Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

33 979

Regels ten behoeve van een verantwoorde groei
van de melkveehouderij (Wet verantwoorde
groei melkveehouderij)

Nr. 100

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 6 oktober 2015
De vaste commissie voor Economische Zaken heeft een aantal vragen en
opmerkingen voorgelegd aan de Staatssecretaris van Economische Zaken
over de situatie in de melkveehouderij.
De vragen en opmerkingen zijn op 14 september 2015 aan de Staatssecretaris van Economische Zaken voorgelegd. Bij brief van 5 oktober 2015 zijn
de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Vermeij
Adjunct-griffier van de commissie,
Haveman-Schüssel

kst-33979-100
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

1

Inhoudsopgave
I.
II.
III.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Antwoord / Reactie van de Staatssecretaris
Volledige agenda

2
22
76

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie ontvangen graag een meerjarig overzicht van
de ontwikkeling van de fosfaatruimte (gebruiksnormen). De leden van de
VVD-fractie ontvangen graag een tabel waarin vanaf de invoering van het
fosfaatplafond de fosfaatproductie is opgenomen per sector. In hetzelfde
overzicht ook graag een overzicht van de hoeveelheid mest (fosfaat) wat
via (verplichte) mestverwerking is afgevoerd.
De leden van de VVD-fractie willen de Staatssecretaris vragen wat in het
verleden de reden is geweest om een fosfaatplafond in te stellen. Waarom
is in overleg met de Europese Commissie toen voor een dergelijk systeem
gekozen? En kan de Staatssecretaris aangeven waarom bij het maken van
de afspraken met de Europese Commissie is gekozen voor het jaar 2002
als referentiejaar? Bestaan er ook afspraken met de Europese Commissie
om de gemaakte afspraken te evalueren? Zo ja, wanneer zal dit plaatsvinden? Zo nee, heeft de Staatssecretaris hiervoor gepleit? En zo nee,
waarom niet?
Op basis van welke gronden is destijds het fosfaatplafond vastgesteld? Op
basis van welke gronden is de sector tot een verdeling van het fosfaatplafond gekomen?
De leden van de VVD-fractie zijn benieuwd wat het doel is van het
instellen van het nieuwe fosfaatbeleid, de introductie van fosfaatrechten.
Welk doel wil de Staatssecretaris hiermee halen en welk uitgangspunt ligt
hier aan ten grondslag? Is het feitelijke doel dat door de Europese
Commissie middels de derogatiebeschikking aan Nederland is opgelegd
het terugdringen van de waterverontreiniging door agrarische activiteiten? In Artikel 1 uit Richtlijn 91/676/EEG geeft de Europese Commissie
aan dat het haar doel is de waterverontreiniging die wordt veroorzaakt of
teweeggebracht door nitraten uit agrarische bronnen te verminderen, en
verdere verontreiniging van dien aard te voorkomen. Kan de Staatssecretaris hierop reageren in het licht van de introductie van fosfaatrechten? De
leden van de VVD-fractie vrezen dat het instellen van fosfaatrechten een
oneigenlijk middel is om het doel zoals omschreven in Artikel 1 uit
Richtlijn 91/676/EEG te bereiken. Kan de Staatssecretaris uitgebreid ingaan
waarom zij dit anders ziet?
Gezien het voorgaande willen de leden van de VVD-fractie aan de
Staatssecretaris vragen of zij bereid is nauwkeurig te omschrijven op
welke wijze met de instelling van fosfaatrechten, het doel zoals eerder
genoemd en opgenomen in Artikel 1 uit Richtlijn 91/676/EEG zal worden
gehaald. Kan de Staatssecretaris aangeven hoe er hierbij rekening wordt
gehouden met het feit dat de hoeveelheden stikstof en fosfaat die per
hectare mogen worden aangewend, op basis van andere bepalingen in de
regelgeving zijn begrensd (o.a. gebruiksnormen, evenwichtsbemesting)?
Over 2014 heeft Nederland voldaan aan de voorwaarden van de Europese
Commissie voor het verlenen van de derogatie. In de prognose van het
Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) zal Nederland onder het
fosfaatplafond blijven van 172,9 miljoen kilogram zoals afgesproken met
de Europese Commissie. Toch heeft de Staatssecretaris besloten de
invoering van fosfaatrechten door middel van een aanpassing van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

2

mestwetgeving in te willen voeren. Waarom kiest de Staatssecretaris nu al
voor deze rigoureuze maatregel? Welke aanwijzingen heeft de Staatssecretaris dat Nederland door het plafond zal gaan, zeker gezien het
buitengewoon hoge nutriëntengehalte in het ruwvoer (4,3 miljoen kilo
fosfaat) door uitzonderlijk gunstige weeromstandigheden over 2014? Zal
dit geen corrigerende factor zijn naar de toekomst toe? Zo nee, op basis
waarvan is de Staatssecretaris deze mening toegedaan? Kan de Staatssecretaris aangeven hoe er in de derogatiebeschikking en het afgesproken
plafond rekening wordt gehouden met dergelijke jaarlijkse fluctuaties?
Wordt hier in de berekening rekening mee gehouden?
In de huidige systematiek wordt er jaar op jaar gekeken naar de ontwikkeling van de fosfaatproductie. De leden van de VVD- fractie vragen zich
of een langjaargemiddelde niet beter op zijn plaats is, om zo jaarlijkse
uitschieters meer te middelen? Kan de Staatssecretaris nader op de
suggestie van de VVD-fractie ingaan om bijvoorbeeld uit te gaan van een
driejaarsgemiddelde? Dit geeft op dit moment ook iets meer ruimte zodat
welke maatregelen ook geïntroduceerd gaan worden meer onderbouwd
en voorbereid zijn.
Wat is de reden dat de Staatssecretaris vooruitlopend op definitieve cijfers
zinspeelt op maatregelen om de productie te beperken? Het afgelopen
jaar was een goed groeiseizoen waardoor de fosfaatproductie is gestegen.
Dit jaar is een ander jaar. Zijn deze vooruitzichten betrokken bij de
afweging van de Staatssecretaris?
De introductie van fosfaatrechten komt naast het stelsel van grondgebonden groei melkveehouderij. Kan de Staatssecretaris een bespiegeling
geven op de stapeling van maatregelen en de bijbehorende kosten die dit
voor de sector teweeg brengt?
De Wet verantwoorde groei melkveehouderij is geïntroduceerd met als
een van de argumenten dat deze wet noodzakelijk zou zijn om binnen het
fosfaatplafond te blijven. Kan de Staatssecretaris aangeven waarom dit
niet gelukt is, welk effect zij verwacht heeft en of zij bereid is deze wet en
de bijbehorende kosten te schrappen als zij volhardt in de introductie van
fosfaatrechten?
Bij de introductie van de Wet verantwoorde groei melkveehouderij zijn er
veel knelgevallen. Boeren die hun groei over enkele jaren wilden spreiden,
begonnen zijn met de bouw van een nieuwe stal, om vervolgens het
aantal dieren per jaar gestaag te laten groeien. Een keuze enerzijds vanuit
financieel economisch perspectief vormgegeven, anderzijds vanuit
diergezondheid (aanwas eigen vee). Deze ondernemers zijn geraakt door
de introductie van de Wet verantwoorde groei melkveehouderij, omdat zij
nogmaals geconfronteerd werden met aanvullende kosten (grond/
verplichte mestverwerking). Hoe kijkt de Staatssecretaris aan tegen de
situatie dat deze bedrijven wederom geconfronteerd zullen worden met
aanvullende wetgeving die wederom zal leiden tot kosten?
In de afgelopen jaren is er veel geïnvesteerd in innovatie rondom de
verwerking van mest. De verschillende sectoren zijn in staat om mineralenconcentraat te maken vanuit de mest, door fosfaat te onttrekken uit
mest. Kan de Staatssecretaris aangeven waarom deze innovaties nog
steeds gefrustreerd worden door de Brusselse wetgeving? Kan de
Staatssecretaris aangeven waarom de leden van de VVD-fractie lezen dat
zij zich onlangs sterk heeft gemaakt voor wederom een pilot? Klopt het dat
de Staatssecretaris nog niet heeft gepleit voor een ontheffing van de
voorwaarden die gesteld zijn? Waarom niet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

3

Kan de Staatssecretaris een overzicht geven per provincie waar het
grondwater niet aan de norm van <50 mg nitraat per liter voldoet? En kan
in ieder voorkomend geval aangegeven worden of de oorzaak van de
overschrijding in de landbouw of elders ligt? Heeft de Staatssecretaris
overwogen om specifiek beleid te formuleren voor die gebieden waar de
grondwaterkwaliteit nog niet op orde is? In hoeverre is er samenhang in
het beleid voor andere vervuilers (bijv. de invoer via de rivieren)? Kan de
Staatssecretaris dat onderbouwen? Zo nee, waarom niet?
Hoe kijkt de Staatssecretaris aan tegen de concurrentiepositie van de
Nederlandse veehouderij?
Kan de Staatssecretaris reflecteren op de gesprekken met de sector naar
aanleiding van haar voorgenomen besluit? Welke andere opties zijn
serieus besproken en hoe staat de sector tegenover de introductie van
fosfaatrechten? Heeft de Staatssecretaris de sector zelf gevraagd om
maatregelen te treffen? Zo nee, waarom niet?
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de fractie van de PvdA hebben met belangstelling kennisgenomen van de voorstellen van de Staatssecretaris om onder het fosfaatplafond te blijven. Zij hebben hier nog wel enkele vragen en opmerkingen
over.
In de brief van 2 juli 2015 (Kamerstuk 33 979, nr. 98) lezen de leden van de
PvdA-fractie het volgende: «Ik onderzoek de mogelijkheden om bij
afroming zodanig te differentiëren dat bedrijven naar rato van hun
bijdrage aan overschrijding van het plafond bijdragen aan de afroming.
De voorwaarden waaronder afroming kan worden toegepast behoeven
nog nadere uitwerking». Deze leden vragen de Staatssecretaris of zij al tot
een nadere uitwerking is gekomen. Zo nee, wanneer verwacht de
Staatssecretaris met deze nadere uitwerking te komen? De leden van de
PvdA-fractie dringen er op aan dat deze voorwaarden extensieve boeren
ontzien. De boeren die voldoende grond hebben om hun fosfaatproductie
zelf uit te kunnen rijden zouden wat de PvdA-fractie betreft een andere,
meer preferentiële positie moeten hebben ten opzichte van de intensieve
boeren. Zo stimuleren we de ontwikkeling van de grondgebonden
melkveehouderij.
De leden van de PvdA-fractie zouden graag zien dat we een ontwikkeling
richting meer grondgebondenheid, meer weidegang en dierenwelzijn
inzetten en dat we niet met een systeem eenzelfde ontwikkeling krijgen
zoals we ook gezien hebben bij dierrechten in bijvoorbeeld de varkenshouderij: dierrechten hebben daar juist tot een intensivering geleid. Deelt
de Staatssecretaris deze visie? Zo ja, welke mogelijkheden heeft ze binnen
het aanpakken van het fosfaatprobleem in de melkveehouderij om deze
ontwikkeling mogelijk te maken?
De leden van de PvdA-fractie zijn benieuwd naar de mogelijkheden om
een «fosfaatbank» in te stellen. Hierbij zien de leden van de PvdA-fractie
een systeem van niet verhandelbare fosfaatrechten voor zich, die
terugkeren naar deze fosfaatbank. Deze rechten kunnen vervolgens
worden uitgekeerd aan grondgebonden extensieve bedrijven. Deze leden
horen graag de reactie van de Staatssecretaris op dit idee.
De leden van de fractie van de PvdA maken zich zorgen om de toegenomen hoeveelheid mest die de sterke groei in de melkveesector heeft
veroorzaakt. De mestkelders op veel varkensbedrijven zitten vol. Vanwege
het grote aanbod van rundveemest is er een sterk afgenomen vraag naar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

4

varkensmest en moeten de varkensboeren hoge kosten maken om de
mest af te kunnen voeren. Die kosten drukken op de toch al slechte
financiële positie van de varkenshouders. De leden van de PvdA-fractie
maken zich zorgen om fraude met varkensmest. Kan de Staatsecretaris
aangeven of, en zo ja op welke wijze, het toezicht op het uitrijden en
verhandelen van mest de komende tijd wordt georganiseerd en eventueel
wordt geïntensiveerd?
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie zijn ontstemd over het hele wetgevingstraject
rondom de melkveehouderij. De Staatssecretaris heeft aangekondigd een
stelsel van fosfaatrechten in te willen voeren: de Kamer mag dus
binnenkort het derde wetsvoorstel binnen één jaar bespreken. De leden
van de SP-fractie zijn van mening dat er sprake is van bestuurlijke chaos,
een opeenstapeling van wetgeving en onbehoorlijk bestuur. Kan de
Staatssecretaris reflecteren op het proces? Is zij er zelf tevreden mee?
Kan de Staatssecretaris aangeven hoe lang het bestaan van het fosfaatplafond al bekend was op het departement? Waarom is er niks gedaan om
te voorkomen dat dit overschreden werd? In hoeverre waren de
problemen betreffende het overschrijden van het fosfaatplafond, de sterk
gestegen melkproductie en het inzakken van de melkprijs te voorzien naar
de mening van de Staatssecretaris? Erkent de Staatssecretaris dat als zij
van het begin af aan gestuurd had op echte grondgebonden groei, de
problemen voorkomen waren? Kan de Staatssecretaris heel exact
aangeven welke gegevens over de overschrijding van het fosfaatplafond
bekend waren op 24-4-2015? De leden van de SP-fractie vragen de
Staatssecretaris of zij bereid is de algemene maatregel van bestuur
grondgebonden groei melkveehouderijof de wet Verantwoorde groei
melkveehouderij te wijzigen en alsnog volledige grondgebonden groei
conform het verworpen amendement Smaling (Kamerstuk 33 979, nr. 55)
te verplichten of tenminste de mate van grondgebondenheid aan te
scherpen.
Kan de Staatssecretaris reageren op het artikel in de Boerderij «Nederland
overschrijdt ammoniakplafond» (zie http://www.boerderij.nl/Home/
Nieuws/2015/7/Nederland-overschrijdt-ammoniakplafond-2656272W/)?
Kan de Staatssecretaris uitleggen hoe het zit met het ammoniakplafond?
Klopt het dat dit overschreden is en hoe is de verdeling tussen varkens,
koeien en kippen in deze?
De leden van de SP-fractie willen graag weten wat de planning is voor het
verdere verloop van het traject betreffende de invoer van fosfaatrechten.
Wanneer moet het systeem van fosfaatrechten ingaan en wanneer moet
het in de Eerste danwel de Tweede Kamer behandeld zijn?
De leden van de SP-fractie zien dat er enkele maanden na het loslaten van
de melkquotering sprake is van lage melkprijzen, gestegen productie, een
half miljard extra steungeld, een overschreden fosfaatplafond en een roep
om het verslechteren van milieu en dierenwelzijnsstandaarden. Daarbij
worden ook nog eens de grondgebonden boeren gedupeerd in de
plannen voor fosfaatrechten van de Staatssecretaris. De leden van de
SP-fractie vragen zich af of dit de zegeningen zijn van de geliberaliseerde
melkmarkt. De leden van de SP-fractie concluderen: de liberalisering van
de melkveesector is, minder dan een half jaar na de afschaffing van de
melkquotering, mislukt en kent voornamelijk verliezers. De leden van de
SP-fractie zijn van mening dat het loslaten van de melkquotering een
historische vergissing was. Kan de Staatssecretaris reflecteren op het
loslaten van de melkquotering? Welke winst- en verliespunten ziet zij? De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

5

leden van de SP-fractie krijgen graag een helder overzicht over het
verloop van de melkprijzen voor de Nederlandse boer voor de afgelopen
12 maanden en voor de afgelopen 10 jaar.
De leden van de SP-fractie vragen of de Staatssecretaris in gesprek is met
het Centrum voor Landbouw en Milieu (CLM), de biologische boeren,
Vereniging tot Behoud van Boer en Milieu en Natuur & Milieu. Al deze
organisaties maken zich zorgen over de invoering van het fosfaatrechtensysteem en specifiek over de benadeling van extensieve grondgebonden
boeren. Ook de Noordelijke en de Groene Hart provincies zijn kritisch. Is
de Staatssecretaris in gesprek met deze groepen en is zij in gesprek met
de kritische provincies?
De leden van de SP-fractie constateren eveneens dat extensieve melkveehouders worden benadeeld door de voorstellen voor fosfaatproductierechten. Extensieve boeren worden op kosten gejaagd. Een boer die
genoeg land heeft om meer koeien te kunnen houden moet straks
fosfaatrechten kopen. De Staatssecretaris heeft de Kamer eerder
voorgespiegeld dat extensieve boeren niet gedupeerd zouden raken door
de snelle groeiers. Nu gebeurt dat wel. De Staatssecretaris had dit kunnen
voorkomen door de verworpen motie van de leden Dik-Faber en Smaling
(Kamerstuk 33 979, nr. 87) uit te voeren die vraagt om ruimte te reserveren
onder het sectorale fosfaatplafond voor extensieve grondgebonden
bedrijven. Waarom koos de Staatssecretaris voor de intensieve boeren?
Waarom liet zij het fosfaatplafond overschrijden zonder een reserve
marge aan te houden voor extensieve boeren? Erkent de Staatssecretaris
dat melkveehouders die genoeg grond hebben nu op kosten gejaagd
worden als ze extra koeien bijkopen, zelfs als ze daar genoeg grond voor
hebben? De leden van de SP-fractie vinden dit onrechtvaardig en vragen
de Staatssecretaris of ze dit wil herstellen.
Hoe gaat de Staatssecretaris voorkomen dat de melkproductie per koe zo
ver wordt opgevoerd dat dit schadelijk is voor de gezondheid of
levensduur van de koe? Waarom is niet gekozen voor een aantal liters per
hectare? Is de Staatssecretaris bereid alsnog fosfaatrechten te koppelen
aan een maximum aantal liters per hectare? Zo nee, hoe gaat ze
voorkomen dat de melkproductie per koe onverantwoord wordt
opgestuwd? Erkent ze dat het voorliggende systeem van productierechten
stuwt naar opvoering van melkproductie per koe? Is ze bereid met de
sector een maximum af te spreken?
De leden van de SP-fractie vinden het een goede stap dat de Staatssecretaris een ambitie voor weidegang heeft neergezet van 80% weidegang in
2020. Hoe gaat de Staatssecretaris behoud danwel toename van
weidegang garanderen? Wat gaat zij doen mocht het percentage
weidegang onverhoopt dalen? Begrijpen de leden van de SP-fractie goed
dat het hier gaat om het percentage weidegang van het aantal koeien (dus
niet het aantal bedrijven)? Onderschrijft de Staatssecretaris de definitie
van de Nederlandse Zuivel Organisatie van weidegang waarbij onder
weidegang wordt verstaan dat het melkvee in de periode van 1 april tot
1 oktober ten minste 120 dagen, minimaal zes uren per dag buiten in de
wei is? Streeft de Staatssecretaris er ook naar om het gemiddelde aantal
uren dat een koe per dag in de wei is niet te laten dalen? Is het percentage
weidegang over 2014 al bekend? Zo nee, wanneer wordt dit bekend?
Kan de Staatssecretaris onderstaande gegevens bevestigen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

6

Bedrijven met beweiding van melkkoeien naar aantal dagen met beweiding
Melkkoeien (geweid)
Aantal
dagen met beweiding

minder dan 120 dagen
120 tot 150 dagen
150 tot 180 dagen
180 tot 210 dagen
210 dagen en meer
Total

83445
296280
249376
307775
127848
1064724

% van totaal
7,8%
27,8%
23,4%
28,9%
12,0%
100,0%

Centraal Planbureau, 19-3-2015

Kan de Staatssecretaris een vergelijkbare tabel met de stand van zaken
d.d. 14-9-2015 geven?
De leden van de SP-fractie constateren dat de Staatssecretaris heeft
gekozen voor een systeem van fosfaatrechten. Waarom wordt niet
gekozen voor een vergunningstelsel? Is het immers niet zo dat bij het
uitgeven van een recht, de overheid vaak de portemonnee moet trekken
indien zij later minder rechten in de markt wil hebben? Kan de Staatssecretaris aangeven hoeveel het zou kosten om bijvoorbeeld 10% van de uit
te geven fosfaatrechten uit de markt te kopen voor de prijzen die nu
genoemd worden (2000–5.000 euro per koe, andere gaan zelfs uit van
16.000 euro), of die haar reëel lijken? Klopt het dat met de fosfaatrechten
die de Staatssecretaris volgens de door haar beschreven systematiek wil
uitgeven, er feitelijk meer fosfaat wordt uitgegeven dan het sector
productieplafond van de melkveehouderij? Voor hoeveel fosfaatproductie
worden er rechten uitgegeven volgens de systematiek van de Staatssecretaris? Is de Staatssecretaris van plan om een generieke korting door te
voeren op de uitgegeven fosfaatrechten, indien blijkt dat het (sectorale)
fosfaatplafond is overschreden? Hoe zou een generieke korting in zijn
werk gaan? Kan zij uitleggen hoe de generieke korting bij de melkquota
indertijd ging? Als een generieke korting van melkquota of fosfaatrechten
juridisch mogelijk is, is dan ook een generieke korting op varkensrechten
of pluimveerechten mogelijk? Zo nee, waarin zit dan het verschil? Is de
Staatssecretaris bereid om – indien een korting noodzakelijk blijkt –
intensieve bedrijven meer te korten dan extensieve bedrijven? Welke
mogelijkheden en moeilijkheden ziet ze hierbij? Is de Staatssecretaris
bereid grondgebonden bedrijven bij een eventuele korting geheel te
ontzien?
Een ander voordeel van het uitgeven van vergunningen in plaats van
rechten is volgens de leden van de SP-fractie dat bij vergunningen
gemakkelijk voorwaarden gesteld kunnen worden betreffende bijvoorbeeld duurzaamheid of dierenwelzijn. Is de Staatssecretaris van plan om
uitgifte van fosfaatrechten voorwaardelijk te maken aan bijvoorbeeld
weidegang of mate van grondgebondenheid? Welke mogelijkheden zijn er
om voorwaarden aan fosfaatrechten te verbinden? Zijn er mogelijkheden
om alsnog duurzaamheidsvoorwaarden te verbinden aan dierrechten?
Hoe ziet Staatssecretaris verhandelbaarheid? Wil ze de mogelijkheid om
voorwaarden te stellen bij productierechten bij voorbaat uitsluiten? De
leden van de SP-fractie krijgen graag een inhoudelijke reactie op het
CLM-plan voor een fosfaatbank. Onderschrijft de Staatssecretaris dat bij
een systeem van niet verhandelbare rechten, de Staatssecretaris veel
gemakkelijker kan sturen, door rechten preferentieel uit te geven,
bijvoorbeeld aan boeren met weidegang en boeren die grondgebonden
werken? Welke mogelijkheden zijn er om de verhandelbaarheid van
varkensrechten te stoppen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

7

De leden van de SP-fractie krijgen ook graag een reactie op de
mogelijkheid om naast het CLM-systeem van onverhandelbare fosfaatrechten, een eenmalige opkoop door melkveehouders van varkensrechten
mogelijk te maken, waarbij de overgekochte varkensrechten worden
omgezet in niet verhandelbare fosfaatrechten.
De leden van de SP-fractie krijgen graag een nadere uitleg over de twee
referentiedata die de Staatssecretaris in haar brief noemt, want het is hen
niet helder. Wanneer wordt gerekend met de een en wanneer met de
ander? De leden van de SP-fractie zien het liefst een referentiedatum
verder terug omdat de snelle groeiers en de intensiverende bedrijven
beloond worden met het beleid van de Staatssecretaris voor hun
groeispurt vanaf 2013. Welke juridische mogelijkheden en onmogelijkheden ziet de Staatssecretaris voor een eerdere referentiedatum voor de
uitgifte van fosfaatrechten? Welke juridische mogelijkheden en onmogelijkheden ziet de Staatssecretaris voor het gebruiken van een eerdere
referentiedatum voor het doorvoeren van een generieke korting indien dit
aan de orde is? Wat zijn de mogelijkheden van het koppelen van de
uitgifte van fosfaatrechten aan grond (de mate van grondgebondenheid)?
Wat is de visie van de Staatssecretaris op het overhevelen van productierechten vanuit de varkenssector naar de melkveehouderij? Kan ze de vooren nadelen schetsen? Kan zij daarbij ingaan op het scenario waarbij de
melkveehouders rechten opkopen uit de varkenshouderij en op het
scenario waarbij de overheid dit doet? Onderschrijft de Staatssecretaris
dat er een noodzaak is voor sanering van de varkenshouderij? Zo ja, welk
percentage krimp (in aantal bedrijven of varkens) zou voor de sector
wenselijk zijn volgens de Staatssecretaris? Hoeveel bedrijven zouden naar
schatting bereid zijn mee te doen aan een regeling? Hoeveel verouderde
stallen zijn er? Welk percentage bedrijven doet mee aan de Regeling
ontheffing productierechten Meststoffenwet (POR-regeling)? Hoeveel
varkens- en pluimveerechten zijn er nu in de markt, en hoeveel inclusief
de POR-regeling? Geeft de POR-regeling ook recht op een volwaardig
pluimvee- of varkensrecht die – als de overheid deze uit de markt wil
nemen – teruggekocht moet worden? Wat is de actuele waarde van
respectievelijk een pluimveerecht en een varkensrecht? Kan de Staatssecretaris aangeven hoe de prijsontwikkeling van de rechten de afgelopen
jaren is verlopen? Wat is volgens de Staatssecretaris een reële inschatting
van de prijs van een melkveefosfaatrecht? Wat zou de Staatssecretaris een
wenselijke bandbreedte vinden voor de prijs van melkveefosfaatrechten?
Hoeveel varkenshouders doen mee aan stoppersregeling uit de Wet
ammoniak en veehouderij en om hoeveel varkens gaat het? Voor hoeveel
procent van de ammoniak- en fosfaatuitstoot zijn de deelnemers uit de
stoppersregeling verantwoordelijk? De Staatssecretaris heeft eerder
gezegd dat het niet eenvoudig is om de stoppersregeling nog sneller af te
bouwen. Kan de Staatssecretaris aangeven waar zij de problemen in ziet?
Zijn er kosten gemoeid met stoppen met de stoppersregeling? Zo ja,
hoeveel en hoe zit dit juridisch? Hoeveel zou het kosten om van alle
deelnemers aan de stoppersregeling de varkensrechten terug te kopen?
Hoeveel zou het kosten om de varkenshouderij met bijvoorbeeld 10% te
saneren?
Stel er wordt besloten de varkenshouderij gedeeltelijk te saneren – door
uitkoop vanuit de overheid danwel door melkveehouders rechten te laten
opkopen – met welke mededingingsregels en richtlijnen moet dan
rekening gehouden worden? Welke voorbeelden zijn er uit het verleden in
deze? Welke precedenten zijn er voor de uitkoop van dierrechten? Wat
kostte ons dit en hoe was dit geregeld? Is dit voorgelegd aan de Europese
Commissie en wat was de reactie?
Als tot een overheveling van varkensrechten naar melkveefosfaatrechten
besloten zou worden, hoe zou dan voorkomen moeten worden dat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

8

varkenssector weer opnieuw naar de huidige proporties terug groeit? Ziet
de Staatssecretaris het als een mogelijkheid om van de overhevelende/
stoppende varkenshouders te eisen dat ze hun vergunningen inleveren?
Ziet de Staatssecretaris het als een mogelijkheid om van de
overhevelende/stoppende varkenshouders te eisen dat de stallen worden
gesloopt?
Kan de Staatssecretaris in een meerjaren tabel aangeven hoe de kosten
voor mestafvoer zich voor een gemiddeld varkensbedrijf hebben
ontwikkeld (dus graag zowel de kosten per eenheid af te voeren mest als
de hoeveelheid mestproductie op een gemiddeld bedrijf)? Erkent de
Staatssecretaris dat varkensbedrijven duizenden tot tienduizenden euro’s
meer per jaar kwijt zijn door de gestegen kosten van mestafvoer ten
opzichte van vorig jaar? Hoeveel varkensbedrijven zouden wel boven de
streep uitgekomen zijn als ze de gestegen kosten van mestafvoer niet
hadden hoeven ophoesten? Kan de Staatssecretaris aangeven in hoeverre
een gemiddeld varkensbedrijf de afgelopen 10 jaar winst of verlies heeft
gedraaid? Welk deel van de prijs van varkensvlees komt bij de boer
terecht? Welke recente onderzoeken zijn hierover?
Kan de Staatssecretaris nogmaals onderschrijven dat verlaging van
milieustandaarden of dierenwelzijn niet aan de orde zal zijn als reactie op
de boerenprotesten?
De leden van de SP-fractie vragen met hoeveel kilo de fosfaatproductie
van de melkveehouderij wordt verminderd door de verlaging van het
fosfaatgehalte in mengvoer, zoals onlangs afgesproken door de zuivelsector en de mengvoerfabrikanten? Is een verdere verlaging haalbaar (ook
met oogpunt op diergezondheid) en te verwachten?
Kan de Staatssecretaris aangeven hoe groot de fosfaatproductie van
grondgebonden melkveebedrijven is en hoe groot die kan zijn gezien de
fosfaatgebruiksruimte op deze bedrijven? Wat is de niet gebruikte
fosfaatruimte van deze bedrijven in de diverse provincies?
De leden van de SP-fractie vragen of de Staatssecretaris kan aangeven in
welke provincies of regio’s de totale fosfaatruimte op melkveebedrijven
niet toereikend is voor de mest van de melkveehouderijen? Is de
Staatssecretaris bereid van ad-hoc beleid te gaan naar een langjarige,
heldere en maatschappelijk breed gedeelde visie op de melkveesector?
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de productie
begrenzende maatregelen in de melkveehouderij van het kabinet.
De leden van de CDA-fractie concluderen dat de toegevoegde waarde van
het totale agrocomplex 48 miljard euro bedroeg in 2013. Het enorme
economische belang van het agrocomplex voor Nederland mag daarmee
duidelijk zijn. Binnen het totale agrocomplex is het grondgebondenveehouderijcomplex het grootst in termen van toegevoegde waarde en
werkgelegenheid. Daarbij hangt ongeveer 70% van de werkgelegenheid in
het agrocomplex samen met de export. Deze leden constateren dat het
belang van de export op het moment licht afneemt. Dat zou verdere
gevolgen kunnen hebben voor de Nederlandse werkgelegenheid. De
leden vragen welke concrete acties dit kabinet onderneemt om de
werkgelegenheid te verbeteren in het agrocomplex.
De onderhandelingen over de actieprogramma’s ten behoeve van de
Nitraatrichtlijn met de Europese Commissie zijn achter gesloten deuren en
daarom kunnen Kamerleden onmogelijk het kabinet voldoende controleren over zijn inzet en de voorwaarden die door de Europese Commissie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

9

worden gevraagd. Het zou het ten goede komen van het vertrouwen in de
democratie van Nederland en de Europese Unie als deze onderhandelingen transparanter zouden worden. De leden van de CDA-fractie
verzoeken daarom de Staatssecretaris om bij de Europese Commissie aan
te dringen op een transparanter proces en maatregelen daartoe te nemen.
Is de Staatssecretaris daartoe bereid? Daarnaast verzoeken deze leden de
Staatssecretaris om openheid te geven over de onderhandelingen door de
correspondentie met de Europese Commissie en het Nitraatcomité te
delen met de Kamer. Is de Staatssecretaris hiertoe ook bereid?
De leden van de CDA-fractie stellen vast dat de kwaliteit van het water in
Nederland in positieve mate toeneemt, en dat het aantal overschrijdingen
van fosfaat- en stikstofwaarden in het oppervlaktewater afnemen. Hoe
bekijkt de Staatssecretaris het door haar voorgestelde middel van
fosfaatrechten dat iedere melkveehouder sterk zal raken in zijn bedrijfsstructuur, met het oog op het doel van de Nitraatrichtlijn te weten de
waterkwaliteit onderwijl er in het overgrote deel van het land geen
overschrijdingen van fosfaatnormen in het oppervlaktewater zijn? Deelt de
Staatssecretaris de mening van de leden van de CDA-fractie dat dit middel
disproportioneel is? Deelt de Staatssecretaris de mening van deze leden
dat de Brusselse bureaucratie met de huidige toepassing van de Nitraatrichtlijn totaal uit de bocht vliegt? Ziet de Staatssecretaris in dat de
volledig niet transparante totstandkoming van het middel, te weten het
vijfde actieprogramma Nitraatrichtlijn en het gebrek aan een directe
relatie tussen het middel en het doel te weten het fosfaatplafond en de
waterkwaliteit, ervoor zorgen dat er geen draagvlak is bij melkveehouders
voor de door de Staatssecretaris voorgestelde maatregel van fosfaatrechten?
De leden van de CDA-fractie vragen of bij de onderhandelingen over het
vijfde actieprogramma er gesproken is over de achterhaaldheid van het
fosfaatplafond. Is de Staatssecretaris het met deze leden eens dat ten
algemene de verwerking van mest leidt tot minder druk op de Nederlandse mestmarkt? Zo nee, waarom niet? Is de Staatssecretaris het met de
leden van de CDA-fractie eens dat het fosfaatplafond in bepaalde mate
zou moeten worden gecorrigeerd aan de hand van de in Nederland
verplichte mestverwerking?
Voor de leden van de CDA-fractie was het behouden van de productierechten in de pluimvee- en de varkenshouderij, tegen de afspraken met de
sector in, één van de redenen om het door de Staatssecretaris onderhandelde actieprogramma Nitraatrichtlijn 2014–2017 onvoldoende te vinden.
De leden van de CDA-fractie willen graag dergelijke uitkomsten vermijden
bij het volgende actieprogramma. De leden van de CDA-fractie vragen
daarom de Staatssecretaris om uiteen te zetten hoe de voorbereidingen
voor de onderhandelingen voor het volgende actieprogramma vorm
worden gegeven. Is zij daartoe bereid? Hoe denkt de Staatssecretaris
daarbij aan het wijzigen van het actieprogramma in verschillende delen
van het land zoals in andere lidstaten veelal het geval is? De leden van de
CDA-fractie achten dat op weg naar het volgende actieprogramma
verandering van koers nodig is en dat daarbij voorbereiding komt kijken.
Is de Staatssecretaris dit eens met deze leden? Zo nee, waarom niet?
Vooropgesteld, de leden van de CDA-fractie zijn nog onvoldoende
overtuigd van de noodzaak en proportionaliteit van de invoering van
fosfaatrechten in de melkveehouderij. In haar brief van 2 juli jl. geeft de
Staatssecretaris aan dat het fosfaatplafond wordt overschreden en dat zij
daarom fosfaatrechten invoert. Wat is de definitieve fosfaatproductie in
2014 geweest? Kan de Staatssecretaris onderbouwen in welke mate het
fosfaatplafond in 2015 wordt overschreden, zo vragen de leden van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

