Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

25 422

Opwerking van radioactief materiaal

Nr. 181

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 18 januari 2017
De vaste commissie voor Economische Zaken en de vaste commissie voor
Financiën hebben op 22 december 2016 overleg gevoerd met de heer
Dijsselbloem, Minister van Financiën, en de heer Kamp, Minister van
Economische Zaken, over:
− de brief van de Minister van Economische Zaken d.d.
17 november 2016 over de uitkomsten overleg aandeelhouders
DELTA (Kamerstukken 25 422 en 32645, nr. 161);
− de brief van de Minister van Economische Zaken d.d.
24 november 2016 ter aanbieding van het afschrift van de
brief aan de aandeelhouders van DELTA (Kamerstuk 25 422,
nr. 163);
− de brief van de Minister van Economische Zaken d.d.
14 december 2016 over de uitkomst van de gesprekken tussen
het kabinet en de aandeelhouders van DELTA over een nieuw
op te richten Zeeuws nutsbedrijf (Kamerstukken 25 422 en
32645, nr. 169).
Van dit overleg brengen de commissies bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken,
Vermeij
De voorzitter van de vaste commissie voor Financiën,
Duisenberg
De griffier van de vaste commissie voor Economische Zaken,
Nava

kst-25422-181
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 422, nr. 181

1

Voorzitter: Vermue
Griffier: Thomassen
Aanwezig zijn acht leden der Kamer, te weten: Bosman, Dijkgraaf,
Dik-Faber, Koolmees, Agnes Mulder, Smaling, Vermue en Albert de Vries,
en de heer Dijsselbloem, Minister van Financiën, en de heer Kamp,
Minister van Economische Zaken.
Aanvang 10.03 uur.
De voorzitter:
Ik heet de aanwezigen in de zaal en de kijkers die vanuit huis het debat
volgen welkom, evenals de Minister van Economische Zaken, de Minister
van Financiën en de ambtelijke ondersteuning. Er is een brede vertegenwoordiging vanuit de Kamer aanwezig. We streven ernaar het debat voor
12.45 uur af te ronden, in verband met een herdenking in de plenaire zaal.
Er is een spreektijd van zes minuten per fractie. Ik stel voor om maximaal
twee interrupties te doen en ik vraag u om deze kort te houden. Ik geef als
eerste het woord aan de heer Bosman.
De heer Bosman (VVD):
Voorzitter. Ik zit hier als Zeeuws Kamerlid. Ik mag niet zeggen dat ik hier
als Zeeuw zit en daarom noem ik me altijd een import-Zeeuw, een Zeeuw
door keuze. Ik woon zelf in Middelburg en ik zie daar met eigen ogen wat
voor impact dit verhaal heeft. Iedereen kent wel iemand die bij DELTA
werkt of heeft gewerkt. Iedereen maakt zich dan ook zorgen over de
toekomst. Het gaat over werk en over de activiteiten in Zeeland waarbij
DELTA een belangrijke rol speelt.
Er is lang onderhandeld door de bestuurders van Zeeland en het Rijk.
Over het onderhandelingsresultaat kun je tevreden of ontevreden zijn,
maar het ligt er wel. Ik denk dat het belangrijk is dat er duidelijkheid is
over de rol van het bedrijf DELTA bij de kerncentrale en de verantwoordelijkheid van DELTA voor de kerncentrale en dat er ook geld voor Zeeland
komt. Daardoor heeft Zeeland de mogelijkheid om met goede projecten te
komen: projecten die goed uitgewerkt zijn en die voldoen aan de eisen die
een duurzame economische ontwikkeling mogelijk maken.
De bal ligt nu wel bij de provincie Zeeland. Het is dan ook mijn voorstel
dat Zeeland niet met een lijstje met vijftien voorstellen komt waarmee
iedereen wordt bediend, maar dat Zeeland echte prioriteiten stelt. Het
moet een kort lijstje worden van de allerbelangrijkste prioriteiten voor
duurzame werkgelegenheid en duurzame kansen voor Zeeland. Die rol
moet de provincie zelf oppakken. Als er plannen worden ingediend die
niet helemaal voldoen aan de eisen of de toets der kritiek niet helemaal
kunnen doorstaan, verzoek ik de Minister om daarbij een ondersteunende
rol te spelen en met de provincie te bekijken hoe het dan wel kan. Een
makkelijk «nee» is te snel en een «ja, tenzij» of een «ja, mits» zou mooi
zijn. Ik verzoek de Minister dus om zich tegenover die plannen welwillend
en positief op te stellen.
De kerncentrale is nu de verantwoordelijkheid van het bedrijf DELTA.
DELTA moet op zoek naar financiering om die verantwoordelijkheid waar
te kunnen maken. In het rapport-Berger wordt dat proces beschreven.
Volgens de cijfers zou het moeten kunnen lukken, maar ik heb nog wel
een vraag aan de Minister van Financiën over één staatje. Het meest
negatieve scenario daarin zou kunnen betekenen dat er uiteindelijk toch
een tekort van een miljard over zou kunnen blijven op het moment van de
reguliere sluiting van de centrale. Hoe wordt dat betaald? Wie draagt
hiervoor de verantwoordelijkheid en hoe zorgen we ervoor dat dit vuiltje
niet op het bordje van de provincie Zeeland terechtkomt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 422, nr. 181

2

De heer Dijkgraaf (SGP):
Wat ziet de VVD dan als oplossing voor DELTA en de kerncentrale?
De heer Bosman (VVD):
Er is nu een oplossing: DELTA is verantwoordelijk voor de kerncentrale. Er
worden onderdelen verkocht en met dat geld worden de kosten en de
amovering gefinancierd. Volgens de planning moet de stroomprijs
uiteindelijk omhooggaan. Op die manier wordt het weer winstgevend.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Wat doet de heer Bosman dan met het arrest van het gerechtshof
Amsterdam waarin staat dat het een onevenredig zware last is voor
Zeeland? Moet Zeeland toch maar gewoon alles zelf oplossen? Zegt u
eigenlijk: Zeeland, zoek het maar uit?
De heer Bosman (VVD):
Nee, want ook daar is die 25 miljoen voor. Daarmee kun je de economische ontwikkeling stimuleren. De afdeling retail is overigens net
verkocht, waardoor de werkgelegenheid behouden blijft. De heer Dijkgraaf
kan hierover een beetje smalend doen, maar uiteindelijk gaat het wel om
de werkgelegenheid. De bekostiging binnen het bedrijf wordt netjes
gefinancierd en daar moet de heer Dijkgraaf blij mee zijn, want hij is ook
van de financiële degelijkheid. Zolang het op die manier loopt, moet het
kunnen.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
De VVD-fractie noemt financiële degelijkheid. Daar hecht mijn fractie ook
aan, maar is het niet koffiedik kijken om te verwachten dat de energiemarkt aantrekt? Is dat niet heel erg wishful thinking? Zouden we niet veel
meer rekening moeten houden met scenario’s waarin dat niet gebeurt?
De heer Bosman (VVD):
Er zijn heel veel scenario’s doorgerekend en ook in de scenario’s met de
minst positieve verwachtingen moet het sluitend kunnen zijn. Op die
manier moet je het regelen, want als je alles wilt dichtregelen, wordt het
heel lastig regeren.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Ik weet dat verschillende scenario’s zijn doorgerekend, maar eigenlijk is
de uitkomst van alle scenario’s dat er alleen maar verliezers zijn. Zeeland
moet tevreden zijn met 25 miljoen, maar heeft wel een kerncentrale als
blok aan het been. Uiteindelijk is er gewoon een forse investering nodig
om tot een oplossing te komen voor de kerncentrale. Of die verantwoordelijkheid nu bij Zeeland of het Rijk ligt, er zullen alleen maar verliezers
zijn. Dat los je toch zeker niet op door te zeggen «hier is 25 miljoen en
daar moet u tevreden mee zijn»?
De heer Bosman (VVD):
Ik heb ook niet gezegd: daar moet je maar tevreden mee zijn. Volgens mij
is nu alle verantwoordelijkheid bij het bedrijf DELTA belegd en niet bij de
provincie. Door die oplossing is het risico voor de provincie veel minder
groot. Als de provincie garant had gestaan of er geld in had gestoken, was
het veel risicovoller geweest voor de provincie. We kijken nu naar wat in
2033 het eindresultaat zal zijn en dan vraag ik me ook af wat er dan gaat
gebeuren. Het is heel ver weg, maar dat moment wil ik toch wel even
bespreken.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Stel dat de prijzen niet aantrekken en al het geld van de verkoop van de
verschillende onderdelen op is, komt het dan niet alsnog nationaal terug?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 422, nr. 181

3

Weet de VVD wel hoe het juridisch zit? Ik heb die duidelijkheid niet maar
misschien de VVD wel. Als dat zo is, krijg ik die duidelijkheid graag van de
Minister. Als we het nu al zouden weten, zouden we misschien nu al naar
andere oplossingen kunnen kijken. Ik hoor dat echt heel graag van de
VVD-fractie.
De heer Bosman (VVD):
De verantwoordelijkheid ligt op deze manier volledig bij het bedrijf. Als je
uiteindelijk tot de conclusie moet komen dat alles op is en dat er nog
steeds een tekort is, kan ik niets anders bedenken dan dat het Rijk het
moet oplossen. Ik sluit me dan ook aan bij uw vraag aan de Minister of dat
zo is. Ik ga er in ieder geval van uit dat het wel zo is.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Ik wil dat echt scherp hebben, want dat zou betekenen dat ook het
scenario mogelijk is dat Zeeland straks alle opbrengsten van de verkoop
heeft opgegeten en dat het Rijk alsnog in beeld komt. Met het oog daarop
vraag ik me af of we er niet anders in zouden moeten gaan zitten. Dat is
ook mijn vraag aan de VVD-fractie: zouden we misschien toch maar beter
nu al met garantstellingen kunnen gaan werken?
De heer Bosman (VVD):
Dat zou op zichzelf kunnen. We gaan nu allemaal uit van het worstcasescenario, maar als er straks, in tegenstelling tot in het doemscenario, toch
weer winst wordt gemaakt door het bedrijf, horen we niemand meer. We
kunnen dus twee kanten op denken. Natuurlijk deel ik de zorg van
mevrouw Mulder en ik zou haar vraag ook zeker aan de Minister willen
voorleggen. Wat gebeurt er aan het eind van de rit als er dan geen geld
blijkt te zijn? Voor wie is de rekening dan?
De heer Albert de Vries (PvdA):
Voorzitter. Net als mijn buurman ben ik een echte Zeeuw, geboren en
getogen in Middelburg. Vandaag was de kop in Het Financieele Dagblad:
Het leven verschraalt zonder een Zeeuws DELTA. Als je geen Zeeuw bent,
voel je dat niet, maar als je Zeeuw bent, snap je meteen wat er bedoeld
wordt: DELTA hoort bij Zeeland. Het is dan ook echt zuur dat de situatie
rond DELTA al lange tijd zo zorgelijk is. Dat komt overigens niet zozeer
door de splitsing, waar het bedrijf zich naar mijn idee te lang tegen heeft
verzet, maar vooral door de enorm lage energieprijzen.
Het tollingcontract verplicht DELTA om tegen een vast tarief energie van
de kerncentrale af te nemen en dat brengt het bedrijf in grote problemen.
Het tarief van het tollingcontract ligt namelijk ver boven de huidige
marktprijs. EPZ (Elektriciteits-Produktiemaatschappij Zuid-Nederland) en
de kerncentrale zijn alleen gezond omdat de klappen door DELTA worden
opgevangen. Het onderzoeksrapport van Roland Berger beschrijft deze
problematiek en in dat rapport staan ook oplossingsrichtingen. De
conclusie van het rapport is dat het bedrijf in staat geacht moet worden
om met de verkoop van gezonde bedrijfsonderdelen het hoofd boven
water te houden. Dat wil zeggen dat het bedrijf in staat moet worden
geacht om de periode te overbruggen waarin de energieprijzen nog heel
laag blijven.
De Partij van de Arbeid heeft zich in al haar geledingen ingezet om ervoor
te zorgen dat de verkoop van bedrijfsonderdelen niet gepaard gaat met
het uit Zeeland verdwijnen van grote aantallen banen. Wij willen echt
voorkomen dat het debacle met DELTA leidt tot een verdere verzwakking
van de economische structuur van Zeeland. Gedeputeerde Ben de Reu,
ons Statenlid Anita Pijpelink, Minister Jeroen Dijsselbloem, onze
voormalige fractievoorzitter Diederik Samsom, mijn collega Joyce Vermue
en ikzelf hebben er vele uurtjes in gestoken. Natuurlijk zijn er ook veel
inspanningen verricht door betrokkenen van andere partijen. Er heeft

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 422, nr. 181

4

intensief overleg plaatsgevonden over oplossingen via een publieke route.
Met vallen en opstaan is het idee onderzocht om de publieke bedrijven in
handen van de aandeelhouders te houden.
Netwerkbedrijf Enduris en het aandeel van 50% in het waterbedrijf Evides
zouden in die oplossingsrichting worden ondergebracht in een nieuw
Zeeuws nutsbedrijf. Om dat mogelijk te maken moest wel een zeer forse
lening worden afgesloten, die door het Rijk zou moeten worden gegarandeerd. Er zijn allerlei financieringsscenario’s onderzocht. Uiteindelijk
moest zowel door het Rijk als door de provincie en de aandeelhouders de
conclusie worden getrokken dat deze oplossingen veel te veel risico’s en
bezwaren kenden. In de brief van het kabinet wordt daarvan verslag
gedaan. Gedeputeerde staten doen hetzelfde in de brief die zij aan de
Zeeuwse Staten stuurden.
Toen de publieke weg geen oplossing bood, is naar private oplossingen
gezocht, oplossingen die voldoende opbrengst opleveren en er ook voor
zorgen dat zo veel mogelijk werkgelegenheid voor Zeeland behouden
blijft. Voor de retailtak lijkt dat gelukt. Die is, inclusief de naam DELTA, in
zijn geheel, en dus niet in delen, verkocht aan de Zweedse investeringsmaatschappij EQT en niet aan concurrenten buiten de provincie. Dat is
een goede zaak, want in dat geval zouden vrijwel zeker alle managementtaken en backofficetaken uit de provincie verdwijnen.
Positief is ook dat de koper wil investeren in de Zeeuwse digitale
infrastructuur en dat het het bedrijf zelfstandig wil laten functioneren. De
Zeeuwen zouden er daardoor zelfs op vooruit kunnen gaan. Wat in ieder
geval winst is, is dat via deze transactie de naam PZEM weer terugkomt.
De niet-Zeeuwen zullen zich afvragen waar het over gaat, maar de
Provinciale Zeeuwse Energie Maatschappij, kortweg «pézum», was en is,
zo blijkt, nog steeds een begrip in Zeeland. Hiermee is een emotionele
waarde terug.
Nu vaststaat dat ook het netwerkbedrijf verkocht moet worden, dringt de
Partij van de Arbeid er bij het kabinet en de aandeelhouders sterk op aan
om hun invloed aan te wenden bij de publieke partijen die voor de
overname van dat netwerkbedrijf in aanmerking komen, om een PZEM
van robuuste omvang in Zeeland over te houden. Met andere woorden:
wij dringen erop aan om ook bij deze verkoop niet alleen te strijden voor
een zo goed mogelijke opbrengst maar ook voor het behoud van banen in
Zeeland. Het kabinet schrijft dat het openstaat voor nieuw overleg met de
aandeelhouders als het onverhoopt niet lukt. Kunnen de Ministers
bevestigen dat met deze zin bedoeld wordt dat, indien toch vele banen
moeten verdwijnen, er met de provincie Zeeland over compenserende
maatregelen kan worden gesproken?
De Partij van de Arbeid heeft nog een belangrijk punt van zorg: de
kerncentrale Borssele. Dat project is in onze partij toch al niet zo erg
populair. We zouden het echt ondenkbaar vinden dat eerst alle Zeeuwse
spaarpotten omgekeerd moeten worden alvorens het Rijk te hulp schiet
als er onverhoopt toch problemen ontstaan bij de centrale. Provinciale
staten uitten die angst vorige week in een motie (motie «Zeeland
solidariseert»), die unaniem is ondersteund. Ik denk dat die motie intussen
ook op de bureaus van de Ministers zal zijn beland. Ik vraag hun of ze deze
angst vandaag kunnen wegnemen.
Als dat is afgedekt, is de Partij van de Arbeid, gegeven de zeer moeilijke
omstandigheden, positief over de uitkomst. De Partij van de Arbeid heeft
zich niet alleen ingezet voor het behoud van werk maar ook voor een
financiële bijdrage van het Rijk aan de uitvoering van de adviezen van de
commissie-Balkenende. Ook nu concluderen wij dat er resultaat is
behaald. Het kabinet zegt namelijk toe 25 miljoen vrij te zullen maken voor
groene projecten in Zeeland. De zin die het kabinet voor die toezegging
nodig heeft, is aanmerkelijk langer, maar ik neem aan dat de Ministers
kunnen bevestigen dat ik een goede samenvatting geef.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 422, nr. 181

