogelijk zijn dat de ontwikkeling van dit gebied te laat komt. De Rotterdamse Stadsspelen, de Deltaspelen en de Randstadspelen
vragen de meeste structurele investeringen in infrastructuur, vaak met een lange voorbereidingstijd. Dat
betekent dat de voorbereiding van een groot aantal infra-opgaven nu ter hand genomen zou moeten
worden.
Alles bij elkaar genomen (risico’s en flexibiliteit) scoren de Amstelspelen met een Olympisch Dorp op
IJburg II het best op dit criterium.

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

17

Amsterdam
IJ-spelen

Amsterdam
Amstelspelen

Investeringskosten1

Amstel III

Specifiek Olympisch (Big Five) en
2

4,3

structurele maatregelen (vooral
infra)3

IJburg II

4,8
3,2

2,9

3,1
2,1

¤ mld. max Worst Case
¤ mld. min Best Case

Specifiek Olympisch

0,1

0,1

0,1

Structurele maatregelen

VMKB-resultaat4
Base Case, excl. O.E.5

- ¤ 1,8 mld + O.E.

- ¤ 1,5 mld + O.E.

- ¤ 1,1 mld + O.E.

IOC-richtlijnen
Voldoet het aan de IOC-richtlijnen?
Wat aan extra’s?

Voldoet

+ Zeer korte reisafstanden
+ Olympic Zone
+ Geconcentreerde tijdelijke hotel-

Voldoet

+ Zeer korte reisafstanden
+ Olympic Zone (alleen bij Olympisch
Dorp op Amstel III)

capaciteit bij Olympic Zone

Legacy potentie
Bereikbaarheid
Legacy voor stad en regio

Versnelling ontsluiting nieuw
stadsdeel

Legacy voor Nederland
Legacy voor Nederland in wereld

Woonklimaat

Versnelling nieuw stadsdeel

Versnelling nieuwe wijk
Probleemwijken krijgen impuls

Leisure

Nieuwe leisurezone

Upgrade leisurezone
Nationale zone voor leisure en
entertainment

Economie

Kennis en creatieve economie

Impuls Metropoolregio als trekker

Impuls Metropoolregio als trekker

van nationale economie

van nationale economie
Nederland als innovatieve Delta /
Waterland

Risico’s en flexibiliteit in
de besluitvorming
Bestuurlijk

-

Beperkt risico

Bereikbaarheid

Klein risico

Klein risico

Verwerving

Aanzienlijk risico

Klein risico

-

Start grondverwerving vereist in

Ja

Nee

Ja

6

pré-bid fase? (2012-2019)
1

Reële bedragen, prijspeil 1-1-2011, exclusief beheer- en onderhoudskosten, exclusief BTW.

2

Investeringskosten van Big Five en tijdelijk/specifieke bereikbaarheidsmaatregelen. Probabilistische raming.

3

Investeringskosten maatregelen nodig voor de Olympische Spelen die tevens een toekomstig knelpunt oplossen (veelal infra).

4

Verkenning Maatschappelijke Kosten en Baten (VMKB) voor de Olympische Spelen is in 2010/2011 uitgevoerd door de RebelGroup. In deze VMKB worden de ruimtelijke

alternatieven en bijbehorende kostenramingen van DHV/Must als input gebruikt. Ook andere kosten, zoals kosten voor techniek en beveiliging zijn in beeld gebracht en

18

Rotterdam
Stadsspelen
Stadshaven-N.

Rotterdam-Den Haag
Deltaspelen

Randstad
Randstadspelen

Maashaven

3,4

3,2
2,5
1,9

2,2

- ¤ 1,3 mld + O.E.

1,8

- ¤ 1,2 mld + O.E.

2,9

2,8
2,2

2,8

2,5
1,9

2,2

- ¤ 1,1 mld + O.E.

Voldoet


+ Zeer korte reisafstanden
+ Olympic Zone (alleen bij Olympisch

Voldoet

2,5
2,2

1,9

- ¤ 1,2 mld + O.E.



Voldoet

-

Dorp in Maashaven)

+ Geconcentreerde tijdelijke hotelcapaciteit bij Olympic Zone
Versnelling completering

Versnelling completering

OV-netwerk Rotterdam

OV-netwerk Rotterdam

Versnelling infrastructuur

Versnelling infrastructuur

Zuidvleugel van de Randstad

Zuidvleugel van de Randstad

Versnelling nieuw stadsdeel

Versnelling nieuw stadsdeel

Probleemwijken krijgen impuls

Probleemwijken krijgen impuls

Upgrade leisurezone

Upgrade leisurezone

Nederland als innovatieve Delta /

Nederland als innovatieve Delta /

Waterland

Waterland

-

Klein risico

Klein risico

Aanzienlijk risico

Aanzienlijk risico

Aanzienlijk risico

Klein risico

Beperkt risico

Aanzienlijk risico

Nee

Nee

Ja

Ja

Versnelling infrastructuur Randstad

Versnelling nieuw stadsdeel
Upgrade leisurezone

meegenomen. Evenals de opbrengsten, zoals uitzendrechten, kaartverkoop en de opbrengsten van het vastgoed. Het saldo van kosten en baten is in de tabel weergeven
als een netto contante waarde per 1 januari 2020. Hierbij moet worden opgemerkt dat een aantal effecten die moeilijk te beprijzen zijn, niet zijn meegenomen en als PM
post in het rapport zijn vermeld. Het gaat om de volgende effecten: Baten uit maatregelen Veiligheid & Technologie, baten uit vrijkomende grond van de voorzieningen en
‘Olympische Effecten’ als impuls aan e economie, katalysatorwerking voor RO en Infra planning en sociaal-maatschappelijke effecten.
5

Olympische Effecten

6

Start realisatie eiland vóór 2015 i.v.m. verlopen van vergunningen

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

19

20

111
1

Inzicht in de Olympische Hoofdstructuur

1.1

Weten wat er ruimtelijk nodig is voor de Olympische Spelen
De Nederlandse regering sprak in het regeerakkoord uit dat zij de Olympische Spelen wil organiseren:
“Nederland werkt op die manier toe naar het bereiken van een Olympisch niveau. Het kabinet (…) wil
de Olympische Spelen 2028 en de Paralympische Spelen in Nederland.”1 Daarnaast heeft het kabinet
in mei 2011 in de beleidsbrief ‘Sport en Bewegen in Olympisch Perspectief’ opnieuw benadrukt dat
het de ambitie van Nederland om de Olympische en Paralympische Spelen van 2028 naar Nederland te
halen, omarmt.2
Al in 2008 werden de eerste ruimtelijke en economische verkenningen gedaan naar mogelijke Olympische Spelen in Nederland3. Het Ministerie van Infrastructuur en Milieu laat nu onderzoeken wat er
ruimtelijk nodig is om de Spelen te kunnen organiseren. Doel van dit traject is het kabinet inzicht te
geven in de mogelijkheden en consequenties van de Spelen in Nederland en het geven van input voor
de VMKB4 Olympische Spelen 2028 die tegelijkertijd met het voor u liggende onderzoek heeft plaatsgevonden. Ook is het belangrijk om een beeld te hebben bij het tijdspad dat nodig is om qua ruimtelijke ontwikkeling in 2028 klaar te zijn in Nederland. Het rapport dat voor u ligt geeft hierover zo goed
mogelijk inzicht. Het onderzoek heeft niet de bedoeling mensen te enthousiasmeren. Evenmin straalt
het een ambitie uit. Het tracht, met de kennis van 2011, zo nuchter en nauwkeurig mogelijk in beeld
te brengen wat de implicaties zijn van de Spelen in Nederland in 2028.
Na een korte samenvatting van eerdere studies en het presenteren van een aantal keuzes die wij heb-

Regeerakkoord VVD

ben gemaakt bij deze studie (H1), presenteren wij de uitkomsten. We beginnen met de belangrijkste

-CDA (2010) Pag. 20

bevindingen en aanscherpingen die wij hebben gedestilleerd uit bijeenkomsten met onze partners (H2).

1

2

Vervolgens presenteren wij de verschillende ruimtelijke varianten (H3) om deze in het vierde hoofdstuk

Ministerie van Volks-

onderling te vergelijken en in het laatste hoofdstuk een aantal conclusies te trekken.

gezondheid, Welzijn en
Sport (2011)
3

Bureau Nieuwe Gracht

en Twijnstra Gudde
(2008)

1.2

Streven naar maximale legacy: het Olympisch Plan 2028
De Olympische Spelen zijn in de eerste plaats een groot internationaal evenement dat de Nederlandse

Het betreft een Voor-

regering en talrijke andere partijen in overheid, bedrijfs- en verenigingsleven mogelijk zouden willen

lopige Maatschappelijke

aantrekken. Tegelijkertijd worden de Spelen ook gezien als een instrument, een versneller of een hef-

4

Kosten Batenalyse voor
de Olympische Spelen

boom voor de gewenste ontwikkeling van Nederland. De bijdrage aan de gewenste ontwikkeling van

2028, die tegelijkertijd

Nederland als gevolg van (de voorbereiding op) de Spelen wordt in de discussie onder vakgenoten en

met het onderzoek
van DHV en Must is
uitgevoerd door de

beleidsambtenaren aangeduid met het woord ‘legacy’, een woord dat ook in dit rapport hiervoor zal
worden gebruikt.

RebelGroup in opdracht
van het Ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn

Een belangrijk document dat deze ambitie voor maximale blijvende waarde verwoordt is het Olympisch

en Sport. In dit VMKB-

Plan 20285, dat NOC*NSF samen met sport, overheid en bedrijfsleven heeft ontwikkeld. Dit plan wil

rapport worden de
kostenramingen van DHV

van Nederland een land op Olympisch niveau maken. Een sportland op Olympisch niveau waar veel Ne-

gebruikt. DHV gebruikt

derlanders sporten, vele sportevenementen georganiseerd worden en sport een nadrukkelijke bijdrage

op zijn beurt de kosten/

aan de maatschappij levert. Maar ook op andere terreinen zou Nederland naar Olympisch niveau moe-

baten-verhoudingen van
de RebelGroup bij de be-

ten proberen te komen. Het plan spreekt van acht ambities op gebied van: topsport, breedtesport, soci-

oordeling van mogelijke

aal maatschappelijk, welzijn, economie, ruimtelijke ordening, evenementen en media-aandacht. Het

varianten
5

NOC*NSF (2009)

kabinet verwoordt haar visie in het kabinetsstandpunt ‘Uitblinken op alle niveaus’ onder de noemers
‘Talentvol Nederland’, ‘Meedoen in Nederland’, ‘Vitaal Nederland’, ‘De Kaart van Nederland’ en ‘Ne-

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

21

derland in beeld’. Zowel in het Olympisch Plan als in de kabinetsvisie strekken de ambities zich uit van
het lokale schaalniveau van wijken, scholen en gymzalen tot het grootste schaalniveau van de mondiale
positie van Nederland. De Alliantie Olympisch Vuur trekt het Olympisch Plan. Olympisch Vuur bestaat
uit: NOC*NSF, de Rijksoverheid, de Nederlandse provincies (IPO), de vier grote steden, de Vereniging
van Nederlandse Gemeenten (VNG), de vakbeweging (FNV) en het bedrijfsleven (VNO-NCW).

1.3

Vooronderzoek: Schetsboek, Ontwerpverkenning en Sportlandkaart
Het voor u liggend rapport is voorafgegaan door diverse onderzoeken en rapportages over de mogelijkheden en kansen van de Olympische Spelen voor Nederland. Wij noemen hier met name drie
rapporten die een belangrijke basis vormden voor dit rapport. In 2008 verscheen in opdracht van het
ministerie van VROM het Schetsboek Ruimte voor Olympische plannen6.Het Schetsboek leverde een
goed besef op van de ruimtelijke vereisten en mogelijkheden, maar ook een idee van de kosten en de
mogelijke ruimtelijk-economische baten. Wij gebruiken diverse gegevens uit dit rapport als achtergrond
en context. In het voorjaar van 2010 zette het toenmalige ministerie van VROM opdracht uit tot het
ontwerpen van een Olympische Hoofdstructuur, met als resultaat het rapport “Ontwerpen aan de
Olympische Hoofdstructuur; plannen met een deadline”7. Deze ontwerpverkenning gaf inzichten op
welke wijze verschillende doelstellingen (kwaliteit, opportuniteit en techniek) elkaar het best kunnen
versterken. Wij gebruiken de resultaten van dit rapport als startpunt voor ons onderzoek. In het voorjaar van 2011 verscheen onder verantwoordelijkheid van NOC-NSF de Sportlandkaart van Nederland:
een inventarisatie van alle (plannen voor) topsportaccommodaties in Nederland. De sportlandkaart8
sluit af met een overzicht van de accommodaties die benodigd zijn voor Olympische Spelen en wat er
nodig is om Nederland op Olympisch Niveau te brengen. In dit rapport hanteren wij de Sportlandkaart
als uitgangspunt voor de aanwezige en benodigde accommodaties. Bijlage 4 is een samenvatting van
de drie genoemde rapporten.

1.4

Een stap dieper met ruimtelijke analyse en implicaties van varianten
In dit rapport pakken wij de draad van Ontwerpverkenning Olympische Hoofdstructuur op en gaan
nog een stap dieper. Zoals al in het Schetsboek werd geconcludeerd: “Procedureel (en ruimtelijk)
gezien is 2028 nú. Gelet op de doorlooptijd van de procedures voor grote ruimtelijke en infrastructurele vereisten, is er een grote urgentie om nu aan de slag te gaan. Om de Spelen in 2028 mogelijk te
maken, moet men nu al starten met een preciezere en lokale invulling van het ruimtelijk programma”.
De ruimtelijke zoekgebieden uit de ontwerpverkenning OHS worden in dit rapport uitgewerkt, geoptimaliseerd, gepreciseerd, doorgerekend en beoordeeld op een viertal criteria (zie paragraaf 2.2).

6

Bureau Nieuwe Gracht

en Twynstra Gudde
(2008)
7

One Architecture

Vanuit de ruimtelijke zoekgebieden maken wij in dit rapport de slag naar vijf uitgewerkte varianten. De
insteek van het maken van de varianten is dat ze allemaal een goed verhaal hebben, maar verschillend
scoren op verschillende criteria. De ene variant scoort misschien wat sterker op kosten en baten, de
ander op legacy. De ene variant behelst minder ingrepen in infrastructuur dan de andere, maar levert

en Zwarts & Jansma

misschien ook minder blijvende waarde op voor Nederland. Wel hebben wij er alles aan gedaan om

Architecten (2011)

de varianten vergelijkbaar te maken op vier belangrijke criteria (zie 2.2). Op die manier ontstaat een

8

Bureau Nieuwe Gracht

(2011)

22

preciezer inzicht in de voors en tegens van de verschillende alternatieven en varianten.

1.5

Nu studeren op Big Five. In de Randstad
De Olympische Spelen zijn te groot voor één stad: heel Nederland zal in principe meedoen, mochten de
Spelen hier komen. Toch hebben de genoemde eerdere studies ons geleerd dat het vraagstuk van de
Olympische Hoofdstructuur en de keuzes op dat gebied zich concentreren op de Randstad. Dit heeft
alles te maken met de zogenaamde Big Five: het Olympisch Stadion, het Zwemcomplex, de Basketbalhal, het Olympisch Dorp en het Perscentrum. Met deze Big Five zijn verreweg de meeste investeringen
gemoeid (minimaal 80% van het totaal), zo stelt RebelGroup in haar VMKB-rapport op basis van een
aantal studies naar voorgaande Olympische Spelen. Er is nog een reden om op dit moment vooral te
studeren op de Big Five. Het IOC stelt voor de Big Five9 een aantal richtlijnen op die te maken hebben
met hun onderlinge ligging en reistijd. Met andere woorden: de Big Five kunnen niet over het hele
land worden verspreid, en moeten dus gezien worden als een cluster. Kijken we vervolgens naar de
bereikbaarheid (en de capaciteit van infrastructuur) voor grote publieksgroepen en naar de mogelijkheden om de grote accommodaties te kunnen blijven gebruiken, dan komen we bijna automatisch in de
Randstad terecht. Dit is ook de conclusie van de Ontwerpverkenning10.
Kortom, de Randstad scoort voor de Big Five in Nederland verreweg het beste op de combinatie van:
•

Bereikbaarheid: dichtheid en kwaliteit van infrastructuur en verknoping met Schiphol

•

Demografie: het aantal mensen dat binnen een uur bereikbaar is (denk aan arbeidsmarkt en
publieksbereik)

•

Investerend vermogen: marktpartijen geven aan het meeste heil te zien in investeringen ten behoeve van Olympische Spelen in de Randstad11.

•

Legacy: de kans dat investeringen in accommodaties, zoals een stadion, zwembad, mediacentrum
en Olympisch Dorp goed gebruikt zullen worden na de Olympische Spelen of gemakkelijk kunnen
worden herbestemd is het grootst in de Randstad.

DHV en Must zijn daarom begonnen met de Big Five in de Randstad. Wel is bij iedere variant een
overzicht gegeven van het overige programma voor de vele andere sporten en waar dit zou kunnen
‘landen’ (hallen, velden, parkoersen, zwem- en zeilwater), zowel binnen als buiten de Randstad. Ook
andere configuraties zijn mogelijk. Dit vereist nadere uitwerking, die buiten het kader van deze studie
valt.
9

Deze richtlijnen

gelden voor alle
sportaccommodaties, waarbij in elk
geval een uitzondering wordt gemaakt

1.6

Werken met alternatieven en varianten
Om te kijken of, en zo ja, hoe de Olympische Spelen in Nederland ruimtelijk kunnen worden geaccom-

voor voetbal,

modeerd hebben wij een aantal alternatieven en varianten uitgewerkt. Een combinatie van bureaustu-

paardrijden, zeilen,

dies, rekenen en tekenen aan de verschillende ruimtelijke varianten en het delen van deze kennis in

roeien, schieten en
wielrennen (op de

gezamenlijke werksessie met diverse overheden, heeft geleid tot een onderbouwde verfijning van de

weg).

verschillende varianten (zie hoofdstuk 2). De alternatieven en varianten zijn tijdens een proces van ‘eva-

10

One Architecture

luerend ontwerpen’ geoptimaliseerd, op basis van ruimtelijke samenhang, optimalisatie van de ‘legacy’,

en Zwarts & Jansma

kosten en opbrengsten, et cetera. Vervolgens hebben wij deze varianten doorgerekend en beoordeeld,

Architecten (2011)

gedeeltelijk op basis van de situatie in 2011 (bijvoorbeeld vastgoed en grondprijzen) en, voor zover mo-

11

Deloitte (2011)

12

Kamerstruk

gelijk, op basis van toekomstprognoses (zoals toekomstige verkeersvraag en –aanbod) uit de NMCA12.
Wij hebben deze exercitie gedaan om inzicht te verkrijgen in de verschillende ruimtelijke aspecten en

313035, nr 196
(2011)

kwesties die zich voordoen bij de organisatie van de Spelen. Ook de verschillen die zich voordoen tussen mogelijke varianten kunnen wij zo in beeld brengen. Hoewel alle varianten in principe ‘een goed

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

23

verhaal hebben’ scoren zij, zoals gezegd, uiteindelijk verschillend op de diverse criteria.
De varianten zijn doorgerekend op bouwkosten, bereikbaarheidskosten en vastgoedkosten. Deze zijn
input geweest voor de Verkennende Maatschappelijke Kosten Baten studie van het Ministerie van
VWS, uitgevoerd door RebelGroup. Deze gegevens zijn niet in detail vermeld omdat zij mogelijke onderhandelingen met bedrijven, vastgoed- en grondeigenaren, et cetera kunnen beïnvloeden.

1.7

Olympische Spelen als katalysator van innovatie
De Olympische Spelen worden vaak gezien als een versneller van innovaties. Innovaties in ICT, verkeer
en vervoer bijvoorbeeld, maar ook in publiek-private samenwerkingsconstructies. Ook in Nederland
zouden diverse vormen van innovatie een belangrijk effect van de Spelen moeten zijn.Niet alleen
omdat innovatie op zichzelf al goed is voor onze economie, maar ook omdat de Spelen een ideaal platform kunnen zijn voor de verspreiding van (Nederlandse) innovaties over de wereld. In dit onderzoek
kijken wij of er verschil is tussen de verschillende ruimtelijke varianten voor wat betreft hun potentie
om bij te dragen aan het positioneren van Nederland als innovatief land in de wereld. Vanzelfsprekend
is dat lastig, niet alleen omdat wij 17 jaar vooruit moeten kijken, maar ook omdat dit onderwerp van
zoveel meer aspecten afhankelijk is dan de keuze van de ruimtelijke variant. In navolging van eerdere
studies (zie par 1.1) lijkt de profilering van Nederland als innovatief waterland of als innovatieve delta
een sterk thema. Waterthema’s die aan de Olympische Spelen kunnen worden gekoppeld zijn bijvoorbeeld: leven met en aan water, waterveiligheid, duurzaamheid, klimaatbestendigheid en havens en
schepen. Deze lenen zich stuk voor stuk voor innovatieve oplossingen. We nemen dit aspect mee bij
het criterium ‘legacy’ (zie par 2.2).
Daarnaast speelt de methodische vraag hoe wij in dit onderzoek omgaan met innovaties die in de
periode tussen 2011 en 2028 zullen hebben plaatsgevonden en misschien in die periode zullen leiden
tot een ander programma van eisen. Zo wordt er bijvoorbeeld gesproken van driedimensionale, holografische projecties in stadions, waardoor publiek beter gespreid zou kunnen worden over meerdere
locaties. Of dat journalisten in 2028 misschien meer op afstand hun werk doen dan nu het geval is.
Ook op het gebied van verkeer en vervoer worden soms vergaande innovaties geschetst, variërend van
‘GPS-gestuurde auto’s tot superbussen et cetera. Dit zou de wegcapaciteit kunnen beïnvloeden.
Toch gaan wij in onze varianten niet uit van een situatie waarbij dit soort technieken worden toegepast. Wij gaan uit van de huidige, bewezen stand van de techniek en bewezen toepassingen, juist
omdat wij er met de kennis van nu naar moeten kijken. De 17 jaar tot 2028 zijn dichterbij dan het lijkt.
Over acht jaar moet er al een bidbook liggen. De ervaring leert dat er in veel gevallen vele jaren voorbij
gaan voordat een innovatie van experimenteel stadium, via een bewezen business case algemeen kan
worden toegepast, als het al ooit zover komt. DHV en Must gaan daarom uit van de richtlijnen zoals
die op dit moment door het IOC worden afgegeven. Wij hanteren recente Spelen en de Spelen van
Londen als referenties.

24

222
2

Evaluerend ontwerpen: inzichten tijdens het proces

2.1

Methodiek evaluerend ontwerpen
Voor de aanpak van het onderzoekstraject organiseerden wij met het Ministerie van Infrastructuur en
Milieu drie grote werksessies met een groot aantal betrokkenen vanuit de Ministeries van Infrastructuur
en Milieu, Landbouw en Innovatie, Economische Zaken en Volksgezondheid, Welzijn en Sport, de Alliantie Olympisch Vuur, gemeenten, provincies en stadsregio’s. Daarnaast was ook telkens RebelGroup
aanwezig om de consistentie met de VMKB te borgen. Daarnaast waren facilitators en inhoudelijke
specialisten aanwezig vanuit DHV en Must.
Het traject beoogde, zoals gezegd, een uitwerking van de resultaten van de Ontwerpverkenning OHS
via de systematiek van evaluerend ontwerpen. Dit is een cyclisch proces van verfijnen, concretiseren,
toetsen en optimaliseren. Het doel van dit proces was het komen tot concrete, vergelijkbare en ambitieuze maar realistische varianten, met behulp van specialistische en regionale kennis. Op deze manier
zijn wij tot een set van vijf varianten met enkele subvarianten gekomen. Bijlage 5 beschrijft de werkwijze per werksessie en de opgedane inzichten.
In de tussentijd hebben ook nog verschillende besprekingen plaatsgevonden met specialisten van
de ministeries, van Prorail en vanuit de steden en regio’s. De gesprekken gingen onder andere over
maatregelen op het gebied van weg en spoor en de stand van zaken op het gebied van verschillende
locaties. Het proces met de partners is in oktober afgesloten met een bespreking van het eindrapport.
In bijlage 1 zijn de agenda’s van de bijeenkomsten en de overzichten van deelnemers terug te vinden.
Werksessie 1 (18 januari 2011) globaal programma:
•

Aanscherpen van de toetsingscriteria in werkgroepen;

•

Uitwerkingsniveau varianten verkennen in werkgroepen;

•

Plenair bespreken van het mogelijke kabinetsbesluit en terugkoppeling uit werkgroepen.

Werksessie 2 (1 februari 2011) globaal programma:
•

Terugkoppeling tussenresultaten van Must en DHV;

•

Verbeteren van de varianten in werkgroepen;

•

Selectie van meest kansrijke varianten voor verdere uitwerking.

Werksessie 3 (1 maart 2011) globaal programma:
•

Terugkoppeling resultaten en methodiek bereikbaarheid en kosten door DHV en Must;

•

Varianten scoren per toetsingscriterium;

•

Bezoekers en hun accommodaties (hotelcapaciteit);

•

Vooruitblik op de besluitvorming en meegeven belangrijkste leerpunten aan onderzoekers.

Werksessie 4 (5 april 2011) globaal programma:
•

Bespreking van het concept eindrapport.

Periode april – september 2011
•

Verwerking van opmerkingen en commentaar vanuit de partners;

•

Bespreking van het eindconcept bij Planbureaus, RVOB, en ministeries;

•

Afstemming met Rebel.

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

25

Werksessie 5 (3 oktober 2011) globaal programma:

2.2

•

Terugkoppeling van de laatste wijzigingen en vooruitblik op het vervolg;

•

Laatste reactieronde op concept eindrapport door de partners.

Scoringscriteria ter optimalisatie en beoordeling
Om de alternatieven en varianten te optimaliseren en uiteindelijk met elkaar te vergelijken hebben wij,
in overleg met de partners in de eerste werksessie een aantal toetsingscriteria vastgesteld en verder
aangescherpt tijdens de werksessies. Iedere variant laat zich bespreken in termen van elk van de criteria
(zie hoofdstuk 4). De vergelijking wordt zo opgezet, dat de verschillende varianten vergelijkbaar zijn in
totaal, maar ook op elk van de criteria.

>

Criterium 1: Kosten en baten (Investeringskosten en VMKB-resultaat)
Het is belangrijk te weten hoeveel geld er moet worden vrijgemaakt voor de Big Five en de benodigde

13

Reële bedragen,

prijspeil 1-1-2011,

infrastructuur ten behoeve van de Big Five. Dit noemen we de investeringskosten. Eventuele opbreng-

exclusief beheer- en

sten zijn hierin niet verdisconteerd. Daarnaast is het belangrijk te weten wat het saldo is tussen kosten

onderhoudskosten,

en baten van de Olympische Spelen. Dit presenteren wij als het VMKB-resultaat. Investeringskosten en

inclusief opslagen,
exclusief BTW.

VMKB-resultaat zijn twee verschillende grootheden en kunnen niet bij elkaar worden opgeteld of afgetrokken, zoals verderop duidelijk wordt, maar beide zijn relevant en wij presenteren ze allebei.

14

Het saldo van kosten

en baten is hier weergeven, waarbij moet

Investeringskosten13

worden opgemerkt dat

Hierbij is gekeken naar:

een aantal positieve
effecten op het gebied

1.

Tijdelijk/Specifiek Olympische investeringen: de noodzakelijke investeringen voor de Big Five,

van Legacy (door Rebel

bestaand uit de Big Five en specifieke/tijdelijke maatregelen voor bereikbaarheid, inclusief verwer-

benoemd als Olympi-

vingskosten, engineeringkosten, et cetera.

sche Effecten) niet zijn
meegenomen en als
PM post zijn vermeld.
De bedragen van de
VMKB zijn uitgedrukt

2.

Structurele maatregelen. De volledige investeringskosten van benodigde additionele structurele
maatregelen in bereikbaarheid en voorzieningen. Het zijn investeringen die een noodzakelijke
voorwaarde zijn voor de Spelen maar die ook een toekomstig knelpunt oplossen.

als ‘contante waarde’
per 1 januari 2020.
15

RebelGroup heeft

in de VMKB een
generieke inschatting
gemaakt van de inves-

VMKB-resultaat
Naast noodzakelijke investeringen zijn ook mogelijke opbrengsten die de Olympische Spelen genereren, van belang. In de VMKB-studie van RebelGroup zijn de kosten van de Spelen afgezet tegen de opbrengsten voortvloeiend uit de organisatie van de Spelen14. Rebel neemt meer kosten mee dan alleen

teringen die buiten de

de kosten van voorzieningen en infrastructuur, maar bijvoorbeeld ook kosten van de organisatie van

Big Five gedaan moe-

de Spelen, beheer en onderhoud, de beveiliging, et cetera. Bij opbrengsten gaat het om kaartverkoop,

ten worden om deze
geschikt te maken

mediarechten, toeristische opbrengsten, et cetera. Hoewel wij in de investeringskosten het volledig

voor de Spelen. Op

Olympisch Dorp + voorzieningen meerekenen, rekent Rebel alleen de kosten van de voorzieningen

basis van de informatie
over de Spelen in

en de transformatie naar een woonwijk mee. Voor het Olympisch Dorp gaat men verder uit van een

Londen hanteert men

sluitende business case in alle varianten. Wij vatten de VMKB-resultaten van de vijf varianten samen in

de aanname dat de

paragraaf 4.1.

kosten in de base case
20% bedragen van de
investeringen die in de
duurste varianten van
de Big Five sportfaciliteiten worden gedaan.

26

De investeringen voor overige Olympische accommodaties buiten de Big Five hebben wij niet in beeld
gebracht, maar hiervoor, op basis van studies van de Spelen in Londen15 aangenomen dat zij ongeveer
20% van de kosten voor de investeringen van de Big Five-sportfaciliteiten zullen beslaan. Ook investe-

ringen in toeristische infrastructuur hebben wij niet meegerekend, ervan uitgaande dat deze voor een
groot deel door marktpartijen zullen worden gedaan. Wel hebben wij vraag en aanbod van toeristische
infrastructuur in beeld gebracht, zie hiervoor paragraaf 2.7.
Tevens hebben wij waar mogelijk ook rekening gehouden met de uitkomsten van een studie van
Deloitte en NIROV16. De onderzoekers van dit rapport hebben gekeken naar de mogelijkheden en de
bereidheid om te investeren door private partijen. Een aanvullend gesprek dat wij met Deloitte voerden
heeft tevens inzicht gegeven in hun beoordeling van onze huidige varianten in het licht van hun onderzoek. Uitkomsten van deze studie zijn ook gebruikt in de VMKB-studie.
>

Criterium 2: De mate waarin (meer dan) wordt voldaan aan de IOC-richtlijnen
Om een concurrerend bid uit te kunnen brengen is het van belang te weten in welke mate de Olympische Hoofdstructuur voldoet aan de richtlijnen van het IOC. Zij vormen een uitgebreide set van
aantallen stoelen, vierkante meters accommodaties, capaciteiten en onderlinge reisafstanden waaraan
Olympische accommodaties zouden moeten voldoen. Het programma van eisen voor wat betreft de
accommodaties (aantal, oppervlakte/zitplaatsen, kwaliteit) is betrekkelijk hard. Daarnaast is er sprake
van een aantal evaluatiecriteria aan de hand waarvan bids worden beoordeeld (transportafstanden, hotelcapaciteit enz. enz.) Vooral de evaluatiecriteria zijn niet onwrikbaar. We zien dat Olympische steden
er in het verleden op sommige aspecten een eigen draai aan hebben gegeven. Bovendien zijn zij, als
gevolg van economische, maatschappelijke en technische ontwikkelingen, aan verandering onderhevig.
De richtlijnen voor 2028 zijn nu nog niet bekend en in de komende tien tot twintig jaar zal er ongetwijfeld het een en ander veranderen. Bijvoorbeeld telecommunicatietechnieken zullen zich naar verwachting snel blijven ontwikkelen waardoor een persdorp van 2028 er misschien anders uitziet dan dat van
2012. Maar op dit moment is daarover weinig met enige zekerheid te voorspellen. Daarom gaan we
uit van de huidige richtlijnen, zoals deze voor de Spelen van Londen zijn toegepast. In Bijlage 3 hebben
wij de belangrijkste voor dit onderzoek relevante IOC-richtlijnen samengevat en, indien voor meerdere
uitleg vatbaar, is aangegeven hoe wij deze richtlijnen hebben geïnterpreteerd.
Succesvolle bids uit het verleden scoren in veel gevallen boven de vastgelegde IOC-criteria, doordat zij
iets extra’s bieden dat het IOC aanspreekt. Daarom is het belangrijk om te kijken welke variant nog extra scoort door de ogen van het IOC, bijvoorbeeld door sommige voorzieningen nog dichter bij elkaar
te leggen dan de maximale reisafstand. Zo is de directe nabijheid van het Olympisch Dorp bij de grote
atletiek- en zwemstadions een pre. Bij de berekening van de oppervlaktes van het Olympisch Dorp,
aantallen parkeerplaatsen, bezoekers- en hotelcapaciteit hebben wij tevens gekeken naar cijfers en
referenties van andere speelsteden, met name Londen.

>

Criterium 3: Legacy-potentie
Een belangrijke, zo niet de belangrijkste doelstelling bij het binnenhalen van de Olympische Spelen
van 2028 is de bijdrage aan de gewenste ontwikkeling van Nederland, ofwel de ‘legacy’. Brengen
de Spelen investeringen/ontwikkelingen op gang of versnellen zij investeringen/ontwikkelingen waar
Nederland bij gebaat is? In andere woorden: hoe duurzaam zijn de investeringen in infrastructuur en

16

Deloitte Financial

Advisory Services BV
en Nirov (2011)

accommodaties? Legacy-potentie is daarom een belangrijk criterium geweest bij de samenstelling
van de varianten en vervolgens bij de beoordeling ervan. De mogelijke bijdrage van de Spelen aan de
gewenste ontwikkeling van Nederland laat zich op velerlei manieren benoemen. Om de varianten te

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

27

kunnen scoren is tijdens de sessies gebruik gemaakt van thema’s die genoemd worden in de verschillende gebiedsagenda’s, Randstad 2040, Nota Mobiliteit, Mobiliteitsaanpak 2028. Deze thema’s komen
ook terug in de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR), die gezien kan worden als de opvolger
van een aantal van deze nota’s. Belangrijke thema’s uit de SVIR en overig beleid zijn: :
•

Bereikbaarheid

•

Economie

•

Woningbouw en woonklimaat

•

Energie

•

Leisure

•

Water

In de praktijk blijkt het nog niet mogelijk om in het huidige stadium van planvorming specifiek en
systematisch voor elk van deze onderdelen te kijken naar de score per mogelijke variant. Vooral de
onderwerpen water en energie zijn sterk afhankelijk van de invulling op een later moment van de
planvorming. Ook op het onderwerp woningbouw is het moeilijk nu de legacy te bepalen. Wij nemen
aan dat er op de langere termijn geen kwantitatieve effecten op het aantal gebouwde woningen in
een stad zullen zijn als gevolg van de Spelen. Wel kan er tijdelijk vertraging of versnelling optreden
in de woningbouwproductie als gevolg van het Olympisch Dorp. Daarnaast denken wij dat de Spelen
invloed kunnen hebben op het woonklimaat, bijvoorbeeld doordat een probleemwijk een opwaartse
impuls krijgt als gevolg van de Spelen. We hebben de varianten niet gescoord op (belangrijke) zaken als
de bijdrage aan het sportklimaat in Nederland, de versnelling in de samenwerking tussen verschillende
partijen of de bijdrage aan sociale cohesie. Dit zijn belangrijke gewenste effecten, maar op dit moment
valt er nog weinig zinnigs te zeggen over de invloed van de keuze van een bepaalde variant hierop.
Wij hebben dus alleen gekeken naar die onderwerpen waar de ruimtelijke keuzes mogelijk veel invloed
op hebben. Deze zijn samengevat in de bijdrage aan de aspecten leisure, bereikbaarheid, woonklimaat
en economie. Daarnaast kijken wij naar de bijdrage van de variant op drie verschillende schaalniveaus.
Bij elke variant stellen wij ons de vraag wat de mogelijke legacy is:

>

•

op het niveau van de stad zelf;

•

op het niveau van Nederland;

•

op het niveau van Nederland in de wereld.

Criterium 4: Risico’s en flexibiliteit in besluitvorming
Bij de aanscherping van de set criteria is tijdens het eerste werkatelier het criterium ‘flexibiliteit in
besluitvorming’ toegevoegd. Het onderwerp flexibiliteit heeft te maken met het tijdstip waarop met de
voorbereiding moet worden begonnen en met de mogelijkheden die varianten bieden om er op een
later tijdstip nog wijzigingen in aan te brengen. Grofweg zijn er drie perioden:
1.

Pré Bid Fase: de periode tot het moment waarop al dan niet een bid wordt uitgebracht (20112019). In 2016 valt het besluit om al dan niet een bid te gaan maken, maar er kan tot 2019
nieuwe informatie komen of andere onvoorziene redenen om het bid toch niet in te dienen. Het
jaar 2019 is dus een cruciaal jaar, want dan heeft Nederland het bid al dan niet ingediend;

2.

Post Bid Fase: (stel dat het bid is ingediend): de periode van lobby en gunstig stemmen van het
IOC (2019-2021);

3.

Post Gunning Fase: (stel dat de Spelen aan Nederland worden gegund) de periode tot de Olympische Spelen (2021-2028).