10

CDA-fractie. Kan de Staatssecretaris dit afzetten tegen het langjarige
gemiddelde? Neemt de stijging van het aantal koeien af sinds de brief van
de Staatssecretaris van 2 juli jl.? In 2009 overschreed Nederland het
fosfaatplafond, maar toen was er geen sprake van dat er onmiddellijk
vergaande voorstellen aan de Europese Commissie gedaan dienden te
worden. In hoeverre geeft de Europese Commissie Nederland de ruimte
om adequaat te anticiperen op het daadwerkelijk overschrijden van het
fosfaatplafond?
De leden van de CDA-fractie stellen vast dat de familiebedrijven in de
Nederlandse melkveehouderij op dit moment te kampen hebben met
slechte melkprijzen en dat ondertussen dit kabinet komt met nieuwe
lastenverzwaringen door het invoeren van een systeem van fosfaatrechten. Is de Staatssecretaris het eens met de leden van de CDA-fractie
dat fosfaatrechten een kostenverhoging met zich meebrengen voor
melkveehouders, waardoor geen geld over is voor investeringen in
verdere duurzaamheid en dierenwelzijn? Heeft de Staatssecretaris een
analyse laten maken van de economische gevolgen van het voornemen
tot invoering van fosfaatrechten? Zo nee, waarom niet? Is de Staatssecretaris het met deze leden eens dat bij het bepalen van het Nederlandse
fosfaatplafond met de geplaatste productie in Nederland gerekend moet
worden? En dat het fosfaat dat buiten de Nederlandse landbouw wordt
geplaatst van het fosfaatplafond dient afgetrokken te worden? Zo nee,
waarom niet? Kan de Staatssecretaris verduidelijken wat de daadwerkelijke fosfaatbelasting is van de melkveehouderij?
De leden van de CDA-fractie vragen de Staatssecretaris wat dit kabinet
eigenlijk beoogt met de mogelijke invoering van fosfaatrechten. Kan de
Staatssecretaris aangeven welke artikelen uit de derogatiebeschikking of
andere Europese richtlijnen Nederland hiertoe verplichten? Kan de
Staatssecretaris aangeven waarom Nederland indertijd een productieplafond heeft afgesproken? Kan de Staatssecretaris toelichten waarom er
destijds gekozen is voor 2002 als referentiejaar? Kan de Staatssecretaris
precies aangeven welk doel met het introduceren van fosfaatrechten
gehaald gaat worden? Nederland heeft toch al bepalingen en regelgeving
rondom gebruiksnormen, evenwichtsbemesting etc.? De leden van de
CDA-fractie hebben in het verleden geopperd om een langjarig gemiddelde (bijvoorbeeld drie c.q. vijf jaar) te gebruiken bij het beoordelen van
het overschrijden van het fosfaatplafond. In 2014 zijn bijvoorbeeld de
omstandigheden met betrekking tot onttrekking van fosfaat uit de bodem
anders dan in andere jaren geweest.
Vindt de Staatssecretaris het te rechtvaardigen dat na het opleggen van
mestverwerking in 2013 met de wijziging van de Meststoffenwet en het
opleggen van grondgebonden groei begin 2015 met de Wet verantwoorde
groei melkveehouderij, de Staatssecretaris nu weer nieuwe eisen wil
opleggen aan de melkveehouderij? Hoe is een stapeling van regels, zoals
verplichte mestverwerking en grondgebondenheid te rijmen met de
invoering van fosfaatrechten? Als fosfaatrechten ingevoerd zouden
worden, wat is dan nog het belang van verplichte mestverwerking voor de
melkveehouderij? Hoe kijkt de Staatssecretaris naar haar eigen verantwoordelijkheid als betrouwbaar bestuurder in deze? Deelt de Staatssecretaris de mening van de leden van de CDA-fractie dat dit kabinet de
afgelopen jaren duidelijk heeft gemaakt dat bedrijven zich mogen
ontwikkelen mits ze voldoende grond hebben of de mest verwerken? Zo
nee, waarom niet? Behoort een aanpassing van de Wet verantwoorde
groei melkveehouderij ook nog tot de mogelijkheden in plaats van een
nieuwe wet met fosfaatrechten? Zo nee, waarom niet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

11

In het verslag van een schriftelijk overleg (Kamerstuk 33 979 nr. 93) over
de algemene maatregel van bestuur grondgebonden groei melkveehouderij gaf de Staatssecretaris op vragen van de leden van de CDA-fractie
aan dat «ondernemers konden vanaf 2013 weten dat van ongebreidelde
groei geen sprake kon zijn». Kan de Staatsecretaris aangeven wat deze
opmerking in de praktijk voor de melkveehouderij voor gevolgen heeft?
Kan de Staatssecretaris ook jurisprudentie overleggen die haar
beweringen juridisch ondersteunen? Kan de Staatssecretaris aangeven
wat de samenhang wordt met betrekking tot de melkveefosfaatreferentie
en haar voornemen tot het invoeren van fosfaatrechten? Hoe gaat het
opeenstapelen van wetgeving in de praktijk uitwerken, zo vragen de leden
van de CDA-fractie. Tijdens de behandeling van de Wet verantwoorde
groei melkveehouderij heeft de Staatssecretaris aangegeven dat
voorkomen moet worden dat de melkveefosfaatreferentie vrij verhandelbaar wordt. Door het kabinet werd gesproken over voorkomen dat het
marktwaarde krijgt en het kabinet niet beticht wilde worden van het geven
van ongerechtvaardigde staatssteun. Kan de Staatssecretaris hier nog
eens op reflecteren in het licht van mogelijke invoering fosfaatrechten?
Over het aangenomen amendement Geurts c.s. (Kamerstuk 33 979 nr. 59)
met betrekking tot overdracht aan een bloed- of aanverwant is ook
discussie geweest over mogelijke staatssteun. Hoe verhoudt deze mening
van de Staatssecretaris zich met het voorstel van de Staatssecretaris om
fosfaatrechten in te voeren?
Wat is de reactie van de Staatssecretaris als de leden van de CDA-fractie
haar de stelling voorleggen dat het onterecht is dat extensieve bedrijven
in moeten leveren voor de intensieve bedrijven? Hoe valt het te rechtvaardigen dat melkveehouders met voldoende grond voor hun eigen
mestafzet fosfaatrechten zouden moeten aanschaffen om te mogen
uitbreiden? Als de Staatssecretaris haar plan voor fosfaatrechten doorzet,
is zij dan voornemens om extensieve bedrijven en relatief kleine familiebedrijven te ontzien? Zo nee, waarom niet? Het aantal koeien en het aantal
hectaren in eigendom of in gebruik zijn toch de norm en bepalen toch of
er sprake is van een fosfaattekort of -overschot, zo vragen deze leden?
De leden van de CDA-fractie hebben contact gehad met vele en diverse
familiebedrijven die onevenredig getroffen zouden worden door de
invoering van fosfaatrechten. Deze leden hoorden regelmatig dat deze
families het gevoel hebben dat ze «een huis mochten bouwen en
daarvoor alle vergunningen hadden maar dat ze tijdens de bouw te horen
kregen dat ze er niet in mogen gaan wonen». Wat is de Staatssecretaris
voornemens te gaan doen voor bedrijven die in het bezit zijn van alle
benodigde vergunningen, zoals de Natuurbeschermingswetvergunning,
milieu en bouwvergunningen, en gefinancierd zijn maar nog niet een volle
bezetting hebben gehad van hun stal? Deze families hebben reeds een stal
gebouwd voor de toekomst, volgens de Maatlat Duurzame Veehouderij,
maar hebben op dit moment een bezettingsgraad lager dan 80 procent. Zij
willen c.q. moeten de komende twee jaren groeien naar 100 procent
bezettingsgraad. Deze families hebben geen financiële ruimte om naast de
mestverwerking en grondverwerving ook nog fosfaatrechten te kopen. Is
de Staatsecretaris bereid voor die groep bedrijven die alle vergunningen,
financiering en reeds gebouwd hebben een minimale bezetting van 90
procent mogelijk te maken, zo vragen de leden van de CDA-fractie.
Indien de Staatssecretaris besluit tot korten op fosfaatrechten, zijn de
leden van de CDA-fractie benieuwd op welke gronden dat zou gaan plaats
vinden. Gaat de Staatssecretaris bijvoorbeeld bedrijven waarvan het
fosfaatoverschot ten opzichte van referentiejaar 2013 niet is toegenomen
ontzien? Gaat de Staatssecretaris bezien of gestaffelde korting bij
overschot bedrijven ten opzichte van referentiejaar 2013 mogelijk is?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

12

Wordt overdracht van fosfaatrechten mogelijk? Zo ja, op welke wijze?
Behoort het instellen van een fosfaatbank ook tot de mogelijkheden?
Worden te verkopen fosfaatrechten bij overdracht afgeroomd met een
bepaald percentage? Zo ja, met welk percentage? Zo nee, waarom niet?
Worden fosfaatrechten vrij verhandelbaar en fiscaal afschrijfbaar? Zijn
fosfaatrechten te verhuren? Zo ja, te verhuren met of zonder grond? Hoe
worden de fosfaatrechten bepaald als op een bedrijf ook rosé kalveren,
zoogkoeien en vleesstieren voorkomen? Bestudeert de Staatssecretaris
ook de mogelijkheid om ondernemers met gemengde bedrijven de
mogelijkheid te bieden varkens- en pluimvee productierechten om te
wisselen naar fosfaatrechten? Zo nee, waarom niet? Fosfaat is toch fosfaat
of het nu van een rund, varken of kip is? De leden van de CDA-fractie zijn
van mening dat bij een eventuele invoering van fosfaatrechten het direct
korten van bedrijven voorkomen moeten worden. Dit geldt temeer voor
extensieve bedrijven en bedrijven met latente ruimte. Deze bedrijven
zouden volgens de plannen van dit kabinet fosfaatrechten moeten
aankopen om nog niet gebruikte mestplaatsingsruimte te mogen
benutten.
Zou de Staatssecretaris kunnen reageren op het artikel «fosfaatbeleid
staat haaks op metingen in milieu» in V-focus, zo vragen de leden van de
CDA-fractie (zie: http://www.v-focus.nl/2015/09/fosfaatbeleid-staat-haaksop-metingen-in-milieu/)? Is de Staatssecretaris het eens met de conclusies
van het onderzoek van V-focus? Zo nee, waarom niet? Zo ja, hoe gaat de
Staatssecretaris haar beleid hier op aanpassen? Zou de Staatssecretaris
ook kunnen ingaan op het artikel «Fosfaatrechten – waar doen we het
eigenlijk voor?» (zie http://www.mestportaal.nl/2015/fosfaatrechten-waardoen-we-het-eigenlijk-voor/)?
Hoe draagt het invoeren van fosfaatrechten bij aan de stimuleren c.q.
behouden van weidegang, agrarisch natuurbeheer en verantwoord
bodembeheer, zo vragen de leden van de CDA-fractie.
Heeft de Staatssecretaris wel eens gesproken met de voerleveranciers in
Nederland over de mineralenproblematiek in de landbouw en is er wel
eens gesproken over het retour nemen van mineralen en fosfaat door
voerleveranciers? Zo nee, waarom niet? Zo ja, wat waren de uitkomsten
van deze gesprekken?
De leden van de CDA-fractie willen de Staatssecretaris de volgende casus
voorleggen:
Een landgoed met pachtboerderijen heeft de afgelopen jaren een
toekomstvisie gemaakt.
De toekomstvisie is mede gemaakt naar aanleiding van de ligging in en
nabij Natura 2000-gebieden. Voor pachtboerderij A is op basis van deze
toekomstvisie besloten de rosé kalveren om te zetten naar een grondgebonden extensieve melkveehouderij. Ondertussen zijn sinds september
2014 de milieuvergunning en de Natuurbeschermingswetvergunning
beide omgezet naar melkvee. De Wet verantwoorde groei melkveehouderij geeft waarschijnlijk geen onoverkomelijke problemen voor deze
pachtboerderij A. Echter invoeren van fosfaatrechten duidelijk wel. Wat
biedt de Staatssecretaris dit bedrijf voor toekomstsperspectief, zo vragen
de leden van de CDA-fractie. Zou dit bedrijf weer moeten omschakelen
naar rosé kalveren? Zou latente ruimte mogen worden benut bij de
voorgenomen invoering van fosfaatrechten, zo vragen deze leden. Welk
advies heeft de Staatssecretaris voor dit bedrijf?
Daarnaast nog enkele vragen van de leden van de CDA-fractie in relatie tot
de mestwetgeving. Hoe gaat de Staatssecretaris om met de kringloopwijzer, zo vragen de leden van de CDA-fractie. Is het de Staatssecretaris

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

13

bekend dat extensieve bedrijven, die hun eigen voer telen, in de kringloopwijzer benadeeld lijken te worden? Hoe wil de Staatssecretaris dit
voorkomen, zo vragen deze leden.
De leden van de CDA-fractie vragen welke inzet het kabinet heeft met
betrekking tot de mestverwerkingspercentages 2016. Verder verhogen van
de percentages betekent lastenverzwaring en dat is in het huidige
economische klimaat niet voor de hand liggend. Kan er inzicht gegeven
worden in de verwachte verwerkingscapaciteit in de gebieden Oost, Zuid
en Overig? Op dit moment zet de sector in op export van de dikke
fosfaatrijke fractie uit gescheiden mest. In de praktijk blijkt dan dat de
dunne stikstofrijke fractie, voor de Nederlandse markt beschikbaar is.
Derogatie voor mineralenconcentraat kan volgens de leden van de
CDA-fractie hiervoor een oplossing bieden. Wat is de inzet van het kabinet
op deze punten? Is de Staatssecretaris bereid flexibele uitrijtijden te
betrekken bij haar voornemen tot invoering van fosfaatrechten? Is de
Staatssecretaris bereid, gezien de verouderde cijfers die zijn gebruikt bij
de onderhandelingen van het vorige actieprogramma, een verhoging van
de aanwendnorm te betrekken bij de invoering van fosfaatrechten? Zo
nee, waarom niet?
In Nederland zijn er diverse pensioengerechtigde ondernemers die uit
fiscaal oogpunt actief ondernemer willen blijven en daarom hun land niet
willen verpachten. Wel wordt er op deze grond dierlijke mest aangevoerd
en gras c.q. mais verbouwd wat weer wordt verkocht c.q. teruggeleverd
aan veehouders. De huidige meststoffenwetgeving voorziet niet in deze
situatie als voorwaarde voor grondgebondenheid. De leden van de
CDA-fractie hebben al eerder een pleidooi gehouden om deze
zogenaamde «mest-voercontracten» en bijbehorende hectares mee te
laten tellen als mogelijke verantwoording ten behoeve van grondgebondenheid. Is de Staatssecretaris nu ook bereid hier serieus naar te kijken, zo
vragen deze leden.
Is de Staatssecretaris bereid het Vlaamse model (zie http://www.vcmmestverwerking.be/) ook in Nederland in te voeren? Volgens de leden van
de CDA-fractie zouden kennis en vergunningverlening hiermee verbeterd
en versneld kunnen worden.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie maken zich zorgen over de ontwikkelingen in
de melkveehouderij sinds het opheffen van het melkquotum. Zij willen
benadrukken dat eventuele steunmaatregelen moeten toewerken naar een
duurzame hervorming van de sector die zorgt voor toekomstbestendigheid. Het opnieuw instellen van melkquota, het verhogen van
interventieprijzen en maatregelen die geen rem zetten op verdere
schaalvergroting doen dat geen van allen.
De leden van de D66-fractie vragen in hoeverre de Wet verantwoorde
groei melkveehouderij, en onderliggende algemene maatregel van
bestuur, daadwerkelijk tot verantwoorde groei heeft geleid. Zij verkrijgen
daarop graag een reactie van de Staatssecretaris. Het feit dat de Staatssecretaris wegens groei van de melkveehouderij nu moet ingrijpen om de
fosfaatproductie te beperken omwille van dreigende overschrijding van
het met de Europese Commissie afgesproken fosfaatplafond doet de aan
het woord zijnde leden anders vermoeden. Welke consistentie ziet zij
hierin? Welke lessen voor toekomstig beleid trekt zij hieruit?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

14

De leden van de D66-fractie vragen of de Staatssecretaris met cijfers van
CBS of met het early warning systeem al preciezer dan in haar brief van
2 juli jl. kan aangeven hoeveel de fosfaatproductie in 2015 al is gestegen
en, zonder aanvullend beleid, naar verwachting gaat stijgen tot 2020? Wat
zijn de jongste prognoses?
De leden van de D66-fractie vragen in het kader van de fosfaatrechten, die
de Staatssecretaris zich voorneemt in te voeren, hoe een nitraatrichtlijn
een grondslag voor een fosfaatplafond kan zijn. In haar brieven stelt de
Staatsecretaris immers dat het fosfaatplafond voortkomt uit die richtlijn,
het vijfde actieprogramma en de derogatiebeschikking. De aan het woord
zijnde leden vernemen graag precies hoe beide zich tot elkaar verhouden.
In het bijzonder zijn zij benieuwd hoe uit de genoemde documenten de
rechtsgrond van het fosfaatplafond volgt, op welke wijze de hoogte van
het plafond is vastgesteld, van wiens zijde op welk moment in welk
gremium voorgesteld is een fosfaatplafond in te voeren met welke hoogte
en, indien dit in het kader van onderhandelingen was, wat de reden voor
dit voorstel was. Voorts zijn zij benieuwd met welke andere lidstaten de
Europese Commissie een fosfaatplafond heeft afgesproken en op welke
grondslag dat gebeurd is?
De leden van de D66-fractie vragen welke ruimte om te groeien melkveebedrijven voor zichzelf kunnen creëren indien zij effectief sturen op
fosfaatefficiëntie. Kan de Staatssecretaris daartoe een overzicht geven van
enkele veelvoorkomende of innovatieve manieren om fosfaatproductie te
verminderen? En kan zij daarbij toelichten hoeveel procent reductie elk
van die maatregelen gemiddeld tot gevolg heeft of kan hebben?
De leden van de D66-fractie vragen om een analyse van de Staatssecretaris hoe de verscheidene ten behoeve van de bescherming van natuur en
milieu opgestelde stelsels, zoals het Programma Aanpak Stikstof en
fosfaatrechten, zich tot elkaar verhouden. In hoeverre worden en zijn
stelsels voor stikstof, fosfaatproductie en -afzet goed op elkaar af te
stemmen voor melkveebedrijven? Wat wordt eraan gedaan deze
systemen zo goed mogelijk in elkaars verlengde te leggen?
De leden van de D66-fractie krijgen berichten van bezorgde boeren die
vrezen dat ondanks dat in hun regio nog ontwikkelruimte zou zijn, zij
straks beperkt worden omwille van intensievere melkveehouderij elders in
het land. Zij vragen zich daarom af in welke mate bij de ontwikkeling van
een stelsel van fosfaatrechten de Staatssecretaris voornemens is met
regionale verschillen rekening te houden. De aan het woord zijnde leden
kunnen zich voorstellen dat gedifferentieerd wordt naar gelang de
dichtheid aan melkveebedrijven in een gebied en de aanwezigheid van
kwetsbare natuur. Hoe ziet de Staatssecretaris dit?
De leden van de D66-fractie vragen of de invoering van fosfaatrechten tot
ongewenst neveneffect kan hebben dat melkveebedrijven jongvee
afstoten en deze uit andere landen gaan importeren. Jongvee stoot
immers wel fosfaat uit, maar levert nog geen melk op. Nadelig aan een
dergelijke omslag zou zijn dat diertransporten over langere afstand
toenemen, evenals het risico op dierziektes. Hoe wil de Staatssecretaris dit
scenario ondervangen in haar voorgenomen fosfaatrechtenstelsel?
Vragen en opmerkingen van de leden van de ChristenUnie-fractie
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van de brief vooruitlopend op een wetsvoorstel tot wijziging van
de Meststoffenwet ter introductie van een productiebegrenzing in de
melkveehouderij in de vorm van fosfaatrechten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

15

Er is sprake van een moeilijke situatie in de melkveehouderij, als gevolg
van lagere export naar landen als China en Rusland en hoge investeringen
in extra dieren/productiecapaciteit, anticiperend op het tijdperk na de
melkquotering. Vanwege de lage melkprijs is de situatie voor steeds meer
melkveehouders nijpend, zeker voor hen die anticiperend op de
afschaffing van de melkquotering flink hebben geïnvesteerd.
Tegelijkertijd dreigt nu een overschrijding van het nationale fosfaatproductieplafond over 2014 en 2015, waar de melkveehouderij een grote
bijdrage aan levert. De dreigende overschrijding van het plafond baart de
leden van de ChristenUnie-fractie zorgen, niet alleen vanwege de
milieuproblematiek die daarmee gepaard gaat en de derogatie die op het
spel staat, maar ook vanwege het feit dat de solidariteit binnen de sector
ver te zoeken lijkt. Grote intensieve bedrijven met weinig grond komen nu
in de problemen, maar tegelijkertijd dreigen de groeimogelijkheden voor
de grondgebonden extensieve bedrijven ook in de knel te komen.
De leden van de ChristenUnie-fractie begrijpen dat de Staatssecretaris
kiest voor een nadere regulering van de fosfaatproductie in de melkveehouderij. Deze leden hebben, gelet op de balans tussen voor- en nadelen,
begrip voor het feit dat het kabinet daarbij kiest voor het instrument van
fosfaatrechten. Wel hebben deze leden behoefte aan een goede argumentatie bij deze keuze, zodat de visie van het kabinet op een duurzame
melkveehouderij en de uitgangspunten bij de toepassing van dit
instrument helder worden. Zij vragen het kabinet dan ook de keuze voor
fosfaatrechten nader te onderbouwen.
De leden van de ChristenUnie-fractie willen de Staatssecretaris een aantal
aandachtspunten meegeven bij het opstellen van het wetsvoorstel. De
introductie van het fosfaatrechtensysteem zou slecht kunnen uitpakken
voor relatief extensieve grondgebonden bedrijven. Het is volgens deze
leden dan ook van belang dat er een billijk systeem komt, waarbij recht
wordt gedaan aan bedrijven die nu reeds een gezonde balans tussen
grond, vee en omgeving realiseren. Deze leden vragen dan ook aan de
Staatssecretaris op welke wijze grondgebonden bedrijven worden
«beloond» bij de introductie van fosfaatrechten. Is zij bereid om specifieke
ruimte te reserveren voor grondgebonden bedrijven die nog groeiruimte
op het eigen bedrijf hebben? Is de Staatssecretaris ook bereid om te
bekijken hoe een systeem van fosfaatrechten grondgebonden en
extensieve groei mogelijk maakt en stimuleert?
De Staatsecretaris wil rechten toekennen op basis van het aantal
gehouden stuks melkvee en jongvee. Waarom heeft de Staatssecretaris er
niet voor gekozen een koppeling te leggen met de op een bedrijf
aanwezige fosfaatruimte, dus met grond? Hoe komt de Staatssecretaris de
extensieve bedrijven tegemoet die al hebben geïnvesteerd in groeiruimte
maar deze nog niet hebben verzilverd door koeien aan te schaffen?
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen waarom is gekozen om zowel
met een peildatum (2 juli 2015) als een referentiejaar (2014) te werken.
Levert dit niet veel verwarring en onduidelijkheid op? Wat is de waarde
van het referentiejaar 2014 als er een peildatum is van 2 juli 2015? Is er
dan niet alsnog sprake van het belonen van anticiperend gedrag,
aangezien melkveehouders hadden kunnen weten dat er een nadere
productiebegrenzing zou komen?
Op welke wijze wil de Staatssecretaris (extensieve) grondgebonden
bedrijven ontzien, indien onverhoopt tot afroming van fosfaatrechten
moet worden overgegaan teneinde het sectorplafond niet te
overschrijden, zo vragen de leden van de ChristenUnie-fractie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

16

De leden van de ChristenUnie-fractie hebben een aantal specifieke vragen
aan de Staatssecretaris over het fosfaatoverschot. Ten eerste, kan de
Staatssecretaris aangeven hoe groot het fosfaatoverschot is dat wordt
geproduceerd op melkveebedrijven die nu volgens de definitie (grondgebonden = grond in eigendom of gebruik bij het bedrijf) niet grondgebonden zijn? En kan de Staatssecretaris hierbij aangeven wat de provinciale fosfaatoverschotten zijn?
Ten tweede, kan de Staatssecretaris aangeven hoe groot de fosfaatproductie van grondgebonden melkveebedrijven is en hoe groot die kan zijn
gezien de fosfaatgebruiksruimte op deze bedrijven? Wat is de niet
gebruikte fosfaatruimte van deze bedrijven in de diverse provincies?
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de Staatssecretaris te
reageren op de brief van Veelzijdig Boerenland d.d. 26 augustus jl. aan
haar, die in afschrift aan de Kamer is gezonden, waarin deze organisatie
aangeeft dat een extensieve grondgebonden melkveehouderij een
belangrijke bijdrage levert aan natuur en landschap. Is de Staatssecretaris
bereid de grondgebonden melkveehouderij te stimuleren om meer aan
natuur en landschap te doen? Wat vindt de Staatssecretaris in dat licht
van het pleidooi dat Veelzijdig Boerenland houdt voor grondgebonden
fosfaatrechten? Genoemde leden vragen de Staatssecretaris een reactie
op de vier voorstellen die Veelzijdig Boerenland in de brief doet.
Voorts vragen de leden van de ChristenUnie-fractie of de voorgenomen
verhandelbaarheid van fosfaatrechten gelet op de visie van het kabinet op
een sterke en duurzame melkveehouderij een verstandig voornemen is.
Leidt verhandelbaarheid niet tot vergelijkbare taferelen als ten tijde van de
melkquotering, waardoor de kostprijs voor de melkveehouder stijgt en er
veel geld uit de sector verdwijnt naar stoppende bedrijven? Welke
alternatieven ziet het kabinet of aan welke nadere voorwaarden (bijvoorbeeld koppeling aan grond) denkt zij, zo vragen deze leden. Heeft zij ook
overwogen om een fosfaatbank in te stellen als alternatief voor de
onderlinge verhandelbaarheid van fosfaatrechten?
Waarom kiest de Staatssecretaris ervoor de toegekende fosfaatrechten
niet (eenmalig) uitwisselbaar te laten zijn met de productierechten voor
varkens en pluimvee? Wat zijn de voor- en nadelen van schotten tussen de
sectoren, mede gelet op de moeilijke situatie in de varkenshouderij?
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de Staatssecretaris naar de
stand van zaken van het overleg in de regiegroep. Wanneer verwacht de
Staatssecretaris een wetsvoorstel naar de Kamer te kunnen sturen?
Kan de Staatssecretaris aangeven wat de stand van zaken is rond de
private afspraken over het voerspoor en de Kringloopwijze?. Hoe
beoordeelt de Staatssecretaris de effectiviteit van deze maatregelen tot
dusverre?
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben kennisgenomen van de
brieven van de Staatssecretaris over de situatie in de melkveehouderij.
Deze leden betreuren het dat de sector het fosfaatplafond overschrijdt,
maar stellen ook dat het beleid en specifieker de wet Verantwoorde groei
van de melkveehouderij daaraan mede heeft bijgedragen. Deze leden zien
daarom aanleiding tot het stellen van vragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

17

De leden van de GroenLinks-fractie vragen hoe de Staatssecretaris nu
terugkijkt op het wetsvoorstel, nu enkele maanden na ingang van de wet
de eerste problemen zich voordoen. Is zij het met de leden van de
GroenLinks-fractie eens dat er teveel vertrouwen is gegeven aan de
sector?
De leden van de GroenLinks-fractie vragen aan de Staatssecretaris een
overzicht met welke maatschappelijke partijen gesproken is bij de
uitwerking van de opties voor het reguleren van de fosfaatproductie in de
melkveehouderij.
De leden van de GroenLinks-fractie zijn van mening dat de veestapel in de
intensieve veehouderij moet inkrimpen en dat er tegelijkertijd meer ruimte
moet komen voor extensieve en grondgebonden boeren. Deze leden
vragen aan de Staatssecretaris of zij met de uitwerking van het fosfaatrechtenstelsel een onderscheid gaat maken tussen de intensieve
melkveehouderij en extensieve, grondgebonden melkveehouderij.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen aan de Staatssecretaris wat de
gevolgen zijn van een fosfaatrechtenstelsel op het aantal boeren dat aan
weidevogelbeheer doet. Kan de Staatssecretaris reageren op de analyse
van de directeur van het CLM die stelt dat een fosfaatrechtenstelsel
melkveebedrijven stimuleert om te streven naar maximale fosfaatefficiëntie, wat onherroepelijk zal leiden tot intensivering en het opzeggen van
beheersovereenkomsten?
De leden van de GroenLinks-fractie zijn van mening dat weidegang
wettelijk zou moeten worden verankerd. Deze leden zien de weidegang
jaarlijks teruglopen en zouden liever vandaag dan morgen deze trend
willen keren. Voorts vragen de leden aan de Staatssecretaris of zij bereid
is weidegang als criterium voor de uitgifte van fosfaatrechten op te
nemen?
De leden van de GroenLinks-fractie vragen aan de Staatssecretaris nader
in te gaan op de gevolgen van een fosfaatrechtenstelsel op de weidegang,
op de emissie van ammoniak en broeikasgassen.
Is de Staatssecretaris het met de leden van de GroenLinks-fractie eens dat
herstel van grondgebondenheid uitgangspunt zou moeten zijn voor het
beleid inzake de dierhouderij, en dat derhalve bij de uitwerking van het
fosfaatenrechtenstelsel gestuurd zou moeten worden op aspecten van
grondgebondenheid?
Vragen en opmerkingen van de leden van de SGP-fractie
De leden van de SGP-fractie hebben kennisgenomen van de voorliggende
brieven. Zij hebben enkele kritische vragen over de voorgestelde
invoering van fosfaatrechten.
De leden van de SGP-fractie hebben enkele procedurele vragen. Kan de
Staatssecretaris aangeven wanneer het wetsvoorstel ongeveer naar de
Kamer gestuurd zal worden? Wanneer zou het wetsvoorstel van kracht
moeten worden? De leden van de SGP-fractie willen voorkomen dat
melkveehouders lang in onzekerheid blijven over de nadere invulling van
het door de Staatssecretaris gewenste fosfaatrechtensysteem. Kan de
Staatssecretaris op korte termijn, zo nodig nog voor ommekomst van het
wetsvoorstel, nader duiden hoe zij om wil gaan met bijvoorbeeld het
afromen van fosfaatrechten en de positie van grondgebonden melkveehouders?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

18

De voorgestelde invoering van fosfaatrechten wordt opgehangen aan het
fosfaatplafond dat met de Europese Commissie in het kader van de
derogatie is afgesproken. De leden van de SGP-fractie hebben enkele
kritische vragen over de inhoudelijke motivering van deze afspraak. In de
derogatiebeschikking staat dat productiebegrenzing en mestverwerking
nodig zijn om ervoor te zorgen dat toepassing van de huidige derogatie
niet leidt tot verdere intensivering. Op welke vorm van intensivering
wordt hier gedoeld?
De leden van de SGP-fractie constateren dat problemen met nitraatconcentraties in grondwater zich vooral voordoen in de zuidelijke zand- en
lössgebieden. In deze gebieden ligt de stikstof- en fosfaatproductie van in
ieder geval de melkveehouderij ten opzichte van 2002 significant lager.
Welk verband ziet de Staatssecretaris tussen het invoeren van fosfaatrechten en het aanpakken van de zuidelijke nitraatproblemen?
Ten opzichte van 2002 wordt veel meer mest verwerkt c.q. buiten de
Nederlandse landbouw afgezet. In 2013 was dat ongeveer 19 miljoen
kilogram fosfaat meer dan in 2002. Daarbij komt dat de komende jaren
ook meer mest verplicht verwerkt zal moeten worden. Sterker nog: de Wet
verantwoorde groei melkveehouderij bepaalt dat melkveebedrijven alle
extra mest die ze niet op eigen grond af kunnen zetten moeten verwerken
en dus buiten de Nederlandse landbouw af moeten zetten. Deze extra
mineralen als gevolg van de productiegroei in de melkveehouderij komen
dus niet op Nederlandse landbouwgrond terect en dragen derhalve niet
bij aan de af- en uitspoelingsproblematiek. Vindt de Staatssecretaris met
de leden van de SGP-fractie dat hier in het kader van de derogatie en het
fosfaatplafond meer rekening mee gehouden moet worden?
Daarnaast wijzen de leden van de SGP-fractie op de forse afname van de
stikstof- en fosfaatoverschotten op de Bodembalans van het CBS. In 2002
was het stikstofoverschot op de bodem ruim 400 kilogram, in 2014
ongeveer 260 kilogram. In 2002 was het fosfaatoverschot ongeveer 70–80
kilogram, in 2014 slechts 7 kilogram. Wat betekent dit voor de noodzaak
om de mestproductie te begrenzen?
Kan de Staatssecretaris aangeven op welke wijze de invoering van
fosfaatrechten bijdraagt aan het aanpakken van lokale overschrijding van
de nitraatnorm van 50 mg per liter?
De leden van de SGP-fractie constateren dat in de Kamerbrief niet wordt
aangegeven wat de verwachte ontwikkeling van de fosfaatproductie
(melkveehouderij en algemeen) de komende jaren zou zijn zonder een
systeem van fosfaatrechten. In eerdere prognoses, onder meer van het
Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), werd aangegeven dat de
veehouderij tot 2020 ook zonder productierechten onder het fosfaatplafond zou kunnen blijven. Verder was vorig jaar sprake van uitzonderlijk
hoge fosfaatgehaltes in het ruwvoer. Ook moet rekening gehouden
worden met ontwikkelingen in andere sectoren. Het is bijvoorbeeld de
vraag hoe, gelet op het wegvallen van toeslagen en het ongelijke
Europese speelveld, de fosfaatproductie van de kalverhouderij zich de
komende jaren zal ontwikkelen. Verder willen de leden van de SGP-fractie
wijzen op de remmende werking van de toenemende concurrentie om
ruwvoer (PBL, 2013), op de recente afspraken over benutting van het
voerspoor, op de invloed van de melkprijsontwikkeling en op de stijging
van de grondprijs in de afgelopen jaren. De Staatssecretaris zou in
aanvulling daarop nog kunnen kiezen voor verplichtende maatregelen met
betrekking tot het voerspoor. Wil de Staatssecretaris, indien nodig op een
later moment, nog met een inhoudelijke, cijfermatige analyse en
inschatting van de ontwikkeling van de fosfaatproductie (melkveehouderij
en algemeen) en de noodzaak om de fosfaatproductie via fosfaatrechten
te reguleren, komen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