5

Het geld is ook hard nodig. Het moet vooral als een hefboom worden
gebruikt voor geld uit Europa en participaties van het Zeeuwse bedrijfsleven en de Zeeuwse overheden. De Partij van de Arbeid hoopt dat de
Zeeuwen hun verdeeldheid kunnen opruimen en hun krachten weten te
bundelen om projecten daadwerkelijk van de grond te krijgen. Wij
verwachten dat na een aantal jaren niet tevergeefs nog een keer een
beroep kan worden gedaan op een bijdrage van het Rijk als in Den Haag
eenmaal duidelijk is dat de Zeeuwen een flinke duit in het zakje van de
nationale economie weten te doen.
De voorzitter:
Mijnheer De Vries, de heer Dijkgraaf wil u interrumperen. Dat is dan wel
zijn laatste interruptie.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Dat is jammer, mevrouw de voorzitter. U bent streng ..., maar rechtvaardig!
Die 25 miljoen is natuurlijk een heel ander verhaal. Dat is gewoon de
commissie-Balkenende. De kerncentrale en DELTA hebben daar helemaal
niets aan. Dat geld is echt voor andere dingen bedoeld.
Mijn vraag gaat over de zin van de heer De Vries dat de Zeeuwse
spaarpotten niet omgekeerd mogen worden, omdat er dan een groot
probleem is. Maar welke garanties wil de heer De Vries daarvoor van het
kabinet? Als je het nu niet regelt, is dat precies wat er gaat gebeuren. Dan
worden inderdaad eerst alle spaarpotten omgekeerd en als al dat geld op
is, gaat misschien het Rijk wat doen. Dat kun je toch zeker beter
voorkomen door nu al wat te regelen?
De heer Albert de Vries (PvdA):
Er zijn uitputtende onderhandelingen geweest. Er ligt inderdaad één wat
mistige afspraak, namelijk dat het Rijk te hulp schiet als het misgaat met
de kerncentrale. Mijn vraag is: wanneer is dat dan? Ik heb in mijn betoog
gezegd: als alle spaarpotten zijn omgekeerd. Maar dan kan er in Zeeland
dus niks meer gebeuren. Ook de Partij van de Arbeid vindt de kerncentrale
echt een project van nationaal belang en dan kan het echt niet zo zijn dat
die 385.000 Zeeuwen daar alleen het geld voor moeten ophoesten. In de
voorliggende scenario’s lijkt het probleem opgelost te kunnen worden
door de verkoop van bedrijfsonderdelen. Je kunt natuurlijk in de politiek
gaan praten over als-danvragen, maar ik denk dat we nu genoegen
moeten nemen met de conclusies die zijn getrokken en dat we moeten
afspreken wat er gebeurt als er straks toch problemen zijn met de
kerncentrale. Ik wil daarop graag een antwoord van de Ministers.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Dan zou het wel prettig zijn om van de Partij van de Arbeid-fractie te
horen wat voor soort formulering of wat voor toverformule ze verwacht
van het kabinet. Wat moet de Minister van Economische Zaken of de
Minister van Financiën zeggen om de Partij van de Arbeid-fractie gerust te
stellen?
De heer Albert de Vries (PvdA):
In de afspraken die nu zijn gemaakt, wordt ervan uitgegaan dat de
verkoop van de verschillende bedrijfsonderdelen toereikend is om de
problematiek op te lossen. Als je naar de ontwikkeling van de energieprijzen kijkt – die stijgen nu weer – is dat op dit moment een reëel
uitgangspunt. Mochten die prijzen na verloop van tijd onverhoopt toch
weer sterk gaan dalen, dan acht ik het moment rijp om daarover opnieuw
met elkaar om de tafel te gaan. Ik lees de brief van het kabinet zo dat er
dan een mogelijkheid is voor een nader gesprek. Mijn enige vraag aan de
bewindslieden is: in welke mate moet Zeeland dan zijn eigen broek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 422, nr. 181

6

ophouden? Moeten dan alle spaarpotten zijn omgekeerd of zal Zeeland op
een eerder moment de helpende hand worden geboden?
De voorzitter:
Mevrouw Mulder wil interrumperen. Dat is haar laatste interruptie.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Het lijkt wel alsof alles vandaag moet worden besloten, maar we zitten
nog te wachten op een uitspraak van het hof over het nadeel dat DELTA
heeft doordat het de kerncentrale heeft gekregen na de splitsingswet.
Vindt de PvdA-fractie het misschien niet toch verstandiger om nog even te
wachten op die uitspraak van het hof? Dan is ons allemaal volstrekt helder
wat de juridische consequenties van deze kwestie zijn voor ons hier en
voor de Staat. Ik vroeg het mijn collega van de VVD-fractie zojuist ook,
maar wat gebeurt er nu volgens de PvdA-fractie nadat we alles
opgemaakt en opgegeten hebben en we blijken alsnog aansprakelijk te
zijn? Zijn we dan nu wel met de goede dingen bezig? Volgen we dan wel
de goede route met elkaar?
De heer Albert de Vries (PvdA):
De uitspraak van het gerechtshof was een tussenuitspraak. Dat betekent
dat er nog een heel proces volgt. Natuurlijk is het mogelijk dat daarin de
conclusie wordt getrokken dat Zeeland gecompenseerd moet worden. Als
die uitspraak zou worden gedaan, is het kabinet weer aan zet. Maar ook
dat zijn weer allemaal als-danvragen. Ik denk dat we voor nu goede
afspraken hebben gemaakt. Op het moment dat de rechtbank definitief
uitspreekt dat het Rijk de helpende hand moet bieden, moeten we het
kabinet weer bevragen. Mijn andere vraag was: als we zelf zien aankomen
dat alle spaarpotten omgedraaid moeten worden, op welk moment schiet
het kabinet dan te hulp? Ik denk niet dat we nu vooruit moeten lopen op
de uitspraak van de rechtbank.
De heer Smaling (SP):
Voorzitter, mijn voorgangers hebben al een hoop verstandige dingen
gezegd; zij zijn immers net als u Zeeuwen. Wat dat betreft is die bijzondere
provincie hier aan tafel goed vertegenwoordigd.
Mijn fractie heeft zich ook erg met DELTA bezighouden, sowieso omdat de
provincie de laatste jaren een aantal faillissementen van grote werkgelegenheidsmotoren heeft gezien. Ik noem Cargill, Thermphos en, net over
de provinciegrens maar wel belangrijk voor deze provincie, Philip Morris.
Verder hoort Neckermann hier eigenlijk ook bij. Als niet-Zeeuw is mijn
DELTA-gevoel misschien niet zo sterk als dat van de heer De Vries, maar
wees ervan overtuigd dat wij de afgelopen jaren het oog steeds op het
bedrijf gericht hebben gehad. Daarom vind ik het ook fijn dat wij nu apart
over de toekomst van het bedrijf een algemeen overleg kunnen houden.
Dat is het zeker waard. Ik ben benieuwd naar wat de bewindslieden straks
gaan zeggen.
Mijn kernvraag is natuurlijk hoe de toekomst van het bedrijf eruit zal zien
door de financiële bril en door de energiebril. Is die toekomst niet zodanig
dat we ergens in de jaren twintig, onderweg naar de sluiting van de
kerncentrale, moeten concluderen dat we de goedlopende onderdelen
allemaal hebben verkocht en dat er niks meer over is, waardoor er toch
nog een faillissement zou kunnen optreden in de loop van die jaren
twintig? Dat de energieprijs nu weer omhooggaat, is een gegeven, maar
we weten allemaal hoe flexibel en volatiel die is. Dat het op termijn voor
DELTA een oplossing kan zijn, daarvan is mijn fractie nog zeker niet
overtuigd.
Ik wil het even hebben over een kwestie rond de splitsing, waarvan
iedereen zal weten dat die zich in mijn bijzondere belangstelling mag
verheugen. De Minister van Economische Zaken heeft de top van DELTA

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 422, nr. 181

7

in oktober gevraagd om de rechtszaak tegen de voorgenomen splitsing te
staken. Het heeft mij erg verbaasd dat een Minister zich bemoeit met een
rechtsgang. Hij zei daar ook bij: ik heb DELTA laten weten dat het
gezamenlijk werken aan een splitsingsplan zich niet goed verhoudt met
het voeren van juridische procedures tegen splitsing. Ik vraag me toch af
hoe je tot zo’n uitspraak komt. Ten eerste is het onder de rechter en ten
tweede ligt er nu een tussenvonnis, waarin wordt gesteld dat het feit dat
DELTA een kerncentrale heeft, zou kunnen betekenen dat handhaving van
het groepsverbod een onevenredig zware last voor DELTA oplevert.
Een redelijk evenwicht vergt, indien dat het geval zou zijn, dat DELTA tot
op zekere hoogte voor het te verwachten nadeel wordt gecompenseerd.
Dat is wat er in het tussenvonnis staat. Ik zou graag horen hoe dat zich
verhoudt tot de oproep van de Minister van Economische Zaken aan
DELTA om de rechtszaak te staken. Als er al in het tussenvonnis wordt
gesproken over compensatie, ben ik benieuwd wat de regering zich
voorstelt bij de hoogte van die nadeelcompensatie. Kan zij daarvoor een
bandbreedte aangeven? Het gerechtshof stelt verder dat er onvoldoende
informatie is om die vraag te beantwoorden en heeft beide partijen
opgedragen schriftelijke informatie te leveren. Ik ben benieuwd of dat al
plaatsvindt. Ik krijg graag te horen hoe de regering deze rechtszaak zich
ziet ontwikkelen. Is zij van plan om nog een keer in de rechtsgang in te
grijpen of om de zaak gewoon aan de rechter te laten?
De ranking van DELTA is door Standard & Poor’s bijgesteld. Nu ben ik
absoluut geen fan van al die ratingbureaus, maar helaas bepalen ze wel je
kredietwaardigheid. Ik lees nu BBB-, en dat is dus de bijgestelde rating. De
rating van Eneco is overigens ook naar beneden bijgesteld. Dat geeft eens
temeer aan wat je die bedrijven aandoet door ze een verplichte splitsing
op te leggen, die bovendien niet moet van Europa. Die leugen is steeds
voorgehouden aan de energiebedrijven, eigenlijk vanaf het moment dat
het bij Nuon en Essent begon te spelen. Dat speelt toch door deze hele
kwestie heen, nog steeds.
Wat was nou het financiële plaatje van de kerncentrale in 2013, het
moment waarop besloten werd om hem twintig jaar langer open te
houden? Konden we toen de situatie waarin we ons nu bevinden, zien
aankomen? Ik begrijp dat er tegen de tijd dat het zover is een ontmantelingsfonds van tegen de 500 miljoen nodig is en dat het je 1,3 miljard kost
als je het nu zou doen. Zie ik dat goed? Zit er inderdaad een verschil
tussen van 700, 800 miljoen, gerekend over een periode van zestien à
zeventien jaar? Zou dat een reden kunnen zijn om de zaak te heroverwegen? Ik vraag dat omdat de centrale toch echt een molensteen om de
nek van het bedrijf is. Alle goedlopende onderdelen gaan één voor één de
deur uit en vallen in handen van infrastructure equity funds. Met alle
respect, maar dat soort bedrijven is vaak gewoon uit op winstmaximalisatie en niet op behoud van werkgelegenheid.
Wat de SP betreft is er dus absoluut nog geen reden voor een glimlach.
Van nature glimlachen wij altijd, maar over DELTA maken wij ons nog
steeds grote zorgen. Ons hart ligt bij de medewerkers en daarom hopen
we nog steeds dat we tot een oplossing kunnen komen die goed is voor
DELTA, goed voor Zeeland en goed voor de Kamer.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Voorzitter. Ook ik ben geen Zeeuw. Volgens mij geldt dat voor iedereen die
niet in de coalitie zit. Ik vind dat ook helemaal niet relevant.
Als je kijkt naar wat er gebeurt, voelt het niet goed. Het kabinet trekt zijn
handen af van DELTA en zijn kerncentrale. Dat kan wat ons betreft niet.
Niet voor niets gaf het gerechtshof in Amsterdam onlangs aan dat door de
handhaving van het groepsverbod de kerncentrale Borssele een onevenredige last – een onevenredige last! – voor DELTA dreigt te worden.
Er zijn allerlei scenario’s uitgewerkt en daarbij komt als kernpunt de
staatsgarantie steeds weer terug. Een staatsgarantie van 100% botst

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 422, nr. 181

8

mogelijk op staatssteunregels. Niemand weet dat zeker, want dan zou het
aan Brussel voorgelegd moeten worden, en dat kost een jaar. Die tijd is er
vooralsnog niet, omdat de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa)
zegt dat die splitsing binnen een halfjaar moet plaatsvinden. Als het
inderdaad zo lang duurt om het aan Brussel voor te leggen, ga je over die
datum heen. Ik zou dan zeggen: bekijk toch of die deadline van 1 juli echt
in beton gegoten is. Zou daar dan niet de ruimte moeten zitten, zeker gelet
op de uitspraak van het gerechtshof in Amsterdam?
Ik lees in een brief van de provincie de volgende zin: het was bij het Rijk
niet opportuun om via een tussenoplossing de uitspraak over al dan niet
staatssteun af te wachten. «Niet opportuun» is een keus, want je kunt dus
ook een andere keus maken: waar een wil is, is een weg. Waarom kiest het
kabinet er niet voor om in te zetten op een 100% staatsgarantie inclusief
overleg met Brussel en overleg met de Nederlandse Mededingingsautoriteit over uitstel van de splitsingsdatum?
In de brief van de provincie lees ik dat er behalve de in de Kamerbrief
genoemde scenario’s ook andere varianten verkend worden, maar daar
krijgen we heel weinig informatie over. De provincie geeft aan dat ook die
subvarianten om verschillende redenen niet haalbaar blijken te zijn, maar
over de redenen daarvoor lees ik niets terug in de kabinetsbrief. Ik zou
daar graag meer over horen. Welke varianten zijn besproken? Waarom
zijn die niet haalbaar? Ligt er regelgeving dwars of heeft het kabinet
gewoon niet de wil om er met Zeeland uit te komen? Het kabinet kan er
natuurlijk voor kiezen om, wellicht tijdelijk, zelf een aandeel te nemen in
een eventueel Zeeuws nutsbedrijf. Het is een publiek bedrijf en als
aandeelhouder kun je dan een goede rol spelen in dat bedrijf. Is dat
overwogen? Is dat wenselijk? Waarom kiest het kabinet hier niet voor?
Heeft die optie ook op tafel gelegen?
De kerncentrale draait met verlies. We hebben het net gehad over de
energieprijzen. Met de huidige energieprijzen draait de kerncentrale 90
miljoen verlies. Het tafelzilver is dus al massaal aan het verdwijnen. Er
worden hier mooie verhalen neergezet over energieprijzen die in de
toekomst weer zouden gaan stijgen. Toen ik nog fulltime op de Erasmus
Universiteit werkte, heb ik ooit samen met een student voor DELTA een
studie mogen doen naar het voorspellen van energieprijzen. Toen stond
het bedrijf voor de beslissing om wel of niet te investeren in een nieuwe
centrale. De kernvraag voor zo’n beslissing is natuurlijk wat de energieprijzen in de toekomst gaan doen. Ik weet dat er bureaus zijn die dan een
mooi rapport opleveren met mooie grafieken en mooie voorspellingen als
je ze € 100.000 betaalt. Dan bouw je een model en doe je wat aannames
en dan komen die prijzen er wel uit.
Mijn student kreeg de opdracht om nou eens objectief te kijken naar alle
methoden die er zijn en vervolgens te komen met een reële voorspelling.
Nou, die voorspelling bestond eruit dat de prijs kon dalen, stabiel kon
blijven, kon stijgen en tot grote hoogte kon stijgen. Eindconclusie:
niemand kon met enige zekerheid zeggen wat er zou gaan gebeuren. Dat
is volgens mij het eerlijke verhaal. Er gebeurt zo veel op de Europese
energiemarkt dat wat de prijs over één, twee of vijf jaar zal zijn door
niemand kan worden voorspeld. Wie rekent met optimistische scenario’s,
houdt dan ook blijkbaar geen rekening met de downside. Hoe gaat het
kabinet om met zo’n onzekere situatie? Hangt er zo niet eigenlijk een
molensteen om de nek van DELTA?
Het is de vraag of de verkoop van Enduris wel voldoende is om op de
langere termijn aan alle verplichtingen te kunnen voldoen. Dat is dan de
conclusie. Het oorspronkelijke voorstel van Zeeland was om de kerncentrale in een aparte stichting te zetten, waarbij het Rijk garant zou staan
voor een overbruggingskrediet. Het kabinet wilde daar toen niet aan
beginnen en kwam met het alternatief van een Zeeuws nutsbedrijf. Maar
als dat niks wordt, ga ik graag terug naar het oorspronkelijke voorstel. Is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 422, nr. 181

9

het niet verstandig om dit voorstel, gelet op de uitspraak van het
gerechtshof, alsnog op te pakken?
Tot slot. We hebben gisteren met de Minister van Financiën een heel
helder debat gehad over de 25 miljoen. Ik wacht graag de uitwerking
daarvan af. Ik zou niet graag die 25 miljoen verbinden met de discussie
over DELTA, want dat is een totaal andere discussie. Die 25 miljoen is
keihard nodig voor de aanbevelingen van de commissie-Balkenende. Die
25 miljoen is al niet genoeg. Er ligt nog een mooi amendement (34 550VIII, nr. 95) waarover we vandaag nog gaan stemmen, namelijk 19 miljoen
voor het Bèta College Zeeland. Dat staat namelijk ook in het rapport van
de commissie-Balkenende. Gezien het belang dat de coalitie aan Zeeland
hecht, zie ik die stemming met vertrouwen tegemoet.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Voorzitter. Laat ik eerst ingaan op de laatste punten in het betoog van
collega Dijkgraaf. We hebben vandaag natuurlijk twee verschillende
dingen op de agenda staan, waaronder het rapport-Balkenende. Het staat
er officieel niet op, maar iedereen in de commissie heeft het er wel over.
Verder staat natuurlijk alles rondom DELTA op de agenda.
Gezien de commissie-Balkenende en de 25 miljoen die gisteren is
toegezegd, hoop ik wel dat beide Ministers vandaag kunnen bevestigen
dat het niet zo zal gaan: «We hebben prachtig mooie initiatieven vanuit
het rapport-Balkenende en die willen we doen, maar passen die wel in
potje A, B, C, D of E? Passen ze daar net niet in? O, jammer dan.» Het lijkt
me dat er dan ook wel echt geld beschikbaar moet komen en dat dat de 25
miljoen is waar we het over hebben. Ik hoop dat dat vandaag kan worden
bevestigd door de beide Ministers.
De economische structuurversterking en het rapport van de commissieBalkenende waren natuurlijk gewoon hard nodig voor Zeeland. Je kunt
zeggen dat er geen hoge werkloosheid is in Zeeland, maar dat is logisch
aangezien al zo’n beetje iedereen er is weggetrokken. Je kunt misschien
wel doen of het probleem er niet is, maar het probleem is er dus wel!
Daarom is de structuurversterking met de Smart Delta Resources (SDR) en
het Bèta College gewoon belangrijk om die mooie provincie Zeeland
verder te krijgen en de werkgelegenheid die er nog is, op een goede
manier te behouden en het liefst uit te bouwen.
Het andere punt is natuurlijk DELTA. Daar hebben we het vandaag vooral
over. Het kwam net al even naar voren in mijn interruptiedebat met de
VVD-fractie: ik vraag mij echt af hoe het juridisch zit, ook voor ons hier in
Den Haag en dus niet alleen voor de mensen in Zeeland. Het gaat juist om
die combinatie, want als er nu gekozen wordt om onderdelen te verkopen
en vervolgens valt het toch niet allemaal heel erg mee met de energieprijzen, komt er mogelijk toch nog een faillissement. Zo zou het alsnog op
ons bordje terecht kunnen komen, ook al moet het in eerste instantie bij
de aandeelhouders en de provincie worden neergelegd en pas dan in Den
Haag. Maar het probleem ligt er dan wel. Ik denk dan: dan wil ik nu wel
heel graag weten hoe het juridisch zit. Als je dat doet, zou je misschien
wel voor een van de andere opties met een garantstelling kiezen. Vooral
daarom wil ik vandaag van beide Ministers echt duidelijkheid krijgen en
dan vooral over het scenario met de aansprakelijkheid.
Hierbij speelt ook de tussenuitspraak van het hof een rol. Andere collega’s
hadden het er ook al over. DELTA wordt mogelijk onevenredig zwaar
getroffen door de Wet onafhankelijk netbeheer en dan zit je inderdaad met
die tijdslijn. Ik voel daarom wel mee met de fractie van de SGP, die vroeg
of er op deze manier gehandhaafd moet worden zolang dit nog boven de
markt hangt. Het lijkt mij niet verstandig om dat te doen. Het lijkt me
vooral ook een politieke keuze om het zo te doen. Nogmaals, het was niet
de keuze van de CDA-fractie, maar het probleem ligt nu wel voor. Eigenlijk
heeft Zeeland door toedoen van het Rijk een probleem. Ik vind dat we
Zeeland niet alleen voor dat probleem kunnen laten opdraaien. Daar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 422, nr. 181