28

In de eerste twee periodes gaat het erom zo veel mogelijk alleen investeringen te doen waar Nederland later geen spijt van krijgt als we de Spelen niet krijgen. De investeringen die alleen nut hebben bij
de Olympische Spelen willen we echter zoveel mogelijk concentreren in de derde periode.Zo moeten
eventuele desinvesteringen worden vermeden.
De flexibiliteit in de besluitvorming heeft tevens te maken met het zogenaamde kritische pad. Iedere
variant bestaat uit een aantal onderdelen of modules (Stadion, dorp, et cetera). Elk onderdeel heeft zijn
eigen voorbereidingstijd, de ene langer dan de andere. Bij het ene onderdeel moet al vroeg worden
begonnen met verwerving, terwijl dat bij een ander onderdeel niet zo is. Daarmee hebben de varianten
allemaal hun eigen kritische pad, in de zin van: “als op tijdstip X niet is begonnen met de voorbereiding
dan lukt het niet meer om met deze module vóór 2028 klaar te zijn”. Eventuele beleids- en investeringsbeslissingen zouden dus rekening moeten houden met deze kritische tijdstippen.
Daarnaast speelt het aspect van eventuele risico’s tijdens de voorbereiding op de locaties zelf. In sommige gevallen moet de voorbereiding al vroeg worden ingezet, echter zonder dat de kans van slagen
op een tijdig beschikbaar komen van de locatie 100 procent is. Dit geldt bijvoorbeeld als er een bedrijf
moet worden onteigend of verplaatst zonder dat er al een alternatief is, of als er bestuurlijke tegenwerking is. Ook kan er sprake zijn van (financiële) risico’s bij de zogenaamde structurele maatregelen (zie
voor een uitleg paragraaf 2.3). Dit zijn structurele maatregelen die nodig zijn om een bepaalde variant
van de OHS mogelijk te maken.

2.3

Categorisering van benodigde maatregelen
Om de Olympische Spelen in Nederland te kunnen organiseren moeten er maatregelen worden getroffen op het gebied van stadions, voorzieningen en maatregelen op het gebied van bereikbaarheid. De
maatregelen zijn verschillend van aard. Sommige maatregelen zijn al geregeld, andere niet. Sommige
maatregelen zijn alleen van belang voor de Spelen, andere dienen naast de Spelen bredere maatschappelijke en economische doelen. Daarom maken we onderscheid in de volgende soorten maatregelen:

17

In sommige

gevallen is een deel
van de bekostiging
van een structurele
maatregel al geregeld,
bijvoorbeeld bij de

Categorisering van benodigde maatregelen
Besluiten genomen en

Voorwaardelijk voor Olympische Spelen (besluit niet genomen)

financiering geregeld
Nulalternatief

Tijdelijk/Specifiek

Structureel

Maatregelen (in realisatie of

Maatregelen nodig voor de

Maatregelen nodig voor de

planstudie) die reeds zijn voorzien in

Olympische Spelen welke geen

Olympische Spelen, die tevens een

nemen wij alleen

het kader van het MIRT (of andere

toekomstig knelpunt oplossen en

toekomstig knelpunt oplossen. De

de kosten van de

plannen) en waarvoor bekostiging

die niet waarschijnlijk zijn wanneer

omvang van het knelpunt vereist

nog niet geregeld

is geregeld. Het zijn maatregelen

de Spelen niet in Nederland

ten behoeve van de Spelen een

zijn (stand van zaken

die deel uitmaken van de autonome

georganiseerd worden. Hier hebben

permanente structurele maatregel.17

ontwikkeling tot 2028.

(indien mogelijk) tijdelijke of niet

passage van de A4
bij Den Haag of de
verbreding van de
A20. In dat geval

maatregel mee die

september 2011). De
maatregel blijft staan
bij ‘structureel’ omdat

fysieke oplossingen de voorkeur.

hij nog niet volledig
bekostigd en dus nog
onzeker is.

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

29

>

Nulalternatief
Deze categorie maatregelen zijn projecten die reeds in realisatie zijn of planstudies zijn opgenomen.
Ook is de financiering rond. Daarmee kan met flinke zekerheid verondersteld worden dat deze in 2028
zijn gerealiseerd. Wij noemen dit het Olympisch nulalternatief. Deze projecten lossen toekomstige
knelpunten op en zijn van belang als infrastructurele ruggengraat voor het organiseren van de Spelen
in Nederland

>

Additioneel voor Olympische Spelen
Bovenop de maatregelen in het nulalternatief zijn er extra maatregelen noodzakelijk om de Olympische Spelen te kunnen organiseren. Deze maatregelen vallen uiteen in tijdelijk/specifieke en structurele
maatregelen. Voor beide soorten maatregelen is geen financiering geregeld en ook over nut en noodzaak van deze maatregelen is door het Rijk geen besluit genomen.

>

Tijdelijk/Specifiek
Deze categorie maatregelen omvat maatregelen die specifiek zullen plaatsvinden ten behoeve van de
Spelen. Het zijn maatregelen die vrijwel uitsluitend verdedigbaar zijn vanuit de Olympische Spelen zelf.
Een groot deel van deze maatregelen is daarom tijdelijk van aard. Deze maatregelen noemen we Tijdelijk/Specifiek. Voorbeelden van deze maatregelen zijn:
•

De tijdelijke ombouw van een bestaand stadion tot Olympisch stadion;

•

Het verlengen of vergroten van de perrons om grote hoeveelheden mensen aan- en af te kunnen
voeren (als tijdelijke maatregel);

•

Tijdelijke dienstregelingen in het openbaar vervoer en verkeersmanagement op de weg;

•

Alle extra kosten die moeten worden gemaakt voor het maken van een Olympisch Dorp in vergelijking met het realiseren van de stadswijk die er daarna overblijft (extra voorzieningen, transformatiekosten; sloop, ombouw en recycling van extra voorzieningen na de OS en Paralympics).

Alle specifieke/tijdelijke maatregelen zijn dus maatregelen waar niet of nauwelijks maatschappelijke
baten tegenover staan en die zonder Olympische Spelen vrijwel zeker niet genomen zouden worden.
>

Structureel
Deze categorie bevat maatregelen die ook zonder Olympische Spelen maatschappelijke baten opleveren. Zij dienen niet alleen de Olympische Spelen, maar zij dragen ook bij aan de oplossing van

18

Wij hebben tijdens

structurele (toekomstige) knelpunten. Ze zijn bijvoorbeeld gekoppeld aan knelpunten uit de NMCA (de

onze analyse in het

Nationale Markt- en Capaciteitsanalyse)18 of zijn onderdeel van MIRT-verkenningen. De tijdige realisatie

voorjaar van 2011

van deze categorie maatregelen is een essentiële voorwaarde om de Spelen te kunnen organiseren.

gebruik gemaakt van
een conceptversie
van de NMCA. De
definitieve versie is
Kamerstuk 313035,

Voorbeelden van structurele maatregelen zijn:
•

versie leidt niet tot
nieuwe inzichten met

•

knelpunten ten
aanzien van de
Olympische Spelen.

30

Nieuwe stations of stationsuitbreidingen die nodig zijn voor de de Olympische Spelen en tevens
voorzien in de oplossing van een verwacht knelpunt in de situatie zonder Spelen;

betrekking tot de door
ons gesignaleerde

Maatregelen aan rijkswegen, die nodig zijn voor de Olympische Spelen en tevens voorzien in de
oplossing van een verwacht knelpunt in de situatie zonder Spelen;

nr 196. De definitieve

•

Nieuwe of verbeterde regionale openbaar vervoerlijnen die nodig zijn voor de de Olympische Spelen en tevens voorzien in de oplossing van een verwacht knelpunt of onderdeel uitmaken van een
ruimtelijke opgave in de situatie zonder Spelen;

•

Nieuwe topsportvoorzieningen, die nodig zijn voor de Olympische Spelen en tevens voorzien in
een behoefte of oplossing van een verwacht knelpunt in de situatie zonder Spelen.

Onder de laatste categorie valt ook de Rotterdamse Nieuwe Kuip. Wij gaan ervan uit dat de Nieuwe
Kuip niet zal worden gebouwd voor de Olympische Spelen, maar als stedelijke voorziening die, mede
gezien de leeftijd en conditie van de Oude Kuip (in 2028 negentig jaar), een Rotterdams, niet-olympisch knelpunt moet oplossen. Omdat ook hiervoor de financiering niet rond is en er ook geen uitvoeringsbesluit is genomen, valt de Nieuwe Kuip niet in het nulalternatief, maar in de categorie ‘Structureel’ van de additionele maatregelen.

2.4

Interessante opties die in deze fase niet verder zijn bestudeerd
In de afgelopen periode hebben diverse steden en regio’s interesse en ambitie getoond om een rol
te vervullen in het kader van mogelijke Olympische Spelen. Amsterdam en Rotterdam hebben zich
opgeworpen als kandidaat voor de naamgevende stad, maar ook andere gemeenten, zoals Almere,
Haarlemmermeer en Eindhoven zouden misschien een grotere rol willen spelen dan de rest van Nederland. Toch zijn, zoals in de vorige paragraaf beschreven, voor de Big Five, uiteindelijk een aantal opties/
locaties19 afgevallen en uiteindelijk niet meegenomen in de uitwerking van de varianten.
Het feit dat ze zijn afgevallen heeft te maken met het feit dat er een alternatief voor de betreffende
locatie was die objectief beter scoorde op de vier criteria. De locaties blijven interessant, bijvoorbeeld
om een Olympische rol te spelen buiten de Big Five. Wij lichten hieronder vier locaties/steden toe die in
de afweging zijn afgevallen.

>

Drechtsteden
In het Rotterdamse alternatief is tijdens de Ontwerpverkenningen een variant uitgewerkt met een
zwaartepunt langs de Drechtoevers. Deze variant werd interessant bevonden vanuit het oogpunt van
de ruimtelijke ordening, er is namelijk synergie denkbaar met het Deltaprogramma en de revitalisering
van Rotterdam-Zuid en de Drechtsteden. Als Olympische locatie liggen de Drechtoevers echter minder
voor de hand. Er is slechts een beperkt aantal kansrijke locaties, deze zijn moeilijk bereikbaar met het
openbaar vervoer, liggen op grotere afstand van Schiphol en ze sluiten niet goed aan op mogelijke
onderdelen van de Olympische Hoofdstructuur elders in Rotterdam dan concurrerende alternatieve
locaties in Rotterdam, Delft en Den Haag. De Drechtsteden scoren daardoor structureel lager op meerdere criteria dan andere locaties. Daarom is deze variant in dit onderzoek niet verder onderzocht.

>

Haarlemmermeer
Door de strategische ligging in de Randstad, de directe nabijheid van Schiphol en de goede ligging in
het infrastructurele netwerk is de Haarlemmermeer op het eerste gezicht een logische optie voor de
Olympische Spelen. De Big Five zou een goede aanjager kunnen zijn voor de realisatie van het Park van
de 21e eeuw en de geplande woningbouwontwikkeling langs de westflank van de Haarlemmermeer.
De vraag is echter of de schaal van de Big Five niet te groot is voor de Haarlemmermeer. Vooral de
legacy van de investeringen die moeten worden gedaan in grote Big Five stadions en overige accom-

19

One Architecture

en Zwarts & Jansma
Architecten (2011)

modaties is veel groter dan gewenst in de gemeente Haarlemmermeer. Het toekomstperspectief van de
Metropoolregio Amsterdam, waar Haarlemmermeer deel van uitmaakt, schetst in de Haarlemmermeer
geen voorzieningenconcentraties of nieuwe stedelijke ontwikkelingen waar één of meer Big Five een

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

31

gewenste legacy kunnen vormen. Deze zienswijze sluit overigens ook redelijk goed aan bij de lokale
ambities van de gemeente Haarlemmermeer, die ook vooral een Olympische rol voor zichzelf ziet buiten de Big Five20.
>

Eindhoven Zwemstad
Eindhoven is in eerste instantie in verschillende varianten meegenomen in de verkenning als mogelijke
locatie voor het zwemcomplex. Dit vanwege het feit dat Eindhoven dé topzwemstad van Nederland is.
Veel topzwemmers komen uit Eindhoven en de stad heeft zelf ook ambities als topsportstad. Echter, op
basis van de IOC-richtlijnen ligt Eindhoven als locatie voor hét zwemcomplex van de Spelen niet voor
de hand vanwege de relatief grote afstand tot de Randstad. Het IOC hanteert in eerste instantie het 50
kilometer-criterium. Als dat niet lukt moet overtuigend worden aangetoond dat een maximale reistijd
van één uur gegarandeerd is. De reistijd van één uur tussen de sportlocaties in de Randstad en Eindhoven wordt normaal gesproken niet gehaald. Hooguit is een Olympisch Dorp in Utrecht vanuit Eindhoven over de weg in één uur bereikbaar, maar een stadion of een perscentrum elders in de Randstad al
niet meer. Vanwege de te lange reistijd is Eindhoven daarom niet meer uitgewerkt in de varianten. Daar
komt bij dat het bij de Olympische Spelen als een groot voordeel wordt gezien als het zwemcomplex
geclusterd wordt met andere voorzieningen van de Big Five. Een clustering van de Big Five ligt alleen in
de Randstad voor de hand.

>

Almere Pampus
Voor de Amstelspelen is Almere Pampus op hoofdlijnen in beeld gebracht als locatie voor het Olympisch Dorp. Het is een mooi aan het water gelegen locatie in handen van het Rijk en met veel ruimtelijke mogelijkheden. Toch is deze locatie niet verder uitgewerkt. De belangrijkste reden is de IOC-richtlijn
dat de autoverbindingen tussen het Olympisch Dorp en de Olympische locaties optimaal moeten zijn.
Dat impliceert dus een IJmeerverbinding die ook ruim baan biedt aan autoverkeer. Op dit moment is de
geprojecteerde IJmeerverbinding tussen Almere Pampus en Amsterdam primair bedoeld als openbaar
vervoersas. Omdat er ook uitstekende alternatieven voor het Olympisch Dorp in Amsterdam zijn, waarbij een investering als de IJmeerverbinding niet nodig is, is besloten Almere Pampus als locatie voor het
Olympisch Dorp niet verder te bestuderen.
Een andere gedachte zou zijn om nog meer voorzieningen van de Big Five in Almere Pampus te clusteren. Dit is echter weer geen goede optie vanwege de aan- en afvoer van grote aantallen bezoekers.
Hiervoor is een lightrail-verbinding met Amsterdam niet voldoende. Het zou dus een enorme extra in-

20

vestering in rail-infrastructuur vragen. Om deze reden en vanwege het feit dat er goede Amsterdamse

In de nota ‘Olym-

pische kansen voor

alternatieven zijn, is besloten ook deze optie niet verder uit te werken.

Haarlemmermeer’
(april 2011) geeft de
gemeente aan kansen te zien voor de
hippische sporten,

2.5

Ruimtelijke spreiding van het totale programma

moderne vijfkamp,

De ruimtelijke spreiding van het overige niet-Big Five programma is zeer bepalend voor de Olympische

wildwaterkanoën,

Hoofdstructuur. Naast de Big Five zijn er nog zo’n 25 andere Olympische voorzieningen nodig, van

open water zwemmen en BMX/Moun-

badminton tot beachvolleybal. Deels moeten deze binnen een uur bereikbaar zijn vanaf het Olym-

tainbike. Daarnaast

pisch Dorp, deels kunnen ze buiten de Randstad liggen. Denk bij de laatste aan voetbal, wielrennen of

ziet men kansen
voor de huisvesting
van atleten.

32

paardrijden. De uiteindelijke spreiding van deze 25 accommodaties/wedstrijdlocaties die niet tot de Big
Five behoren kan op verschillende manieren vorm krijgen. Bijvoorbeeld door ze zoveel mogelijk onder

te brengen in de naamgevende stad of door ze juist in overige steden op enige afstand te plaatsen. Er
zijn argumenten om dit programma te spreiden over Nederland (heel Nederland doet mee, spreiding
van publieksdruk). Er zijn ook argumenten om de spreiding toch te beperken (gebruik maken van
bestaande hallen en accommodaties, IOC-richtlijnen). Wij hebben nog geen keuzes gemaakt over de
precieze locaties van deze accommodaties en laten per variant een aantal mogelijkheden zien op basis
van de Sportlandkaart. Voor een variant waarbij de Big Five worden gespreid over de hele Randstad (zie
Randstadspelen in hoofdstuk 3) bestaan extra argumenten voor concentratie van de overige accommodaties. Op die manier kunnen de over de Randstad verspreide Big Five meer ‘body’ krijgen.

2.6

Tijdelijke oplossingen, hergebruik en slim benutten van het bestaande
Tijdelijke oplossingen, hergebruik en benutten van bestaande gebouwen en accommodaties kunnen
de kosten verminderen en de duurzaamheid van de Spelen verhogen. Permanente stadions of andere
accommodaties kunnen soms worden ‘opgeplust’, bijvoorbeeld met een extra tijdelijke tribune of extra
tijdelijke zwembaden. Gebouwen die speciaal voor de Spelen worden gerealiseerd, zoals voor een perscentrum of voor een dorp zouden na de Spelen zoveel mogelijk een nieuwe bestemming moeten krijgen. Een nieuw hotel kan misschien verder als zorginstelling, een perscentrum kan misschien verder als
kantoor/bedrijfsverzamelgebouw of beurs- en congresfaciliteit. Een erg mooi en duurzaam voorbeeld
van tijdelijkheid zijn voorzieningen die later op een andere plaats weer kunnen worden gebruikt, zoals
tijdelijke tribunes, maar ook drijvende woningen (Olympisch Dorp) en drijvende hotels (cruiseschepen).
Ook kan soms slim gebruik worden gemaakt van het bestaande. Oude hallen en loodsen, leegstaande
kantoorgebouwen kunnen wellicht worden ingezet.
In de keuzes in de modellen is daar zoveel mogelijk rekening mee gehouden. Als er voor een gebouw
echt geen exploitabele bestemming gevonden kan worden gevonden kan deze soms beter worden
neergezet als tijdelijke accommodatie die na de Spelen weer wordt verwijderd.
Met behulp van de Sportlandkaart zijn de ontwerpen voor de varianten gemaakt en vervolgens
geoptimaliseerd in de werksessies. Voor de Big Five en de overige sportvoorzieningen is per locatie
beargumenteerd of het gaat om een permanente of een tijdelijke voorziening gelet op de legacy en
huidige plannen, daarnaast is aangegeven of het gaat om nieuwbouw of een tijdelijke uitbreiding. Het
overzicht van accommodaties is besproken met de regio’s en vervolgens zijn de kosten geraamd mede
op basis van de richtlijnen van het IOC.
Het is echter niet goed mogelijk gebleken om een adequate inschatting te maken van alle mogelijkheden tot hergebruik van alle accommodaties, zoals het perscentrum of de voorzieningen van het
Olympisch Dorp. De opbrengsten van een denkbare herbestemming zijn daarom alleen meegerekend
als deze nu al zo goed als zeker is, zoals bijvoorbeeld bij de herbestemming van de appartementen van
het Olympisch Dorp tot permanente woningen.
Slim omgaan met tijdelijkheid vormt daarom een volgende optimalisatieslag! Zeker is dat nog een
optimalisatieslag mogelijk zal zijn, na grondige verkenning van de behoeften en mogelijkheden in de
betreffende steden. Waardoor bijvoorbeeld sloopkosten van delen van accommodaties worden gecompenseerd door de mogelijkheden van hergebruik.

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

33

2.7
>

Toeristisch aanbod
Overnachtingsmogelijkheden
Een belangrijk onderdeel van de Olympische Hoofdstructuur is het aanbod voor bezoekers, voor de
journalisten en voor de Olympic Family. Het gaat hierbij primair om overnachtingsmogelijkheden,
horecafaciliteiten en fanzones. Dit aanbod is niet meegenomen in de kostenramingen bij de varianten.
Daarin zitten alleen de overnachtingen voor de sporters (Olympisch Dorp). Wij gaan er in dit stadium
van onderzoek vanuit dat de markt voor dit aanbod kan zorgen of dit marktconform door de organiserende stad kan worden verzorgd. Ook is het toeristische aanbod niet specifiek opgenomen in de
ruimtelijke schetsen van de varianten. Dit is niet gebeurd omdat het aanbod dusdanig gespreid is dat
het niet tot sterk geconcentreerde vervoersstromen zal leiden en dus ook niet tot extra bereikbaarheidsmaatregelen.
Dit alles neemt niet weg dat er voldoende aanbod moet zijn voor deze groepen bezoekers. En als er
niet voldoende aanbod is, dan is het van belang te kijken hoe dit tijdelijk zou kunnen worden gerealiseerd. Daarom hebben wij vraag en aanbod met elkaar geconfronteerd, inclusief de eisen die het IOC
aan de hotelcapaciteit stelt. Bijlage 6 bevat hiervan een uitgebreide analyse.
Als uitkomst van deze analyse kunnen wij concluderen dat Nederland in staat is te voldoen aan de IOCrichtlijnen en aan de verwachte bezoekersstromen, zowel qua hotelcapaciteit als qua capaciteit voor
dagbezoek aan de grote steden. Wel mag verwacht worden dat de overnachtingaccommodaties (hotels, huisjesparken en campings) in heel Nederland en Antwerpen en mogelijk ook in de Duitse grensstreken, positieve effecten van de Spelen zullen ondervinden als gevolg van een (zeer) hoge bezetting.
De gevraagde hotelcapaciteit in het luxe segment (5*) is naar verwachting onvoldoende. In Amsterdam
voldoet deze weliswaar aan de IOC-richtlijnen, maar de verwachting is dat de vraag een stuk hoger ligt
dan de IOC-richtlijnen en dus onvoldoende zal zijn. Als de Spelen zich concentreren in Rotterdam dan
zal de stad, ook volgens de IOC-richtlijnen onvoldoende hotelcapaciteit hebben in het luxe segment.
Hiervoor kan een oplossing worden gevonden door middel van tijdelijke capaciteit. In dit onderzoek
gaan wij uit van een oplossing met tijdelijke capaciteit in de vorm van luxe cruiseschepen met een zeer
hoog percentage vijfsterrenkamers. Op een later tijdstip moet worden onderzocht of deze schepen in
2028 inderdaad beschikbaar (zullen) zijn en voldoen aan de criteria van het IOC. Ook in Amsterdam
lijken één of twee luxe cruiseschepen als aanvulling op het reguliere aanbod gewenst om de verwachte
vraag in het hoge segment aan te kunnen. Bovendien bieden luxe hotelschepen in sommige varianten
de mogelijkheid om 1000 leden van de IOC-family geconcentreerd en op zeer geringe afstand van de
grote stadions onder te brengen. Dit kan in Amsterdam en in Rotterdam.

34

333
3

Kansrijke alternatieven en varianten in beeld gebracht

3.1

Vijf varianten: optimalisatie binnen variatie
Olympische Spelen in Nederland zijn Spelen in heel Nederland. De eerste beelden die men doorgaans
heeft bij de Spelen zijn die van de zogenaamde ‘Big Five’, waaronder hét Olympisch Stadion en het
dorp. Maar er is veel meer nodig dan dat. Naast 25 andere wedstrijdaccommodaties zijn er veel trainingsfaciliteiten nodig, hotels, fanzones voor de toeristen en bezoekers, etc. Tegelijkertijd moet de hoeveelheid aan benodigde volledig nieuwe sportaccommodaties niet overschat worden. Door juist handig
gebruik te maken van bestaande of geplande voorzieningen in heel Nederland komen de Spelen een
stuk dichterbij.
De ruimtelijke configuratie van de Big Five is wel bepalend voor de kans van slagen van het bid, voor de
kosten, voor de legacy, voor de interesse van de markt om bij te dragen in de bekostiging en voor de
risico’s en de flexibiliteit in de besluitvorming. Voorbeeld: de keuze voor de locatie van het Olympisch
Dorp beïnvloedt het criterium of er voldaan wordt aan de IOC-richtlijn met betrekking tot de maximale
reisafstand voor sporters. Belangrijker wellicht dan de score per criterium is de synergie tussen de configuratie van de Spelen en de lokale kwaliteiten. Wat is het verhaal van de Spelen? Wat is de nalatenschap voor de stad, de regio, het land en de wereld? De Spelen vinden in heel Nederland plaats, maar
de Big Five vormen de smaakmaker. Zij bepalen voor een groot deel de identiteit van de Spelen.
De belangrijkste vragen van dit onderzoek (ruimtelijke mogelijkheden, consequenties, kosten en
tijdspad van de Spelen in Nederland) konden wij niet beantwoorden vanuit één ideaal ruimtelijk model.
Dit ideale ruimtelijke model bestond nog niet. Bovendien waren er teveel criteria die ieder om andere
oplossingen vroegen. Daarom is gekozen om te werken met een aantal denkbare alternatieven en
varianten om op die manier inzicht te krijgen in de voors en tegens hiervan. De alternatieven en varianten die werden ontwikkeld scoren verschillend op de verschillende criteria, maar ze hebben allemaal
een goed verhaal. Zo is het mogelijk om tot een ruimtelijke analyse en inventarisatie te komen van de
Olympische Hoofdstructuur.
Het startpunt van het proces van evaluerend ontwerpen vormden de alternatieven uit de ontwerpverkenning OHS, gebaseerd op overwegingen vanuit het perspectief van techniek, kwaliteit en opportuniteit21. Deze lagen, zoals hiervoor beargumenteerd, alle in de Randstad. Het waren Amsterdam, Rotterdam en een alternatief met een combinatie van Amsterdam-Rotterdam. Samen met een groot aantal
betrokkenen vanuit gemeenten, ministeries van I&M, VWS en EL&I, alliantie Olympisch Vuur, provincies
en stadsregio’s hebben wij de alternatieven aangepast, gecombineerd en uitgebreid. Daarbij zochten
wij steeds de beste oplossingen en lieten de minder goed scorende oplossingen afvallen. De optimalisatie gebeurde op basis van ruimtelijke samenhang, optimalisatie van de ‘legacy’, kosten en opbrengsten,
de IOC-criteria en de flexibiliteit in de besluitvorming. De opzet bij het maken van de varianten was dat
ze in principe allemaal een goed verhaal hebben, maar verschillend scoren op verschillende criteria. Op
die manier kwam het speelveld van plausibele en denkbare ruimtelijke configuraties goed in beeld. Ook
ontstond een precies inzicht in de voors en tegens van de verschillende alternatieven. Uiteindelijk zijn
wij uitgekomen op de volgende vijf varianten. Deze werken wij in dit hoofdstuk verder uit.

21

One Architecture

en Zwarts & Jansma
Architecten (2011)

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

35

Het zijn:
•

•

•

Alternatief met focus Amsterdam voor de Big Five:
•

Variant IJ-spelen;

•

Variant Amstelspelen met twee subvarianten voor de locatie van het dorp.

Alternatief met focus Rotterdam voor de Big Five:
•

Variant Stadsspelen met twee subvarianten voor de locatie van het dorp;

•

Variant Deltaspelen.

Alternatief met focus Randstad voor de Big Five:
•

Randstadspelen.

De keuze voor het aantal (vijf) is een pragmatische. Het hadden er ook tien of twintig kunnen zijn. Vijf
is voldoende om het speelveld van plausibele mogelijkheden in beeld te krijgen en niet teveel om het
overzicht te behouden en keuzes inzichtelijk te kunnen maken.
Nadat de Big Five waren bepaald is het model verder ingevuld, om een compleet plaatje van heel
Nederland te krijgen. Vanwege de discussie die nog wordt gevoerd is niet voor alle wedstrijdaccommodaties een keuze gemaakt. Dit viel buiten de scope van dit onderzoek.
De varianten zijn dus geen zelfstandige Olympische Plannen of bids. Wel zijn ze zo volledig mogelijk
uitgewerkt om de alternatieven en varianten onderling vergelijkbaar te maken. Naast de Big Five zijn
er een aantal wedstrijdaccommodaties die in iedere variant benut worden, ongeacht de locatie van
de Big Five. In de eerste plaats zijn dit de vier grote complexen (Ziggo Dome, Ahoy, RAI en Jaarbeurs
Utrecht) die geschikt zijn voor indoor sporten die grote bezoekersaantallen zullen trekken en voldoende
faciliteiten bieden om deze sporten te kunnen accommoderen. Het zijn accommodaties waarvan je,
in het kader van de benodigde behoefte aan grote hallen, je niet kunt voorstellen dat ze niet gebruikt
worden. In de tweede plaats gaat het om de vijf voetbalstadions in Nederland die groot genoeg zijn
voor het voetbaltoernooi: het Abe Lenstrastadion, de Grolsch Veste, het Philipsstadion, de Kuip en
de Amsterdam ArenA. Voor de locatie van de overige 20 wedstrijdaccommodaties is nog geen keuze
gemaakt. De inventarisatie van de Sportlandkaart21 heeft aangetoond dat er in Nederland voor veel
sporten meerdere accommodaties geschikt zijn voor wedstrijden op internationaal niveau (A1-locaties).
Deze lenen zich in principe voor opwaardering en uitbreiding tot Olympische wedstrijdaccommodaties.
Ook zijn ze geschikt als trainingsaccommodatie.
Nadat de vijf varianten zo goed mogelijk waren uitgewerkt en vastgesteld zijn ze stuk voor stuk op
onderdelen doorgerekend. Daarbij werden de kosten berekend van de voorzieningen van de Big Five
zelf, maar ook van de bereikbaarheidsmaatregelen die nodig zijn om de betreffende variant mogelijk te
21

maken.

Wij hebben ge-

bruik gemaakt van
de Sportlandkaart
van januari 2011.
Deze behoeft op on-

>

Investeringskosten
Bij de beschrijvingen van de varianten worden per variant steeds de ‘investeringskosten’ beschreven.

derdelen actualisatie

Wat wordt hier precies onder verstaan? In paragraaf 2.3 hebben wij onderscheid gemaakt tussen het

en uitwerking, maar

nulalternatief, de tijdelijk/specifieke maatregelen en de structurele maatregelen. Alle investeringskosten

bood in het kader
van deze studie voldoende informatie.

36

in dit rapport zijn reële bedragen, prijspeil 1-1-2011, exclusief beheer- en onderhoudskosten, exclusief
BTW. De kosten van het nulalternatief worden verder niet beschreven. De tijdelijk/specifeke maatrege-

len bestaan uit:
•

investeringen in de accommodaties van de Big Five

•

investeringen in de specifieke bereikbaarheidsmaatregelen voor de Big Five.

Hierbij zijn meegenomen de bouwkosten (aanleg), de vastgoedkosten (zoals grondverwerving), engineeringskosten en overig bijkomende kosten. Vervolgens zijn deze tijdelijk/specifieke investeringen
per variant gezamenlijk probabilistisch doorgerekend. Probabilistisch betekent dat rekening is gehouden met een groot aantal onzekerheden. De ramingen kennen een bandbreedte van ca. +/- 20%. De
structurele maatregelen zijn niet probabilistisch doorgerekend, maar bestaan uit een optelling van de
kosten van benodigde maatregelen, met een minimum en een maximum aan maatregelen. In sommige gevallen is een deel van de bekostiging van de maatregel al geregeld, bijvoorbeeld bij de passage
van de A4 bij Den Haag of de verbreding van de A20. In dat geval nemen wij alleen de kosten van de
maatregel mee die nog niet geregeld zijn (stand van zaken september 2011). De maatregel blijft staan
bij ‘structureel’ omdat hij nog niet volledig bekostigd en dus onzeker is.
In onderstaande tabel staan de (locatie-onafhankelijke) bouwkosten van een aantal modules die wij als
basis hebben gebruikt in onze berekeningen. Dit zijn uitsluitend de bouwkosten. Deze zijn vervolgens,
afhankelijk van de locatie, vermeerderd met vastgoedkosten (zoals grondverwerving), engineeringskosten en overige bijkomende kosten.
Bouwkosten modules
Bouwkosten ‘nieuw’ in miljoenen euro’s
Accommodatie

(exclusief grondverwerving en engineering)
Bandbreedte +/- 20%

3.2

Olympisch Stadion

€ 450

Olympisch Dorp – tijdelijke voorzieningen

€ 240

Perscentrum

€ 170

Zwemcomplex

€ 50

Basketbalhal

€ 30

IJ-spelen Amsterdam
De variant van de IJ-spelen bevat één compact Olympisch terrein voor de complete Big Five, op de
huidige terreinen van de havens direct ten oosten van de A10 en de Coentunnel. Deze variant sluit
naadloos aan op de ontwikkeling van Houthavens. Een goede verbinding met de rest van de stad via
tram, metro en veerverbindingen behoren bij deze variant.

>

Het verhaal: De Spelen in een duurzame, compacte stad
De IJ-spelen zetten de duurzame compacte stad van de 21e eeuw in de etalage. De clustering van de
Big Five aan de IJ-oevers bouwt voort op het laboratorium van innovatieve en spraakmakende stedelijke transformatieprojecten langs het havenfront van Amsterdam. Water en cultuur zijn het beeldmerk.

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

37

Nederland > Amsterdam > IJ-spelen

V5

27

1

2

3

4

5 6a 7 V2 Amsterdam
11
18

12
14
16

H 22
24

22

24
H 19

16
17
27

26
13

14

18

12

H 16

24

Utrecht 8a 8b
6b V1 Rotterdam

H 16 16 24

V4

Bereikbaarheid
Openbaar vervoer

Accommodaties
6b

Nummers worden verklaard in de

30 minuten

volgende tabel, bollen op de kaart

60 minuten

geven verhoudingsgewijs de benodigde

Auto

capaciteit van de wedstrijdaccommo-

30 minuten

daties weer.

60 minuten
21 H

(Geplande) A1 wedstrijdaccommodatie, ongebruikt in varianten (H: Hal, #:
specifieke sportaccommodatie)

bron: Sportlandkaart bijlage 2

38

Sport- en trainingsvelden

22
20
H 16
19

24

V3

Accommodatie

Capaciteit

Sport en locatie

Big Five
1

Stadion

75.000 Opening, sluiting, atletiek en finish marathon > Westelijke IJ-oevers (binnen de ring)

N

P

2

Zwemcomplex

33.500 Wedstrijdzwemmen, Synchroonzwemmen, Waterpolo, Schoonspringen > Westelijke IJ-

N

P

N

P

oevers (binnen de ring)
3

Hal

18.000 Basketbal (F) + twee andere sporten (Basketbal (V), Volleybal, Handbal, Turnen Artistiek,
Trampolinespringen) > Westelijke IJ-oevers (binnen de ring)

4

Olympisch Dorp

> Westelijke IJ-oevers (binnen de ring)

N

P

5

IBC + MPC

> Westelijke IJ-oevers (binnen de ring)

N

P

B

-

B

-

U

P

U

P

U

P

6a Hal

15.000 Handbal (F/V), Basketbal V, Volleybal, Handbal (F), Turnen Artistiek, Trampolinespringen
> Ziggo Dome

6b Hal

15.000 Handbal (F/V), Basketbal V, Volleybal, Handbal (F), Turnen Artistiek, Trampolinespringen
> Ahoy

7

Hal

11.000 Judo, plus twee andere sporten (Worstelen, Taekwondo, Handbal (V), Boksen, Schermen)
> RAI

8a Hal

9.500 Worstelen, Boksen en/of Taekwondo al dan niet plus Schermen, Tafeltennis of Handbal (V)
> Jaarbeurs

8b Hal

9.500 Worstelen, Boksen en/of Taekwondo al dan niet plus Schermen, Tafeltennis of Handbal (V)
> Jaarbeurs

Overige accommodaties (bestaande en geplande A1-accommodaties volgens Sportlandkaart)
9a Hal ( H )

7.000 Schermen (F/V) Tafeltennis, Turnen Ritmisch en Badminton al dan niet plus Pentatlon, Schermen en/
of Schieten > Gelredome, Brabanthallen, MECC, Omnisport Apeldoorn,
Topsporthal Almere

9b Hal ( H )

7.000 Schermen (F/V) Tafeltennis, Turnen Ritmisch en Badminton al dan niet plus Pentatlon, Schermen en/
of Schieten > Gelredome, Brabanthallen, MECC, Omnisport Apeldoorn,
Topsporthal Almere

10 Hal ( H )

6.000 Gewichtheffen > Gelredome, Brabanthallen, MECC, Omnisport Apeldoorn,
Topsporthal Almere
Lange Afstandszwemmen > Hoorn

11 Zwemparcours
12 Roeibaan

16.000 Roeien, Kanoën, Kajak > Bosbaan Amsterdam, Alexanderbaan Rotterdam

13 Wildwaterbaan

12.000 Slalomvaren > Zoetermeer

14 Stadion

15.000 Hockey (F) > Wagener Stadion Amstelveen, ADO-stadion

15 Stadion

5.000 Hockey (V) > Wagener Stadion Amstelveen, ADO-stadion

16 Tenniscomplex

19.000 Tennis > Frans Ottenstadion Amstelveen, Gelredome, Brabanthallen, MECC,
Omnisport Apeldoorn, Amersfoort, Rosmalen
max. 22.000 Beachvolleybal > Scheveningen

17 Stadioncomplex
18 BMX track

7.500 BMX > Kampen, Papendal Arnhem,

19 Velodrome

5.500 Baanwielrennen > Omnisport Apeldoorn, MECC
Wielrennen > Zuid-Limburg

20 Parcours

Mountainbiking > x

21 Parcours

6.000 Triatlon zwemmen, wielrennen, hardlopen > Almere, Holten, Stein

22 Triatloncentrum

max 12.000 Pentatlon zwemmen, schermen, schieten, paardrijden, hardlopen > x
16.000 Jumping, Dressuur, Eventing > Dorhout Mees Flevoland, Twente, Rosmalen, Ermelo, Kralingen

23 Pentatloncentrum
24 Hippisch Complex
25 Boogschietcentrum

6.000 Boogschieten > x

26 Schietcomplex

3.000 Schieten > Harskamp
Zeilen > ISC Den Haag, ISC Medemblik

27 Jachthaven

Voetbal
V1 Stadion

80.000 Voetbal (F) > De Nieuwe Kuip

B

-

V2 Stadion

50.000 Voetbal (V) > Amsterdam ArenA

B

-

V3 Stadion

50.000 Voetbal (V) > Enschede

U

T

V4 Stadion

50.000 Voetbal (V) > Eindhoven

U

T

U

T

50.000 Voetbal (V) > Heerenveen

V5 Stadion
F: Finale

V: Voorrondes

B: Bestaand

U: Uitbreiden of aanpassen

N: Nieuw

P: Permanent

T: Tijdelijk

Afhankelijk van de indeling van de zaal kan de capaciteit van Ziggo Dome en Ahoy’ enigszins lager uitvallen dan in het schema is aangegeven.