19

De Staatssecretaris neemt het melkveefosfaatplafond als uitgangspunt.
Waarom heeft zij hiervoor gekozen? Met de Europese Commissie zijn
alleen afspraken gemaakt over het totale fosfaatplafond. Waarom kijkt de
Staatssecretaris niet of gelet op de ontwikkeling van de fosfaatproductie
in andere sectoren en het totale fosfaatplafond een hoger fosfaatplafond
mogelijk is?
Kan de Staatssecretaris een inschatting geven van de latente stalruimte en
de latente plaatsingsruimte?
In de melkveehouderij zijn verschillende soorten bedrijven. Bedrijven met
latente plaatsingsruimte en bedrijven met een (hoog) overschot. Bedrijven
die extra grond hebben verworven alvorens extra koeien aan te houden/
kopen en bedrijven die eerst extra koeien hebben aangehouden/gekocht.
Bedrijven met weidegang en bedrijven zonder weidegang. Bedrijven die
afgelopen jaren (flink) zijn gegroeid en bedrijven die gewacht hebben op
de afschaffing van het melkquotum. Bedrijven met latente nieuwe, zwaar
gefinancierde, stalruimte en bedrijven die geen stalruimte bij hebben
gebouwd. Iedere ondernemer heeft vanuit zijn eigen perspectief vaak
begrijpelijke keuzes gemaakt. Daarbij zijn door de overheid en sectororganisaties bepaalde verwachtingen gewekt, zoals ruimte voor grondgebonden groei. Omdat bij de voorgestelde invoering van het fosfaatrechtensysteem keuzes gemaakt moeten worden omtrent toekenning en
eventuele afroming van rechten, horen de leden van de SGP-fractie graag
hoe het kabinet vanuit het oogpunt van rechtvaardigheid en
duurzaamheid wil omgaan met de verschillende soorten bedrijven. Hoe
kijkt zij bijvoorbeeld aan tegen de positie van bedrijven die latente
plaatsingsruimte hebben en door een fosfaatrechtensysteem beperkt
worden in hun ontwikkelmogelijkheden?
De Staatssecretaris kiest vooralsnog niet voor mogelijke uitwisseling van
productierechten tussen de varkenshouderij en de melkveehouderij. De
leden van de SGP-fractie willen wijzen op de voordelen voor de varkenshouderij (een betere marktpositie voor varkensbedrijven) en de melkveehouderij (meer speelruimte bij invoering van het fosfaatrechtensysteem).
Gaat de Staatssecretaris bezien of deze voordelen niet zwaarder wegen
dan mogelijke nadelen?
In 2017/2018 staan ook de productierechten voor de varkens- en pluimveehouderij weer ter discussie. Dit staat niet los van de wijze waarop met
fosfaatrechten voor de melkveehouderij omgegaan wordt. Welke koers wil
de Staatssecretaris varen ten aanzien van de productierechten voor de
varkens- en pluimveehouderij?
In het kader van het debat over de Wet verantwoorde groei melkveehouderij heeft de Staatssecretaris toegezegd dat zij met de sector in overleg
gaat over regionale kringlopen en het «meetellen» van lokale kringlopen
(afzet mest in ruil voor ruwvoer) voor grondgebondenheid. De leden van
de SGP-fractie horen graag wat de stand van zaken is en welke stappen
gezet gaan worden.
Het fosfaatrechtensysteem zou bovenop de (nieuwe) verplichtingen van
de afgelopen jaren komen, de gewone en aanvullende verwerkingsplicht
en de algemene maatregel van bestuur grondgebonden groei melkveehouderij. Gaat de Staatssecretaris ook bezien of deze (bestaande)
verplichtingen nog voldoende toegevoegde waarde hebben?
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdD-fractie
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie hebben met grote zorg
kennisgenomen van de brief over het stelsel van fosfaatrechten. Zij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

20

constateren dat de Staatssecretaris de melkveehouderij geen strobreed in
de weg legt om nog verder te groeien, zich om te vormen tot een nieuwe
vorm van bio-industrie en het toch al gigantische mestoverschot nog
verder te laten groeien. Zij willen hierover graag vragen voorleggen aan
de Staatssecretaris.
De leden van de PvdD-fractie zijn verbaasd dat de Staatssecretaris steeds
meer de weg van de industrialisering en schaalvergroting inslaat ondanks
haar eigen uitspraak dat verdere industrialisering in de veehouderij
onwenselijk is (zie http://drimble.nl/economie/25483722/dijksma-tegenverdere-industrialisatie-intensieve-veehouderij.html). Het huidige plan tot
invoering van fosfaatrechten past volgens de leden van de PvdD-fractie in
een beleid waarin nog steeds gekozen wordt voor groot, groter, grootst.
Melkveehouders met de grootste ellebogen komen als winnaar uit de bus,
ondanks alle toezeggingen van de Staatssecretaris dat anticiperend
gedrag van grote groeiers niet beloond zou worden. Waarom? De
Staatssecretaris heeft dovemansoren gehad voor waarschuwingen vanuit
wetenschappelijke instituten zoals het PBL en het CLM. De Staatssecretaris heeft het herhaaldelijk oproepen tot ingrijpen genegeerd en het
gevolg is dat we nu door het fosfaatplafond van de melkveehouders zijn.
En nu zitten we met schadelijke gevolgen voor het milieu, de dieren maar
ook voor de melkveehouders die nu in financiële problemen zitten. Dit had
allemaal voorkomen kunnen worden als de Staatssecretaris eerder een
actief en sturend beleid had gevoerd. Kan de Staatssecretaris ook
bevestigen dat we door het gehele fosfaatplafond heen zijn geschoten?
Door de gekozen peildata worden megabedrijven beloond en worden de
melkveehouders die zich aan de regels gehouden hebben gedupeerd. Met
de komst van fosfaatrechten worden extensievere melkveehouders
benadeeld, ten opzichte van de grote groeiers.
Alleen de introductie van systematiek op basis van graasdiereenheden,
waarbij weidegang, grondgebondenheid, gesloten kringlopen en een stop
aan verdere opvoering van melkproductie per koe, zal de sector toekomstbestendig houden en borgt het welzijn van zowel dier als mens. De leden
van de PvdD-fractie pleiten daarom nogmaals voor invoering van dit
systeem. Nu de Staatssecretaris moet ingrijpen omdat alle beloften van
de sector om zelf de groei van de melkveehouderij in Nederland tegen te
gaan, zijn geschonden, is de tijd meer dan rijp voor invoering van dit
systeem. Graag een reactie.
Zorgelijk vinden de leden van de PvdD-fractie de trend dat boeren op dit
moment bezig zijn met het afstoten van jongvee. Veel melkveehouders
hebben grote aantallen kalfjes met de gedachte dat deze op termijn bij
zouden dragen aan een toenemende melkproductie. Deze kalfjes zijn op
dit moment «economisch niet rendabel». Boeren zitten financieel in de
knel en zijn onzeker over de toekomst. Het afstoten van massale aantallen
kalfjes zorgt voor een enorme toename aan diertransporten en is slecht
voor het dierenwelzijn. Daarbij sluit het aan op de eerdere constatering
van de heer Jan Douwe van der Ploeg in Zembla (d.d. 27-05-2015) dat
koeien wegwerpartikelen zijn geworden. Hoe beoordeelt de Staatssecretaris de ontwikkeling rondom de kalfjes in de melkveehouderij en kan zij
alsnog bevestigen dat koeien en kalfjes inderdaad gedegenereerd zijn tot
wegwerpartikelen? Wat gaat zij concreet hieraan doen?
Hoe beoordeelt de Staatssecretaris de geplande embryofabriek in
Wichmond? Honderden koeien zullen hier kunstmatig bevrucht worden.
De ongeboren embryo’s zullen hierna uit de moederkoe gehaald worden
om vervolgens getransporteerd te worden naar een gigafabriek in Brazilië.
Hoe beoordeelt de Staatssecretaris dit onnatuurlijke geknutsel aan dieren
en diens zwangerschappen? De leden van PvdD-fractie vinden het
zorgwekkend dat de Staatssecretaris met haar beleid dit soort onethische
en ongewilde ontwikkelingen toestaat. Burgers, politiek, overheden maar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

21

ook de Land- en Tuinbouworganisatie (LTO) hebben deze ontwikkeling
negatief en onwenselijk genoemd en toch weigert de Staatssecretaris om
zich actief in te zetten voor een oplossing die daadwerkelijk werkt. Een
norm stellen aan dieraantallen door bijvoorbeeld graasdiereenheden is de
enige oplossing die negatieve gevolgen van de vee-industrie voor
dierenwelzijn, natuur en milieu kan indammen. Een wet dieraantallen of
een fosfaatrechtenstelsel zijn niet meer dan een groen sausje over een
onzalig beleid voor een ziekmakend systeem. Graag een reactie
De Staatssecretaris geeft in haar brief aan dat zij niet gekozen heeft voor
een systematiek op basis van diereenheden. Zij beargumenteert dat deze
systematiek schadelijk kan zijn voor het dierenwelzijn aangezien boeren
dan individuele koeien zullen uitmelken om zo tot een maximale economische omzet te komen. De leden van de PvdD-fractie constateren dat dit
uitmelken van koeien al de orde van de dag is en dat dit binnen een stelsel
van fosfaatrechten niet anders zal zijn. Melkveehouders zijn gericht op een
zo hoog mogelijke productie en zullen binnen elke systematiek zoveel
mogelijk melk uit hun koeien proberen te halen. Koeien worden hier
immers ook al selectief op gefokt. Volgens het wetenschappelijk panel van
de European Food and Safety Authority (EFSA), is het selectief fokken
voor een hoge melkgift zelfs de belangrijkste oorzaak van gezondheidsproblemen. De wetenschappers melden een verhoogde kans op
kreupelheid, op uierontsteking, op onvruchtbaarheid en op stofwisselingsstoornissen en melkziekte. De Gezondheidsdienst voor Dieren meldt
zorgwekkende berichten over ischemische speennecrose. Deelt de
Staatssecretaris de mening van de leden van de PvdD-fractie dat deze
wijze van omgang met dieren niet past binnen een robuuste en duurzame
veehouderij? Is de Staatssecretaris bereid om extra maatregelen te treffen
zodat een koe niet langer meer gezien wordt als een melkmachine? Graag
een reactie.
De leden van de fractie van de PvdD hebben kennisgenomen dat Friesland
Campina in de eerste 6 maanden van 2015 een winst behaalde van 192
miljoen euro; 85% meer dan het jaar ervoor. Kan de Staatssecretaris
aangeven hoe deze forse winst zich verhoudt tot de financiële crisis waar
de melkveehouders zich nu in bevinden? In hoeverre is het, binnen deze
context, gerechtvaardigd dat grootgrutters als Friesland Campina
miljoenen winst boeken terwijl de belastingbetaler moet opdraaien voor
de onverzadigde uitbreidingsdrang van boeren? Graag een reactie.
II. Antwoord / Reactie van de Staatssecretaris
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie ontvangen graag een meerjarig overzicht van
de ontwikkeling van de fosfaatruimte (gebruiksnormen). De leden van de
VVD-fractie ontvangen graag een tabel waarin vanaf de invoering van het
fosfaatplafond de fosfaatproductie is opgenomen per sector. In hetzelfde
overzicht ook graag een overzicht van de hoeveelheid mest (fosfaat) wat
via (verplichte) mestverwerking is afgevoerd.
In onderstaande tabellen zijn de door de leden van de fractie van de VVD
gevraagde gegevens opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

22

Tabel 1: Fosfaatproductie veehouderij en uitgesplitst naar varkenshouderij, pluimveehouderij, melkveehouderij en overig voor de periode 2002–2014 (bron: CBS Statline)
fosfaatproductie in miljoen kilogram
Jaar

veehouderij
totaal

varkens

pluimvee

melkvee

overig

2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014

172,9
165,9
161,8
169,7
169,2
169,4
175,9
174,8
178,9
169,7
160,6
165,6
171,7

39,7
38,6
37,1
41,5
42,8
42,7
45,1
46,5
45,5
42,7
39,2
39,6
38,8

27,4
20,6
23,9
26,8
26,9
27,0
27,9
28,8
29,1
28,1
26,0
27,2
27,7

84,9
85,8
80,9
80,5
78,8
78,5
83,0
80,2
84,2
78,7
76,2
80,6
85,6

20,9
20,9
19,9
20,9
20,7
21,2
19,9
19,3
20,1
20,2
19,2
18,2
19,6

Tabel 2: Fosfaatruimte en hoeveelheid verwerkte mest voor de periode 2002-2014
(bron: CBS Statline (2002-2013) en RVO.nl (2014))
Jaar

Fosfaatruimte in
mln. kg.

Mestverwerking in
mln. kg.
fosfaat1

Export in
mln. kg.
fosfaat

Mestverwerking conform
Meststoffenwet, in mln.
kg. fosfaat2

2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014

194
178
180
170
184
179
175
172
154
152
141
135
137

2,5
2,0
2,9
2,7
0,3
0,1
3,2
7,2
9,4
9,2
9,8
10,0
–

16,5
9,4
12,6
14,3
16,1
27,5
29,3
27,6
24,7
25,2
27,0
26,1
–

–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
44,3

1

Voor de jaren 2002–2013 zijn de gegevens gebaseerd op de definitie van mestverwerken
volgens CBS: «Verwerkingsprocessen waarbij het eindproduct niet langer als dierlijke mest wordt
aangemerkt zoals de asresten bij mestverbranding. Ook de stikstof die door kalvergierzuivering
in luchtemissies wordt omgezet, valt hieronder. Verwerkingsprocessen en de netto export
verklaren voor een groot deel het verschil tussen mestafvoer en mestaanvoer door landbouwbedrijven».
2
Vanaf 2014 is dierlijke meststoffen verwerken (mestverwerking) gedefinieerd in de Meststoffenwet (artikel 1, eerste lid, onderdeel dd): «behandelen van dierlijke meststoffen tot een
eindproduct dat voldoet aan de bij regeling van Onze Minister vast te stellen specificaties, of
exporteren van dierlijke meststoffen».

De leden van de VVD-fractie willen de Staatssecretaris vragen wat in het
verleden de reden is geweest om een fosfaatplafond in te stellen. Waarom
is in overleg met de Europese Commissie toen voor een dergelijk systeem
gekozen? En kan de Staatssecretaris aangeven waarom bij het maken van
de afspraken met de Europese Commissie is gekozen voor het jaar 2002
als referentiejaar? Bestaan er ook afspraken met de Europese Commissie
om de gemaakte afspraken te evalueren? Zo ja, wanneer zal dit plaatsvinden? Zo nee, heeft de Staatssecretaris hiervoor gepleit? En zo nee,
waarom niet? Op basis van welke gronden is destijds het fosfaatplafond
vastgesteld? Op basis van welke gronden is de sector tot een verdeling
van het fosfaatplafond gekomen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

23

Nederland heeft voor de periode van het derde actieprogramma Nitraatrichtlijn (2006–2009) bij de Europese Commissie een verzoek tot derogatie
ingediend om af te wijken van de gebruiksnorm voor dierlijke mest van
170 kilogram stikstof per hectare. De door Nederland aangeleverde
wetenschappelijke onderbouwing van het derogatieverzoek heeft de
Europese Commissie tot het oordeel gebracht dat de «voorgestelde
hoeveelheid mest geen afbreuk doet aan het bereiken van de doelstellingen van Richtlijn 91/676/EEG, mits aan bepaalde strenge voorwaarden
wordt voldaan»(overweging 10 uit de Beschikking van de Commissie van
8 december 2005 tot verlening van een door Nederland gevraagde
derogatie op grond van Richtlijn 91/676/EEG van de Raad inzake de
bescherming van water tegen verontreiniging door nitraten uit agrarische
bronnen; 2005/880/EG). Eén van deze Europese voorwaarden betrof
maatregelen om te borgen dat «de mestproductie zowel wat stikstof als
wat fosfaat betreft, het niveau van het jaar 2002 niet overschrijdt» (artikel
7 derogatiebeschikking). De overweging van de Europese Commissie
hierbij was: «Teneinde te vermijden dat door de toepassing van de
gevraagde derogatie intensivering optreedt, dienen de bevoegde
instanties ervoor te zorgen, dat de mestproductie, zowel wat stikstof als
fosfaat betreft, het niveau van het jaar 2002 niet overschrijdt, overeenkomstig het door Nederland uit te voeren actieprogramma». Met andere
woorden, de Europese Commissie wilde voorkomen dat door de ruimere
bemestingsnorm (250 kilogram stikstof per hectare uit dierlijke mest) de
veehouderij in Nederland verder zou intensiveren. Nederland heeft daarbij
het voorstel gedaan om het jaar 2002 als referentiejaar te hanteren omdat
de fosfaatproductie in de jaren 2003 en 2004 sterk beïnvloed waren (fors
lager waren) door de uitbraak van Aviaire Influenza in Nederland in 2003.
Het staat lidstaten vrij om bij een hernieuwd verzoek tot derogatie met de
Europese Commissie in gesprek te gaan over de inhoud van en de
voorwaarden verbonden aan die derogatie.
Zoals per brief van 3 oktober 2014 aan uw Kamer gemeld (Kamerstuk
33 979, nr. 6) heeft de veehouderij zichzelf tot doel gesteld de fosfaatproductie per deelsector niet tot boven het niveau van 2002 te laten
toenemen. Dit betekent voor de melkveehouderij dat de jaarlijkse
fosfaatproductie niet boven 84,9 miljoen kilogram fosfaat mag uitkomen.
De leden van de VVD-fractie zijn benieuwd wat het doel is van het
instellen van het nieuwe fosfaatbeleid, de introductie van fosfaatrechten.
Welk doel wil de Staatssecretaris hiermee halen en welk uitgangspunt ligt
hier aan ten grondslag? Is het feitelijke doel dat door de Europese
Commissie middels de derogatiebeschikking aan Nederland is opgelegd
het terugdringen van de waterverontreiniging door agrarische activiteiten? In Artikel 1 uit Richtlijn 91/676/EEG geeft de Europese Commissie
aan dat het haar doel is de waterverontreiniging die wordt veroorzaakt of
teweeggebracht door nitraten uit agrarische bronnen te verminderen, en
verdere verontreiniging van dien aard te voorkomen. Kan de Staatssecretaris hierop reageren in het licht van de introductie van fosfaatrechten? De
leden van de VVD-fractie vrezen dat het instellen van fosfaatrechten een
oneigenlijk middel is om het doel zoals omschreven in Artikel 1 uit
Richtlijn 91/676/EEG te bereiken. Kan de Staatssecretaris uitgebreid ingaan
waarom zij dit anders ziet?
Per brief van 2 juli jongstleden (Kamerstuk 33 979, nr. 98) heb ik uw Kamer
geïnformeerd over het doel van het stelsel van fosfaatrechten: «Doel van
productiebegrenzende maatregelen in de melkveehouderij is het zodanig
reguleren van de fosfaatproductie dat geborgd wordt dat deze binnen het
sectorplafond van 84,9 miljoen kilogram blijft, nodig om het nationale
fosfaatproductieplafond te garanderen». Een overschrijding van het aan
de derogatie verbonden fosfaatproductieplafond is de basis om de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

24

derogatie te verliezen en betekent het risico van een ingebrekestelling op
de uitvoering van de Nitraatrichtlijn.
Directe aanleiding voor het invoeren van fosfaatrechten is de dreigende
overschrijding van het fosfaatproductieplafond. Hoofddoel is dan ook te
borgen dat de nationale fosfaatproductie binnen het plafond blijft en
daarmee voldaan wordt aan de derogatievoorwaarden en de Nitraatrichtlijn. Beperking van de fosfaatproductie draagt vanzelfsprekend ook bij
aan de doelen van de Nitraatrichtlijn en garandeert dat de fosfaatproductie niet verder in onbalans raakt met de beschikbare plaatsingsruimte
op landbouwgrond.
De Nitraatrichtlijn heeft tot doel de waterverontreiniging die wordt
veroorzaakt door stikstof en fosfaat uit agrarische bronnen te verminderen
en verdere verontreiniging te voorkomen. De Nitraatrichtlijn verplicht
lidstaten codes voor goede landbouwpraktijken en vierjaarlijkse actieprogramma’s vast te stellen, met het oog op de realisatie van de doelen. Een
belangrijk onderdeel van de verplichte invulling van de actieprogramma’s
zijn de gebruiksnormen: de bepalingen inzake de hoeveelheid totaalstikstof, totaalfosfaat en stikstof uit dierlijke meststoffen die per jaar op
een hectare landbouwgrond mag worden gebruikt. Andere maatregelen
die lidstaten treffen, moeten zien op de beperking van de periodes waarin
meststoffen mogen worden uitgereden, de capaciteit van mestopslagen,
de methoden om mest op of in de bodem aan te brengen en de omstandigheden waarmee daarbij rekening moet worden gehouden. Dit betreft
de zogenaamde gebruiksvoorschriften.
Als deze maatregelen niet volstaan om het doel van de Nitraatrichtlijn te
realiseren, zullen lidstaten op grond van artikel 5, vijfde lid, van de
Nitraatrichtlijn aanvullende of verscherpte maatregelen moeten treffen.
De aanvullende voorschriften die volgen uit het stelsel van verplichte
mestverwerking, het stelsel van varkens- en pluimveerechten, het stelsel
verantwoorde groei melkveehouderij en het aangekondigde stelsel van
fosfaatrechten dienen ter ondersteuning van de gebruiksnormen. Door de
omvang van de mestproductie te beheersen en een verantwoorde afzet
buiten de Nederlandse landbouw te borgen, neemt de (fraude)druk op de
nationale markt voor dierlijke meststoffen af en is het risico kleiner dat
ondernemers, ter vermijding van de mestafzetkosten, onregelmatigheden
plegen, waarvan per saldo het effect is dat de gebruiksnormen worden
overschreden en er aldus overbemesting plaatsvindt. De productie van
dierlijke mest in Nederland is immers van een zodanige omvang dat
dierlijke mest veelal een negatieve waarde vertegenwoordigt. Het is
kostentechnisch aantrekkelijk dierlijke mest boven de maximaal toegestane mestgift per hectare af te zetten, met negatieve effecten op de
kwaliteit van het grond- en oppervlaktewater. Het stelsel van gebruiksnormen en gebruiksvoorschriften stuurt rechtstreeks op het gebruik van
meststoffen en daarmee op het terugdringen van de belasting van het
grond- en oppervlaktewater met fosfaat en stikstof, de voorschriften die
volgen uit de aanvullende maatregelen zijn noodzakelijke en effectieve
aanvullende maatregelen, als bedoeld in artikel 5, vijfde lid, van de
Nitraatrichtlijn. De vrees van de leden van de fractie van de VVD dat het
instellen van fosfaatrechten een oneigenlijk middel is om het doel, zoals
omschreven in Artikel 1 uit Richtlijn 91/676/EEG, te bereiken, is dan ook
ongegrond.
Gezien het voorgaande willen de leden van de VVD-fractie aan de
Staatssecretaris vragen of zij bereid is nauwkeurig te omschrijven op
welke wijze met de instelling van fosfaatrechten, het doel zoals eerder
genoemd en opgenomen in Artikel 1 uit Richtlijn 91/676/EEG zal worden
gehaald. Kan de Staatssecretaris aangeven hoe er hierbij rekening wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

25

gehouden met het feit dat de hoeveelheden stikstof en fosfaat die per
hectare mogen worden aangewend, op basis van andere bepalingen in de
regelgeving zijn begrensd (o.a. gebruiksnormen, evenwichtsbemesting)?
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
voorgaande vraag van de leden van de fractie van de VVD.
Over 2014 heeft Nederland voldaan aan de voorwaarden van de Europese
Commissie voor het verlenen van de derogatie. In de prognose van het
Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) zal Nederland onder het
fosfaatplafond blijven van 172,9 miljoen kilogram zoals afgesproken met
de Europese Commissie. Toch heeft de Staatssecretaris besloten de
invoering van fosfaatrechten door middel van een aanpassing van de
mestwetgeving in te willen voeren. Waarom kiest de Staatssecretaris nu al
voor deze rigoureuze maatregel? Welke aanwijzingen heeft de Staatssecretaris dat Nederland door het plafond zal gaan, zeker gezien het
buitengewoon hoge nutriëntengehalte in het ruwvoer (4,3 miljoen kilo
fosfaat) door uitzonderlijk gunstige weeromstandigheden over 2014? Zal
dit geen corrigerende factor zijn naar de toekomst toe? Zo nee, op basis
waarvan is de Staatssecretaris deze mening toegedaan? Kan de Staatssecretaris aangeven hoe er in de derogatiebeschikking en het afgesproken
plafond rekening wordt gehouden met dergelijke jaarlijkse fluctuaties?
Wordt hier in de berekening rekening mee gehouden?
Voor het antwoord op de vraag naar de reden van mijn ingrijpen verwijs ik
de leden van de fractie van de VVD naar mijn brief van 2 juli jongstleden
waarin ik uw Kamer mijn overwegingen om productiebegrenzende
maatregelen te nemen in de melkveehouderij uiteen heb gezet.
Op 30 september jongstleden heeft het Centraal Bureau voor de Statistiek
(CBS) de definitieve mestproductiecijfers over het jaar 2014 gepubliceerd.
De definitieve fosfaatproductie van de gehele Nederlandse veehouderij
komt voor het jaar 2014 uit op 171,7 miljoen kilogram, 1,2 miljoen
kilogram onder het nationale fosfaatproductieplafond en 0,6 miljoen
kilogram lager dan de tweede prognose van het CBS, zoals gemeld aan
uw Kamer per brief van 1 juni jongstleden (Kamerstuk 33 979, nr. 96). De
definitieve fosfaatproductie van de melkveehouderij komt uit op 85,6
miljoen kilogram, 0,7 miljoen kilogram boven het sectorplafond en 0,5
miljoen lager dan de tweede prognose van het CBS.
In genoemde brief aan uw Kamer heb ik aangegeven dat de verwachting
is dat de piek in de fosfaatproductie in de melkveehouderij nog niet is
bereikt aangezien het aantal dieren in de melkveehouderij dit jaar nog een
verdere stijging vertoont. Het «early warning» systeem dat de sector heeft
opgezet laat zien dat het aantal dieren in de melkveehouderij in de eerste
helft van 2015 is gestegen ten opzichte van 2014. Dat wordt bevestigd
door gegevens uit de Identificatie & Registratie (I&R) van runderen bij de
Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO.nl). Die gegevens laten
zien dat het aantal melkkoeien tussen 31 december 2014 en 1 september
2015 is gestegen met 10,3%. Het (voorlopig) gemiddelde aantal
melkkoeien over 2015 (1 januari – 1 september) ligt 6% hoger dan het
gemiddelde over heel 2014. Daarnaast is een relevant gegeven dat het
groeizame weer in 2014 ook zijn effect heeft op 2015. Een deel van het
ruwvoer dat in 2014 is geoogst wordt immers in 2015 in de vorm van
kuilvoer aan het melkvee gevoederd.
Alhoewel de definitieve cijfers een fractie lager uitvallen dan de tweede
prognose van het CBS is er, gezien de geconstateerde groei van het aantal
melkkoeien tot op heden in 2015, geen aanleiding om te verwachten dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

26

de nationale fosfaatproductie in 2015 onder het fosfaatproductieplafond
uit zal komen.
In een gezamenlijk persbericht hebben LTO Nederland-vakgroep Melkveehouderij, de Nederlandse Zuivel Organisatie (NZO), de Nederlandse
Melkveehouders Vakbond (NMV) en het Nederlands Agrarisch Jongeren
Kontakt (NAJK) op 2 juli jongstleden uitgesproken dat «de introductie van
een systeem van fosfaatrechten onvermijdelijk» en «onderdeel van
verantwoorde ontwikkeling van de sector» is.
De door de Europese Commissie aan de derogatie verbonden
voorwaarden ziet op de jaarlijkse productie aan stikstof en fosfaat, niet op
een gemiddelde over meerdere jaren.
In de huidige systematiek wordt er jaar op jaar gekeken naar de ontwikkeling van de fosfaatproductie. De leden van de VVD- fractie vragen zich
of een langjaargemiddelde niet beter op zijn plaats is, om zo jaarlijkse
uitschieters meer te middelen? Kan de Staatssecretaris nader op de
suggestie van de VVD-fractie ingaan om bijvoorbeeld uit te gaan van een
driejaarsgemiddelde? Dit geeft op dit moment ook iets meer ruimte zodat
welke maatregelen ook geïntroduceerd gaan worden meer onderbouwd
en voorbereid zijn.
Wat is de reden dat de Staatssecretaris vooruitlopend op definitieve cijfers
zinspeelt op maatregelen om de productie te beperken? Het afgelopen
jaar was een goed groeiseizoen waardoor de fosfaatproductie is gestegen.
Dit jaar is een ander jaar. Zijn deze vooruitzichten betrokken bij de
afweging van de Staatssecretaris?
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
voorgaande vraag van de leden van de fractie van de VVD.
De introductie van fosfaatrechten komt naast het stelsel van grondgebonden groei melkveehouderij. Kan de Staatssecretaris een bespiegeling
geven op de stapeling van maatregelen en de bijbehorende kosten die dit
voor de sector teweeg brengt?
De Wet verantwoorde groei melkveehouderij is geïntroduceerd met als
een van de argumenten dat deze wet noodzakelijk zou zijn om binnen het
fosfaatplafond te blijven. Kan de Staatssecretaris aangeven waarom dit
niet gelukt is, welk effect zij verwacht heeft en of zij bereid is deze wet en
de bijbehorende kosten te schrappen als zij volhardt in de introductie van
fosfaatrechten?
Per brief van 12 december 2013 heb ik uw Kamer, mede namens de
Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, het mestbeleid voor de
periode vanaf 2015 geschetst (Kamerstuk 33 037, nr. 80). Deze brief was de
basis voor het stelsel van verantwoorde groei melkveehouderij, zoals dit
per 1 januari 2015 van kracht is geworden.
Uitgangspunt voor het stelsel van verantwoorde groei melkveehouderij is
dat groei van de melkveehouderij uitsluitend kan plaatsvinden binnen de
milieurandvoorwaarden die voortvloeien uit de Nitraatrichtlijn. Hoofddoel
van het stelsel van verantwoorde groei melkveehouderij is om groei van
individuele melkveehouderijen mogelijk te maken, op voorwaarde dat het
bedrijf voldoende grond in gebruik heeft om de extra fosfaatproductie die
het gevolg is van uitbreiding in zijn geheel te kunnen plaatsen dan wel dat
de extra fosfaatproductie in zijn geheel wordt verwerkt. Hierdoor neemt,
ondanks een mogelijke stijging van de fosfaatproductie op bedrijfsniveau,
de druk op de mestmarkt en op het stelsel van gebruiksnormen en
gebruiksvoorschriften niet toe.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