10

hebben we echt met z’n allen hier in Nederland een verantwoordelijkheid
in. Het is gewoon moeilijker om een bedrijf te verkopen waar een
kerncentrale bij zit.
Het CDA is altijd een voorstander geweest van een energiemix, inclusief
kernenergie. Ik kan het daarom niet maken om te zeggen: nou, Zeeland,
het is mooi dat jullie dat voor ons hebben opgelost, maar nu is er een
probleem en we schuiven dat helemaal in jullie mik. Volgens mij kan dat
niet. Dat bestaat niet. Op zo’n manier gaan we niet met elkaar om in dit
land. Ik hoop vandaag dan ook van de beide Ministers te horen dat zij
inzien dat er een verantwoordelijkheid voor het Rijk ligt. CO2-neutraal
energie maken kan met een kerncentrale en we willen allemaal naar die
energiezuinige samenleving toe.
Ik krijg op deze punten graag een nadere toelichting van de beide
Ministers. Ik voeg daar nog het punt aan toe dat de provincie Zeeland het
voorstel heeft gedaan om de kerncentrale in een afgescheiden juridische
vorm te plaatsen. Daarbij zouden de provincie en de Staat gezamenlijk
garant kunnen staan als het op korte termijn allemaal anders zou lopen
met de energieprijzen. Kan de Minister de CDA-fractie uitleggen waarom
hij niet verder onderhandeld heeft over het voorstel van de provincie? Is
de Minister bereid om hier verantwoordelijkheid in te nemen en te zoeken
naar een gezamenlijke oplossing met de provincie Zeeland voor
overbrugging en garantstelling voor de kerncentrale?
Ik wil het hierbij laten. Ik denk dat het volstrekt helder is dat wij ons zorgen
maken over de werkgelegenheid in Zeeland en dat wij het rapportBalkenende volledig ondersteunen. Wij hebben daarover al verschillende
amendementen op de begroting ondersteund. Ik hoop dat de Ministers
vandaag laten zien dat Zeeland ook hun aan het hart gaat.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Voorzitter. Ik was een paar weken geleden, samen met wat mensen uit de
statenfractie en de raadsfractie van Borsele, op werkbezoek bij de
kerncentrale. Ik hoorde daar een gloedvol betoog over kernenergie,
inclusief een pleidooi voor een tweede kerncentrale, maar over het
afvalprobleem, het gebrek aan investeerders voor een nieuwe centrale en
de belabberde financiële situatie van de huidige centrale geen woord.
Integendeel! Ik kreeg juist een presentatie te zien waaruit blijkt dat het
amoveringsfonds voldoende gevuld wordt om in 2033 in de kosten voor
de ontmanteling te kunnen voldoen, want zo is het immers afgesproken.
De boodschap luidde: het komt allemaal wel goed. Maar dit staat in schril
contrast met de enorme verliezen die we zien, ieder jaar weer. Afgelopen
week bleek dat de kosten van ontmanteling veel hoger zijn dan verwacht:
600 miljoen. Als ik me niet vergis, is er daardoor in tien jaar sprake van
een verdubbeling van de kosten waarmee we rekening moeten houden.
De centrale is een hoofdpijndossier voor Zeeland. Ik vind het ook terecht
dat Zeeland bij het Rijk aanklopt met de vraag mee te werken aan een
oplossing. Het overleg hierover is helaas mislukt. Waar de Minister geen
debat voorbij laat gaan om de energievoorziening een zaak van nationaal
belang te noemen, daar moet Zeeland het probleem met de kerncentrale
zelf oplossen. Vandaag hebben de Ministers de kans om te zeggen: we
laten Zeeland niet in de kou staan; er komt een oplossing en het Rijk
neemt daar de verantwoordelijkheid voor. Willen de Ministers erkennen
dat de kerncentrale een zaak van nationaal belang is?
Wat nu gebeurt, vind ik eigenlijk de wereld op zijn kop. De aandeelhouders van DELTA, de provincie Zeeland en de gemeente moeten de
goed renderende netwerkbedrijven, waar ze via het aandeelhouderschap
al eigenaar van zijn, kopen en met de opbrengsten daarvan een nutsbedrijf oprichten om de kerncentrale in de benen te houden, in de hoop dat
vanaf 2021 de energiemarkt aantrekt en de kerncentrale uit de rode cijfers
komt. Maar zeker is dat niet; we hebben er al over gedebatteerd. Dan
moeten de aandeelhouders ook nog eens het dividend van jaarlijks 10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 422, nr. 181

11

miljoen missen door de verkoop van de renderende onderdelen van
DELTA. Ik snap wel waarom deze afspraak door Zeeland is afgewezen. Het
bleek ook een afspraak te zijn die financieel niet haalbaar is.
Enduris wordt nu verkocht aan een externe partij. De ondernemingsraad
waarschuwt voor een verlies van 200 tot 300 banen, nog los van de
gevolgen voor aannemers en toeleveranciers. Als de verkoop niet lukt – zo
lees ik in de brief van de Minister – staat het kabinet ervoor open om
opnieuw met de aandeelhouders van DELTA in gesprek te gaan. Dat biedt
hoop. De deur staat op een kiertje. Kennelijk is er toch nog een alternatief,
maar wordt er eerst een extern traject gevolgd waarbij mogelijk
honderden banen op het spel staan. Ik vind dat risicovol en vraag de
Minister om daarop te reageren. Wat gaat de Minister doen om de banen
voor Zeeland te behouden?
Stel dat de verkoop lukt, dan blijven de aandeelhouders achter met een
weer in het leven geroepen Provinciale Zeeuwse Energie Maatschappij,
PZEM, met alleen maar verlieslatende centrales en een amoveringsfonds
dat onvoldoende gevuld is. Honderden miljoenen vervliegen in de
kerncentrale om het jaarlijkse exploitatietekort te dekken. Voor het
opknappen van de centrale in de richting van de Fukushimaeisen is al 50
miljoen nodig! Dan is die 25 miljoen voor goede projecten binnen Zeeland
echt een schijntje. Is het bovendien ook geen oud geld dat al beschikbaar
was voor Zeeland en projecten als Campus Zeeland en de vernieuwing
van het haven- en industriecluster? Ook ik verwijs graag even naar het
amendement (34 620-XIII, nr. 4) van collega Dijkgraaf en fractiegenoot
Bruins om hiervoor extra geld beschikbaar te stellen.
De commissie-Balkenende constateerde al dat de kerncentrale een
verantwoordelijkheid van het Rijk is en dat het de draagkracht van de
regio overstijgt. Het advies was: zet de kerncentrale apart van DELTA en
EPZ en zet er een eigenstandige financiering met een gedeeltelijke
staatsgarantie op. Ook de provincie Zeeland heeft dat voorstel gedaan.
Gaat de Minister dit advies opvolgen? Gaat hij hierover nogmaals in
gesprek met de provincie? En gaat de Minister ook op zoek naar geld om
het amoveringsfonds te vullen? Hoe beroerd ook, ik denk dat het zonder
publieke middelen niet gaat.
Tot slot. De toekomst is zonder kernenergie. Als we dat nu al weten, is het
de vraag hoeveel we nog zouden moeten investeren in een noodlijdende
kerncentrale. De ontmanteling zal zo’n vijftien jaar in beslag nemen en
levert veel hightech werkgelegenheid op. Samen met de Campus Zeeland
is dat een nieuwe impuls voor de regio. Het gaat om kennis die waardevol
is voor binnen- en buitenland. Laten we de focus verleggen van een oude
naar een nieuwe economie en het geld dat vrijkomt uit de verkoop van
netwerkbedrijven investeren in een echte toekomst voor Zeeland.
De heer Bosman (VVD):
Wilt u de kerncentrale direct sluiten?
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Die discussie hebben we al vaak gevoerd. Ik denk dat sluiting onvermijdelijk is. Wat mijn fractie betreft hoeven we daar niet tot 2033 mee te
wachten. Ik zie dat er financieel veel haken en ogen zitten aan het
openhouden van de kerncentrale. En ja, er zitten ook financiële haken en
ogen aan sluiting van de kerncentrale. Maar ik zie nu dat we geld
binnenkrijgen door de verkoop van de netwerkbedrijven en dat we dat
eigenlijk gaan stoppen in een kerncentrale waarvan we allemaal weten dat
die eindig is. Dat gaat mij aan het hart. Ik zou veel liever zien dat we ons
geld stoppen in echt nieuwe werkgelegenheid voor Zeeland in plaats van
in een aflopende zaak.
De heer Bosman (VVD):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 422, nr. 181

12

Het staatje in het rapport-Berger over het sluiten van de kerncentrale laat
zien dat dat heel veel geld kost. Als u zegt dat we dat geld beter ergens
anders voor kunnen gebruiken, hebben we echt een probleem. Het is of
het een of het ander, of u zegt «nee, we moeten wat langer door omdat
het belangrijk is om het op een nette manier af te ronden» of u zegt
«sluiten maar en stop het geld maar in de sluiting».
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Ik kan eigenlijk niet anders doen dan herhalen wat ik al gezegd heb. Ik
vind dit ook een heel groot dilemma. Hoe dan ook gaan we heel veel geld
uitgeven aan die kerncentrale, aan het openhouden ervan of aan de
sluiting ervan. Wat ik eigenlijk wil, is dat het Rijk zijn verantwoordelijkheid
neemt en gaat investeren in de toekomst van Zeeland. We moeten aan de
slag met banen die Zeeland een toekomst bieden. Dat zal heel veel geld
kosten. Ik vind daarom dat het Rijk zijn verantwoordelijkheid moet nemen
en dat het niet alles op het bordje van Zeeland mag leggen. Ik erken het
dilemma en daarom ben ook ik heel benieuwd te horen hoe de Minister
hierop gaat reageren.
De heer Koolmees (D66):
Voorzitter. Het nadeel aan laatste spreker zijn, is dat alles al gezegd is,
maar ik ga toch mijn duit in het zakje doen.
We weten allemaal dat DELTA in zwaar weer zit: lage elektriciteitsprijzen
en bestaande contracten. We zitten vast aan een verlieslatende kerncentrale, maar dat niet alleen, want DELTA zit zelf weer vast aan een verbod
op de verkoop van de kerncentrale. Alles is met andere woorden aan
elkaar vastgeklonken. Daarbij komt de splitsingswet. Die is in de jaren
2000 aangenomen, maar pas onlangs geëffectueerd. Al met al leidt dit
samenraapsel aan factoren ertoe dat DELTA in zware problemen zit.
Er is gewerkt aan een oplossing voor Zeeland met toekomstbestendigheid
als uitgangspunt. De heer Dijkgraaf zei net terecht: het rapport van de
commissie-Balkenende toont aan dat DELTA de mogelijkheden van de
provincie Zeeland te boven gaat. De problemen bij DELTA moeten echt
opgelost zijn voordat er gewerkt kan worden aan de toekomst van
Zeeland. Ik denk dat dat een terechte constatering is van de commissieBalkenende. Werkgelegenheidsbehoud in de regio, structuurversterking,
de groei van een afbreekfonds voor de kerncentrale en de nucleaire
veiligheid: al die onderdelen moeten onderdeel zijn van de oplossing.
Er ligt een rapport van Roland Berger met allerlei analyses daarin,
bijvoorbeeld van de stroomprijzen en liquiditeiten. Er zijn gesprekken
gevoerd. De aandeelhouders hebben gezegd: Rijk, kom nou garant staan
voor de kerncentrale. Het Rijk heeft een nieuw Zeeuws nutsbedrijf met een
achtervanggarantie van het Rijk aangeboden. We lezen in de brief dat het
eigenlijk allemaal op niks is uitgelopen, omdat er geen geld is, er geen
commitment is en er geen gedeelde visie is op de toekomst van DELTA.
Nu worden er onderdelen verkocht, bijvoorbeeld de retail. Straks wordt
ook het netwerkbedrijf wellicht verkocht. Daardoor is er wel liquiditeit,
maar nog steeds geen structurele oplossing voor het probleem. Ja, er is
geld en dat geld kan worden ingezet om de verliezen de komende jaren af
te dekken. Maar het is wel een beetje zoals de heer De Vries het formuleerde: je verkoopt het tafelzilver en je ziet daarna wel wat er gebeurt. In
het vorige debat hierover heb ik gezegd dat ik daar wat dubbel in sta. Tot
aan 2011 is er namelijk wel degelijk ieder jaar dividend uit het bedrijf
gekomen. Dat geld is naar de aandeelhouders gegaan en gebruikt voor
nuttige projecten in de provincie. Ik zit hier dus echt wel aan twee kanten
realistisch in. De vraag is nog wel of het een oplossing is. Ik heb daarover
nog een paar vragen aan het kabinet.
Hoe is er door Zeeland gereageerd op de uitkomst die er nu ligt? We
hebben allemaal de motie van de Staten gezien, maar kan het kabinet ook
aangeven hoe hierop wordt gereageerd in Zeeland? Waarom ging het mis

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 422, nr. 181

13

met de mogelijkheid van een nutsbedrijf met een garantie? De heer
Dijkgraaf heeft overigens ook gevraagd om die varianten even langs te
lopen. Waarop gaat het fout? Waarop blokkeert het?
Net als de heer De Vries hoor ik graag hoe toekomstbestendig de verkoop
van de gezonde onderdelen nu eigenlijk is. De heer Dijkgraaf zei terecht
dat we niks over de elektriciteitsprijzen weten. Door de grote groei van
duurzame energie kan het zomaar zo zijn dat de elektriciteitsprijzen de
komende jaren heel laag blijven en dat je in 2023 geen normalisering van
de prijzen zult zien, omdat die langdurig laag blijven. Dat zou kunnen. Het
zou ook iets volslagen anders kunnen worden, bijvoorbeeld als alle
kolencentrales snel worden gesloten. Ik weet dat allemaal niet. Als ik het
zou weten, zou ik rijk zijn en zou ik hier niet zitten, bij wijze van spreken. Ik
maak nu een ernstige fout, merk ik. Ik neem het terug. Het is een oude
economengrap: als je het zou weten, zou je rijk zijn en dan zou je hier niet
zitten. Ik zie dat de Minister van Financiën zijn hoofd schudt, want hier
kom ik niet meer uit. Dit neem ik terug.
De vraag blijft: wat is een zinnige termijn? Gaan we eerst 2023 afwachten,
om dan te constateren dat inderdaad een deel van het tafelzilver is
verkocht en dat er plotseling wel een rijksverantwoordelijkheid bestaat?
Kan het kabinet op deze vraag ingaan? Ik vind die wel relevant voor de
toekomst van het bedrijf en van Zeeland.
Op welke manier wordt de uitspraak van het gerechtshof Amsterdam
meegenomen? In die uitspraak staat dat er een adequate voorziening
moet worden getroffen voor DELTA. De uitkomst daarvan is nog niet
duidelijk. Hoe ziet het kabinet dit, ook in combinatie met mijn vorige
vraag?
Een van de uitgangspunten is behoud van werkgelegenheid in Zeeland.
Als het niet lukt om bij de verkoop van het netwerkbedrijf afspraken te
maken over behoud van werkgelegenheid in het bedrijf, wat betekent dat
dan voor het kabinet? Betekent dat iets voor de deal die er nu ligt? Een
van de onderdelen daarvan is de werkgelegenheid in Zeeland. Kan
Minister Kamp daarop ingaan?
Er wordt nu 25 miljoen vrijgemaakt voor goede plannen voor Zeeland,
mits goed uitgewerkt, zoals wij gisteren hebben gehoord bij de behandeling van de Najaarsnota. De heer Dijkgraaf stelde terecht dat dit niets te
maken heeft met DELTA. Het zijn twee aparte problemen. Ik vind het goed
dat dit geld geoormerkt wordt voor Zeeland, als die plannen er zijn.
Samen met de heer Dijkgraaf heb ik geprobeerd om er bij de begrotingsbehandeling iets bij te plussen, door een amendement in te dienen over
het Bèta College. Er ligt nog een amendement van de heer Dijkgraaf om
nog een stapje te zetten. Gaan die projecten snel van start? Er is iemand
benoemd om het proces op gang te brengen en te stroomlijnen. Zijn er
voldoende concrete, goede projecten waarmee Zeeland snel aan de slag
kan gaan om structuurversterking in de regio tot stand te brengen?
De voorzitter:
Hiermee zijn wij aan het eind gekomen van de eerste termijn van de
Kamer. Het woord is aan de Minister van Economische Zaken voor zijn
beantwoording.
Minister Kamp:
Voorzitter. Ik zal dit doen samen met mijn collega van Financiën. We
proberen de door de woordvoerders gevraagde reacties goed te verdelen.
Mocht er iets zijn blijven liggen nadat mijn collega van Financiën heeft
gesproken, dan zal ik dat graag nog even aanvullen.
Laat ik om te beginnen de warme gevoelens bevestigen die de woordvoerders duidelijk hebben uitgesproken voor Zeeland. Het kabinet heeft
die warme gevoelens ook. Het is niet alleen een mooie provincie, maar zij
heeft ook de laagste werkloosheid van Nederland. Het is een provincie
met een diverse economie, die voor een deel bestaat uit gastvrijheid en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 422, nr. 181

