Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

28 345

Aanpak huiselijk geweld

31 839

Jeugdzorg

Nr. 235

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 oktober 2020
De vaste commissie Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft verzocht om
een appreciatie van de onderzoeken «Ontwikkelingen adviezen en
meldingen Veilig Thuis» en »Opvangplaatsen voor acute crisissituaties»
(Kamerstuk 28 345, nr. 230) en hierbij de effectiviteit van jeugdbeschermingsmaatregelen, het effect van jeugdbeschermingsmaatregelen en het
effect van de duur op de effectiviteit van jeugdbeschermingsmaatregelen
te betrekken.
Achtereenvolgens ga ik in op beide onderzoeken en waar relevant leg ik
de verbinding met jeugdbeschermingsmaatregelen.
Verder informeer ik u bij deze gelegenheid ook over één van de maatregelen uit de actieagenda schadelijke praktijken, die deel uit maakt van het
programma Geweld hoort nergens Thuis: het aangepaste standpunt
maagdenvlieshersteloperaties en de vervolgstappen hierbij.
Ontwikkelingen adviezen en meldingen Veilig Thuis
Naar aanleiding van de signalen over een sterke stijging van het aantal
adviesvragen en meldingen bij Veilig Thuis is in opdracht van het
Ministerie van VWS in samenwerking met de VNG een onderzoek door
Significant Public uitgevoerd. Dit onderzoek is op 17 april jl. naar uw
Kamer gestuurd (Bijlage bij Kamerstuk 28 345, nr. 230).
Het onderzoek is uitgevoerd vóór de coronacrisis en gaat over de jaren
2017, 2018 en 2019. Op het moment dat beide onderzoeksrapporten zijn
gepubliceerd bevond de corona-crisis zich in de fase dat er beperkt
stukken naar de TK gingen en is besloten de stukken zonder beleidsreactie
te delen met uw Kamer. In de voortgangsrapportage van het landelijke
programma Geweld Hoort Nergens Thuis van juni 2020 zijn beide
onderzoeken toegelicht.