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

39

Nederland > Amsterdam > IJ-spelen

1

2

3

4

5

7

6a V2

Legenda
Accommodaties

management, Mobilteits- en (dynamisch) verkeersmanagement

Voor de verklaring van de nummers, zie legenda kaartbeeld vorige pagina
Achtergrond
Bereikbaarheidsmaatregelen

Zoekgebied Olympische Zone

Maatregelen nulalternatief

Snelweg

Uitbreiding weg > Tweede Coentunnel (incl. A5 Westrandweg)

Trein

Spooruitbreiding > OV SAAL korte termijn

Randstadnet metro

Nieuwe HOV-lijn > Westtangent (bus Sloterdijk-Nieuw West-Schiphol)

Randstadnet overig (tram/bus)

Niet op de kaart > Programma Hoogfrequent Spoor
Structureel
Niet op de kaart > Ontvlechten metronet Amsterdam (verkeersmanagement en kleine aanpassingen infra)
Tijdelijk / Specifiek
Olympic Lanes
Nieuw / aanpassen treinstation > Nieuwe Hemweg (tijdelijk)
Nieuwe HOV-lijn > Metro-ontsluiting westelijke IJ-oevers
Niet op de kaart > Op- en afstapplaatsen veerponten, Pakket OV verkeers-

40

Een wandeling vanaf het vernieuwde Centraal Station aan het IJ richting het Olympisch park toont de
dynamiek van de stad. Van Filmmuseum tot tv-studio’s, van muziekgebouw tot openluchtconcerten,
alles gemixt met wonen, werken en water. Aan de waterzijde is zichtbaar hoe de Nederlanders hebben
geleerd om in een waterrijk land onder de zeespiegel te leven; het IJ is een levendig theater met cruiseschepen, veerponten, tallships, grachtensloepjes en woonboten. Aan de stadszijde sluit het Olympisch
park aan op het festivalterrein en cultuurpark rondom de Westergasfabriek. De binnenstad is via dit
voormalige industriële complex optimaal bereikbaar voor voetgangers en fietsers.
Olympische Spelen in Amsterdam passen in de Amsterdamse traditie van grootschalige Internationale
(sport)evenementen met niet alleen de Olympische Spelen van 1928, maar ook de Floriade (1972 en
1982), de Culturele Hoofdstad van Europa (1987), Gay Games (1998), EK2000 (voetbal) en Giro (2010,
wielrennen). De Olympische Spelen in Amsterdam haken vanzelfsprekend in op het imago van Amsterdam als open, gastvrije, tolerante internationale stad.
>

Algemeen
De IJ-spelen gaan uit van een Olympisch terrein in het westelijke havengebied, nabij de woonwijk
Houthavens die op dit moment gerealiseerd wordt. Het Olympisch Stadion ligt markant aan het IJ,
goed zichtbaar vanuit de omgeving. Het Olympische Zwemcomplex, de Olympische Basketbalhal, het
Perscentrum en het Olympisch Dorp liggen op loopafstand van het Olympisch Stadion in een compact
Olympisch park aan beide oevers van het IJ. Het dorp krijgt een hoogstedelijk karakter, aansluitend
op de eerdere IJ-oeverontwikkelingen. Delen van het Olympisch Dorp zouden in principe ook drijvend
kunnen worden gerealiseerd, maar hier is in de berekeningen niet van uitgegaan. Dit gebied is nu nog
in gebruik als haven- en industriegebied, maar in de Structuurvisie Amsterdam is vastgelegd dat dit gebied op termijn zal transformeren tot gemengd stedelijk gebied. De OS2028 zijn een belangrijke impuls
om de transformatie in gang te zetten.
Net als in alle andere varianten worden de Amsterdam ArenA, de Ziggo Dome en de RAI ook gebruikt
als wedstrijdaccommodatie. Het ligt voor de hand om ook het Olympisch Stadion uit 1928 op de een
of andere wijze in de Amsterdamse Spelen te betrekken, ook al leent dit stadion zich al lang niet meer
voor het volledige atletiekprogramma. Overige wedstrijdaccommodaties, zoals het Wagnerstadion
(hockey), het Frans Ottenstadion (tennis) en de Bosbaan (roeien) zijn een goede optie om ook benut te
worden in deze variant. Deze sporten kunnen echter ook op een andere locatie in Nederland plaatsvinden. Daarom zijn deze accommodaties verder niet meegenomen als vast onderdeel van deze variant.

>

Bereikbaarheid
Door de compacte opzet van de Big Five liggen de belangrijkste accommodaties van de IJ-spelen op
loopafstand van elkaar. Het Olympisch park en de andere Amsterdamse Olympische locaties zijn vanuit
heel Nederland via de bestaande infrastructuurbundel van de A10, de spoorlijnen en de bestaande
metrolijn van Amsterdam goed bereikbaar. Om alle bezoekers tijdens de Olympische spelen goed te
kunnen aan- en afvoeren is extra capaciteit nodig op het OV-net. Ontsluiting op loopafstand van de
accommodaties wordt geregeld door middel van een tijdelijk treinstation en een metrostation. Door de
directe ligging aan de A10 is een groot deel van de Nederlandse accommodaties met de auto binnen
50 kilometer en 60 minuten bereikbaar. Schiphol ligt binnen 15 treinminuten van de Big Five.

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

41

>

Investeringskosten
Bij de IJ-spelen is de volledige Big Five op de westelijke IJ-oevers binnen de ring A10 voorzien. De tijdelijke/specifieke investeringskosten voor deze variant bedragen ca. € 3,6 miljard, inclusief tijdelijke/specifieke bereikbaarheidsmaatregelen en opslagen. De kosten voor verwerving van gronden zijn aanzienlijk
in deze variant omdat er sprake is van bedrijven die moeten worden verplaatst. De grootste kostencomponent binnen de Big Five wordt gevormd door de woningen in het Olympisch Dorp, gevolgd
door het Olympisch Stadion. Kosten voor de tijdelijke Olympische voorzieningen in het Olympisch Dorp
(zoals horecafaciliteiten) zijn geraamd op ca. € 240 miljoen. Aanleg van een nieuw Olympisch Stadion
kost ca. € 450 miljoen. Kosten voor verwerving en engineering komen hier nog bij. Kosten voor aanleg
van het nieuwe perscentrum bedragen ca. € 170 miljoen.
Het pakket aan structurele maatregelen is bij deze variant relatief klein en bedraagt ca. € 90 miljoen.

>

Legacy: Ontwikkelkansen Houthavens en IJ-oevers Noord.
De IJ-spelen laten Amsterdam een nieuw stadsdeel na, dicht bij het centrum op één van de meest gewilde locaties van de stad. De ruimtelijke potentie van de havenbekkens, dicht bij de binnenstad, wordt
ten volle benut. Bovendien is het een belangrijke opstap voor de verdere ontwikkeling van de IJ-oevers
richting Zaanstad. De centrale ligging van de locatie versterkt de werking van de compacte stad waarbij
de binnenstad en de Olympische locaties op loop- en fietsafstand van elkaar liggen. Dankzij de Spelen
wordt de kostbare transformatie van dit gebied versneld gerealiseerd. Daarvoor is het wel wenselijk dat
de metroring rond Amsterdam wordt gesloten met een verbinding tussen Isolatorweg en Amsterdam
Centraal.
Ook voor de vitaliteit van de gehele Nederlandse economie is de verdere ontwikkeling van Amsterdam
van belang. Terwijl veel steden in Nederland kampen met stagnatie of zelfs bevolkingsdaling heeft
de Metropoolregio Amsterdam de potentie zich te meten met innovatieve en competitieve steden in
Europa. Het optimaliseren van het grondgebruik in de directe nabijheid van het centrum draagt daar
aan bij.
Met de IJ-spelen presenteert Nederland zich in de wereld als een land dat door de eeuwen heen zijn
steden bouwt met en in het water. De Spelen zetten Nederland op de kaart als innovatief land op het
gebied van stedelijke transformatie, compacte leefbare steden en duurzaamheid.

>

Risico’s en flexibiliteit in de besluitvorming
De Olympische locatie is op dit moment nog in gebruik als havengebied. Zoals nog eens bevestigd
in de recent door de Gemeenteraad vastgestelde Structuurvisie Amsterdam 2040 heeft een aantal
bedrijven in de westelijke havens tot 2028 recht om op de huidige locatie te kunnen blijven. Dit brengt
risico’s met zich mee. Ook is een bodemsanering noodzakelijk voordat de ontwikkeling van de Olympische locatie gestart kan worden. Er zal daarom zeer vroeg moeten worden begonnen met de voorbereiding van deze locatie, waarbij op dit moment geen zekerheid bestaat over het vinden van goede
oplossingen voor de aanwezige bedrijven.

42

Bestuurlijk hebben we te maken met één gemeente, wat de coördinatie en afstemming van de realisatie met betrekking tot de verschillende onderdelen versterkt.
Kritisch tijdpad IJ-spelen Amsterdam
Post bid 2019-2021

Post gunning 2021-2028

Voorbereiding metro-infra Isolator-

Planvorming metro-infra Isolator-

Realisatie metroinfra Isolator-

weg - Nieuwe Hemweg en nieuw

weg - Nieuwe Hemweg en nieuw

weg - Nieuwe Hemweg en nieuw

metrostation

metrostation

metrostation

Voorbereiden tijdelijk treinstation

Realisatie tijdelijk treinstation nieuwe

Nieuwe Hemweg met 4 perron-

Hemweg met 4 perron-sporen en

sporen + toeleidende infra

toeleidende infra

Tijdelijk / Specifiek

Pré bid 2012-2019

Voorbereiden en realisatie op- en
afstapplaatsen voor inzet ferries
Voorbereiden en uitvoering mobiliteits- en (dynamisch) verkeers-management ten behoeve van Olympic
Lanes
Voorbereiding en uitvoering van
pakket OV verkeersmaatregelen (o.a.
Olympische Dienstregeling)
Grondverwerving Westelijk Haven-

Grondverwerving Westelijk Haven-

gebied

gebied

Structureel

Voorbereiding en uitvoering

>

ontvlechten metronet Amsterdam
(verkeersmanagement en kleine
aanpassingen in infra)

Aandachtspunten
•

Het nieuwe Olympisch park zal gaan concurreren met het sport- en leisurecluster rondom de Amsterdam ArenA. De vraag is of Amsterdam niet te klein is voor twee van deze clusters. De kans dat
de ontwikkeling van het Olympisch park ten koste gaat van het ArenA-gebied is aanwezig. Ook
andersom kan het gunstig in Nederland gelegen ArenA gebied de exploitatiekansen voor de sporten leisurevoorzieningen in het Olympisch Park aan de IJ-oevers negatief beïnvloeden.

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

43

3.3

Amstelspelen Amsterdam
De Amstelspelen gaan uit van een Olympische zone aan de zuidflank van Amsterdam, gekoppeld aan
de gecombineerde infrastructuur van spoor en weg. Deze variant maakt gebruik van de beschikbare
ruimte langs de A10 en A2. De bestaande infrastructuur hoeft slechts op een beperkt aantal punten
(tijdelijk) aangepast te worden.

>

Het verhaal: versterken van hét sport- en leisureknooppunt van Nederland
Het podium van de Amstelspelen is het historische landschap van Rembrandt’s Gouden Eeuw. Gezien
vanuit de historische binnenstad van Amsterdam (Werelderfgoed) liggen de Big Five aan weerszijden
van de rivier, waaraan Amsterdam zijn naam heeft ontleend. Het hoogstedelijke knooppunt rondom
de Zuidas tekent zich af langs de Amstelscheg en legt de verbinding met het zwaartepunt van de
Olympische Spelen die op dat moment precies honderd jaar geleden hebben plaatsgevonden; het oude
Olympische Stadion van architect Jan Wils. Aan de overzijde van de Amstel, aan de horizon van het
Hollandse panorama staat het nieuwe Olympische Stadion. De Amstelspelen maken goed gebruik van
alles dat voorhanden is. Re-use, reduce en recycle is het motto. Ze laten zien dat economische vitaliteit
hand in hand gaat met historisch bewustzijn. Goed verweven met datgene wat er al is en centraal
gepositioneerd aan de binnenflank van de Randstad. Olympische Spelen in Amsterdam passen in de
Amsterdamse traditie van grootschalige Internationale (sport)evenementen. Niet alleen de Olympische
Spelen van 1928, maar ook de Floriade (1972 en 1982), de Culturele Hoofdstad van Europa (1987),
Gay Games (1998), EK2000 en Giro (2010) vormen deze traditie. De Olympische Spelen in Amsterdam
haken vanzelfsprekend in op het imago van Amsterdam als open, gastvrije, tolerante internationale
stad.

>

Algemeen
De Amstelspelen gaan uit van een Olympisch terrein georganiseerd op één van de best bereikbare locaties van Nederland; de Zuidas en het ArenA-gebied. Op deze locaties is voldoende ruimte beschikbaar.
Hier komt het Olympisch kerngebied met het nieuwe Olympische Stadion, het Olympische Zwemcomplex, de Olympische Basketbalhal en de Ziggo Dome. Het Perscentrum wordt gehuisvest in de RAI, die
daarvoor een tijdelijke uitbreiding krijgt. Aan de Zuidflank van Amsterdam bevindt zich ook een grote
concentratie van hotelaccommodaties die goed voor de Spelen kunnen worden ingezet. Ook in de rest
van de metropoolregio is er veel hotelruimte.
De sporters zouden gedurende de Spelen direct ten zuiden van de huidige Amsterdam ArenA kunnen logeren in een Olympisch Dorp op de locatie van een deel van het bedrijventerrein Amstel III.
Dit gedeelte zou dan worden getransformeerd tot Olympisch Dorp. Deze locatie krijgt een stedelijke
dichtheid. Omdat op dit moment veel vastgoed in bezit is van beleggers, zal de transformatie in nauwe
samenwerking met private partijen plaats moeten vinden. Het sluit overigens goed aan bij de structuurvisie en ontwikkelingsvisie die gemeente Amsterdam in februari 2011 heeft vastgesteld voor dit gebied.
Voor het transformatieproces moet echter wel voldoende tijd uitgetrokken worden. Een alternatieve
locatie voor het Olympisch Dorp ligt in deze variant op IJburg II. De tweede fase van IJburg II, die
vanwege de kredietcrisis vertraagd is, leent zich hier goed voor. Ook hier kan een stedelijke dichtheid
gerealiseerd worden. De plannen voor deze ontwikkeling zijn al klaar en de planologische procedures zijn doorlopen. Omdat er tijd nodig is voor het aanleggen van nieuwe eilanden moet ook in deze

44

subvariant ruim op tijd
begonnen worden met de realisatie, mede omdat sommige planologische procedures anders opnieuw
moeten worden doorlopen. Delen van het Olympisch Dorp zouden op IJburg II ook drijvend kunnen
worden gerealiseerd en kan een goede showcase worden voor innovatieve vormen van drijvend wonen, maar hier is in de berekeningen niet van uitgegaan.
Aan de andere kant van de Zuidas, rondom het oude Olympisch Stadion en in het Amsterdamse Bos
liggen nog verschillende wedstrijdaccommodaties. Het ligt voor de hand om ook het Olympisch Stadion
uit 1928 op de een of andere wijze in de Amsterdamse Spelen te betrekken, ook al leent dit stadion
zich al lang niet meer voor het volledige atletiekprogramma. Het Wagnerstadion (hockey), het Frans
Ottenstadion (tennis) en de Bosbaan (roeien) zijn een goede optie om ook benut te worden in deze
variant. Deze sporten kunnen echter ook op een andere locatie in Nederland plaatsvinden. Daarom zijn
ze verder niet meegenomen als vast onderdeel van deze variant.
>

Bereikbaarheid
De meeste accommodaties bevinden zich in de buurt van de Amsterdam ArenA. De Amstelspelen liggen daarmee op nu al één van de best bereikbare plekken van Nederland. Bij beide varianten van het
Olympisch Dorp is een groot deel van de sportaccommodaties in Nederland met de auto binnen 50
kilometer en 60 minuten bereikbaar. Door de compacte opzet van de Big Five liggen de belangrijkste
accommodaties dicht bij elkaar, soms op loopafstand. Voor de bereikbaarheid van de accommodaties
wordt zoveel mogelijk gebruik gemaakt van de al aanwezige infrastructuur. Schiphol en de rest van
Nederland zijn via de bestaande spoorlijnen en de treinstations Zuid, RAI, Duivendrecht en Bijlmer
uitstekend bereikbaar. Ook het bestaande metronet van Amsterdam ontsluit de verschillende locaties in
meerdere richtingen. Uitbreiding van capaciteit op OV lijnen en op stations zorgt ervoor dat tijdens de
Spelen pieken van bezoekers opgevangen kunnen worden.

>

Investeringskosten
De variant Amstelspelen kent twee subvarianten. Bij de eerste subvariant is het Olympisch Dorp voorzien op IJburg II en bij de tweede subvariant op een gedeelte van Amstel III. Totale investeringskosten
tijdelijk/specifiek voor deze varianten komen op respectievelijk ca. € 2,6 en ca. € 4,0 miljard, inclusief
Olympisch tijdelijke/specifieke bereikbaarheidsmaatregelen en opslagen. Het dorp op IJburg II dient te
worden opgespoten, verwervingskosten zijn hier echter laag. Bij het dorp op een gedeelte van Amstel
III is sprake van een gemengd kantorenpark dat een gedeeltelijke transformatie ondergaat. De verwervingskosten lopen hierdoor snel op. Voor het perscentrum wordt een aanpassing van de RAI voorzien, waardoor er geen volledige nieuwbouw hoeft plaats te vinden. Investeringen worden daardoor
beperkt. De overige Big Five accommodaties zijn in het Arenagebied voorzien, waarbij de kosten voor
het nieuwe Olympisch Stadion het hoogst zijn, ca. € 450 miljoen (uitsluitend bouwkosten, exclusief
verwerving, engineering, et cetera).
Het pakket aan structurele maatregelen dat nodig is om de Spelen te kunnen organiseren is bij deze
variant relatief klein en kost ca. € 90 miljoen.

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

45

Nederland > Amsterdam > Amstelspelen

V5

27

1

2

3

4

5 6a V2 Amsterdam
11
18

7

12
14
16

H 22
24

22

24
H 19

16
17
27

26
13

14

18

12

H 16

24

Utrecht 8a 8b
6b V1 Rotterdam

H 16 16 24

V4

Bereikbaarheid
Openbaar vervoer

Accommodaties
6b

Nummers worden verklaard in de

30 minuten

volgende tabel, bollen op de kaart

60 minuten

geven verhoudingsgewijs de benodigde

Auto

capaciteit van de wedstrijdaccommo-

30 minuten

daties weer.

60 minuten
21 H

(Geplande) A1 wedstrijdaccommodatie, ongebruikt in varianten (H: Hal, #:
specifieke sportaccommodatie)

bron: Sportlandkaart bijlage 2

46

Sport- en trainingsvelden

22
20
H 16
19

24

V3

Accommodatie

Capaciteit

Sport en locatie

Big Five
1

Stadion

75.000 Opening, sluiting, atletiek en finish marathon > ArenA-gebied

N

P

2

Zwemcomplex

18.000 Wedstrijdzwemmen, Synchroonzwemmen, Waterpolo, Schoonspringen > ArenA-gebied

N

P

3

Hal

18.000 Basketbal (F), plus twee andere sporten (Basketbal (V), Volleybal, Handbal, Turnen Artistiek,
Trampolinespringen) > ArenA-gebied

N

P

4

Olympisch Dorp

> Amstel III of IJburg II

N

P

5

IBC + MPC

> RAI

U

T

6a Hal

15.000 Handbal (F/V), Basketbal V, Volleybal, Handbal (F), Turnen Artistiek, Trampolinespringen
> Ziggo Dome

B

-

6b Hal

15.000 Handbal (F/V), Basketbal V, Volleybal, Handbal (F), Turnen Artistiek, Trampolinespringen
> Ahoy

B

-

Hal

11.000 Judo, plus twee andere sporten (Worstelen, Taekwondo, Handbal (V), Boksen, Schermen)
> Park van de 21e eeuw

N

P

8a Hal

9.500 Worstelen, Boksen en/of Taekwondo al dan niet plus Schermen, Tafeltennis of Handbal (V)
> Jaarbeurs

U

P

8b Hal

9.500 Worstelen, Boksen en/of Taekwondo al dan niet plus Schermen, Tafeltennis of Handbal (V)
> Jaarbeurs

U

P

7

Overige accommodaties (bestaande en geplande A1-accommodaties volgens Sportlandkaart)
9a Hal ( H )

7.000 Schermen (F/V) Tafeltennis, Turnen Ritmisch en Badminton al dan niet plus Pentatlon, Schermen en/
of Schieten > Gelredome, Brabanthallen, MECC, Omnisport Apeldoorn,
Topsporthal Almere

9b Hal ( H )

7.000 Schermen (F/V) Tafeltennis, Turnen Ritmisch en Badminton al dan niet plus Pentatlon, Schermen en/
of Schieten > Gelredome, Brabanthallen, MECC, Omnisport Apeldoorn,
Topsporthal Almere
6.000 Gewichtheffen > Gelredome, Brabanthallen, MECC, Omnisport Apeldoorn,

10 Hal ( H )

Topsporthal Almere
Lange Afstandszwemmen > Hoorn

11 Zwemparcours
12 Roeibaan

16.000 Roeien, Kanoën, Kajak > Bosbaan Amsterdam, Alexanderbaan Rotterdam

13 Wildwaterbaan

12.000 Slalomvaren > Zoetermeer

14 Stadion

15.000 Hockey (F) > Wagener Stadion Amstelveen, ADO-stadion

15 Stadion

5.000 Hockey (V) > Wagener Stadion Amstelveen, ADO-stadion

16 Tenniscomplex

19.000 Tennis > Frans Ottenstadion Amstelveen, Gelredome, Brabanthallen, MECC,
Omnisport Apeldoorn, Amersfoort, Rosmalen
max. 22.000 Beachvolleybal > Scheveningen

17 Stadioncomplex
18 BMX track

7.500 BMX > Kampen, Papendal Arnhem,

19 Velodrome

5.500 Baanwielrennen > Omnisport Apeldoorn, MECC
Wielrennen > Zuid-Limburg

20 Parcours

Mountainbiking > x

21 Parcours

6.000 Triatlon zwemmen, wielrennen, hardlopen > Almere, Holten, Stein

22 Triatloncentrum

max 12.000 Pentatlon zwemmen, schermen, schieten, paardrijden, hardlopen > x
16.000 Jumping, Dressuur, Eventing > Dorhout Mees Flevoland, Twente, Rosmalen, Ermelo, Kralingen

23 Pentatloncentrum
24 Hippisch Complex
25 Boogschietcentrum

6.000 Boogschieten > x

26 Schietcomplex

3.000 Schieten > Harskamp
Zeilen > ISC Den Haag, ISC Medemblik

27 Jachthaven

Voetbal
V1 Stadion

80.000 Voetbal (F) > De Nieuwe Kuip

B

-

V2 Stadion

50.000 Voetbal (V) > Amsterdam ArenA

B

-

V3 Stadion

50.000 Voetbal (V) > Enschede

U

T

V4 Stadion

50.000 Voetbal (V) > Eindhoven

U

T

V5 Stadion

50.000 Voetbal (V) > Heerenveen

U

T

F: Finale

V: Voorrondes

B: Bestaand

U: Uitbreiden of aanpassen

N: Nieuw

P: Permanent

T: Tijdelijk

Afhankelijk van de indeling van de zaal kan de capaciteit van Ziggo Dome en Ahoy’ enigszins lager uitvallen dan in het schema is aangegeven.

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

47

Nederland > Amsterdam > Amstelspelen

4

5

1

2

3

4 6a V2

Legenda
Accommodaties

Niet op de kaart > Pakket OV verkeersmanagement, Mobilteits- en

Voor de verklaring van de nummers, zie legenda kaartbeeld vorige pagina

(dynamisch) verkeersmanagement

Bereikbaarheidsmaatregelen
Maatregelen nulalternatief

Zoekgebied Olympische Zone

Uitbreiding weg > Oostelijke ontsluitingsweg IJburg II

Snelweg

Spooruitbreiding > OV SAAL korte termijn

Trein

Nieuw / aanpassen station > Vergroten transfercapaciteiten station

Randstadnet metro

Amsterdam Zuid zoals in het project Zuidas

Randstadnet overig (tram/bus)

Niet op de kaart > Programma Hoogfrequent Spoor
Structureel
Niet op de kaart > Ontvlechten metronet Amsterdam (verkeersmanagement en kleine aanpassingen infra)
Tijdelijk / Specifiek
Olympic Lanes
Nieuw / aanpassen station > Metrostation Duivendrecht aan
Gaasperplaslijn, Capaciteitsuitbreiding station Duivendrecht o.a.
doorrijdsporen en toeleidende infra

48

Achtergrond

>

Legacy
Het bestaande cluster van nationale evenementen, sport, entertainment en leisure rondom station
Bijlmer ArenA heeft een nationale betekenis. De Amstelspelen vormen een belangrijk middel om het
cluster te vernieuwen. Er komt een nieuw multifunctioneel stadion dat tijdelijk geschikt wordt gemaakt
als Olympisch Stadion. Dit stadion blijft ook in de toekomst de grote trekker van het gebied. Voor
alle evenementen en wedstrijden met een nationale spreiding van fans, is de centrale ligging aan de
binnenflank van de Randstad gunstig. Ook voor de metropoolregio Amsterdam is het van belang dat
het cluster rond de ArenA-boulevard zijn positie als hét nationale cluster voor sport en entertainment
behoudt. Het is de belangrijkste concentratie van grootschalige voorzieningen die elders in de stad
geen plek kunnen vinden. Omdat locatie goed is verbonden met stad en regio zijn veel private partijen
bereid om in dit gebied te investeren.
Het Olympisch Dorp kan de aanzet zijn om het naastgelegen werkgebied Amstel III gedeeltelijk te
transformeren tot een gemengd stedelijk gebied. Amsterdam Zuidoost krijgt op deze manier een
aaneengesloten topgebied voor sport, entertainment, retail, wonen en werken dat via de momenteel
geplande ontwikkelingen op OverAmstel (van verouderd bedrijventerrein naar gevarieerd en aantrekkelijk stedelijk gebied) direct met de binnenstad wordt verbonden. Dit zal een positieve uitstraling kunnen
hebben op de nabijgelegen woonwijken van Amsterdam Zuidoost die een relatief zwakke sociaal-economische positie hebben in de regio. De alternatieve locatie van het Olympisch Dorp op IJburg II zorgt
ervoor dat de verdere ontwikkeling van IJburg II weer op gang komt. Dit is wenselijk omdat hiermee
de ontwikkeling van dit gebied tot een volwaardig stadsdeel met goede voorzieningen en ontsluiting
wordt versneld.
Aan de andere kant van de Amstel profiteert de ontwikkeling van de Zuidas van een extra impuls als
toplocatie en schakelpunt in de Amstelspelen. Het RAI-complex kan zijn unieke positie als binnenstedelijke congreslocatie versterken. Het effect van een succesvolle ontwikkeling op de Zuidas, zal zijn
weerslag hebben op de gehele Noordvleugel, de economische motor van Nederland.
De Amstelspelen kunnen Nederland op de kaart zetten als een compact en goed georganiseerd land
met een rijke cultuurhistorie op het gebied van water, landschapsinrichting en innovatieve stadsontwikkeling. Het verleden, de historische binnenstad met zijn grachtengordel met werelderfgoedstatus en de
toekomst rondom de Zuidas sluiten naadloos op elkaar aan. Maar ook de historie en de toekomst van
de Olympische Spelen worden na honderd jaar (1928-2028) direct met elkaar verbonden. De aantrekkingskracht van de Zuidas als vestigingsplaats voor internationale hoofdkantoren zal door de Amstelspelen vergroot worden.

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

49

>

Risico’s en flexibiliteit in de besluitvorming
•

De Amstelspelen met module Amstel III hebben te maken met de verwerving van gemengde bedrijven- en kantorenlocaties op Amstel III. Wij schatten dat in 2016 met de verwerving zou moeten
worden gestart teneinde de gronden tijdig op te leveren voor nieuwbouw van de accommodaties
voor de Spelen;

•

De variant Amstelspelen met de module IJburg II voor het Olympisch Dorp kent meer speelruimte
en daarmee een minder kritisch pad. Hier geldt echter weer een andere redenering: als niet vóór
of in 2015 wordt begonnen met het aanleggen van de eilanden, vervallen de verworven vergunningen om tot realisatie van IJburg II te kunnen overgaan en moeten deze opnieuw worden
aangevraagd.

Kritisch tijdpad Amstelspelen Amsterdam

Tijdelijk / Specifiek

Pré bid 2012-2019

Post bid 2019-2021

Post gunning 2021-2028

Voorbereiding metrostation Duivend-

Realisatie metrostation Duivendrecht

recht aan Gaasperplaslijn

aan Gaasperplaslijn Amsterdam

Voorbereiding capaciteitsvergroting

Realisatie capaciteitsvergroting (o.a.

toeleidende infra station

2 extra doorrijsporen station Dui-

Duivendrecht

vendrecht + toeleidende infra)
Voorbereiding en uitvoering van
pakket OV verkeersmaatregelen tbv.
Olympic Lanes

Grondverwerving Amstel III of plan-

Grondverwerving en planontwikkel-

Planontwikkeling en realisatie Olym-

ontwikkeling IJburg II

ing Olympisch dorp Amstel III

pisch dorp Amstel III of planontwikkeling en realisatie Olympisch dorp
IJburg II
Planontwikkeling en realisatie ac-

ArenA-gebied

commodaties ArenA-gebied
Ontvlechten metronet Amsterdam

Structureel

>

Grondverwerving accommodaties

(verkeersmanagement en kleine
aanpassingen in infra)

Aandachtspunten
•

De optie IJburg II past goed in de ruimtelijke ontwikkelingsrichting van Amsterdam en is goedkoper te ontwikkelen dan delen van Amstel III. De locatie past echter minder goed in het verhaal van
de Amstelspelen. Het Olympisch Dorp ligt niet op loopafstand van de grote stadions, wat deze
vanuit Olympische richtlijnen minder aantrekkelijk maakt dan Amstel III.

•

In het ArenA-gebied is voldoende ruimte beschikbaar voor de ontwikkeling van de Olympische
accommodaties. De gemeente Ouder-Amstel heeft strategisch gelegen grondgebied in het ArenAgebied. Het ligt voor de hand om deze gemeente als belanghebbende in een vroeg stadium te
betrekken bij de discussie rondom de mogelijke Olympische ontwikkeling van dit gebied.

50

3.4

Stadsspelen Rotterdam
De Stadsspelen Rotterdam liggen op meerdere locaties in het hart van de stad, op gezichtsbepalende
en aansprekende locaties aan de Maas. Vervoer over water, het nieuwe intercitystation in Rotterdam
Zuid en een nieuwe HOV-verbinding tussen het Zuidplein en het metrostation Kralingse Zoom ontsluiten en verbinden de verschillende sportaccommodaties met elkaar en Nederland.

>

Het verhaal: Vernieuwing in een moderne stad aan het water
De Stadsspelen Rotterdam zijn stoer. De schaal van een Olympisch evenement past naadloos bij deze
dynamische stad met de grootste haven van Europa. De bedrijvigheid, de technische innovatie, de stad
die het water weer ontdekt als kwaliteit, de stad die zichzelf steeds opnieuw uitvindt; de Spelen aan de
Maas verbindt ze allemaal. De Stadsspelen laten zien hoe de havenstad van de 21e eeuw grootschalige havenactiviteiten combineert met innovatie op het gebied van watermanagement en maritieme
technologie in een dynamische en leefbare stedelijke omgeving. Dit is mogelijk dankzij een strategische
alliantie tussen burgers, bedrijfsleven en (gemeente)bestuur. De stad houdt een traditie hoog van grote
internationale evenementen, zoals de Floriade (1960), het EK2000, de Europese Culturele Hoofdstad
(2001) en de Tour de France (2010). De Olympische Spelen in Rotterdam haken vanzelfsprekend in op
het imago van Rotterdam als internationale, moderne en innovatieve stad.

>

Algemeen
De Stadsspelen maken gebruik van drie strategische locaties in de stad, goed bereikbaar met trein en
stedelijke OV-verbindingen. De hoofdlocatie is het Stadionpark met een goed zichtbare ligging aan de
Maas, een intercitystation waar ook de hogesnelheidstrein ter gelegenheid van de Spelen kan stoppen.
Hier staat het nieuwe voetbal- en evenementenstadion De Nieuwe Kuip, dat ten behoeve van de Olympische Spelen tijdelijk uitgebreid wordt met een aantal stoelen in een extra ring. De nabijgelegen Oude
Kuip (die ooit een atletiekbaan had) doet na een aantal aanpassingen weer dienst als atletiekstadion.
Hierdoor zijn atletiekstadion en het stadion dat gebruikt wordt voor de opening- en sluitingceremonie
niet dezelfde. Bij de Spelen van Rio de Janeiro is dit trouwens ook het geval. Ook het Zwemcomplex
ligt als een icoon aan de rivier. De Basketbalhal ligt aan de zuidkant van Stadionpark. De faciliteiten
van het nabijgelegen Ahoy’-complex worden vanzelfsprekend ook benut. Hier wordt het Sportpaleis
plus een aantal grote hallen gebruikt voor verschillende zaalsporten. Het (tijdelijke) Perscentrum ligt
gecombineerd met het Olympisch Dorp aan de noordkant van de Maas op de locatie StadshavensNoord. Dit havengebied is nu nog in gebruik maar zal stapsgewijs transformeren tot een gemengd
stedelijk gebied, aansluitend op de eerdere ontwikkelingen langs de Maasoevers. De uitplaatsing van
bedrijven en de eventuele sanering van grond vraagt de nodige voorbereidingstijd maar de gemeente
en het havenbedrijf zijn hier al volop mee bezig. Een deel van het Olympisch Dorp in Stadshavens zou
eventueel ook drijvend kunnen worden uitgevoerd (drijvend gedeelte niet meegenomen in berekeningen bij Stadshavens). Een drijvend dorp kan een goede showcase worden voor innovatieve vormen van
drijvend wonen. Een alternatief voor een Olympisch Dorp in Stadshavens is een gedeeltelijk drijvend
Olympisch Dorp in de Maashaven aan de zuidoever van de Maas. Deze locatie sluit goed aan op de
ontwikkelingen van Kop van Zuid en Katendrecht. Het voordeel van deze locatie is dat het Olympisch
Dorp dan op korte afstand van het Stadionpark ligt. De Putselaan wordt dan de Olympische wandelboulevard of een route die in luttele minuten met een shuttleverbinding kan worden overbrugd.

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

51

Nederland > Rotterdam > Stadsspelen

V5

27

6a 7 V2 Amsterdam
11
18

12
14
16

H 22
24

22

24
H 19

16
17
27

26
13

14

18

12

H 16

24

Utrecht 8a 8b 9b
1

2

3

4

5 6b V1 Rotterdam

H 16 16 24

V4

Bereikbaarheid
Openbaar vervoer

Accommodaties
6b

Nummers worden verklaard in de

30 minuten

volgende tabel, bollen op de kaart

60 minuten

geven verhoudingsgewijs de benodigde

Auto

capaciteit van de wedstrijdaccommo-

30 minuten

daties weer.