14

voor een deel uit industrie. De heer Smaling noemde Cargill als een
bedrijf dat zou zijn verdwenen. Dat kan ik tegenspreken. Dat bedrijf draait
nog volop. Er zijn wel bedrijven verdwenen in Zeeland. Het is een
dynamische provincie, ook wat industrie betreft. Ik denk dat er een goede
toekomst is voor de havenactiviteiten en voor de chemie. Er zijn door het
Rijk ook nieuwe initiatieven genomen, zoals de bouw van een marinierskazerne, waarmee in totaal 1.700 arbeidsplaatsen samenhangen.
Het is een provincie waar veel gebeurt; een zelfstandige provincie die in
de regel probeert zo veel mogelijk haar eigen zaken te regelen. Het is heel
terecht dat zij dat doet. Die ambitie hebben de provinciebesturen in
Nederland gelukkig allemaal. Er is destijds voor gekozen om het energiebedrijf niet te verkopen toen andere provincies dat wel deden. Andere
provincies, zoals Gelderland, Friesland en Overijssel, hebben daarvoor
miljarden opgestreken. Zeeland en Zuid-Holland hebben besloten om dat
niet te doen. Er is destijds ook een kerncentrale gebouwd. Die kerncentrale was een onderdeel van DELTA, dat 50% van de aandelen ervan bezat.
DELTA wilde in 2011 nog wat extra aandelen hebben en heeft toen van
RWE (Rheinisch-Westfälisches Elektrizitätswerk) 20% van de aandelen
overgenomen, zodat het 70% van de aandelen had.
Je ziet dat DELTA door de jaren heen ook geld heeft opgeleverd voor
Zeeland. Ik hoorde de heer Koolmees zeggen dat dit tot 2011 het geval
was, maar dat is niet zo. Het was in de periode tussen 2006 en 2015 steeds
mogelijk voor Zeeland om geld uit DELTA te halen. Dat liep dus door tot
het jaar 2015. In totaal is er in die periode van tien jaar 440 miljoen euro
ontvangen uit DELTA.
In de periode tot 2013 hoefde er geen geld bij in verband met de kerncentrale. Toen is nooit door Zeeland gezegd dat het een landelijk probleem of
een nationaal belang was en dat een deel van het geld dat eruit werd
gehaald, naar het Rijk gebracht moest worden, of dat zij het zelf niet
aankon. Daar was geen sprake van. Op het moment dat er verliezen zijn, is
het een nationaal probleem, lijkt het. Ik denk dat dit niet zo is. Het bedrijf
dat de kerncentrale runt, is daarvoor verantwoordelijk en heeft het recht
om de opbrengsten ervan in goede jaren te genieten, maar ook de plicht
om de problemen in moeilijke jaren op te lossen. Het kan niet in de goede
jaren daar blijven en in de slechte jaren naar het Rijk worden gebracht.
We hebben laten onderzoeken of het mogelijk is voor DELTA om te doen
wat er gedaan moet worden met betrekking tot de kerncentrale en we zijn
tot de conclusie gekomen dat dit mogelijk is. Daarbij speelt natuurlijk ook
de splitsingswet, waarin is vastgelegd dat er gesplitst moet worden. De
Hoge Raad heeft in laatste instantie ook gezegd dat er gesplitst moet
worden. Er is een datum vastgelegd en daar houden we aan vast, want
dat is de uitkomst van het democratische en het juridische proces. Er is
duidelijkheid gecreëerd en die moet gehandhaafd worden. Dat speelt
allemaal.
De verkoop van het retailbedrijf door DELTA heeft een bedrag opgeleverd
dat fors hoger uitkwam dan het bedrag dat men in gedachten had,
namelijk 488 miljoen euro. Het netwerkbedrijf, dat ook in relatie staat tot
de splitsing, heeft stabiele inkomsten en is winstgevend, dus het is
redelijk om te verwachten dat dit een goede opbrengst zal opleveren. Er is
dus een flinke buffer in het bedrijf DELTA om moeilijke jaren door te
komen.
Dan is de vraag hoelang die moeilijke jaren duren. Dat weten we natuurlijk
niet van tevoren. We weten alleen wel dat de breed gedeelde conclusie uit
de prognoses – die zijn zo goed mogelijk gemaakt, met een goede
onderbouwing, waarbij alle indicatoren zijn geanalyseerd – is dat de
elektriciteitsprijzen zich na het jaar 2020 zullen hebben hersteld en dat de
situatie van verliezen, die in het verleden niet voorkwamen, daarna ook
niet meer zal voorkomen. Je weet in 2016 natuurlijk niet hoe het precies in
2020 of 2021 zal zijn. Daar moeten we nog naar kijken, maar je kunt in
2016 wel zo goed mogelijke prognoses maken. Die zijn gemaakt en die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 422, nr. 181

15

hebben deze uitkomst. Vervolgens is er bekeken of de zaak tot dat jaar te
overbruggen is door degene die daarvoor de verantwoordelijkheid draagt
en die dat rendement heeft genoten gedurende de jaren die ik net heb
genoemd. Het antwoord daarop is: ja.
Er is wel intensief met Zeeland gesproken over alles wat hier speelt. Er
zijn allerlei varianten met Zeeland doorgenomen, in een aantal stadia. We
hebben dat eerst verkend en vervolgens hebben we dat nader uitgewerkt.
Daarvoor hadden we voorwerk gedaan. Toen hebben we – collega
Dijsselbloem en ik, samen met bestuurders uit Zeeland – er weer over
gesproken. Op een gegeven moment hebben we alle varianten op een rij
gezet en de conclusie getrokken dat wat we nu zien gebeuren, namelijk
dat eerst de retail is verkocht en dat nu het netwerkbedrijf Enduris wordt
verkocht, de beste oplossing is voor het probleem dat zich op dit moment
voordoet.
Mijn inschatting is dat mijn collega de verschillende varianten nog even
zal doornemen, of anders zal ik dat daarna doen. Ik denk dat we op die
manier hebben gekozen voor een logische benadering. Die conclusie is
uiteindelijk samen met de bestuurders in Zeeland getrokken. Op zichzelf
zijn zij daar niet blij mee, schat ik in, want het is natuurlijk prettiger als de
opbrengsten uit een bedrijf voor jezelf zijn en als de tegenvallers, als die
er zijn, voor een ander zijn. Maar zij zijn net zo redelijk als wij, dus ik denk
dat het niet onlogisch is dat we gezamenlijk de conclusies hebben
getrokken die uiteindelijk zijn getrokken.
De heer Smaling (SP):
Ik ben wat verbaasd dat de Minister zo enthousiast is over de verkoop van
het netwerkbedrijf. In zo’n bedrijf is het netwerk het meest stabiele deel.
We zien nu ook dat de credit ranking van het bedrijf naar beneden is
bijgesteld. Dat heeft direct te maken met de voorgenomen verkoop van
het netwerkbedrijf. Ik snap niet waarom daar zo’n blijdschap over is,
terwijl je ook kunt redeneren dat je steeds dichter bij het einde van het
totale bedrijf terechtkomt als je dat verkoopt.
Minister Kamp:
Het woord «blijdschap» is niet op zijn plek. Er liggen feiten. Op grond van
die feiten moet er een analyse gemaakt worden en moet bekeken worden
welke oplossingsvarianten er zijn en wat de beste variant is. Wij zijn tot de
conclusie gekomen dat het verkopen van de retail en van het netwerkbedrijf de beste oplossing is, gegeven de feitelijke situatie waarin het bedrijf
verkeert, als gevolg van de voorgeschiedenis waarover ik net het een en
ander heb gezegd.
De heer Smaling (SP):
Dan blijft nog wel mijn vraag open waarom de Minister zich bemoeit met
de rechtszaak die DELTA zelf aanhangig heeft gemaakt over de splitsing. Ik
vind dat buitengewoon verbazingwekkend. Het kan zijn dat hij daar later
antwoord op wilde gegeven, maar ik wilde dat even voor zijn. Ik moet
tussendoor namelijk even naar de grote zaal, dus dat komt misschien wat
raar over op het publiek.
Minister Kamp:
Om de heer Smaling tegemoet te komen kan ik er meteen op reageren. Ik
ben van mening dat de wet die er is, uitgevoerd moet worden, zowel door
Zeeland als door DELTA. Er is jarenlang geprocedeerd en er ligt een
uitspraak van de Hoge Raad. Dan denk ik dat er een extra reden is om die
wet na te leven. Als men dan ook nog eens bij ons komt omdat men met
problemen zit waarvoor een oplossing gezocht moet worden, dan lijkt het
mij niet meer dan logisch om op zo’n moment te concluderen dat er een
wet ligt en dat de Hoge Raad uitspraak heeft gedaan. Er werd een beroep
gedaan op hulp en ondersteuning. Dan lijkt het mij logisch dat je op zo’n

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 422, nr. 181

16

moment ook de juridische procedures staakt, maar er is een andere
conclusie getrokken, want die procedures lopen nog steeds. Ik ben daar
niet blij mee. In het gesprek dat ik hierover heb gevoerd met de voorzitter
van de raad van commissarissen en met de CEO van het bedrijf heb ik
gezegd wat ik heb gezegd.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Ik verbaas me eerlijk gezegd ook een beetje over de introductie van de
Minister, omdat die diametraal tegenover het proces tot nu toe staat. Ik
herinner mij dat in het vorige overleg de Minister van Financiën erbij
kwam. Er was toen een probleem in Zeeland, maar er was ook een idee
om dat uit te werken. In de brief staat dat er een aanbod is gedaan, maar
dat dit is afgewezen, en dat er naar alternatieven is gekeken. Nu zegt de
Minister eigenlijk dat we wat kunnen verkopen in Zeeland en dat ze het
wel redden, dus er is geen probleem. Het voorafgaande proces was erop
gericht om gezamenlijk tot een oplossing te komen. Het kan zijn dat dit
een onzinnig proces was, omdat Zeeland er zelf wel uitkomt. Het kan ook
zijn dat er wel degelijk een probleem is waar het Rijk een rol in zou
moeten spelen, maar dat het tot nu toe niet is gelukt om een oplossing te
vinden.
Minister Kamp:
De samenvatting van de heer Dijkgraaf is van wat mindere kwaliteit dan
de samenvattingen die we normaal van hem te horen krijgen. Ik heb niet
gezegd dat er niets aan de hand is en dat zij maar verkopen. Nee, er is een
probleem. Ik heb ook aangegeven hoe dat probleem ontstaan is. Ik heb
geprobeerd om dat probleem op grond van de voorgeschiedenis te
nuanceren, maar er is een reëel probleem. Daar is over gesproken. We
hebben dat probleem in beeld gebracht en ook oplossingsvarianten
verkend. We hebben een concreet aanbod gedaan. Toen dat aanbod werd
afgewezen, hebben we niet gezegd: einde oefening. We hebben toen
andere varianten bekeken. Die hebben we met elkaar doorgenomen en we
hebben gezien dat deze niet tot een oplossing zouden leiden. Ondertussen
hebben we vastgesteld dat retail verkocht was. DELTA liet ons weten dat
het ook nodig was om op korte termijn te besluiten over de verkoop van
Enduris. Toen hebben we de conclusie getrokken dat dit de weg was die
we moesten bewandelen, gelet op het feit dat die andere varianten deels
afgewezen waren of deels niet uitvoerbaar bleken. Dit is een poging om
het iets genuanceerder samen te vatten dan de heer Dijkgraaf net deed.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Dit komt al beter op mij over dan de introductie van de Minister. Dank
daarvoor. Ik houd wel een centrale vraag. Oké, het kabinet heeft tot nu toe
verantwoordelijkheid genomen en ziet een taak om het probleem in
Zeeland op te lossen. Tot nu toe is daartoe geen weg gevonden, maar nu
zegt het kabinet volgens mij dat het geen verdere mogelijkheden ziet. Ik
hoor aan deze tafel echter heel veel verzoeken om samen met Zeeland te
bekijken wat er verder nog voor mogelijkheden zijn. Wij zien immers wel
degelijk mogelijkheden. Het kabinet is dus van zins om te stellen dat
verdere gesprekken en een verder onderzoek naar alternatieven geen zin
hebben?
Minister Kamp:
Ik weet niet waar de heer Dijkgraaf dat op baseert. Indien het provinciaal
bestuur en het gemeentelijk bestuur van Zeeland met ons willen spreken
over de dingen die voor hen relevant zijn, dan stellen wij ons daarvoor
beschikbaar. Dat hebben we bij herhaling gedaan en daar blijven wij toe
bereid. Mocht de verkoop van Enduris niet succesvol zijn of mochten er
op het punt van de werkgelegenheid problemen ontstaan die wij op dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 422, nr. 181

17

moment niet verwachten, dan stellen wij ons weer beschikbaar om
daarover te spreken.
Wij hebben inzake de problematiek van DELTA een aanbod gedaan in de
sfeer van het oprichten van een Zeeuws nutsbedrijf en aangegeven hoe
het Rijk daarin een rol zou kunnen spelen. Toen ons aanbod werd
geweigerd, hebben wij de varianten die wij samen met Zeeland hebben
ontwikkeld met Zeeland doorgesproken. We hebben samen de conclusie
getrokken dat dit uiteindelijk niet tot een oplossing zou leiden. Er is dan
een andere oplossing. Het bedrijf DELTA is verantwoordelijk voor de
kerncentrale omdat het 70% van de aandelen heeft. 30% van de aandelen
is in handen van het Duitse bedrijf RWE. Die andere oplossing is dat het
bedrijf DELTA bekijkt of het mogelijk is om in de te verwachten moeilijke
jaren te overleven en of het ervoor kan zorgen dat de zaak daarna, als de
elektriciteitsprijs hoger is, weer op een gezonde basis kan worden
voortgezet. Dat hebben we laten onderzoeken en dat bleek mogelijk te
zijn. Daarvoor moesten twee bedrijfsonderdelen worden verkocht. Eén
bedrijfsonderdeel is al verkocht en het tweede is te koop aangeboden.
Deze laatste variant, die nu aan de orde is, is realistisch en nu al in
uitvoering. Naar mijn mening is er dan ook een voldoende oplossing voor
de problematiek van de kerncentrale.
Ik heb net al gezegd hoe het is gegaan met het aandelenpakket; dat is van
50% tot 70% vergroot. In het begin, rond 2011, was er een discussie
gaande: wat doen we nou met de kerncentrale en hoelang laten we die
nog open? Toen is er vanuit DELTA actief voor gelobbyd, in de Kamer en
bij ons, om die kerncentrale open te houden tot het jaar 2033. Uiteindelijk
is daartoe besloten. We kunnen nu zeggen dat we dat ding maar moeten
sluiten omdat er sinds 2013 verlies wordt geleden. Wat dat gaat kosten
weten we inmiddels. Als we de kerncentrale op dit moment sluiten, zal dat
tussen de 1 en de 1,3 miljard euro kosten. Dat zou je kunnen doen, maar ik
denk dat dat heel onverstandig zou zijn. Ik denk dat je consequent moet
zijn. Als je in 2011 ervoor pleit en besluit om de centrale open te houden
en daarna een aantal heel goede jaren achter de rug hebt, dan moet je
vervolgens proberen om de overzichtelijke, moeilijke jaren door te komen
en daarna weer door te gaan tot het jaar 2033. Dan is de centrale
technisch en economisch aan zijn eind en dan hebben we ook voldoende
geld om de zaak te ontmantelen. Dan kunnen we doen wat nodig is
zonder dat er enorme bedragen bij hoeven.
De heer Albert de Vries (PvdA):
Excuses, voorzitter, ik moet zo in de plenaire zaal optreden. Misschien
beantwoordt de Minister mijn vraag later. Ik heb begrepen dat het Rijk
bereid is om opnieuw met de aandeelhouders in gesprek te gaan als er
problemen zijn met het behouden van voldoende arbeidsplaatsen bij het
netwerkbedrijf. Die zin staat in de brief. Kan de Minister toelichten wat die
zin betekent?
Minister Kamp:
Wij hebben vastgesteld dat het retailbedrijf voor een goede prijs verkocht
kon worden zonder dat daarbij werkgelegenheid verloren is gegaan. Wij
denken dat het netwerkbedrijf Enduris ook goed kan worden verkocht en
dat dit op het vlak van de werkgelegenheid op een verantwoorde manier
kan. Mocht het anders zijn dan wij nu inschatten, dan zijn mijn collega van
Financiën en ik beschikbaar om daar met de Zeeuwse bestuurders over te
spreken.
De heer Albert de Vries (PvdA):
Dat lees ik in de brief, maar wat kan dat betekenen? Ik denk dat het kabinet
preventief dingen kan doen. De enige kopers van het netwerkbedrijf
kunnen de andere publieke netwerkbedrijven in Nederland zijn. Ik neem
aan dat, als met hen regelmatig wordt gesproken en indien zij belang-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 422, nr. 181