kst-28345-235
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 345, nr. 235

1

Het onderzoek laat zien dat tussen 2017 en 2019 het aantal adviesvragen
gemiddeld met 39% is toegenomen en het aantal meldingen met 28%
(met grote variatie tussen de regio’s) met als belangrijkste oorzaak de
invoering van de verbeterde meldcode in 2019. De stijging van het aantal
meldingen en adviesvragen laat zien dat huiselijk geweld en kindermishandeling beter in beeld komen. Dit is een van de doelen van het
programma Geweld hoort nergens thuis.
Deze stijging leidt volgens de conclusies in het onderzoek van Significant
voor Veilig Thuis maar ook voor ketenpartners, waaronder de jeugdbescherming en lokale (wijk) teams, echter ook tot een toename van de
werkdruk, mogelijk verlies van kwaliteit van werk, het niet in alle gevallen
kunnen afronden van diensten binnen de wettelijke termijnen en
partnerschap dat onder druk komt te staan. Daarbij wil ik benadrukken dat
bij acuut gevaar of onveiligheid altijd gehandeld wordt.
Veilig Thuis staat als organisatie en meldpunt voor huiselijk geweld en
kindermishandeling niet op zichzelf, maar is onderdeel van een groter
geheel van organisaties en professionals rondom gezinnen. Het is dus
nodig om naar het grotere geheel te kijken, omdat bijvoorbeeld wachttijden en verloop van personeel binnen dit geheel invloed hebben op de
rest van de betrokkenen.
De zorg en ondersteuning rond de gezinnen, waar onveilige situaties of
ontwikkelingsdreiging van (een) kind(eren) een rol spelen, kan efficiënter
en eenvoudiger worden georganiseerd. Zoals aangekondigd in de brief
van 20 maart 20201 verwachten de Minister voor Rechtsbescherming en ik
aan het einde van dit jaar een advies over een scenario voor een
effectieve jeugd- en gezinsbescherming.
Een aantal vervolgacties op lange en korte termijn zijn benoemd in de
voortgangsrapportage Geweld hoort nergens thuis, die op 31 mei jl. naar
uw Kamer is gezonden. Een vervolgactie wil ik hier nogmaals benoemen:
op dit moment wordt in kaart gebracht wat de stand van zaken per regio is
waar het gaat om het versterken van lokale (wijk)teams, in samenhang
met de implementatie van het kwaliteitskader «Werken aan veiligheid
voor lokale (wijk)teams en gemeenten». Parallel daaraan wordt
momenteel door AEF een analyse gemaakt van de actuele samenwerkingsafspraken tussen Veilig Thuis-organisaties en lokale (wijk)teams.
Hierna wordt in overleg met relevante partijen bepaald wat nodige
vervolgstappen zijn, ook met het oog op de ontwikkelingen in de
jeugdbescherming om tot de noodzakelijk vereenvoudiging in het
werkveld te komen. Hierover informeer ik u in de volgende voortgangsrapportage Geweld hoort nergens thuis in december 2020.
Op korte termijn zijn er ook middelen beschikbaar gekomen: jaarlijks,
vanaf 2020, structureel 38,6 miljoen euro extra bij voorjaarsnota voor de
versterking van Veilig Thuis in de regio’s. Deze extra middelen komen
boven op de middelen die vanaf 2018 beschikbaar zijn gesteld om de
geraamde stijging op te vangen
(€ 11,9 miljoen in 2018 oplopend tot € 38,6 miljoen structureel vanaf
2021).
Opvangplaatsen voor acute crisissituaties
Vrouwen voor wie het thuis niet veilig is moeten kunnen rekenen op een
veilige opvangplek. Naar aanleiding van signalen over een tekort aan
opvangplekken voor vrouwen in acute crisissituaties, heeft Minister De
Jonge samen met de VNG een onderzoek uit laten voeren om zicht te
krijgen op de situatie. Valente, de koepelorganisatie van onder meer de
vrouwenopvang, was nauw betrokken bij dit onderzoek. Uit het onderzoek
1