60 minuten
21 H

(Geplande) A1 wedstrijdaccommodatie, ongebruikt in varianten (H: Hal, #:
specifieke sportaccommodatie)

bron: Sportlandkaart bijlage 2

52

Sport- en trainingsvelden

22
20
H 16
19

24

V3

Accommodatie

Capaciteit

Sport en locatie

Big Five
75.000 Openingen sluiting > Stadionpark (De Nieuwe Kuip)

1a Stadion

Atletiek en finish marathon > Stadionpark (De ‘oude’Kuip)

1b Stadion

U

T

U

T

2

Zwemcomplex

18.000 Wedstrijdzwemmen, Synchroonzwemmen, Waterpolo, Schoonspringen > Stadionpark

N

P

3

Hal

18.000 Basketbal (F), plus twee andere sporten (Basketbal (V), Volleybal, Handbal, Turnen Artistiek,
Trampolinespringen) > Stadionpark

N

P

4

Olympisch Dorp

> Stadshavens Noord of Maashaven

N

P

5

IBC + MPC

> Stadshavens Noord

N

T

6a Hal

15.000 Handbal (F/V), Basketbal V, Volleybal, Handbal (F), Turnen Artistiek, Trampolinespringen
> Ziggo Dome

B

-

6b Hal

15.000 Handbal (F/V), Basketbal V, Volleybal, Handbal (F), Turnen Artistiek, Trampolinespringen
> Ahoy

B

-

7

Hal

11.000 Judo, plus twee andere sporten (Worstelen, Taekwondo, Handbal (V), Boksen, Schermen)
> RAI

B

-

8a Hal

9.500 Worstelen, Boksen en/of Taekwondo al dan niet plus Schermen, Tafeltennis of Handbal (V)
> Jaarbeurs

U

P

8b Hal

9.500 Worstelen, Boksen en/of Taekwondo al dan niet plus Schermen, Tafeltennis of Handbal (V)
> Jaarbeurs

U

P

Overige accommodaties (bestaande en geplande A1-accommodaties volgens Sportlandkaart)
9a Hal ( H )

7.000 Schermen (F/V) Tafeltennis, Turnen Ritmisch en Badminton al dan niet plus Pentatlon, Schermen en/
of Schieten > Gelredome, Brabanthallen, MECC, Omnisport Apeldoorn,
Topsporthal Almere

9b Hal ( H )

7.000 Schermen (F/V) Tafeltennis, Turnen Ritmisch en Badminton al dan niet plus Pentatlon, Schermen en/
of Schieten > Gelredome, Brabanthallen, MECC, Omnisport Apeldoorn,
Topsporthal Almere

10 Hal ( H )

6.000 Gewichtheffen > Gelredome, Brabanthallen, MECC, Omnisport Apeldoorn,
Topsporthal Almere
Lange Afstandszwemmen > Hoorn

11 Zwemparcours
12 Roeibaan

16.000 Roeien, Kanoën, Kajak > Bosbaan Amsterdam, Alexanderbaan Rotterdam

13 Wildwaterbaan

12.000 Slalomvaren > Zoetermeer

14 Stadion

15.000 Hockey (F) > Wagener Stadion Amstelveen, ADO-stadion

15 Stadion

5.000 Hockey (V) > Wagener Stadion Amstelveen, ADO-stadion

16 Tenniscomplex

19.000 Tennis > Frans Ottenstadion Amstelveen, Gelredome, Brabanthallen, MECC,
Omnisport Apeldoorn, Amersfoort, Rosmalen
max. 22.000 Beachvolleybal > Scheveningen

17 Stadioncomplex
18 BMX track

7.500 BMX > Kampen, Papendal Arnhem,

19 Velodrome

5.500 Baanwielrennen > Omnisport Apeldoorn, MECC

20 Parcours

Wielrennen > Zuid-Limburg

21 Parcours

Mountainbiking > x
6.000 Triatlon zwemmen, wielrennen, hardlopen > Almere, Holten, Stein

22 Triatloncentrum

max 12.000 Pentatlon zwemmen, schermen, schieten, paardrijden, hardlopen > x
16.000 Jumping, Dressuur, Eventing > Dorhout Mees Flevoland, Twente, Rosmalen, Ermelo, Kralingen

23 Pentatloncentrum
24 Hippisch Complex
25 Boogschietcentrum

6.000 Boogschieten > x

26 Schietcomplex

3.000 Schieten > Harskamp
Zeilen > ISC Den Haag, ISC Medemblik

27 Jachthaven
Voetbal
V1 Stadion

80.000 Voetbal (F) > De Nieuwe Kuip

B

-

V2 Stadion

50.000 Voetbal (V) > Amsterdam ArenA

B

-

V3 Stadion
V4 Stadion

50.000 Voetbal (V) > Enschede

U

T

50.000 Voetbal (V) > Eindhoven

U

T

U

T

50.000 Voetbal (V) > Heerenveen

V5 Stadion
F: Finale

V: Voorrondes

B: Bestaand

U: Uitbreiden of aanpassen

N: Nieuw

P: Permanent

T: Tijdelijk

Afhankelijk van de indeling van de zaal kan de capaciteit van Ziggo Dome en Ahoy’ enigszins lager uitvallen dan in het schema is aangegeven.

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

53

Nederland > Rotterdam > Stadsspelen

5
4
4
1a 1b 2

3 V1

6b

Legenda
Accommodaties

Niet op de kaart > Op- en afstapplaatsen veerponten, Pakket OV verkeers-

Voor de verklaring van de nummers, zie legenda kaartbeeld vorige pagina

management, Mobilteits- en (dynamisch) verkeersmanagement

Bereikbaarheidsmaatregelen
Maatregelen nulalternatief

Achtergrond
Zoekgebied Olympische Zone

Uitbreiding weg > A4 Midden-Delfland

Snelweg

Niet op de kaart > Programma Hoogfrequent Spoor, Randstadrail

Trein
Randstadnet metro

Structureel

Randstadnet overig (tram/bus)

Uitbreiding weg > Capaciteitsuitbreiding A4 Prins Clausplein-Ypenburg
Nieuwe HOV-verbinding > Ahoy-Stadionpark-Kralingse Zoom

De A13/16 is in deze variant niet opgenomen. Wij gaan er in deze compac-

Nieuw / aanpassen treinstation > Nieuw IC-station Rotterdam

te stadsvariant vanuit dat het Olympisch Verkeer binnen de stad wordt

Stadionpark

afgewikkeld via het onderliggende weggennet, cq. vervoer over water.

Niet op de kaart > Capaciteitsuitbreiding A4 (De Hoek-Zoeterwoude Dorp)
Tijdelijk / Specifiek
Olympic Lanes
Nieuw / aanpassen treinstation > Capaciteitsuitbreiding IC-station
Rotterdam Stadionpark

54

>

Bereikbaarheid
De grote accommodaties van de variant Stadsspelen zijn dichtbij de spoorverbinding Schiphol – Antwerpen geprojecteerd. Een nieuw te realiseren intercitystation bij het Stadionpark zorgt voor een
uitstekend bereikbaar Stadionpark, waar ook de hogesnelheidstreinen kunnen stoppen. De Randstad,
Zuidwest-Nederland en een deel van Vlaanderen zijn binnen zestig minuten met de auto bereikbaar. De
HOV-verbinding tussen het Zuidplein en het metrostation Kralingse Zoom rijgt in de stad de belangrijkste publiekstrekkers aan elkaar en zorgt voor een goede spreiding van de reizigersstromen na afloop
van een evenement. Het Olympisch Dorp in de Stadshavens is bereikbaar via het bestaande metronetwerk en station Schiedam-Centrum. Voor de spelers komt er, naast een snelle autoroute door de stad,
een snelle verbinding met taxiboten van het Olympisch Dorp naar Stadionpark. Er zijn relatief meer
Olympic Lanes nodig dan bij de Amsterdamse varianten, omdat Schiphol bereikt moet kunnen worden.
De overige sportaccommodaties in Nederland zijn vanuit het Olympisch Dorp bereikbaar via de A20,
A4, A13 en A16. Een groot deel van de Nederlandse sportaccommodaties is daarmee binnen een uur
bereikbaar. De alternatieve locatie voor het Olympisch Dorp in de Maashaven ligt even gunstig voor het
openbaar vervoer en iets minder qua auto-ontsluiting vanaf de Ring. Daar staat echter tegenover dat
het Stadionpark vanuit de Maashaven binnen enkele minuten over de weg te bereiken is.

>

Investeringskosten
De variant Stadsspelen kent twee subvarianten, namelijk een dorp in Stadshavens Noord en een
(gedeeltelijk) drijvend dorp in de Maashaven. De tijdelijke/specifieke kosten van beide subvarianten
komen respectievelijk op ca. € 2,7 miljard en ca. € 2,8 miljard, inclusief tijdelijke/specifieke bereikbaarheidsmaatregelen en opslagen. Aanlegkosten voor drijvende woningen vallen wat hoger uit dan voor
vaste woningen in Stadshavens. Drijvende woningen brengen echter wel flexibiliteit met zich mee.
Kosten voor bouw van de (tijdelijke) Olympische voorzieningen van het Olympisch Dorp zijn in beide
subvarianten gelijk en geraamd op ca. € 240 miljoen. De grondverwervingskosten voor Stadshavens
zijn aanzienlijk. Het perscentrum is een nieuwe maar tijdelijke accommodatie en vormt daardoor een
grote kostencomponent van ca. € 150 miljoen (bouwkosten, exclusief grondverwerving en engineering). Voor het Olympisch Stadion is een tijdelijke aanpassing van de dan al gerealiseerde Nieuwe Kuip
voorzien, de kosten hiervoor zijn dus beperkt en ramen wij op ca. € 120 miljoen.
Het pakket aan structurele maatregelen dat deze variant mogelijk moet maken is omvangrijk en bedraagt tussen de 1,9 en 2,5 miljard euro. Dit wordt grotendeels veroorzaakt door benodigde infra. Ook
de Nieuwe Kuip is een maatregel in de categorie structureel, waarbij we er dus vanuit gaan dat deze
niet specifiek voor de Olympische Spelen zal worden gebouwd. De bouwkosten hiervan ramen wij op
ca. € 370 miljoen (dit is exclusief grondverwerving en engineering).

>

Legacy-potentie
De Stadsspelen Rotterdam zetten niet alleen de evenementenstad Rotterdam nadrukkelijk op de kaart,
maar zorgen vooral voor een noodzakelijke impuls voor de ontwikkeling van het bestaande stedelijke
gebied. Vooral Rotterdam-Zuid, een deel van de stad met een grote sociaal-economische achterstand,
kan hier in principe van profiteren. Dit aspect van legacy-potentie, het versterken van wat zwak is,
komt bij deze variant zeer sterk uit de bus. De doelstellingen van het Nationaal Programma Kwaliteitssprong Zuid komen dankzij de Stadsspelen dichterbij. De Spelen leveren meer op dan alleen een beter
imago. De komst van het gewenste nieuwe intercitystation op Zuid en de HOV-verbinding tussen het

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

55

Zuidplein/Ahoy en het metrostation Kralingse Zoom worden erdoor bespoedigd. Ook het Olympisch
Zwemcomplex geeft een impuls aan Rotterdam-Zuid. De stad heeft namelijk nog geen 50 meterbad en
zal bezoekers uit de hele stadsregio aantrekken en stimuleren om meer te bewegen.
De Stadsspelen Rotterdam geven een belangrijke impuls aan de vitaliteit van Rotterdam en daarmee
ook aan de vitaliteit van de Randstad. Nederland is gebaat met een competitieve Randstad met zowel
een sterke Noordvleugel als Zuidvleugel. De drijvende woningen die mogelijk ontwikkeld worden voor
een tijdelijk Olympisch Dorp in de Maashaven kunnen na afloop verscheept worden naar verschillende
locaties in het land of zelfs daarbuiten. Zo wordt het experiment van wonen op het water na afloop
een nationaal of internationaal project.
De Stadsspelen Rotterdam onderstrepen het sterke Nederlandse imago als een moderne maritieme
natie van scheepvaart en watertechnologie. Nederland wordt zichtbaar als een natie die de wereld veel
te bieden heeft op het gebied van innovaties in waterveiligheid, aanpassing aan de klimaatverandering, bouwen met en in het water en duurzame energie. Dit is een sterk exportproduct met een grote
groeimarkt.
>

Risico’s en flexibiliteit in de besluitvorming
Alle benodigde locaties zijn of komen in handen van de Gemeente Rotterdam. De overdracht van benodigde gronden is al in gang gezet. De erfpachtcontracten voor bedrijven lopen op tijd af om daarna
te kunnen starten met uitplaatsing. Dit betekent dat er betrekkelijk weinig risico’s zijn dat de deadline
niet gehaald zal worden. Er is relatief veel flexibiliteit in de besluitvorming, aangezien de Gemeente
Rotterdam toch doorgaat met de voorbereiding van Stadshavens en de voorbereidende planvorming
voor de nieuwe Kuip. De omvang van de benodigde structurele maatregelen (infrastructuur), zorgt
voor een risico in de planning.
Bestuurlijk hebben we te maken met één gemeente, wat de coördinatie en afstemming van de realisatie met betrekking tot de verschillende onderdelen versterkt.

>

Specifieke aandachtspunten
•

De vastgoedwaarde van het Olympisch Dorp in Rotterdam ligt bij verkoop na de Spelen lager dan
in Amsterdam. Ook de mogelijkheid om een groot volume woningen in korte tijd op de markt
te brengen zal in Rotterdam lastiger zijn. Dit kan mogelijk worden ondervangen door drijvende
woningen na afloop ergens anders permanent neer te legen, iets dat ook weer goed past in het
imago dat Nederland met deze Spelen wil versterken.

56

Kritisch tijdpad Stadsspelen Rotterdam
Pré bid 2012-2019

Post bid 2019-2021

Post gunning 2021-2028

Voorbereiding toeleidende spoor-

Realisatie 2 extra perronsporen

infra Stadionpark Rotterdam

Stadionpark Rotterdam +
toeleidende spoorinfra
Voorbereiding en uitvoering mobili-

Tijdelijk / Specifiek

teits- en (dynamische) verkeersmanagement ten behoeve van Olympic
Lanes
Voorbereiding en uitvoering van
pakket OV verkeersmaatregelen (o.a.
Olympische dienstregeling)
Voorbereiding en realisatie op en
afstapplaatsen voor inzet ferry’s
Planontwikkeling en realisatie ac-

ing accommodaties Stadshavens

commodaties Stadshavens

Voorbereiding hoogwaardige OV

Planvorming hoogwaardige OV ver-

Realisatie hoogwaardige OV verbin-

verbinding Ahoy-Stadionpark-Kra-

binding Ahoy-Stadionpark-Kralingse

ding Ahoy-Stadionpark-Kralingse

lingse Zoom

Zoom

Zoom

Voorbereiding IC-station Rotterdam

Realisatie IC-station Rotterdam Stadi-

Stadionpark

onpark

Voorbereiding capaciteitsuitbrei-

Realisatie capaciteitsuitbreiding

ding A4 (knp. Prins Clausplein-knp.

A4 (knp. Prins Clausplein-knp.

Ypenburg)

Ypenburg)

Voorbereiding capaciteitsuitbreiding

Realisatie capaciteitsuitbreiding A4

A4 (knp. De Hoek-Zoeterwoude

(knp. Prins Clausplein-

Dorp)

knp. Ypenburg)

Structureel

Grondverwerving en planontwikkel-

Grondverwerving accommodaties
Stadshavens

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

57

3.5

Deltaspelen Rotterdam-Den Haag
De belangrijkste accommodaties liggen bij de Deltaspelen tussen de Haagse kust en de Maas in Rotterdam. De Big Five zijn over verschillende binnenstedelijke locaties in Den Haag, Delft en Rotterdam
verspreid. De locaties liggen stuk voor stuk in de bestaande bundel van spoorwegen en snelwegen en
zijn goed met elkaar verbonden.

>

Het verhaal: Gevarieerde metropool in de Delta
De Deltaspelen verbinden Den Haag, Delft en Rotterdam definitief tot een samenhangende metropool in de delta van Rijn en Maas; van kust tot rivier. De Deltaspelen verbinden drie complementaire
kwaliteiten die samen de kern vormen van een succesvol Nederland: handelsgeest, technische innovatie, democratie, recht en vrede. De Deltaspelen verleggen (bestuurlijke) grenzen en tonen aan dat een
moderne stad is opgebouwd uit een netwerk van samenwerkende steden waar grote vraagstukken
gezamenlijk opgelost worden. De innovatieve dynamische kustverdediging voor de Delflandse Kust en
de Stormvloedkering in de Nieuwe Waterweg zijn de iconen van deze succesvolle samenwerking. De
diversiteit van de drie steden biedt echter ook een rijk geschakeerd palet aan Olympische sferen; een
stad die weet wat feestvieren is, een historische binnenstad die geldt als een internationale topattractie
en een residentie aan zee met een hoge kwaliteit van leven.

>

Algemeen
De Deltaspelen benutten een aantal strategische locaties in Den Haag, Delft en Rotterdam die onderling goed met elkaar zijn verbonden via spoor en weg. De hoofdlocatie is het Stadionpark met een
intercitystation en een goed zichtbare ligging aan de Maas. Hier staat het sport- en evenementenstadion de Nieuwe Kuip die ten behoeve van de Olympische spelen tijdelijk uitgebreid wordt met extra
stoelen. De nabijgelegen Oude Kuip doet na enkele aanpassingen dienst als atletiekstadion. Ook het
Zwemcomplex vinden we in het Stadionpark. De Basketbalhal staat in Delft dicht bij station Delft Zuid
en op loopafstand van de historische binnenstad. Het is een tijdelijke, volledig demontabele hal, maar
ook een permanente hal met een tijdelijk gedeelte is denkbaar. Het perscentrum ligt op de Binckhorst,
dicht bij station Hollands Spoor. Het Olympisch Dorp ligt in de Vlietzone dicht tegen de A4 aan. Hier is
voldoende ruimte voor een ontspannen woonmilieu dat profiteert van de aanwezige oude landschappelijke structuren en landgoederen en de bereikbaarheid vanaf de A4/A12/A13.
De Deltaspelen strekken zich uit van kust tot en met de Nieuwe Maas. In Scheveningen worden veel
strandsporten en watersporten georganiseerd. Ook het Ahoy-complex zal benut worden voor verschillende zaalsporten.

>

Bereikbaarheid
De belangrijkste accommodaties zijn strategisch gelegen langs de spoorlijnen tussen Den Haag en
Rotterdam Zuid en aan de HSL. Het onderliggende netwerk van trams en metro’s zorgt voor een robuust systeem, gelijk aan dat van de Stadsspelen. Het Olympisch Dorp in de Vlietzone ligt gunstig ten
opzichte van de A4, A13 en de A12. De Randstad, Zuidwest-Nederland en een deel van Vlaanderen
zijn binnen zestig minuten met de auto bereikbaar. Omdat het Olympisch Dorp niet in de nabijheid ligt
van de sportaccommodaties zullen alle sporters gebruik moeten maken van shuttlebussen of privaat
vervoer richting de accommodaties. Om deze verplaatsingen optimaal te kunnen faciliteren zal in deze

58

variant meer moeten worden gedaan op het gebied van verkeers- en vervoersmanagement.
>

Investeringskosten
Bij de Deltaspelen liggen de Big Five in Rotterdam, Delft en Den Haag, waarbij het dorp en het perscentrum in Den Haag zijn voorzien. De totale investeringskosten tijdelijk/specifiek bedragen ca. € 2,3
miljard, inclusief tijdelijke/specifieke bereikbaarheidsmaatregelen en opslagen. Verwervingskosten zijn
in deze variant relatief laag, omdat een groot gedeelte van de grond al in publiek eigendom is. Voor
het Olympisch Stadion geldt dat de dan al gerealiseerde Nieuwe Kuip tijdelijk wordt aangepast. Kosten
hiervoor bedragen ca. € 120 miljoen. Kosten voor aanleg van het nieuwe perscentrum in Den Haag
bedragen ca. € 170 miljoen, dit zijn de bouwkosten exclusief grondverwerving en engineeringkosten.
Het pakket aan structurele maatregelen is omvangrijk en bedraagt tussen de 2,2 en 2,8 miljard euro.
Dit wordt grotendeels veroorzaakt door benodigde infra. Ook de Nieuwe Kuip is een maatregel in de
categorie Structureel en Olympisch. De bouwkosten hiervan bedragen ca. € 370 miljoen (exclusief
grondverwerving en engineering).

>

Legacy
De Deltaspelen vormt een extra impuls om de noodzakelijke samenwerking op het gebied van stadsontwikkeling, economie en infrastructuur in deze twee stadsregio’s echt serieus op te pakken. Het Perscentrum en het Olympisch dorp zijn voor Den Haag goede katalysatoren om een de complexe stedelijke verdichtingopgaven vlot te trekken. De Basketbalhal heeft een vergelijkbare functie als impuls voor
de revitalisering van het stedelijke gebied rondom station Delft Zuid, ook al gaan wij er op dit moment
vanuit dat deze hal na de spelen geheel of gedeeltelijk zal moeten worden verwijderd of aangepast
vanwege zijn enorme afmetingen. Ook in deze variant profiteert Rotterdam-Zuid van de ontwikkeling op het Stadionpark. De doelstellingen van het Nationaal Programma Kwaliteitssprong Zuid komen
dankzij de Deltaspelen dichterbij. De komst van het gewenste nieuwe intercitystation in Zuid en de
HOV-verbinding tussen het Zuidplein en het metrostation Kralingse Zoom worden erdoor bespoedigd.
Ook het Olympisch Zwemcomplex geeft een impuls aan Rotterdam Zuid. De stad heeft namelijk nog
geen 50 meterbad en zal bezoekers uit de hele stadsregio aantrekken en de bevolking stimuleren om
meer te bewegen.
Voor Nederland brengen deze Spelen een economische en ruimtelijke impuls aan de Zuidvleugel van
de Randstad, een gebied dat zich economisch veel minder goed ontwikkelt dan de Noordvleugel. Den
Haag en Rotterdam worden dankzij de Spelen sneller met elkaar verbonden doordat de zo gewenste
infrastructurele verbeteringen in een stroomversnelling komen, met alle agglomeratievoordelen van
dien. De Deltaspelen zetten Nederland op de kaart als een internationaal land met zijn venster op de
wereld. Of het nu gaat om recht en vrede, cultuurhistorie of om haven, handel en scheepvaart.

>

Risico’s en flexibiliteit in de besluitvorming
•

Spreiding van de grote locaties leidt ook tot spreiding van bestuurlijke verantwoordelijkheden. Het
wordt moeilijker om de realisatie van de Big Five als een samenhangend project in te richten. Het
succes van de realisatie hangt daardoor meer dan in de compacte varianten binnen een stad af
van zorgvuldig procesmanagement en synchronisatie van lokale en regionale bestuurlijke agenda’s.

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

59

Nederland > Rotterdam > Deltaspelen Rotterdam-Den Haag

V5

27

6a 7 V2 Amsterdam
11
18

4

5

12
14
16

Den Haag

H 22
24

22

24
H 19

16
17
27

26
13

14

3

18

12

H 16

24

Utrecht 8a 8b
1

2 6b V1 Rotterdam

H 16 16 24

V4

Bereikbaarheid
Openbaar vervoer

Accommodaties
6b

Nummers worden verklaard in de

30 minuten

volgende tabel, bollen op de kaart

60 minuten

geven verhoudingsgewijs de benodigde

Auto

capaciteit van de wedstrijdaccommo-

30 minuten

daties weer.

60 minuten
21 H

(Geplande) A1 wedstrijdaccommodatie, ongebruikt in varianten (H: Hal, #:
specifieke sportaccommodatie)

bron: Sportlandkaart bijlage 2

60

Sport- en trainingsvelden

22
20
H 16
19

24

V3

Accommodatie

Capaciteit

Sport en locatie

Big Five
75.000 Openingen sluiting > Stadionpark (De Nieuwe Kuip)

1a Stadion

Atletiek en finish marathon > Stadionpark (De ‘oude’Kuip)

1b Stadion

U

T

U

T

2

Zwemcomplex

18.000 Wedstrijdzwemmen, Synchroonzwemmen, Waterpolo, Schoonspringen > Stadionpark

N

P

3

Hal

18.000 Basketbal (F), plus twee andere sporten (Basketbal (V), Volleybal, Handbal, Turnen Artistiek,
Trampolinespringen) > Delft Zuid / TIC

N

T

4

Olympisch Dorp

> Vlietzone

N

P

5

IBC + MPC

> De Binckhorst

N

P

6a Hal

15.000 Handbal (F/V), Basketbal V, Volleybal, Handbal (F), Turnen Artistiek, Trampolinespringen
> Ziggo Dome

B

-

6b Hal

15.000 Handbal (F/V), Basketbal V, Volleybal, Handbal (F), Turnen Artistiek, Trampolinespringen
> Ahoy

B

-

7

Hal

11.000 Judo, plus twee andere sporten (Worstelen, Taekwondo, Handbal (V), Boksen, Schermen)
> RAI

B

-

8a Hal

9.500 Worstelen, Boksen en/of Taekwondo al dan niet plus Schermen, Tafeltennis of Handbal (V)
> Jaarbeurs

U

P

8b Hal

9.500 Worstelen, Boksen en/of Taekwondo al dan niet plus Schermen, Tafeltennis of Handbal (V)
> Jaarbeurs

U

P

Overige accommodaties (bestaande en geplande A1-accommodaties volgens Sportlandkaart)
9a Hal ( H )

7.000 Schermen (F/V) Tafeltennis, Turnen Ritmisch en Badminton al dan niet plus Pentatlon, Schermen en/
of Schieten > Gelredome, Brabanthallen, MECC, Omnisport Apeldoorn,
Topsporthal Almere

9b Hal ( H )

7.000 Schermen (F/V) Tafeltennis, Turnen Ritmisch en Badminton al dan niet plus Pentatlon, Schermen en/
of Schieten > Gelredome, Brabanthallen, MECC, Omnisport Apeldoorn,
Topsporthal Almere

10 Hal ( H )

6.000 Gewichtheffen > Gelredome, Brabanthallen, MECC, Omnisport Apeldoorn,
Topsporthal Almere
Lange Afstandszwemmen > Hoorn

11 Zwemparcours
12 Roeibaan

16.000 Roeien, Kanoën, Kajak > Bosbaan Amsterdam, Alexanderbaan Rotterdam

13 Wildwaterbaan

12.000 Slalomvaren > Zoetermeer

14 Stadion

15.000 Hockey (F) > Wagener Stadion Amstelveen, ADO-stadion

15 Stadion

5.000 Hockey (V) > Wagener Stadion Amstelveen, ADO-stadion

16 Tenniscomplex

19.000 Tennis > Frans Ottenstadion Amstelveen, Gelredome, Brabanthallen, MECC,
Omnisport Apeldoorn, Amersfoort, Rosmalen
max. 22.000 Beachvolleybal > Scheveningen

17 Stadioncomplex
18 BMX track

7.500 BMX > Kampen, Papendal Arnhem,

19 Velodrome

5.500 Baanwielrennen > Omnisport Apeldoorn, MECC
Wielrennen > Zuid-Limburg

20 Parcours

Mountainbiking > x

21 Parcours
22 Triatloncentrum

6.000 Triatlon zwemmen, wielrennen, hardlopen > Almere, Holten, Stein

23 Pentatloncentrum

max 12.000 Pentatlon zwemmen, schermen, schieten, paardrijden, hardlopen > x
16.000 Jumping, Dressuur, Eventing > Dorhout Mees Flevoland, Twente, Rosmalen, Ermelo, Kralingen

24 Hippisch Complex
25 Boogschietcentrum

6.000 Boogschieten > x

26 Schietcomplex

3.000 Schieten > Harskamp
Zeilen > ISC Den Haag, ISC Medemblik

27 Jachthaven

Voetbal
V1 Stadion

80.000 Voetbal (F) > De Nieuwe Kuip

B

-

V2 Stadion

50.000 Voetbal (V) > Amsterdam ArenA

B

-

V3 Stadion

50.000 Voetbal (V) > Enschede

U

T

V4 Stadion

50.000 Voetbal (V) > Eindhoven

U

T

U

T

50.000 Voetbal (V) > Heerenveen

V5 Stadion
F: Finale

V: Voorrondes

B: Bestaand

U: Uitbreiden of aanpassen

N: Nieuw

P: Permanent

T: Tijdelijk

Afhankelijk van de indeling van de zaal kan de capaciteit van Ziggo Dome en Ahoy’ enigszins lager uitvallen dan in het schema is aangegeven.

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

61

Nederland > Rotterdam > Deltaspelen Rotterdam-Den Haag
5
4

3

1a 1b 2 V1
6b

Legenda
Accommodaties

Nieuwe HOV-verbinding > Ahoy-Stadionpark-Kralingse Zoom

Voor de verklaring van de nummers, zie legenda kaartbeeld vorige pagina

Niet op de kaart > Op- en afstapplaatsen veerponten, Pakket OV verkeersmanagement, Mobilteits- en (dynamisch) verkeersmanagement

Bereikbaarheidsmaatregelen
Maatregelen nulalternatief
Uitbreiding weg > A4 Midden-Delfland, A13-A16
Niet op de kaart > Programma Hoogfrequent Spoor, Randstadrail

Achtergrond
Zoekgebied Olympische Zone
Snelweg

Structureel

Randstadnet metro

Capaciteitsuitbreiding A13-A16

Randstadnet overig (tram/bus)

Nieuwe HOV-verbinding > Ahoy-Stadionpark-Kralingse Zoom
Nieuw / aanpassen treinstation > Nieuw IC-station Rotterdam
Stadionpark
Niet op de kaart > Capaciteitsuitbreiding A4 (De Hoek-Zoeterwoude Dorp)
Tijdelijk / Specifiek
Olympic Lanes
Nieuw / aanpassen treinstation > Capaciteitsuitbreiding IC-station
Rotterdam Stadionpark

62

Trein

Uitbreiding weg > Capaciteitsuitbreiding A4 Prins Clausplein-Ypenburg,

Aandachtspunten
•

Deze variant scoort vanuit de IOC-richtlijnen minder goed dan de overige varianten, aangezien
het Perscentrum en het Olympisch Dorp in Den Haag liggen, op grotere afstand van de sportaccommodaties. De feitelijke afstand, in tijd gemeten, is voor veel locaties echter klein door de snelle
verbindingen over de Olympic Lanes met de rest van de Big Five. Door de goede ligging van het
Dorp ten opzichte van het snelwegennet is ook de rest van Nederland relatief snel te bereiken.

•

De spreiding van de Big Five leidt tot een spreiding van het verhaal van de Spelen. Meer steden
profiteren van de Spelen, maar tegelijkertijd wordt het beeldmerk van de Spelen ook minder
helder.

Kritisch tijdpad Deltaspelen Rotterdam
Pré bid 2012-2019

Post bid 2019-2021

Post gunning 2021-2028

Voorbereiding toeleidende spoorin-

Realisatie 2 extra perronsporen Rot-

fra Rotterdam Stadionpark

terdam Stadionpark
Voorbereiding en uitvoering mobi-

Tijdelijk / Specifiek

liteits- en (dynamisch) verkeersmanagement tbv. Olympic Lanes
Voorbereiding en uitvoering van
pakket OV verkeersmaatregelen (o.a.
Olympische dienstregeling)
Voorbereiding en realisatie op- en
afstapplaatsen voor inzet ferry’s
Grondverwerving en planontwik-

Planontwikkeling en realisatie ac-

keling accommodaties Den Haag

commodaties Den Haag en Delft

en Delft
Planontwikkeling accommodaties

Grondverwerving, planontwikke-

Stadionpark

ling en realisatie accommodaties
Stadionpark

Structureel

>

Voorbereiding hoogwaardige OV

Realisatie hoogwaardige OV verbin-

verbinding Ahoy-Stadionpark-Kra-

ding Ahoy-Stadionpark-Kralingse

lingse Zoom

Zoom

Voorbereiding IC-station Stadionpark

Realisatie IC-station Stadionpark

Voorbereiding capaciteitsuitbrei-

Realisatie capaciteitsuitbreiding

ding A4 (knp. Prins Clausplein-knp.

A4 (knp. Prins Clausplein-knp.

Ypenburg)

Ypenburg)

Voorbereiding capaciteitsuitbreiding

Realisatie capaciteitsuitbreiding A4

A4 (knp. De Hoek-Zoeterwoude

(knp. De Hoek-Zoeterwoude Dorp)

Dorp)
Voorbereiding capaciteitsuitbreiding

Capaciteitsuitbreiding A13/A16

A13/A16

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

63

3.6

Randstadspelen Amsterdam-Utrecht-Rotterdam-Den Haag
De Randstadspelen zijn georganiseerd rond de goed bereikbare knooppuntlocaties in de vier grote steden van de Randstad. De Big Five is verdeeld over de vier steden waarbij rekening is gehouden met de
meest slimme casting van accommodatie en context. Het netwerk van snelwegen en spoorlijnen legt
de verbinding tussen de locaties en de rest van Nederland.

>

Het verhaal: Een stedelijk netwerk als een Zwitsers horloge
De Randstadspelen laten de stedenring van de Randstad lopen als een Zwitsers horloge. De basis wordt
gelegd door de afzonderlijke kwaliteiten van de verschillende steden in de Randstad. De meerwaarde
ontstaat door de deze met elkaar te verbinden. De Olympische Spelen vormen de doorslaggevende
katalysator om deze verbinding in de stadsregionale ruimtelijke ordening en infrastructuur ook daadwerkelijk te realiseren. Met de Randstadspelen zet Nederland het stadsconcept van de 21e eeuw op
de kaart; de “30-minuten” metropool van 7 miljoen mensen met verschillende vitale kernen, een
veelzijdige slagvaardige economie, attractieve woonwijken en een waardevol landschap. Alle delen zijn
onderling verbonden door een hoogwaardig netwerk van snelle treinen.

>

Algemeen
De Big Five is in de Randstadspelen verspreid over de beste locaties in de vier grote steden. Locaties
die bovendien alle goed verbonden zijn met de overige Randstadsteden. Het Olympisch Stadion staat
aan de Maas in het Rotterdamse Stadionpark. De naastgelegen Kuip fungeert als atletiekstadion. Het
Zwemcomplex staat in Amsterdam, direct gekoppeld aan het cluster bij de Amsterdam ArenA. De Basketbalhal staat op het Jaarbeursterrein in Utrecht. Het Perscentrum ligt op de Binckhorst in Den Haag.
Deze accommodaties liggen allemaal in de directe nabijheid van een intercitystation. Rotterdam en Amsterdam zijn direct met elkaar verbonden via de HSL. Om het effect van verdunning bij spreiding van de
Big Five tegen te gaan, worden zoveel mogelijk sportaccommodaties voor de Spelen geconcentreerd
in de Randstad. Hierbij is gekeken naar de Spelen van Rio, waar de Big Five ook uitgespreid zijn over
meerdere locaties op een behoorlijke reisafstand, maar waarbij iedere locatie wel voldoende ‘massa’
heeft. De consequentie is dus dat het aantal Olympische accommodaties buiten de Randstad beperkter
is in vergelijking met de andere varianten.
Het Olympisch Dorp ligt in Utrecht, met als locatie Leeuwensteyn. Leeuwensteyn ligt tussen het
Amsterdam-Rijnkanaal en Leidsche Rijn, direct langs de A2. Gezien de nabijheid van de binnenstad zal
het Olympisch Dorp een stedelijke dichtheid krijgen. Leeuwensteyn ligt zeer strategisch in het netwerk
van autosnelwegen. Hierdoor zijn vrijwel alle sportaccommodaties in Nederland binnen 60 minuten en
de meeste locaties in de Randstad binnen 40 minuten bereikbaar met de auto.

>

Bereikbaarheid
De Big Five zijn in deze variant verspreid over verschillende locaties in de Randstad. Dit levert relatief
minder grote piekbelastingen op. De Spelen maken gebruik van het aanwezige wegen- en OV-netwerk. Waar uitbreiding van de capaciteit van het openbaar vervoer nodig blijkt, is dat tijdelijk op te
lossen, of met structurele maatregelen die in de autonome ontwikkeling al gewenst zijn. De over de
Randstad verspreide accommodaties moeten wel verbonden worden met het Olympisch Dorp en Schiphol waardoor hier relatief meer Olympic Lanes gerealiseerd moeten worden dan in andere varianten.

64

>

Investeringskosten
Bij de Randstadspelen zijn de Big Five verdeeld over de steden Amsterdam, Utrecht, Rotterdam en Den
Haag. Hierbij wordt zoveel mogelijk aangesloten op bestaande faciliteiten en behoefte van de steden.
De totale tijdelijk/specifieke investeringskosten komen op € 2,4 miljard, inclusief Olympische Specifieke
bereikbaarheidsmaatregelen en opslagen. Het Olympisch Dorp is gepland in Utrecht op de ontwikkellocatie Leeuwensteyn (onderdeel van Leidsche Rijn). Verwervingskosten zijn relatief hoog omdat hier
voor een deel functionerende bedrijven zijn gevestigd. Aanlegkosten voor een nieuw perscentrum in
Den Haag bedragen ca. € 170 miljoen, exclusief engineering en grondverwerving. Voor het Olympisch
Stadion geldt dat de dan gerealiseerde Nieuwe Kuip tijdelijk wordt aangepast. Kosten hiervoor bedragen ca. € 120 miljoen.
De structurele maatregelen die deze variant mogelijk moeten maken zijn omvangrijk en bedragen
tussen de 2,2 en 2,5 miljard euro. Dit wordt grotendeels veroorzaakt door benodigde infra. Ook de
Nieuwe Kuip is een maatregel in de categorie Structureel omdat wij ervan uitgaan dat dit stadion een
bestaand knelpunt oplost en niet specifiek voor de Olympische Spelen zal worden gerealiseerd. De
kosten hiervan bedragen ca. € 370 miljoen (exclusief grondverwerving en engineering).