18

stelling hebben, misschien ook hun aandacht kan worden gevraagd voor
het behoud van de werkgelegenheid in Zeeland. Mocht het onverhoopt
niet lukken om die werkgelegenheid te borgen, wat betekent dan de zin
die in de brief staat?
Minister Kamp:
Daar ga ik niet over speculeren. Er is een verkoopproces in gang gezet en
dat moet volgens de regels verlopen. Daar hoort niet bij dat de overheid al
van tevoren gaat speculeren, zo van «wat als dit niet gaat?» of «wat als
het anders gaat?». Ik denk dat dat niet aan een goede oplossing bijdraagt.
Ik ga ook niet speculeren over een situatie waarin de elektriciteitsprijs na
2020, anders dan wij verwachten, laag is. Het heeft geen zin om daarover
te speculeren, want dat is niet conform de analyse die wij hebben
gemaakt. Wij denken dat dit bedrijf goed te verkopen is. Dat denkt ook
DELTA zelf en ook Zeeland gaat daar van uit. Mocht het anders uitpakken,
mocht dat niet succesvol kunnen of mochten er ongewenste effecten zijn
op de werkgelegenheid, dan zijn wij beschikbaar om daar weer over te
spreken. Ik ga echter niet speculeren over dingen die zich voor zouden
kunnen doen of over de manier waarop wij dan zouden gaan handelen.
Dat bevordert het verkoopproces niet en dat past ook niet in het verantwoord doorlopen van dit soort verkoopprocessen.
De heer Smaling (SP):
Ik wil nog even verder ingaan op die splitsingskwestie. De zaak ligt nu bij
de rechter. Er is een tussenvonnis dat niet zomaar in de richting van de
wens van de Minister gaat. Sterker nog, daarin wordt een nadeelcompensatie voor DELTA genoemd. Er moet verder extra schriftelijke informatie
worden geleverd. Hoe staat het daarmee? Is al in beeld wat die compensatie zou moeten zijn? De Minister praat alsof die rechtszaak een vuiltje is
dat even weggepoetst moet worden waarna we gewoon verdergaan. Als
Enduris wordt verkocht aan een investeerder, is het nog maar de vraag
hoe die er vervolgens mee omgaat. Hoe staat het nu werkelijk met de
splitsing op dit moment?
Minister Kamp:
De rechter heeft in een tussenvonnis gezegd dat de vraag rijst of er sprake
is van een onevenredig zware last. De rechter zegt dat, indien deze vraag
bevestigend moet worden beantwoord, het kan zijn dat er vervolgens iets
gedaan moet worden. Ik denk dat dit allemaal vragen zijn die een
antwoord moeten krijgen. Dat antwoord moet in de eerste plaats door
DELTA gegeven worden. DELTA heeft gevraagd om een verlenging van de
termijn waarbinnen het dat antwoord mocht geven. Het heeft daarvoor
uitstel gekregen tot 10 januari. Vervolgens moet de Staat daarop reageren.
Dat moeten wij voor 21 februari doen. Op de vragen die de rechter aan
ons en aan DELTA heeft voorgelegd, zullen wij een ordentelijk antwoord
geven.
De heer Smaling (SP):
Als het tussenvonnis letterlijk vermeldt dat handhaving van het groepsverbod een onevenredig zware last voor DELTA oplevert, zegt de Minister
dan «dat is zo» of zegt hij dan «nee, dat is niet zo»? Of zit hij daar ergens
tussenin?
Minister Kamp:
Wat de heer Smaling zegt, is niet juist. Ik heb net gezegd wat letterlijk door
de rechter is overwogen. Uiteindelijk heeft de rechter geconcludeerd dat
deze splitsing voor DELTA een onevenredig zware last kán betekenen. Hij
heeft die vraag voorgelegd en hij wil daar graag een reactie op hebben.
Die krijgt hij in eerste instantie van DELTA en daarna krijgt hij een reactie
van ons. En dan zullen we zien tot welke conclusie de rechter komt. Wij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 422, nr. 181

19

moeten de uitspraak van de rechter goed citeren en dat heb ik net
geprobeerd te doen.
Ik zie dat de heer De Vries al weg is. Dan begin ik bij de vragen van de
heer Bosman.
De heer Bosman sprak over het rapport van de commissie-Balkenende en
over de bijdrage die Zeeland van het Rijk zou willen hebben voor diverse
projecten. Daar hebben wij met de bestuurders van Zeeland een
constructief gesprek over gevoerd. Wij hebben gezegd welke mogelijkheden er volgens ons binnen de reguliere posten op de begroting van
Economische Zaken en de begrotingen van collega’s zijn om vanuit het
Rijk een financiële bijdrage te leveren aan de projecten die Zeeland
aandraagt. Om duidelijk te maken wat het kader daarvoor is, hebben we
ook een bedrag genoemd. Nu heeft Zeeland de taak om ervoor te zorgen
dat deze projecten worden uitgewerkt en financierbaar zijn en om aan te
tonen dat een bijdrage van het Rijk daaraan gewenst is. De heer Bosman
zegt dat het niet zo moet zijn dat het Rijk «nee» zegt als Zeeland met die
projecten komt. Dat is absoluut niet het geval. Wij hebben zelf een
coördinator aangesteld om ervoor te zorgen dat die projecten van de
grond komen. Die financieren wij ook voor het grootste deel. Wij hebben
zelf met de provinciale bestuurders en de gemeentelijke bestuurders in
Zeeland afgesproken dat wij meedenken over het opstellen van de
projecten. Dat doen wij graag. Het is de bedoeling om dit tot een succes te
maken en daar zetten wij ons ook voor in. Ik denk dat dit gebeurt in de
sfeer die de heer Bosman wil zien.
De heer Bosman heeft ook een aantal dingen gezegd over de kerncentrale
en over de manier waarop daarmee moet worden omgegaan. Ik hoop dat
hetgeen ik daarover heb gezegd, in overeenstemming is met zijn
zienswijze.
De heer De Vries begon ook over de projecten, over de kerncentrale en de
verkoop van Enduris. Ik hoop dat ik daar ook voldoende op heb gereageerd.
De heer Smaling, die inmiddels ook is verdwenen, vroeg welke toekomst
wij voor het bedrijf DELTA zien. Het zal dus een gesplitst bedrijf zijn, zoals
alle energiebedrijven in dit land gesplitst zijn. Ook Eneco zal straks
gesplitst moeten worden. Als de diverse onderdelen van het bedrijf op
een goede manier zijn ingebracht in een groter geheel of als de
zelfstandig geworden onderdelen goed worden georganiseerd, dan denk
ik dat er voor de onderdelen van DELTA een goede toekomst is.
Op de opmerking van de heer Smaling over de juridische procedure ben
ik al ingegaan. Ik heb gezegd wat ik daarvan vind. Dat de heer Smaling
tegen splitsing is, weet ik. De wetgever is echter voor splitsing, want dat
heeft de wetgever zo vastgelegd. De Hoge Raad heeft ook gezegd dat de
desbetreffende wet moet worden uitgevoerd. De heer Smaling zegt het nu
opnieuw. Daar moet ik nu dan even kennis van nemen.
De heer Dijkgraaf zei dat de datum voor de splitsing, 1 juli, mogelijk weer
ter discussie wordt gesteld. Ik heb al aangegeven dat ik daartoe niet
bereid ben. Ik denk dat die datum op grond van een heel lange voorgeschiedenis tot stand is gekomen. Die heb ik net geschetst. Het lijkt mij
nodig om nu aan die datum vast te houden. Ik schat in dat mijn collega op
de verschillende varianten zal ingaan.
De heer Dijkgraaf vroeg zich verder af waarom wij geen aandeel nemen in
DELTA. Het is niet het beleid van het Rijk om aandelen te nemen in
energiebedrijven. Wij zien ook geen noodzaak om dat in Zeeland te doen.
Indertijd heeft Zeeland voor een bepaalde structuur gekozen en die is naar
mijn mening ook in deze moeilijke jaren robuust genoeg voor het vinden
van oplossingen voor het overleven van die moeilijke jaren. Dat blijkt uit
het rapport dat wij hebben laten opmaken en dat blijkt uit de conclusies
die wij op grond daarvan en in overleg met Zeeland hebben kunnen
trekken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 422, nr. 181

20

De heer Dijkgraaf vroeg zich verder af hoe wij erbij komen dat de
elektriciteitsprijs gaat stijgen. Ik heb al aangegeven dat een analyse van de
elektriciteitsprijs is gemaakt op basis van alle beschikbare informatie.
Door de deskundigen is zo goed mogelijk internationaal en nationaal
bekeken wat de verwachtingen zijn. Dat is dan ook waar je op af moet
gaan.
Mevrouw Mulder zei dat de kerncentrale een nationaal probleem is. Daar
ben ik op ingegaan.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Ik ben wel erg benieuwd naar de betrouwbaarheidsrange van die
energieprijsvoorspellingen, want volgens mij reikt die van hier tot
Zeeland. De Minister zegt dat er geen reden is om bijvoorbeeld te
overwegen aandeelhouder te worden. Er is een aanbod gedaan voor een
nutsbedrijf met een 100%-aandeelhouderschap voor Zeeland. Dat leidde
voor Zeeland, voor de aandeelhouder, tot een stijging van het risico met
120 miljoen. Ik snap wel dat de Zeeuwen zeggen dat ze dat niet voor hun
rekening kunnen nemen.
Minister Kamp:
Daar kun je ook anders tegen aankijken. Bij het mogelijk op te richten
Zeeuwse nutsbedrijf ging het om twee bedrijfsonderdelen. Het ene
bedrijfsonderdeel is het netwerkbedrijf. Wij weten dat alle netwerkbedrijven in Nederland winst maken. Dat onderdeel van DELTA maakte ook
winst. Dat is dus op zich een goede investering met goede toekomstvoorzieningen. Het andere was een 50%-belang in een waterbedrijf. Dat
maakte ook winst. Het was dus heel goed denkbaar dat Zeeland de
conclusie had getrokken dat het daarin een verantwoorde investering kon
doen. Wij hebben gezegd dat wij bovendien het overgrote deel van de
aankoopsom met een garantie voor de financiering wilden afdekken. Dat
was een totaalaanbod dat beoordeeld is door Zeeland. Zeeland kan dat
ook het beste zelf beoordelen. Zeeland heeft de conclusie getrokken dat
het dat niet moest doen. Mijn collega van Financiën en ik hebben dat
gerespecteerd en vervolgens hebben wij met Zeeland weer gesproken
over varianten daarop. Ik denk dus dat we dat heel zorgvuldig hebben
gedaan.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Ik geloof best dat dat proces zorgvuldig is. Als er in Zeeland een probleem
is met DELTA en de kerncentrale – dat probleem is: te veel risico – en het
Rijk vervolgens een oplossing aandraagt die leidt tot de conclusie dat het
risico met 120 miljoen stijgt, dan snap ik wel dat er geen oplossing is.
Minister Kamp:
Ik niet. Als je investeert in een rendabel bedrijf, moet je daar weliswaar
een bedrag in steken, maar daar komt dan ook dividend uit. Op die manier
kun je daar een businesscase van maken. Dit moet echter van geval tot
geval beoordeeld worden door degene die daar uiteindelijk verantwoordelijk voor is. Dat waren in dit geval de provincie Zeeland en de Zeeuwse
gemeenten en zij hebben gezegd dat zij het niet deden. No hard feelings,
maar dan gaan we andere oplossingen bekijken. En dat hebben we
gedaan. Drie zijn er in beeld gebracht, maar die waren om verschillende
redenen niet te realiseren. Toen bleef een andere oplossing over, die al
voor de ene helft was uitgevoerd. Dat betrof namelijk de verkoop van het
retailbedrijf. Met de andere helft kon men snel aan de gang gaan en dat
proces is inmiddels gestart.
Mevrouw Mulder zei dat de kerncentrale een nationaal probleem was.
Daar ben ik al op ingegaan. Zij vroeg waarom deze niet in een aparte
stichting wordt ondergebracht. Ik zie het onderbrengen van een geïsoleerde kerncentrale in een stichting nou niet zozeer als een oplossing.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 422, nr. 181

21

Deze kerncentrale is voor 30% in handen van RWE en voor 70% in handen
van DELTA. Zij zijn degenen die daarvan hebben geprofiteerd. Het bedrag
van 440 miljoen, dat in een periode van tien jaar in totaliteit uit DELTA is
gehaald, heb ik al genoemd. Het lijkt mij dan logischer om de constructie
die er op dit moment is in stand te houden, om het bedrijf door de
moeilijke jaren heen te laten komen en om vervolgens weer door te gaan
tot 2033, als de centrale gesloten kan worden. Dat hebben wij afgesproken
met Zeeland en dan is het fonds ook gevuld.
Mevrouw Dik-Faber vond het terecht dat bij het Rijk werd aangeklopt.
Daar ben ik op ingegaan. Ik heb verteld wat wij doen om banen te
behouden. Zij vroeg of ik wil zoeken naar geld om het ontmantelingsfonds
mee te vullen. Daar ben ik dus niet toe bereid. In het ontmantelingsfonds
zit inmiddels een bedrag van 175 miljoen. Dat moet in de periode tot 2033
via de exploitatie van de kerncentrale aangevuld worden tot 600 miljoen.
Op grond van de prognoses die nu zijn gedaan, schatten wij in dat dit
mogelijk is. Ik denk dat dit de weg is die bewandeld moet worden.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
De ChristenUnie hanteert het principe «de vervuiler betaalt». Ik snap het
uitgangspunt van de Minister dat het ontmantelingsfonds moet worden
gevuld via de exploitatie van de kerncentrale. Ik deel dat, maar we kunnen
niet in de toekomst kijken. Dat is vandaag tijdens dit debat ook gezegd.
We weten niet wat de energieprijs gaat doen. We weten niet hoe de
exploitatie van de kerncentrale er in 2021, 2023 en in de jaren daarna zal
uitzien. Wil de Minister erkennen dat dit zo is? Is het dan toch niet
noodzakelijk om te bezien welke aanvullende maatregelen wij kunnen
nemen? Afgelopen week bleek dat nog meer geld nodig is dan de 600
miljoen die wij aanvankelijk hadden ingeschat. Dat bedrag kan de
komende jaren nog oplopen. Ondanks dat ik het uitgangspunt deel, vind ik
het dan wel een beetje wishful thinking om ervan uit te gaan dat het uit de
kerncentrale moet komen.
Minister Kamp:
De kerncentrale bestaat al lang. Zeeland heeft er zelf voor gepleit om de
kerncentrale nog tot 2033 open te houden. DELTA heeft aandelen daarin
bijgekocht. Er is jarenlang geld aan onttrokken. Op dit moment kent het
bedrijf moeilijke jaren, zoals bedrijven wel vaker moeilijke jaren kennen.
De verwachting is dat er na 2020 een andere elektriciteitsprijs zal zijn en
dat dan via de tollingcontracten geen verlies meer wordt geleden, maar
winst kan worden gemaakt. Ik zie dan ook echt geen gelegenheid om de
structuur rond de kerncentrale te gaan veranderen. Bovendien vind ik de
structuur van een stichting voor zo’n kerncentrale niet aantrekkelijk
vergeleken met de huidige structuur, waarbij de kerncentrale in handen is
van DELTA en RWE. Ik ben daar dus niet toe bereid.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Eerlijk gezegd vind ik dat de Minister nu een beetje de kop in het zand
steekt. Wij hebben hier allen uitgesproken dat het uiterst onzeker is dat de
kerncentrale nog goede cijfers zal laten zien. We weten dat simpelweg
niet. Net als de Minister meen ik dat je ook de slechte jaren moet nemen
als je goede jaren neemt. Het gaat hierbij echter om een probleem dat
uiteindelijk op de gemeenschap terugslaat. Het is een publieke
voorziening. Kun je dan volhouden dat de kerncentrale het maar moet
oplossen? Ik vind het ook niet fijn, maar is het niet gewoon tijd om te
erkennen dat dit een publiek probleem is en dat er ook publieke middelen
bij moeten? Moeten we niet alles op alles zetten om dat fonds te vullen,
opdat we de volgende generatie niet met een kerncentrale opzadelen?
Minister Kamp:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 422, nr. 181

22

Het is de eerste keer dat gezegd wordt dat ik mijn kop in het zand steek.
Dat hebben ze in Groningen, in Drenthe en overal elders in het land de
afgelopen jaren nog nooit gezegd. Mevrouw Dik-Faber zegt het nu. Ik
geloof niet dat ik met betrekking tot de kerncentrale de kop in het zand
steek, integendeel. Ik denk dat ik samen met mijn collega’s in het kabinet
de situatie onder ogen zie en probeer om de best mogelijke oplossing
gerealiseerd te krijgen. Een kerncentrale is een elektriciteitsproductiecentrale. We hebben kolencentrales, gascentrales en centrales waar straks
80% biomassa wordt bijgestookt. Dat zijn allemaal centrales die in handen
van bedrijven zijn. De aandeelhouders van die bedrijven profiteren
daarvan in de goede jaren en in de slechte jaren moeten ze oplossingen
vinden voor de problemen. Hierbij gaat het om een kerncentrale in de
provincie Zeeland. Het bestuur van Zeeland heeft ons gevraagd om
hierover mee te denken. Dat hebben wij natuurlijk gedaan, maar bij dat
meedenken laten wij niet het uitgangspunt los dat het een bedrijf is met
aandeelhouders en een eigen verantwoordelijkheid. Uitgaande daarvan
proberen wij aan oplossingen te werken.
De heer Koolmees vroeg hoe Zeeland reageerde. Hij vroeg naar de
varianten, hij vroeg hoe toekomstbestendig een en ander is en hij vroeg
wat er gaat gebeuren als de verkoop van Enduris niet goed gaat. Ik ben op
al die punten ingegaan.
Ik sluit af. Ik ben begonnen met te zeggen dat Zeeland niet alleen een
mooie provincie is, maar ook een provincie met een zeer gevarieerde
economie, met chemie, landbouw en gastvrijheid. Deze economie wordt
nog een beetje gevarieerder. Vanochtend is immers bekend geworden dat
het grootste zonnepark van Nederland in Zeeland wordt gebouwd,
namelijk tussen Borsele en Vlissingen. Dat zonnepark krijgt een capaciteit
van 55 megawatt. Door het Rijk is hiervoor een SDE+-subsidie van 58
miljoen euro verleend. Wij schatten in dat dit park over een jaar kan gaan
draaien. Het heeft voldoende capaciteit om 20.000 huishoudens in
Zeeland van elektriciteit te voorzien.
De heer Bosman (VVD):
De Minister heeft verschillende keren gesproken over het onttrekken van
geld aan het bedrijf en het uitkeren van dividend, wat in de goede jaren is
gebeurd. Ik kijk toch even naar Zeeland. De provincie Zeeland heeft
385.000 inwoners. Diens historisch steden zien er allemaal piekfijn uit.
Zeeland bouwt zijn eigen tunnels en daar wordt tol voor betaald. Ook de
provinciale wegen worden door Zeeland, met 385.000 inwoners, zelf
onderhouden. Als inkomsten uit publieke bedrijven niet gebruikt mogen
worden, luidt dan de principiële uitspraak dat dit geld moet worden
opgepot voor de momenten waarop het slechter gaat? Of kan het geld dat
beschikbaar is, wel worden gebruikt voor activiteiten die bijvoorbeeld in
Zeeland zijn ontplooid?
Minister Kamp:
Ik denk dat wij de verantwoordelijkheid van de provincie en de gemeenten
op dat punt moeten respecteren. Zij hebben indertijd besloten om het
energiebedrijf niet te verkopen. Zij hebben indertijd besloten om aandelen
in de kerncentrale bij te kopen. Zij hebben er indertijd voor gepleit om de
kerncentrale aan de gang te houden. Zij hebben die 440 miljoen eruit
getrokken en daar verstandige dingen mee gedaan. Dat zijn allemaal
beslissingen die zij in redelijkheid konden nemen en die zij hebben
genomen. Zij hebben hun eigen verantwoordelijkheid genomen. Nu is het
een moeilijke periode. Ik denk dat je ook dan je eigen verantwoordelijkheid moet nemen. Bij het nemen van die verantwoordelijkheid willen
wij als medeoverheid natuurlijk graag meedenken. Dat hebben we
intensief gedaan met de beste bedoelingen en ik denk ook dat dit heeft
geleid tot een voor Zeeland goede uitkomst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 422, nr. 181