27

In genoemde brief heb ik uw Kamer alsook de sector nadrukkelijk een
winstwaarschuwing gegeven: «Wanneer uit de monitoring van de
mestmarkt blijkt dat de feitelijke fosfaatproductie in enig jaar het plafond
van 2002 overschrijdt, zijn nadere productiebegrenzende maatregelen aan
de orde». De sector was zich zeer bewust van deze absolute grens. Om die
reden kondigden de Nederlandse Zuivelorganisatie (NZO) en LTO
Nederland op 12 december 2013 gezamenlijk een aantal private maatregelen aan om zeker te stellen dat, na het vervallen van de melkquotering,
de productie binnen de milieurandvoorwaarden zou blijven plaatsvinden:
– Een early warning-systeem om te voorkomen dat het fosfaatplafond
wordt overschreden;
– Een verdere aanscherping van voermaatregelen; en
– Bij een dreigende overschrijding van het fosfaatplafond, wordt het
gebruik van de Kringloopwijzer als managementinstrument verplicht
gesteld aan alle melkveebedrijven.
De cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) over de
voorlopige fosfaatproductie in het jaar 2014 zien dat de door de zuivelketen eind 2013 aangekondigde maatregelen onvoldoende effectief zijn
gebleken.
Zoals aangegeven in mijn brief van 2 juli jongstleden zal ik in de komende
periode in nauw overleg met LTO Nederland, de Nederlandse Zuivel
Organisatie (NZO), de Nederlandse Melkveehouders Vakbond (NMV), het
Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt (NAJK) en Stichting Natuur &
Milieu (SNM) werken aan de nadere uitwerking van het stelsel. Het
Netwerk Grondig is toegevoegd aan deze groep organisaties, waarmee ik
uitvoering geef aan de aangenomen motie Smaling (TK 21 501-32,
nr. 854). Bij die uitwerking zal ook aandacht besteed worden aan de relatie
met en de stapeling van andere stelsels binnen het mestbeleid. Ik zal uw
Kamer informeren zodra er meer duidelijkheid bestaat over de wijze
waarop invulling gegeven wordt aan het stelsel van fosfaatrechten. Ik acht
het niet opportuun om, vooruitlopend op de uitkomst van het overleg met
betrokken partijen, nu uitspraken te doen over de wijze waarop het stelsel
van fosfaatrechten nader ingevuld zal worden en wat dit betekent voor
bestaande stelsels binnen het mestbeleid.
Bij de introductie van de Wet verantwoorde groei melkveehouderij zijn er
veel knelgevallen. Boeren die hun groei over enkele jaren wilden spreiden,
begonnen zijn met de bouw van een nieuwe stal, om vervolgens het
aantal dieren per jaar gestaag te laten groeien. Een keuze enerzijds vanuit
financieel economisch perspectief vormgegeven, anderzijds vanuit
diergezondheid (aanwas eigen vee). Deze ondernemers zijn geraakt door
de introductie van de Wet verantwoorde groei melkveehouderij, omdat zij
nogmaals geconfronteerd werden met aanvullende kosten (grond/
verplichte mestverwerking). Hoe kijkt de Staatssecretaris aan tegen de
situatie dat deze bedrijven wederom geconfronteerd zullen worden met
aanvullende wetgeving die wederom zal leiden tot kosten?
Zoals eerder aangegeven is het doel van het stelsel van verantwoorde
groei melkveehouderij om groei van melkveehouderijbedrijven mogelijk
te maken, binnen milieurandvoorwaarden. Bedrijven met melkvee zijn
hierbij verplicht de groei van het fosfaatoverschot op hun bedrijf ten
opzichte van het referentiejaar 2013 te verantwoorden met grond,
mestverwerking of een combinatie van beide. Het borgen van afzetruimte
voor de extra geproduceerde hoeveelheid fosfaat moet voorkomen dat de
druk op de nationale mestmarkt verder toeneemt. Gevolg voor bedrijven
met melkvee die groei willen realiseren is dat zij kosten moeten maken
voor een schaars goed, namelijk afzetruimte (grond, mestverwerking of
beide) voor de hoeveelheid fosfaat die zij extra produceren bovenop het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

28

fosfaatoverschot in het referentiejaar. Als gevolg van het sterk toegenomen aantal stuks melkvee en de forse groei van de mestproductie zijn
productiebeperkende maatregelen – en daarmee potentieel extra kosten
voor bedrijven die willen groeien – onvermijdelijk om blijvend aan de
derogatievoorwaarde te kunnen voldoen.
Zoals aangegeven in mijn brief van 2 juli jongstleden zal het stelsel van
fosfaatrechten voorzien in een nader uit te werken knelgevallenvoorziening om ondernemers te compenseren die onevenredig benadeeld
worden door de toepassing van het referentiejaar en de peildatum.
In de afgelopen jaren is er veel geïnvesteerd in innovatie rondom de
verwerking van mest. De verschillende sectoren zijn in staat om mineralenconcentraat te maken vanuit de mest, door fosfaat te onttrekken uit
mest. Kan de Staatssecretaris aangeven waarom deze innovaties nog
steeds gefrustreerd worden door de Brusselse wetgeving? Kan de
Staatssecretaris aangeven waarom de leden van de VVD-fractie lezen dat
zij zich onlangs sterk heeft gemaakt voor wederom een pilot? Klopt het dat
de Staatssecretaris nog niet heeft gepleit voor een ontheffing van de
voorwaarden die gesteld zijn? Waarom niet?
De Nitraatrichtlijn definieert dierlijke mest als «excrementen van vee of
een mengsel van strooisel en excrementen van vee, alsook producten
daarvan». Hiermee is een product als mineralenconcentraat nog steeds
dierlijke mest en kan dus niet bovenop de maximale stikstofgebruiksnorm
voor dierlijke mest van 170 kilogram stikstof per hectare gebruikt worden.
De Nitraatrichtlijn wordt momenteel niet herzien. Ook is er momenteel
niet voorzien in een evaluatie van de richtlijn. Dat is dan ook de reden dat
het kabinet de Europese Commissie gevraagd heeft om de pilot mineralenconcentraat te vergroten van 10 naar 30 bedrijven, zoals eerder ook
toegezegd aan uw Kamer (ah-tk-20142015–1986). Een vergroting van de
pilot biedt de mogelijkheid om deze innovatieve techniek verder te
stimuleren en ervaring op te doen, die kan worden meegenomen in de
onderhandelingen met de Europese Commissie over het zesde actieprogramma Nitraatrichtlijn voor de periode 2018–2021. Het pleidooi voor een
permanente oplossing voor brede toepassing van mineralenconcentraat is
meegenomen in de inzet van het kabinet voor de Europese strategie voor
een circulaire economie.
Kan de Staatssecretaris een overzicht geven per provincie waar het
grondwater niet aan de norm van <50 mg nitraat per liter voldoet? En kan
in ieder voorkomend geval aangegeven worden of de oorzaak van de
overschrijding in de landbouw of elders ligt? Heeft de Staatssecretaris
overwogen om specifiek beleid te formuleren voor die gebieden waar de
grondwaterkwaliteit nog niet op orde is? In hoeverre is er samenhang in
het beleid voor andere vervuilers (bijv. de invoer via de rivieren)? Kan de
Staatssecretaris dat onderbouwen? Zo nee, waarom niet?
De kwaliteit van het grondwater wordt sinds 1992 gemonitord in het
Landelijk Meetnet effecten Mestbeleid (LMM). In dit meetnet wordt op
circa 450 landbouwbedrijven een relatie gelegd tussen het handelen van
de ondernemer – het mineralenmanagement – en het effect op de
kwaliteit van het grondwater. Omdat de metingen rechtstreeks plaatsvinden op de percelen van de in het meetnet opgenomen landbouwbedrijven en er gemeten wordt in de bovenste laag van het grondwater
worden invloeden van andere bronnen uitgesloten en wordt geborgd dat
er een directe relatie gelegd kan worden tussen het handelen van de
ondernemer en het effect hiervan op de kwaliteit van het grondwater.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

29

Binnen het LMM vinden de metingen en rapportages plaats op het niveau
van de grondsoorten zoals deze onderscheiden worden in de Meststoffenwet (zie figuur 1).
Figuur 1: Nederland met de vier grondsoortregio’s, waarbij de zandregio is onderverdeeld in de zandgebieden Noord, Midden en Zuid (bron: www.rivm.nl).

De Nitraatrichtlijn verplicht lidstaten vierjaarlijks te rapporteren over de
doeltreffendheid van de actieprogramma’s Nitraatrichtlijn. De laatste
Nitraatrichtlijnrapportage is in 2012 aan de Europese Commissie
aangebonden. De eerstvolgende rapportage staat gepland voor 2016. De
Nitraatrichtlijnrapportage vormt voor de Europese Commissie het
startpunt voor de onderhandelingen over een volgend actieprogramma.
De Nitraatrichtlijnrapportage van 2012 vormde daarmee het startpunt
voor de onderhandelingen over het vijfde actieprogramma Nitraatrichtlijn.
In die rapportage zijn de resultaten uit de metingen in het LMM gepresenteerd voor de vier hoofdgrondsoortenregio’s (figuur 2) en de drie
onderscheiden zandregio’s (figuur 3).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

30

Figuur 2: Gemiddelde nitraatconcentraties in het grondwater op landbouwbedrijven
uit het LMM per regio in de periode 1992–2011 (bron: Landbouwpraktijk en waterkwaliteit in Nederland, periode 1992–2010. RIVM Rapport 680716007/2012).

Figuur 3: Gemiddelde nitraatconcentraties in het grondwater op landbouwbedrijven
uit het LMM in de gebieden zand Noord, zand Midden en zand Zuid in de periode
1992–2011 (bron: Landbouwpraktijk en waterkwaliteit in Nederland, periode
1992–2010. RIVM Rapport 680716007/2012)..

Verder wijs ik er op dat uit de toestand-analyse van het Meetnet Nutriënten Landbouw Specifiek Oppervlaktewater (MNLSO) over de periode
2011 t/m 2013 blijkt dat voor N-totaal tussen de 48 en 64% van de
meetpunten niet voldoet aan de door de waterschappen gestelde normen.
Voor P-totaal voldoet in deze periode tussen de 41 tot 54% niet.
Op basis van de resultaten van de metingen uit het LMM is voor de
periode van het vijfde actieprogramma Nitraatrichtlijn specifiek beleid
ingevoerd voor het Zuidelijk zandgebied en de lössregio.
In de evaluatie van de Meststoffenwet 2012 is onder meer onderzoek
verricht naar de respectievelijke bijdragen van rioolwaterzuiveringen,
industrie en landbouw aan de belasting van het regionale oppervlaktewateren met fosfor en stikstof. Vanaf 1990 heeft er een flinke daling
plaatsgevonden van de belasting van het regionale oppervlaktewater met
fosfor (40 procent) en stikstof (70%). Dit is echter vooral te danken aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

31

succesvolle maatregelen bij industrie, huishoudens en rioolwaterzuiveringsinstallaties. In 2008 was de landbouw verantwoordelijk voor 75% van
de stikstof- en 65% van de fosforbelasting van het regionale oppervlaktewater. Op basis van de in de evaluatie van 2012 uitgevoerde doorrekening
van beleidsvarianten zal de bijdrage van de landbouw met enkele
procenten dalen. In de evaluatie van de Meststoffenwet 2016 zullen de
gegevens over de respectievelijke bijdragen van verschillende bronnen
wederom in kaart worden gebracht. De buitenlandse belasting is hoger
dan de nationale belasting. Van de totale belasting komt voor fosfor 65%
en voor stikstof 81% via Lobith het land binnen (gegevens 2013). Het
overgrote deel van die belasting gaat van de grens naar de zee zonder
effect te hebben op regionale waterlichamen. De belasting beïnvloedt
vooral de Rijn, het IJsselmeer en de kustwateren. De belasting van
Nederlands grondgebied is per vierkante kilometer hoger dan in het
buitenland en het water dat bij Lobith ons land binnenkomt, werkt vooral
verdunnend ten opzichte van het water van Nederlands grondgebied.
Hoe kijkt de Staatssecretaris aan tegen de concurrentiepositie van de
Nederlandse veehouderij?
Het bedrijfsinkomen van de Nederlandse veehouders behoort structureel
tot de betere inkomens binnen de Europese Unie. Onder meer vanwege
de intensievere productiewijze in Nederland, de hoge veebezetting en de
daarmee gepaard gaande relatief hogere milieubelasting zijn de
inkomensverschillen in de afgelopen jaren kleiner geworden door hogere
milieukosten.
Varkenshouders worden al geruime tijd geconfronteerd met lage
opbrengstprijzen en toenemende kosten. Voor de melkveehouders, die in
het verleden te maken hadden met door het EU landbouwbeleid gestabiliseerde prijzen, is de gedaalde melkprijs een relatief nieuwe situatie.
De veehouderijketens werken volop aan het versterken van de concurrentiekracht door innovatie en verduurzaming van productiesystemen en
verbetering van kwaliteit en technische resultaten.
Kan de Staatssecretaris reflecteren op de gesprekken met de sector naar
aanleiding van haar voorgenomen besluit? Welke andere opties zijn
serieus besproken en hoe staat de sector tegenover de introductie van
fosfaatrechten? Heeft de Staatssecretaris de sector zelf gevraagd om
maatregelen te treffen? Zo nee, waarom niet?
De gesprekken met LTO Nederland (LTO), de Nederlandse Zuivelorganisatie (NZO), de Nederlandse Melkveehouders Vakbond (NMV), het
Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt (NAJK) en Stichting Natuur en
Milieu (SNM) waren constructief. Alle partijen waren overtuigd van het
feit dat ingrijpen door de overheid noodzakelijk was en dat productiebegrenzende maatregelen onvermijdelijk zijn. Ik heb mij in het overleg met
partijen op de invulling van die maatregelen gericht. Zoals ik ook in mijn
brief van 2 juli jongstleden heb aangegeven is met de sectororganisaties
overeenstemming bereikt over de hoofdlijnen van het nieuwe instrumentarium. SNM heeft in het overleg benadrukt in te zetten op grondgebondenheid en ruimte voor extensieve bedrijven en heeft aangegeven bereid
te zijn om deel te nemen aan de regiegroep. In het overleg met genoemde
partijen is serieus naar alternatieven gekeken. Uw Kamer had mij middels
de motie-Dik-Faber c.s. (Kamerstuk 33 979, nr. 95) ook opgeroepen «alle
andere reële opties om de fosfaatproductie door de melkveehouderij te
reguleren uit te werken» en de Kamer hierover te informeren. Met
voornoemde brief heb ik uitvoering gegeven aan die motie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

32

Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de fractie van de PvdA hebben met belangstelling kennisgenomen van de voorstellen van de Staatssecretaris om onder het fosfaatplafond te blijven. Zij hebben hier nog wel enkele vragen en opmerkingen
over.
In de brief van 2 juli 2015 (Kamerstuk 33 979, nr. 98) lezen de leden van de
PvdA-fractie het volgende: «Ik onderzoek de mogelijkheden om bij
afroming zodanig te differentiëren dat bedrijven naar rato van hun
bijdrage aan overschrijding van het plafond bijdragen aan de afroming.
De voorwaarden waaronder afroming kan worden toegepast behoeven
nog nadere uitwerking». Deze leden vragen de Staatssecretaris of zij al tot
een nadere uitwerking is gekomen. Zo nee, wanneer verwacht de
Staatssecretaris met deze nadere uitwerking te komen? De leden van de
PvdA-fractie dringen er op aan dat deze voorwaarden extensieve boeren
ontzien. De boeren die voldoende grond hebben om hun fosfaatproductie
zelf uit te kunnen rijden zouden wat de PvdA-fractie betreft een andere,
meer preferentiële positie moeten hebben ten opzichte van de intensieve
boeren. Zo stimuleren we de ontwikkeling van de grondgebonden
melkveehouderij.
Deze vraag loopt vooruit op de nadere uitwerking van het stelsel van
fosfaatrechten en het overleg dat ik hierover nog voer met betrokken
organisaties. Voor het antwoord wordt verwezen naar het antwoord op
een eerdere vraag dienaangaande van de leden van de fractie van de VVD.
De leden van de PvdA-fractie zouden graag zien dat we een ontwikkeling
richting meer grondgebondenheid, meer weidegang en dierenwelzijn
inzetten en dat we niet met een systeem eenzelfde ontwikkeling krijgen
zoals we ook gezien hebben bij dierrechten in bijvoorbeeld de varkenshouderij: dierrechten hebben daar juist tot een intensivering geleid. Deelt
de Staatssecretaris deze visie? Zo ja, welke mogelijkheden heeft ze binnen
het aanpakken van het fosfaatprobleem in de melkveehouderij om deze
ontwikkeling mogelijk te maken?
Over mijn inzet op de grondgebondenheid van de melkveehouderij kan ik
het volgende aangeven. Met de AMvB grondgebonden groei melkveehouderij en het wetsvoorstel grondgebonden groei melkveehouderij wordt
vanaf 1 januari 2016 geborgd dat een deel van de verantwoording van een
groei van de fosfaatproductie op melkveehouderijen verantwoord moet
worden met extra grond. Dit om het grondgebonden karakter van de
melkveehouderij verder te versterken. Ik heb toegezegd de ambitie voor
weidegang te verhogen naar 80% in 2020. Ik wil hiertoe de afspraken die
gemaakt zijn in het kader van het Convenant Weidegang herzien. Over het
welzijn van melkkoeien heb ik uw Kamer per brief van 14 juli jongstleden
geïnformeerd (Kamerstuk 33 979, nr. 99)
De leden van de PvdA-fractie zijn benieuwd naar de mogelijkheden om
een «fosfaatbank» in te stellen. Hierbij zien de leden van de PvdA-fractie
een systeem van niet verhandelbare fosfaatrechten voor zich, die
terugkeren naar deze fosfaatbank. Deze rechten kunnen vervolgens
worden uitgekeerd aan grondgebonden extensieve bedrijven. Deze leden
horen graag de reactie van de Staatssecretaris op dit idee.
Deze vraag loopt vooruit op de nadere uitwerking van het stelsel van
fosfaatrechten en het overleg dat ik hierover nog voer met betrokken
organisaties. Voor het antwoord wordt verwezen naar het antwoord op
een eerdere vraag dienaangaande van de leden van de fractie van de VVD.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

33

De leden van de fractie van de PvdA maken zich zorgen om de toegenomen hoeveelheid mest die de sterke groei in de melkveesector heeft
veroorzaakt. De mestkelders op veel varkensbedrijven zitten vol. Vanwege
het grote aanbod van rundveemest is er een sterk afgenomen vraag naar
varkensmest en moeten de varkensboeren hoge kosten maken om de
mest af te kunnen voeren. Die kosten drukken op de toch al slechte
financiële positie van de varkenshouders. De leden van de PvdA-fractie
maken zich zorgen om fraude met varkensmest. Kan de Staatsecretaris
aangeven of, en zo ja op welke wijze, het toezicht op het uitrijden en
verhandelen van mest de komende tijd wordt georganiseerd en eventueel
wordt geïntensiveerd?
Controle en handhaving van de meststoffenwet is in handen van de
Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO.nl) en de Nederlandse
Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). Toezicht op het uitrijden is onderdeel
van de controle op het Besluit Gebruik Meststoffen waarin wordt geregeld
wanneer en op welke wijze mest mag worden aangewend. Deze controles
worden uitgevoerd door de NVWA, maar ook de politie en andere
handhavers kunnen optreden tegen geconstateerde overtredingen. De
handel in meststoffen heeft nadrukkelijk aandacht, zoals ook geschetst in
mijn brieven aan uw Kamer van 30 januari 2014 (Kamerstuk 33 037, nr. 85)
en 20 november 2014 (Kamerstuk 33 037, nr. 136). Uw kamer ontvangt
binnenkort een actueel beeld van de fraudeaanpak meststoffen.
Overigens moet er op gewezen worden dat de toename van de
hoeveelheid rundermest op de mestmarkt maar voor een klein deel is toe
te schrijven aan een groei van de fosfaatproductie in de melkveehouderij.
De fosfaatproductie is tussen de jaren 2002 (het referentiejaar voor het
productieplafond) en 2014 slechts met 1,4% gestegen. In dezelfde periode
is de plaatsingsruimte voor dierlijke mest op melkveehouderijbedrijven
als gevolg van de aangescherpte fosfaatgebruiksnormen met 20%
gedaald. In 2002 beschikte de melkveehouderij over 6,6 miljoen kilogram
meer fosfaatplaatsingsruimte dan de eigen fosfaatproductie, in 2014 was
er juist sprake van een fosfaatoverschot van 15,6 miljoen kilogram.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie zijn ontstemd over het hele wetgevingstraject
rondom de melkveehouderij. De Staatssecretaris heeft aangekondigd een
stelsel van fosfaatrechten in te willen voeren: de Kamer mag dus
binnenkort het derde wetsvoorstel binnen één jaar bespreken. De leden
van de SP-fractie zijn van mening dat er sprake is van bestuurlijke chaos,
een opeenstapeling van wetgeving en onbehoorlijk bestuur. Kan de
Staatssecretaris reflecteren op het proces? Is zij er zelf tevreden mee?
Per brief van 9 september jongstleden (ah-tk-20142015–3359) heb ik, in
reactie op schriftelijke vragen van het lid Smaling (SP), gereflecteerd op
het proces rond de besluitvorming over maatregelen die betrekking
hebben op de melkveehouderij. Reeds per – eerder genoemde – brief van
12 december 2013 heb ik uw Kamer geïnformeerd over de omstandigheden die voor het kabinet tot een onvermijdelijk besluit zouden leiden
om productiebegrenzende maatregelen te treffen. Deze omstandigheden
hebben zich eerder aangediend dan verwacht en gewenst. Dat doet echter
niets af aan het gegeven dat ik volstrekt helder ben geweest over het
proces.
Kan de Staatssecretaris aangeven hoe lang het bestaan van het fosfaatplafond al bekend was op het departement? Waarom is er niks gedaan om
te voorkomen dat dit overschreden werd? In hoeverre waren de
problemen betreffende het overschrijden van het fosfaatplafond, de sterk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

34

gestegen melkproductie en het inzakken van de melkprijs te voorzien naar
de mening van de Staatssecretaris? Erkent de Staatssecretaris dat als zij
van het begin af aan gestuurd had op echte grondgebonden groei, de
problemen voorkomen waren? Kan de Staatssecretaris heel exact
aangeven welke gegevens over de overschrijding van het fosfaatplafond
bekend waren op 24-4-2015? De leden van de SP-fractie vragen de
Staatssecretaris of zij bereid is de algemene maatregel van bestuur
grondgebonden groei melkveehouderij of de wet Verantwoorde groei
melkveehouderij te wijzigen en alsnog volledige grondgebonden groei
conform het verworpen amendement Smaling (Kamerstuk 33 979, nr. 55 )
te verplichten of tenminste de mate van grondgebondenheid aan te
scherpen.
De Europese Commissie heeft tijdens de onderhandelingen met
Nederland over het derde actieprogramma Nitraatrichtlijn (2006–2009) aan
Nederland medegedeeld het productieplafond als voorwaarde te
verbinden aan de derogatie. Uw Kamer is hierover geïnformeerd met de
aanbieding op 27 augustus 2004 van het derde actieprogramma Nitraatrichtlijn door de toenmalig Staatssecretaris van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (Kamerstuk 28 385, nr. 40).
Het mestproductieplafond ziet op de fosfaat- en stikstofproductie van de
totale Nederlandse veehouderij. In de periode tussen 2006 en 1 april 2015
was de Nederlandse mestproductie voor circa 90% begrensd door
enerzijds het nationale stelsel van varkens- en pluimveerechten en
anderzijds de Europese melkquotering. Aanvullende maatregelen om te
voorkomen dat het mestproductieplafond werd overschreden waren
uitsluitend nodig in de jaren 2008, 2009 en 2010, de jaren dat de nationale
fosfaatproductie boven het plafond van 2002 steeg. In die jaren is met de
sector afgesproken dat gerichter gestuurd diende te worden op de input
van nutriënten via het voer, met name het krachtvoer. Dit heeft geresulteerd in het voerconvenant en een onderschrijding van het fosfaatproductieplafond vanaf het jaar 2011.
In voorbereiding op het moment van afschaffen van de melkquotering per
1 april 2015 is in opdracht van het Ministerie van Infrastructuur & Milieu
en van het Ministerie van Economische Zaken een tweetal ex-ante studies
uitgevoerd door het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) respectievelijk het Landbouw Economisch Instituut (LEI). Beide instituten kwamen
tot de conclusie dat de melkproductie in Nederland tot 2020 met circa 20%
zou kunnen stijgen (t.o.v. 2011). Deze toename van de melkproductie zou,
door de voortschrijdende autonome groei van de melkproductie per koe,
gerealiseerd kunnen worden met 9% meer melkkoeien en een gelijkblijvende fosfaatproductie. Daarbij is door beide instituten wel nadrukkelijk
gewezen op de noodzaak om maximaal in te zetten op voermaatregelen.
Uit de cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) over de
fosfaatproductie in het jaar 2014 is gebleken dat de benodigde voermaatregelen niet zijn gerealiseerd.
Genoemde cijfers van het CBS zien op de fosfaatproductie over het jaar
2014, het jaar voorafgaande aan de inwerkingtreding van de Wet
verantwoorde groei melkveehouderij en het jaar voorafgaande aan het
jaar waarin de Europese melkquotering ten einde is gekomen. Uit de
cijfers in tabel 1, zoals opgenomen in het antwoord op een eerdere vraag
van de leden van de fractie van de VVD, blijkt dat de fosfaatproductie in de
melkveehouderij tussen 2012 en 2014 met 9,9 miljoen kilogram is
gestegen. Hieruit blijkt dat de melkveehouderij al vooruitlopend op het
vervallen van de melkquotering een groeispurt heeft ingezet. Een inzet op
volledige grondgebondenheid bij de implementatie van de Wet verantwoorde groei melkveehouderij per 1 januari 2015 had deze groeispurt niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

35

kunnen voorkomen. In dat kader wijs ik de leden van de fractie van de SP
er op dat een meerderheid van uw Kamer heeft ingestemd met de wijze
waarop grondgebonden groei per 1 januari 2016 zal worden gereguleerd
middels de AmvB grondgebonden groei melkveehouderij. De AmvB zal
binnenkort worden gepubliceerd in het Staatsblad. Het wetsvoorstel
grondgebonden groei melkveehouderij zal, voorzien van advies van de
Raad van State en van een nader rapport, binnenkort aan uw Kamer
aangeboden worden.
Op 22 april van dit jaar zijn de conceptcijfers over de tweede prognose
van het CBS voor de fosfaatproductie over 2014 voor de eerste maal
besproken in Werkgroep Uniformering berekening Mest- en mineralencijfers (WUM). De WUM is sinds het begin van de jaren negentig
verantwoordelijk voor het jaarlijks vaststellen van de standaardfactoren
voor de mestproductie en mineralenuitscheiding per diercategorie. De
WUM is samengesteld uit vertegenwoordigers van het CBS, het Ministerie
van Economische Zaken, het Landbouw Economisch Instituut (LEI), het
Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en Wageningen UR Livestock Research. De
werkgroep stelt jaarlijks de mineralenuitscheiding per diersoort vast. Op
basis van het aantal dieren in de landbouwtelling en de standaardcijfers
per dier wordt de landelijke mineralenuitscheiding berekend.
Op 11 mei van dit jaar zijn de conceptcijfers over de tweede prognose van
het CBS besproken met vertegenwoordigers uit het landbouwbedrijfsleven. Op 21 mei heeft het CBS de tweede prognose gepubliceerd.
Kan de Staatssecretaris reageren op het artikel in de Boerderij «Nederland
overschrijdt ammoniakplafond» (zie http://www.boerderij.nl/Home/
Nieuws/2015/7/Nederland-overschrijdt-ammoniakplafond-2656272W/)?
Kan de Staatssecretaris uitleggen hoe het zit met het ammoniakplafond?
Klopt het dat dit overschreden is en hoe is de verdeling tussen varkens,
koeien en kippen in deze?
Het Nationaal Emissieplafond (NEC) Ammoniak ligt sinds 2010 op 128
kiloton per jaar (kton/jr). Volgens voorlopige berekeningen van Emissie
Registratie (ER) ligt de totale uitstoot in 2014 op 138,1 kton/jr. De
overschrijding kan deels worden verklaard door de groei van de melkveestapel. Ook was 2014 een goed ruwvoerjaar waarbij hoge gehaltes fosfaat
en eiwit in het gras zaten wat heeft geleid tot een hogere excretie bij
koeien. Daarnaast is een deel van de overschrijding ook te verklaren
doordat de berekeningen van sommige bronnen (stalemissies en
aanwendingsemissies) sinds 2013 zijn veranderd. Ook zijn toen een aantal
nieuwe emissiebronnen toegevoegd (o.a. gewasafrijping en gewasresten).
Bij het vaststellen van het plafond werd nog op de oude manier gerekend.
De EU erkent dit en er zijn meer landen die door herberekeningen boven
het emissieplafond uit zijn gekomen. In de voorlopige cijfers over 2014
waren de ammoniakemissies van melkvee 62 kton/jr (stijging), van
varkens 22 kton/jr (daling) en van kippen 12 kton/jr (gelijk).
De leden van de SP-fractie willen graag weten wat de planning is voor het
verdere verloop van het traject betreffende de invoer van fosfaatrechten.
Wanneer moet het systeem van fosfaatrechten ingaan en wanneer moet
het in de Eerste dan wel de Tweede Kamer behandeld zijn?
Nederland is gebonden aan het fosfaatplafond zoals dat is opgenomen in
de derogatiebeschikking. Op dit moment is onvoldoende geborgd dat het
fosfaatplafond niet kan worden overschreden. Om de derogatie te kunnen
naleven en behouden is in de brief van 2 juli jongstleden dan ook
aangegeven dat een voorstel wordt voorbereid voor het invoeren van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

36

fosfaatrechten. In het belang van de derogatie is het wenselijk dat dit
voorstel voortvarend wordt behandeld. Bezien vanuit de structuur van de
Meststoffenwet en met het oog op een effectieve uitvoering en
handhaving hoeft het voorstel niet op een specifieke datum in werking te
treden. Het is dus mogelijk in de loop van het jaar 2016 een wet in werking
te laten treden die bepaalt dat na afloop van dat kalenderjaar voldoende
fosfaatrechten beschikbaar dienen te zijn om de in dat kalenderjaar
geproduceerde fosfaat mee te verantwoorden.
De leden van de SP-fractie zien dat er enkele maanden na het loslaten van
de melkquotering sprake is van lage melkprijzen, gestegen productie, een
half miljard extra steungeld, een overschreden fosfaatplafond en een roep
om het verslechteren van milieu en dierenwelzijnsstandaarden. Daarbij
worden ook nog eens de grondgebonden boeren gedupeerd in de
plannen voor fosfaatrechten van de Staatssecretaris. De leden van de
SP-fractie vragen zich af of dit de zegeningen zijn van de geliberaliseerde
melkmarkt. De leden van de SP-fractie concluderen: de liberalisering van
de melkveesector is, minder dan een half jaar na de afschaffing van de
melkquotering, mislukt en kent voornamelijk verliezers. De leden van de
SP-fractie zijn van mening dat het loslaten van de melkquotering een
historische vergissing was. Kan de Staatssecretaris reflecteren op het
loslaten van de melkquotering? Welke winst- en verliespunten ziet zij? De
leden van de SP-fractie krijgen graag een helder overzicht over het
verloop van de melkprijzen voor de Nederlandse boer voor de afgelopen
12 maanden en voor de afgelopen 10 jaar.
De prijsondersteuning van het Europese landbouwbeleid heeft decennia
lang gezorgd voor een stabiele melkprijs voor de veehouders van circa 30
eurocent per kg. Daar stonden echter overproductie en sterk stijgende
uitgaven voor exportrestituties voor de EU tegenover. De overproductie is
met de instelling van quota ingedamd, maar de Europese melkprijs bleef
boven het niveau van de wereldmarkt en maakte tariefbescherming en
exportrestituties noodzakelijk. De belangrijkste krachten achter afschaffing
van de melkquotering zijn internationale druk op de Europese Unie om
marktverstorende instrumenten af te bouwen en afnemende steun binnen
Europa voor het landbouwbudget. Daarom is in 2000 door de Europese
Ministers van Landbouw besloten het zuivelbeleid te hervormen. De
noodzaak om in WTO-verband tot een nieuw landbouwakkoord te komen
speelde daarbij duidelijk een rol.
Nadat in 2007 de exportsubsidies op zuivel werden afgeschaft, is de markt
voor melk en zuivelproducten in de EU gewijzigd in een internationale
markt. De prijsvolatiliteit is toegenomen. Desondanks hebben melkveehouders structureel goede melkprijzen ontvangen. Nederlandse melkveehouders hebben hun melkproductie uitgebreid. De EU-melkproductie zal
in 2015 ongeveer 1% hoger zijn dan in 2014. De beëindiging van de
EU-melkquotering is dan ook van beperkte invloed op de prijsval die zich
thans wereldwijd voordoet. Tijdelijke vraaguitval in onder andere Azië en
een toename van de melkproductie in andere werelddelen zijn belangrijke
oorzaken.
De Nederlandse melkveehouderij heeft op de wereldmarkt een zeer sterke
positie als het gaat om het produceren van hoogwaardige zuivelproducten. De vrije wereldmarkt vormt een uitdaging, maar tevens een kans
om te innoveren en nieuwe markten aan te boren. Markten die
duurzaamheid, voedselveiligheid en kwaliteit hoog achten. De kracht van
de Nederlandse zuivelketen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

37

Dat neemt niet weg dat blijvend geborgd moet worden dat de sector
binnen de gestelde kaders blijft opereren. De individuele drang om zich,
na drie decennia productiebeperking, economisch verder te ontwikkelen
moet niet ten kostte gaan van de collectieve grenzen van de sector.
In de navolgende figuren is de ontwikkeling van de Nederlandse melkprijs
sinds medio 2005 weergegeven.
Figuur 4: Ontwikkeling van de melkprijs sinds medio 2005

De leden van de SP-fractie vragen of de Staatssecretaris in gesprek is met
het Centrum voor Landbouw en Milieu (CLM), de biologische boeren,
Vereniging tot Behoud van Boer en Milieu en Natuur & Milieu. Al deze
organisaties maken zich zorgen over de invoering van het fosfaatrechtensysteem en specifiek over de benadeling van extensieve grondgebonden
boeren. Ook de Noordelijke en de Groene Hart provincies zijn kritisch. Is
de Staatssecretaris in gesprek met deze groepen en is zij in gesprek met
de kritische provincies?
Ik ben met alle door de leden van de fractie van de SP genoemde
organisaties in gesprek.
De leden van de SP-fractie constateren eveneens dat extensieve melkveehouders worden benadeeld door de voorstellen voor fosfaatproductierechten. Extensieve boeren worden op kosten gejaagd. Een boer die
genoeg land heeft om meer koeien te kunnen houden moet straks
fosfaatrechten kopen. De Staatssecretaris heeft de Kamer eerder
voorgespiegeld dat extensieve boeren niet gedupeerd zouden raken door
de snelle groeiers. Nu gebeurt dat wel. De Staatssecretaris had dit kunnen
voorkomen door de verworpen motie van de leden Dik-Faber en Smaling
(Kamerstuk 33 979, nr. 87 ) uit te voeren die vraagt om ruimte te reserveren onder het sectorale fosfaatplafond voor extensieve grondgebonden
bedrijven. Waarom koos de Staatssecretaris voor de intensieve boeren?
Waarom liet zij het fosfaatplafond overschrijden zonder een reserve
marge aan te houden voor extensieve boeren? Erkent de Staatssecretaris
dat melkveehouders die genoeg grond hebben nu op kosten gejaagd
worden als ze extra koeien bijkopen, zelfs als ze daar genoeg grond voor
hebben? De leden van de SP-fractie vinden dit onrechtvaardig en vragen
de Staatssecretaris of ze dit wil herstellen.
In eerder genoemde brief van 12 december 2013 heb ik aangegeven dat ik
voor de melkveehouderij als sector kansen zie «om na beëindiging van de
melkquotering te groeien. Die groei moet in lijn zijn met duurzaamheidsdoelen voor de sector». Kortom, groei kan, mits binnen de geldende
randvoorwaarden. Het vraagstuk van de toekomst van de melkveehouderij is niet louter een keuze tussen intensief en extensief, tussen groot en
klein en tussen grondgebonden en niet-grondgebonden. Daarmee zou
geen recht gedaan worden aan de diversiteit in de sector. Er is niet één
objectief juiste manier om een melkveehouderij in te richten en te
managen, net zomin als dat er maar één soort basisschool of één vorm
van duurzame energieopwekking de juiste is. De toekomstige ontwik-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