>

Legacy
De locatiekeuze van de accommodaties is mede bepaald op basis van het positieve effect voor de legacy. Zo krijgt iedere stad op de juiste plek met het juiste programma een impuls. Maar er is ook gekeken
naar de IOC-richtlijnen en het optimaal gebruik maken van het bestaande. Utrecht krijgt het Olympisch
Dorp,. Vanwege de gunstige woningmarkt (afzetbaarheid van de woningen) en de centrale ligging
van het dorp aan het snelwegennet van Nederland. Den Haag krijgt als internationale stad van recht
en vrede een perscentrum waar de stad later ook plezier van kan hebben als congres- en perscentrum.
Amsterdam krijgt een zwemcomplex vanwege het tekort aan zwemwater in de stad en Rotterdam
krijgt het Olympisch Stadion terwijl de Basketbalhal naar Utrecht gaat. De gedachte hierachter is dat
Utrecht als centraal gelegen stad wellicht nog iets kan met een grote hal, vergelijkbaar met de Ziggo
Dome en Ahoy. Het kan zijn dat er op een later tijdstip nog geschoven moet worden met de onderlinge
verdeling in dit model. Het gaat om het principe dat de Big Five over de Randstad worden verdeeld. Zo
is denkbaar dat Amsterdam toch een nieuw stadion bouwt en er in Rotterdam een nieuw zwemcomplex komt. Ook in Rotterdam is er een gemis van een goed 50-meter wedstrijdbad.
Dankzij de Randstadspelen maakt de Randstad eindelijk wél optimaal gebruik van de nabijheid van de
vier grote steden en is er één geïntegreerd functioneel stedelijk systeem. Zowel Den Haag, Amsterdam,
Rotterdam en Utrecht kunnen hun sleutellocaties verder ontwikkelen.
Deze variant breekt radicaal met het beeld van andere metropolen in de wereld en laat zien dat 7
miljoen mensen kunnen wonen, werken en recreëren in een groene omgeving op een van de laagste
punten ter wereld. In een tijdperk dat de leefbaarheid in de metropool op mondiaal niveau één van de
grootste vraagstukken is, dragen de Randstadspelen ruimtelijke oplossingen aan waar andere metropolen van kunnen leren.

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

65

Nederland > Randstad > Randstadspelen Amsterdam-Utrecht-Rotterdam-Den Haag

V5

27

2 6a 7

V2 Amsterdam
11
18

12
14
16

5 8a Den Haag

H 22
8b

24

22

24
H 19

16
17
27

26
13

14

18

12

H 16

24

Utrecht
1 6b V1 Rotterdam

3

4

H 16 16 24

V4

Bereikbaarheid
Openbaar vervoer

Accommodaties
6b

Nummers worden verklaard in de

30 minuten

volgende tabel, bollen op de kaart

60 minuten

geven verhoudingsgewijs de benodigde

Auto

capaciteit van de wedstrijdaccommo-

30 minuten

daties weer.

60 minuten
21 H

(Geplande) A1 wedstrijdaccommodatie, ongebruikt in varianten (H: Hal, #:
specifieke sportaccommodatie)

bron: Sportlandkaart bijlage 2

66

Sport- en trainingsvelden

22
20
H 16
19

24

V3

Accommodatie

Capaciteit

Sport en locatie

Big Five
75.000 Openingen sluiting > Stadionpark (De Nieuwe Kuip)

1a Stadion

Atletiek en finish marathon > Stadionpark (De ‘oude’Kuip)

1b Stadion

U

T

U

T

2

Zwemcomplex

18.000 Wedstrijdzwemmen, Synchroonzwemmen, Waterpolo, Schoonspringen > Arena gebied

N

P

3

Hal

18.000 Basketbal (F), plus twee andere sporten (Basketbal (V), Volleybal, Handbal, Turnen Artistiek,
Trampolinespringen) > Jaarbeurs

N

P

4

Olympisch Dorp

> Leeuwenstein

N

P

5

IBC + MPC

> De Binckhorst

N

P

6a Hal

15.000 Handbal (F/V), Basketbal V, Volleybal, Handbal (F), Turnen Artistiek, Trampolinespringen
> Ziggo Dome

B

-

6b Hal

15.000 Handbal (F/V), Basketbal V, Volleybal, Handbal (F), Turnen Artistiek, Trampolinespringen
> Ahoy

B

-

7

Hal

11.000 Judo, plus twee andere sporten (Worstelen, Taekwondo, Handbal (V), Boksen, Schermen)
> RAI

B

-

8a Hal

9.500 Worstelen, Boksen en/of Taekwondo al dan niet plus Schermen, Tafeltennis of Handbal (V)
> De Binckhorst

N

P

8b Hal

9.500 Worstelen, Boksen en/of Taekwondo al dan niet plus Schermen, Tafeltennis of Handbal (V)
> Almere

B

-

Overige accommodaties (bestaande en geplande A1-accommodaties volgens Sportlandkaart)
9a Hal ( H )

7.000 Schermen (F/V) Tafeltennis, Turnen Ritmisch en Badminton al dan niet plus Pentatlon, Schermen en/
of Schieten > Gelredome, Brabanthallen, MECC, Omnisport Apeldoorn,
Topsporthal Almere

9b Hal ( H )

7.000 Schermen (F/V) Tafeltennis, Turnen Ritmisch en Badminton al dan niet plus Pentatlon, Schermen en/
of Schieten > Gelredome, Brabanthallen, MECC, Omnisport Apeldoorn,
Topsporthal Almere

10 Hal ( H )

6.000 Gewichtheffen > Gelredome, Brabanthallen, MECC, Omnisport Apeldoorn,
Topsporthal Almere
Lange Afstandszwemmen > Hoorn

11 Zwemparcours
12 Roeibaan

16.000 Roeien, Kanoën, Kajak > Bosbaan Amsterdam, Alexanderbaan Rotterdam

13 Wildwaterbaan

12.000 Slalomvaren > Zoetermeer

14 Stadion

15.000 Hockey (F) > Wagener Stadion Amstelveen, ADO-stadion

15 Stadion

5.000 Hockey (V) > Wagener Stadion Amstelveen, ADO-stadion

16 Tenniscomplex

19.000 Tennis > Frans Ottenstadion Amstelveen, Gelredome, Brabanthallen, MECC,
Omnisport Apeldoorn, Amersfoort, Rosmalen
max. 22.000 Beachvolleybal > Scheveningen

17 Stadioncomplex
18 BMX track

7.500 BMX > Kampen, Papendal Arnhem,

19 Velodrome

5.500 Baanwielrennen > Omnisport Apeldoorn, MECC
Wielrennen > Zuid-Limburg

20 Parcours
21 Parcours

Mountainbiking > xa
6.000 Triatlon zwemmen, wielrennen, hardlopen > Almere, Holten, Stein

22 Triatloncentrum

max 12.000 Pentatlon zwemmen, schermen, schieten, paardrijden, hardlopen > x
16.000 Jumping, Dressuur, Eventing > Dorhout Mees Flevoland, Twente, Rosmalen, Ermelo, Kralingen

23 Pentatloncentrum
24 Hippisch Complex
25 Boogschietcentrum

6.000 Boogschieten > x

26 Schietcomplex
27 Jachthaven

3.000 Schieten > Harskamp
Zeilen > ISC Den Haag, ISC Medemblik

Voetbal
V1 Stadion

80.000 Voetbal (F) > De Nieuwe Kuip

B

-

V2 Stadion

50.000 Voetbal (V) > Amsterdam ArenA

B

-

V3 Stadion
V4 Stadion

50.000 Voetbal (V) > Enschede

U

T

50.000 Voetbal (V) > Eindhoven

U

T

U

T

50.000 Voetbal (V) > Heerenveen

V5 Stadion
F: Finale

V: Voorrondes

B: Bestaand

U: Uitbreiden of aanpassen

N: Nieuw

P: Permanent

T: Tijdelijk

Afhankelijk van de indeling van de zaal kan de capaciteit van Ziggo Dome en Ahoy’ enigszins lager uitvallen dan in het schema is aangegeven.

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

67

Nederland > Randstad > Randstadspelen Amsterdam-Utrecht-Rotterdam-Den Haag
7

2 6a V2

5 8a

3
4

6b

1a 1b V1

Legenda
Accommodaties
Voor de verklaring van de nummers, zie legenda kaartbeeld vorige pagina

Tijdelijk / Specifiek
Olympic Lanes
Niet op de kaart > Pakket OV verkeersmanagement, Mobilteits- en

Bereikbaarheidsmaatregelen

(dynamisch) verkeersmanagement

Maatregelen nulalternatief
Uitbreiding weg > A4 Midden-Delfland, A13-A16, Ring Utrecht

Achtergrond

Spooruitbreiding > OV SAAL korte termijn

Zoekgebied Olympische Zone

Niet op de kaart > Programma Hoogfrequent Spoor, Randstadrail

Snelweg
Trein

Structureel
Uitbreiding weg > Capaciteitsuitbreiding A4 Prins Clausplein-Ypenburg,
Capaciteitsuitbreiding A4 (De Hoek-Zoeterwoude Dorp),
Capaciteitsuitbreiding A13-A16
Nieuwe HOV-verbinding > Ahoy-Stadionpark-Kralingse Zoom
Nieuw / aanpassen treinstation > Nieuw IC-station Rotterdam
Stadionpark
Niet op de kaart > Ontvlechten metronet Amsterdam (verkeersmanagement en kleine aanpassingen infra)

68

Randstadnet metro
Randstadnet overig (tram/bus)

>

Risico’s en flexibiliteit in de besluitvorming
•

Spreiding van de grote locaties leidt ook tot spreiding van bestuurlijke verantwoordelijkheden.
Het wordt moeilijker om de realisatie van de Big Five als een samenhangend project in te richten.
Het succes van de realisatie hangt daardoor meer dan in de compacte varianten binnen een stad
af van zorgvuldig procesmanagement en synchronisatie van bestuurlijke agenda’s. Bij de Randstadspelen speelt dit risico nog sterker dan bij de Deltaspelen omdat nog meer lokale, regionale
overheden en provincies betrokken zijn.

Kritisch tijdpad Randstadspelen
Pré bid 2012-2019

Post bid 2019-2021

Post gunning 2021-2028
Voorbereiding en uitvoering mobiliteits- en (dynamisch) verkeersma-

Tijdelijk / Specifiek

nagement tbv. Olympic Lanes
Voorbereiding en uitvoering van
pakket OV verkeersmaatregelen (o.a.
Olympische dienstregeling)
Grondverwerving en planontwikkel-

Planontwikkeling en realisatie ac-

ing accommodaties Utrecht

commodaties Den Utrecht

Grondverwerving en planontwikkel-

Planontwikkeling en realisatie ac-

ing accommodaties Den Haag

commodaties Den Haag

Grondverwerving en planontwikkel-

Planontwikkeling en realisatie ac-

ing accommodaties ArenA-gebied

commodaties ArenA-gebied
Voorbereiden en realisatie ontvlechten metronet Amsterdam (verkeersmanagment en kleinde aanpassin-

Structureel

gen in infra)
Voorbereiding IC-station Stadionpark

Realisatie IC-station Stadionpark

Voorbereiding capaciteitsuitbrei-

Realisatie capaciteitsuitbreiding

ding A4 (knp. Prins Clausplein-knp.

A4 (knp. Prins Clausplein-knp.

Ypenburg)

Ypenburg)

Voorbereiding capaciteitsuitbreiding

Realisatie capaciteitsuitbreiding A4

A4 (knp. De Hoek-Zoeterwoude

(knp. De Hoek-Zoeterwoude Dorp)

Dorp)
Voorbereiding capaciteitsuitbreiding

Capaciteitsuitbreiding A13/A16

A13/A16
Voorbereiding capaciteitsuitbreiding

Realisatie capaciteitsuitbreiding A20

A20 Rotterdam-Gouda

>

Aandachtspunten
De concentratie van Olympische accommodaties in de Randstad leidt tot een minder grote betrokkenheid van andere landsdelen.

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

69

70

444
4

Vergelijking van de varianten per criterium

4.1

Criterium 1: Kosten en baten (Investeringskosten en VMKB-resultaat)

>

Investeringskosten
Investeringskosten Big Five
Kijken we naar investeringen, in relatie tot latere opbrengsten, dan zien we dat investeringen waar per
definitie weinig opbrengsten tegenover staan bestaan uit het Olympisch Stadion, het Zwemcomplex
en de Basketbalhal. De laatste twee worden in alle varianten nieuw gebouwd en zijn qua aanleg overal
even kostbaar (wel is er een klein verschil tussen een tijdelijke en een permanente variant van de hal).
In Rotterdam kan de Nieuwe Kuip met een aantal tijdelijke maatregelen (zoals uitbreiding van de capaciteit) dienen als Olympisch Stadion, waarbij de Oude Kuip kan worden ingezet als atletiekstadion. Dit
levert voor de laatste drie varianten een kostenbesparing op ten opzichte van de twee Amsterdamse
varianten. Het Perscentrum kan ook een zeer grote kostencomponent zijn waar weinig opbrengsten
tegenover staan, zolang niet duidelijk is wat er na afloop van de Spelen mee kan worden gedaan.
Mogelijk hergebruik en de opbrengsten hiervan zijn in dit stadium van onderzoek zeer moeilijk in te
schatten. Een optimalisatieslag (duurzaam hergebruik van gebouwen) kan dus nog kostenbesparingen
opleveren. Het Perscentrum wordt in vier van de vijf varianten nieuw gebouwd (al dan niet tijdelijk).
Het gebruik en aanpassing van de RAI bij de Amstelspelen levert een aanzienlijke kostenbesparing
op, zowel in de bouw als in de vastgoedkosten. Het Olympisch Dorp wordt in alle vijf varianten na
afloop van de Spelen in de markt gezet als woongebied. Hierbij gelden per woongebied verschillende
risicoprofielen als het gaat om afzetbaarheid. In de berekeningen van kosten en opbrengsten (VMKB)
is overigens uitgegaan van een sluitende business case voor het woongedeelte van het dorp dat na
afloop van de Spelen wordt opgeleverd, waardoor deze risicoprofielen niet tot uitdrukking komen in de
kosten en opbrengsten.
Olympisch specifieke/tijdelijke maatregelen bereikbaarheid
Kijken we naar tijdelijke openbaar vervoermaatregelen die specifiek voor de Spelen moeten worden
gedaan (Olympisch tijdelijk), dan zien we dat in Amsterdam wat meer tijdelijke maatregelen nodig
zijn. Het gaat dan om maatregelen op het gebied van vergroting van capaciteit van (metro)stations en
het metronetwerk. Verkeersmanagement op de weg en op het spoor zijn in alle varianten nodig. Hoe
minder kilometers Olympic Lanes er moeten worden ingesteld hoe goedkoper dit verkeersmanagement
is. De Amsterdamse varianten scoren hierbij het gunstigst (compact, nabijheid Schiphol) en de Randstadspelen het ongunstigst.
Benodigde Olympisch Structurele maatregelen verschillen sterk per variant
De structurele en permanente maatregelen op het gebied van wegverbredingen en nieuwe infrastructuur zijn stuk voor stuk maatregelen die een toekomstig knelpunt oplossen. Zodoende hebben zij een
economische en maatschappelijke waarde, ook zonder Olympische Spelen. Dit neemt niet weg dat de
noodzakelijke infrastructurele maatregelen die nu onder Structureel zijn opgenomen per variant sterk
verschillen. Met andere woorden: willen we de Spelen aangrijpen om bepaalde belangrijke investeringen in infrastructuur een extra argument of versnelling te geven, dan maakt het een groot verschil voor
welke variant wordt gekozen. Andersom geredeneerd: willen we weinig risico nemen en de Spelen
minder afhankelijk maken van deze structurele investeringen in infrastructuur, dan maakt het eveneens
een groot verschil voor welke variant wordt gekozen.

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

71

Opvallend is het verschil in benodigde structurele maatregelen tussen de varianten in de metropoolregio Amsterdam enerzijds en de overige drie varianten anderzijds. Dit is terug te voeren op benodigde
investeringen in de infrastructuur in de Zuidvleugel van de Randstad. In de metropoolregio Amsterdam
worden de komende jaren al vele grote ingrijpende infrastructurele wegmaatregelen uitgevoerd die,
bij de keuze voor deze varianten, allen ten goede kunnen komen aan de bereikbaarheid van de Big
Five. In de Zuidvleugel zijn nog lang niet alle benodigde maatregelen zeker gesteld, waardoor we bij de
niet-Amsterdamse varianten uitkomen op een lijst van ongeveer € 1,9 tot € 2,8 miljard aan benodigde
structurele maatregelen. Indien gekozen wordt voor een Amsterdamse variant voor de Big Five, zal het
netwerk van de Zuidvleugel minder zwaar belast worden dan bij de overige drie varianten, waardoor
een aantal kostbare structurele ingrepen in weg en rail in de Zuidvleugel niet meer als noodzakelijke
voorwaarde wordt gezien.
De variant die vanuit de Spelen de minste argumenten geeft om in infrastructuur te investeren is die
van de Amstelspelen. Deze variant vraagt op structureel niveau alleen om de vergroting van capaciteit
van het metronetwerk en om tijdelijke aanpassingen aan bestaande infrastructuur, zoals tijdelijke perrons en perronverlengingen.
Investeringskosten per variant

Varianten

Investeringskosten benodigde

miljarden euro’s

structurele maatregelen in

(prijspeil 1-1-2011, excl. BTW)

miljarden euro’s

Worst Case + 20% / Best Case - 20%

(prijspeil 1-1-2011, excl. BTW)

Totaal

Waarvan
specifiek/ tijdelijke
maatregelen

minimaal

maximaal

3,6

0,4

0,1

0,1

4,0

0,3

0,1

0,1

2,6

0,3

0,1

0,1

2,7

0,3

1,9

2,5

2,8

0,3

1,9

2,5

Deltaspelen Rotterdam-Den Haag

2,3

0,3

2,2

2,8

Randstadspelen

2,4

0,3

2,2

2,5

IJ-spelen Amsterdam
Amstelspelen Amsterdam
(met dorp in Amstel III)
Amstelspelen Amsterdam
(met dorp op IJburg II)
Stadsspelen Rotterdam
(met dorp in Stadshavens Noord)
Stadsspelen Rotterdam (met dorp in
Maashaven, gedeeltelijk drijvend)

72

Investeringskosten tbv Big Five in

>

VMKB-resultaat
De OHS-varianten en kostenramingen zijn door RebelGroup in de VMKB (Verkenning Maatschappelijke Kosten en Baten) van DHV overgenomen. Rebel heeft vervolgens gekeken naar de varianten in
termen van kosten en baten. Hiervoor zijn naast kosten voor de Big Five en kosten van de bereikbaarheidsmaatregelen ook opbrengsten in beeld gebracht evenals een groot aantal operationele kosten
(bijvoorbeeld ticketverkoop en veiligheid). Een aantal posten is in de VMKB (nog) niet gekwantificeerd,
waaronder de positieve ‘Olympische Effecten’ (zoals economische en ruimtelijke impulswerking en versnellende effecten op allerlei investeringen). Bij opbrengsten gaat het om kaartverkoop, mediarechten,
toeristische opbrengsten, et cetera.
In zijn VMKB-rapport vat Rebel de uitkomsten van zijn studie naar kosten en baten als volgt
samen:
“Naar onze best mogelijke inschatting vandaag varieert het saldo van de kosten en baten van de
onderzochte varianten in de base case, voor zover we die hebben kunnen monetariseren en uitgedrukt in een netto contante waarde in 2020 tussen -1,1 en de -1,8 miljard euro (prijspeil 2011). Dat
saldo ligt in de worst case tussen -3,0 en -3,8 miljard euro en in de best case tussen 0,7 en 1,2 miljard
euro. Daarbij is nog geen rekening gehouden met de overwegend positieve PM-posten. Als Nederland
onvoldoende inzet op het realiseren van Olympische Effecten, is de kans groot dat de organisatie van
de Spelen meer geld zal kosten dan opleveren. De opbrengsten wegen dan niet op tegen de operationele kosten en de onrendabele top op de investeringen die moeten worden gedaan in Olympische
voorzieningen en in infrastructuur. Wij denken tegelijk dat het mogelijk is om Spelen te organiseren
met een positieve maatschappelijk-economische waarde. Voorwaarden daarvoor zijn kostenbeheersing,
optimalisatie van de uitvoeringsvarianten, inspelen op toekomstige ontwikkelingen met betrekking tot
de Spelen en bovenal het sturen op Olympische Effecten”.
Rebel heeft ook gekeken naar de kosten en opbrengsten van de verschillende varianten van de OHS.
Het VMKB-resultaat van de ‘base case’ is per variant weergegeven in de samenvattende tabel op
bladzijde 84 en 85. Al met al zijn er geen spectaculaire verschillen tussen de VMKB-resultaten van de
verschillende varianten. De verschillen tussen de varianten vallen weg tegen de grote onzekerheidsmarges binnen het VMKB-resultaat die bij Rebel tot uiting komen in de verschillen tussen worse case, base
case en best case.

4.2

Criterium 2: IOC-richtlijnen: een extra plus
Alle varianten scoren een voldoende op de IOC-richtlijnen (zie bijlage 3), omdat de minimumrichtlijnen
aan alle varianten zijn gesteld.
Daarom is de vraag belangrijk welke varianten het IOC extra kunnen verleiden en zo nog een ‘extra
plus’ op de IOC-richtlijnen zetten.

>

Onderlinge reisafstanden in kilometers
De eerste ‘plus’ heeft te maken met de onderlinge reisafstanden tussen het Olympisch Dorp enerzijds
en de verschillende wedstrijdaccommodaties anderzijds, met name de Big Three: Zwemstadion, Olympisch Stadion en Basketbalhal. De reisafstanden zijn voor het IOC belangrijk sinds Atlanta, toen atleten
uren onderweg waren tussen het Olympisch Dorp en de sport- en oefenaccommodaties.

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

73

De kandidaat-stad moet voor het IOC reisafstanden invullen. Die reisafstanden worden ook in de evaluatierapporten gebruikt. De accommodaties die niet aan de 50 km-norm voldoen worden met naam
genoemd, ook al kan dit worden gecompenseerd door een goed verkeer- en vervoersplan met snelle
reistijden. Toch scoren de compacte Stadsspelen, IJ-spelen en Amstelspelen hier een extra plus, met
onderlinge reisafstanden die allemaal veelal onder de 10 kilometer liggen. De Deltaspelen blijven ook
ruim binnen de 50-kilometernorm. De Randstadspelen scoren deze extra plus in ieder geval niet, met
reisafstanden die boven de 50 kilometer uitkomen.
>

Het voordeel van een Olympic Zone
Een tweede belangrijke ‘plus’ zo blijkt uit de ervaringen met recente Olympische Spelen, wordt gevormd als er sprake is van een zogenaamde ‘Olympic Zone’: een situatie waarin het Olympisch Dorp op
loop/fietsafstand van de belangrijkste stadions is gelegen. Dit was het geval in Peking en zal in 2012
ook weer in Londen het geval zijn. Een Olympic Zone maakt het voor de sporters zeer gemakkelijk
om van hun appartement naar de sportaccommodatie te gaan. Daar komt bij dat een Olympic Zone
gemakkelijker te beveiligen is en er meer mogelijkheden zijn om er een feestelijke, Olympische sfeer
te creëren. De IJ-spelen scoren het hoogst voor wat betreft een compacte Olympic Zone met de Big
Five allemaal bij elkaar. Stadsspelen Rotterdam (met dorp in de Maashaven) en Amstelspelen (met dorp
op Amstel III) doen het ook behoorlijk goed voor wat betreft zo’n Olympic Zone. Er is weliswaar geen
sprake van een concentratie op één terrein, maar het dorp ligt wel heel dicht bij de grote stadions (in
beide steden ongeveer 2-3 km). Daardoor is het vervoer van en naar het dorp met een shuttleverbinding in luttele minuten geregeld. De Randstadspelen en de Deltaspelen scoren slecht op het punt van
een Olympic Zone.

>

Hoogwaardige (tijdelijke) hotelcapaciteit
Een derde ‘plus’ op de IOC-richtlijnen is het hebben van een grote concentratie hotelkamers in de
vijfsterrencategorie (liefst in één hotel) waarin een 1000 koppig deel van de IOC-family kan worden
ondergebracht. Dit kan optimaal worden opgelost door het invaren van een luxe cruiseschip. De Rotterdamse Stadsspelen en de Amsterdamse IJ-spelen hebben hiervoor de beste papieren aangezien zij
allebei gesitueerd zijn in de haven, en de cruiseschepen dus dicht bij de grote stadions kunnen liggen.
Al met al scoren de IJ-spelen en de Stadsspelen allebei drie extra plussen op de IOC-richtlijnen.
De Randstadspelen scoren niet en zullen overtuigend moeten aantonen dat de reistijden tot binnen het
uur beperkt blijven. Dit laatste lijkt geen probleem, maar alleen al het moeten aantonen is niet in het
voordeel van deze variant.

4.3

Criterium 3: Legacypotentie: stedelijkheid versus regionale samenhang
De Rotterdamse Stadsspelen en de Amsterdamse Amstelspelen en IJ-spelen zorgen alledrie vooral
voor legacy voor de stad. Zowel in Amsterdam als in Rotterdam wordt de komst van een gewild nieuw
stadsdeel binnen de ring sterk bespoedigd (Waterfront versus Stadshavens Noord). Daarnaast krijgt in
Rotterdam de ontwikkeling van de Stadiondriehoek ‘op Zuid’ ook nog een grote impuls met een profijt
voor Rotterdam-Zuid, een stadsdeel met probleemwijken die wel een sociaal-economische impuls kan
gebruiken. Bij de Amstelspelen kan een zelfde redenering worden gevolgd met betrekking tot delen
van de Bijlmer die een sociaal-economische impuls kunnen gebruiken. Ook wordt het stedelijke OV-

74

netwerk bij Stadsspelen en IJ-spelen structureel verbeterd.
De Randstadspelen bespoedigen juist legacy op het gebied van nationale netwerken en nationale en
regionale integratie, doordat zij de verbetering van de verbindingen tussen de steden en regio’s en het
gezamenlijk (door meerdere steden) gebruik van topvoorzieningen stimuleren. De Deltaspelen zorgen
zowel voor stedelijke legacy in Den Haag en Rotterdam als ook voor versterking van het nationale/regionale netwerk Rotterdam-Den Haag.
De Amstelspelen scoren op het gebied van legacypotentie wat lager dan de andere vier varianten, juist
doordat er gebruik wordt gemaakt van bestaande infra en er wordt doorontwikkeld op een bestaand
cluster van sport- en leisurevoorzieningen.
>

Nederland als innovatieve delta positioneren
Kijkend naar de positionering van Nederland in de wereld lijkt de profilering van Nederland als innovatief waterland of als innovatieve delta een sterk thema. Waterthema’s die aan de Olympische Spelen
kunnen worden gekoppeld zijn bijvoorbeeld: leven met en aan water, waterveiligheid, duurzaamheid,
klimaatbestendigheid en havens en schepen. Vanzelfsprekend valt in 2011 moeilijk te voorspellen om
welke oplossingen het precies zal gaan. Wel lijkt het dat de Olympische varianten met een nadrukkelijke koppeling aan het water (IJ-spelen, Stadsspelen, Deltaspelen) de meeste potentie hebben om deze
profilering neer te zetten. Een gedeeltelijk drijvend dorp kan daarbij gezien worden als showcase van
de Nederlandse ingenieurs- en bouwwereld die inspeelt op duurzaamheid en klimaatverandering22.

4.4

Criterium 4: risico’s en flexibiliteit in de besluitvorming
De verschillende varianten scoren verschillend waar het gaat om risico’s en flexibiliteit in de besluitvorming. Wij concentreren ons hier op de pre-bid fase: de periode tot 2019.

>

Kritische tijdspad infrastructuur
Iedere variant bestaat uit vijf modules. Het keuzeproces is een samenhangende selectie van kansrijke
modules. Elke module heeft zijn eigen voorbereidingstijd, de ene langer dan de andere. Daarmee
hebben de modules en varianten ook allemaal hun eigen kritieke pad, in de zin van: “als op tijdstip X
niet is begonnen met de voorbereiding dan lukt het niet meer om met deze module vóór 2028 klaar te
zijn”.

22

Drijvend wonen is

Iets waar tijdig mee moet worden begonnen zijn investeringen in infrastructuur vanwege hun lange

ook in andere vari-

voorbereidingstijd. De Rotterdamse Stadsspelen, de Deltaspelen en de Randstadspelen vragen de

anten mogelijk, zoals

meeste structurele investeringen in infrastructuur. Dat betekent dat een groot aantal infra-opgaven

bij de Amstelspelen
op IJburg II, maar we
hebben hier toch een

nu ter hand genomen dient te worden (deze zitten in het Olympische nulalternatief en de structurele
maatregelen).

onderscheid gemaakt
in varianten met een
nadrukkelijke koppe-

Voor de overige varianten is overigens ook sprake van een (kleiner) aantal inframaatregelen, waar bin-

ling aan water en ha-

nen enkele jaren al zou moeten worden begonnen.

vens en de varianten
die dat maar ten dele
hebben.

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

75

>

Kritisch tijdspad verwerving
De Amsterdamse IJ-spelen hebben de langste voorbereidingstijd en daarmee het meest kritieke pad.
Als niet binnen korte tijd (twee jaar) wordt begonnen met uitplaatsing en verwerving (eerste gesprekken met bedrijven over verhuizing) dan zou het goed mogelijk zijn dat de ontwikkeling van dit gebied
te laat komt. DHV hanteert bij de meest complexe vormen van verwerving waarbij functionerende
bedrijven met een complex programma van eisen moeten worden uitgeplaatst, een termijn die kan
oplopen tot 10 jaar. Zonder precies alle ins en outs op detailniveau te kennen moeten we nu uitgaan
van mogelijk 10 jaar voor de verwerving. In het geval van de IJ-spelen komt daar ook nog eens een
hoog risicoprofiel bij, vanwege het contract dat de bedrijven met de gemeente hebben om tot 2028
te mogen blijven. Als de periode van verwerving inderdaad 10 jaar bedraagt en er zou over één jaar
worden begonnen, dan zou er daarna nog maximaal 5 á 6 jaar over zijn voor de bouw.
In Rotterdam is de voorbereidingstijd voor een Dorp in Stadshavens in principe even lang, maar hier is
men al begonnen met het proces van verwerving van de benodigde gronden die benodigd zijn voor
transformatie. Als de stad dit proces voortzet is er ruim voldoende tijd om de betreffende gebouwen te
kunnen realiseren.
De varianten Deltaspelen, Randstadspelen en Amstelspelen met module Amstel III hebben te maken
met de verwerving van gemengde bedrijven- en kantorenlocaties (Binckhorst, Leeuwensteyn, Amstel
III), en komen daarmee op nummer twee voor wat betreft het kritieke pad. Wij schatten dat in 2016
met de verwerving zou moeten worden gestart teneinde de gronden tijdig op te leveren voor nieuwbouw van de Spelen.
De variant Amstelspelen met de module IJburg II voor het Olympisch Dorp kent meer speelruimte en
daarmee een minder kritisch pad. Hier geldt echter weer een andere redenering. Als niet vóór of in
2015 wordt begonnen met het aanleggen van de eilanden, vervallen de verworven vergunningen om
tot realisatie van IJburg II te kunnen overgaan en moeten deze opnieuw worden aangevraagd.

>

Risico’s
Naast het feit dat de IJ-spelen het meest kritieke tijdpad hebben, kennen zij ook risico’s bij de verwerving. De beoogde locatie is nog volop in bedrijf en kent moeilijk te verplaatsen bedrijven, die bovendien de garantie hebben gekregen dat zij kunnen blijven. Als het niet tijdig lukt om goede afspraken te
maken moet er alsnog worden uitgeweken naar een andere locatie.
Risico’s worden ook gevormd door structurele maatregelen op het gebied van infrastructuur. Enerzijds
door mogelijk onverhoopte financieringsproblemen, anderzijds door onverhoopte vertragingen tijdens
de realisatie (oa mogelijke bezwaren vanuit de samenleving). Vanuit deze optiek scoren de beide Amsterdamse varianten veel beter dan de overige drie.
Tenslotte zijn er de bestuurlijke risico’s, als gevolg van mogelijke gebrekkige afstemming tussen lokale
en regionale overheden. Vanuit dit perspectief scoren de Rotterdamse Stadsspelen en de IJ-spelen het
beste, waarin alle locaties op het grondgebied van één gemeente liggen. De Randstadspelen komen
hier het minst gunstig uit de bus, vanwege het vereiste samenspel tussen de vele betrokken provincies
en gemeenten.

76

Alles bij elkaar genomen (risico’s en flexibiliteit) scoren de Amstelspelen met een Olympisch Dorp op
IJburg II het best op dit criterium. Er hoeft weinig te worden gedaan aan nieuwe infra, de risico’s van
verwerving zijn klein. Wel moet er voor 2015 worden begonnen met het opspuiten van IJburg II in
verband met vergunningen en moet er overeenstemming zijn met buurgemeente Ouder-Amstel.

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

77

78

555
5

Conclusies

5.1

Het kan in Nederland

>

Olympische spelen goed mogelijk in Nederland
Wij zijn nagegaan wat de ruimtelijke implicaties zijn van de Olympische Spelen en Paralympische
Spelen in Nederland. Ook hebben wij gekeken wat de ruimtelijke implicaties kúnnen zijn, uitgaand van
het idee dat de Spelen een sterke impuls kunnen geven aan de ontwikkeling van gewenste ruimtelijke
ontwikkelingen in Nederland. De eerste conclusie is dat de Olympische Spelen ruimtelijk goed mogelijk
zijn in Nederland. Er zijn verschillende ruimtelijke configuraties voor de Big Five mogelijk, met verschillende effecten op kosten en opbrengsten, legacy, et cetera. Ook is het mogelijk om de sporters en de
Olympic Family goed onder te brengen en ze op tijd bij hun wedstrijdaccommodaties te krijgen. Tegelijkertijd kunnen 3 tot 6 miljoen bezoekers worden geaccommodeerd en naar de stadions worden gebracht. Wel is daarvoor een strak en goed georganiseerd tijdelijk vervoersmanagement nodig en gaan
wij ervan uit dat de bezoekers vrijwel allemaal het laatste deel van hun reis naar de stadions met het
openbaar vervoer afleggen. Ruimtelijk kan het! Ook voor de 38 andere locaties die worden gebruikt
voor voetbal, schermen, worstelen, tennis, handbal, paardensport, wielersport, zeilen, boogschieten,
slalomvaren en vele andere sporten zijn er al veel bruikbare accommodaties die kunnen worden uitgebreid of aangepast. Wij baseren ons hierbij op de sportlandkaart.

>

Heel Nederland doet mee
Onafhankelijk van welke variant er wordt gekozen zal heel Nederland mee doen met de Spelen. Alle
wedstrijd- en trainingsaccommodaties zullen worden gebruikt als trainingsaccommodatie tijdens of
voor de Spelen. Als Amsterdam de Big Five huisvest zullen een aantal grote hallen van Rotterdam en
Utrecht ook worden gebruikt en andersom. Met andere woorden, er is zoveel behoefte aan grote
zaalcapaciteit dat Ahoy, Ziggo Dome, Jaarbeurs en andere grote wedstrijdhallen altijd zullen worden
gebruikt.
De Nederlandse hospitalitysector zal alle registers kunnen opentrekken. Er zal in een straal van tweehonderd kilometer rondom de Big Five extra of zelfs volledig gebruik worden gemaakt van de overnachtingsmogelijkheden in hotels, pensions, campings en huisjesparken die er op dat moment zijn.
Ook het Nederlandse bedrijfsleven kan de Spelen benutten om te laten zien waartoe Nederland op
topniveau in staat is. De koppeling zou zelfs direct kunnen worden gemaakt met de Big Five door
gebruik van innovatieve en duurzame bouwtechnieken aan en op het water.

>

Tijdelijke oplossingen en hergebruik belangrijk
Zoals aangegeven (zie paragraaf 2.6) zijn wij bij het maken van de varianten, uitgegaan van tijdelijke
oplossingen, hergebruik en slim gebruik maken van het bestaande. In een aantal gevallen blijken dit
soort oplossingen inderdaad voordeel op te leveren of zelfs noodzakelijk. Op het gebied van hotelaccommodaties is Nederland bijvoorbeeld aangewezen op tijdelijke capaciteit in de vorm van cruiseschepen in de havens van Amsterdam en/of Rotterdam. Tijdelijk bouwen is niet altijd veel goedkoper dan
permanente bouw, mede omdat er dan ook sloopkosten worden meegerekend. Toch is het soms een
goede oplossing als er voor het betreffende gebouw geen nieuwe bestemming gevonden kan worden.

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

79

>

Nieuwe infrastructuur specifiek/tijdelijk voor de Olympische Spelen kan beperkt blijven
Elk van de varianten impliceert een hoeveelheid benodigde maatregelen op het gebied van weg- en
railinfrastructuur. Zoals aangegeven maken wij onderscheid in structurele maatregelen en tijdelijk/specifieke maatregelen. Structurele maatregelen zijn nodig om de Spelen te kunnen organiseren, maar zij
lossen ook een toekomstig knelpunt op. Zij behoren dus bij de lijstjes van het nulalternatief of tot de
categorie ‘structureel’. Daarnaast zijn er bereikbaarheidsmaatregelen specifiek/tijdelijk voor de Spelen.
Ze lossen geen toekomstig knelpunt op. Deze maatregelen zijn veelal beperkt. Het zijn tijdelijke maatregelen zoals perronverlengingen, verkeersmanagement (zoals Olympic Lanes of speciale dienstregelingen) of extra (tijdelijke) perrons.

>

Er ontstaan knelpunten als gevolg van Olympic Lanes bij de Randstadspelen, Deltaspelen en
de Stadsspelen
Bij de Randstadspelen, Deltaspelen en de Stadsspelen ontstaan er op het rijkswegennet knelpunten als
de Olympic Lanes worden ingevoerd. Deze doen zich vooral voor op de A4 tussen Schiphol en Leiden, op de A4 bij Den Haag, op de toekomstige A13/16 en op de A20 tussen Gouda en Rotterdam.
Dit zijn tevens weggedeelten waar ook in de autonome situatie (dus zonder Olympische Spelen) grote
verkeersdruk zal zijn. Dit verklaart waarom de hoeveelheid benodigde structurele maatregelen bij deze
varianten relatief hoog is.

