2009D58799
29 538

Zorg en maatschappelijke ondersteuning
VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld ...
In de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport bestond er
bij enkele fracties behoefte een aantal vragen en opmerkingen voor te
leggen aan de staatssecretarissen van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
en van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over de brief van 12 oktober
2009 inzake de samenhang tussen de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), de Wet werk en bijstand (Wwb), de Wet sociale
werkvoorziening (Wsw) en de Wet investeren in jongeren (WIJ)
(Kamerstuk 29 538, nr. 108).
De op 23 november 2009 toegezonden vragen en opmerkingen zijn met de
door de staatssecretarissen bij brief van ... toegezonden antwoorden
hieronder afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Smeets
Adjunct-griffier van de commissie,
Clemens

NDS16275
0910tknds2009D58799

1

Inhoudsopgave

blz.

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
II. Reactie van de staatssecretarissen
I. VRAGEN EN OPMERKINGEN VANUIT DE FRACTIES
Vragen en opmerkingen van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de inhoud van de brief over de samenhang tussen de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), de Wet werk en bijstand (Wwb), de Wet
sociale werkvoorziening (Wsw) en de Wet investeren in jongeren (WIJ).
Deze leden zijn een groot voorstander van de maximale benutting van de
combinatiemogelijkheden van deze wetten, zowel inhoudelijk als
financieel. Participatie van zoveel mogelijk burgers door een diversiteit
aan mogelijkheden, kwaliteit van de inhoud en efficiënt inzetten van de
middelen zijn daarbij voor de leden van het CDA-fractie uitgangspunt.
Genoemde leden hebben een aantal vragen naar aanleiding van de
inhoud van de brief.
Het is van belang om de samenhang tussen de beleidsterreinen van de
Wmo, Wwb, Wsw en WIJ goed te organiseren. Nu zijn gemeenten divers
qua samenstelling en geografische ligging. De leden van de CDA-fractie
vragen of kleine plattelandsgemeenten dezelfde mogelijkheden kunnen
benutten als grotere steden om deze samenhang goed te organiseren. In
hoeverre geeft regionale samenwerking deze gemeenten juridisch en
financieel gelijke kansen om samenhang te realiseren?
In de brief melden de bewindslieden dat er soms nog financiële en
juridische belemmeringen zijn bij het leggen van verbindingen tussen de
genoemde wetten. Welke belemmeringen zijn dit? Liggen deze belemmeringen zowel op het landelijke als het lokale niveau? Hoe kunnen de
belemmeringen zo snel mogelijk worden opgelost?
Uit de brief blijkt dat er jaarlijks rond de 15 000 mensen nodig zijn voor de
vervanging van het verloop in de thuiszorg. In verband met de vergrijzing
zal dit aantal nog groeien. Er is dus een verbinding te maken tussen het
opleiden van werkzoekenden en de thuiszorg om in deze vacatures te
kunnen voorzien. De leden van de CDA-fractie vragen hoeveel mensen er
inmiddels door deze verbinding aan het werk zijn als hulp in het
huishouden. Wat zijn de eventuele belemmeringen voor gemeenten om
hier niet actief mee aan de slag te gaan?
Voor de leden van de CDA-fractie moet het aanbod van alfahulpen
volledig worden benut. Alfahulpen zijn een waardevol onderdeel in het
totale zorgaanbod. Deze leden willen weten of na de wetswijziging de
gemeenten nu actief en objectief informatie geven over de alfahulpconstructie. Heeft het kabinet daar al zicht op?
In de brief wordt gesteld dat de alfahulp een tussenstapje kan zijn naar
een baan bij een thuiszorgorganisatie. Volgens de leden van de
CDA-fractie moet de alfahulp ook een zelfstandig onderdeel in het
zorgaanbod kunnen zijn. Hoe zorgt het kabinet ervoor dat dit aanbod in
stand blijft? Hoe worden mensen die kiezen voor het beroep alfahulp door
de gemeenten begeleid om het te worden of te blijven?
De leden van de CDA-fractie vragen of in het kader van de samenhang
tussen de vier genoemde wetten nu ook wordt gewerkt aan een integrale
indicatiestelling. Hoe staat het hiermee en met de samenwerking tussen