38

keling van de melkveehouderij gaat over de vraag hoe je een toekomstbestendige, duurzame en economisch gezonde melkveehouderij in
Nederland kan behouden, binnen gestelde milieukaders. Het is mijn
overtuiging dat er daarbij ruimte is voor meerdere naast elkaar bestaande
bedrijfsstrategieën.
De leden van de fractie van de SP vragen mij waarom ik het fosfaatplafond liet overschrijden zonder een reserve marge aan te houden voor
de extensieve boeren. Dit is juridisch niet mogelijk. De Meststoffenwet
kent geen instrumentarium om fosfaatproductieruimte te reserveren.
Voor het antwoord op de overige vragen van de leden van de fractie van
de SP wordt verwezen naar het antwoord op soortgelijke vragen van de
leden van de fractie van de VVD.
Hoe gaat de Staatssecretaris voorkomen dat de melkproductie per koe zo
ver wordt opgevoerd dat dit schadelijk is voor de gezondheid of
levensduur van de koe? Waarom is niet gekozen voor een aantal liters per
hectare? Is de Staatssecretaris bereid alsnog fosfaatrechten te koppelen
aan een maximum aantal liters per hectare? Zo nee, hoe gaat ze
voorkomen dat de melkproductie per koe onverantwoord wordt
opgestuwd? Erkent ze dat het voorliggende systeem van productierechten
stuwt naar opvoering van melkproductie per koe? Is ze bereid met de
sector een maximum af te spreken?
Er is niet gekozen voor een aantal liters melk per hectare omdat het aantal
hectares landbouwgrond in Nederland, dat kan worden gebruikt voor de
melkveehouderij, niet is begrensd en derhalve onvoldoende stuurt op een
maximum fosfaatproductie. Daarnaast heeft het forse gevolgen voor
melkveebedrijven die al intensiever zijn dan een dergelijke norm. Het is
daarom ook niet opportuun de fosfaatrechten alsnog te koppelen aan een
maximum aantal liters melk per hectare.
Het systeem van fosfaatrechten stuwt niet naar het maximaal opvoeren
van de melkproductie per koe, in ieder geval veel minder dan bijvoorbeeld
met een stelsel van dierrechten valt te verwachten. De reden hiervoor is
dat bij een stelsel van fosfaatrechten bij een toename van de melkproductie per dier de fosfaatproductie per dier ook toeneemt. Er geldt dan
een hogere forfaitaire fosfaatproductienorm, waardoor binnen het voor
dat bedrijf vastgestelde fosfaatrecht minder dieren gehouden kunnen
worden.
Voor het antwoord op de overige vragen verwijs ik u naar mijn brief aan
uw Kamer (Kamerstuk 33 979, nr. 99) waarin wordt ingegaan op het
intensiever worden van de melkveehouderij en de gevolgen daarvan voor
het dierenwelzijn.
De leden van de SP-fractie vinden het een goede stap dat de Staatssecretaris een ambitie voor weidegang heeft neergezet van 80% weidegang in
2020. Hoe gaat de Staatssecretaris behoud danwel toename van
weidegang garanderen? Wat gaat zij doen mocht het percentage
weidegang onverhoopt dalen? Begrijpen de leden van de SP-fractie goed
dat het hier gaat om het percentage weidegang van het aantal koeien (dus
niet het aantal bedrijven)? Onderschrijft de Staatssecretaris de definitie
van de Nederlandse Zuivel Organisatie van weidegang waarbij onder
weidegang wordt verstaan dat het melkvee in de periode van 1 april tot
1 oktober ten minste 120 dagen, minimaal zes uren per dag buiten in de
wei is? Streeft de Staatssecretaris er ook naar om het gemiddelde aantal
uren dat een koe per dag in de wei is niet te laten dalen? Is het percentage
weidegang over 2014 al bekend? Zo nee, wanneer wordt dit bekend?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

39

Kan de Staatssecretaris onderstaande gegevens bevestigen?
Bedrijven met beweiding van melkkoeien naar aantal dagen met beweiding
Melkkoeien (geweid)
Aantal
dagen met beweiding

minder dan 120 dagen
120 tot 150 dagen
150 tot 180 dagen
180 tot 210 dagen
210 dagen en meer
Total

% van totaal

83445
296280
249376
307775
127848
1064724

7,8%
27,8%
23,4%
28,9%
12,0%
100,0%

Centraal Planbureau, 19-3-2015

Kan de Staatssecretaris een vergelijkbare tabel met de stand van zaken
d.d. 14-9-2015 geven?
In mijn antwoord van 17 april 2015 aan uw Kamer (Kamerstuk 33 979,
nr. 93), op vragen van de leden van de fractie van de SP over weidegang,
heb ik aangegeven dat en waarom ik het ambitieniveau voor weidegang
wil verhogen naar 80% in 2020. Ik ben over het ambitieniveau in overleg
met de partijen die het Convenant Weidegang hebben ondertekend. Ik wil
niet vooruitlopen op de mogelijke situatie dat het percentage weidegang
onverhoopt daalt. Het gaat hier om het percentage koeien dat in de
weideperiode tenminste 120 dagen, minimaal 6 uur per dag weidegang
geniet. Het CBS publiceert jaarlijks omstreeks 1 oktober de weideganggegevens over het voorafgaande jaar. Het percentage weidegang over 2014
is nu nog niet bekend. Ik kan de gegevens in de tabel niet bevestigen. Het
CBS publiceert omstreeks 1 oktober 2016 de gegevens over 2015.
De leden van de SP-fractie constateren dat de Staatssecretaris heeft
gekozen voor een systeem van fosfaatrechten. Waarom wordt niet
gekozen voor een vergunningstelsel? Is het immers niet zo dat bij het
uitgeven van een recht, de overheid vaak de portemonnee moet trekken
indien zij later minder rechten in de markt wil hebben? Kan de Staatssecretaris aangeven hoeveel het zou kosten om bijvoorbeeld 10% van de uit
te geven fosfaatrechten uit de markt te kopen voor de prijzen die nu
genoemd worden (2000–5.000 euro per koe, andere gaan zelfs uit van
16.000 euro), of die haar reëel lijken? Klopt het dat met de fosfaatrechten
die de Staatssecretaris volgens de door haar beschreven systematiek wil
uitgeven, er feitelijk meer fosfaat wordt uitgegeven dan het sector
productieplafond van de melkveehouderij? Voor hoeveel fosfaatproductie
worden er rechten uitgegeven volgens de systematiek van de Staatssecretaris? Is de Staatssecretaris van plan om een generieke korting door te
voeren op de uitgegeven fosfaatrechten, indien blijkt dat het (sectorale)
fosfaatplafond is overschreden? Hoe zou een generieke korting in zijn
werk gaan? Kan zij uitleggen hoe de generieke korting bij de melkquota
indertijd ging? Als een generieke korting van melkquota of fosfaatrechten
juridisch mogelijk is, is dan ook een generieke korting op varkensrechten
of pluimveerechten mogelijk? Zo nee, waarin zit dan het verschil? Is de
Staatssecretaris bereid om – indien een korting noodzakelijk blijkt –
intensieve bedrijven meer te korten dan extensieve bedrijven? Welke
mogelijkheden en moeilijkheden ziet ze hierbij? Is de Staatssecretaris
bereid grondgebonden bedrijven bij een eventuele korting geheel te
ontzien?
In mijn brief van 2 juli heb ik aangegeven dat met verhandelbare
fosfaatrechten de ontwikkeling van individuele bedrijven beter wordt
gefaciliteerd dan met een vergunningstelsel. Op de te verstrekken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

40

fosfaatrechten rusten geen eigendomsrechten zoals op 16 november 2001
bevestigd door de Hoge Raad (NJ 2002, 469) en het Europees Hof voor de
Rechten van de Mens (Lohuis e.a. (37265/10, 30 april 2013)).
Het afromen van rechten dient wettelijk te worden geregeld. Indien tot de
mogelijkheid tot het afromen van rechten wordt besloten zal daarbij
moeten worden geborgd dat hiervan enkel sprake is bij een door het
Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de
fundamentele vrijheden (EVRM) voorgeschreven «fair balance» tussen het
algemene belang dat bij het afromen van rechten is gemoeid en de impact
die een dergelijk besluit heeft op belanghebbenden. Het geven van een
redelijke termijn aan bedrijven om in te spelen op het besluit rechten uit
de markt te halen kan bijdragen aan deze «fair balance». Er is daarbij geen
verschil tussen fosfaat-, varkens- of pluimveerechten.
De vragen van de leden van de fractie van de SP die zien op de nadere
uitwerking van het stelsel van fosfaatrechten lopen vooruit op het overleg
dat ik hierover nog voer met betrokken organisaties. Voor het antwoord
wordt verwezen naar het antwoord op een eerdere vraag dienaangaande
van de leden van de fractie van de VVD.
Lidstaten moesten voor de per 1 april 1984 ingevoerde melkquotering
uitgaan van de in 1981 dan wel de in 1982 en 1983 door de producent
geproduceerde hoeveelheid melk. Lidstaten die opteerden voor 1982 en
1983 dienden een kortingspercentage toe te passen om binnen de totale
aan de lidstaat toegewezen heffingsvrije hoeveelheid melk te blijven die
door de EU was gebaseerd op de productie in het kalenderjaar 1981. Het
in Nederland toegepaste kortingspercentage was 8,65%. Dit varieerde per
lidstaat afhankelijk van de productietoename ten opzichte van 1981.
Een ander voordeel van het uitgeven van vergunningen in plaats van
rechten is volgens de leden van de SP-fractie dat bij vergunningen
gemakkelijk voorwaarden gesteld kunnen worden betreffende bijvoorbeeld duurzaamheid of dierenwelzijn. Is de Staatssecretaris van plan om
uitgifte van fosfaatrechten voorwaardelijk te maken aan bijvoorbeeld
weidegang of mate van grondgebondenheid? Welke mogelijkheden zijn er
om voorwaarden aan fosfaatrechten te verbinden? Zijn er mogelijkheden
om alsnog duurzaamheidsvoorwaarden te verbinden aan dierrechten?
Differentiëren tussen bedrijven bij de toewijzing van fosfaatrechten is niet
mogelijk. De introductie van een rechtenstelsel raakt het recht op
eigendom. Het recht op eigendom is onder meer neergelegd in het EVRM.
In dit verdrag wordt een belangrijk onderscheid gemaakt tussen de
regulering van eigendom en de ontneming van eigendom. Regulering van
eigendom mag (als uitgangspunt) zonder dat de staat schadeplichtig is,
ontneming van eigendom leidt tot een compensatieplicht. Het doel is om
de melkveehouderij te reguleren, niet om eigendomsrechten te ontnemen.
Dit wordt bewerkstelligd door eigendom (meer in het bijzonder melkvee)
dat fysiek aanwezig was voor het uitbrengen van de brief van 2 juli
jongstleden te respecteren. Voor melkvee dat werd aangehouden voor het
uitbrengen van de brief worden dan ook fosfaatrechten afgegeven. Het
voorgaande maakt ook duidelijk waarom het niet mogelijk is bij de
toekenning van fosfaatrechten te differentiëren. Als differentiatie leidt tot
de situatie dat een bedrijf minder rechten toegewezen krijgt dan noodzakelijk is om melkvee dat reeds op 2 juli 2015 fysiek aanwezig was aan te
houden, staat dit op gespannen voet met het uitgangspunt dat als gevolg
van de komst van fosfaatrechten geen eigendom zal worden ontnomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

41

Over de mogelijkheden bij afroming en verhandelbaarheid wordt het
volgende opgemerkt. Het primaire doel voor de introductie van de
fosfaatrechten is het borgen van het fosfaatproductieplafond zoals dat is
opgenomen in de derogatie. Geredeneerd vanuit dat doel ligt niet voor de
hand te differentiëren al naar gelang een bedrijf over bepaalde eigenschappen beschikt. Als het nationale fosfaatplafond moet worden
geborgd dan is elke geproduceerde kilo even problematisch en is er geen
aanleiding bij afroming en overdracht van fosfaatrechten de ene kilo
anders te behandelen dan de andere. Differentiatie bij afroming en
overdracht kan echter ingegeven worden door andere beleidsdoelen,
bijvoorbeeld het borgen van grondgebondenheid. Het is mogelijk bij de
afroming en overdracht van fosfaatrechten andere beleidsdoelen na te
streven.
Hoe ziet Staatssecretaris verhandelbaarheid? Wil ze de mogelijkheid om
voorwaarden te stellen bij productierechten bij voorbaat uitsluiten? De
leden van de SP-fractie krijgen graag een inhoudelijke reactie op het
CLM-plan voor een fosfaatbank. Onderschrijft de Staatssecretaris dat bij
een systeem van niet verhandelbare rechten, de Staatssecretaris veel
gemakkelijker kan sturen, door rechten preferentieel uit te geven,
bijvoorbeeld aan boeren met weidegang en boeren die grondgebonden
werken? Welke mogelijkheden zijn er om de verhandelbaarheid van
varkensrechten te stoppen?
De leden van de SP-fractie krijgen ook graag een reactie op de
mogelijkheid om naast het CLM-systeem van onverhandelbare fosfaatrechten, een eenmalige opkoop door melkveehouders van varkensrechten
mogelijk te maken, waarbij de overgekochte varkensrechten worden
omgezet in niet verhandelbare fosfaatrechten.
Voor het antwoord op de vraag over verhandelbaarheid wordt verwezen
naar het antwoord op de voorgaande vraag van de leden van de fractie
van de SP.
Zoals ik in het overleg met het landbouwbedrijfsleven heb afgesproken
zullen fosfaatrechten voor melkvee niet inwisselbaar worden met
productierechten voor varkens en pluimvee. Elke veehouderijsector dient
zijn mest- en milieuprobleem zelf op te lossen. Bij een overheveling van
varkensrechten naar de melkveehouderij wordt het milieuprobleem
verschoven naar de melkveehouderij. Het gaat daarbij niet alleen om
mineralen uit mest maar ook om andere milieuemissies zoals ammoniak
en broeikasgassen. Ook voor deze thema’s heeft de melkveesector nog
een forse opgave. Mijn voorstel tot het invoeren van productiebegrenzende maatregelen in de melkveehouderij in de vorm van fosfaatrechten
voor melkvee is ingegeven vanwege een dreigende overschrijding van het
fosfaatproductieplafond. Met het mogelijk maken van overheveling van
varkensrechten naar fosfaatrechten melkvee zou dit fosfaatproductieplafond verder onder druk komen te staan.
De vragen van de leden van de fractie van de SP die zien op de nadere
uitwerking van het stelsel van fosfaatrechten lopen vooruit op het overleg
dat ik hierover nog voer met betrokken organisaties. Voor het antwoord
wordt verwezen naar het antwoord op een eerdere vraag dienaangaande
van de leden van de fractie van de VVD.
De leden van de SP-fractie krijgen graag een nadere uitleg over de twee
referentiedata die de Staatssecretaris in haar brief noemt, want het is hen
niet helder. Wanneer wordt gerekend met de een en wanneer met de
ander? De leden van de SP-fractie zien het liefst een referentiedatum
verder terug omdat de snelle groeiers en de intensiverende bedrijven
beloond worden met het beleid van de Staatssecretaris voor hun

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

42

groeispurt vanaf 2013. Welke juridische mogelijkheden en onmogelijkheden ziet de Staatssecretaris voor een eerdere referentiedatum voor de
uitgifte van fosfaatrechten? Welke juridische mogelijkheden en onmogelijkheden ziet de Staatssecretaris voor het gebruiken van een eerdere
referentiedatum voor het doorvoeren van een generieke korting indien dit
aan de orde is? Wat zijn de mogelijkheden van het koppelen van de
uitgifte van fosfaatrechten aan grond (de mate van grondgebondenheid)?
Uitgangspunt bij de toekenning van het aantal fosfaatrechten is het
gemiddeld aantal gehouden stuks melkvee in het referentiejaar 2014 en de
op de gemiddelde melkproductie per koe gebaseerde forfaitaire fosfaatexcretie zoals deze volgt uit de Meststoffenwet (bijlage D bij de Uitvoeringsregeling Meststoffenwet). Wijzigingen die tussen 2014 en 2 juli 2015 – de
datum van deze brief en daarmee het moment van aankondiging van het
nieuwe instrumentarium – hebben plaatsgevonden, die bij RVO.nl zijn
geregistreerd en die van invloed zijn op het gemiddelde aantal op het
bedrijf gehouden stuks melkvee of op de forfaitaire fosfaatexcretie,
kunnen meegenomen worden in de bepaling van de toe te kennen
fosfaatrechten. Concreet betekent dit dat groei van bedrijven die tot 2 juli
2015 heeft plaatsgevonden kan worden meegenomen bij de toekenning
van fosfaatrechten.
Ten aanzien van een referentiedatum het volgende. De peildatum van
2 juli 2015 is de datum van de brief waarin kenbaar werd dat het kabinet
voornemens is fosfaatrechten te introduceren. Destijds is de peildatum
van 2 juli 2015 voorgesteld om anticiperend gedrag te voorkomen. Als op
dat moment als peildatum voor bijvoorbeeld 2 augustus 2015 was
gekozen, dan zouden bedrijven nog een maand gelegenheid hebben
gehad extra melkvee te registreren ten einde op termijn meer fosfaatrechten toegewezen te krijgen. Dat is onwenselijk geacht. Een peildatum
verder in het verleden is niet mogelijk. Zoals in antwoord op een eerdere
vraag van de leden van de fractie van de SP is opgemerkt raakt de
introductie van fosfaatrechten het recht op eigendom. Eigendom dat
fysiek aanwezig was voor het uitbrengen van de brief van 2 juli 2015, het
moment waarop voorzienbaar werd welke nieuwe voorwaarden zouden
gaan gelden voor het houden van melkvee, wordt gerespecteerd ten einde
te voorkomen dat de staat wordt beticht van onteigening.
Zoals ook op een eerdere vraag van de leden van de fractie van de SP is
geantwoord, is het bij een eventuele afroming en overdracht van rechten,
naast het borgen van het productieplafond, ook mogelijk andere beleidsdoelen zoals grondgebondenheid na te streven.
Wat is de visie van de Staatssecretaris op het overhevelen van productierechten vanuit de varkenssector naar de melkveehouderij? Kan ze de vooren nadelen schetsen? Kan zij daarbij ingaan op het scenario waarbij de
melkveehouders rechten opkopen uit de varkenshouderij en op het
scenario waarbij de overheid dit doet? Onderschrijft de Staatssecretaris
dat er een noodzaak is voor sanering van de varkenshouderij? Zo ja, welk
percentage krimp (in aantal bedrijven of varkens) zou voor de sector
wenselijk zijn volgens de Staatssecretaris? Hoeveel bedrijven zouden naar
schatting bereid zijn mee te doen aan een regeling? Hoeveel verouderde
stallen zijn er? Welk percentage bedrijven doet mee aan de Regeling
ontheffing productierechten Meststoffenwet (POR-regeling)? Hoeveel
varkens- en pluimveerechten zijn er nu in de markt, en hoeveel inclusief
de POR-regeling? Geeft de POR-regeling ook recht op een volwaardig
pluimvee- of varkensrecht die – als de overheid deze uit de markt wil
nemen – teruggekocht moet worden? Wat is de actuele waarde van
respectievelijk een pluimveerecht en een varkensrecht? Kan de Staatsse-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

43

cretaris aangeven hoe de prijsontwikkeling van de rechten de afgelopen
jaren is verlopen?
Voor het antwoord op de vraag over het overhevelen van productierechten vanuit de varkenssector naar de melkveehouderij wordt verwezen
naar het antwoord op een soortgelijke vraag van de leden van de fractie
van de SP.
De slechte marktsituatie in de varkenshouderij onderstreept de noodzaak
om te komen tot een versnelde vitalisering van de sector. Onderdelen
daarvan zijn het richten van de productie op kwaliteit, verbetering van de
marktoriëntatie en exportpositie, samenwerking in de keten en herstructurering van de sector. De Regiegroep vitale varkenshouderij onder leiding
van de heer
U. Rosenthal zal binnenkort met concrete voorstellen komen. Tegen deze
achtergrond is een eventuele uitwisselingsmogelijkheid van varkensrechten naar fosfaatrechten geen mogelijkheid om op korte termijn de
cashflow en financiële situatie van varkensbedrijven te verbeteren zo lang
er geen wettelijk stelsel voor fosfaatrechten melkvee in werking is
getreden. Tevens merk ik op dat voor de toekomstgerichte varkensbedrijven een afname van het aantal varkensrechten gepaard gaat met
hogere prijzen voor de varkensrechten en een kostprijs- en concurrentienadeel bij bedrijfsontwikkeling en investeringen in verduurzamingsmaatregelen. Voor de vitalisering van de varkensketen vind ik dit geen
gewenste ontwikkeling.
Per brief van 10 april 2015 (Kamerstuk 33 037, nr. 150) heb ik uw Kamer
geïnformeerd over de stand van zaken met betrekking tot de Regeling
ontheffing productierechten voor varkens en pluimvee, de zogenaamde
POR-regeling. In totaal is aan 86 varkenshouderijbedrijven en aan 86
pluimveehouderijbedrijven een ontheffing verleend. In 2014 waren er
5.108 bedrijven waar varkens werden gehouden en 2.067 bedrijven waar
pluimvee werd gehouden (bron: CBS Statline). Dit betekent dat circa 1,7%
van de bedrijven met varkens en circa 4,2% van de bedrijven met
pluimvee gebruik hebben gemaakt van de POR-regeling.
In 2014 waren er 8.771.000 varkenseenheden en 64.907.000 pluimveeeenheden in de markt (bron: CBS Statline). Dit aantal is niet gewijzigd
door de POR-regeling. Met de POR-regeling ontvingen deelnemende
bedrijven namelijk geen extra varkens- dan wel pluimvee-eenheden, maar
werden zij ontheven van de verplichting uit de Meststoffenwet om, voor
een deel van het aantal op het bedrijf gehouden dieren, rechten te
hebben. De POR-regeling geeft ondernemers dus geen extra rechten. In
het geval de overheid rechten uit de markt wil ontnemen is er daarom
geen sprake van het terugkopen van rechten.
Voor de actuele waarde en prijsontwikkeling van een varkens- respectievelijk pluimveerecht verwijs ik u naar www.varkensrecht.nu respectievelijk
www.pluimveerecht.nu.
Wat is volgens de Staatssecretaris een reële inschatting van de prijs van
een melkveefosfaatrecht? Wat zou de Staatssecretaris een wenselijke
bandbreedte vinden voor de prijs van melkveefosfaatrechten?
Op het moment dat een stelsel van fosfaatrechten van kracht is en deze
rechten vrij verhandelbaar zijn is het aan de markt om te bepalen wat de
prijs van een melkveefosfaatrecht wordt. Ik wil en kan niet speculeren
over de mogelijke prijs van een melkveefosfaatrecht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

44

Hoeveel varkenshouders doen mee aan stoppersregeling uit de Wet
ammoniak en veehouderij en om hoeveel varkens gaat het? Voor hoeveel
procent van de ammoniak- en fosfaatuitstoot zijn de deelnemers uit de
stoppersregeling verantwoordelijk? De Staatssecretaris heeft eerder
gezegd dat het niet eenvoudig is om de stoppersregeling nog sneller af te
bouwen. Kan de Staatssecretaris aangeven waar zij de problemen in ziet?
Zijn er kosten gemoeid met stoppen met de stoppersregeling? Zo ja,
hoeveel en hoe zit dit juridisch? Hoeveel zou het kosten om van alle
deelnemers aan de stoppersregeling de varkensrechten terug te kopen?
Hoeveel zou het kosten om de varkenshouderij met bijvoorbeeld 10% te
saneren?
Uitgangspunt van de stoppersregeling is dat het bevoegd gezag, de
gemeente, de feitelijke overtreding van het Besluit huisvesting gedoogt.
De deelname van varkensbedrijven aan de stoppersregeling wordt niet
geregistreerd door het rijk. Begin 2014 heeft de werkgroep Actieplan
ammoniak, waarin Rijk, IPO en VNG zitting hebben, een enquête uitgezet
bij gemeenten. Uit deze representatieve steekproef blijkt dat tweederde
van de varkens- en pluimveebedrijven die niet voldeden aan de maximale
emissiewaarden uit het Besluit Huisvesting, te kennen hadden gegeven
gebruik te maken van de stoppersregeling, vooral door gebruik te maken
van de maatregel «minder dieren houden».
Uitgaande van gegevens over de vergunde rechten van veehouderijen in
de provincies Gelderland, Utrecht, Noord-Brabant en Limburg (samen
goed voor meer dan 70% van het aantal varkensbedrijven in Nederland),
voldoet circa een kwart van de locaties met een vergunning of met een
melding voor het houden van vee, op het niveau van de inrichting niet
aan de maximale emissiewaarden voor ammoniak uit het Besluit
Huisvesting (nu Besluit emissiearme huisvesting). Samen is de vergunde
emissie (zonder correctie voor de grenswaarden) op deze locaties goed
voor 30% van de vergunde ammoniakemissie uit stallen van alle
veehouderijen. Voor de varkensbedrijven bedraagt dit aandeel 45% van de
vergunde emissie van varkensbedrijven. Locaties die op inrichtingsniveau
niet voldoen aan de emissiegrenswaarden vertegenwoordigen samen
18% van de economische omvang van deze veehouderijen (uitgaande van
het aantal vergunde of gemelde dierplaatsen). Voor varkensbedrijven is
dat percentage 24%.
In 2014 produceerde de varkenshouderij 39,0 miljoen kilogram fosfaat. Het
aandeel van de bedrijven dat niet voldoet aan de emissiegrenswaarden is
circa 2,1 miljoen varkensrechten (24% van 8,7 miljoen) Uitgaande van een
deelnamepercentage van 66,7% (resultaten enquête 2014) vertegenwoordigen de deelnemers aan de stoppersregeling circa 1,4 miljoen varkensrechten.
Tot mei 2015 kostten de varkensrechten circa € 50,– per eenheid. Daarna
is de prijs opgelopen vanwege een hogere vraag vanuit de melkveehouderij. Uitgaande van een gemiddelde prijs van € 50,– per eenheid kost het
opkopen van 1,4 miljoen varkensrechten € 70 miljoen. De kosten van een
sanering van 10% van de varkenshouderij (gemeten in het aantal
varkensbedrijven in 2014 gaat het om circa 500 varkensbedrijven;
gemeten in het aantal locaties met varkens gaat het om meer dan 650
locaties) zullen daar een veelvoud van zijn.
Het Actieplan Ammoniak Veehouderij bevat gedoogbeleid dat is geaccordeerd door de Kamer en opgesteld door I&M, EZ, IPO en VNG in nauw
overleg met de veehouderijsector. Het gedoogbeleid is bedoeld om de
kleinere bedrijven die dure stalaanpassingen vanwege de emissie-eisen
niet kunnen betalen, te ontzien, op voorwaarde dat ze via goedkopere,
alternatieve maatregelen een zelfde hoeveelheid emissiereductie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

45

realiseren als wanneer ze zouden voldoen aan het Besluit emissiearme
huisvesting. Het gedoogbeleid zou oorspronkelijk per 1 januari 2016
aflopen, maar is op uitdrukkelijk verzoek van uw Kamer verlengd tot 2020.
De gemeente is het bevoegd gezag die het gedoogbeleid uitvoert en
daarbij toetst of de varkens- en pluimveebedrijven aan de voorwaarden
voldoen. Gemeenten hebben bij het stellen van de voorwaarden beleidsruimte, mits consistent en goed gemotiveerd. Voor een wijziging van het
gedoogbeleid is derhalve de medewerking van de gemeenten nodig. Bij
het afwijken van het gedoogbeleid kunnen schadeclaims worden
ingediend (nadeelcompensatie) en is niet uit te sluiten dat schadeloosstelling reëel is.
Stel er wordt besloten de varkenshouderij gedeeltelijk te saneren – door
uitkoop vanuit de overheid dan wel door melkveehouders rechten te laten
opkopen – met welke mededingingsregels en richtlijnen moet dan
rekening gehouden worden? Welke voorbeelden zijn er uit het verleden in
deze? Welke precedenten zijn er voor de uitkoop van dierrechten? Wat
kostte ons dit en hoe was dit geregeld? Is dit voorgelegd aan de Europese
Commissie en wat was de reactie?
Bij het opkopen van productierechten gaat het om staatssteun die wordt
gemeld aan de Europese Commissie en die moet voldoen aan de
Europese steunkaders.
In de afgelopen decennia is een aantal regelingen opengesteld geweest
gericht op het opkopen van productierechten in de varkenshouderij. In
1998 betrof het de Beëindigingsregeling varkensbedrijven (BEVAR) in de
Ecologische Hoofdstructuur en de Opkoopregeling varkensrechten (ORV).
Beide regelingen maakten onderdeel uit van het flankerend beleid van de
Wet herstructurering varkenshouderij. De BEVAR was gericht op varkensbedrijven gelegen in of in de nabijheid van de Ecologische Hoofdstructuur
(nu Natuurnetwerk Nederland). Hiervoor was € 16 miljoen beschikbaar.
Voor de ORV was € 83 miljoen beschikbaar. In 2000 en 2001 werd de
Regeling Beëindiging Veehouderijtakken (RBV) opengesteld voor de
varkens-, pluimvee- en vleeskalverhouderij als onderdeel van het
flankerend beleid van het tweede Actieprogramma van de Nitraatrichtlijn.
In totaal was voor de RBV € 254 miljoen beschikbaar. De RBV was
gekoppeld aan een sloopregeling voor stallen die geheel door een aantal
provincies is gefinancierd.
Als tot een overheveling van varkensrechten naar melkveefosfaatrechten
besloten zou worden, hoe zou dan voorkomen moeten worden dat de
varkenssector weer opnieuw naar de huidige proporties terug groeit? Ziet
de Staatssecretaris het als een mogelijkheid om van de overhevelende/
stoppende varkenshouders te eisen dat ze hun vergunningen inleveren?
Ziet de Staatssecretaris het als een mogelijkheid om van de
overhevelende/stoppende varkenshouders te eisen dat de stallen worden
gesloopt?
Een overheveling van varkensrechten naar fosfaatrechten melkvee is niet
aan de orde.
Kan de Staatssecretaris in een meerjaren tabel aangeven hoe de kosten
voor mestafvoer zich voor een gemiddeld varkensbedrijf hebben
ontwikkeld (dus graag zowel de kosten per eenheid af te voeren mest als
de hoeveelheid mestproductie op een gemiddeld bedrijf)? Erkent de
Staatssecretaris dat varkensbedrijven duizenden tot tienduizenden euro’s
meer per jaar kwijt zijn door de gestegen kosten van mestafvoer ten
opzichte van vorig jaar? Hoeveel varkensbedrijven zouden wel boven de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

46

streep uitgekomen zijn als ze de gestegen kosten van mestafvoer niet
hadden hoeven ophoesten? Kan de Staatssecretaris aangeven in hoeverre
een gemiddeld varkensbedrijf de afgelopen 10 jaar winst of verlies heeft
gedraaid? Welk deel van de prijs van varkensvlees komt bij de boer
terecht? Welke recente onderzoeken zijn hierover?
De mestafzetprijs per ton varkensmest is tussen 2001 en 2013 gestegen
van gemiddeld 12 naar bijna 14 euro per ton. De gemiddelde mestafzetkosten voor een gemiddeld varkensbedrijf zijn gestegen van 17.000 euro
in 2001 naar 31.000 euro in 2013 (2.300 ton mest). Het betreft betaalde
mestafzetkosten voor transport op korte en langere afstand. Dit verschilt
van bedrijf tot bedrijf. De spreiding in mestafzetkosten tussen bedrijven is
groot.
Figuur 5: Ontwikkeling mestafzetprijzen varkens- en pluimveemest voor de periode
2011–2013 (bron: LEI-Bedrijveninformatienet).

Figuur 6: Gemiddelde kosten voor mestafzet per jaar op varkens- en pluimveebedrijven voor de periode 2011–2013 (bron: LEI-Bedrijveninformatienet)

Het aandeel van de mestafzetkosten in de totale bedrijfskosten van een
gemiddeld varkensbedrijf is tussen 2005 en 2013 bijna 1% gestegen als
gevolg van de stijging van de mestafzetprijzen per ton mest en door de
toename van de bedrijfsomvang. De spreiding tussen bedrijven is groot.
Ik verwijs u verder naar de LEI-publicatie «Afvoerkosten van mest voor de
intensieve veehouderij» in Agrimonitor 2014.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

47

Dit jaar zijn de mestafzetkosten per ton varkensmest voor transport over
langere afstand met circa 4 euro per ton gestegen tot circa 23 euro per ton
(mondelinge mededeling LEI). Voor een gemiddeld varkensbedrijf nemen
de mestafzetkosten in 2015 toe met 9.200 euro op jaarbasis. Voor een
gemiddeld zeugenbedrijf bepalen de lage biggenprijzen de huidige slechte
financiële resultaten. Voor het gemiddelde vleesvarkensbedrijf wegen
naast de lage vleesopbrengstprijzen de toegenomen mestafzetkosten
sterk door op de financiële resultaten. De spreiding tussen varkensbedrijven is groot.
Voor de winst- en verliessituatie op de varkensbedrijven is de inkomensontwikkeling een maatstaf of het goed of slecht gaat met een bedrijf. Uit
het hieronder weergegeven meerjarige overzicht van de inkomensontwikkeling voor het gemiddelde varkensbedrijf blijken grote jaarlijkse
fluctuaties in de financiële resultaten (figuur 7). De spreiding in inkomen
tussen varkensbedrijven is groot.
Figuur 7: Inkomensontwikkeling voor het gemiddelde varkensbedrijf 2001–2014
(bron: www.agrimatie.nl).