>

Metropoolregio Amsterdam vraagt relatief weinig structurele investeringen in infrastructuur
De benodigde structurele investeringen in infrastructuur (Structureel en Olympisch) zijn het laagst bij
de varianten Amstelspelen en IJ-spelen (€ 90 miljoen) Bij de overige varianten liggen deze vele malen
hoger (van € 2,5 miljard bij de Stadsspelen tot € 2,8 miljard bij de Randstadspelen).

>

Combinaties van varianten goed denkbaar
Vanzelfsprekend is niet gezegd dat één van de vijf gepresenteerde varianten het optimale model is.
Combinaties zijn goed denkbaar bij de verdere uitwerkingen en optimalisatieslagen. Tijdens het rekenen en tekenen met de vijf varianten tekent zich een veel groter aantal combinaties af dan de huidige
vijf. Er kunnen modules van ene variant gebruikt worden voor de andere variant. Een drijvend Olympisch dorp is bijvoorbeeld niet alleen in Rotterdam mogelijk, maar ook in Amsterdam.

5.2

Er valt wat te kiezen: Als-dan-redeneringen
Op basis van de hier gepresenteerde varianten valt er daadwerkelijk wat te kiezen. Aan het begin van
het proces van evaluerend ontwerpen was het onze insteek om met een aantal varianten te komen die
allemaal op hun eigen wijze een goed verhaal hebben. Over legacy, over kosten, of over hun aantrekkelijkheid voor het IOC. Dat is gelukt. Het spelen met de varianten en het beoordelen ervan leidt tot
een aantal zogenaamde ‘als-dan-redeneringen’. Er zijn verschillende overwegingen denkbaar achter de
te maken keuze. Deze overwegingen zijn van sterke invloed op de keuze voor een bepaalde variant of
een combinatie van varianten. Tegelijkertijd blijkt er tussen de varianten op ‘overall’ scores wel degelijk sprake van verschillen, waardoor sommige varianten wat minder goed uit de bus komen. Hierop
komen wij aan het eind van deze paragraaf terug.

80

>

Zoveel mogelijk gebruik maken van het bestaande en besparen op de kosten.
Een belangrijke insteek zou kunnen zijn, zeker in tijden van bezuinigingen: hoe kunnen we zo slim
mogelijk gebruik maken van bestaande voorzieningen en infrastructuur en zo besparen op de kosten?
Deze vraag laat zich beantwoorden met en zonder te kijken naar Olympisch Structurele investeringen.
Olympisch Structurele investeringen zijn investeringen die, ook zonder Olympische Spelen, in 2028 zeer
gewenst zijn en een belangrijk structureel knelpunt oplossen, maar die nog niet zijn geregeld, noch
gefinancierd. Soms is er al een gedeeltelijke financiering geregeld.
Als beperking van kosten in benodigde structurele infrastructuur leidend is dan zijn de Amstelspelen
met IJburg II als Olympisch Dorp de meest passende oplossing. Dit is een variant waarbij de minste
kosten op het gebied van infrastructuur hoeven te worden gemaakt en waarbij de RAI wordt benut als
perscentrum.
Er is ook een andere manier om naar het aspect kosten te kijken, namelijk door uitsluitend te kijken
naar de kosten die alléén voor de Olympische Spelen moeten worden gemaakt. Daarbij worden de
investeringen in structurele maatregelen buiten beschouwing gelaten. Kosten die vroeg of laat toch
een keer moeten worden gemaakt ook zonder de Spelen. In dat geval komen we uit bij de Stadsspelen
Rotterdam in combinatie met een gedeeltelijk drijvend Olympisch Dorp. We gaan er dan wel van uit
dat Rotterdam in 2028 toch al een nieuw stadion heeft. Ook dat er tegen die tijd een station op Zuid is
en een HOV-verbinding tussen Zuidplein en Kralingse Zoom.

>

Maximaal aansluiten bij het IOC
Als de inzet is om zoveel mogelijk boven de IOC richtlijnen te performen dan zijn de IJ-spelen, de Amstelspelen met een dorp in Amstel III en de Stadsspelen Rotterdam met drijvend dorp in de Maashaven
de beste oplossing.

>

Optimale katalysator voor legacy
Als de inzet is om zoveel mogelijk investeringen in legacy te genereren, dan zouden alle oplossingen
denkbaar zijn. De ene variant (IJ-spelen en Stadsspelen) stimuleert, zoals gezegd meer stedelijke legacy,
de andere variant (Deltaspelen en Randstadspelen) stimuleert vooral legacy in gewenste infrastructuur
en het verbeteren van de verbindingen binnen de Randstad.
Voor wat betreft de legacy op het internationale schaalniveau (de positionering van Nederland in de
wereld) lijken Olympische Spelen die een duidelijke koppeling met het water hebben, het meest kansrijk (Stadsspelen Rotterdam, IJ-spelen Amsterdam, Deltaspelen)

>

Risicobeheersing en flexibiliteit in de besluitvorming
Vanuit het oogpunt van risicobeheersing en het vanuit de locatie ‘zeker kunnen zijn’ van de mogelijkheid van Olympische Spelen is de keuze voor Rotterdam met Olympisch Dorp in Stadshavens het veiligst, aangezien de drie locaties die Rotterdam aanbiedt voor de Big Five allen in handen zijn of komen
van de gemeente Rotterdam en ook de garantie bestaat dat zij vrij gemaakt kunnen worden. In de
andere steden is dit niet of gedeeltelijk het geval. Bij de Amsterdamse IJ-spelen komt daar nog bij dat
er vroeg moet worden begonnen met de voorbereidingen om de Westelijke IJ-oevers vrij te spelen.

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

81

5.3

Totaalscores
Zoals gezegd leidt het leggen van een accent op een bepaald criterium tot specifieke keuzes voor de
varianten. Dat is hierboven inzichtelijk gemaakt. Maar stel nu dat alle criteria een even grote rol spelen,
welke varianten doen het dan het beste? Kijken we naar de totaalscores dan valt op dat de compacte
stedelijke varianten het beste scoren. Het zijn de IJ-spelen en de Amstelspelen in Amsterdam en de
Stadsspelen in Rotterdam. Zij scoren beduidend beter op IOC-criteria en niet slechter op overige criteria. De Rotterdamse stadsspelen scoren qua risico’s en flexibiliteit beter op de grondverwerving en het
kritische tijdspad, maar de benodigde structurele infrastructuur die op dit moment nog niet is geregeld
vormt daar juist weer een groter risico.

82

TABEL OP DE VOLGENDE PAGINA

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

83

Amsterdam
IJ-spelen

Amsterdam
Amstelspelen

Investeringskosten1

Amstel III

Specifiek Olympisch (Big Five) en
2

4,3

structurele maatregelen (vooral
infra)3

IJburg II

4,8
3,2

2,9

3,1
2,1

¤ mld. max Worst Case
¤ mld. min Best Case

Specifiek Olympisch

0,1

0,1

0,1

Structurele maatregelen

VMKB-resultaat4
Base Case, excl. O.E.5

- ¤ 1,8 mld + O.E.

- ¤ 1,5 mld + O.E.

- ¤ 1,1 mld + O.E.

IOC-richtlijnen
Voldoet het aan de IOC-richtlijnen?
Wat aan extra’s?

Voldoet

+ Zeer korte reisafstanden
+ Olympic Zone
+ Geconcentreerde tijdelijke hotel-

Voldoet

+ Zeer korte reisafstanden
+ Olympic Zone (alleen bij Olympisch
Dorp op Amstel III)

capaciteit bij Olympic Zone

Legacy potentie
Bereikbaarheid
Legacy voor stad en regio

Versnelling ontsluiting nieuw
stadsdeel

Legacy voor Nederland
Legacy voor Nederland in wereld

Woonklimaat

Versnelling nieuw stadsdeel

Versnelling nieuwe wijk
Probleemwijken krijgen impuls

Leisure

Nieuwe leisurezone

Upgrade leisurezone
Nationale zone voor leisure en
entertainment

Economie

Kennis en creatieve economie

Impuls Metropoolregio als trekker

Impuls Metropoolregio als trekker

van nationale economie

van nationale economie
Nederland als innovatieve Delta /
Waterland

Risico’s en flexibiliteit in
de besluitvorming
Bestuurlijk

-

Beperkt risico

Bereikbaarheid

Klein risico

Klein risico

Verwerving

Aanzienlijk risico

Klein risico

-

Start grondverwerving vereist in

Ja

Nee

Ja

6

pré-bid fase? (2012-2019)
1

Reële bedragen, prijspeil 1-1-2011, exclusief beheer- en onderhoudskosten, exclusief BTW.

2

Investeringskosten van Big Five en tijdelijk/specifieke bereikbaarheidsmaatregelen. Probabilistische raming.

3

Investeringskosten maatregelen nodig voor de Olympische Spelen die tevens een toekomstig knelpunt oplossen (veelal infra).

4

Verkenning Maatschappelijke Kosten en Baten (VMKB) voor de Olympische Spelen is in 2010/2011 uitgevoerd door de RebelGroup. In deze VMKB worden de ruimtelijke

alternatieven en bijbehorende kostenramingen van DHV/Must als input gebruikt. Ook andere kosten, zoals kosten voor techniek en beveiliging zijn in beeld gebracht en

84

Rotterdam
Stadsspelen
Stadshaven-N.

Rotterdam-Den Haag
Deltaspelen

Randstad
Randstadspelen

Maashaven

3,4

3,2
2,5
1,9

2,2

- ¤ 1,3 mld + O.E.

1,8

- ¤ 1,2 mld + O.E.

2,9

2,8
2,2

2,8

2,5
1,9

2,2

- ¤ 1,1 mld + O.E.

Voldoet


+ Zeer korte reisafstanden
+ Olympic Zone (alleen bij Olympisch

Voldoet

2,5
2,2

1,9

- ¤ 1,2 mld + O.E.



Voldoet

-

Dorp in Maashaven)

+ Geconcentreerde tijdelijke hotelcapaciteit bij Olympic Zone
Versnelling completering

Versnelling completering

OV-netwerk Rotterdam

OV-netwerk Rotterdam

Versnelling infrastructuur

Versnelling infrastructuur

Zuidvleugel van de Randstad

Zuidvleugel van de Randstad

Versnelling nieuw stadsdeel

Versnelling nieuw stadsdeel

Probleemwijken krijgen impuls

Probleemwijken krijgen impuls

Upgrade leisurezone

Upgrade leisurezone

Nederland als innovatieve Delta /

Nederland als innovatieve Delta /

Waterland

Waterland

-

Klein risico

Klein risico

Aanzienlijk risico

Aanzienlijk risico

Aanzienlijk risico

Klein risico

Beperkt risico

Aanzienlijk risico

Nee

Nee

Ja

Ja

Versnelling infrastructuur Randstad

Versnelling nieuw stadsdeel
Upgrade leisurezone

meegenomen. Evenals de opbrengsten, zoals uitzendrechten, kaartverkoop en de opbrengsten van het vastgoed. Het saldo van kosten en baten is in de tabel weergeven
als een netto contante waarde per 1 januari 2020. Hierbij moet worden opgemerkt dat een aantal effecten die moeilijk te beprijzen zijn, niet zijn meegenomen en als PM
post in het rapport zijn vermeld. Het gaat om de volgende effecten: Baten uit maatregelen Veiligheid & Technologie, baten uit vrijkomende grond van de voorzieningen en
‘Olympische Effecten’ als impuls aan e economie, katalysatorwerking voor RO en Infra planning en sociaal-maatschappelijke effecten.
5

Olympische Effecten

6

Start realisatie eiland vóór 2015 i.v.m. verlopen van vergunningen

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

85

Gebruikte literatuur
Bedrijfschap Horeca en Catering Horeca in Cijfers
Bracewell, D. (2010) Host City Olympic Transportation Plan: A Sustainable Legacy for Vancouver. City of
Vancouver
Bureau Nieuwe Gracht en Twijnstra Gudde (2008) Schetsboek Ruimte voor Olympische Plannen. Ministerie van VROM
Bureau Nieuwe Gracht (2011) Sportlandkaart. ‘Verkenning ruimtelijke inrichting grootschalige topsportwedstrijdaccommodaties’. NOC*NSF, Utrecht
BVR adviseurs (2009) A12 Centraal, ontwikkelingsperspectief 2040
Deloitte Financial Advisory Services BV & Nirov (feb. 2011) ‘PPS: Publiek Private Spelen’
Dienst Ruimtelijke Ordening Amsterdam (2010) Structuurvisie Amsterdam 2040. ‘Economisch sterk en
duurzaam’. Gemeente Amsterdam
Gemeente Amsterdam (2009) Urban District Amstel III, Anders wonen en werken tussen Arena en
AMC. Visie Amstel III – concept achtergronddocument
Gemeente Amsterdam (2011) Structuurvisie Amsterdam 2040, Economisch sterk en duurzaam
Gemeente Den Haag (2009) De Binckhorst op weg naar een nieuwe toekomst, integraal ontwikkelingsplan.
Gemeente Haarlemmermeer (2011) Nota ‘Olympische kansen voor Haarlemmermeer’
Gemeente Rotterdam (2007) Stadsvisie Rotterdam, ruimtelijke ontwikkelingsstrategie 2030
Gemeente Rotterdam (2010) Structuurvisie Stadionpark
Gemeente Rotterdam (2011) Stadshavens Rotterdam, ontwerp structuurvisie
Gemeente Rotterdam (2011). Zuid Werkt! Nationaal Programma Kwaliteitssprong Zuid
Gemeente Rotterdam OV studie water
Gemeente Utrecht (2009) Visie Jaarbeurskwartier
International Olympic Committee (2005) Technical Manual on Venues – Design Standards for Competition Venues.
International Olympic Committee (2005) Technical Manual on Olympic Village.

86

International Olympic Committee (2005) Technical Manual on Transport.
International Olympic Committee (2008) 2016 Candidature Procedure and Questionnaire.
Jansen Manenschijn, H.J., Smit, H. & Beens, A. (2007) Metronetstudie. Gemeente Amsterdam; Dienst
Infrastructuur Verkeer en Vervoer
Kamerstuk 313035, nr 196. Actualisatie Nationale Markt- en Capaciteitsanalyse (2011) Ministerie van
Infrastructuur en Milieu.23
Ministerie van Economische zaken, Landbouw en Innovatie (2011) Naar de top: de hoofdlijnen van het
nieuwe bedrijfslevenbeleid. Den Haag
Ministerie van Infrastructuur en Milieu (2011) Projectmatige vulling nulalternatief en varianten.
Ministerie van V&W (januari 2010) Planstudie OV-SAAL
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (mei 2011) Beleidsbrief Sport: ‘Sport en Bewegen in
Olympisch perspectief’
NOC*NSF (2009) Olympisch Plan 2028, heel Nederland naar Olympisch niveau.
Olympic Delivery Authority (2006) Transport Plan for the London 2012 Olympic Games and Paralympic
Games. Consultation Draft (summary).
Olympic Delivery Authority (2008) London 2012 Accessible Transport Strategy for the London 2012
Olympic and Paralympic Games.
Olympic Delivery Authority (2009) Transport Plan for the London 2012 Olympic and Paralympic Games.
Second edition consultation draft.
Olympic Delivery Authority (2009) The construction of the venues and infrastructure for the London
23

Wij hebben tijdens

2012 Games.

onze analyse in het
voorjaar van 2011
gebruik gemaakt van
een conceptversie

One Architecture en Zwarts & Jansma Architecten (2011) Olympische Hoofdstructuur. ‘[Planne(n)] met
een deadline’. Ministerie van Infrastructuur en Milieu

van de NMCA. De
definitieve versie is
Kamerstuk 313035,
nr 196. De definitieve

Ploeg, v.d. R. & Pruis, O. (2010) Quickscan aantakking metro Gaasperplas op station Duivendrecht.
Stadsregio Amsterdam

versie leidt niet tot
nieuwe inzichten met
betrekking tot de door

Regeerakkoord VVD-CDA (2010) Vrijheid en verantwoordelijkheid. Pag. 20

ons gesignaleerde
knelpunten ten
aanzien van de
Olympische Spelen.

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

87

88

Bijlagen

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

89

90

111

Bijlage 1

>

Agenda’s OHS werksessies 1 t/m 5 fase III

Agenda OHS (fase 3) werksessie 1 – 18 januari 2011
09:30

Welkom en introductie				

door Marijn van der Wagt (I&M)

Toelichting van PvA en werkwijze tot april 2011		

door Jan Oosterman (DHV)

Het voor te bereiden kabinetsbesluit			

door Job van den Berg (DHV)

Toelichting van het werkprogramma voor vandaag

door Job van den Berg (DHV)

Samenstelling van sub-werkgroepen
10:30

Eerste werkronde in subgroepen
Onderwerp: Criteria voor ontwerp en selectie van kansrijke varianten

12:00

Lunch
Intussen: Plenair informeel uitwisselen van ervaringen
Subgroepfacilitatoren wisselen eerste resultaten onderling uit

13:00

Tweede werkronde in subgroepen
Onderwerp: Uitwerkingsniveau dat voor doel van de besluitvorming nodig is
Dit leidt tot het bepalen van de legenda(eenheden) voor de alternatieven en varianten.

14:30

Derde werkronde: Verder verkennen van alternatieven en varianten
Onderwerp: Aan de hand van resultaten (criteria, legenda) gezamenlijke vingeroefening
concretiseren / optimaliseren / toetsen varianten
Werkgroep nul- en nulplusalternatief (ism en tbv VMKB)
Werkgroep Alternatief en varianten Amsterdam
Werkgroep Alternatief en varianten Rotterdam
Werkgroep Alternatief en varianten ROAM
Werkgroep relatie met overig NL (of in combi met elk alternatief)

15:30

pauze
Intussen: facilitatoren wisselen bevindingen uit, tbv de plenaire afsluiting

16:00

plenaire afsluiting
Belangrijkste bevindingen – hoofdzakelijke terugkoppeling uit subsessies
Afspraken

17:00

BIJLAGE

klaar

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

91

>

92

Agenda OHS (fase 3) werksessie 2 – 1 februari 2011
09:30

Toelichting van het werkprogramma voor vandaag		

09:40

Terugkoppeling van de afgelopen 2 weken

(Job van den Berg)

•

kabinetsbesluit 					

(Marijn van der Wagt)

•

Presentatie 7 uitgewerkte varianten 			

(Wouter Veldhuis)

•

vertaling sportlandkaart van Nederland naar varianten

•

uitwerking van criteria 				

•

Stand van zaken mobiliteit 				

10:30

Verbetering van de varianten in drie subgroepen

12:15

Lunch

13:00

Scoren van de eigen varianten in drie subgroepen

14:30

Presentatie plenair van de varianten

16:30

Of eerder: afsluiting

(Jan Oosterman en Marieke Smit)
(Marije Poel)

>

Agenda OHS (fase 3) werksessie 3 – 1 maart 2011
09:30

Opening en toelichting van de dag					

09:35

Stand van zaken, laatste inzichten

10:05

•

Bereikbaarheid						

(Willem Homan)

•

MKBA 							

(RebelGroup)

•

Kostenberekeningen 					

(Marieke Smit)

Stand van zaken alternatieven en varianten aan de hand
van de Big Five en de benodigde infrastructuur		

10:30

Koffie / thee

10:45

Varianten scoren per criterium (1)

11:30

Wisselen van groep  Varianten scoren per criterium (2)

12:15

Lunch

13:00

De OS 2028: de bezoekers en hun accommodaties		

13:30

Vooruitblik op besluitvorming door minister		

14:00

Interactief groepsgesprek:

(Jan Oosterman / Wouter Veldhuis)

(Jan Oosterman)
(M. van der Wagt / F. Timmerman)

Het delen van de belangrijkste inzichten			
15:45

BIJLAGE

(Job van den Berg)

(o.l.v. Job van den Berg)

Afsluiting met een hapje en een drankje

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

93

>

Agenda OHS (fase 3) werksessie 4 – 5 april 2011
14:30

Toelichting van de middag
Wat is er de afgelopen 4 weken gebeurd				

14:40

15:00

(Job van den Berg)

Terugkoppelingen van de afgelopen 4 weken
•

Terugkoppeling ministerie, voorbereiding kabinetsbesluit, etc.

•

Afstemming met RebelGroup		

•

Stand van zaken Varianten Mobiliteit, Kosten

(Marijn van der Wagt)
(Jan Oosterman)

(Marije Poel en Marieke Smit)

Eerste commentaarronde, discussie over aannames,
correcties, etc.

>

15:45

Varianten ten opzichte van elkaar

16:30

Algemene conclusies

Agenda OHS (fase3) werksessie 5 – 3 oktober 2011
15.00

Wat is er de afgelopen maanden gebeurd		

(Henriëtte Bersee)

Vooruitblik op kabinetsbesluit

94

15.20

Toelichting op belangrijkste wijzigingen in eindrapport

15.40

Reacties en discussie n.a.v. eindrapport

(Jan Oosterman)

>

Deelnemerslijst Werksessie 1
(Op basis van uitnodigingenlijst, misschien niet iedereen daadwerkelijk aanwezig geweest)
Ministeries
Marijn van der Wagt		

IenM | NRO

Willemieke Hornis			

IenM | NRO

Frans Timmerman			

IenM | NRO

Erik van den Eijnden		

IenM | NRO

Paul van Hemert 			

IenM | NRO

Niek van der Heiden		

IenM | NRO

Yoni Dekker			

IenM | NRO

Laurens Venema			

IenM | NRO

Taco Verkerk			

IenM | NRO

Elze Hemke			ELenI
Manuel Dijkstra			

IenM | Mobiliteit

Jorn Douwstra			

VWS | Sport

Sonja v.d. Poel			

ELenI

Alliantiepartners OHS
Esther Reith			

Gemeente Amsterdam

Marco Kooiman			

Gemeente Amsterdam

Nelleke Penninx			

Gemeente Amsterdam

Marco den Heijer			

Gemeente Rotterdam

Michiel Couperus			

Gemeente Rotterdam

Marije ten Kate			

Gemeente Rotterdam

Jan de Weerd			

Gemeente Utrecht

Marte Kappert			

Gemeente Utrecht

Frank Weijzen			

Gemeente Den Haag

Frans van de Ven			

Gemeente Den Haag

Hans Derks			IPO
Jos Rijkhoff			VNO-NCW
Erik-Jan Koers			NOC*NSF
Daphne van den Berg		

VNG

Mark Monsma			

Olympisch Vuur

Elien Wierenga			

Ministerie VROM

Alice Kroeze			

Olympisch Vuur

Specialisten provincies
Annelies van der Does		

Provincie Zuid-Holland

Olga Arandjelovic 			

Provincie Zuid-Holland

Marc Hanou			

Provincie Noord-Holland

Overige
Henriette Bersee			

BIJLAGE

Clustermanager VKB/NRO

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

95

Enno Gerdes			RebelGroup
Peter Blok			RebelGroup
Anita Bijvoet			GIRO
Dagmar Keim			GIRO
Partners fase 3
Jan Oosterman			DHV
Job van den Berg			

DHV

Marieke Smit			DHV
Willem Homan			DHV
Marije Poel			DHV
Marjolein Huijs			DHV

96

Wouter Veldhuis			

Must stedebouw

Sebastian van Berkel		

Must stedebouw

>

Deelnemerslijst Werksessie 2
(Onvolledig, niet door iedereen ingevuld)
Ministeries
Marijn van der Wagt		

IenM | NRO

Willemieke Hornis			

IenM | NRO

Frans Timmerman			

IenM | NRO

Erik van den Eijnden		

IenM | NRO

Paul van Hemert 			

IenM | NRO

Yoni Dekker			

IenM | NRO

Laurens Venema			

IenM | NRO

Leo van ’t Hof			

IenM

Sonja v.d. Poel			

ELenI

Alliantiepartners OHS
Esther Reith			

Gemeente Amsterdam

Marco Kooiman			

Gemeente Amsterdam

Marije ten Kate			

Gemeente Rotterdam

Jan de Weerd			

Gemeente Utrecht

Jos Rijkhoff			VNO-NCW
Menko Noordegraaf		

Stadsregio Amsterdam

Specialisten provincies
Annelies van der Does		

Provincie Zuid-Holland

Francisco Colombo		

Provincie Zuid-Holland

Marc Hanou			

Provincie Noord-Holland

Overige
Enno Gerdes			RebelGroup
Peter Blok			RebelGroup
Partners fase 3
Jan Oosterman			DHV
Job van den Berg			

DHV

Marieke Smit			DHV
Marije Poel			DHV
Tom Straeter			DHV
Marjolein Huijs			DHV

BIJLAGE

Wouter Veldhuis			

Must stedebouw

Sebastian van Berkel		

Must stedebouw

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

97

>

Deelnemerslijst Werksessie 3
(onvolledig, op basis van de briefjes met de belangrijkste inzichten van de deelnemers ingevuld)
Ministeries
Marijn van der Wagt		

IenM | NRO

Frans Timmerman			

IenM | NRO

Erik van den Eijnden		

IenM | NRO

Paul van Hemert 			

IenM | NRO

Niek van der Heiden		

IenM | NRO

Yoni Dekker			

IenM | NRO

Remco v/d Bos			

IenM

Sonja v.d. Poel			

ELenI

Maarten Schallenberg 		

VWS

Alliantiepartners OHS
Esther Reith			

Gemeente Amsterdam

Marco Kooiman			

Gemeente Amsterdam

Michiel Couperus			

Gemeente Rotterdam

Marije ten Kate			

Gemeente Rotterdam

Jan de Weerd			

Gemeente Utrecht

Frank Weijzen			

Gemeente Den Haag

Marcel Wijermans			

Gemeente Den Haag

Specialisten provincies
Annelies van der Does		

Provincie Zuid-Holland

Francisco Colombo		

Provincie Zuid-Holland

Marc Hanou			

Provincie Noord-Holland

Karin Yssel 			

Provincie Flevoland

Overige
Enno Gerdes			RebelGroup
Peter Blok			RebelGroup
Partners fase 3
Jan Oosterman			DHV
Job van den Berg			

DHV

Marieke Smit			DHV
Willem Homan			DHV
Marjolein Huijs			DHV

98

Wouter Veldhuis			

Must stedebouw

Sebastian van Berkel		

Must stedebouw

>

Deelnemerslijst Werksessie 4
Ministeries
Marijn van der Wagt		

IenM | NRO

Niek van der Heiden		

IenM | NRO

Manuel Dijkstra			IenM
Daniël de Groot			

IenM

Sonja v.d. Poel			

ELenI

Henk Meyer

VWS

		

Alliantiepartners OHS
Joost Smit			

Gemeente Amsterdam

Marco Kooiman			

Gemeente Amsterdam

Arno van Prooijen			

Gemeente Rotterdam

Jan de Weerd			

Gemeente Utrecht

René Leppink			

Gemeente Utrecht

Sander Los			

Gemeente Den Haag

Marcel Wijermans			

Gemeente Den Haag

Hans Derks 			

IPO

Mark Monsma			

Olympisch Vuur

Erik-Jan Koers			NOC*NSF
Specialisten provincies
Wieger Zwikstra			

Provincie Zuid-Holland

Karen Raap			

Provincie Zuid-Holland

Marc Hanou			

Provincie Noord-Holland

Bertus Cornelissen			

Provincie Utrecht

Overige
Peter Blok			RebelGroup
Partners fase 3
Jan Oosterman			DHV
Job van den Berg			

DHV

Marieke Smit			DHV
Marije Poel			DHV
Marjolein Huijs			DHV
Sebastian van Berkel		

BIJLAGE

Must stedebouw

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

99

>

Deelnemerslijst Werksessie 5
Ministeries
Marijn van der Wagt		

IenM | NRO

Paul van Hemert 			

IenM | NRO

Daniël de Groot 			

IenM | NRO

Henriëtte Bersee 			

IenM | NRO

Manuel Dijkstra 			

IenM | Mobiliteit

Leo van het Hof 			

IenM | Mobiliteit

Maarten Schallenberg 		

VWS | Sport

Alliantiepartners OHS
Victor Bos 			

Gemeente Amsterdam

Joost Smit 			

Gemeente Amsterdam

Marco den Heijer 			

Gemeente Rotterdam

Arno van Prooijen 			

Gemeente Rotterdam

Frank Weijzen 			

Gemeente Den Haag

René Leppink 			

Gemeente Utrecht

Hans Derks

IPO

		

Specialisten provincies
Annelies van der Does 		

Provincie Zuid-Holland

Francisco Colombo 		

Provincie Zuid-Holland

Bertus Cornelissen 		

Provincie Utrecht

Overige
Peter Blok 			

RebelGroup

Partners fase 3

100

Jan Oosterman 			

DHV

Marieke Smit 			

DHV

Marije Poel 			

DHV

Wouter Veldhuis 			

Must stedebouw

222

Bijlage 2

2.1
>

Toelichting op maatregelen bereikbaarheid

Inleiding
Belang van een bereikbare Spelen
Om de Olympische Spelen te organiseren en alle bezoekers, sporters en officials te kunnen vervoeren,
moet bereikbaarheid van de accommodaties gegarandeerd zijn. Bereikbaarheid speelt in verschillende
IOC-richtlijnen een rol, een voorbeeld is de richtlijn van maximale reisafstand van 45 minuten tussen
het Olympisch Dorp, de belangrijkste accommodaties en het vliegveld. Daarom heeft bereikbaarheid
een belangrijke rol gespeeld tijdens het ontwerpen, verfijnen en optimaliseren van de varianten. Voor
de vijf definitieve varianten zijn de benodigde maatregelen op de weg en voor het openbaar vervoer in
beeld gebracht.
Uitgangspunt voor de ontwikkeling van de varianten in deze fase is om de Olympische Spelen op zo
goed mogelijk bereikbare plekken te organiseren: daar waar een gebied nu of in 2028 al in grote mate
bereikbaar is. Zo zijn de infrastructuur en ruimtelijke ordening van de Olympische Hoofdstructuur optimaal op elkaar afgestemd.

>

Doel van de studie: in beeld brengen van maatregelen voor bereikbare Big Five
Het ministerie van Infrastructuur en Milieu ziet de Olympische Spelen als kans om projecten die knelpunten in de autonome situatie oplossen, te versnellen, om Nederland op dat ‘Olympisch Niveau’ te
krijgen. Dit zijn projecten die zogenaamde legacy achterlaten. Het in beeld brengen van de voor de
Olympische Spelen noodzakelijke maatregelen is bedoeld om een voorkeursstructuur te bepalen en
zonodig prioriteit te kunnen stellen in de aanloop naar een bid.
Als door de extra reizigers voor de Olympische Spelen ergens een knelpunt ontstaat, is in deze studie
eerst bezien of hiervoor in de bestaande planning al maatregelen voor worden genomen (en of deze
afdoende zijn). Als dit niet het geval is, zijn vooral tijdelijke maatregelen voorgesteld, of permanente
maatregelen met een zo groot mogelijke legacy. Inschatting hiervan is gemaakt op basis van expert judgement en sessies met regionale overheden en het ministerie van I&M.
Doel van de studie is geweest om alle benodigde maatregelen tussen nu en 2028 in beeld te krijgen en
de kosten van deze maatregelen op te nemen in een VMKB.

>

Scope van de studie: Quickscan
Doel van deze studie is het in kaart brengen van een aantal (vijf) varianten van de Olympische Hoofdstructuur. Daarbij is de ruimtelijke plaatsing van de Big Five van doorslaggevend belang. Daarom is in
deze onderzoeksfase alleen de bereikbaarheid ten behoeve van de Big Five in beeld gebracht. Daar
waar maatregelen nodig blijken, niet zijnde voor de Big Five, zijn deze wel gesignaleerd, maar niet
opgenomen in de kosten. We laten ze buiten beschouwing omdat ze geen substantiële kosten met
zich mee brengen;
Voor de wegmaatregelen is gekeken naar effecten op het hoofdwegennet. Daar waar we tijdens
gesprekken en studie nu al kennis hebben vergaard over mogelijke lokale knelpunten, wordt dat wel
beschreven, maar zijn de maatregelen niet geraamd en opgenomen in de kosten.

BIJLAGE

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

101

Op deze manier is sober omgegaan met de benodigde maatregelen. Deze quickscan brengt in beeld
wat nodig is voor de realisatie van de Olympische Hoofdstructuur. Verdere studie en berekeningen naar
één of meerdere varianten kunnen uitwijzen dat meer nodig is dan op dit moment in beeld is.
>

Raming
De kosten van de afzonderlijke maatregelen zijn vertrouwelijk van aard en daarom niet opgenomen in
dit rapport. Alleen de totaal bedragen zijn aangegeven in hoofdstuk 3 van het hoofdrapport.

>

Werkwijze
In deze fase van het onderzoek naar de Olympische Hoofdstructuur is voor het eerst gerekend en
getekend aan verschillende ruimtelijke varianten. Van belang was de doelstelling van het ministerie om
de ruimtelijke varianten te optimaliseren en daarna op hoofdlijnen met elkaar te vergelijken. Op basis
van dit abstractieniveau van ontwerpen en vanwege het korte tijdsbestek waarin deze studie is gedaan,
is gekozen voor een analyse op basis van expert judgement aan de hand van bestaand studiemateriaal,
kentallen van eerdere of komende (Londen) Olympische Spelen en cijfers, beleidsstukken en bestaande
plannen betreffende het openbaar vervoer en de weg. Deze analyse is vervolgens getoetst bij (regionale) overheden, NS, ProRail en Rijkswaterstaat. Zo is gebruik gemaakt van de expertise van een groot
aantal deskundigen. Dit levert een beeld op van de mate van bereikbaarheid en de benodigde maatregelen voor de Olympische Spelen.
In de volgende paragrafen is voor het openbaar vervoer en voor het hoofdwegennet aangegeven:
•

welke categorie deelnemers (bezoekers, sporters, Olympic Family) tijdens de Olympische Spelen
van deze vorm van vervoer gebruik maakt;

2.2
>

•

welke uitgangspunten zijn gehanteerd;

•

hoe de knelpunten zijn geïdentificeerd;

•

en waarom welke maatregelen zijn voorgesteld om deze knelpunten op te lossen.

Openbaar Vervoer
Voor wie is het Openbaar Vervoer
Ervaringscijfers geven aan dat bijna 90% van de bezoekers tijdens de Olympische Spelen reist met het
openbaar vervoer. De andere 10% komt anders; met auto, fiets, te voet etc. Voor de bezoekers is het
van belang dat de plekken waar zij komen tijdens de Olympische Spelen (stadions, grote hotelclusters,
Schiphol en de binnensteden/funzones) goed bereikbaar zijn met het openbaar vervoer.

>

Uitgangspunten en methodiek
In de analyse ligt de focus bij knelpunten die alleen door de Olympische Spelen ontstaan op tijdelijke maatregelen. Knelpunten die ook al ontstaan in de autonome ontwikkeling, dienen bij voorkeur
opgelost te worden met meer permanente maatregelen. Om bezoekers veilig en snel te vervoeren, en
reizigerspieken te kunnen opvangen na de wedstrijden, zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd:
•

Clusters van accommodaties zijn het liefst met meerdere OV-lijnen (trein, tram, metro, bus) en vanuit verschillende richtingen bereikbaar om de vervoersdruk te spreiden en flexibiliteit in te bouwen;

•

102

De maatgevende periode voor piekbelasting van het netwerk is na afloop van een game; vooraf-

gaande aan een game is de bezoekersstroom minder geconcentreerd. Op basis van kentallen van
het Olympische park Londen is berekend welke piekbelasting ontstaat na afloop van de wedstrijd.
Bij clusters van accommodaties is de capaciteit van de stations gesommeerd en ervan uitgegaan
dat 60% van de bezoekers binnen één uur de locatie wil verlaten; de rest blijft langer (voor horeca, entertainment, etc.). Bij een afzonderlijke accommodatie is ervan uitgegaan dat mensen niet
op de locatie blijven: 100% wil binnen één uur de locatie verlaten;
•

Tijdens de Olympische Spelen is het aantal “reguliere” reizigers lager dan gewoonlijk, zo blijkt uit
andere Olympische Spelen. Dit is vanwege de vakantieperiode en vanwege mensen die de Olympische Spelen vanwege de drukte mijden;

•

Wat betreft kosten zijn alleen maatregelen voor knelpunten van de Big Five in beeld gebracht. Dit
sluit aan bij deze fase: het vergelijken van de kosten verbonden aan de ruimtelijke plaatsing van de
Big Five. Buiten de Big Five ontstaan ook knelpunten; op sommige plaatsen kunnen die niet worden opgelost met alleen een busverbinding. Er is dan wel een knelpunt benoemd en een maatregel voorgesteld, aangeduid als “niet Big Five”, doch deze is niet opgenomen in de kostenraming.

Om te kunnen bepalen hoeveel reizigers per uur vervoerd kunnen worden is uitgegaan van onderstaande capaciteiten van de verschillende vervoermiddelen:
•

Trein: dubbeldeks intercity materieel op maximale lengte, Vol-norm (zit en staplaatsen): 1700 reizigers. Minimale opvolging is 3 minuten, dus maximaal 20 treinen per spoor per richting;

•

Metro: Amsterdam kent in de huidige situatie een maximale frequentie van 8 keer per uur per metrolijn (vanwege vervlochten netwerk), Rotterdam heeft een ontvlochten netwerk waardoor minimale opvolging van ca. 2 minuten mogelijk is, dus maximaal 30 metrotreinen per uur per richting;

•

Tram: met gelijkvloerse kruisingen maximaal ca. 12 trams per uur per richting, bij ongelijkvloers
meer namelijk ca. 20;

•

Bus: in principe onbeperkt, bij frequenties van meer dan 10-12 keer per uur is vrij liggende
infrastructuur wenselijk; ook het spreiden van vervoer naar meerdere bestemmingen/richtingen is
mogelijk;

•
>

Ferry: afhankelijk van aantal opstapplaatsen en aan-/afmeren.