2

gemeenten, het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ) en het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV)? Is het inmiddels mogelijk dat
door middel van het webloket Regelhulp.nl, inwoners van gemeenten die
aangesloten zijn bij Regelhulp.nl daadwerkelijk met één formulier
meerdere voorzieningen tegelijk kunnen aanvragen? Hoeveel gemeenten
doen nu mee aan Regelhulp.nl? Zullen in 2010 alle gemeenten aangesloten zijn op het webloket Regelhulp.nl? Kunnen dan tevens de landelijke
voorzieningen van het CIZ en het UWV digitaal via Regelhulp worden
aangevraagd?
Wat de jongeren betreft, melden de bewindslieden dat voor het krijgen
van werk of het vervullen van een stageplaats in de zorg of het
welzijnswerk, de branche Verpleging en Verzorging Thuis (VVT) in 2009 en
2010 circa 6000 jeugdige werklozen of met werkloosheid bedreigde
werknemers aan een baan in de branche zal helpen. Het jaar 2009 zit er
bijna op. Hoeveel jongeren zijn er inmiddels concreet aan werk geholpen
en op welk niveau?
Verschillende gemeenten hebben activeringscentra opgezet voor
uitkeringsgerechtigden. Ook loopt er een empowerment programma in 25
gemeenten gericht op allochtone vrouwen. Welke concrete resultaten
leveren deze activiteiten op voor de participatie van deze doelgroepen?
In Tilburg werkt het project Wonen Zorg Service in de Wijk (WZSW). Uit de
brief wordt niet duidelijk of het hier gaat om betaalde of om onbetaalde
arbeid. Als er sprake is van enige betaling, zit er dan het risico in van
oneigenlijke concurrentie met de lokale vakhandel? Zo ja, hoe kan dit
worden voorkomen?
Vragen en opmerkingen van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brief van de staatssecretarissen van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport en van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over participatie op de
arbeidsmarkt en in het maatschappelijk verkeer. Deze leden hebben nog
wel een aantal vragen.
Met betrekking tot de samenhang en voorbeelden daarvan bij gemeenten:
heeft het kabinet een idee hoeveel gemeenten concreet gebruik maken
van de samenhang? Worden de mogelijkheden over het algemeen
voldoende gezien en benut? Hoeveel gemeenten maken gebruik van de in
de brief genoemde voorbeelden? Vindt het kabinet het nodig en is het
bereid nog meer te doen om gemeenten te stimuleren om gebruik te
maken van een samenhangende aanpak met betrekking tot de vier wetten,
met als doel de participatie nog meer te vergroten? Zonder een blauwdruk
op te leggen, zou het kabinet wellicht sterker richting kunnen geven aan
de samenhang?
Verder willen de leden van de PvdA-fractie weten of het mogelijk is om in
het kader van de verschillende wetten gebruik te maken van één indicatiestelling. Dus, één diagnose, één overkoepelende beoordeling waarbij
mogelijkheden op grond van alle vier de wetten samen worden beoordeeld. Is het kabinet van mening dat één indicatie een extra bijdrage kan
leveren om de participatie van mensen te verbeteren? Hoe zou één zo’n
indicatie in de praktijk kunnen worden vormgegeven?
Ten aanzien van de instroom van alfahulpen in de functie van hulp in de
huishouding zijn de leden van de fractie van de PvdA verheugd om te zien
dat het kabinet de verbinding die gemeenten kunnen leggen tussen de
Wwb en de Wmo, zoals genoemd in de motie Wolbert c.s. (Kamerstuk

3

31 795, nr. 27), herkent. Deze leden zijn het eens met de opmerking van de
bewindspersonen dat gemeenten niet alleen zouden moeten leiden naar
alfahulpposities, maar beter nog rechtstreeks naar werken in loondienst.
Zij begrijpen dat een apart plan voor de instroom van specifiek alfahulpen
niet nodig is omdat gemeenten vaak een brede benadering kiezen.
Genoemde leden lezen dat het kabinet voornemens is om reeds
aanwezige kennis en opgedane ervaringen op dit vlak breder te
verspreiden en willen graag weten op welke wijze en op welke termijn het
kabinet dit gaat uitvoeren. Verder vragen de leden van de PvdA-fractie of
hier opnieuw een goede verbinding wordt gelegd met de aanbestedingsadviezen voor de hulp in de huishouding in het kader van de Wmo.
Vragen en opmerkingen van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de brief over de
samenhang tussen de gedecentraliseerde taken voor zorg, inkomensvoorziening en werkgelegenheid voor mensen met een arbeidsbeperking. Er
wordt in de samenhang tussen deze wetten voornamelijk gesproken over
het overeenkomstige karakter met betrekking tot participatie. Deze leden
stellen vast dat hier een erg rooskleurig en voornamelijk eenzijdig verhaal
gehouden wordt. Zij stellen de vraag of deze wetten opnieuw en zorgvuldiger kunnen worden omschreven. Waarom is bijvoorbeeld weggelaten
dat de Wwb ook een plicht tot inkomensvoorziening voor de gemeente
heeft? Waarom is bijvoorbeeld weggelaten dat de Wmo naast een
participatiewet ook een compensatiewet is, waarbij de compensatie een
recht is en de gemeente die afdoende moet regelen? Waarom is weggelaten dat de Wsw ook een wet is die mensen met een arbeidsbeperking in
staat moet stellen om ze op een beschutte plaats aangepast werk te laten
doen?
De leden van de SP-fractie zien zeker dat er samenhang is tussen de
verschillende wetten. Het is natuurlijk prima als iemand uit de bijstand
gere-integreerd wordt in de thuiszorg. Deelt het kabinet de mening van
deze leden dat dit wel veronderstelt dat er een opleiding is gevolgd en dat
er volgens de CAO betaald moet worden? Is het kabinet werkelijk van
mening dat werken als alfahulp een adequate stap is op de zogenaamde
participatieladder? Wat is er sociaal aan om iemand de zekerheid van een
bijstandsuitkering te laten inruilen voor een contractloze betrekking
waarbij geen werkgeverspremies voor bijvoorbeeld ziekte en vakantie
worden afgedragen, en waarbij ook omtrent bijscholing geen rechten zijn?
In de brief wordt de stelling geponeerd dat werk de beste manier is om
armoede te voorkomen. De leden van de SP-fractie willen hier de
kanttekening plaatsen dat het werk in de thuiszorg behoorlijk wordt
onderbetaald. Kan het kabinet weergeven wat het verschil is tussen de
verdiensten van een alfahulp, een huishoudelijk verzorgster in FWG 10 en
FWG 15, ook in relatie tot een uitkering van bijvoorbeeld een alleenstaande moeder?
De leden van de SP-fractie sluiten ook niet uit dat iemand met een
arbeidsbeperking kan doorgroeien naar iemand die werkt in de huishoudelijke zorg. Hier geldt het vaker genoemde principe van maatwerk.
Genoemde leden vragen of het kabinet de voorwaarden deelt dat de
mensen die in de (thuis)zorg gedetacheerd worden een opleiding moeten
hebben gedaan en het duidelijk is dat zij het werken onder tijdsdruk en
zonder ondersteuning aankunnen. Alsmede het gegeven dat het alleen
werken bij mensen thuis geen bezwaar is voor degene die gedetacheerd
wordt. Hoe dienen gemeenten om te gaan met het gegeven dat mensen
die werken in de Wsw een CAO hebben, die afwijkt van de CAO in de
zorg? Is dit verschil gewenst, of stelt het kabinet iets anders voor?