23

De heer Bosman (VVD):
Je praat hierbij toch over een provincie die niet gemakkelijk naar Den
Haag komt om haar hand op te houden en zelf bezig is om de zaak te
regelen. Dat heeft de Minister ook duidelijk aangegeven. Zeeland vindt het
ook belangrijk om dat zelf te regelen. Dan wordt het toch lastiger voor
Zeeland om dit soort geld te gebruiken, want dat moet dan apart worden
gezet voor de moeilijke tijden. Dat moet dan op een andere manier
worden opgelost. Dan belemmer je dus de economische activiteit. Ik snap
dat de Minister zegt dat je daar serieus naar moet kijken. Bij de gasbaten
geldt hetzelfde systeem. Over de afgelopen periode hebben wij daaruit
265 miljard gekregen en de problematiek die zich daarbij nu voordoet,
moeten wij ook oplossen. Ik kijk zo ook naar mogelijkheden voor Zeeland.
Minister Kamp:
Ik wil geen oordeel uitspreken over beslissingen die Zeeland heeft
genomen. Ik denk dat Zeeland daar indertijd steeds goed over heeft
nagedacht: wel het geld eruit halen, niet het geld eruit halen, wel het geld
besteden, het geld oppotten. Deze beslissingen zijn indertijd weloverwogen genomen. Het was ook zijn bevoegdheid om die beslissingen te
nemen, net zo goed als het zijn bevoegdheid nu is om in de moeilijke
jaren beslissingen te nemen. Ik heb al gezegd dat ik uitga van de eigen
verantwoordelijkheid, maar ook dat ik beschikbaar blijf om daar met
Zeeland over te spreken.
De voorzitter:
De heer Dijkgraaf heeft nog een vraag. Hij heeft al twee interrupties
gepleegd. Alleen nog een heel korte vraag, mijnheer Dijkgraaf.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Dank, voorzitter, voor deze souplesse. Ik heb een beetje moeite met het
feit dat de Minister steeds zegt dat Zeeland indertijd die kerncentrale wilde
openhouden. Nee, het was heel anders. Zeeland had een vergunning voor
een periode tot in de jaren dertig van deze eeuw. De Kamer kwam met het
idee om de kerncentrale te sluiten. Toen heeft Zeeland gezegd: dat is
mooi, maar onze exploitatie is daar niet op gericht; prima, maar mogen
we dan even afrekenen? Het was dus helemaal geen besluit van Zeeland.
De exploitatie in Zeeland was er gewoon op gericht om de kerncentrale
tot in de jaren dertig van deze eeuw open te houden.
Minister Kamp:
Er was destijds een discussie gaande: wat doen we met de kerncentrale?
Zeeland heeft ervoor gepleit om de kerncentrale open te houden. Ik denk
dat Zeeland dat met recht en reden heeft gedaan. Ik was het er destijds
ook mee eens. Zeeland heeft er gewoon voor gepleit om dat te doen. Dat
je dat doet, dat je aandelen bijkoopt en jarenlang geld uit dat bedrijf kunt
halen, is allemaal prima, maar op het moment dat het moeilijk gaat, moet
je niet proberen om het probleem helemaal op het bord van het Rijk te
leggen. En dat heeft Zeeland ook niet gedaan. Zeeland voelt zich
verantwoordelijk voor de kerncentrale, maar wil er wel met ons over
spreken. Dat hebben we gedaan en ik denk dat de uitkomst redelijk is.
De voorzitter:
Ik begrijp dat de heer De Vries alsnog een interruptie wil plegen.
De heer Albert de Vries (PvdA):
Stel dat de energieprijzen niet gaan stijgen en de kerncentrale echt een
molensteen blijkt te zijn, op welk moment kunnen de aandeelhouders dan
met het Rijk gaan praten? De bedrijven van DELTA zijn dan verkocht. Wat
moet er dan verder nog gebeuren voordat het Rijk bijspringt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 422, nr. 181

24

Minister Kamp:
Ik ga niet praten met de eigenaren van de kolencentrales over de vraag
wat er allemaal moet gebeuren voordat het Rijk bijspringt en ik ga niet
praten met de eigenaren van de gascentrales over de vraag wanneer het
Rijk moet bijspringen. En dat ga ik hier ook niet doen. De kerncentrale is
gedurende vele tientallen jaren in gebruik en daar is ook vele tientallen
jaren aan verdiend. Op dit moment wordt verlies geleden, maar dat kan
op een redelijke wijze worden opgevangen. Volgens de verwachtingen is
de zaak na 2020 niet meer verliesgevend. Ik ga nu niet speculeren over het
antwoord op de vraag of het Rijk gaat bijdragen als het dan toch nog
verliesgevend is. Dat is een discussie die ik niet wil voeren, omdat wij de
verantwoordelijkheid van de eigenaren, het bedrijf zelf en van de
aandeelhouders respecteren.
De heer Albert de Vries (PvdA):
Ik betwist de redelijkheid van deze redenering niet, maar de redenering
kent een begin en een eind. Ik heb in mijn bijdrage gevraagd of Zeeland
nu eerst alle spaarpotten moet omkeren. Moet Zeeland nu echt tot het
uiterste gaan om ervoor te zorgen dat het de financiële gevolgen van de
kerncentrale kan afwikkelen of springt het Rijk bij? In de brief schrijft het
kabinet dat het zal bijspringen als het echt gaat knellen, maar dat is zo’n
cryptogram. Niemand weet zo waar hij aan toe is. Als alle bedrijven
verkocht zijn en de opbrengst daarvan is besteed aan het compenseren
van de verliezen, treedt het Rijk dan op? Of gebeurt dat eerder of veel
later?
Minister Kamp:
Ik heb verteld hoe de financiële situatie was tussen 2006 en 2015. Ik heb
ook gezegd dat de kerncentrale vanaf 2013 verliesgevend is en dat dit naar
verwachting tot 2020 het geval zal zijn. Ik weet niet of de centrale tot 2020
verliesgevend zal blijven, maar dat wordt wel verwacht. Gelet op de lange
voorgeschiedenis en op de redelijke verwachting voor de periode na 2020
tot 2033, zie ik geen reden om op dit moment, drie jaar nadat de centrale
verliesgevend is geworden, te gaan speculeren over het afwijken van de
eigen verantwoordelijkheid van het bedrijf en de aandeelhouders anders
dan op de manier waarop wij dat in de afgelopen maanden in intensief
overleg met de Zeeuwse bestuurders hebben ingevuld.
De voorzitter:
Ik geef het woord aan de Minister van Financiën.
Minister Dijsselbloem:
Voorzitter. Er zijn niet zoveel vragen voor mij overgebleven. Ik denk dat
collega Kamp al heel veel vragen heeft beantwoord.
Naar mijn mening heeft men in de Kamer en in Zeeland twee grote
zorgen, en dat geldt ook voor ons: 1. de financiële positie van DELTA en de
kerncentrale – hoe gaat dat op termijn? – en 2. de werkgelegenheid in
Zeeland. Mijn formele verantwoordelijkheid ziet eigenlijk alleen maar op
de financiële soliditeit inzake de kerncentrale. Dat is geregeld in de
Kernenergiewet. De Minister van Financiën en de Minister van I en M
moeten erop toezien dat elke kerncentrale in Nederland, en dus niet alleen
deze, in financieel opzicht in veilige handen is, ook in de toekomst, tot en
met het afbreken en opruimen van de boel. Tegelijkertijd heb ik net als
collega Kamp een grotere verantwoordelijkheid gevoeld. Daarom hebben
wij ook intensief overleg gehad met de publieke aandeelhouders van
DELTA. Deze grotere verantwoordelijkheid komt ook tot uitdrukking in de
brief. Daarin schrijven wij niet: u zoekt het maar uit. We hebben nu
verschillende oplossingen bekeken. Ik zal dadelijk nog even ingaan op de
vraag waarom welke oplossing niet kon. In de brief hebben we gezegd: er
is een pad voorwaarts en zo ziet dat eruit; mocht dat niet werken, dan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 422, nr. 181

25

staat de deur open. Dus niet op een kiertje, maar gewoon open. We
hebben echt goed overleg gevoerd. Zo heb ik het althans ervaren. Er was
een open en constructief overleg met de Zeeuwse publieke aandeelhouders. Het was echter wel zakelijk en dat moet ook, want het gaat om
zakelijke oplossingen.
Mij is gevraagd waarom niet is teruggegrepen op het eerste voorstel van
Zeeland, waarin sprake was van een garantie door de Staat voor 600
miljoen. Waarom kan dat niet? Waarom pakken wij dat niet weer op? Als
je die oplossing bekijkt, zie je dat je daarbij de risico’s apart houdt, afkoopt
en bij de Staat neerlegt. Ik begrijp dat dit vanuit Zeeuws perspectief
natuurlijk zeer aantrekkelijk is, maar dat kan ik als Minister van Financiën
niet rechtvaardigen. Ik heb hier twee woordvoerders financiën tegenover
mij zitten: de heer Dijkgraaf en de heer Koolmees. Zij spreken mij op dit
vlak regelmatig aan: let op de garanties en op alle risico’s die deze met
zich brengen voor de Staat. In de afgelopen crisisperiode zijn die immers
fors opgelopen. De leden wijzen er terecht op dat ik daarop streng moet
zijn en dat ben ik dus ook. Deze garantie was zo risicovol dat zij dicht
tegen een subsidie aan zat. De kans dat die 600 miljoen zou worden
aangesproken, was zeer groot. Bezien vanuit dat perspectief is deze
oplossing zakelijk niet juist.
Vervolgens hebben we bekeken of je het niet anders zou moeten doen:
zou je de goede onderdelen er niet uit moeten halen? Er zitten gewoon
goed renderende onderdelen in het conglomeraat DELTA. Door deze apart
te zetten zijn ze veiliggesteld. Tegelijkertijd zou je het bedrijf DELTA
daardoor beter kapitaliseren en ervoor zorgen dat het met een stevige
winterjas de koude periode door gaat komen. Dat is de route waarvoor nu
is gekozen. Daarbinnen zijn verschillende varianten aan de orde geweest.
Bij ons eerste voorstel is bekeken wat je zou kunnen doen om de
nutsbedrijven die je eruit haalt, apart te zetten en in Zeeuwse handen te
brengen. Je richt dan een nieuw Zeeuws nutsbedrijf op, maar dat moet
natuurlijk wel van een balans worden voorzien. Hoe doe je dat nou? Je
kunt daar vreemd vermogen voor aantrekken. Daar zijn verschillende
varianten voor bekeken. Het Rijk was bereid om daarop een garantie te
geven. In ons voorstel zat echter ook een eigen vermogen, want 100%
vreemd vermogen is niet gebruikelijk. Die bijdrage aan het eigen
vermogen zou moeten komen van de aandeelhouders. Wij hebben
immers geen interesse noch ambitie om aandeelhouder te worden in een
Zeeuws nutsbedrijf. Wij zijn ook geen aandeelhouder in andere regionale
nutsbedrijven. Wij hebben daar een afwegingskader voor, waar dit niet
binnen zou passen. Het eigen vermogen zou dus van de andere publieke
aandeelhouders in Zeeland moeten komen.
Bij een andere optie, die wij later hebben bekeken, werd de vraag gesteld
of de Zeeuwse overheden een deel van de garantie zouden kunnen
leveren op dat bedrijf. Beide opties – eigen vermogen van de Zeeuwse
overheden of garanties door de Zeeuwse overheden – zijn afgevallen,
simpelweg omdat de Zeeuwse overheden zeiden dat zij dat financieel niet
wilden of konden dragen. Zij wilden niet nog meer vermogen beschikbaar
stellen of risico lopen via garanties. Ieder had daarbij zijn eigen afweging.
Andere varianten, zoals 100% staatsgarantie op 100% vreemd vermogen
en de 80/20-garantieverdeling, stuitten echt op staatssteunbezwaren. De
heer Dijkgraaf vroeg of ik dat wel zeker weet en waarom ik niet met
Brussel aan de slag ga. Ik denk dat wij geen oplossingen in de lucht
moeten houden waarover wij echt met een zeer grote zekerheid kunnen
zeggen dat die geen kans gaan maken. Zo ken ik de heer Dijkgraaf ook.
Daar schiet niemand iets mee op, ook Zeeland niet. We kunnen geen
oplossingen suggereren waarvan we vrijwel zeker weten dat die niet
gerealiseerd kunnen worden; die zouden gewoon echt staatssteun zijn.
Dat ga ik ook niet doen, want ik wil niet dat wij elkaar voor de gek houden.
Dat helpt niet. Dat zijn de verschillende opties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 422, nr. 181

26

Bij een laatste optie werd de vraag gesteld of een bijdrage aan het eigen
vermogen van het nieuwe nutsbedrijf zou kunnen komen uit een soort
superdividend uit DELTA, bijvoorbeeld voortkomend uit de hoger dan
verwachte opbrengsten van het retailbedrijf. DELTA heeft gelet op de
eigen verantwoordelijkheid voor het bedrijf en de continuïteit van DELTA
gezegd: sorry, maar wij vinden het een te groot risico om een deel van dat
vermogen eruit te halen om op die manier eigen vermogen mee te geven
aan het nieuwe nutsbedrijf. Ook dat is legitiem. Ieder moet hierin zijn
eigen verantwoordelijkheid dragen. Daarin hebben we elkaar ook
gerespecteerd. Daarom zijn wij gezamenlijk tot de conclusie gekomen dat
de verschillende varianten, die wij serieus hebben bekeken, niet leiden tot
de gewenste oplossing. Daarom hebben het kabinet aan de Tweede
Kamer en gedeputeerde staten aan de eigen provinciale staten een brief
geschreven waarin dezelfde afweging, varianten en conclusie staan. Wij
waren het daar immers over eens.
Dit houdt in dat nog steeds de mogelijkheid openstaat om onderdelen van
DELTA die gewoon waarde hebben, te kapitaliseren en te verkopen. Eén
onderdeel moet zelfs volgens de wet worden verkocht. Vanuit mijn
verantwoordelijkheid moet ik bekijken of het bedrijf DELTA dan nog
voldoende financieel solide is, ook met het oog op de toekomst van de
kerncentrale. Het antwoord op die vraag is: ja. Er zitten dan weer
voldoende middelen in dat bedrijf. Lukt de verkoop van het netwerkbedrijf
niet of wordt het verkocht tegen een veel te lage prijs, dan hebben we
natuurlijk een nieuwe kwestie. Dan zal er weer gesproken moeten worden.
Dat geldt ook als het netwerkbedrijf alleen kan worden verkocht met het
verlies van alle werkgelegenheid tot gevolg. Wij erkennen dat dit voor de
Zeeuwse overheden een heel belangrijk, legitiem punt is. Als de verkoop
niet goed gaat, praten wij dus met elkaar verder, maar er is eigenlijk geen
reden om daarvan uit te gaan.
Dan blijft er nog een vraag over: wat als de energieprijs nu nog lager
wordt? Het gerenommeerde adviesbureau Pöyry heeft scenario’s
bestudeerd. Als je die naam leest, weet je niet hoe je die moet uitspreken,
maar ik heb mij laten vertellen dat je het moet uitspreken als «peurie».
Daaruit blijkt dat DELTA in geen enkel elektriciteitsprijsscenario onderuitgaat. Nou kan het zijn dat er nog een veel somberder scenario te
schetsen is; dat kan altijd. In de verschillende scenario’s die Pöyry op
basis van zijn expertise heeft opgesteld, ook in het meest conservatieve
scenario, is de liquiditeitsprognose van DELTA na verkoop van Retail en
Enduris positief.
De heer Bosman (VVD):
Ik heb een technische vraag. Ik zit hier in het rapport van Roland Berger te
kijken, de Pöyry zal ik maar zeggen. Daarin staat een tekort van 446
miljoen.
Minister Dijsselbloem:
De scenario’s zijn aangepast. Dit is het rapport van Roland Berger. De
latere scenario’s zijn positiever. Dat heeft natuurlijk ook te maken met de
opbrengst die er inmiddels is van het retailbedrijf en met de nog te
verwachten opbrengst van Enduris. Dat betekent gewoon dat het bedrijf
deze periode goed gekapitaliseerd door kan komen, zelfs in het meest
negatieve scenario van Pöyry. Er wordt gevraagd wat er gebeurt «als».
Vanuit mijn verantwoordelijkheid op basis van de Kernenergiewet zit ik
dan aan tafel met een bedrijf waarvan de eigenaren, in dit geval de
aandeelhouders van het bedrijf, in de eerste plaats verantwoordelijk zijn.
Zo is het ook in de wet geregeld. Dat blijft overeind en dat moet ik ook
overeind houden. De leden kunnen dat formeel vinden, maar op deze
manier hebben wij met meer kerncentrales een relatie. Zoals bekend, is
Dodewaard al dicht, maar ook inzake Dodewaard spreken wij via de GKN
(Gemeenschappelijke Kernenergiecentrale Nederland), bij wie nu de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 422, nr. 181