Identificeren van de knelpunten
Per variant is in beeld gebracht waar reizigerspieken ontstaan en hoe deze opgevangen kunnen
worden. Pieken ontstaan vooral na afloop van een wedstrijd. Na inschatting van de bestemmingen
van deze reizigers en de richtingen waarin ze willen reizen (op basis van de geografische verdeling
van herkomst- en bestemmingslocaties) is gekeken in hoeverre de bezoekers via bestaand openbaar
vervoer vervoerd kunnen worden. Waar capaciteitstekort ontstaat, is gezocht naar de meest efficiënte
manier om de capaciteit te vergroten (verkeersmanagement, meer treinen, groter station, extra haltes,
toevoeging van een OV-lijn). Deze capaciteitsvergrotende maatregelen zijn zoveel mogelijk structurele
maatregelen, passend bij de autonome ontwikkeling, of tijdelijke maatregelen. Om onze bevindingen
te toetsen zijn deze voorgestelde maatregelen voorgelegd aan experts van NS Reizigers en Prorail,
regionale overheden en het Ministerie van I&M.
Gekeken is naar knelpunten in de hoofdstructuur. Knelpunten buiten de grote clusters van accommodaties worden in beginsel opgelost met lokaal /regionaal openbaar vervoer en zijn niet onderscheidend
per variant.

BIJLAGE

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

103

Er is gebruik gemaakt van de resultaten en de update van de NMCA (Nationale Markt- en CapaciteitsAnalyse 2011). De NMCA is een multimodale analyse naar de staat van de bereikbaarheid in 2020 en
2028. Volgens de concept NMCA zijn er geen spoorknelpunten te verwachten. Dit betekent dat er in
2028 op het spoor geen knelpunten worden verwacht in de autonome situatie, zonder de pieken van
het openbaar vervoer ten behoeve van de Spelen. De pieken die reizigers voor de Olympische Spelen
genereren zijn echter zo groot (piek is soms net zo groot als normale belasting op één dag) dat in overleg met NS en Prorail toch een aantal maatregelen in beeld zijn gebracht. Geprobeerd is die maatregelen vooral tijdelijk te laten zijn, omdat het spoor in de autonome situatie dus geen knelpunten kent.
>

Voorgestelde maatregelen
De piekbelasting van stations nabij clusters van accommodaties komt in de verschillende varianten uit
op ongeveer 60.000 – 100.000 reizigers op het drukste moment (uur na afloop van de wedstrijden).
Overall bezien kan het spoorsysteem met een aanvullende OV-modaliteit (naast trein ook tram of
metro) de reizigersaantallen naar verwachting verwerken. Aanbeveling is om de planning van wedstrijden en de daaruit voorvloeiende bezoekersstromen (na afloop) slim naar tijd en plaats te spreiden om
enorme piekbelastingen te voorkomen.

>

Alle varianten
Om tijdens de Olympische Spelen grote aantallen bezoekers te kunnen vervoeren, zijn in elke variant
maatregelen op het gebied van verkeers- en vervoersmanagement voor OV nodig. Dit zijn maatregelen
waardoor de capaciteit en benutting van het spoor worden verhoogd en veel treinen kunnen worden
ingezet (kort volgen). De dienstregeling wordt zodanig aangepast dat met de beschikbare infrastructuur zoveel mogelijk reizigers kunnen worden vervoerd: ‘een zogenaamde Olympische dienstregeling’.
Daarmee kunnen er meer treinen rijden, maar moeten reizigers rekening houden met minder directe
verbindingen en vaker overstappen. Het maatregelenpakket vormt een aanvulling op de reeds voorziene maatregelen in het kader van het MIRT en Programma Hoogfrequent Spoorvervoer.
Crowd management met inzet van voldoende personeel/vrijwilligers is van groot belang om de pieken
bezoekers na de wedstrijden veilig te verwerken en te begeleiden. In de afgelopen periode zijn goede
ervaringen opgedaan met evenementen zoals SAIL, Koninginnedag Amsterdam en de Tour de France
Rotterdam. Waar dat kan is daarom juist ook enige afstand ingebouwd tussen het stadion en de OVopstapplekken, om bezoekers op dat tussengelegen pad te kunnen versnellen of vertragen, zodat niet
iedereen tegelijk op het station aankomt.

>

IJ-spelen Amsterdam
Algemeen
Door de compacte opzet van de Big Five liggen de belangrijkste accommodaties van de IJ-spelen op
loopafstand van elkaar. Het Olympisch park en de andere Amsterdamse Olympische locaties zijn vanuit
heel Nederland via de bestaande infrastructuurbundel van de A10, de spoorlijnen en de bestaande
metrolijn van Amsterdam goed bereikbaar. Om alle bezoekers tijdens de Olympische spelen goed te
kunnen aan- en afvoeren is extra capaciteit nodig op het OV-net. Ontsluiting op loopafstand van de
accommodaties wordt geregeld door middel van een tijdelijk treinstation en een metrostation. Door de
directe ligging aan de A10 is een groot deel van de Nederlandse accommodaties met de auto binnen
50 kilometer en 60 minuten bereikbaar. Schiphol ligt binnen 15 treinminuten van de Big Five.

104

Big Five
Dit gebied wordt in de huidige situatie ontsloten door station Sloterdijk en de A10. Het Olympisch
stadion bevind zich echter op een grote afstand van dit stations. Het IOC hanteert een loopafstand
van maximaal 1200 meter voor bezoekers en voor 800 meter voor werknemers tot de ingang van het
park. Daarom zijn een tijdelijk treinstation en metrostation nodig om de bezoekers van dit cluster in de
verschillende richtingen te vervoeren. Sloterdijk kan fungeren als ontsluiting richting Schiphol en verder,
het tijdelijke treinstation naar Amsterdam Centraal en verder. Van belang hierbij is goede reisinformatie
en routering, zodat de reizigers zich spreiden naar het goede station geleid worden. Het is mogelijk
om HSL-treinen te laten stoppen op dit tijdelijke station Amsterdam Hemweg. Voorgesteld wordt, om
de pieken van bezoekers van dit cluster aan accommodaties op een veilige en robuuste manier af te
voeren, om de ringmetro te verlengen naar de nieuwe Hemweg, als eerste stap naar het sluiten van de
kleine ring. De tweede stap, doortrekken naar Amsterdam Centraal, is niet nodig voor de Olympische
Spelen, maar wellicht wenselijk als ontsluiting van het woon/werkgebied Coenhaven na afloop van de
OS. De metro is gericht op de ontsluiting van het gebied tussen Amsterdam Sloterdijk en Amsterdam
Centraal waardoor geen sprake is van concurrentie / parallelliteit met de bestaande treinverbinding.
Om het grote aantal bezoekers rondom de Coenhaven maar ook in de rest van Amsterdam te kunnen
vervoeren met de metro blijkt uitbreiding van capaciteit nodig op het metronet. Deze capaciteitsuitbreiding vindt plaats door middel van ontvlechting van het metronet, wat ook een structureel knelpunt
oplost. Ontvlechting betekent dat metro’s niet meer alternerend verschillende routes rijden, maar dat
elke metrolijn zijn eigen route kent. Maatregelen die moeten worden genomen om de metro te ontvlechten zijn o.a. het opwaarderen van het beveiligingssysteem en kleine infrastructurele aanpassingen
waardoor lijnen losgeknipt kunnen worden. Op dit moment zijn voor de uitvoering van ontvlechting
nog meerdere oplossingsrichtingen mogelijk. Ferry’s worden aanvullend ingezet om de bezoekers van
de Coenhaven naar Amsterdam CS te vervoeren.
Overig
In deze variant is het goed mogelijk een cluster van accommodaties te realiseren en in te zetten rondom het Amsterdamse Bos. Omdat de trein aan de zuidkant van Amsterdam tijdelijk wordt beperkt ten
behoeve van extra spoorcapaciteit voor treinen aan de westkant, kunnen de reizigers vanaf het Amsterdamse Bos niet met de trein naar Schiphol vanaf Amsterdam Zuid In dat geval zou een tijdelijk station
op de westtak bij de Henk Sneevlietweg wenselijk zijn. Dit is echter geen maatregel ten behoeve van
de Big Five en daarom niet opgenomen in de kosten.
>

Amstelspelen Amsterdam
Meeste accommodaties bevinden zich op en rondom het Duivendrechtse Veld. De Amstelspelen liggen
daarmee op nu al één van de best bereikbare plekken van Nederland. Bij beide varianten van het Olympisch Dorp is een groot deel van de sportaccommodaties in Nederland met de auto binnen 50 kilometer en 60 minuten bereikbaar. Door de compacte opzet van de Big Five liggen de belangrijkste accommodaties dicht bij elkaar, soms op loopafstand. Voor de bereikbaarheid van de accommodaties wordt
zoveel mogelijk gebruik gemaakt van de al aanwezige infrastructuur. Schiphol en de rest van Nederland
zijn via de bestaande spoorlijnen en de treinstations Zuid, RAI, Duivendrecht en Bijlmer uitstekend
bereikbaar. Ook het metronet van Amsterdam ontsluit de verschillende locaties in meerdere richtingen.
Uitbreiding van capaciteit op deze OV lijnen en op stations zorgt ervoor dat tijdens de Spelen pieken
van bezoekers opgevangen kunnen worden.

BIJLAGE

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

105

Om dit gebied ook tijdens de Olympische Spelen goed te ontsluiten en de bezoekers hier in alle richtingen af te kunnen voeren zijn daarom vooral capaciteitsvergrotende maatregelen nodig. Concreet gezien betekent dit dat ook hier ontvlechting van het metronet van Amsterdam nodig is om tot de benodigde capaciteit van de metro te komen. Daarnaast blijkt uit onze analyse dat de belasting op de metro
richting het centrum zo groot is tijdens de Spelen, dat het stukje Duivendrecht – Van der Madeweg te
druk wordt belast. Een metrostation aan de Gaasperplaslijn in de knoop Duivendrecht is opgenomen
zoals beschreven in de Quickscan van gemeente Amsterdam uit 2010. Deze biedt dan de oplossing om
reizigers van de Spelen meteen en zonder overstappen in de oost-west verbinding te vervoeren (andere
accommodaties in Beatrixpark en Amsterdamse Bos én de funzone met hotelaccommodaties rondom
de Zuidas). Uitbreiding van het station Duivendrecht verhoogt de capaciteit op het station. Dit is nodig
om treinen te starten na afloop van wedstrijden zonder het drukke reguliere treinverkeer te hinderen.
Het is van belang de reizigers goed te infomeren en te begeleiden om ze te spreiden naar deze verschillende trein- en metrostations. In deze variant zal de capaciteit van het spoor op de westtak van Amsterdam (Schiphol - Sloterdijk –Amsterdam) tijdens grote pieken gedurende de Olympische Spelen worden
beperkt, om een hoogfrequente bediening op de zuidtak (Schiphol - Amsterdam Zuid – Duivendrecht /
Arena) mogelijk te maken. Het is mogelijk om tijdelijk HSL-treinen te laten stoppen op station Duivendrecht en Amsterdam Bijlmer ArenA.
>

Stadsspelen Rotterdam
Algemeen
De grote accommodaties van de variant Stadsspelen zijn dichtbij de spoorverbinding Schiphol – Antwerpen geprojecteerd. Realisatie van een ntercitystation bij het Stadionpark zorgt voor een uitstekend
bereikbaar Stadionpark, waar ook de hogesnelheidstreinen kunnen stoppen. De HOV-verbinding
tussen het Zuidplein en het metrostation Kralingse Zoom rijgt de belangrijkste publiekstrekkers aan
elkaar en zorgt voor een goede spreiding van de reizigersstromen na afloop van een evenement. De
Randstad, Zuid-West-Nederland en een deel van Vlaanderen zijn binnen zestig minuten met de auto
bereikbaar. Het Olympisch Dorp in de Stadshavens is bereikbaar via het bestaande metronetwerk en
station Schiedam-Centrum. Voor de spelers komt er, naast de Olympic Lanes, een snelle verbinding met
taxiboten van het Olympisch Dorp naar Stadionpark. De overige sportaccommodaties in Nederland zijn
vanuit het Olympisch Dorp bereikbaar via de A20, A4, A13 en A16. Er zijn relatief meer Olympic lanes
nodig dan de Amsterdamse varianten, omdat Schiphol bereikt moet kunnen worden. Een groot deel
van de Nederlandse sportaccommodaties is daarmee binnen een uur bereikbaar. De alternatieve locatie
voor het Olympisch Dorp in de Maashaven ligt minder gunstig ten opzichte van het openbaar vervoer
en de auto-ontsluiting..
Big Five
De grootste reizigerspieken ontstaan op de OV-lijnen van en naar het Stadionpark en het AHOY gebied. De voorgestelde maatregelen zijn bedoeld om dit gebied goed te ontsluiten. De ontwikkeling van
station Stadionpark is essentieel om bezoekers te kunnen vervoeren met de trein richting Rotterdam
Centraal en Schiedam. Dit station biedt in de huidige plannen (vier perronsporen) echter niet voldoende capaciteit tijdens de Olympische Spelen om voldoende treinen te kunnen laten stoppen. Daarom is
uitbreiding nodig van capaciteit door extra stijgpunten en perronsporen in het station Stadionpark. Het
station kan dan tevens tijdelijk gebruikt worden als HSL-stop. De extra sporen bij IC-station Stadionpark
zijn nodig om optimaal gebruik te kunnen maken van de 4-sporigheid in de Willemstunnel en veel

106

treinen op stadionpark te kunnen starten. De Willemstunnel wordt tijdens de Spelen door extra treinen
belast. Goederenvervoer zal in deze periode op de grootste piekmomenten (na afloop van wedstrijden)
tijdelijk op een andere manier afgewikkeld moeten worden.
Het blijkt dat daarnaast een aanvullende OV-verbinding nodig is om dit gebied goed te kunnen ontsluiten. Voorgesteld wordt gebruik te maken van het oostelijke deel van de Zuidtangent naar Kralingse
Zoom. De MIRT-verkenning is nog niet afgerond. In dit rapport zijn wij bij wijze van aanname uitgegaan
van een tram++ systeem (dit biedt meer capaciteit dan een normale tram, voldoende voor de bereikbaarheid van de Spelen).
Om het gebied verder te ontsluiten en ook om de sporters van het dorp naar de stadions te vervoeren
zullen tevens ferry’s ingezet worden.
De metrocapaciteit tussen Slinge en Rotterdam Centraal geeft in de autonome situatie een knelpunt.
De metro naar Spijkenisse wordt daarom tijdelijk ingekort op piekmomenten, zodat de metro Centraal – Ahoy primair voor de Olympische bezoekers gebruikt wordt. Reizigers vanuit Spijkenisse kunnen
omgeleid worden via Schiedam.
Overig
In deze variant is het waarschijnlijk dat de strandsporten in Scheveningen zullen plaatsvinden. Dan is
een nieuw stuk tramspoor, verlenging van tram 11, nodig naar Scheveningen Haven voor de bezoekers
van strandsporten. Deze maatregel is niet voor de Big Five en daarom niet opgenomen in de kosten.
>

Deltaspelen Rotterdam - Den Haag
De belangrijkste accommodaties zijn strategisch gelegen langs de spoorlijnen tussen Den Haag en
Rotterdam Zuid en aan de HSL. Het onderliggende netwerk van trams en metro’s zorgt voor een robuust systeem, gelijk aan dat van de Stadsspelen. Het Olympisch Dorp in de Vlietzone ligt gunstig ten
opzichte van de A4, A13 en de A12. De Randstad, Zuid-West-Nederland en een deel van Vlaanderen
zijn binnen zestig minuten met de auto bereikbaar. Omdat het Olympisch Dorp niet in de nabijheid ligt
van de sportaccommodaties zullen alle sporters gebruik moeten maken van shuttlebussen of privaat
vervoer richting de accommodaties. Om deze verplaatsingen optimaal te kunnen faciliteren zal in deze
variant meer moeten worden gedaan op het gebied van verkeers- en vervoersmanagement. Er zijn
relatief veel wegvakken met Olympic Lanes, van Rotterdam tot aan Schiphol.
Omdat de bezoekersstromen en -volumes hier niet wezenlijk verschillend zijn van de Stadsspelen Rotterdam, zijn hier op het gebied van het openbaar vervoer dezelfde knelpunten en maatregelen van
toepassing.

>

Randstadspelen Amsterdam – Utrecht – Rotterdam – Den Haag
De Big Five zijn in deze variant verspreid over verschillende locaties in de Randstad. Dit levert relatief
minder grote piekbelastingen op. De Spelen maken gebruik van het aanwezige wegen- en OV-netwerk
in de Randstad. Waar uitbreiding van de capaciteit van het openbaar vervoer nodig blijkt, is dat tijdelijk
op te lossen, of met structurele maatregelen die in de autonome ontwikkeling al gewenst zijn. De
over de Randstad verspreide accommodaties moeten wel verbonden worden met het Olympisch Dorp

BIJLAGE

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

107

en Schiphol waardoor hier veel Olympic Lanes gerealiseerd moeten worden. Voor bezoekers van het
Olympisch stadion en de Kuip in Rotterdam is het van belang dat het, ook in de autonome ontwikkeling gewenste, station Stadionpark wordt ontwikkeld. In Amsterdam is extra capaciteit nodig voor de
metro. Voorgesteld wordt dit op te lossen door ontvlechting van het metronet, wat ook in de autonome situatie een knelpunt oplost.
Zie voor een compleet overzicht van de maatregelen de tabellen aan het einde van deze bijlage.

2.3
>

Weg (Olympic Lanes)
Voor wie zijn de Olympic Lanes?
De Olympic Lanes zijn bedoeld om sporters, pers, officials en overig Olympisch verkeer snel en betrouwbaar tijdens het tijdbestek van de vier weken (drie weken wedstrijden plus een week daaraan
voorafgaand) van de Olympische Spelen te vervoeren. De Lanes moeten ervoor zorgen dat deze
speciale Olympische reizigers geen last hebben van het overige verkeer en zekerheid hebben dat de
maximale reistijd niet wordt overschreden.

>

Uitgangspunten en methodiek
Op basis van ervaringen met de Olympische Spelen elders (London1, Vancouver en Barcelona) zijn
de belangrijkste routes voor de Olympic Lanes gedefinieerd. Hierbij is in dit stadium van onderzoek
vooralsnog uitgegaan van alle vervoerrelaties op het hoofdwegennet tussen de Big Five en luchthaven
Schiphol, met uitzondering van onderlinge verbindingen tussen de drie wedstrijdaccommodaties.
Voor de Olympic Lanes tussen de Big Five is aangenomen dat deze gedurende vier weken 24 uur per
dag in twee richtingen beschikbaar moeten zijn. Naast de gewenste beschikbaarheid voor Olympisch
verkeer schept dit ook duidelijkheid richting de weggebruikers ten opzichte van een situatie waarin de
Olympic Lanes soms wel en soms niet beschikbaar zouden zijn.

http://www.
london2012.com/
olympic-route-network/home.html
1

Voor de Rotterdamse varianten en de Randstadspelen was naast Schiphol ook Rotterdam-The Hague
Airport in beeld. Het lijkt niet aannemelijk dat deze luchthaven zeer frequent door vliegtuigen uit alle
windstreken zal worden bediend. Hierdoor is altijd - ook in de Rotterdamse varianten - een Olympic
Lane nodig vanaf luchthaven Schiphol. Wat betreft de luchthaven is bekend dat sporters ruimschoots

Wij hebben tijdens

voor de Olympische Spelen arriveren. Zij zullen de Lane naar de luchthaven dus in mindere mate

onze analyse in het

gebruiken tijdens de Spelen. De Olympic Lane vanaf Schiphol is met name bedoeld voor het overige

2

voorjaar van 2011 gebruik gemaakt van een

Olympisch verkeer. De Olympic Lanes zijn weergegeven op de kaarten.

conceptversie van de
NMCA. De definitieve
versie is Kamerstuk

In deze fase van de studie naar de Olympische Hoofdstructuur zijn alleen maatregelen voor Olympic

313035, nr 196. De

Lanes op het hoofdwegennet onderzocht. Aanbeveling is om in een volgende fase, bijvoorbeeld met

definitieve versie

behulp van verkeersmodellen voor zowel het hoofdwegennet als het regionale wegennet, de locaties

leidt niet tot nieuwe
inzichten met betrek-

en consequenties van de Olympic Lanes meer gedetailleerd in beeld te brengen. Uitgangspunt voor de

king tot de door ons

analyse van de Olympic Lanes is de Nationale Markt- en CapaciteitsAnalyse (NMCA)2. Voor de NMCA

gesignaleerde knelpunten ten aanzien van de
Olympische Spelen.

108

zijn prognoses opgesteld en knelpunten benoemd voor 2030. Voor de analyse van de Olympic Lanes is
op verzoek van het Ministerie gebruik gemaakt van de prognose 2030 met het hoogste economische

scenario: Global Economy (GE). Voor de situatie in 2030 zonder Olympic Lanes constateert de NMCA
knelpunten op de onderstaande relevante wegvakken (Randstad). Voor de knelpuntenanalyse hanteert
de NMCA de reistijdnormen van de Nota Mobiliteit. Deze normen gaan ervan uit dat de reistijd in de
spits tussen de steden maximaal anderhalf en op stedelijke ringwegen maximaal twee keer zo lang
mag duren als in een congestievrije periode.
NMCA

>

Identificeren van de knelpunten
Op basis van de veronderstelde verkeersintensiteit en de beschikbare wegcapaciteit in de NMCA 2030
is een knelpuntenanalyse uitgevoerd voor de gedefinieerde Olympic Lanes. Voor wegvakken waar een
Olympic Lane is voorzien is de wegcapaciteit met één rijstrook per richting verminderd. Vervolgens is
de verhouding tussen de verkeersintensiteit en wegcapaciteit (I/C-waarde) bepaald. Dit is gedaan voor
de spits (piek) en de restdag (dal). Uit het beeld van de restdag wordt tevens een globale indicatie
verkregen van het effect van een scenario met minder economische groei dan het GE-scenario. In deze
indicatieve verkennende analyses (quickscan) is geen rekening gehouden met herverdelingseffecten van
het verkeer ten gevolge van het verminderen van de capaciteit op de wegen met Olympic Lanes.
Op de verkeersintensiteit is –op basis van een analyse van bestaande tellingen van Rijkswaterstaat
Dienst Verkeer en Scheepvaart (DVS)- geen correctie voor de zomerperiode toegepast. In deze analyse is voor de spits maar weinig verschil tussen de seizoenen geconstateerd. Bovendien mag worden
aangenomen dat veel Nederlanders ten tijde van de Olympische Spelen thuis zullen blijven en ervoor
of erna met vakantie zullen gaan. Aan de andere kant blijkt uit voorgaande Olympische Spelen, dat
veel mensen het drukke gebied met de Spelen per auto vermijden. Daarom is voor het bepalen van de
maatregelen op de wegen met Olympic Lanes uitgegaan van de cijfers voor de restdag.

BIJLAGE

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

109

Een I/C-waarde boven de 1,0 – de verkeersintensiteit overstijgt de wegcapaciteit- leidt tot congestie.
Voor wegvakken met een I/C-waarde tussen de 1,0 en 1,2 is aangenomen dat de situatie tijdens de
Olympische Spelen met slimme maatregelen / verkeersmanagement op een acceptabel niveau kan
worden gehouden. Indien wegvakken een I/C-waarde boven de 1,2 hebben is sprake van een serieus
knelpunt (langdurig stilstand verkeer) dat niet meer met verkeersmanagement kan worden beheerst.
In de navolgende tabel zijn wegvakken met knelpunten op het rijkswegennet weergegeven voor de autonome situatie in 2028 (spits en restdag) en voor de situatie met de Olympic Lanes (alleen restdag). De
beoordeling vindt dus niet plaats op de spitssituatie met Olympic Lanes. Verondersteld is veel mensen
de congestiegebieden zullen mijden en dat meer grootschalige maatregelen alleen te verantwoorden
zijn als zelfs in de restdag (buiten spitsperiode) sprake is van een knelpunt. De gehanteerde beoordeling met intensiteit/capaciteit (I/C) waarden is een bewerking van DHV.
Naast de weguitbreidingen zal een omvangrijk pakket aan mobiliteits- en (dynamisch) verkeersmanagementmaatregelen nodig zijn om de situatie op de Nederlandse wegen in de hand te houden. Dit
pakket is in samenwerking met DVS enTraffic Quest gedefinieerd. Het is een eerste inschatting van
de benodigde maatregelen en kosten om tijdelijke Olympic Lanes in te richten, toe- en afritten aan te
passen, de doorstroming te verbeteren en omleidingen in te stellen. Het gaat het om een pakket aan
maatregelen bijvoorbeeld vergelijkbaar met wat er nodig is als een weg wordt aangepakt voor groot
onderhoud (zoals toegepast bij A10-west) met onder andere:
•

communicatie (Londen is al gestart met communicatie richting de weggebruikers voor de zomer
van 2012);

•

route-informatiepanelen;

•

meetapparatuur zoals camera’s, matrixborden, meetlussen;

•

toeritdosering;

•

tijdelijke afsluiting van toe- en afritten;

•

spitsstroken;

•

kleine infrastructurele aanpassingen;

•

opschalen bemensing verkeerscentrales, verkeerbegeleiders, verkeerspolitie, incidentmanagementteams (handhaving);

•

P+R terreinen voor de overstap naar het openbaar vervoer.

Voor een verdergaande onderbouwing voor de investeringkosten van het verkeers- en vervoersmanagement van de Olympische Spelen is een nadere analyse van de situatie en effecten nodig (inclusief
Voor de benoemde
knelpunten kunnen
oplossingen van
verschillende aard/
omvang worden
>
voorgesteld.
Hierbij gaat het dus
niet altijd om de
uitbreiding van infrastructuur met extra
rijstroken, maar
bijvoorbeeld ook de
reconstructie van
een knooppunt.
3

110

de verdeling naar maatregelen voor de autonome situatie en maatregelen puur voor de Olympische
Spelen).
Benoemen van maatregelen per variant
Omdat de korte periode van de Olympische Spelen een uitzonderlijke situatie betreft is gesteld dat
alleen wordt ingezoomd op wegvakken die zelfs in de restdag een I/C-waarde boven de 1,2 aangeven.
Voor deze wegvakken met Olympic Lanes zijn capaciteitsvergrotende maatregelen nodig.3
Vervolgens is getoetst of deze wegvakken in de autonome situatie van de NMCA 2030 reeds als knelpunt zijn benoemd. In dat geval is een permanente (structurele) oplossing te verantwoorden. Voor de
dan nog resterende wegvakken (geen knelpunt in autonome situatie, wel knelpunt met Olympic Lanes)

is bezien hoeveel rijstroken deze bevatten. Gesteld is dat wegvakken met 2 rijstroken per richting –en
waarvan één rijstrook een Olympic Lane is- tot een onacceptabele situatie zullen leiden. Hier is uitbreiding met een rijstrook per richting nodig. Voor wegvakken met 3 rijstroken of meer is gesteld dat
knelpunten voor de relatief korte periode van de Olympische Spelen geaccepteerd moeten worden.
•

IJ-spelen Amsterdam en Amstelspelen Amsterdam: een knelpunt is zichtbaar op de A4 tussen
Schiphol en Amsterdam en bij variant IJ-spelen Amsterdam ook op de A10-west. Verondersteld
wordt dat met het (tijdelijk) afsluiten van afritten en omleiden van verkeer over de A5 Westrandweg deze knelpunten beheersbaar zijn.

•

Stadsspelen Rotterdam en Deltaspelen Den Haag – Rotterdam: met Olympic Lanes vanaf de luchthaven ontstaat een knelpunt op de A4 tussen Schiphol en Leiden en ter hoogte van Den Haag. In
de autonome situatie in de spits is deze weg al zeer druk. Door het afkruisen van de linkerrijstrook
voor de Olympische Spelen ontstaat een fors knelpunt. In de NMCA is deze weg ook als knelpunt
in beeld. Daarom gaan we hier uit van een permanente capaciteitsverhoging. Verder is het op de
A4 tussen Leiden en Den Haag en op A13 tussen Den Haag en Rotterdam ook druk, maar door
de Olympic Lanes ontstaat nog geen groot knelpunt volgens de eerder aangegeven criteria. In het
Bestuurlijk Overleg MIRT van voorjaar 2011 zijn onder andere afspraken gemaakt over de maatregelen die ook in beeld zijn als structurele maatregel voor de verschillende ruimtelijke varianten. Op
basis van deze afspraken zijn sommige van deze maatregelen gedeeltelijk bekostigd. In deze studie
is in de ramingen van de structurele maatregelen alleen het deel opgenomen waarvan de bekostiging nog niet is geregeld. De maatregel blijft genoemd bij structureel omdat hij in zijn geheel nog
niet is zekergesteld.

•

Deltaspelen Den Haag – Rotterdam: Naast de bovenstaande knelpunten en maatregelen ontstaat
met Olympic Lanes over de nog te openen A13-A16 op deze weg een knelpunt. In de NMCA is
deze weg als knelpuntlocatie in beeld. Hier is uitgegaan van een structurele maatregel die leidt tot
voldoende capaciteit.

•

Randstadspelen Amsterdam – Utrecht – Rotterdam – Den Haag: de genoemde knelpunten bij
Stadsspelen en Deltaspelen gelden voor deze variant ook. Aanvullend ontstaat een knelpunt op de
A20 tussen Rotterdam en Gouda. In de NMCA is deze weg als knelpuntlocatie in beeld. Hier moeten op grond van de NMCA maatregelen worden genomen die leiden tot voldoende capaciteit.
Een deel van deze capaciteitsverhogende maatregelen is dmv afspraken in het kader van het MIRT
voorjaar 2011 reeds bekostigd. Het deel dat nog niet zeker is gesteld, is opgenomen in de kosten
voor de Structurele maatregelen.

BIJLAGE

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

111

Overzicht bereikbaarheidsmaatregelen
Bereikbaarheidsmaatregel

IJ-spelen

Amstelspelen

Stadsspelen

Deltaspelen

Randstadspelen

Olympisch Tijdelijk/Specifiek (alleen nodig voor de Spelen)
Aanleg metrostation Duivendrecht Amsterdam aan
Gaasperplaslijn
Capaciteitsuitbreiding station Duivendrecht Amsterdam (o.a. 2 extra doorrijsporen + toeleidende infra)
Capaciteitsuitbreiding station Stadionpark Rotterdam (2 extra perronsporen + toeleidende spoorinfra)
Pakket OV verkeersmanagement maatregelen (o.a.
optimaal benutten spoorcapaciteit)
Pakket mobiliteits- en verkeersmaatregelen voor de
weg

Investeringsniveau onderscheidend per variant

Tijdelijk treinstation Nieuwe Hemweg Amsterdam
(met 4 perronsporen + toeleidende infra)
Metroinfra Isolatorweg – Nieuwe Hemweg en nieuw
metrostation Nieuwe Hemweg Amsterdam
Op- en afstapplaatsen voor inzet ferry’s
Verlengen tramlijn 11 Den Haag
Olympisch Structureel (mogelijk ook nuttig voor autonome ontwikkeling)
HOV verbinding Ahoy – Stadionpark – Kralingse
Zoom
Ontvlechten metronet Amsterdam (verkeersmanagement en kleine inframaatregelen)
Ontwikkeling van station Stadionpark Rotterdam
Capaciteitsuitbreiding A4 kp de Hoek – kp Zoeterwoudedorp
Capaciteitsuitbreiding A13/A16 verbindingsweg
Capaciteitsuitbreiding A20 Rotterdam – Gouda

112

Geen
Big Five

Geen
Big Five

Overzicht bereikbaarheidsmaatregelen (vervolg)
Bereikbaarheidsmaatregel

IJ-spelen

Amstelspelen

Stadsspelen

Deltaspelen

Randstadspelen

Maatregelen nulalternatief (autonome ontwikkeling, in 2028 aanwezig)
Westtangent (bus Sloterdijk – Schiphol)
Vergroten transfercapaciteit station Amsterdam Zuid
zoals in het project Zuidas
Oostelijke ontsluitingsweg IJburg II
Programma Hoogfrequent Spoor
OV SAAL korte termijn
Tweede Coentunnel
Randstadrail
A13-A16
Ring Utrecht
A4 Midden-Delfland
Legacy-maatregelen (niet nodig voor de Spelen, maar interessante optie bij vervolgontwikkeling)
Sluiting kleine ring Amsterdam (nieuwe Hemweg Centraal Station)
HOV-bus Zuidtangent Oost (Bijlmer Arena – IJburg II)
HOV verbinding Ahoy - Stadshavens - Schiedam
Centrum (zuidtangent)
Tramlijn Binckhorst / Vlietzone
Tram Utrecht Centraal - Leidsche Rijn - station
Vleuten

BIJLAGE

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

113

Beoordeling I/C-waarden
NMCA*
Wegvak

Knelpunt

A10 (west)
De Nieuwe Meer-Coenplein

ja

A10 (zuid)
De Nieuwe Meer-W.graafsmeer

ja

A4
De Nieuwe Meer- Badhoevedorp

nee

A4
Badhoevedorp-Schiphol

ja

A4
Schiphol-De Hoek

ja

A4
De Hoek-Zoeterwoude Dorp

ja

A4
Zoeterwoude Dorp-Pr. Clausplein

nee

A4
Pr. Clausplein-Ypenburg

ja

A13
Ypenburg-Berkel en Rodenrijs

nee

A13
Berkel en Rodenrijs-Kleinpolderpl

nee

A13/A16
Berkel en Rodenrijs-Terbregsepl.

ja

A16
Terbregseplein-Feijenoord

ja

A2
Amstel-Holendrecht

nee

A2
Holendrecht-Oudenrijn

nee

A9
Badhoevedorp-Holendrecht

nee

A12
Pr. Clausplein-Gouwe

nee

A12
Gouwe-Oudenrijn

nee

A20
Gouwe-Terbregseplein

ja

Autonoom 2028
Spits

Rest
Dag

Situatie met Olympic Lanes 2028
IJspelen

Amstelspelen

Stadsspelen

Deltaspelen

Randstadspelen

*Toelichting
Voor de benoemde knelpunten kunnen oplossingen van verschillende aard/omvang worden voorgesteld. Hierbij
gaat het dus niet altijd om de uitbreiding van infrastructuur met extra rijstroken, maar bijvoorbeeld ook om de
reconstructie van een knooppunt.
I/C-waarde <0,9
Geen knelpunt
I/C-waarde 0,9-1,2 Druk, maar met verkeersmanagement op acceptabel niveau
I/C-waarde 1,2 <
Knelpunt met langdurig stilstaand verkeer
Wegvak heeft geen Olympic Lanes

114

333

Bijlage 3

Overzicht IOC-richtlijnen voor de Big Five

Richtlijnen en interpretaties
IOC eisen / richtlijnen / referenties

Interpretatie DHV/Must

•

Wij gaan uit van 150.000 m2

Oppervlakte: ca. 150.000 m2 (voor
ca. 20.000 journalisten, broadcasters,

Perscentrum

fotografen)

London 2012: alle ruimtes bij elkaar ca

•

Groot vloeroppervlak

100.000 m2.

•

Voldoende vrije hoogte

London 2012: verdieping: 8-10 m hoog. 2
verdiepingen

•
•

Olympisch stadion

Ca. 75.000 toeschouwers

Wij gaan uit van 75.000 zitplaatsen met

Evenementen/onderdelen:

ruimte voor veiligheidsmaatregelen

•

Openingsceremonie

eromheen

•

Sluitingsceremonie

Twee mogelijke varianten:

•

Atletiek

•

Olympisch stadion inclusief atletiek. Na
Spelen transformeren in voetbalstadion.

•

Olympisch stadion is tijdens spelen voetbalstadion. Atletiek in apart stadion.

Basketbalhal

Wij gaan uit van 18.000 toeschouwers

•

Ca. 15.000 a 18.000 toeschouwers

•

2 sporthallen

•

Trainingfaciliteiten

•

22.000 toeschouwers (12.000 zwem-

Wij gaan uit van:

men, 5.000 duiken/schoonspringen,

IOC richtlijn: 22.000 toeschouwers (12.000

5.000 waterpolo).

zwemmen, 5.000 duiken/schoonspringen,

3 zwembaden

5.000 waterpolo).

•

Zwemcomplex

•

•

50 meter zwembad, 10 banen

•

Schoonspringbad

London 2012: 22.500 toeschouwers (inclusief

•

Waterpolobad

aparte waterpolo venue).

Trainingsfaciliteiten

Beijing 2008: 17.000 toeschouwers

Aantal tijdelijke zwembaden voor
training: 5

BIJLAGE

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

115

Eisen bereikbaarheid

Bereikbaarheid

IOC eisen / richtlijnen

Interpretatie DHV/Must

•

Afstand / reistijd:

Sportersvervoeren met wegvervoer. Idem voor

•

geaccrediteerden en Olympische familie.