Een andere maatstaf voor de huidige financiële situatie is de liquiditeitspositie van varkensbedrijven (figuur 8). In 2014 had bijna 30% van de
varkensbedrijven een positieve kasstroom (liquiditeit), 30% had een
negatieve kasstroom die op te vangen is uit andere liquiditeiten en
halvering van de aflossingen, de overige 40% had een zodanige negatieve
kasstroom dat grote aanpassingen nodig zijn (stoppen met aflossen,
bijfinancieren). De situatie in 2014 was voor zeugenbedrijven gunstiger
dan voor vleesvarkensbedrijven. In de eerste helft van 2015 is het beeld
voor de zeugenbedrijven fors verslechterd door de lagere biggenprijzen.
De huidige liquiditeitspositie past min of meer in het algemene beeld in
de afgelopen jaren. Het leidt ertoe dat het aantal varkensbedrijven eens in
de 10 jaar halveert, waarbij de vrijkomende productiecapaciteit wordt
overgenomen door economisch goed renderende bedrijven. Deze
ontwikkeling wordt versneld door wettelijke maatregelen op het terrein
van dierenwelzijn en milieu.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

48

Figuur 8: Liquiditeitspositie Nederlandse varkenshouders in 2014.

Kan de Staatssecretaris nogmaals onderschrijven dat verlaging van
milieustandaarden of dierenwelzijn niet aan de orde zal zijn als reactie op
de boerenprotesten?
Het versoepelen van wettelijke milieu of dierenwelzijnsnormen is geen
oplossing.
De leden van de SP-fractie vragen met hoeveel kilo de fosfaatproductie
van de melkveehouderij wordt verminderd door de verlaging van het
fosfaatgehalte in mengvoer, zoals onlangs afgesproken door de zuivelsector en de mengvoerfabrikanten? Is een verdere verlaging haalbaar (ook
met oogpunt op diergezondheid) en te verwachten?
De effectiviteit van het voerspoor is niet alleen afhankelijk van de gehaltes
fosfaat in het mengvoer, maar ook bijvoorbeeld de gehaltes in het
ruwvoer en van het aantal dieren. Dieren krijgen over het algemeen ruim
voldoende fosfaat via het voer, vandaar dat het sturen op efficiëntie
mogelijk is. De zuivelsector geeft, in nauw overleg met veevoederindustrie, invulling aan het voerspoor. Ik verwacht van de zuivelsector een
maximale inspanning om, door middel van gerichte voermaatregelen, de
fosfaatproductie in de melkveehouderij terug te dringen.
Kan de Staatssecretaris aangeven hoe groot de fosfaatproductie van
grondgebonden melkveebedrijven is en hoe groot die kan zijn gezien de
fosfaatgebruiksruimte op deze bedrijven? Wat is de niet gebruikte
fosfaatruimte van deze bedrijven in de diverse provincies?
De leden van de SP-fractie vragen of de Staatssecretaris kan aangeven in
welke provincies of regio’s de totale fosfaatruimte op melkveebedrijven
niet toereikend is voor de mest van de melkveehouderijen? Is de
Staatssecretaris bereid van ad-hoc beleid te gaan naar een langjarige,
heldere en maatschappelijk breed gedeelde visie op de melkveesector?
In 2014 had 22% van de Nederlandse melkveebedrijven op bedrijfsniveau
geen fosfaatoverschot. De resterende plaatsingsruimte op deze bedrijven
bedroeg in dat jaar 3,6 miljoen kilogram fosfaat. Dit betekent dat 78% van
de melkveebedrijven op bedrijfsniveau een fosfaatoverschot had. Het
totale fosfaatoverschot op die bedrijven bedroeg 19,2 miljoen kilogram. In
onderstaande tabel zijn deze gegevens uitgesplitst naar provincie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

49

Melkveehouderijbedrijven zonder overschot

Melkveehouderijbedrijven met een overschot

Plaatsingsruimte fosfaat
op melkveehouderijbedrijven (x 1.000 kg)

Percentage
bedrijven zonder
een overschot

Resterende plaatsingsruimte voor fosfaat (x
1.000 kg)

Percentage
bedrijven met een
overschot

Fosfaatoverschot (x 1.000
kg)

Nederland

70.700

22

3.600

78

19.200

Groningen
Friesland
Drenthe
Overijssel
Flevoland
Gelderland
Utrecht
N-Holland
Z-Holland
Zeeland
N-Brabant
Limburg

5.100
15.060
5.330
10.920
1.080
10.470
3.880
4.450
4.820
810
7.000
1.770

21
24
45
22
12
28
16
34
18
23
8
15

230
650
500
540
30
720
120
320
170
40
140
80

79
76
55
78
88
72
84
66
82
77
92
85

1.230
2.730
720
2.770
480
2.330
1.170
730
1.210
310
4.670
820

Regio

Is de Staatssecretaris bereid van ad-hoc beleid te gaan naar een
langjarige, heldere en maatschappelijk breed gedeelde visie op de
melkveesector?
Ik heb uw Kamer die visie onder meer gegeven met mijn brief van
12 december 2013: een economisch gezonde melkveehouderij, met ruimte
voor economische ontwikkeling, binnen milieurandvoorwaarden en met
oog voor maatschappelijke waarden als weidegang en inpassing in het
cultuurlandschap. Mijn beleid is er op gericht te borgen dat de melkveehouderij binnen de milieurandvoorwaarden blijft produceren, te borgen
dat de fosfaatproductie binnen het met de Europese Commissie
afgesproken plafond blijft en de kaders te stellen waarbinnen de melkveehouderij zich kan ontwikkelen. Ik heb daarbij ook steeds benadrukt dat er
ook een grote verantwoordelijkheid ligt bij de zuivelketen. Maatschappelijke acceptatie is een voorwaarde voor de sector om nu en op termijn te
kunnen blijven ondernemen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de productie
begrenzende maatregelen in de melkveehouderij van het kabinet.
De leden van de CDA-fractie concluderen dat de toegevoegde waarde van
het totale agrocomplex 48 miljard euro bedroeg in 2013. Het enorme
economische belang van het agrocomplex voor Nederland mag daarmee
duidelijk zijn. Binnen het totale agrocomplex is het grondgebondenveehouderijcomplex het grootst in termen van toegevoegde waarde en
werkgelegenheid. Daarbij hangt ongeveer 70% van de werkgelegenheid in
het agrocomplex samen met de export. Deze leden constateren dat het
belang van de export op het moment licht afneemt. Dat zou verdere
gevolgen kunnen hebben voor de Nederlandse werkgelegenheid. De
leden vragen welke concrete acties dit kabinet onderneemt om de
werkgelegenheid te verbeteren in het agrocomplex.
De werkgelegenheid in het agrocomplex wordt vooral bevorderd door
innovatie en de investeringen in nieuwe technologie. Het kabinet zet met
het topsectorenbeleid voor Agro & Food en Tuinbouw & Uitgangsmaterialen volop in op vernieuwing van het agrocomplex. Ook stimuleren
fiscale maatregelen (VAMIL, MIA en EIA) de introductie van nieuwe
technologieën in het veehouderijcomplex en dat levert veel werk op. Tot
slot zorgt het agrarisch onderwijs voor een goed opgeleid arbeidsaanbod
in de agrofoodsector.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

50

De onderhandelingen over de actieprogramma’s ten behoeve van de
Nitraatrichtlijn met de Europese Commissie zijn achter gesloten deuren en
daarom kunnen Kamerleden onmogelijk het kabinet voldoende controleren over zijn inzet en de voorwaarden die door de Europese Commissie
worden gevraagd. Het zou het ten goede komen van het vertrouwen in de
democratie van Nederland en de Europese Unie als deze onderhandelingen transparanter zouden worden. De leden van de CDA-fractie
verzoeken daarom de Staatssecretaris om bij de Europese Commissie aan
te dringen op een transparanter proces en maatregelen daartoe te nemen.
Is de Staatssecretaris daartoe bereid? Daarnaast verzoeken deze leden de
Staatssecretaris om openheid te geven over de onderhandelingen door de
correspondentie met de Europese Commissie en het Nitraatcomité te
delen met de Kamer. Is de Staatssecretaris hiertoe ook bereid?
Met betrekking tot de onderhandelingen met de Europese Commissie
over het vijfde actieprogramma heeft het kabinet uw Kamer zoveel
mogelijk transparantie geboden. Dat is gedaan door ten eerste de basis
van de onderhandelingen, te weten de resultaten van de vierjaarlijkse
evaluatie van de Meststoffenwet (Kamerstuk 33 037, nr. 21) en de
eveneens vierjaarlijkse Nitraatrichtlijnrapportage, met uw Kamer te delen
(Kamerstuk 28 385, nr. 114). Vervolgens heb ik de inzet van het kabinet in
de onderhandelingen met uw Kamer gedeeld (Kamerstuk 33 037, nr. 63),
alsmede de voortgang in de onderhandelingen (zie bijvoorbeeld Kamerstukken 33 037, nrs. 67, 74 en 87). De Nederlandse inzet voor een
derogatie wordt besproken in het Nitraatcomité. De stukken voor het
Nitraatcomité zijn openbaar1. Al met al zie ik geen aanleiding de
Commissie te verzoeken om alle correspondentie over de onderhandelingen openbaar te maken.
De leden van de CDA-fractie stellen vast dat de kwaliteit van het water in
Nederland in positieve mate toeneemt, en dat het aantal overschrijdingen
van fosfaat- en stikstofwaarden in het oppervlaktewater afnemen. Hoe
bekijkt de Staatssecretaris het door haar voorgestelde middel van
fosfaatrechten dat iedere melkveehouder sterk zal raken in zijn bedrijfsstructuur, met het oog op het doel van de Nitraatrichtlijn te weten de
waterkwaliteit onderwijl er in het overgrote deel van het land geen
overschrijdingen van fosfaatnormen in het oppervlaktewater zijn? Deelt de
Staatssecretaris de mening van de leden van de CDA-fractie dat dit middel
disproportioneel is? Deelt de Staatssecretaris de mening van deze leden
dat de Brusselse bureaucratie met de huidige toepassing van de Nitraatrichtlijn totaal uit de bocht vliegt? Ziet de Staatssecretaris in dat de
volledig niet transparante totstandkoming van het middel, te weten het
vijfde actieprogramma Nitraatrichtlijn en het gebrek aan een directe
relatie tussen het middel en het doel te weten het fosfaatplafond en de
waterkwaliteit, ervoor zorgen dat er geen draagvlak is bij melkveehouders
voor de door de Staatssecretaris voorgestelde maatregel van fosfaatrechten?
Voor het antwoord op het eerste deel van deze vraag wordt verwezen naar
het antwoord op een soortgelijke vraag van de leden van de fractie van de
VVD.
Ik constateer dat er zowel in de sector als maatschappelijk steun is voor
maatregelen waarmee wordt geborgd dat de melkveehouderij binnen de
milieurandvoorwaarden produceert, zowel nu als in de toekomst. Het
overgrote deel van de sector is zich er van bewust dat maatschappelijke
acceptatie van de melkveehouderij staat of valt met de wijze waarop
invulling gegeven wordt aan milieudoelen en maatschappelijke wensen
1

(http://ec.europa.eu/transparency/regcomitology/index.cfm?do=Search.Search&NewSearch=1).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

51

zoals weidegang, diergezondheid, dierenwelzijn en landschappelijke
inpassing. Dat neemt niet weg – en daar ben ik mij terdege van bewust –
dat ondernemers onzeker zijn over wat de productiebegrenzende
maatregelen betekenen voor hun eigen onderneming.
De leden van de CDA-fractie vragen of bij de onderhandelingen over het
vijfde actieprogramma er gesproken is over de achterhaaldheid van het
fosfaatplafond. Is de Staatssecretaris het met deze leden eens dat ten
algemene de verwerking van mest leidt tot minder druk op de Nederlandse mestmarkt? Zo nee, waarom niet? Is de Staatssecretaris het met de
leden van de CDA-fractie eens dat het fosfaatplafond in bepaalde mate
zou moeten worden gecorrigeerd aan de hand van de in Nederland
verplichte mestverwerking?
De Europese Commissie heeft in de onderhandelingen over de derogatie
voor de periode van het vijfde actieprogramma Nitraatrichtlijn in een
vroeg stadium duidelijk gemaakt dat, mocht de Commissie besluiten aan
Nederland een derogatie toe te kennen, het mestproductieplafond
gehandhaafd zou worden.
De Commissie heeft het fosfaatproductieplafond als voorwaarde aan de
derogatie verbonden «teneinde te vermijden dat door de toepassing van
de gevraagde derogatie intensivering optreedt». Met andere woorden, de
Commissie wil voorkomen dat door de derogatie er ruimte zou ontstaan
voor een grotere mestproductie. Gezien het feit dat de voorwaarde van de
Commissie ziet op het begrenzen van de fosfaatproductie van de gehele
Nederlandse veehouderij is het corrigeren van het plafond met (een deel
van) de gerealiseerde mestverwerking geen optie.
Voor de leden van de CDA-fractie was het behouden van de productierechten in de pluimvee- en de varkenshouderij, tegen de afspraken met de
sector in, één van de redenen om het door de Staatssecretaris onderhandelde actieprogramma Nitraatrichtlijn 2014–2017 onvoldoende te vinden.
De leden van de CDA-fractie willen graag dergelijke uitkomsten vermijden
bij het volgende actieprogramma. De leden van de CDA-fractie vragen
daarom de Staatssecretaris om uiteen te zetten hoe de voorbereidingen
voor de onderhandelingen voor het volgende actieprogramma vorm
worden gegeven. Is zij daartoe bereid? Hoe denkt de Staatssecretaris
daarbij aan het wijzigen van het actieprogramma in verschillende delen
van het land zoals in andere lidstaten veelal het geval is? De leden van de
CDA-fractie achten dat op weg naar het volgende actieprogramma
verandering van koers nodig is en dat daarbij voorbereiding komt kijken.
Is de Staatssecretaris dit eens met deze leden? Zo nee, waarom niet?
De onderhandelingen over het zesde actieprogramma Nitraatrichtlijn
zullen lopen volgens de procedure zoals geschetst in het antwoord op een
eerdere vraag van de leden van de fractie van het CDA.
Het stelsel van gebruiksnormen kent al sinds de invoering in 2006 een
differentiatie naar verschillende gebieden. Deze differentiatie is gebaseerd
op de in Nederland voorkomende hoofdgrondsoorten zand, klei, veen en
löss. Met de inwerkingtreding van de maatregelen uit het vijfde actieprogramma Nitraatrichtlijn per 1 januari 2014 is er een verdere differentiatie
doorgevoerd in het zandgebied, namelijk in de gebieden zand Noord, zand
Zuid en zand Midden.
De door de leden van de fractie van het CDA gevraagd voorbereiding voor
het volgende actieprogramma zijn al in gang gezet. De Nitraatrichtlijnrapportage en de lopende evaluatie van de Meststoffenwet – beide voorzien
voor 2016 – moeten inzicht geven in de realisatie van de milieu en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

52

waterdoelen uit de Nitraatrichtlijn en de Kaderrichtlijn Water (KRW) en de
milieuopgave die er nog rest. Op basis van de uitkomst van de evaluatie
en de Nitraatrichtlijnrapportage zullen de onderhandelingen met de
Europese Commissie gestart worden en zal het kabinet zijn inzet formuleren. Deze inzet zal ik met uw Kamer delen.
Vooropgesteld, de leden van de CDA-fractie zijn nog onvoldoende
overtuigd van de noodzaak en proportionaliteit van de invoering van
fosfaatrechten in de melkveehouderij. In haar brief van 2 juli jl. geeft de
Staatssecretaris aan dat het fosfaatplafond wordt overschreden en dat zij
daarom fosfaatrechten invoert. Wat is de definitieve fosfaatproductie in
2014 geweest? Kan de Staatssecretaris onderbouwen in welke mate het
fosfaatplafond in 2015 wordt overschreden, zo vragen de leden van de
CDA-fractie. Kan de Staatssecretaris dit afzetten tegen het langjarige
gemiddelde? Neemt de stijging van het aantal koeien af sinds de brief van
de Staatssecretaris van 2 juli jl.? In 2009 overschreed Nederland het
fosfaatplafond, maar toen was er geen sprake van dat er onmiddellijk
vergaande voorstellen aan de Europese Commissie gedaan dienden te
worden. In hoeverre geeft de Europese Commissie Nederland de ruimte
om adequaat te anticiperen op het daadwerkelijk overschrijden van het
fosfaatplafond?
Voor het antwoord op de vraag over de definitieve fosfaatproductie in
2014 wordt verwezen naar het antwoord op een soortgelijke vraag van de
leden van de fractie van de VVD.
In december 2015 zal er naar verwachting een voorlopige schatting
worden gepubliceerd van de fosfaatproductie in 2015. Deze schatting kan
gemaakt worden als de gegevens over het aantal dieren uit de Gecombineerde Opgave zijn verwerkt. Bij deze schatting zullen de gegevens over
het voergebruik in 2014 worden gebruikt. Definitieve cijfers over 2015
komen beschikbaar in de loop van 2016, wanneer ook de gegevens over
het voergebruik in 2015 beschikbaar zijn. Het is, in het licht van de door de
Europese Commissie aan de derogatie verbonden voorwaarde, niet zinvol
om de fosfaatproductie in één kalenderjaar af te zetten tegen een langjarig
gemiddelde. Immers, de voorwaarde van de Commissie ziet op ieder
afzonderlijk kalenderjaar binnen de periode waarvoor de derogatiebeschikking is afgegeven.
Voor het antwoord op de vraag over de ontwikkeling van het aantal
melkkoeien sinds 2 juli wordt verwezen naar de gegevens over het aantal
melkkoeien in 2015 die zijn gepresenteerd in het antwoord op een eerdere
vraag van de leden van de fractie van de VVD.
De overschrijding van het fosfaatproductieplafond in de jaren 2008, 2009
en 2010 heeft van de Nederlandse overheid wel degelijk een stevige inzet
richting de Europese Commissie gevraagd. Mijn voorganger heeft uw
Kamer hierover per brief van 14 december 2010 uitvoerig geïnformeerd
(Kamerstuk 28 385, nr. 197). De Europese Commissie verlangde van
Nederland concrete maatregelen die moesten garanderen dat de
mestproductie weer tot onder het niveau van 2002 zou dalen. Dit heeft
uiteindelijk geresulteerd in het Convenant Voerspoor waarin LTO
Nederland en de Nederlandse Vereniging Diervoederindustrie (Nevedi)
overeenkwamen de input van fosfaat via het voer met minimaal 10
miljoen kilogram te reduceren teneinde de mestproductie onder het
niveau van 2002 te krijgen en aanvullende maatregelen – waaronder
afroming van varkens- en pluimveerechten – te voorkomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

53

De leden van de CDA-fractie stellen vast dat de familiebedrijven in de
Nederlandse melkveehouderij op dit moment te kampen hebben met
slechte melkprijzen en dat ondertussen dit kabinet komt met nieuwe
lastenverzwaringen door het invoeren van een systeem van fosfaatrechten. Is de Staatssecretaris het eens met de leden van de CDA-fractie
dat fosfaatrechten een kostenverhoging met zich meebrengen voor
melkveehouders, waardoor geen geld over is voor investeringen in
verdere duurzaamheid en dierenwelzijn? Heeft de Staatssecretaris een
analyse laten maken van de economische gevolgen van het voornemen
tot invoering van fosfaatrechten? Zo nee, waarom niet? Is de Staatssecretaris het met deze leden eens dat bij het bepalen van het Nederlandse
fosfaatplafond met de geplaatste productie in Nederland gerekend moet
worden? En dat het fosfaat dat buiten de Nederlandse landbouw wordt
geplaatst van het fosfaatplafond dient afgetrokken te worden? Zo nee,
waarom niet? Kan de Staatssecretaris verduidelijken wat de daadwerkelijke fosfaatbelasting is van de melkveehouderij?
Of er sprake is van een kostenverhoging is afhankelijk van de wijze
waarop nader invulling gegeven wordt aan het stelsel van fosfaatrechten.
Deze vraag loopt daarmee vooruit op de nadere uitwerking van het stelsel
van fosfaatrechten en het overleg dat ik hierover nog voer met betrokken
organisaties. Voor het antwoord wordt verwezen naar het antwoord op
een eerdere vraag dienaangaande van de leden van de fractie van de VVD.
Voor het antwoord op de vraag of bij het bepalen van het fosfaatplafond
met de geplaatste productie in Nederland gerekend moet worden en dat
het fosfaat dat buiten de Nederlandse landbouw wordt geplaatst van het
fosfaatplafond dient afgetrokken te worden wordt verwezen naar het
antwoord op een soortgelijke vraag van de leden van de fractie van het
CDA.
Voor het antwoord op de vraag naar de daadwerkelijke fosfaatbelasting
van de melkveehouderij wordt verwezen naar het antwoord op een
eerdere vraag van de leden van de fractie van de SP en de bij dat
antwoord gepresenteerde cijfers in tabel 3.
De leden van de CDA-fractie vragen de Staatssecretaris wat dit kabinet
eigenlijk beoogt met de mogelijke invoering van fosfaatrechten. Kan de
Staatssecretaris aangeven welke artikelen uit de derogatiebeschikking of
andere Europese richtlijnen Nederland hiertoe verplichten? Kan de
Staatssecretaris aangeven waarom Nederland indertijd een productieplafond heeft afgesproken? Kan de Staatssecretaris toelichten waarom er
destijds gekozen is voor 2002 als referentiejaar? Kan de Staatssecretaris
precies aangeven welk doel met het introduceren van fosfaatrechten
gehaald gaat worden? Nederland heeft toch al bepalingen en regelgeving
rondom gebruiksnormen, evenwichtsbemesting etc.? De leden van de
CDA-fractie hebben in het verleden geopperd om een langjarig gemiddelde (bijvoorbeeld drie c.q. vijf jaar) te gebruiken bij het beoordelen van
het overschrijden van het fosfaatplafond. In 2014 zijn bijvoorbeeld de
omstandigheden met betrekking tot onttrekking van fosfaat uit de bodem
anders dan in andere jaren geweest.
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
een soortgelijke vraag van de leden van de fractie van de VVD.
Vindt de Staatssecretaris het te rechtvaardigen dat na het opleggen van
mestverwerking in 2013 met de wijziging van de Meststoffenwet en het
opleggen van grondgebonden groei begin 2015 met de Wet verantwoorde
groei melkveehouderij, de Staatssecretaris nu weer nieuwe eisen wil
opleggen aan de melkveehouderij? Hoe is een stapeling van regels, zoals

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

54

verplichte mestverwerking en grondgebondenheid te rijmen met de
invoering van fosfaatrechten? Als fosfaatrechten ingevoerd zouden
worden, wat is dan nog het belang van verplichte mestverwerking voor de
melkveehouderij? Hoe kijkt de Staatssecretaris naar haar eigen verantwoordelijkheid als betrouwbaar bestuurder in deze? Deelt de Staatssecretaris de mening van de leden van de CDA-fractie dat dit kabinet de
afgelopen jaren duidelijk heeft gemaakt dat bedrijven zich mogen
ontwikkelen mits ze voldoende grond hebben of de mest verwerken? Zo
nee, waarom niet? Behoort een aanpassing van de Wet verantwoorde
groei melkveehouderij ook nog tot de mogelijkheden in plaats van een
nieuwe wet met fosfaatrechten? Zo nee, waarom niet?
De rechtvaardiging voor het aankondigen van een stelsel van fosfaatrechten voor melkvee heb ik uitvoerig geschetst in mijn brief van 2 juli
jongstleden. Ik verwijs de leden van de fractie van het CDA voor het
antwoord op dat deel van hun vraag naar die brief.
Het belang van verplichte mestverwerking is er in gelegen dat geborgd
wordt dat het nationale fosfaatoverschot buiten de Nederlandse landbouw
wordt gebracht en niet langer drukt op de nationale mestmarkt. De
verplichte mestverwerking ziet daarmee op een verantwoorde afzet van
dierlijke mest, door een collectieve verplichting voor alle veehouders met
een fosfaatoverschot op hun bedrijf. Om evenwicht op de mestmarkt te
realiseren wordt jaarlijks het percentage verplichte mestverwerking
aangescherpt.
Het stelsel van fosfaatrechten stuurt op de productie van fosfaat op
bedrijven met melkvee. Het belang van dit stelsel is te waarborgen dat de
nationale fosfaatproductie niet boven het met de Europese Commissie
afgesproken plafond komt en het nationale mestoverschot niet toeneemt
in een situatie dat de benodigde capaciteit aan mestverwerking nog
onvoldoende is om het nationale mestoverschot adequaat te verwerken.
Het klopt dat dit kabinet de afgelopen jaren heeft uitgedragen dat
bedrijven zich mogen ontwikkelen, mits ze voldoende grond hebben of de
mest verwerken. Maar daarbij ben ik steeds helder geweest over een
belangrijke randvoorwaarde: «Wanneer uit de monitoring van de
mestmarkt blijkt dat de feitelijke fosfaatproductie in enig jaar het plafond
van 2002 overschrijdt, zijn nadere productiebegrenzende maatregelen aan
de orde» (Kamerstuk 33 037, nr. 80).
Een aanpassing van de Wet verantwoorde groei melkveehouderij behoort
niet tot de mogelijkheden. Die wet biedt immers niet de mogelijkheden
om direct te sturen op de totale fosfaatproductie in de melkveehouderij.
In het verslag van een schriftelijk overleg (Kamerstuk 33 979 nr. 93 ) over
de algemene maatregel van bestuur grondgebonden groei melkveehouderij gaf de Staatssecretaris op vragen van de leden van de CDA-fractie
aan dat «ondernemers konden vanaf 2013 weten dat van ongebreidelde
groei geen sprake kon zijn». Kan de Staatsecretaris aangeven wat deze
opmerking in de praktijk voor de melkveehouderij voor gevolgen heeft?
Kan de Staatssecretaris ook jurisprudentie overleggen die haar
beweringen juridisch ondersteunen? Kan de Staatssecretaris aangeven
wat de samenhang wordt met betrekking tot de melkveefosfaatreferentie
en haar voornemen tot het invoeren van fosfaatrechten? Hoe gaat het
opeenstapelen van wetgeving in de praktijk uitwerken, zo vragen de leden
van de CDA-fractie. Tijdens de behandeling van de Wet verantwoorde
groei melkveehouderij heeft de Staatssecretaris aangegeven dat
voorkomen moet worden dat de melkveefosfaatreferentie vrij verhandelbaar wordt. Door het kabinet werd gesproken over voorkomen dat het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

55

marktwaarde krijgt en het kabinet niet beticht wilde worden van het geven
van ongerechtvaardigde staatssteun. Kan de Staatssecretaris hier nog
eens op reflecteren in het licht van mogelijke invoering fosfaatrechten?
Over het aangenomen amendement Geurts c.s. (Kamerstuk 33 979 nr. 59 )
met betrekking tot overdracht aan een bloed- of aanverwant is ook
discussie geweest over mogelijke staatssteun. Hoe verhoudt deze mening
van de Staatssecretaris zich met het voorstel van de Staatssecretaris om
fosfaatrechten in te voeren?
De door de leden van de CDA-fractie aangehaalde zinsnede is een
antwoord op de zorgen die werden geuit over knelgevallen als gevolg van
de Wet verantwoorde groei melkveehouderij en de daarbij behorende
normen voor grondgebonden groei van de melkveehouderij. In de praktijk
zijn voor de melkveehouderij de normen die krachtens deze wet worden
geïntroduceerd van belang. Er is op dit moment geen aanleiding om te
veronderstellen dat de aangehaalde zinsnede een specifieke juridische
betekenis toekomt.
In de brief van 2 juli jongstleden is opgemerkt dat de fosfaatrechten naast
het stelsel van de verantwoorde groei melkveehouderij zal worden
gepositioneerd. Over de concrete uitwerking wordt momenteel nog
overleg gevoerd.
De leden van de fractie van het CDA merken terecht op dat staatssteun
een aandachtspunt is. Bij de introductie van de fosfaatrechten zal worden
geborgd dat van staatssteun geen sprake is of dat het zal gaan om
geoorloofde steun.
Wat is de reactie van de Staatssecretaris als de leden van de CDA-fractie
haar de stelling voorleggen dat het onterecht is dat extensieve bedrijven
in moeten leveren voor de intensieve bedrijven? Hoe valt het te rechtvaardigen dat melkveehouders met voldoende grond voor hun eigen
mestafzet fosfaatrechten zouden moeten aanschaffen om te mogen
uitbreiden? Als de Staatssecretaris haar plan voor fosfaatrechten doorzet,
is zij dan voornemens om extensieve bedrijven en relatief kleine familiebedrijven te ontzien? Zo nee, waarom niet? Het aantal koeien en het aantal
hectaren in eigendom of in gebruik zijn toch de norm en bepalen toch of
er sprake is van een fosfaattekort of -overschot, zo vragen deze leden?
Deze vraag loopt vooruit op de nadere uitwerking van het stelsel van
fosfaatrechten en het overleg dat ik hierover nog voer met betrokken
organisaties. Voor het antwoord wordt verwezen naar het antwoord op
een eerdere vraag dienaangaande van de leden van de fractie van de VVD.
De leden van de CDA-fractie hebben contact gehad met vele en diverse
familiebedrijven die onevenredig getroffen zouden worden door de
invoering van fosfaatrechten. Deze leden hoorden regelmatig dat deze
families het gevoel hebben dat ze «een huis mochten bouwen en
daarvoor alle vergunningen hadden maar dat ze tijdens de bouw te horen
kregen dat ze er niet in mogen gaan wonen». Wat is de Staatssecretaris
voornemens te gaan doen voor bedrijven die in het bezit zijn van alle
benodigde vergunningen, zoals de Natuurbeschermingswetvergunning,
milieu en bouwvergunningen, en gefinancierd zijn maar nog niet een volle
bezetting hebben gehad van hun stal? Deze families hebben reeds een stal
gebouwd voor de toekomst, volgens de Maatlat Duurzame Veehouderij,
maar hebben op dit moment een bezettingsgraad lager dan 80 procent. Zij
willen c.q. moeten de komende twee jaren groeien naar 100 procent
bezettingsgraad. Deze families hebben geen financiële ruimte om naast de
mestverwerking en grondverwerving ook nog fosfaatrechten te kopen. Is
de Staatsecretaris bereid voor die groep bedrijven die alle vergunningen,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

56

financiering en reeds gebouwd hebben een minimale bezetting van 90
procent mogelijk te maken, zo vragen de leden van de CDA-fractie.
Deze vraag loopt vooruit op de nadere uitwerking van het stelsel van
fosfaatrechten en het overleg dat ik hierover nog voer met betrokken
organisaties. Voor het antwoord wordt verwezen naar het antwoord op
een eerdere vraag dienaangaande van de leden van de fractie van de VVD.
Indien de Staatssecretaris besluit tot korten op fosfaatrechten, zijn de
leden van de CDA-fractie benieuwd op welke gronden dat zou gaan plaats
vinden. Gaat de Staatssecretaris bijvoorbeeld bedrijven waarvan het
fosfaatoverschot ten opzichte van referentiejaar 2013 niet is toegenomen
ontzien? Gaat de Staatssecretaris bezien of gestaffelde korting bij
overschot bedrijven ten opzichte van referentiejaar 2013 mogelijk is?
Wordt overdracht van fosfaatrechten mogelijk? Zo ja, op welke wijze?
Behoort het instellen van een fosfaatbank ook tot de mogelijkheden?
Worden te verkopen fosfaatrechten bij overdracht afgeroomd met een
bepaald percentage? Zo ja, met welk percentage? Zo nee, waarom niet?
Worden fosfaatrechten vrij verhandelbaar en fiscaal afschrijfbaar? Zijn
fosfaatrechten te verhuren? Zo ja, te verhuren met of zonder grond? Hoe
worden de fosfaatrechten bepaald als op een bedrijf ook rosé kalveren,
zoogkoeien en vleesstieren voorkomen? Bestudeert de Staatssecretaris
ook de mogelijkheid om ondernemers met gemengde bedrijven de
mogelijkheid te bieden varkens- en pluimvee productierechten om te
wisselen naar fosfaatrechten? Zo nee, waarom niet? Fosfaat is toch fosfaat
of het nu van een rund, varken of kip is? De leden van de CDA-fractie zijn
van mening dat bij een eventuele invoering van fosfaatrechten het direct
korten van bedrijven voorkomen moeten worden. Dit geldt temeer voor
extensieve bedrijven en bedrijven met latente ruimte. Deze bedrijven
zouden volgens de plannen van dit kabinet fosfaatrechten moeten
aankopen om nog niet gebruikte mestplaatsingsruimte te mogen
benutten.
De vragen van de leden van de fractie van het CDA over de invulling van
het stelsel van fosfaatrechten lopen vooruit op de nadere uitwerking van
het stelsel van fosfaatrechten en het overleg dat ik hierover nog voer met
betrokken organisaties. Voor het antwoord wordt verwezen naar het
antwoord op een eerdere vraag dienaangaande van de leden van de
fractie van de VVD.
Voor het antwoord op de vraag over het wisselen van varkens- en
pluimveerechten naar fosfaatrechten wordt verwezen naar het antwoord
op een soortgelijke vraag van de leden van de fractie van de SP.
Zou de Staatssecretaris kunnen reageren op het artikel «fosfaatbeleid
staat haaks op metingen in milieu» in V-focus, zo vragen de leden van de
CDA-fractie (zie: http://www.v-focus.nl/2015/09/fosfaatbeleid-staat-haaksop-metingen-in-milieu/ )? Is de Staatssecretaris het eens met de
conclusies van het onderzoek van V-focus? Zo nee, waarom niet? Zo ja,
hoe gaat de Staatssecretaris haar beleid hier op aanpassen? Zou de
Staatssecretaris ook kunnen ingaan op het artikel «Fosfaatrechten – waar
doen we het eigenlijk voor?» (zie http://www.mestportaal.nl/2015/
fosfaatrechten-waar-doen-we-het-eigenlijk-voor/ )?
In de door de leden van de fractie van het CDA aangehaalde artikelen
worden een aantal conclusies getrokken over het fosfaatbeleid. In het
artikel in V-focus wordt aangegeven dat een uitgebreid onderzoeksverslag
in een later nummer zal verschijnen. Het ontbreken van de onderliggende
onderbouwing die heeft geleid tot de conclusies van V-focus maakt een
inhoudelijke reactie niet mogelijk. Ik zeg uw Kamer toe dat ik deze reactie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