27

eigendom van Dodewaard ligt, de desbetreffende aandeelhouders aan.
Dat is in de wet geregeld en dat zullen we ook blijven doen. Nogmaals,
gelet op de verschillende scenario’s en de liquiditeitspositie van het
bedrijf na de verkoop van de twee onderdelen, is die kans zeer, zeer klein.
De heer Bosman (VVD):
Misschien ken ik de wet niet helemaal goed. De aandeelhouder blijft dus
altijd juridisch aansprakelijk voor alle kosten? Bij een gewoon bedrijf is dat
niet zo, begrijp ik.
Minister Dijsselbloem:
De wet schrijft voor dat het bedrijf met een zekere regelmaat in plannen
moet laten zien dat het voldoende middelen heeft en, gelet op de
levensduur, in de tijd voldoende middelen opbouwt om de centrale op te
ruimen. Juridisch gezien zijn de aandeelhouders daartoe altijd gehouden.
Anders is het voor hen wel heel aantrekkelijk en makkelijk om geld uit het
bedrijf te trekken terwijl die rekening wel betaald moet worden. Daarom
zijn de aandeelhouders wel degelijk aanspreekbaar en er juridisch
verantwoordelijk voor dat het bedrijf zodanig wordt gerund en
gemanaged en zodanige plannen opstelt dat er ook op termijn voldoende
geld is. Daar ziet de wet op toe.
De heer Bosman (VVD):
Dat klopt. Ik moet even goed kijken, maar volgens mij staat er dat de
aandeelhouder dan in principe niet aansprakelijk is, want hij is gewoon
aandeelhouder. Worden verliesgevende activiteiten echter doorgezet in de
wetenschap dat schuldeisers daardoor benadeeld zullen worden, dan
heeft dat wel een consequentie. Laat ik het dan zo voorleggen aan de
Minister. Is de aandeelhouder altijd financieel verantwoordelijk of niet?
Minister Dijsselbloem:
Indien het bedrijf investeringsbeslissingen of dividenduitkeringsbeslissingen neemt die op gespannen voet staan met de wettelijke plicht om
voldoende middelen op te bouwen en aan te houden om de centrale veilig
te houden en in de toekomst te kunnen afbouwen, dan wordt de wet
overtreden. De aandeelhouder heeft daarin een verantwoordelijkheid,
alleen al op basis van zijn bevoegdheid om beslissingen te nemen over
het beleid van het bedrijf, en al helemaal over het onttrekken van
dividenden of andere middelen aan het bedrijf.
De heer Bosman (VVD):
Ik zit toch even te kijken. Dan kunnen we nu al constateren dat de wet is
overtreden.
Minister Dijsselbloem:
Nee.
De heer Bosman (VVD):
Wat tot op heden is gebeurd, is in principe dus geen probleem gelet op de
wet?
Minister Dijsselbloem:
Nee, want de opbouw van middelen heeft plaatsgevonden. Er is al een
reservering gemaakt. Op basis van de nu geplande einddatum van de
centrale en de financiële positie van het bedrijf met inachtneming van de
verkoop van de onderdelen et cetera, kunnen wij immers beoordelen of er
straks, in 2033, voldoende middelen in dat potje zitten. En dat moet
gewoon mogelijk zijn. Dat geld hoeft men niet nu te storten en dat had
men ook niet vijf jaar geleden al hoeven te storten. Dat bedrag moet
stapsgewijs worden opgebouwd en worden verantwoord. Naar ik meen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 422, nr. 181

28

moet dit één keer in de vier of vijf jaar in een plan worden beoordeeld en
daarop geven we dan een goedkeurende verklaring af. Zo is het in de wet
geregeld. Zij hoeven het geld dus niet nu al apart te houden. Sommige
leden hebben in een eerder debat al gevraagd of dat geld niet nu al
gestort moet worden. Nee, dat moet de komende jaren, tussen nu en
2033, verder worden opgebouwd. Wij beoordelen wel of de bedrijfsvoering en het dividenduitkeringsbeleid van het bedrijf zich verhouden tot
het opbouwen van het vermogen van 600 miljoen dat straks nodig is.
De voorzitter:
Tot slot, de heer Bosman.
De heer Bosman (VVD):
Ik wil het heel duidelijk hebben, want dit gaat wel ergens over. Als wij met
z’n allen concluderen dat de aandeelhouders juist hebben gehandeld, kan
het dan toch voorkomen dat er een tekort is? Zou dat kunnen? Of is dat
volgens de Minister onmogelijk?
Minister Dijsselbloem:
Nee. Op basis van de plannen die regelmatig aan ons worden voorgelegd,
beoordelen wij immers of het gevoerde beleid en de financiële situatie
van de onderneming voldoende zekerheid bieden voor het opbouwen van
het doelvermogen. Het doelvermogen moet er zijn op het moment dat de
centrale dichtgaat. Als ik goed ben geïnformeerd, is dat in 2033. Het
doelvermogen is 600 miljoen. Dat geld is er nu nog niet, maar dat geeft op
zichzelf niet, als de bedrijfsvoering en de financiële situatie maar
voldoende onderbouwd dat dit doelvermogen kan worden opgebouwd.
Dat moet in jaarlijkse stappen worden opgebouwd.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Kan de Minister schetsen hoe het debat er dan uitziet als het onverhoopt
toch allemaal tegenvalt? Dat kan gebeuren door internationale ontwikkelingen. Dan gaat de energieprijs niet omhoog zoals nu wordt verwacht.
Stel dat al het geld is opgesoupeerd door de verkoop, wanneer komt het
Rijk dan aan zet? Hoe zit het dan juridisch? Dat wil ik heel graag van de
Minister horen.
Minister Dijsselbloem:
Allereerst iets over de formulering betreffende de verkoop. Er is gezegd
dat met het verkopen geld verdwijnt, maar vanuit het perspectief van
DELTA leiden de verkopen van de winstgevende onderdelen natuurlijk tot
extra geld, extra liquiditeit bij DELTA. Dat stelt het energiebedrijf DELTA in
staat om de komende jaren overeind te blijven. Het scenario van mevrouw
Mulder is dat de energieprijs nog veel lager wordt en dat ook veel langer
blijft; dan is op een gegeven moment het geld op. In een uiterst somber
scenario kan het bedrijf natuurlijk failliet gaan. Ik neem aan dat zij daarop
doelt. Zolang dat niet het geval is, wordt het bedrijf gerund en houden wij
het bedrijf aan de wettelijke plicht om jaarlijks stortingen te doen in dat
fonds. Als het bedrijf failliet gaat, wat niemand hoopt, dan staat niet in de
wet dat de Staat de verantwoordelijkheid overneemt. We zullen dan
moeten bezien wie verantwoordelijk is voor het opruimen van de centrale
en hoeveel middelen er dan in het fonds aanwezig zijn.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Het is dus, zegt de Minister, juridisch uitgesloten dat op dat moment het
Rijk uiteindelijk verantwoordelijk is?
Minister Dijsselbloem:
Dat zijn vragen waar je niet op in moet gaan. In de huidige situatie staat
het bedrijf er ruim voldoende gefinancierd voor om de komende jaren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 422, nr. 181

29

door te komen, gegeven de opbrengst die al is gerealiseerd op retail en
die wordt verwacht op het netwerk. Dat bevestigen ook alle scenario’s die
door een deskundig bureau zijn opgesteld. Het bedrijf is in staat om de
komende jaren vanuit de bedrijfsvoering en indien nodig vanuit de
opgebouwde middelen de benodigde stortingen te doen in het fonds,
zodat de centrale netjes kan worden opgeruimd. Ik ga niet speculeren over
wat er gebeurt «als». Het bedrijf is verantwoordelijk, de aandeelhouders
zijn verantwoordelijk voor het gevoerde beleid op het bedrijf, ook de
komende jaren, en wij hebben de wettelijke taak om erop toe te zien dat
dit private bedrijf – er zitten weliswaar publieke aandeelhouders in, maar
het is een privaat bedrijf – zich houdt aan de wet. Dat doen we en dat
zullen we doen. Dat gebeurt in heel constructieve verhoudingen. Het helpt
soms niet om de grootste rampscenario’s te voorspellen. Het bedrijf staat
er met deze verkopen voldoende goed voor.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Mag ik nog één vraag stellen? Het hof sluit niet uit dat DELTA onevenredig
zwaar wordt getroffen door de Wet onafhankelijk netbeheer. Heeft de
Minister een idee op welke termijn het hof tot een uitspraak zal komen in
deze zaak? Misschien moet ik die vraag aan Minister Kamp stellen.
Minister Dijsselbloem:
Misschien kan collega Kamp de vraag beantwoorden wanneer het hof tot
een nadere uitspraak komt, want dat weet ik echt niet.
Minister Kamp:
Wij zullen waarschijnlijk in de tweede helft van februari reageren op een
stuk dat ingebracht zal worden door DELTA voor 10 januari. Vervolgens zal
het hof beide stukken gaan bestuderen. Als het hof vindt dat het daarmee
klaar is, zal het met een vonnis komen. Op dit moment is er sprake van
een tussenvonnis met vragen waarop binnen de termijnen die ik net
noemde, antwoord gegeven moet worden.
De voorzitter:
Daarmee zijn wij aan het einde gekomen van de eerste termijn. Ik kijk even
rond om te zien of er nog behoefte is aan een tweede termijn. Dat is het
geval. Dan stel ik voor om die kort te houden, met het oog op onze
nagestreefde eindtijd.
De heer Bosman (VVD):
Voorzitter. Ik dank de Ministers voor de verduidelijking en de heldere
antwoorden. In mijn korte interruptie aan het adres van Minister Kamp
over het dividend wil ik van Zeeuwse zijde even constateren dat het
dividend wel heeft geresulteerd in een korting van 10 miljoen op het
Provinciefonds. Tot op de dag van vandaag krijgen we geen dividend,
maar de korting kunnen we nog iedere dag voelen. Dat is natuurlijk wel
heel zuur. In dat soort dingen moet er een soort balans gezocht worden. Ik
ben daar nog steeds naar op zoek en volgens mij het kabinet ook. Ook
daarvoor zou ik op zoek willen gaan naar een oplossing. Ik snap waarom
de Minister van Financiën over de rampscenario’s zegt «die wil je niet
benoemen», maar ik ben wel op zoek naar juridische verantwoordelijkheid. Wat als ik concludeer dat de provincie geen financieel risico loopt
ten aanzien van de kerncentrale omdat haar vijfjaarlijks decharge wordt
verleend, ook bij een faillissement, want het is allemaal goed gelopen? De
aansprakelijkheid ten aanzien van nucleaire veiligheid ligt uiteindelijk
immers bij het Rijk. Ik stel dit maar en hoor wel wat de Minister ervan
vindt. We zien wel wat er gebeurt.
De heer Smaling (SP):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 422, nr. 181

30

Voorzitter. Het is heel goed om dit debat te hebben, maar ik ben er niet
gerust op. Ik ben van mening dat we het kroonjuweel van het bedrijf nu in
de verkoop zetten. In andere verbanden hebben we ook gepraat over de
splitsing. Ik denk dat voor de netwerkbedrijven juist in de Wet onafhankelijk netbeheer wordt geregeld dat ze een robuuste toekomst hebben. Dat
geldt voor Liander, Enexis, Stedin en Enduris. Daarom is het heel
onverstandig om de situatie waarin DELTA nu verkeert te laten voortbestaan. Maar goed, de regering heeft besloten «dat doen we» en dat dit
voor die en die datum gebeurd moet zijn. Het bedrijf is naar de rechter
gestapt en we hebben kennis kunnen nemen van het tussenvonnis. Zelf
heb ik een initiatiefwet liggen om dit te voorkomen, maar die wordt alleen
nuttig als het vonnis uiteindelijk aanleiding biedt om een en ander voort te
zetten. Zelf hoop ik dat dit gebeurt, want de werkgelegenheid aldaar is erg
gebaat bij een bedrijf van enige substantie met een onderdeel dat een
robuuste toekomst tegemoet kan gaan. Anders heb je direct met
kredietwaardigheid te maken. Dat zie je nu ook bij zowel Eneco als DELTA.
Het gaat mij echt aan het hart. We brengen onze eigen bedrijven schade
toe, terwijl een en ander helemaal niet hoeft van Europa en ook de rechter
aanvankelijk zei dat het helemaal niet hoeft. Het Rijk is hiertegen in beroep
gegaan. Dan kan er wel worden gezegd dat het van Europa moet, maar
dat is niet zo. De Hoge Raad heeft gezegd dat het niet strijdig is met
Europese wetgeving, maar dat is wat anders dan dat het moet.
Ik maak me hier dus zorgen over. Bovendien zullen de stroomprijzen
blijven fluctueren, daar kun je vergif op innemen. Als de OPEC-landen en
Rusland zeggen dat ze de productie gaan beheersen, dan heeft dat
invloed. Als Obama en Trudeau zeggen «er gaat niet worden geboord in
het Noord-Atlantische gebied», heeft dat invloed. Een impuls voor
duurzame opwekking heeft eveneens invloed. In die zin moet je dus
uitgaan van een nogal fluctuerende prijs voor energie. De relatie
elektriciteit en andere energiedragers als warmte en gas is ook van
invloed, net als beleid; terecht ook. Dat allemaal meenemende, zie ik de
dreiging van een faillissement tussen nu en het sluiten van de kerncentrale als zeer reëel.
De voorzitter:
Komt u tot een afronding?
De heer Smaling (SP):
Ja. Het is dus geen vraag maar meer een statement als afsluiting van het
debat. Ik maak me zorgen over het besluit dat nu voorligt. Ik wens het
bedrijf eigenlijk een betere en stabielere toekomst toe, zeker wat werkgelegenheid betreft.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Voorzitter. Dank voor de heldere antwoorden van beide bewindslieden;
zoals te doen gebruikelijk helder, maar wat mij betreft wel teleurstellend.
Dat laatste is overigens niet te doen gebruikelijk. Ik vind het vooral een
kwestie van speculeren over prijzen, terwijl niemand weet hoe een en
ander zich gaat ontwikkelen, met een hoog risico voor Zeeland als gevolg.
Het scenario doet zich voor dat al het tafelzilver van Zeeland verdwijnt.
Terecht gaf de heer Bosman al aan dat het Provinciefonds is gekort met 10
miljoen. Als dat zou worden teruggedraaid, zou dat al een stuk schelen. Ik
zie nog weinig bereidheid bij de Minister van Financiën om dat te doen. Is
dat nog een optie? Dat was gekoppeld aan de uitkeringen van DELTA. Die
kun je in de toekomst wel vergeten.
Ik heb nog een vraag. De Minister van Economische Zaken zegt terecht dat
het gerechtshof tot nu toe heeft gezegd: «kan evenredige last betekenen».
Verandert er iets als de definitieve uitspraak zou zijn: het kan niet, maar
het is een evenredige last? Dat brengt mij tot het doen van twee
suggesties. Eén: is het kabinet bereid om geen onomkeerbare stappen te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 422, nr. 181

31

zetten totdat de uitspraak is geweest? Twee: blijft het kabinet in de
tussentijd in gesprek met Zeeland over eventuele andere mogelijkheden
en oplossingen?
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Voorzitter. Ik denk dat de hele Kamer zich zorgen maakt over de werkgelegenheid in Zeeland en dat DELTA daar een belangrijke rol in speelt. We
hebben zorgen over de kerncentrale vanwege de fluctuerende prijs en het
uitgangspunt dat het vanzelf goed komt. Zoals iedereen weet, is het CDA
voorstander van een energiemix, waarvan ook kernenergie deel uitmaakt.
Ik duik daar beslist niet voor weg. Ik vind het belangrijk om dit te noemen.
Het is een CO2-neutrale manier van energie opwekken.
Er zijn wel problemen, en ik krijg geen juridisch onderbouwd antwoord
van beide Ministers op mijn vraag hoe het zit in het scenario dat het
allemaal tegenvalt. Daarom wil ik graag een VAO aanvragen, want ik wil
hierover een uitspraak van de Kamer vragen. De Minister zegt: dit is een
vraag die je niet moet willen beantwoorden. Ik denk dat het van invloed is
op de wijze waarop we nu kijken naar garanties ten aanzien van Zeeland.
Daarom moet je die vraag wel willen beantwoorden. Dat is de reden dat ik
een VAO aanvraag. Ik denk ook dat het goed is dat er geen onomkeerbare
stappen worden gezet, totdat de uitspraak van het hof er is. Ik sluit me aan
bij de vragen over het Provinciefonds van de collega’s van de VVD en de
SGP.
De voorzitter:
U hebt een VAO aangevraagd. Wenst u dat dit nog vandaag plaatsvindt?
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Ja, voorzitter.
De heer Koolmees (D66):
Voorzitter. Ik dank beide Ministers voor de beantwoording van de vragen.
De situatie blijft natuurlijk zorgelijk. Mijn eerste reactie als financieel
woordvoerder aan het adres van Minister Dijsselbloem: inderdaad,
garanties zijn niet gratis, daar moeten we heel kritisch op zijn. Tegelijkertijd heeft ook het kabinet verkend of garanties het in dit geval mogelijk
maken om het bedrijf in stand te houden. Vanuit die optiek kijk ik er ook
tegen aan. Wat is het effectiefste en zinvolste instrument om het probleem
op te lossen?
Dan kom ik in de kern terug op het rapport van de commissie-Balkenende,
waarin wordt geconstateerd dat het probleem van DELTA de provincie
Zeeland te boven gaat. Linksom of rechtsom blijft dat een heldere
constatering, denk ik. De oplossing die er nu ligt, heeft tijd, uitstel,
gekocht. Door de verkoop van retail en de waarschijnlijke verkoop van het
netwerk heeft het bedrijf voldoende cash om het een aantal jaren aan te
kijken. Dan komt er nog een uitspraak van de rechtbank in Amsterdam en
volgt er duidelijkheid over de splitsing. Ik hoop inderdaad dat binnen deze
context de werkgelegenheid in de regio in stand blijft en dat er kan
worden geïnvesteerd. Ik hoop dat het geld dat nu beschikbaar komt voor
structuurversterking, daar ook echt voor wordt gebruikt. Maar het is «kick
the can down the road»: een voorlopige oplossing, geen structurele. De
risico’s blijven. Ik denk dat de opmerking van mevrouw Mulder terecht is.
Op dit moment zie ik eerlijk gezegd geen alternatief voor de oplossing die
er nu ligt. Dan moet je namelijk ook helder maken wat de garantie op het
risico van een kerncentrale waard is. Dan ga je een heel ander traject in,
denk ik, waarover op dit moment te weinig zekerheid is.
Ik blijf het zorgelijk vinden. Ik denk dat dit nu niet wordt opgelost en ik ben
zeer benieuwd naar de motie van mevrouw Mulder. Misschien kan die
helderheid verschaffen. Anders ben ik bang dat we hier over twee jaar
weer zitten en zeggen: het probleem DELTA gaat de provincie Zeeland nog