Olympisch Dorp – belangrijkste
sportaccommodaties 50 km OF 1
uur rijden (‘normale’ wegen / verkeersomstandigheden); ANDERS:
2 Olympische Dorpen

•

Vervoermiddel: openbaar vervoer (bus)

Geen maximale reistijd (wel kwalitatief hoog-

•

waardig ov vereist)

Publiek/supporters – sportaccomodaties

•

(Hotel)accomodatie:
•

Referentiepunt = Olympisch stadion

40.000 bedden 3-5* hotels binnen 50 km van referentiepunt

•

Accomodatieconcept:
•

10.000 bedden 3-5* hotels

•

Binnen 10 km van referentiepunt

Wij hebben aannames gedaan op basis van programma’s van andere Olympische steden (met name
Londen) voor:
•

Aantal benodigde hectares

•

Aantal parkeerplekken

•

Percentage kantoorruimte in het perscentrum

•

Het aantal en de oppervlakte van de woningen in het Olympisch Dorp

Deze zijn opgenomen in het geheime deel van het rapport.
Bronnen:
•

International Olympic Committee (2005) Technical Manual on Venues – Design Standards for
Competition Venues.

116

•

International Olympic Committee (2005) Technical Manual on Olympic Village.

•

International Olympic Committee (2005) Technical Manual on Transport.

Eisen / richtlijnen faciliteiten Olympisch Dorp

Bron: International Olympic Committee (2005) Technical Manual on Olympic Village.

BIJLAGE

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

117

Eisen / richtlijnen faciliteiten Olympisch Dorp

Bron: International Olympic Committee (2005) Technical Manual on Olympic Village.
Maximale loopafstand van openbaar vervoer naar sportaccommodaties

Venues situated in a cluster may have greater walking distances because the transport drop-off may be located at a
greater distance than for stand-alone venues.
Bron: International Olympic Committee (2005) Technical Manual on Transport.

118

Maximale loopafstand van openbaar vervoer naar sportaccommodaties

Bron: International Olympic Committee (2005) Technical Manual on Venues – Design Standards for
Competition Venues.

BIJLAGE

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

119

120

444

Bijlage 4

>

Samenvatting van belangrijkste onderzoeken
uit het voortraject
Schetsboek Ruimte voor Olympische Plannen4
In opdracht van het Ministerie van VROM hebben twee bureaus in de periode van december 2007 tot
en met mei 2008 ruimtelijke verkenningen verricht naar de mogelijkheden voor grootschalige sportevenementen in Nederland. Hierbij lag de focus op het grootste evenement, namelijk de Olympische
Spelen.
Tijdens deze verkenningen zijn er aan de hand van 5 ateliersessies, met experts van verschillende
soorten partijen, punten aangeleverd die als startpunt kunnen dienen voor ruimtelijke debatten over de
Olympische Spelen. Het onderzoek leverde een schat aan informatie op, onder andere over de spelen
in het recente verleden en de nabije toekomst (Londen 2012). Vanwege het verkennende karakter van
de ateliers was het nog te vroeg om concrete keuzen en beslissingen naar aanleiding van de uitkomsten te maken. Wel ontstond een groot aantal inzichten en een besef van de ruimtelijke vereisten en
mogelijkheden van mogelijke Olympische Spelen. Eveneens ontstond gevoel voor de kosten en de
ruimtelijk-economische baten.
Het kán in Nederland. Nederland beschikt over voldoende ruimtelijke mogelijkheden om grootschalige
(sport)evenementen zoals de Olympische Spelen te organiseren. De verkenningen en modellen laten dit
zien. Er zal onmiskenbaar grote ruimtedruk uitgaan van de eisen van mobiliteit en huisvesting/accommodaties. Dit zal grote, maar haalbare inspanningen vergen die tegelijkertijd grote kansen bieden.
Het is nuttig voor Nederland. De Olympische Spelen kunnen voordelen genereren voor een reeks van
(ruimtelijke) vraagstukken. De organisatie van de Spelen stelt namelijk eisen die vanuit zichzelf al van
belang zijn voor de inrichting van Nederland. Dit kan katalyserend werken bij bijvoorbeeld het verbeteren van de bereikbaarheid. De legacy kan daarmee in ruimtelijk opzicht minstens zo belangrijk zijn als
de Spelen zelf.
Plannen met een harde deadline. De katalyserende werking van de Spelen zit niet alleen in de inhoudelijke versterking van thema’s. Ook de besluitvorming en bestuurlijke/strategische discussie is gebaat bij
het plannen volgens een gemeenschappelijk doel én met een keiharde deadline, namelijk de opening
van het sportevenement.
Gedragen door het hele land. De organisatie van de Spelen is een onderneming voor Nederland als
geheel. Nederlandse steden zijn in omvang te klein om de schaal van de Spelen op te vangen. Toch
ligt een zwaartepunt in relatief stedelijk ontwikkelde regio’s voor de hand vanwege de afzet van de
infrastructuur na de Spelen. Verbetering van deze infrastructuur is cruciaal om aan de voorwaarden van
de Spelen te kunnen voldoen. Dit werkt twee kanten op: de Spelen zullen helpen bij het verbeteren
van die infrastructuur, maar de bepaling van de locatie(s) ervan zal in sterke mate afhangen van de nu
al aanwezige infrastructuur.
Het bedrijfsleven draagt en stuurt; waar verdienen we ons geld mee in 2028? Toerisme uit Azië, entertainment industrie, leisure en well-being zijn verwachte groeimarkten. Met de organisatie van grootschalige (sport)evenementen zoals de Olympische Spelen kan hierop worden ingespeeld. De econo-

Bureau Nieuwe
Gracht en Twynstra
Gudde (2008)
4

BIJLAGE

mische structuur en vestigingsbeleid voor deze ontwikkelingen lopen voor een belangrijk deel parallel
met die van de Spelen: hotels/logies, grote entertainment hallen/terreinen, internationale ambiance/
uitstraling.

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

121

De sport draagt en stuurt; waar welke sport? Op dit moment voldoet vrijwel geen enkele sportaccommodatie aan de eisen van het IOC. Er ligt dus nog een grote bouwopgave. Procedureel (en ruimtelijk)
gezien is 2028 nú. Gelet op de doorlooptijd (10-15 jaar) van de procedures voor grote ruimtelijke en
infrastructurele vereisten, is er een grote urgentie om nu aan de slag te gaan. In feite moeten alle
procedures in 2021 (het jaar van een eventueel bid) zijn doorlopen. Om de Spelen in 2028 mogelijk te
maken, moet men nu al starten met een preciezere en lokale invulling van het ruimtelijk programma
van eisen.
>

Ontwerpverkenning ‘Ontwerpen aan de Olympische Hoofdstructuur;
plannen met een deadline’ 5
De Ontwerpverkenning Olympische Hoofdstructuur (OHS) is dit voorjaar afgerond. Op 2 maart 2011
werden de resultaten gepresenteerd op het Ministerie van Infrastructuur en Milieu . In het onderdeel
‘Positiespel’ zijn, langs een aantal thema’s en middels het schetsen van eerste structuren, de mogelijkheden en kansen onderzocht om de Olympische en Paralympische Spelen in 2028 ruimtelijk in te
passen op een manier die de legacy voor Nederland maximaliseert.
De ontwerpopgave is verkend vanuit drie gezichtspunten, die samenhangen met de verschillende
doelen van de OHS: Kwaliteit, Opportuniteit en Techniek. Kwaliteit is enerzijds vertaald naar de acht
ambities voor Nederland zoals die zijn opgetekend in het Olympisch Plan 2028 en de vertaling hiervan
door het kabinet in haar kabinetsstandpunt ‘Uitblinken op alle niveaus’. Anderzijds vertegenwoordigt
Kwaliteit de unique selling points waarmee Nederland zich internationaal kan verkopen. Opportuniteit
is ingevuld met de grote ruimtelijke opgaven in Nederland voor de komende twintig jaar die mogelijk
kunnen profiteren van en bijdragen aan de Olympische Hoofdstructuur. Techniek is vertaald naar de minimale eisen waaraan de hoofdstructuur moet voldoen om de knock-outs van het bidproces succesvol
te doorlopen.
Door de drie gezichtspunten met elkaar te verbinden ontstaat synergie. De combinatie van Opportuniteit en Techniek geeft de mogelijkheid tot ‘Werk met Werk Maken’: een ontwikkelagenda. Uit de
verbinding van Kwaliteit met Opportuniteit ontstaat ‘Sneller en Beter”: een ontwerpagenda. De verbinding tussen Techniek en Kwaliteit stelt de vraag naar (inter)nationale verankering en ‘draagvlak voor
allemaal’: een procesagenda. Het maken van een routekaart van nu tot 2028, met het oog op legacy
voor langere termijn, kan dienen als planningsinstrument om gefaseerd steeds meer focus te geven
aan de hoofdstructuur. Een flexibele marsroute biedt volgens de opstellers van het rapport ruimte aan
maatschappelijke ontwikkelingen en innovaties. Door daarbij actief te anticiperen op veranderingen
in de wereld en bij het IOC, kan daarmee ook gewerkt worden richting een Spelen die de legacy en
daarmee ook het draagvlak voor de Spelen in Nederland nationaal én internationaal maximaliseren. Dit
wordt ‘agency’ genoemd.
In het rapport zijn drie zoekgebieden gedefinieerd waarbinnen weer meerdere varianten mogelijk zijn.
De zoekgebieden zijn gebaseerd op overwegingen vanuit het perspectief van techniek, kwaliteit en opportuniteit. Het zijn de regio Rotterdam, de regio Amsterdam en een combinatie van beide. Afhankelijk

One Architecture
en Zwarts & Jansma
Architecten (2010)
5

122

van de wens tot een zekere legacy of de concentratie op een specifieke legacy, thema of unique selling
point kunnen vele varianten onderzocht worden. De eerste stap richting 2028, is om de alternatieven
verder te onderzoeken zodat bepaald kan worden welke basiskeuzes gemaakt moeten worden om de

Spelen mogelijk te maken.
>

Sportlandkaart 6
De Sportlandkaart is een verkenning naar de ruimtelijke inrichting van grootschalige en bovenregionale
sportaccommodaties in Nederland. De Sportlandkaart Nederland heeft verschillende doelen:
•

Een overzicht van aanwezige en geplande topsportaccommodaties, geschikt voor wedstrijden en
van bestaande topsportambities in een voor iedereen toegankelijk document;

•

Bieden van een basis voor samenwerking op het gebied van topsportaccommodaties;

•

Leveren van inzicht in de geschiktheid van wedstrijdaccommodaties voor organiseren van EK /
WK’s en andere topsportevenementen;

•

Scheppen van een basis voor het afstemmen van investeringen in wedstrijdaccommodaties voor
topsport.

De Sportlandkaart bestaat uit een aantal ‘lagen’. De eerste laag of het eerste niveau is het basisniveau.
Hierin is de topografische ondergrond van Nederland opgenomen en er staat basisinformatie in over
vervoersystemen en bereikbaarheidsprofielen, bevolkingsdichtheid, regionale sportorganisaties en de
bijbehorende onderwijsinstellingen waar trainings- en leertraject voor topsporters op elkaar worden
afgestemd etc.
De tweede laag is het niveau van de sporten (profilering en (top)sport). In deze laag komen de lokale
en regionale speerpunt- of focussport(en) aan de orde. De ambities en faciliteiten voor topsportevenementen komen o.a. op dit niveau aan bod.
Het internationale niveau komt in de derde laag van de sportlandkaart aan de orde. Hierin staat waar
en voor welke locaties sportbeoefening op EK en WK niveau mogelijk is of wat er nodig zou zijn om dit
niveau te kunnen halen. Hierdoor wordt duidelijk wat voor soort sporten bij welke stad of regio passen
en waar en hoe op een effectieve manier investeringen in (dure) accommodaties gedaan zouden kunnen worden.
De laatste laag is het Olympisch niveau. In deze laag wordt aangeven welke extra inspanningen, op
basis van het bestaande aanbod, nodig zijn voor de Olympische Spelen en wat de betekenis en legacy
hiervan is voor het niveau van de sporten en het internationale niveau
Wij gebruiken in dit onderzoek de Sportlandkaart als overzicht van mogelijkheden in Nederland voor
het organiseren van Olympische onderdelen van de Olympische Spelen buiten de zogenaamde Big Five
(zie paragraaf 1.5).

Bureau Nieuwe
Gracht (2011)
6

BIJLAGE

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

123

124

555

Bijlage 5

>

Keuzes en aanscherpingen in de alternatieven en varianten

Met behulp van de werksessies zijn de alternatieven en varianten continu aangescherpt. Voor de eerste
werksessie zijn de drie zoekgebieden uit de Ontwerpverkenning OHS (fase II) als startpunt genomen.
De drie zoekgebieden, omgedoopt tot alternatieven, zijn gebaseerd op overwegingen vanuit het
perspectief van techniek, kwaliteit en opportuniteit. Binnen deze alternatieven zijn afhankelijk van de
wens tot een zekere legacy (bereikbaarheid, woonklimaat, leisure en economie) vele varianten mogelijk. We noemen de belangrijkste:
•

Alternatief Regio Amsterdam
•

Variant Waterspelen: grote ontwikkelingen rond het IJmeer en de oevers van Zaan-IJ worden
verbonden met de stedelijke dynamiek van de Zuidas en omgeving;

•

Variant Internationale Spelen: koppeling tussen Schiphol en de Zuidas met uitlopers naar
Duivendrecht (ArenA-gebied) en de Haarlemmermeer;

•

Variant Stadsspelen: maakt gebruik van de binnenstedelijke gebieden: Zaan-IJ, Zuidas, Duivendrecht, aangevuld met het Jaarbeursterrein in Utrecht.

•

Alternatief Regio Rotterdam
•

Variant Stadsspelen: richt zich op de grote locaties in de stad met een eventuele connectie
met het gebied rond Rotterdam-The Hague Airport;

•

Variant Delta Spelen: maken de verbinding tussen Rotterdam en Dordrecht en de tussen Rotterdam en Dordrecht gelegen Deltapoort;

•

Variant: Zuidvleugel Spelen: strekken zich uit over heel Den Haag en Rotterdam en betrekken
Scheveningen, Binckhorst, Vlietzone, Midden Delfland.

•

Combinatie van Rotterdam-Amsterdam: ROAM
•

Variant Westelijke structuur: benut de binnenstedelijke locaties van Amsterdam en Rotterdam
met verbinding naar Den Haag;

•

Variant Oostelijke structuur: benut de binnenstedelijke locaties van Amsterdam en Rotterdam
met verbinding naar Utrecht.

Tijdens de eerste werksessie zijn in subgroepen de alternatieven en varianten tegen het licht gehouden.
Doel was om deze, met de criteria in het achterhoofd, aan te scherpen. Algemeen werd opgemerkt
dat de varianten voldoende onderscheidend van elkaar moeten zijn. In de varianten uit de Ontwerpverkenning OHS is nog veel overlap en onvoldoende focus. De varianten worden uiteindelijk modulair
opgebouwd waardoor goed inzicht ontstaat op onderdelen en waardoor het, in een later stadium, mogelijk is om onderdelen van de ene variant te gebruiken voor de andere. Daarnaast draagt een goede
benaming ook bij om de vinger te leggen op de legacy-ambitie van de desbetreffende variant.
Op basis van de discussies met de partners bij de werksessies is voor de tweede werksessie het aantal
varianten teruggebracht, waarbij overlappende onderdelen zijn geschrapt en bepaalde componenten
zijn herschikt om focus aan te brengen. In de regio Amsterdam worden twee varianten verder uitgezocht. Het aansluiten bij bestaande plannen zoals de Structuurvisie Amsterdam is het belangrijkste
argument om de varianten Amstelspelen en de IJ-spelen verder uit te werken. Een mogelijke variant
waarbij een groot deel van de Big Five accommodaties landt in de Haarlemmermeer wordt niet langer
als verder te onderzoeken variant meegenomen.
Er is gezocht naar diversificatie binnen Rotterdamse varianten. Maar er kwam toch steeds maar één
optimaal model voor Rotterdam uit de bus. Uiteindelijk is er gekozen voor een Rotterdamse variant

BIJLAGE

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

125

(stadsspelen) met twee mogelijke locaties voor het Dorp.
Dit leidde tot de volgende alternatieven en varianten:
•

Alternatief Amsterdam
•

Variant IJ-spelen: een meer compacte en gecombineerde versie van de Amsterdamse Waterspelen en de Stadsspelen waarbij de focus ligt op de Zaan- en IJ-oevers;

•

Variant Zuidasspelen: gelijk aan de Internationale Spelen met uitzondering van de locatie
Haarlemmermeer. Draaipunt in de Spelen is de Zuidas.

•

•

Alternatief Rotterdam
•

Variant Stadsspelen: richt zich echt op de binnenstedelijke locaties van Rotterdam;

•

Variant Deltaspelen: gelijk aan de eerste werksessie.

Combinatie van beiden (Rotterdam-Amsterdam: ROAM)
•

Variant Mainport Spelen Amsterdam: gelijk aan de variant Oostelijk structuur met focus op de
A2-corridor Amsterdam-Utrecht;

•

Variant Mainport Spelen Rotterdam-Den Haag: combinatie van de Rotterdamse Zuidvleugel
Spelen en de variant Westelijke structuur uit de eerste werksessie, waar ruimtelijk gezien veel
overlap was. Focus ligt om de relatie Rotterdam-Den Haag;

•

Variant G5-Spelen: gebruik maken van binnenstedelijke locaties in de grote vier steden in de
Randstad en Eindhoven.

De tweede werksessie bracht naar voren dat ¬de situering van de ‘Big Five’ de varianten weliswaar hun
kleur geven, maar dat er uiteindelijk veel meer accommodaties nodig zijn en dat heel Nederland mee
zal doen. Daarnaast werd opgemerkt dat de Spelen een verhaal moeten uitdragen. Dit zou dan ook
voor iedere variant het geval moeten zijn. Iedere variant zou zijn eigen ‘goede verhaal’ moeten hebben.
In de tweede sessie werd er kritisch gekeken naar de ROAM Mainport-varianten. Uiteindelijk komen in
deze varianten de ‘Big Five’ accommodaties in Rotterdam of Amsterdam terecht en zijn ze onvoldoende onderscheidend van de stedelijke varianten. Binnen het ROAM-alternatief zijn daarom uiteindelijk
uitgangspunten wat betreft spreidingsmogelijkheden van de (sport)voorzieningen en bereikbaarheid
gedefinieerd. De focus op de Randstad, benutting van bestaande faciliteiten en het optimaal gebruik
maken van de knooppunten stonden centraal bij de vormgeving van dit alternatief. Uiteindelijk is
ROAM gedefinieerd in één variant, waarbij de Big Five zijn gespreid over de stedelijke knooppunten in
de Randstad en een plek hebben gekregen op basis van aansluiting bij huidige ruimtelijke plannen en
vervoersknooppunten
Op basis van deze discussie kwamen de volgende alternatieven en varianten op. Deze zijn in de derde
werksessie geoptimaliseerd. Zo ontstonden de uiteindelijke varianten die verder zijn doorgerekend en
uitgetekend.
•

Alternatief Amsterdam
•

Variant IJ-spelen: focus blijft gelijk;

•

Variant Amstelspelen: gelijk aan de Zuidasspelen. Enige verschil is de benaming om het verhaal van de spelen beter uit te dragen.

•

Alternatief Rotterdam
•

126

Variant Stadsspelen: focus blijft gelijk;

•

Variant Deltaspelen: voormalige Mainport Spelen Rotterdam-Den Haag, nu duidelijker gepositioneerd als een meer gespreide versie van de Stadsspelen.

•

Combinatie van beiden (Rotterdam-Amsterdam: ROAM)
•

BIJLAGE

Variant G4-Spelen: gelijk aan de G5 uit de tweede werksessie, maar dan zonder Eindhoven.

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

127

128

666

Bijlage 6

>

Toeristisch aanbod

Overnachtingsmogelijkheden
Een belangrijk onderdeel van de Olympische Hoofdstructuur is het aanbod voor bezoekers, voor de
journalisten en voor de Olympic Family. Wij denken hierbij aan overnachtingsmogelijkheden, horecafaciliteiten en fanzones. Dit aanbod is niet meegenomen in de kostenramingen bij de varianten. Daarin
zitten alleen de overnachtingen voor de sporters (Olympisch Dorp). Wij gaan er in dit stadium van
onderzoek vanuit dat de markt voor dit aanbod kan zorgen of dat dit marktconform door de organiserende stad kan worden verzorgd. Ook is het toeristische aanbod niet specifiek opgenomen in de
ruimtelijke schetsen van de varianten. Dit is niet gebeurd omdat het aanbod dusdanig gespreid is dat
het niet tot sterk geconcentreerde vervoersstromen zal leiden en dus ook niet tot extra bereikbaarheidsmaatregelen.
Dit alles neemt niet weg dat er voldoende aanbod moet zijn voor deze groepen bezoekers. En als er
niet voldoende aanbod is, dan is het van belang te kijken hoe dit tijdelijk zou kunnen worden gerealiseerd.
We beginnen bij de toeristische bezoekers. Hierbij gaan we, in navolging van de RebelGroup, uit
van de aannames van ARUP7. ARUP geeft aan dat 60% van bezoekers verblijft in een (commerciële)
verblijfsaccommodatie. We gaan er daarbij, eveneens op basis van de ervaringen uit Londen, vanuit
dat de gemiddelde kamer bezet wordt door 1,33 personen. Voor deze personen zijn dus rond 116.000
kamers in commerciële accommodaties nodig, waarmee een capaciteit van 116.000 x 1,33 personen
= 213.000 personen is gerealiseerd en we uitgaan van een maximale bezoekerscapaciteit van 213.00
/ 60% = 355.000. Omdat de Spelen 17 dagen duren is deze capaciteit goed voor maximaal 17 x
355.000 = 6,0 miljoen bezoekersdagen tijdens de Spelen.
Naast buitenlandse toeristen zijn er ook andere bezoekers die vanwege hun werk ten tijde van de
Spelen in Nederland zijn. Op basis van de verwachte aantallen ‘professionele bezoekers’ uit de MKBA
voor Londen 20126 gaat de RebelGroup uit van 1.800 vertegenwoordigers van het IOC, 800 vertegenwoordigers van internationale sportfederaties en 1.750 vertegenwoordigers van nationale Olympische Comités. Daarnaast gaan we uit van 7.000 sponsoren, 17.000 mediamensen, 2.700 officials en
scheidsrechters, en 1.100 medewerkers van het OCOG (organiserend comité). Dit zijn in totaal 32.150
personen. We gaan ervan uit dat deze voor 100% in commerciële instellingen verblijven. Uitgaand van
een gemiddelde bezetting van 1,33 personen per kamer zijn voor deze bezoekers rond 24.000 kamers
nodig.
Het IOC stelt echter andere richtlijnen:
•

40.000 bedden 3-5 sterren op korte reisafstand (50 km)

•

10.000 bedden ‘binnen 10 km van referentiepunt’

•

1.800 bedden 5 sterren voor officials

•

Tenslotte blijkt uit interviews met voormalig IOC-leden dat de aanwezigheid van 1000 bedden in
de directe nabijheid van de grote stadions (Zwemcomplex en Olympisch Stadion) gezien wordt als
zeer gewenst.

Arup (2002). London Olympics 2012
Costs and Benefits.
Final Report.

In de rest van deze paragraaf onderzoeken wij de mogelijkheden waarin Nederland en de organise-

BIJLAGE

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

7

rende steden tegemoet zouden kunnen komen aan de vraag.

129

>

Totale capaciteit
De IOC-richtlijnen zijn dus aanzienlijk hoger dan de berekeningen van ARUP in 2002 voor Londen, en
zou neerkomen op 51.800 bedden / 1.33 = 39.000 kamers.
Uitgaand van de verwachte toeristenstromen in Londen en de IOC-richtlijnen zijn dus maximaal
116.000 + 39.000 = 155.000 kamers in commerciële accommodaties nodig. Kan Nederland dit aan?
In 2009 waren er volgens het CBS 99.855 hotelkamers in Nederland, met in totaal 202.582 slaapplaatsen. Hierbij komen nog 996.066 slaapplaatsen in overige accommodaties in Nederland, zoals,
kampeerboerderijen en recreatieparken. Alles bij elkaar zijn er op dit moment 1.198.648 slaapplaatsen
in Nederland. De afgelopen tien jaar is de voorraad steeds met 3,44% toegenomen en het ligt voor
de hand dat die groei zeker zal worden voortgezet, gezien het aantal uitbreidingsplannen waarvan
momenteel sprake is.
De RebelGroup zet de maximaal nodige capaciteit af tegen een pessimistische verwachting en gaan
uit van het aantal kamers in 2009 in hotels en slaapplaatsen in overige commerciële accommodaties.
Hieruit blijkt dat er, zelfs als er tot 2028 geen kamer meer bijkomt, voldoende ruimte is om tijdelijke
piek van bezoekers aan de Olympische Spelen op te vangen. Wel is er dan, vooral in de hotels, niet veel
ruimte meer voor andere bezoekersgroepen die om niet-olympische redenen een hotel zoeken.
Het aanbod van Antwerpen, dat met HSL vanuit Rotterdam in een half uur en vanuit Schiphol in een
uur bereikbaar is, laten wij niet onvermeld: het gaat hier om 47 hotels met 3.637 hotelkamers.
Daarnaast moet worden opgemerkt dat er nog veel plannen in uitvoering zijn om het hotelaanbod
verder uit te breiden, vooral in Amsterdam en, in mindere mate, in de overige grote steden..
Het zou, volgens opgave van de betreffende steden, om 13.000 extra kamers gaan. Wij verwachten
dat dit aantal het aantal onttrekkingen van hotelkamers in dezelfde periode ruimschoots zal overtreffen. Er komen per saldo naar verwachting dus nog een aantal duizenden kamers bij.
In de volgende tabel zijn de serieuze en vergevorderde plannen voor hoteluitbreidingen in de vier grote
steden (Utrecht stad + provincie) aangegeven. Wij baseren ons op gegevens zoals opgegeven door de
vier grote steden.
Aanbod hotelkamers in de grote vier steden
Amsterdam
Totaal

130

Rotterdam

7.752

Den Haag
2.200

Utrecht

Totaal

1.170

1.889

13.011

0

0

371



371



0

80

72

80

232



4.378

404

250

371

5.403



2.278

786

407

1.015

4.486



423

263

210

896

klasse onbekend

302

178

213

1.623

930

>

IOC: 50 kilometercirkel
De volgende vraag is of er ook voldoende hotelkamers in het hoge segment zijn en of er binnen de
door het IOC gestelde afstand van ‘het referentiepunt’ voldoende kamers beschikbaar zijn.
Over het referentiepunt: DHV heeft voor drie locaties een GIS-analyse gemaakt (bron Bedrijfschap Horeca) om vast te stellen hoeveel hotelkamers er binnen een straal van 50 kilometer van de betreffende
locatie liggen. In de analyse zijn alle kamers in gemeenten die geheel of gedeeltelijk binnen deze straal
liggen, meegeteld. Dit brengt een zekere onnauwkeurigheid met zich mee, maar het geeft wel een
prima indicatie. Hieruit blijkt dat vanuit Utrecht de meeste kamers binnen 50 kilometer bereikbaar zijn.
Bereik hotelaccommodaties
Locatie

Aantal hotels binnen een straal van

Aantal hotelkamers in gemeenten

50 kilometer

binnen een straal van 50 kilometer

Amsterdam Arena

942 hotels

57.890 hotelkamers

Rotterdam Stadionpark

741 hotels

43.845 hotelkamers

1.102 hotels

69.313 hotelkamers

Utrecht Jaarbeurs

Het IOC vraagt om 40.000 bedden (= 30.000 kamers) in de 3-5 sterren categorie binnen een straal van
50 kilometer. Minimaal 80% van het aantal hotelbedden in Nederland valt in de 3-5 sterrencategorie
(bron: bedrijfschap Horeca). Hiermee rekenend kunnen we dus concluderen dat het aantal kamers
waarom het IOC vraagt binnen de gestelde reisafstand voldoende is, zowel gerekend vanuit Amsterdam, Utrecht als Rotterdam, zeker als we ervan uitgaan dat er netto nog een hoeveelheid van enkele
duizenden kamers bij komt.
>

IOC-10 kilometercirkel
Een tweede richtlijn is het hebben van 10.000 bedden binnen 10 kilometer van het referentiepunt.
Amsterdam heeft, samen met de gemeenten binnen 10 km van het referentiepunt
In de 1-5* categorie 319 hotels met 24.000 kamers
In de 3-5* categorie 184 hotels met 21.100 kamers
Rotterdam heeft, samen met de gemeenten binnen 10 km van het referentiepunt
In de 1-5* 65 hotels, met 4.700 kamers
In de 3-5* 46 hotels, met 4.400 kamers
Rotterdam haalt deze richtlijn van het IOC dus niet, uitgaand van de 1,33 personen per kamer. Ook als
we de uitbreidingsplannen in de stad meetellen voldoet Rotterdam nog niet aan deze richtlijn. Rotterdam zal dus eventueel extra capaciteit moeten realiseren, bijvoorbeeld met behulp van luxe cruiseschepen.

BIJLAGE

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

131

>

IOC-vijfsterrencategorie
Het IOC vraagt tevens of er minimaal 1.800 bedden in de vijfsterrencategorie kunnen zijn voor officials.
Aanbod vijfsterren-accommodaties
Aantal kamers 5 sterren,

Geplande uitbreiding 5*

Totaal aantal 5* kamers

2010

in aantallen kamers

zoals nu bekend

G4, Schiphol, Noordwijk

4.030

Minimaal 896

Minimaal 4.926

Amsterdam 2010

2.625

423

3.048

Rotterdam 2010

231

onbekend

Minimaal 231

De conclusie is dat volgens de IOC- richtlijnen Amsterdam voldoende 5-sterrenaanbod heeft. Rotterdam heeft dat niet.
De 1800 bedden in de vijfsterrencategorie die het IOC vraagt lijken echter niet voldoende om de totale
vraag naar kamers en bedden in deze categorie te dekken. Als we er vanuit gaan dat de 4.350 leden
van de IOC-family en de 7.000 vertegenwoordigers van sponsoren in vijfsterren accommodaties verblijven, komt Nederland in dit segment – als we uitgaan van een autonome groei naar 4.926 kamers –
nog 3.600 kamers in de vijfsterrencategorie tekort. Een deel van deze groep zal genoegen nemen met
een viersterrenkamer en voor een ander deel kunnen tekorten worden opgelost door middel van het
invaren van tijdelijke hotelcapaciteit.
>

IOC-wens: 1000 bedden direct bij de Big Five
Zoals gezegd kwam uit interviews met voormalig IOC-leden naar voren dat er een sterke wens bestaat
om 1000 leden van de IOC-family te huisvesten in één of twee luxe hotels direct naast de stadions van
de Big Five. Dit is niet mogelijk uitgaand van het huidige hotelaanbod, noch in Amsterdam, noch in
Rotterdam. Echter ruimtelijke varianten waarbij de grote accommodaties direct bij een diepe haven /
aanlegplaats zijn gesitueerd, bieden de mogelijkheid tot het invaren van tijdelijke hotelcapaciteit.
Tijdelijke hotelcapaciteit kan worden gerealiseerd door middel van het afmeren van één of meerdere
cruiseschepen in de nabijheid van de Olympische locaties. Dit is al vaker zo opgelost in Olympische
steden met een zeehaven. Navraag bij Cruise Port Rotterdam leert dat het invaren van cruiseschepen
bij de Spelen van Sydney en Athene kostendekkend mogelijk was. De stad reserveert een bepaald schip
vier jaar van te voren voor een vast bedrag. De verhuur van de hotelkamers weegt volgens Cruise Port
Rotterdam op tegen de reserveringskosten. RebelGroup gaat tevens uit van een zichzelf dekkende
exploitatie, ook al komt men tot een gemiddelde charter van 356 euro per kamer per dag. Ook in Amsterdam is zoiets mogelijk, mocht er behoefte zijn aan aanvullende hotelcapaciteit. Het voordeel van
een luxe cruiseschip is tevens de zeer grote concentratie van kamers in één ‘gebouw’, waardoor het
mogelijk wordt een belangrijk deel van de Olympic Family geconcentreerd onder te brengen. De eisen
van het IOC veranderen met de jaren. Op een later tijdstip moet worden onderzocht of de door het
IOC gevraagde luxestandaard van de schepen ook in 2028 inderdaad beschikbaar is.

132

>

Horeca
De Spelen zullen een enorme omzetvergroting voor de plaatselijke horeca betekenen. Maar de vraag
of de Nederlandse horeca in staat zal zijn de benodigde capaciteit te leveren kan zonder twijfel positief
worden beantwoord. De publieksstromen en de horecabehoefte laat zich behoorlijk goed voorspellen,
waardoor de sector goed kan anticiperen met (tijdelijke) voorzieningen en personeel.
De Olympische Spelen zullen ook veel publiek op de been brengen dat zich komt vermaken buiten de
stadions en overige wedstrijdlocaties. Het zijn enerzijds bezoekers die wel een kaartje hebben, maar
hun wedstrijdbezoek combineren met een citytrip van een aantal dagen. Anderzijds zullen er ook
bezoekers zijn zonder kaartje die afkomen op de sfeer en de gezelligheid. Voetbalkampioenschappen, Uitmarkten en Koninginnedagen en -nachten hebben aangetoond dat de grote steden de nodige
ervaring hebben met het afhandelen en beheersen van grote publieksgroepen. Mits er op meerdere
plaatsen, en, liever nog, in meerdere steden tegelijk iets te doen is voor het grote publiek, is Nederland
goed in staat honderdduizenden bezoekers tegelijkertijd te accommoderen op de straten, in de pleinen
en parken van de grote steden.

BIJLAGE

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

133

¯

Hotels en hotelkamers
Overzicht 1 t/m 4 sterren hotels per gemeente plus Antwerpen

Aanbod 1- tot 4-sterren hotelaccommodaties in Nederland (+ Antwerpen)

!

!

!

!

!

!
!

!

!

!

!

!

!

!!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!
!

!

!

!

!

!

!

!

!

!
!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!
!

!

!

!
!!

!

!
!

!!

!
!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!
!
!
!
!

!

!

!

!

! !

!

!

!

! !

!

!
!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!
!

!

!

!

!

!
!

!

!

!

!
!

!

!

!
!

!
!

!

!
!

!

!

!
!
!

!

!

!

!

!

!
!

!

!

!

!

!

!

!

!

!
!

!

!

!

!

!

!

!

!

!
!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!
!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!
!

!
!

!
!

!

!

!

!

!

Huidige aantal hotelkamers

Huidige aantal hotels

0

0

1 - 100

!

1-5

100 - 250

!

6 - 10

250 - 500

!

11 - 25

500 - 1000

! 26 - 50

1000 - 2500

! 51 - 100

2500 - 5000

! 101 - 200

5000 - 10.000
> 10.000

!

> 200

!
!
!

!
!

!
!

! !!

! !! !
! !
!
!

Gemeenten met hoeveelheden huidig + toekomstig (2015)

Bronvermelding: Bedrijfschap Horeca en Catering (2011), Gemeente Amsterdam – Onderzoek en Statistiek (2007), ZKA Consultants & planners (2008), Gemeente Utrecht, Beleidsnota Hotels Utrecht 2010-2020 (2010), KU Leuven – Steunpunt Toersime (2011)

134

!

!

!

!

!
!

!

!

!

!

!

!

!

!
!

!

!

!

!

!

!

!

!

!
!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!
!

!

!

!

!

! !
!
!
!
!
! ! !
!
!
!
!

!

!

!
!

!
!

!

!

!

!
!

!

!

!

!!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!
!

!

!

!

!

!

!

!

!

!
!

!
!
!

!!
!
!

!

!

!

! !

!!

!

!

!

!! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!
!

!

!

!

!

!

Hotels en hotelkamers
Overzicht 5 sterren hotels per gemeente plus Antwerpen

¯

Aanbod 5-sterren hotelaccommodaties in Nederland (+ Antwerpen)

!

!
!

!
!

!
!

!

Huidige aantal hotelkamers

Huidige aantal hotels

0
1 - 50

0
!

1

51 - 100

!

2

101 - 500

! 3-5

501 - 1000

!

> 1000

>5
Gemeenten met hoeveelheden huidig + toekomstig (2015)

Bronvermelding: Bedrijfschap Horeca en Catering (2011), Gemeente Amsterdam – Onderzoek en Statistiek (2007), ZKA Consultants & planners (2008), Gemeente Utrecht, Beleidsnota Hotels Utrecht 2010-2020 (2010), KU Leuven – Steunpunt Toersime (2011)

BIJLAGE

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

135

Ministerie van Infrastructuur en Milieu
Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties
GO-AF20110003
Opdrachtgever		

:

Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Project			

:

Olympische Hoofdstructuur Voorbereiding besluitvorming

Dossier			:

BA3696-100-100

Omvang rapport		

:

138 pagina’s

:

Jan Oosterman (DHV), Wouter Veldhuis (Must),

Auteurs, onderzoek
en kaartmateriaal		

				

Marieke Smit (DHV), Sebastian van Berkel (Must),

				

Marije Poel (DHV-NPC) met hulp van vele anderen

Projectleider		

:

Jan Oosterman

Projectmanager		

:

Job van den Berg

Datum			

:

27 oktober 2011

DHV en Must danken medewerkers bij IenM, overige ministeries, provincies, regio’s, gemeenten en
overige betrokken organisaties voor hun opbouwende commentaren en verbeteringen van onze
conceptversies.

136

Olympische Hoofdstructuur - Alternatieven en hun implicaties - DHV / Must

137

138