57

op een later moment zal geven, zodra duidelijk is hoe V-focus de
conclusies in het artikel heeft onderbouwd.
In het artikel op mestportaal.nl wordt de vraag gesteld welk milieudoel de
fosfaatrechten dienen. Voor het antwoord op die vraag wordt verwezen
naar het antwoord op een eerdere vraag van de leden van de fractie van
de VVD.
Hoe draagt het invoeren van fosfaatrechten bij aan de stimuleren c.q.
behouden van weidegang, agrarisch natuurbeheer en verantwoord
bodembeheer, zo vragen de leden van de CDA-fractie.
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
een eerdere vraag van de leden van de fractie van de SP.
Heeft de Staatssecretaris wel eens gesproken met de voerleveranciers in
Nederland over de mineralenproblematiek in de landbouw en is er wel
eens gesproken over het retour nemen van mineralen en fosfaat door
voerleveranciers? Zo nee, waarom niet? Zo ja, wat waren de uitkomsten
van deze gesprekken?
In het kader van het voerspoor is gesproken met de Nevedi, maar niet
over het retour nemen van mineralen en fosfaat. De veehouderij is
verantwoordelijk voor de productie en verantwoorde afzet van dierlijke
mest, niet de veevoederindustrie. De veehouderij betrekt ook een
belangrijk deel van het veevoer van eigen land of rechtstreeks van andere
landbouwbedrijven.
De leden van de CDA-fractie willen de Staatssecretaris de volgende casus
voorleggen:
Een landgoed met pachtboerderijen heeft de afgelopen jaren een
toekomstvisie gemaakt.
De toekomstvisie is mede gemaakt naar aanleiding van de ligging in en
nabij Natura 2000-gebieden. Voor pachtboerderij A is op basis van deze
toekomstvisie besloten de rosé kalveren om te zetten naar een grondgebonden extensieve melkveehouderij. Ondertussen zijn sinds september
2014 de milieuvergunning en de Natuurbeschermingswetvergunning
beide omgezet naar melkvee. De Wet verantwoorde groei melkveehouderij geeft waarschijnlijk geen onoverkomelijke problemen voor deze
pachtboerderij A. Echter invoeren van fosfaatrechten duidelijk wel. Wat
biedt de Staatssecretaris dit bedrijf voor toekomstsperspectief, zo vragen
de leden van de CDA-fractie. Zou dit bedrijf weer moeten omschakelen
naar rosé kalveren? Zou latente ruimte mogen worden benut bij de
voorgenomen invoering van fosfaatrechten, zo vragen deze leden. Welk
advies heeft de Staatssecretaris voor dit bedrijf?
Deze vraag loopt vooruit op de nadere uitwerking van het stelsel van
fosfaatrechten en het overleg dat ik hierover nog voer met betrokken
organisaties. Voor het antwoord wordt verwezen naar het antwoord op
een eerdere vraag dienaangaande van de leden van de fractie van de VVD.
Daarnaast nog enkele vragen van de leden van de CDA-fractie in relatie tot
de mestwetgeving. Hoe gaat de Staatssecretaris om met de kringloopwijzer, zo vragen de leden van de CDA-fractie. Is het de Staatssecretaris
bekend dat extensieve bedrijven, die hun eigen voer telen, in de kringloopwijzer benadeeld lijken te worden? Hoe wil de Staatssecretaris dit
voorkomen, zo vragen deze leden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

58

Zoals ik uw Kamer in mijn brief van 2 juli jongstleden heb gemeld heeft de
zuivelketen aangekondigd de Kringloopwijzer per 1 januari 2016 verplicht
te zullen stellen voor alle melkveehouderijbedrijven en zorg te willen
dragen voor een geborgde centrale database Kringloopwijzer. De precieze
wijze waarop de Kringloopwijzer zal worden geborgd en gehandhaafd
wordt in de komende periode, in nauw overleg met de sector, nader
uitgewerkt. Eén van de aspecten die hierbij aandacht verdient is de
wetenschappelijke onderbouwing van de KringloopWijzer, mede in relatie
tot de verschillende type melkveehouderijbedrijven in Nederland. Met
andere woorden, de zuivelketen zal aan moeten tonen voor welke type
bedrijven de KringloopWijzer als verantwoording kan dienen. Ik zal de
KringloopWijzer uitsluitend als bedrijfsspecifieke verantwoording
accepteren als de wetenschappelijke onderbouwing onafhankelijk is
getoetst, de centrale database adequaat is geborgd en er geen onduidelijkheden meer bestaan over de type melkveehouderijbedrijven waarvoor
de KringloopWijzer een geschikt instrument is. Tot die tijd zullen bedrijven
verantwoording af moeten leggen op basis van de wettelijke excretieforfaits.
De leden van de CDA-fractie vragen welke inzet het kabinet heeft met
betrekking tot de mestverwerkingspercentages 2016. Verder verhogen van
de percentages betekent lastenverzwaring en dat is in het huidige
economische klimaat niet voor de hand liggend. Kan er inzicht gegeven
worden in de verwachte verwerkingscapaciteit in de gebieden Oost, Zuid
en Overig? Op dit moment zet de sector in op export van de dikke
fosfaatrijke fractie uit gescheiden mest. In de praktijk blijkt dan dat de
dunne stikstofrijke fractie, voor de Nederlandse markt beschikbaar is.
Derogatie voor mineralenconcentraat kan volgens de leden van de
CDA-fractie hiervoor een oplossing bieden. Wat is de inzet van het kabinet
op deze punten?
Voor het antwoord op de vraag wordt verwezen naar het antwoord op een
soortgelijke vraag van de leden van de fractie van de VVD.
Is de Staatssecretaris bereid flexibele uitrijtijden te betrekken bij haar
voornemen tot invoering van fosfaatrechten? Is de Staatssecretaris bereid,
gezien de verouderde cijfers die zijn gebruikt bij de onderhandelingen van
het vorige actieprogramma, een verhoging van de aanwendnorm te
betrekken bij de invoering van fosfaatrechten? Zo nee, waarom niet?
De uitrijtijden hebben tot doel de uit- en afspoeling van stikstof en fosfaat
te beperken door ondernemers te verplichten uitsluitend meststoffen toe
te dienen aan de bodem op die momenten dat het gewas deze
meststoffen ook op kan nemen. Het aangekondigde stelsel van fosfaatrechten heeft tot doel te borgen dat de fosfaatproductie in de melkveehouderij niet boven het fosfaatproductieplafond groeit.
De leden van de fractie van het CDA hebben in het verslag van een
schriftelijk overleg over de brief van 3 juli 2015 over de Landbouw- en
Visserijraad op 13 juli 2015 (Kamerstuk 21 501-32, nr. 848) gevraagd naar
wat ik ga doen met de uitkomst van het WUR-rapport nr. 486608
«Meststofgebruiksruimte in relatie tot opbrengstniveaus, mestsoort en
rijenbemesting: Verkenning van equivalente maatregelen met het WOG
2.0 rekenmodel». Ik verwijs u hiervoor naar het antwoord dat ik per brief
van 10 juli jongstleden heb gegeven op die vraag (Kamerstuk 21 501-32,
nr. 849).
In Nederland zijn er diverse pensioengerechtigde ondernemers die uit
fiscaal oogpunt actief ondernemer willen blijven en daarom hun land niet
willen verpachten. Wel wordt er op deze grond dierlijke mest aangevoerd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

59

en gras c.q. mais verbouwd wat weer wordt verkocht c.q. teruggeleverd
aan veehouders. De huidige meststoffenwetgeving voorziet niet in deze
situatie als voorwaarde voor grondgebondenheid. De leden van de
CDA-fractie hebben al eerder een pleidooi gehouden om deze
zogenaamde «mest-voercontracten» en bijbehorende hectares mee te
laten tellen als mogelijke verantwoording ten behoeve van grondgebondenheid. Is de Staatssecretaris nu ook bereid hier serieus naar te kijken, zo
vragen deze leden.
Zoals in de nota van toelichting bij het ontwerpbesluit grondgebonden
groei melkveehouderij (Kamerstuk 33 979, nr. 73) uitvoerig is beschreven
zijn met de inwerkingtreding van de Wet verantwoorde groei melkveehouderij per 1 januari 2015 en worden met de voorziene inwerkingtreding van
het ontwerpbesluit per 1 januari 2016 de al bestaande wettelijke
bepalingen in de Meststoffenwet over de grond die in het kader van een
normale bedrijfsvoering bij een bedrijf in gebruik is, niet gewijzigd. Dit
betekent dat bepalend is en blijft dat er sprake moet zijn van een geldige
juridische titel en dat de ondernemer ook feitelijk – in de praktijk – de
beschikkingsmacht over de grond moet uitoefenen. Van belang is immers
dat één ondernemer aanspreekbaar is voor de verplichtingen die volgen
uit het stelsel van gebruiksnormen die zien op de maximale bemesting
met stikstof en fosfaat uit meststoffen. Vanuit oogpunt van handhaving
van de verplichtingen die volgen uit de Meststoffenwet, maar ook die
volgen uit stelsel van inkomenstoeslagen in het Gemeenschappelijk
Landbouwbeleid, kan landbouwgrond niet in gebruik zijn bij meer dan één
ondernemer
Vanzelfsprekend is een melkveehouder vrij om afspraken te maken met
een akkerbouwer over de teelt van ruwvoer ten behoeve van zijn
onderneming. Deze afspraken kunnen ook zien op de levering van dierlijke
mest van de melkveehouder aan de akkerbouwer. De betreffende percelen
landbouwgrond waarop het ruwvoer door de akkerbouwer wordt geteeld
zijn echter in het kader van de Meststoffenwet in gebruik bij de akkerbouwer en kunnen als zodanig dus niet door de melkveehouder
opgevoerd worden ter verantwoording van de verplichtingen uit het
ontwerpbesluit.
Is de Staatssecretaris bereid het Vlaamse model (zie http://www.vcmmestverwerking.be/ ) ook in Nederland in te voeren? Volgens de leden van
de CDA-fractie zouden kennis en vergunningverlening hiermee verbeterd
en versneld kunnen worden.
Het kabinet bespreekt met betrokken partijen de mogelijkheden om
vervolg te geven aan de werkgroep versnelling vergunningverlening
mestverwerking. Het bedrijfsleven heeft het Vlaams Coördinatiecentrum
Mestverwerking (VCM) als een voorbeeld gegeven als een vruchtbare
publiek-private samenwerking op het gebied van mestverwerking. Eind
september heeft er een werkbezoek plaatsgevonden aan het VCM om dit
verder te verkennen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie maken zich zorgen over de ontwikkelingen in
de melkveehouderij sinds het opheffen van het melkquotum. Zij willen
benadrukken dat eventuele steunmaatregelen moeten toewerken naar een
duurzame hervorming van de sector die zorgt voor toekomstbestendigheid. Het opnieuw instellen van melkquota, het verhogen van
interventieprijzen en maatregelen die geen rem zetten op verdere
schaalvergroting doen dat geen van allen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

60

De leden van de D66-fractie vragen in hoeverre de Wet verantwoorde
groei melkveehouderij, en onderliggende algemene maatregel van
bestuur, daadwerkelijk tot verantwoorde groei heeft geleid. Zij verkrijgen
daarop graag een reactie van de Staatssecretaris. Het feit dat de Staatssecretaris wegens groei van de melkveehouderij nu moet ingrijpen om de
fosfaatproductie te beperken omwille van dreigende overschrijding van
het met de Europese Commissie afgesproken fosfaatplafond doet de aan
het woord zijnde leden anders vermoeden. Welke consistentie ziet zij
hierin? Welke lessen voor toekomstig beleid trekt zij hieruit?
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
een soortgelijke vraag van de leden van de fractie van de VVD.
De leden van de D66-fractie vragen of de Staatssecretaris met cijfers van
CBS of met het early warning systeem al preciezer dan in haar brief van
2 juli jl. kan aangeven hoeveel de fosfaatproductie in 2015 al is gestegen
en, zonder aanvullend beleid, naar verwachting gaat stijgen tot 2020? Wat
zijn de jongste prognoses?
Voor het antwoord op de vraag over de fosfaatproductie in 2015 wordt
verwezen naar een soortgelijke vraag van de leden van de fractie van de
VVD. Ik beschik niet over prognoses over de ontwikkeling van de
fosfaatproductie richting 2020.
De leden van de D66-fractie vragen in het kader van de fosfaatrechten, die
de Staatssecretaris zich voorneemt in te voeren, hoe een Nitraatrichtlijn
een grondslag voor een fosfaatplafond kan zijn. In haar brieven stelt de
Staatsecretaris immers dat het fosfaatplafond voortkomt uit die richtlijn,
het vijfde actieprogramma en de derogatiebeschikking. De aan het woord
zijnde leden vernemen graag precies hoe beide zich tot elkaar verhouden.
In het bijzonder zijn zij benieuwd hoe uit de genoemde documenten de
rechtsgrond van het fosfaatplafond volgt, op welke wijze de hoogte van
het plafond is vastgesteld, van wiens zijde op welk moment in welk
gremium voorgesteld is een fosfaatplafond in te voeren met welke hoogte
en, indien dit in het kader van onderhandelingen was, wat de reden voor
dit voorstel was. Voorts zijn zij benieuwd met welke andere lidstaten de
Europese Commissie een fosfaatplafond heeft afgesproken en op welke
grondslag dat gebeurd is?
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
een soortgelijke vraag van de leden van de fractie van de VVD. Nederland
is de enige lidstaat waar een fosfaatproductieplafond als voorwaarde is
verbonden aan de derogatie.
De leden van de D66-fractie vragen welke ruimte om te groeien melkveebedrijven voor zichzelf kunnen creëren indien zij effectief sturen op
fosfaatefficiëntie. Kan de Staatssecretaris daartoe een overzicht geven van
enkele veelvoorkomende of innovatieve manieren om fosfaatproductie te
verminderen? En kan zij daarbij toelichten hoeveel procent reductie elk
van die maatregelen gemiddeld tot gevolg heeft of kan hebben?
Er zijn verschillende maatregelen om de fosfaatefficiëntie van de
melkveestapel te verbeteren en zo te groeien in melkproductie, waaronder
het verlagen van de fosforopname via het rantsoen. De lagere fosforopname met het rantsoen is te managen door voedermiddelen te kiezen
met een lager fosforgehalte. Hierbij kan gedacht worden aan voedermiddelen als maïs, fosforarm krachtvoer, bijproducten met een laag fosforgehalte (bijvoorbeeld perspulp), maar ook gras of graskuil, dat geoogst is als
een zware snede.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

61

Het effect van de verschillende maatregelen op de fosfaatefficiëntie is erg
afhankelijk van de situatie en de invulling van de specifieke maatregel. Uit
onderzoek van Wageningen UR op de 16 bedrijven uit het project Koeien
en Kansen blijkt dat er met het gebruik van de KringloopWijzer een
gemiddelde verhoging van de fosfaatefficiëntie gerealiseerd werd van
ruim 7% in 2014. Sommige bedrijven realiseerden zelfs een 20% hogere
fosfaatefficiëntie (zie het artikel van Koeien & Kansen: http://
www.koeienenkansen.nl/nl/koeien-kansen-1/show-1/Ruimte-voor-extramelk-ondanks-fosfaatrechten.htm).
De leden van de D66-fractie vragen om een analyse van de Staatssecretaris hoe de verscheidene ten behoeve van de bescherming van natuur en
milieu opgestelde stelsels, zoals het Programma Aanpak Stikstof en
fosfaatrechten, zich tot elkaar verhouden. In hoeverre worden en zijn
stelsels voor stikstof, fosfaatproductie en -afzet goed op elkaar af te
stemmen voor melkveebedrijven? Wat wordt eraan gedaan deze
systemen zo goed mogelijk in elkaars verlengde te leggen?
De Programmatische Aanpak Stikstof (PAS) is ingevoerd om de vergunningverlening rond voor stikstof gevoelige Natura 2000 gebieden vlot te
trekken en tegelijk de natuurkwaliteit te behouden en te verbeteren. Met
rekeninstrument AERIUS wordt berekend hoeveel ontwikkelingsruimte er
voor bedrijven in de buurt van een Natura 2000 gebied beschikbaar is.
Melkveebedrijven die wensen uit te breiden kunnen dit uitsluitend doen
als daarvoor voldoende ontwikkelingsruimte beschikbaar is en wordt
toegewezen door het bevoegd gezag.
Op het moment van inwerkingtreding van het stelsel van fosfaatrechten
moeten melkveehouders hun fosfaatproductie in een kalenderjaar kunnen
verantwoorden met fosfaatrechten. Ondernemers die wensen uit te
breiden dienen hiervoor fosfaatrechten te verwerven.
De PAS en het stelsel van fosfaatrechten hebben een verschillend doel en
zijn in die zin niet met elkaar verbonden. Het zijn twee naast elkaar
staande instrumenten. Beide stelsels stimuleren ondernemers wel tot het
nemen van voermaatregelen, wat gunstig is voor zowel de uitstoot van
ammoniak als de productie van fosfaat.
De leden van de D66-fractie krijgen berichten van bezorgde boeren die
vrezen dat ondanks dat in hun regio nog ontwikkelruimte zou zijn, zij
straks beperkt worden omwille van intensievere melkveehouderij elders in
het land. Zij vragen zich daarom af in welke mate bij de ontwikkeling van
een stelsel van fosfaatrechten de Staatssecretaris voornemens is met
regionale verschillen rekening te houden. De aan het woord zijnde leden
kunnen zich voorstellen dat gedifferentieerd wordt naar gelang de
dichtheid aan melkveebedrijven in een gebied en de aanwezigheid van
kwetsbare natuur. Hoe ziet de Staatssecretaris dit?
Het aangekondigde stelsel van fosfaatrechten heeft tot doel te borgen dat
de fosfaatproductie in de melkveehouderij niet boven het nationale
fosfaatproductieplafond groeit. Het stelsel van fosfaatrechten stuurt op
nationaal niveau de maximale omvang van de fosfaatproductie in de
melkveehouderij en zal niet worden gedifferentieerd naar regio.
De leden van de D66-fractie vragen of de invoering van fosfaatrechten tot
ongewenst neveneffect kan hebben dat melkveebedrijven jongvee
afstoten en deze uit andere landen gaan importeren. Jongvee stoot
immers wel fosfaat uit, maar levert nog geen melk op. Nadelig aan een
dergelijke omslag zou zijn dat diertransporten over langere afstand

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

62

toenemen, evenals het risico op dierziektes. Hoe wil de Staatssecretaris dit
scenario ondervangen in haar voorgenomen fosfaatrechtenstelsel?
Het overgrote deel van de Nederlandse melkveebedrijven fokt het jongvee
zelf op het eigen bedrijf op, een beperkt deel kiest voor opfok elders op
een gespecialiseerd melkveebedrijf. Zowel uit een oogpunt van dierziekterisico als de wens van de melkveehouder om te kunnen beschikken over
zelf gefokte dieren, is het weinig aannemelijk dat melkveehouders zullen
kiezen voor het importeren van jongvee uit het buitenland.
Vragen en opmerkingen van de leden van de ChristenUnie-fractie
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van de brief vooruitlopend op een wetsvoorstel tot wijziging van
de Meststoffenwet ter introductie van een productiebegrenzing in de
melkveehouderij in de vorm van fosfaatrechten.
Er is sprake van een moeilijke situatie in de melkveehouderij, als gevolg
van lagere export naar landen als China en Rusland en hoge investeringen
in extra dieren/productiecapaciteit, anticiperend op het tijdperk na de
melkquotering. Vanwege de lage melkprijs is de situatie voor steeds meer
melkveehouders nijpend, zeker voor hen die anticiperend op de
afschaffing van de melkquotering flink hebben geïnvesteerd.
Tegelijkertijd dreigt nu een overschrijding van het nationale fosfaatproductieplafond over 2014 en 2015, waar de melkveehouderij een grote
bijdrage aan levert. De dreigende overschrijding van het plafond baart de
leden van de ChristenUnie-fractie zorgen, niet alleen vanwege de
milieuproblematiek die daarmee gepaard gaat en de derogatie die op het
spel staat, maar ook vanwege het feit dat de solidariteit binnen de sector
ver te zoeken lijkt. Grote intensieve bedrijven met weinig grond komen nu
in de problemen, maar tegelijkertijd dreigen de groeimogelijkheden voor
de grondgebonden extensieve bedrijven ook in de knel te komen.
De leden van de ChristenUnie-fractie begrijpen dat de Staatssecretaris
kiest voor een nadere regulering van de fosfaatproductie in de melkveehouderij. Deze leden hebben, gelet op de balans tussen voor- en nadelen,
begrip voor het feit dat het kabinet daarbij kiest voor het instrument van
fosfaatrechten. Wel hebben deze leden behoefte aan een goede argumentatie bij deze keuze, zodat de visie van het kabinet op een duurzame
melkveehouderij en de uitgangspunten bij de toepassing van dit
instrument helder worden. Zij vragen het kabinet dan ook de keuze voor
fosfaatrechten nader te onderbouwen.
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
een soortgelijke vraag van de leden van de fractie van de VVD.
De leden van de ChristenUnie-fractie willen de Staatssecretaris een aantal
aandachtspunten meegeven bij het opstellen van het wetsvoorstel. De
introductie van het fosfaatrechtensysteem zou slecht kunnen uitpakken
voor relatief extensieve grondgebonden bedrijven. Het is volgens deze
leden dan ook van belang dat er een billijk systeem komt, waarbij recht
wordt gedaan aan bedrijven die nu reeds een gezonde balans tussen
grond, vee en omgeving realiseren. Deze leden vragen dan ook aan de
Staatssecretaris op welke wijze grondgebonden bedrijven worden
«beloond» bij de introductie van fosfaatrechten. Is zij bereid om specifieke
ruimte te reserveren voor grondgebonden bedrijven die nog groeiruimte
op het eigen bedrijf hebben? Is de Staatssecretaris ook bereid om te
bekijken hoe een systeem van fosfaatrechten grondgebonden en
extensieve groei mogelijk maakt en stimuleert?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

63

Voor het antwoord op het eerste deel van de vraag wordt verwezen naar
het antwoord op een soortgelijke vraag van de leden van de fractie van de
SP.
Het laatste deel van de vraag loopt vooruit op de nadere uitwerking van
het stelsel van fosfaatrechten en het overleg dat ik hierover nog voer met
betrokken organisaties. Voor het antwoord wordt verwezen naar het
antwoord op een eerdere vraag dienaangaande van de leden van de
fractie van de VVD.
De Staatsecretaris wil rechten toekennen op basis van het aantal
gehouden stuks melkvee en jongvee. Waarom heeft de Staatssecretaris er
niet voor gekozen een koppeling te leggen met de op een bedrijf
aanwezige fosfaatruimte, dus met grond? Hoe komt de Staatssecretaris de
extensieve bedrijven tegemoet die al hebben geïnvesteerd in groeiruimte
maar deze nog niet hebben verzilverd door koeien aan te schaffen?
Voor het antwoord op de vraag wordt verwezen naar het antwoord op
soortgelijke vragen van de leden van de fractie van de SP.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen waarom is gekozen om zowel
met een peildatum (2 juli 2015) als een referentiejaar (2014) te werken.
Levert dit niet veel verwarring en onduidelijkheid op? Wat is de waarde
van het referentiejaar 2014 als er een peildatum is van 2 juli 2015? Is er
dan niet alsnog sprake van het belonen van anticiperend gedrag,
aangezien melkveehouders hadden kunnen weten dat er een nadere
productiebegrenzing zou komen?
Bedrijven krijgen inderdaad de keuze tussen twee momenten, het jaar
2014 of de peildatum van 2 juli 2015. De verwachting is niet dat dit veel
verwarring oplevert. Zodra de omvang van de fosfaatrechten is vastgesteld speelt de wijze waarop ze zijn vastgesteld ook niet langer een rol.
Van anticiperend gedrag is tot 2 juli 2015 geen sprake. Op 1 juni 2015 kon
weliswaar kennisgenomen worden van de opvatting dat het naar
aanleiding van de 2e CBS-prognoses in de rede lag in te grijpen, echter op
dat moment was niet duidelijk op welke wijze dat zou worden gedaan
(Kamerstukken 33 979, nr. 96). In de brief stond immers ook dat de Kamer
voor het zomerreces zou worden geïnformeerd over de invulling van
productiebegrenzing via de Meststoffenwet «in het geval onvoldoende
garanties zijn dat de zuivelketen er in zal slagen de fosfaatproductie te
verminderen». Op 2 juli 2015 hebben bedrijven voor het eerst kennis
kunnen nemen van de opvatting van het kabinet dat de productiecijfers
aanleiding geven tot de introductie van productiebeperkende maatregelen
in de vorm van fosfaatrechten.
Op welke wijze wil de Staatssecretaris (extensieve) grondgebonden
bedrijven ontzien, indien onverhoopt tot afroming van fosfaatrechten
moet worden overgegaan teneinde het sectorplafond niet te
overschrijden, zo vragen de leden van de ChristenUnie-fractie.
De vraag van de leden van de fractie van de ChristenUnie loopt vooruit op
de nadere uitwerking van het stelsel van fosfaatrechten en het overleg dat
ik hierover nog voer met betrokken organisaties. Voor het antwoord wordt
verwezen naar het antwoord op een eerdere vraag dienaangaande van de
leden van de fractie van de VVD.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben een aantal specifieke vragen
aan de Staatssecretaris over het fosfaatoverschot. Ten eerste, kan de
Staatssecretaris aangeven hoe groot het fosfaatoverschot is dat wordt
geproduceerd op melkveebedrijven die nu volgens de definitie (grondge-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

64

bonden = grond in eigendom of gebruik bij het bedrijf) niet grondgebonden zijn? En kan de Staatssecretaris hierbij aangeven wat de provinciale fosfaatoverschotten zijn?
Ten tweede, kan de Staatssecretaris aangeven hoe groot de fosfaatproductie van grondgebonden melkveebedrijven is en hoe groot die kan zijn
gezien de fosfaatgebruiksruimte op deze bedrijven? Wat is de niet
gebruikte fosfaatruimte van deze bedrijven in de diverse provincies?
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
een soortgelijke vraag van de leden van de fractie van de SP en de bij dat
antwoord gepresenteerde tabel 3.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de Staatssecretaris te
reageren op de brief van Veelzijdig Boerenland d.d. 26 augustus jl. aan
haar, die in afschrift aan de Kamer is gezonden, waarin deze organisatie
aangeeft dat een extensieve grondgebonden melkveehouderij een
belangrijke bijdrage levert aan natuur en landschap. Is de Staatssecretaris
bereid de grondgebonden melkveehouderij te stimuleren om meer aan
natuur en landschap te doen? Wat vindt de Staatssecretaris in dat licht
van het pleidooi dat Veelzijdig Boerenland houdt voor grondgebonden
fosfaatrechten? Genoemde leden vragen de Staatssecretaris een reactie
op de vier voorstellen die Veelzijdig Boerenland in de brief doet.
In nauw overleg met uw Kamer is de AMvB grondgebonden groei
melkveehouderij tot stand gekomen. Doel van de AMvB is het grondgebonden karakter van de melkveehouderij te behouden door melkveehouders te verplichten een deel van de uitbreiding van de fosfaatproductie op hun bedrijf te verantwoorden door extra grond in gebruik te
nemen. De AMvB zal op korte termijn worden gepubliceerd in het
Staatsblad. Inwerkingtreding is voorzien voor 1 januari 2016.
De vraag van de leden van de fractie van de ChristenUnie over de
voorstellen van Veelzijdig Boerenland loopt vooruit op de nadere
uitwerking van het stelsel van fosfaatrechten en het overleg dat ik
hierover nog voer met betrokken organisaties. Voor het antwoord wordt
verwezen naar het antwoord op een eerdere vraag dienaangaande van de
leden van de fractie van de VVD.
Voorts vragen de leden van de ChristenUnie-fractie of de voorgenomen
verhandelbaarheid van fosfaatrechten gelet op de visie van het kabinet op
een sterke en duurzame melkveehouderij een verstandig voornemen is.
Leidt verhandelbaarheid niet tot vergelijkbare taferelen als ten tijde van de
melkquotering, waardoor de kostprijs voor de melkveehouder stijgt en er
veel geld uit de sector verdwijnt naar stoppende bedrijven? Welke
alternatieven ziet het kabinet of aan welke nadere voorwaarden (bijvoorbeeld koppeling aan grond) denkt zij, zo vragen deze leden. Heeft zij ook
overwogen om een fosfaatbank in te stellen als alternatief voor de
onderlinge verhandelbaarheid van fosfaatrechten?
De vragen van de leden van de fractie van de ChristenUnie lopen vooruit
op de nadere uitwerking van het stelsel van fosfaatrechten en het overleg
dat ik hierover nog voer met betrokken organisaties. Voor het antwoord
wordt verwezen naar het antwoord op een eerdere vraag dienaangaande
van de leden van de fractie van de VVD.
Waarom kiest de Staatssecretaris ervoor de toegekende fosfaatrechten
niet (eenmalig) uitwisselbaar te laten zijn met de productierechten voor
varkens en pluimvee? Wat zijn de voor- en nadelen van schotten tussen de
sectoren, mede gelet op de moeilijke situatie in de varkenshouderij?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

65

Voor het antwoord op het eerste deel van de vraag verwijs ik naar het
antwoord op een soortgelijke vraag van de leden van de fractie van de SP.
In het bestaande stelsel van dierrechten is geen uitwisseling mogelijk
tussen varkens en pluimvee. Elke sector staat zelf aan de lat om zijn
mestoverschotprobleem op te lossen. Verder wordt met een schot tussen
varkens- en pluimveerechten voorkomen dat een deel van de pluimveehouderij overschakelt naar de varkenshouderij. Gevolg hiervan zou
namelijk zijn dat kwalitatief goede pluimveemest – die relatief makkelijk te
verwerken en te exporteren is – omgezet zou worden in varkensmest, dat
vanwege het hoge watergehalte moeilijker en tegen hogere kosten
verwerkt en geëxporteerd moet worden. Het realiseren van evenwicht op
de Nederlandse mestmarkt zou hierdoor worden bemoeilijkt en de opgave
voor de varkenssector voor het realiseren van voldoende structurele
mestverwerkingscapaciteit zou hiermee verder worden vergroot.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de Staatssecretaris naar de
stand van zaken van het overleg in de regiegroep. Wanneer verwacht de
Staatssecretaris een wetsvoorstel naar de Kamer te kunnen sturen?
Momenteel wordt met betrokken partijen technisch overleg gevoerd over
de nadere uitwerking van het stelsel van fosfaatrechten. Ik streef ernaar
op korte termijn voorstellen te bespreken in de regiegroep en nog dit jaar
een wetsvoorstel in de ministerraad te behandelen en voor advies aan te
bieden aan de afdeling advisering van de Raad van State. Uitgaande van
een termijn voor advies van maximaal drie maanden betekent dit dat een
wetsvoorstel aan einde van het eerste kwartaal van 2016 aan uw Kamer
zou kunnen worden aangeboden.
Kan de Staatssecretaris aangeven wat de stand van zaken is rond de
private afspraken over het voerspoor en de Kringloopwijzer?. Hoe
beoordeelt de Staatssecretaris de effectiviteit van deze maatregelen tot
dusverre?
Het voerspoor heeft er van 2011 tot en met 2014 voor gezorgd dat het
fosfaatproductieplafond niet is overschreden, waar dit in de jaren
daarvoor tot drie keer toe wel het geval was. Daarmee is het een
effectieve maatregel gebleken. Het early warning systeem dat de sector
heeft opgezet laat zien dat het aantal dieren in de melkveehouderij in de
eerste helft van 2015 is gestegen ten opzichte van 2014. De definitieve
cijfers over de fosfaatproductie laten zien dat in 2014 het plafond van
172,9 miljoen kilo dicht is genaderd. Het is niet mijn verwachting dat het
voerspoor de groei van de melkveehouderij in 2015 heeft kunnen
bijhouden. Naar verwachting zullen in december 2015 de eerste
voorlopige cijfers over de fosfaatproductie in 2015 door het CBS gepubliceerd worden.
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben kennisgenomen van de
brieven van de Staatssecretaris over de situatie in de melkveehouderij.
Deze leden betreuren het dat de sector het fosfaatplafond overschrijdt,
maar stellen ook dat het beleid en specifieker de wet Verantwoorde groei
van de melkveehouderij daaraan mede heeft bijgedragen. Deze leden zien
daarom aanleiding tot het stellen van vragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