Kamerstuk 31 839, nr. 723

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 345, nr. 235

2

bleek dat in 2019 146 keer alternatieve opvang geboden is, omdat binnen
de daarvoor bedoelde opvang geen plek beschikbaar was. Oorzaken zijn
mede gelegen in knelpunten in de in-, door- en uitstroom. Een voorbeeld
van de knelpunten in de instroom in de opvang is dat een voorwaarde is
dat vrouwen een rechtmatig verblijf in Nederland moeten hebben. Voor
vrouwen zonder geldige verblijfstitel is het haast niet mogelijk om
toegang te verkrijgen. Dit is niet in overeenstemming met internationale
verdragen en richtlijnen.
Als het gaat over zicht op de beschikbaarheid van opvangplekken, bleek
dat instellingen voor vrouwenopvang werken met verschillende registratiesystemen en dat zij verschillende definities gebruiken. Hierdoor is op
landelijk niveau niet per dag inzichtelijk hoeveel en waar opvangplekken
beschikbaar zijn en hoe dit zich verhoudt tot de behoefte aan opvangplekken.
Op het moment dat de in- door- en uitstroom optimaal verloopt, wordt
duidelijk wat de werkelijke behoefte is aan opvangplaatsen, omdat dan op
de meest efficiënte manier gebruik wordt gemaakt van de beschikbare
opvangplekken. Ten aanzien van de uitstroom spelen factoren een rol
waar niet of beperkt invloed op is vanuit de opvang zelf, zoals de
beschikbaarheid van betaalbare woningen. Om die reden is de behoefte
aan opvangplekken voorlopig naar verwachting groter dan op het
moment dat de in- door- en uitstroom optimaal verloopt. Het kabinet heeft
voor het verbeteren dan de in-, door- en uitstroom én voor het organiseren van voldoende opvangplaatsen vanaf 2020 structureel 14 miljoen
beschikbaar gesteld aan gemeenten. Gemeenten werken momenteel
samen met de instellingen aan het oppakken van deze knelpunten.
Samenvattend
Zoals gezegd is een traject gestart om te komen tot een effectievere jeugden gezinsbescherming. In dit traject rondom de jeugd- en gezinsbescherming worden ook Veilig Thuis en de lokale (wijk)teams betrokken en
er wordt ingegaan op de verbinding met de volwassen GGZ. Ik wil met
deze appreciatie niet vooruitlopen op de uitkomsten van het zorgvuldige
proces met alle betrokken partijen dat op dit moment nog in volle gang is.
Zoals eerder aangegeven informeer u dan ook in de voortgangsrapportage Geweld hoort nergens thuis in december 2020 over de uitkomsten
van de vervolgstappen n.a.v. het onderzoek naar de stijging van
meldingen en adviezen bij Veilig Thuis. Daarnaast informeer ik u met de
Minister voor Rechtsbescherming naar verwachting begin 2021 over het
scenario en de vervolgaanpak in het traject naar effectieve jeugd- en
gezinsbescherming.
Aangepast standpunt maagdenvlieshersteloperaties en vervolgproces
Minister de Jonge heeft uw Kamer op 18 februari 20202 geïnformeerd
over het stoppen en duurzaam oplossen van maagdenvlieshersteloperaties (Kamerstukken 28 345 en 31 015, nr. 228). In deze brief informeer ik
uw Kamer over het aangepaste standpunt en het vervolgproces.
De Nederlandse Vereniging voor Obstetrie & Gynaecologie (NVOG) heeft
in samenwerking met de NVPC3 en NVVS4 het standpunt maagdenvlieshersteloperaties aangepast en op 27 augustus 2020 op de website

2

Kamerstukken 28 345 en 31 015, nr. 228
De Nederlandse Vereniging voor Plastische Chirurgie (NVPC)
4
Nederlandse Wetenschappelijke Vereniging voor Seksuologie (NVVS)
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 345, nr. 235

3

gepubliceerd5. De insteek is dat maagdenvlieshersteloperaties in principe
niet meer worden uitgevoerd. Ook is in het standpunt een uitvoerige
toelichting opgenomen voor artsen op basis waarvan zij een gesprek
kunnen voeren en waar nodig hulp kunnen bieden aan de vrouw in
kwestie. Ik vind het van groot belang dat deze operaties in principe niet
meer worden uitgevoerd en dat de beroepsverenigingen op hetzelfde
standpunt staan. Met de NVOG heb ik de afspraak gemaakt dat zij de
naleving c.q. uitvoerbaarheid van het standpunt nauwgezet volgen.
Wanneer de IGJ informatie ontvangt, bijvoorbeeld via meldingen en
signalen, dat een zorgaanbieder toch maagdenvlieshersteloperaties
toepast zal de IGJ toetsen of daarbij de overwegingen die in het standpunt
zijn opgenomen zijn toegepast. De IGJ neemt maatregelen als de situatie
hierom vraagt, bijvoorbeeld wanneer blijkt dat geen sprake is van goede
zorg of goed hulpverlenerschap. Hierbij is het van groot belang dat
omstanders en professionals meldingen maken van (een vermoeden van)
maagdenvlieshersteloperaties.
Gelet op het aangepaste standpunt zie ik op dit moment geen reden om
verdergaande maatregelen te nemen. Mocht uit de monitor of uit signalen
van de IGJ blijken dat dit wel noodzakelijk is dan zal ik met de partijen in
gesprek treden en uw Kamer informeren over de uitkomst hiervan.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
P. Blokhuis

5

https://www.nvog.nl/wp-content/uploads/2020/09/NVOG-standpunt-Hymenreconstructie-2.0-278-2020.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 345, nr. 235

4