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 422, nr. 181

32

steeds te boven; we zijn nu twee jaar overleg verder, maar zijn nog geen
steek verder gekomen.
De voorzitter:
Ik geef het woord aan de Minister van Economische Zaken voor de
beantwoording.
Minister Kamp:
Voorzitter. De heer Bosman, later ook gesteund door de heer Dijkgraaf,
wees op de korting op het Provinciefonds voor Zeeland. Dat is waar. Je
hebt een Gemeentefonds en een Provinciefonds. Op het Gemeentefonds
vindt met betrekking tot de onttrekking aan DELTA geen korting plaats. Op
het Provinciefonds heeft in de periode die ik net heb genoemd, van 2006
tot 2015, in totaal een korting van 50 miljoen plaatsgevonden, tegenover
de 440 miljoen die ik heb genoemd. De beheerder van het Gemeentefonds
en het Provinciefonds is de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Hij is ook verantwoordelijk voor de toekomstige verdeling
van beide fondsen en eventuele kortingen. Daar kan ik verder geen
uitspraken over doen.
De heer Bosman sprak op een gegeven moment over «we». Ik denk dat
hij, net als de anderen, daarmee bedoelt onze verantwoordelijkheid voor
Nederland als geheel. Ik denk dat wat we nu gedaan hebben in de richting
van Zeeland zowel onze verantwoordelijkheid voor Zeeland als onze
verantwoordelijk voor Nederland als geheel betreft.
De heer Smaling zei dat wij gezegd hebben dat die splitsing er is, omdat
het moet van Europa. Onze motivering voor die splitsing is echter dat wij
denken dat het goed is voor Nederland om te splitsen. Wij hebben die
splitsing doorgevoerd en vervolgens hebben de meeste provincies daarop
gereageerd door te verkopen en daar een enorme winst voor te incasseren. Dat is niet gebeurd in Zeeland en in Zuid-Holland. Daar hebben ze
ervoor gekozen om te gaan procederen. Dat is geëindigd in een uitspraak
van de Hoge Raad. Ik denk dat nu die uitspraak van de Hoge Raad en
hetgeen in de wet is vastgelegd, gerealiseerd moeten worden. Daarvoor
geldt de datum van 1 juli. Die datum blijft staan. Stappen van de kant van
het kabinet, onomkeerbare of omkeerbare stappen, zijn nu niet meer aan
de orde. De stappen die gezet moeten worden, moeten nu door DELTA
gezet worden. Ze hebben het verkoopproces zelf in gang gezet en dat
moet dus afgerond zijn voor 1 juli.
De heer Dijkgraaf heeft gevraagd of wij over dit onderwerp in gesprek
blijven met Zeeland en daarbij kijken naar alternatieven. Nee, de splitsingswet moet uitgevoerd worden door Eneco en door DELTA. Wat DELTA
betreft moet dat gebeuren voor 1 juli 2017. Gesprekken over alternatieven
zijn er niet en zullen er ook niet komen.
De voorzitter:
Ik geef nu het woord aan de Minister van Financiën.
Minister Dijsselbloem:
Voorzitter. De vraag over het Provinciefonds is beantwoord. Ik denk dat we
nu teruggaan naar de vraag wat onze zorg was: of het bedrijf er financieel
voldoende solide voor staat en of we voldoende zeker zijn dat dadelijk het
ontmantelingsfonds zal zijn gevuld. Het antwoord daarop is gewoon: ja.
Verder is gevraagd wat er gebeurt met de werkgelegenheid in Zeeland. Er
wordt nu gezocht naar oplossingen, waarbij de goede onderdelen van het
bedrijf een zelfstandige toekomst krijgen, met zo veel mogelijk – je hebt
nooit 100% garanties als het gaat om werkgelegenheid – afspraken over
de werkgelegenheid. Ik vind dit een goede en verstandige stap
voorwaarts. Er kan gezegd worden dat het allemaal nog veel slechter kan
gaan, men kan vragen wat ik dan zal doen en of ik dan een garantie wil
geven. Dat doen we echter ook niet voor andere energiebedrijven. Het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 422, nr. 181

33

simpele feit dat dit energiebedrijf voor een groot deel in handen is van
publieke aandeelhouders, is niet een voldoende argument om te zeggen:
de Staat moet voor dit bedrijf – wat gewoon een privaat bedrijf, een
commercieel bedrijf is – een garantie geven dat het nooit failliet zal gaan.
Dat doen we bij andere bedrijven ook niet. Dat soort garanties kan de
Minister van Financiën niet geven.
De heer Koolmees heeft gezegd: op zichzelf zijn we niet tegen garanties.
Daar heeft hij gelijk in, maar bij het verstrekken van garanties moeten we
echt afwegen waarom ze nodig zijn, wat de bijzondere omstandigheden
zijn en waar je garanties op geeft. Om Zeeland te helpen bij het zekerstellen van de gezonde onderdelen, de gezonde nutsbedrijven, hebben wij
gezegd: we zijn bereid om een garantie te verstrekken voor het vreemd
vermogen voor dat nieuwe nutsbedrijf. Dat is om bepaalde redenen niet
gelukt. Dat heb ik al uitgelegd. We zijn dus niet principieel tegen garanties,
maar het maakt wel uit of je garanties ter waarde van 600 miljoen moet
geven voor slechte bedrijfsonderdelen, waarmee de rest van het bedrijf en
zijn aandeelhouders zijn gevrijwaard, of dat je een garantie verstrekt van
600 miljoen op een in principe gezond nutsbedrijf, waar de goede
onderdelen in komen. U moet het mij niet kwalijk nemen dat ik die laatste
optie heb verkend. Dat hebben we te goeder trouw gedaan, maar dat is
om meerdere redenen niet gelukt.
Sommige leden hebben gezegd dat deze oplossing geen volledige
garantie biedt, dat het geen structurele oplossing is en dat we hier over
twee jaar weer zullen zitten. Dat lijkt mij zeer speculatief. Het bedrijf is met
de verkoop van die onderdelen weer ruim gekapitaliseerd. U kunt de
verkoop betreuren, maar ik vind het belangrijk dat de werkgelegenheid zo
veel mogelijk behouden blijft. Nu wordt het somberste scenario geschetst,
terwijl het genoemde bureau dit niet tot de reële scenario’s rekent en zelfs
niet als het «downside»-scenario beschouwt. U schetst dat scenario en
dan zegt u: daar moet nu een garantie op komen van de overheid. Ik zou
dat echt raar vinden. U moet er echt over nadenken of u dat nu serieus
van het kabinet vraagt.
Ik vermoed dat de motie van het CDA die kant op gaat. Ik praat nu in de
lucht, want ik weet niet wat voor motie mevrouw Mulder gaat maken,
maar haar aanname is: er is onzekerheid en er moet zekerheid komen en
daarom gaat de Staat gewoon aan een privaat bedrijf, waarvan de
meerderheid weliswaar in handen is van publieke aandeelhouders, een
garantie geven. Dat doen we dus niet. Dat doen we ook niet bij andere
bedrijven. Ik weet niet wat er in de motie komt, maar ik zeg dit nu tegen
haar. Misschien is het iets te confronterend en misschien was het niet
nodig, maar ik weet dus niet wat er in de motie staat. Sommigen van u
graven zich nu in een buitengewoon somber scenario in, voorspellen dat
we over twee jaar met een failliet bedrijf zitten en willen daar nu bij
voorbaat garanties voor hebben. Dat lijkt mij echt niet behulpzaam voor
Zeeland.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Ik kan merken dat de Minister nog weleens in Griekenland komt en dit
soort gesprekken voert met partijen die 100% garanties willen. Dat is
volgens mij nooit van wie ook hier aan tafel een optie geweest. Ik denk dat
we even de motie moeten afwachten en dat de Minister dan een stuk
optimistischer wordt en de motie aan het oordeel van de Kamer kan laten.
Ik denk dat die motie dan door de volle breedte van de Kamer gesteund
zal worden en dat ze dan ook nog uitgevoerd wordt. Dan komt alles goed.
Misschien moeten we zo optimistisch eindigen.
Minister Dijsselbloem:
Dat kan ik niet weerspreken, want ik ken de motie inderdaad nog niet. Ik
zet hier dan ook een punt achter. Maar ik zeg wel, mede namens collega
Kamp, dat wij dit dossier buitengewoon constructief en met veel inzet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 422, nr. 181

34

hebben gevolgd en zullen blijven volgen, samen met Zeeland. Ik hecht
eraan dat te benadrukken, want de samenwerking met Zeeland was echt
goed en serieus. We hebben verschillende varianten bekeken, maar die
konden om verschillende redenen niet worden uitgevoerd. Het voorstel
dat er nu ligt, brengt DELTA en de nutsbedrijven die daar nu van worden
afgesplitst echt in stabiel vaarwater. Dat is volgens mij ook onze opdracht.
De heer Bosman (VVD):
Ik ben blij dat de Minister mijn stellingname niet heeft weerlegd. Dat
betekent wat meer zekerheid voor de provincie Zeeland ten aanzien van
de financiële risico’s. Er is echter nog wel een juridisch punt. De rijksoverheid is volgens mij de vergunningplichtige. Een kerncentrale is geen
kolencentrale of gascentrale. Daarvoor kun je zeggen: daar zijn we
aandeelhouders van, doe die centrales maar dicht, want ze zijn failliet.
Dan zet je ze gewoon uit. Dat is geen probleem. Maar dat lukt niet met een
kerncentrale. Daar zit nog een hele financiële afwikkeling achter. Bij een
kerncentrale kun je niet als aandeelhouder zeggen: ik ben failliet, het
bedrijf is failliet, ik zet de centrale uit. Dan komt de vergunningplicht om
de hoek kijken. Wie is vergunningplichtig? Bij Thermphos komt de
vergunningplicht bij Zeeland te liggen. Hoe zit het hier dan? Dat zijn wel
consequenties waar we met zijn allen goed naar moeten kijken.
Minister Kamp:
Ik denk dat de heer Bosman een aantal dingen door elkaar haalt. Als een
bedrijf failliet gaat, betekent dat niet dat de aandeelhouders ook failliet
zijn. Een bedrijf kan failliet gaan terwijl de aandeelhouders overeind
blijven. De heer Bosman trekt de conclusie dat als er een faillissement
volgt, de hele zaak niet op het bord van de aandeelhouders ligt, maar op
het bord van het Rijk. Dat is niet gezegd door mijn collega van Financiën
en ook niet door mij. Als hij op grond van wat wij in dit debat hebben
gewisseld, concludeert dat zijn stelling door ons gedeeld wordt, dan is dat
niet juist.
De heer Bosman (VVD):
Zij werd niet weerlegd, laat het ik zo zeggen. Nu wordt ze wel weerlegd,
dus kennelijk is er toch een financieel risico voor de provincie als je als
aandeelhouder zegt dat de centrale moet worden gesloten. Je bent dan
wel gehouden om daar een oplossing voor te vinden. Je zit in een catch
22. Waar kom je dan uit? Je bent wel verantwoordelijk voor de kosten. Je
bent wel verantwoordelijk voor het wel of niet sluiten. Het niet sluiten is
duurder dan het openhouden. Het gaat echter meer kosten met zich
brengen. Al die risico’s zijn er. Dan zeg ik: hoe lossen we dat dan op? Dat
is mij nog niet duidelijk. Je kunt dan zeggen: wat de heer Bosman zegt,
klopt niet. Maar het financiële risico ligt bij de provincie, met 385.000
inwoners. Er wordt gekort op het Provinciefonds. Hoe regelen we dat?
Minister Dijsselbloem:
De reden dat ik er niet meer op ingegaan ben, is dat ik twee dingen zeker
weet. Het eerste is dat dit niet in de wet is geregeld. Dat betekent dat het
gewone faillissementsrecht hier geldt. Het is altijd interessant om kuilen te
graven, maar je moet ook proberen daar uit te blijven. Wat we hier nu
doen en de weg die we volgen nadat we de verschillende varianten
hebben bekeken, richt zich op het uit die kuil blijven. De heer Bosman lijkt
zich nu – dat verrast mij, gegeven zijn inbreng in eerste termijn – in een
kuil te bevinden en die steeds dieper te graven en dan te vragen: wat
gebeurt er dan allemaal? Onze doelstelling moet zijn – zo zitten we er ook
met de provincie Zeeland in – om uit die kuil te blijven.
De heer Bosman (VVD):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 422, nr. 181

35

Ik word nu aangesproken, maar het enige wat ik vraag, is duidelijkheid. U
kunt dan zeggen dat het allemaal wat diffuus en onduidelijk blijft, maar
dat is best lastig voor een bestuurder in Zeeland. Ten aanzien van
Thermphos is het allemaal heel duidelijk. Dat is echt van de provincie en
dan kan gezegd worden: u bent vergunningplichtige, regel het maar. Hoe
doen we dat dan met het Rijk?
Minister Kamp:
Wij hebben niet gezegd dat het diffuus en onduidelijk is. We hebben
gezegd dat de kerncentrale er is, dat daar vele jaren aan verdiend is, dat
daar geld uit gehaald is via het bedrijf DELTA, dat de verwachting is dat
dat vanaf 2020 tot het jaar 2023 weer het geval zal zijn, dat het bedrijf in
staat is om die moeilijke jaren te overbruggen en dat het aan het bedrijf is
om die verantwoordelijkheid te dragen. We hebben vervolgens samen
met de Zeeuwse bestuurders geholpen om een situatie te creëren waarin
DELTA, een van de twee eigenaren van de kerncentrale, ook in staat is om
oplossingen te vinden voor de te verwachten moeilijke jaren. De andere
aandeelhouder, RWE, is daar ook toe in staat. Dat is wat wij hebben
gezegd. We hebben niet gezegd: het is diffuus en ingewikkeld en u bekijkt
het maar. We hebben gezegd wat ik net heb samengevat.
De voorzitter:
Er is nog een interruptie van de heer Smaling voor de Minister van
Financiën.
De heer Smaling (SP):
Nee, voor de Minister van Economische Zaken. Hij zei dat 1 juli echt D-day
is wat die splitsing betreft, maar als uit de rechterlijke uitspraak iets komt
dat het bedrijf toch in staat stelt om door te gaan met het netwerkbedrijf,
staat de Minister daar dan voor open? Of ziet hij het proces toch als iets
aan de zijlijn, iets wat de splitsing nooit zal kunnen tegenhouden?
Minister Kamp:
Ik heb gezegd dat er een wet is die nageleefd moet worden. Die is
aangevochten. Er is een uitspraak geweest van de Hoge Raad. Vervolgens
moet die wet nu uitgevoerd worden. Daar hebben we een onafhankelijke
toezichthouder voor. Die heeft een datum bepaald. Ik denk dat daarmee de
zaak helder is: wet, Hoge Raad, toezichthouder. Dat wat daar uitgesproken
is, moet nu ook nageleefd worden.
De heer Smaling (SP):
Er is een tussenvonnis en er moet nog een eindvonnis komen. Je zit met
een relatief klein energiebedrijf, met die kerncentrale als molensteen om
de nek. De Minister heeft eind vorig jaar een aangenomen motie van de
Eerste Kamer niet uitgevoerd. Daardoor is die Wet stroom ook afgestemd,
waardoor we nu nog met allerlei dingen zitten die we allang geregeld
hadden kunnen hebben. De rechter is nu aan het woord en volgens mij is
niet de Minister degene die moet besluiten of dit uiteindelijk zal gebeuren
of niet. Ik snap wel dat de datum van 1 juli er staat. Als de rechter oordeelt
dat dat niet verhinderd hoeft te worden, dan is dat zo, tot mijn verdriet,
maar zover zijn we nog niet, aangezien er gewoon nog een gerechtelijke
procedure loopt.
Minister Kamp:
Ik heb het gevoel dat we nu met een derde termijn bezig zijn. Nu wordt de
Wet stroom erbij gehaald, waarover al een stemming in de Eerste Kamer
heeft plaatsgevonden, met negatieve gevolgen. Ik begrijp dat de heer
Smaling nu probeert om de uitslag van die stemming en de negatieve
gevolgen daarvan op mijn bord te schuiven. Ik denk dat dat niet terecht is,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 422, nr. 181

36

maar het lijkt mij dat dit algemeen overleg over Zeeland en over DELTA
niet de goede plaats is om daar nu op te reageren.
De voorzitter:
Hiermee zijn we aan het eind gekomen van dit algemeen overleg over
DELTA. Er is een VAO aangevraagd. Dat is inmiddels doorgegeven aan de
Griffie plenair.
Sluiting 12.19 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 422, nr. 181

37