66

De leden van de GroenLinks-fractie vragen hoe de Staatssecretaris nu
terugkijkt op het wetsvoorstel, nu enkele maanden na ingang van de wet
de eerste problemen zich voordoen. Is zij het met de leden van de
GroenLinks-fractie eens dat er teveel vertrouwen is gegeven aan de
sector?
In antwoord op een soortgelijke vraag van de leden van de fractie van de
VVD is geschetst welke rol er voor de overheid en welke voor de sector
was weggelegd voor het moment dat de melkquotering kwam te
vervallen. De wet verantwoorde groei melkveehouderij heeft tot doel te
borgen dat groei van de fosfaatproductie op melkveehouderijbedrijven
niet leidt tot extra druk op de mestmarkt. Met deze wet wordt niet
gestuurd op een maximale fosfaatproductie in de melkveehouderij. De
door de NZO en LTO op 12 december 2013 aangekondigde private
maatregelen moesten borgen dat de fosfaatproductie in de melkveehouderij beneden het door de zuivelketen aan zichzelf opgelegde sectorplafond van 84,9 miljoen kilogram fosfaat zou blijven. De door het
Planbureau voor de Leefomgeving en Wageningen-UR uitgevoerde
«ex-ante evaluatie mestbeleid 2013» (Kamerstuk 33 037, nr. 80) liet zien
dat met gerichte voermaatregelen de melkveehouderij onder het
sectorplafond en de veehouderij als geheel onder het nationale fosfaatproductieplafond kon produceren in de jaren tot 2020.
Zoals ik in mijn brief van 2 juli jongstleden heb geconcludeerd zijn
«private maatregelen van de zuivelketen [{] vooralsnog ontoereikend
gebleken om individuele melkveehouders te binden aan het collectieve
doel». Directe sturing door de zuivelketen op het gedrag en het handelen
van individuele melkveehouders is weerbarstig gebleken. Productiebegrenzende maatregelen zijn daarmee onvermijdelijk gebleken.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen aan de Staatssecretaris een
overzicht met welke maatschappelijke partijen gesproken is bij de
uitwerking van de opties voor het reguleren van de fosfaatproductie in de
melkveehouderij.
Er is met LTO Nederland, de Nederlandse Zuivel Organisatie (NZO), de
Nederlandse Melkveehouders Vakbond (NMV), het Nederlands Agrarisch
Jongeren Kontakt (NAJK) en Stichting Natuur & Milieu (SNM) gesproken
over de uitwerking van de opties.
De leden van de GroenLinks-fractie zijn van mening dat de veestapel in de
intensieve veehouderij moet inkrimpen en dat er tegelijkertijd meer ruimte
moet komen voor extensieve en grondgebonden boeren. Deze leden
vragen aan de Staatssecretaris of zij met de uitwerking van het fosfaatrechtenstelsel een onderscheid gaat maken tussen de intensieve
melkveehouderij en extensieve, grondgebonden melkveehouderij.
Deze vraag loopt vooruit op de nadere uitwerking van het stelsel van
fosfaatrechten en het overleg dat ik hierover nog voer met betrokken
organisaties. Voor het antwoord wordt verwezen naar het antwoord op
een eerdere vraag dienaangaande van de leden van de fractie van de VVD.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen aan de Staatssecretaris wat de
gevolgen zijn van een fosfaatrechtenstelsel op het aantal boeren dat aan
weidevogelbeheer doet. Kan de Staatssecretaris reageren op de analyse
van de directeur van het CLM die stelt dat een fosfaatrechtenstelsel
melkveebedrijven stimuleert om te streven naar maximale fosfaatefficiëntie, wat onherroepelijk zal leiden tot intensivering en het opzeggen van
beheersovereenkomsten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

67

De introductie van een stelsel van fosfaatrechten heeft naar verwachting
geen invloed op het aantal beheersovereenkomsten.
De leden van de GroenLinks-fractie zijn van mening dat weidegang
wettelijk zou moeten worden verankerd. Deze leden zien de weidegang
jaarlijks teruglopen en zouden liever vandaag dan morgen deze trend
willen keren. Voorts vragen de leden aan de Staatssecretaris of zij bereid
is weidegang als criterium voor de uitgifte van fosfaatrechten op te
nemen?
Voor het antwoord op het eerste deel van deze vraag verwijs naar het
antwoord op een soortgelijke vraag van de leden van de fractie van de SP.
Ik zal weidegang niet als criterium opnemen bij de toekenning van
fosfaatrechten.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen aan de Staatssecretaris nader
in te gaan op de gevolgen van een fosfaatrechtenstelsel op de weidegang,
op de emissie van ammoniak en broeikasgassen.
De introductie van een fosfaatrechtenstelsel leidt tot een stabilisatie van
de omvang van de melkveehouderij, uitgedrukt in fosfaateenheden.
Ondernemers die sturen op een hogere fosfaatefficiëntie kunnen slechts
binnen de toe te kennen fosfaatrechten ontwikkelruimte verdienen. Voorts
is de keuze voor weiden of opstallen neutraler bij een stelsel van
fosfaatrechten dan bij een stelsel van dierrechten. Bij een stelsel van
dierrechten streeft de melkveehouder naar een zo hoog mogelijke
melkproductie per koe. Door de dieren op te stallen kan de melkproductie
per koe makkelijker verder worden verhoogd. Bij een stelsel van fosfaatrechten treden deze effecten in geringere mate op. Bij een toename van
de melkproductie per dier neemt de fosfaatproductie per dier toe. Er geldt
dan een hogere forfaitaire fosfaatproductienorm, waardoor binnen het
vastgestelde fosfaatrecht minder dieren gehouden kunnen worden.
Doordat de melkveestapel in overeenstemming wordt gebracht met het
sectorplafond heeft het stelsel van fosfaatrechten een dempend effect op
de uitstoot van ammoniak en broeikasgassen.
Is de Staatssecretaris het met de leden van de GroenLinks-fractie eens dat
herstel van grondgebondenheid uitgangspunt zou moeten zijn voor het
beleid inzake de dierhouderij, en dat derhalve bij de uitwerking van het
fosfaatenrechtenstelsel gestuurd zou moeten worden op aspecten van
grondgebondenheid?
Deze vraag loopt vooruit op de nadere uitwerking van het stelsel van
fosfaatrechten en het overleg dat ik hierover nog voer met betrokken
organisaties. Voor het antwoord wordt verwezen naar het antwoord op
een eerdere vraag dienaangaande van de leden van de fractie van de VVD.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SGP-fractie
De leden van de SGP-fractie hebben kennisgenomen van de voorliggende
brieven. Zij hebben enkele kritische vragen over de voorgestelde
invoering van fosfaatrechten.
De leden van de SGP-fractie hebben enkele procedurele vragen. Kan de
Staatssecretaris aangeven wanneer het wetsvoorstel ongeveer naar de
Kamer gestuurd zal worden? Wanneer zou het wetsvoorstel van kracht
moeten worden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

68

Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
een soortgelijke vraag van de leden van de fractie van de SP.
De leden van de SGP-fractie willen voorkomen dat melkveehouders lang
in onzekerheid blijven over de nadere invulling van het door de Staatssecretaris gewenste fosfaatrechtensysteem. Kan de Staatssecretaris op korte
termijn, zo nodig nog voor ommekomst van het wetsvoorstel, nader
duiden hoe zij om wil gaan met bijvoorbeeld het afromen van fosfaatrechten en de positie van grondgebonden melkveehouders?
Deze vraag loopt vooruit op de nadere uitwerking van het stelsel van
fosfaatrechten en het overleg dat ik hierover nog voer met betrokken
organisaties. Voor het antwoord wordt verwezen naar het antwoord op
een eerdere vraag dienaangaande van de leden van de fractie van de VVD.
De voorgestelde invoering van fosfaatrechten wordt opgehangen aan het
fosfaatplafond dat met de Europese Commissie in het kader van de
derogatie is afgesproken. De leden van de SGP-fractie hebben enkele
kritische vragen over de inhoudelijke motivering van deze afspraak. In de
derogatiebeschikking staat dat productiebegrenzing en mestverwerking
nodig zijn om ervoor te zorgen dat toepassing van de huidige derogatie
niet leidt tot verdere intensivering. Op welke vorm van intensivering
wordt hier gedoeld?
De Europese Commissie doelt op een intensivering van de melkveehouderij, ofwel een uitbreiding van het aantal dieren en daarmee van de
fosfaatproductie.
De leden van de SGP-fractie constateren dat problemen met nitraatconcentraties in grondwater zich vooral voordoen in de zuidelijke zand- en
lössgebieden. In deze gebieden ligt de stikstof- en fosfaatproductie van in
ieder geval de melkveehouderij ten opzichte van 2002 significant lager.
Welk verband ziet de Staatssecretaris tussen het invoeren van fosfaatrechten en het aanpakken van de zuidelijke nitraatproblemen?
De leden van de fractie van de SGP merken terecht op dat de nitraatproblematiek het grootst is in het grondwater in de zuidelijke zand- en
lössgebieden. De aangescherpte maatregelen die volgen uit het vijfde
actieprogramma Nitraatrichtlijn richten zich om die reden vooral op deze
gebieden. Deze maatregelen zien op de hoogte van de gebruiksnormen en
de invulling van de gebruiksvoorschriften. Doel van deze maatregelen is
ervoor te zorgen dat de toegediende meststoffen maximaal ten goede
komen aan de groei van het gewas en uit- en afspoeling naar het gronden oppervlaktewater worden voorkomen.
De leden van de fractie van de SGP merken op dat de stikstof- en
fosfaatproductie van in ieder geval de melkveehouderij ten opzichte van
2002 in deze gebieden significant lager is. Het Centraal Bureau voor de
Statistiek maakt geen onderscheidt naar de in het vijfde actieprogramma
onderscheiden grondsoortenregio’s. Als echter gekeken wordt naar de
fosfaat- en stikstofproductie in de melkveehouderij in de provincies
Noord-Brabant en Limburg in de jaren 2002 en 2014 – de provincies die
het sterkste overlap hebben met het zuidelijk zand- en lössgebied – dan is
inderdaad een daling zichtbaar. Echter, in de periode tussen 2002 en 2014
is de plaatsingsruimte voor stikstof en fosfaat in beide provincies gedaald.
In 2002 was er in de provincie Noord-Brabant sprake van een fosfaatoverschot van ruim 0,9 miljoen kilogram, in 2014 was dit gestegen tot ruim 4,5
miljoen kilogram. In de provincie Limburg was er in 2002 sprake van een
surplus aan plaatsingsruimte voor fosfaat van 0,16 miljoen kilogram, in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

69

2014 was er echter sprake van een fosfaatoverschot van ruim 0,7 miljoen
kilogram.
Voor het antwoord op de vraag over de relatie tussen fosfaatrechten en de
nitraatdoelstelling wordt verwezen naar het antwoord op een soortgelijke
vraag van de leden van de fractie van de VVD.
Ten opzichte van 2002 wordt veel meer mest verwerkt c.q. buiten de
Nederlandse landbouw afgezet. In 2013 was dat ongeveer 19 miljoen
kilogram fosfaat meer dan in 2002. Daarbij komt dat de komende jaren
ook meer mest verplicht verwerkt zal moeten worden. Sterker nog: de Wet
verantwoorde groei melkveehouderij bepaalt dat melkveebedrijven alle
extra mest die ze niet op eigen grond af kunnen zetten moeten verwerken
en dus buiten de Nederlandse landbouw af moeten zetten. Deze extra
mineralen als gevolg van de productiegroei in de melkveehouderij komen
dus niet op Nederlandse landbouwgrond terecht en dragen derhalve niet
bij aan de af- en uitspoelingsproblematiek. Vindt de Staatssecretaris met
de leden van de SGP-fractie dat hier in het kader van de derogatie en het
fosfaatplafond meer rekening mee gehouden moet worden?
Daarnaast wijzen de leden van de SGP-fractie op de forse afname van de
stikstof- en fosfaatoverschotten op de Bodembalans van het CBS. In 2002
was het stikstofoverschot op de bodem ruim 400 kilogram, in 2014
ongeveer 260 kilogram. In 2002 was het fosfaatoverschot ongeveer 70–80
kilogram, in 2014 slechts 7 kilogram. Wat betekent dit voor de noodzaak
om de mestproductie te begrenzen?
Kan de Staatssecretaris aangeven op welke wijze de invoering van
fosfaatrechten bijdraagt aan het aanpakken van lokale overschrijding van
de nitraatnorm van 50 mg per liter?
De leden van de fractie van de SGP merken terecht op dat in 2013 veel
meer mest buiten de Nederlandse landbouw werd afgezet dan in 2002. De
leden vergeten hier echter bij te vermelden dat de noodzaak om dierlijke
mest buiten de Nederlandse landbouw af te zetten tussen 2002 en 2013
ook fors is toegenomen. In 2002 bedroeg de fosfaatproductie van de
gehele Nederlandse veehouderij 172,9 miljoen kilogram. Op basis van de
toen geldende bemestingsnormen was er een plaatsingsruimte op
Nederlandse landbouwgronden van 193,9 miljoen kilogram2. In theorie
dus een surplus aan plaatsingsruimte van 21 miljoen kilogram fosfaat. In
2013 bedroeg de fosfaatproductie 165,6 miljoen kilogram bij een
plaatsingsruimte van 134,9 miljoen kilogram, resulterend in een fosfaatoverschot van 33,3 miljoen kilogram.
De Europese Commissie heeft aan de derogatie de voorwaarde
verbonden «dat de mestproductie, zowel wat stikstof als fosfaat betreft,
het niveau van het jaar 2002 niet overschrijdt». Deze bepaling uit de
derogatiebeschikking biedt niet de ruimte om afzet van dierlijke mest
buiten de Nederlandse landbouw in mindering te brengen op het
productieplafond, net zo min als dat alle dierlijke mest die binnen de
geldende gebruiksnormen op Nederlandse landbouwgronden wordt
afgezet in mindering kan worden gebracht op het plafond.
De door de leden van de fractie van de SGP aangehaalde daling van de
bodemoverschotten aan stikstof en fosfaat toont aan dat met het
mestbeleid grote stappen voorwaarts zijn gezet. Het bodemoverschot is
een maat voor de hoeveelheid mineralen die niet door het gewas worden
2

Bij de berekening van de maximale plaatsingsruimte in Nederland wordt uitgegaan van 100%
benutting van de bemestingsruimte voor dierlijke mest. In de praktijk wordt niet de volle 100%
van de theoretische bemestingsruimte benut. Om uiteenlopende redenen kunnen ondernemers
er voor kiezen niet de volledige ruimte voor dierlijke mest te benutten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

70

opgenomen en een indicatie voor de hoeveelheid mineralen die potentieel
uit kan spoelen naar het grond- en oppervlaktewater (stikstof, fosfaat) dan
wel in de bodem vastgelegd kan worden (fosfaat). De daling van het
bodemoverschot is gerealiseerd door aanscherping van gebruiksnormen
en gebruiksvoorschriften in de achtereenvolgende actieprogramma’s
Nitraatrichtlijn. Door aanscherping van (met name) de fosfaatgebruiksnormen is de plaatsingsruimte voor dierlijke mest op Nederlandse
landbouwgronden fors afgenomen en het nationale fosfaatoverschot
toegenomen. Om blijvend te voldoen aan de voorwaarde uit de derogatiebeschikking, is begrenzing van de mestproductie noodzakelijk.
Voor het antwoord op de vraag op welke wijze fosfaatrechten bijdragen
aan de realisatie van de doelen van de Nitraatrichtlijn wordt verwezen
naar het antwoord op een soortgelijke vraag van de leden van de fractie
van de VVD.
De leden van de SGP-fractie constateren dat in de Kamerbrief niet wordt
aangegeven wat de verwachte ontwikkeling van de fosfaatproductie
(melkveehouderij en algemeen) de komende jaren zou zijn zonder een
systeem van fosfaatrechten. In eerdere prognoses, onder meer van het
Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), werd aangegeven dat de
veehouderij tot 2020 ook zonder productierechten onder het fosfaatplafond zou kunnen blijven. Verder was vorig jaar sprake van uitzonderlijk
hoge fosfaatgehaltes in het ruwvoer. Ook moet rekening gehouden
worden met ontwikkelingen in andere sectoren. Het is bijvoorbeeld de
vraag hoe, gelet op het wegvallen van toeslagen en het ongelijke
Europese speelveld, de fosfaatproductie van de kalverhouderij zich de
komende jaren zal ontwikkelen. Verder willen de leden van de SGP-fractie
wijzen op de remmende werking van de toenemende concurrentie om
ruwvoer (PBL, 2013), op de recente afspraken over benutting van het
voerspoor, op de invloed van de melkprijsontwikkeling en op de stijging
van de grondprijs in de afgelopen jaren. De Staatssecretaris zou in
aanvulling daarop nog kunnen kiezen voor verplichtende maatregelen met
betrekking tot het voerspoor. Wil de Staatssecretaris, indien nodig op een
later moment, nog met een inhoudelijke, cijfermatige analyse en
inschatting van de ontwikkeling van de fosfaatproductie (melkveehouderij
en algemeen) en de noodzaak om de fosfaatproductie via fosfaatrechten
te reguleren, komen?
In mijn brief van 2 juli jongstleden heb ik uw Kamer de noodzaak van
productiebegrenzende maatregelen geschetst en uiteengezet welke
overweging ten grondslag liggen aan de keuze voor een stelsel van
fosfaatrechten.
De Staatssecretaris neemt het melkveefosfaatplafond als uitgangspunt.
Waarom heeft zij hiervoor gekozen? Met de Europese Commissie zijn
alleen afspraken gemaakt over het totale fosfaatplafond. Waarom kijkt de
Staatssecretaris niet of gelet op de ontwikkeling van de fosfaatproductie
in andere sectoren en het totale fosfaatplafond een hoger fosfaatplafond
mogelijk is?
De sector heeft uitgesproken zich te willen committeren aan de onderscheiden sectorplafonds. Dit betekent dat de melkveehouderij gehouden
wordt aan het sectorplafond van 84,9 miljoen kilogram fosfaat.
Kan de Staatssecretaris een inschatting geven van de latente stalruimte en
de latente plaatsingsruimte?
Latente stalruimte wordt door de rijksoverheid niet geregistreerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

71

In 2014 hadden grondgebonden melkveehouderijbedrijven, op basis van
voorlopige cijfers van het CBS, nog 3,6 miljoen kilogram aan «latente»
fosfaatplaatsingsruimte beschikbaar (zie tabel 3 bij het antwoord op een
eerdere vraag van de leden van de fractie van de SP).
In de melkveehouderij zijn verschillende soorten bedrijven. Bedrijven met
latente plaatsingsruimte en bedrijven met een (hoog) overschot. Bedrijven
die extra grond hebben verworven alvorens extra koeien aan te houden/
kopen en bedrijven die eerst extra koeien hebben aangehouden/gekocht.
Bedrijven met weidegang en bedrijven zonder weidegang. Bedrijven die
afgelopen jaren (flink) zijn gegroeid en bedrijven die gewacht hebben op
de afschaffing van het melkquotum. Bedrijven met latente nieuwe, zwaar
gefinancierde, stalruimte en bedrijven die geen stalruimte bij hebben
gebouwd. Iedere ondernemer heeft vanuit zijn eigen perspectief vaak
begrijpelijke keuzes gemaakt. Daarbij zijn door de overheid en sectororganisaties bepaalde verwachtingen gewekt, zoals ruimte voor grondgebonden groei. Omdat bij de voorgestelde invoering van het fosfaatrechtensysteem keuzes gemaakt moeten worden omtrent toekenning en
eventuele afroming van rechten, horen de leden van de SGP-fractie graag
hoe het kabinet vanuit het oogpunt van rechtvaardigheid en
duurzaamheid wil omgaan met de verschillende soorten bedrijven. Hoe
kijkt zij bijvoorbeeld aan tegen de positie van bedrijven die latente
plaatsingsruimte hebben en door een fosfaatrechtensysteem beperkt
worden in hun ontwikkelmogelijkheden?
De fosfaatrechten worden voorgesteld ten einde het fosfaatplafond te
borgen en daarmee de derogatie te kunnen behouden. Het fosfaatplafond
ziet op de productie van fosfaat, ongeacht de specifieke kenmerken van
het bedrijf dat de fosfaat produceert. Het is mogelijk bij de afroming en
overdracht van fosfaatrechten te differentiëren naar eigenschappen van
het bedrijf dat over fosfaatrechten beschikt of fosfaatrechten wil
overnemen, zie hiervoor ook het antwoord op een soortgelijke vraag van
de leden van de fractie van de SP.
De Staatssecretaris kiest vooralsnog niet voor mogelijke uitwisseling van
productierechten tussen de varkenshouderij en de melkveehouderij. De
leden van de SGP-fractie willen wijzen op de voordelen voor de varkenshouderij (een betere marktpositie voor varkensbedrijven) en de melkveehouderij (meer speelruimte bij invoering van het fosfaatrechtensysteem).
Gaat de Staatssecretaris bezien of deze voordelen niet zwaarder wegen
dan mogelijke nadelen?
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
een soortgelijke vraag van de leden van de fractie van de SP.
In 2017/2018 staan ook de productierechten voor de varkens- en pluimveehouderij weer ter discussie. Dit staat niet los van de wijze waarop met
fosfaatrechten voor de melkveehouderij omgegaan wordt. Welke koers wil
de Staatssecretaris varen ten aanzien van de productierechten voor de
varkens- en pluimveehouderij?
Zoals diverse malen met uw Kamer gewisseld is, wat de regering betreft,
het stelsel van productierechten voor varkens en pluimvee niet meer
nodig als vaststaat dat de mestverwerkingsplicht een voldoende sturend
instrument is om de milieudoelen te realiseren.
In 2016 vindt de volgende evaluatie van de Meststoffenwet plaats. Dan
kan opnieuw worden bezien of er aanleiding is de voortzetting van
dierrechten te heroverwegen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

72

In het kader van het debat over de Wet verantwoorde groei melkveehouderij heeft de Staatssecretaris toegezegd dat zij met de sector in overleg
gaat over regionale kringlopen en het «meetellen» van lokale kringlopen
(afzet mest in ruil voor ruwvoer) voor grondgebondenheid. De leden van
de SGP-fractie horen graag wat de stand van zaken is en welke stappen
gezet gaan worden.
Zoals ik tijdens het Algemeen Overleg mestbeleid van 1 juli jongstleden
heb toegezegd zal ik proberen om uw Kamer daar voor de Kerst een
voorstel voor te doen.
Het fosfaatrechtensysteem zou bovenop de (nieuwe) verplichtingen van
de afgelopen jaren komen, de gewone en aanvullende verwerkingsplicht
en de algemene maatregel van bestuur grondgebonden groei melkveehouderij. Gaat de Staatssecretaris ook bezien of deze (bestaande)
verplichtingen nog voldoende toegevoegde waarde hebben?
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
een soortgelijke vraag van de leden van de fractie van de VVD.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdD-fractie
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie hebben met grote zorg
kennisgenomen van de brief over het stelsel van fosfaatrechten. Zij
constateren dat de Staatssecretaris de melkveehouderij geen strobreed in
de weg legt om nog verder te groeien, zich om te vormen tot een nieuwe
vorm van bio-industrie en het toch al gigantische mestoverschot nog
verder te laten groeien. Zij willen hierover graag vragen voorleggen aan
de Staatssecretaris.
De leden van de PvdD-fractie zijn verbaasd dat de Staatssecretaris steeds
meer de weg van de industrialisering en schaalvergroting inslaat ondanks
haar eigen uitspraak dat verdere industrialisering in de veehouderij
onwenselijk is (zie http://drimble.nl/economie/25483722/dijksma-tegenverdere-industrialisatie-intensieve-veehouderij.html ). Het huidige plan tot
invoering van fosfaatrechten past volgens de leden van de PvdD-fractie in
een beleid waarin nog steeds gekozen wordt voor groot, groter, grootst.
Melkveehouders met de grootste ellebogen komen als winnaar uit de bus,
ondanks alle toezeggingen van de Staatssecretaris dat anticiperend
gedrag van grote groeiers niet beloond zou worden. Waarom? De
Staatssecretaris heeft dovemansoren gehad voor waarschuwingen vanuit
wetenschappelijke instituten zoals het PBL en het CLM. De Staatssecretaris heeft het herhaaldelijk oproepen tot ingrijpen genegeerd en het
gevolg is dat we nu door het fosfaatplafond van de melkveehouders zijn.
En nu zitten we met schadelijke gevolgen voor het milieu, de dieren maar
ook voor de melkveehouders die nu in financiële problemen zitten. Dit had
allemaal voorkomen kunnen worden als de Staatssecretaris eerder een
actief en sturend beleid had gevoerd. Kan de Staatssecretaris ook
bevestigen dat we door het gehele fosfaatplafond heen zijn geschoten?
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
een soortgelijke vraag van de leden van de fractie van de VVD.
Door de gekozen peildata worden megabedrijven beloond en worden de
melkveehouders die zich aan de regels gehouden hebben gedupeerd. Met
de komst van fosfaatrechten worden extensievere melkveehouders
benadeeld, ten opzichte van de grote groeiers.
Alleen de introductie van systematiek op basis van graasdiereenheden,
waarbij weidegang, grondgebondenheid, gesloten kringlopen en een stop
aan verdere opvoering van melkproductie per koe, zal de sector toekomstbestendig houden en borgt het welzijn van zowel dier als mens. De leden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

73

van de PvdD-fractie pleiten daarom nogmaals voor invoering van dit
systeem. Nu de Staatssecretaris moet ingrijpen omdat alle beloften van
de sector om zelf de groei van de melkveehouderij in Nederland tegen te
gaan, zijn geschonden, is de tijd meer dan rijp voor invoering van dit
systeem. Graag een reactie.
In mijn brief van 2 juli jongstleden heb ik uiteengezet waarom ik heb
gekozen voor een stelsel van fosfaatrechten. Ik verwijs de leden van de
fractie van de PvdD voor de volledigheid naar die brief. Voor het overige
lopen de vragen vooruit op de nadere uitwerking van het stelsel van
fosfaatrechten en het overleg dat ik hierover nog voer met betrokken
organisaties. Voor het antwoord wordt verwezen naar het antwoord op
een eerdere vraag dienaangaande van de leden van de fractie van de VVD.
Zorgelijk vinden de leden van de PvdD-fractie de trend dat boeren op dit
moment bezig zijn met het afstoten van jongvee. Veel melkveehouders
hebben grote aantallen kalfjes met de gedachte dat deze op termijn bij
zouden dragen aan een toenemende melkproductie. Deze kalfjes zijn op
dit moment «economisch niet rendabel». Boeren zitten financieel in de
knel en zijn onzeker over de toekomst. Het afstoten van massale aantallen
kalfjes zorgt voor een enorme toename aan diertransporten en is slecht
voor het dierenwelzijn. Daarbij sluit het aan op de eerdere constatering
van de heer Jan Douwe van der Ploeg in Zembla (d.d. 27-05-2015) dat
koeien wegwerpartikelen zijn geworden. Hoe beoordeelt de Staatssecretaris de ontwikkeling rondom de kalfjes in de melkveehouderij en kan zij
alsnog bevestigen dat koeien en kalfjes inderdaad gedegenereerd zijn tot
wegwerpartikelen? Wat gaat zij concreet hieraan doen?
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik u naar mijn brief aan uw
Kamer (Kamerstuk 33 979, nr. 99) waarin wordt ingegaan op het intensiever worden van de melkveehouderij en de gevolgen daarvan voor het
dierenwelzijn.
Hoe beoordeelt de Staatssecretaris de geplande embryofabriek in
Wichmond? Honderden koeien zullen hier kunstmatig bevrucht worden.
De ongeboren embryo’s zullen hierna uit de moederkoe gehaald worden
om vervolgens getransporteerd te worden naar een gigafabriek in Brazilië.
Hoe beoordeelt de Staatssecretaris dit onnatuurlijke geknutsel aan dieren
en diens zwangerschappen? De leden van PvdD-fractie vinden het
zorgwekkend dat de Staatssecretaris met haar beleid dit soort onethische
en ongewilde ontwikkelingen toestaat. Burgers, politiek, overheden maar
ook de Land- en Tuinbouworganisatie (LTO) hebben deze ontwikkeling
negatief en onwenselijk genoemd en toch weigert de Staatssecretaris om
zich actief in te zetten voor een oplossing die daadwerkelijk werkt. Een
norm stellen aan dieraantallen door bijvoorbeeld graasdiereenheden is de
enige oplossing die negatieve gevolgen van de vee-industrie voor
dierenwelzijn, natuur en milieu kan indammen. Een wet dieraantallen of
een fosfaatrechtenstelsel zijn niet meer dan een groen sausje over een
onzalig beleid voor een ziekmakend systeem. Graag een reactie
De initiatiefnemer wil het bedrijf in Wichmond gefaseerd ontwikkelen. De
gemeente Bronckhorst heeft vergunning verleend voor de bouw van een
stal voor circa 100 stuks rundvee. De provincie Gelderland heeft op 3 juni
jongsleden een ontwerpbesluit genomen tot het verlenen van een
Nb-vergunning voor 1455 stuks rundvee. Naast de Nb-vergunning is voor
uiteindelijke realisatie ook een omgevingsvergunning nodig. Provincie en
gemeente zijn verantwoordelijk voor het omgevingsbeleid en kunnen op
basis van de Wet ruimtelijke ordening bijvoorbeeld via het bouwblok een
maximum stellen aan de stalgrootte en beperkingen opleggen aan de
vestiging of uitbreiding van veehouderijbedrijven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

74

De initiatiefnemer wil de koeien houden voor de melkproductie en tevens
voor het produceren van embryo’s. De daarvoor benodigde handelingen
aan de dieren zijn voorbehouden aan dierenartsen en aan
embryotransplanteurs/-winners waarvoor registratie in het diergeneeskunderegister vereist is. Registratie is alleen mogelijk voor personen die
over de juiste kwalificaties beschikken. Het toedienen van vruchtbaarheidshormonen, het kunstmatig insemineren om de dieren drachtig te
laten worden en het nemen van embryo’s is in Europa toegestaan. Ik kan
het derhalve niet verbieden. Vanuit maatschappelijke acceptatie en ethisch
oogpunt moet een dergelijke ontwikkeling nader worden bezien.
Dergelijke vraagstukken moeten ook voor de sector een belangrijk
aandachtspunt zijn bij de verdere verduurzaming van de sector.
De Staatssecretaris geeft in haar brief aan dat zij niet gekozen heeft voor
een systematiek op basis van diereenheden. Zij beargumenteert dat deze
systematiek schadelijk kan zijn voor het dierenwelzijn aangezien boeren
dan individuele koeien zullen uitmelken om zo tot een maximale economische omzet te komen. De leden van de PvdD-fractie constateren dat dit
uitmelken van koeien al de orde van de dag is en dat dit binnen een stelsel
van fosfaatrechten niet anders zal zijn. Melkveehouders zijn gericht op een
zo hoog mogelijke productie en zullen binnen elke systematiek zoveel
mogelijk melk uit hun koeien proberen te halen. Koeien worden hier
immers ook al selectief op gefokt. Volgens het wetenschappelijk panel van
de European Food and Safety Authority (EFSA), is het selectief fokken
voor een hoge melkgift zelfs de belangrijkste oorzaak van gezondheidsproblemen. De wetenschappers melden een verhoogde kans op
kreupelheid, op uierontsteking, op onvruchtbaarheid en op stofwisselingsstoornissen en melkziekte. De Gezondheidsdienst voor Dieren meldt
zorgwekkende berichten over ischemische speennecrose. Deelt de
Staatssecretaris de mening van de leden van de PvdD-fractie dat deze
wijze van omgang met dieren niet past binnen een robuuste en duurzame
veehouderij? Is de Staatssecretaris bereid om extra maatregelen te treffen
zodat een koe niet langer meer gezien wordt als een melkmachine? Graag
een reactie.
Bij de beoordeling van de drie varianten om de fosfaatproductie te
reguleren heb ik aangegeven dat dierrechten in vergelijking met de
andere opties meer sturen op een hoge melkproductie per koe. Mede om
deze reden heb ik gekozen voor een stelsel van fosfaatrechten. Mijn
opvatting over de wijze van omgaan met de dieren in de melkveehouderij
heb ik weergegeven in mijn brief aan uw Kamer van 14 juli jongstleden
(Kamerstuk 33 979, nr. 99) waarin wordt ingegaan op het intensiever
worden van de melkveehouderij en de gevolgen daarvan voor het
dierenwelzijn. Over de zorgwekkende berichten over speennecrose
verwijs ik u naar de antwoorden die ik uw Kamer heb gegeven op 18 mei
jongstleden (ah-tk-2014/2015–2255).
De leden van de fractie van de PvdD hebben kennisgenomen dat Friesland
Campina in de eerste 6 maanden van 2015 een winst behaalde van 192
miljoen euro; 85% meer dan het jaar ervoor. Kan de Staatssecretaris
aangeven hoe deze forse winst zich verhoudt tot de financiële crisis waar
de melkveehouders zich nu in bevinden? In hoeverre is het, binnen deze
context, gerechtvaardigd dat grootgrutters als Friesland Campina
miljoenen winst boeken terwijl de belastingbetaler moet opdraaien voor
de onverzadigde uitbreidingsdrang van boeren? Graag een reactie.
Leden-melkveehouders van FrieslandCampina ontvangen via de maandelijkse melkgeldafrekening een voorschotbetaling die is gebaseerd op de
maandelijks vast te stellen garantieprijs. Maandelijks wordt de garantieprijs ingeschat aan de hand van de ontwikkeling van de gepubliceerde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

75

melkprijzen van een aantal referentiebedrijven in Nederland, België,
Duitsland en Denemarken. Door de verkoop van meer producten met
hogere toegevoegde waarde en positieve valuta-effecten was er een
ruime winst over het eerste halfjaar 2015 van € 192 mln. Hiervan wordt
€ 152 mln. aan de aandeelhouder van de vennootschap (de coöperatie)
uitgekeerd. De leden ontvangen dit als nabetaling. Het resterende deel
van het resultaat wordt toegevoegd aan de reserve van de onderneming
die eigendom is van de leden van de coöperatie.
III. Volledige agenda
Productiebegrenzende maatregelen in de melkveehouderij, brief regering
d.d. 02-07-2015, Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma,
Kamerstuk 33 979, nr. 98
De gevolgen van de stijging van de Nederlandse melkproductie, brief
regering d.d. 14-07-2015, Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M.
Dijksma, Kamerstuk 33 979, nr. 99
Aanbieding van de negende derogatierapportage zoals die naar de
Europese Commissie is verzonden, brief regering d.d. 14-07-2015,
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma, Kamerstuk
33 037, nr. 157
Tweede prognose van het CBS van de fosfaatproductie van de Nederlandse veehouderij over het jaar 2014, brief regering d.d. 01-06-2015,
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma, Kamerstuk
33 979, nr. 96

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 979, nr. 100

76