4

De leden van de SP-fractie verzetten zich tegen de stelling dat de
huishoudelijke verzorging schoonmaakwerkzaamheden zijn. Het werken in
het huishouden bij zwakkere mensen – zij hebben niet voor niets een
indicatie voor hulp – is specialistisch werk. Erkent het kabinet dit?
De beschreven participatieladder is een sympathiek uitgangspunt om
mensen te activeren in de samenleving. Uiteraard moet er – via maatwerk
– gepoogd worden om iedereen in de samenleving te activeren en mee te
laten doen. Dat moet met oog voor de mens die het betreft, maar zou best
een collectieve voorziening kunnen zijn. De gegeven opsomming van
activiteiten spreekt niet van condities waaronder werkzoekenden ingezet
kunnen worden voor klusjes in en rond het huis of kinderopvang,
verlichting van mantelzorgers en de veiligheid in de buurt. Geldt hier het
credo dat mensen echt salaris voor echt werk krijgen, en in die zin een
arbeidscontract hebben met de bijbehorende rechten en plichten? Geldt
hier ook het credo dat men zorgt dat mensen afdoende zijn opgeleid om
het werk goed te kunnen doen? Ook iets als het helpen met sporten als
vrijwilliger vereist wel kennis van het menselijk lichaam en het oog
houden voor veiligheid in de sporthal of op het sportveld. Graag
vernemen de leden van de SP-fractie hierop een reactie.
De instroom in vrijwilligerswerk is natuurlijk een eerste stap. Wel willen de
leden van de SP-fractie wijzen op het gevaar dat mensen ook hier weer
kunnen blijven «hangen» en dat het erop lijkt alsof iemand met behoud
van uitkering verplicht vrijwilligerswerk doet voor langere tijd. Wanneer er
een tekort is aan vrijwilligers is het aantrekkelijk om mensen niet te laten
doorgroeien als zij daar wel aan toe zijn. Ziet het kabinet nog meer van dit
soort gevaren? Deze leden zien dit gevaar ook bij mensen die vanuit de
bijstand in een alfahulpconstructie worden gere-integreerd.
Het kabinet spreekt over het inzetten van leerwerkplekken en stages in de
zorg en het welzijnswerk. Jongeren die bij de gemeente aankloppen voor
een bijstandsuitkering moeten het leerwerkaanbod aanvaarden voordat zij
aanspraak kunnen maken op een inkomensvoorziening. Kan het kabinet
garanderen dat elke jongere die bij de gemeente aanklopt een baan,
opleidingsplek of een combinatie van beide krijgt? Zo ja, hoe beoordeelt
het kabinet de signalen van scholen, gemeenten en leerwerkbedrijven die
aangeven dat zij jongeren naar huis moeten sturen, omdat er geen
leerwerkplekken meer voorradig zijn? Hoeveel leerwerkplekken gaat het
kabinet creëren en op welke termijn? Ziet het kabinet mogelijkheden om
publieke banen te scheppen in de zorg, het onderwijs (conciërges) en in
het onderhoud van wijken en buurten (wijkcentra), zodat met name
jongeren hun opleiding kunnen afmaken en gegarandeerd zijn van een
leerwerkplek? Kan dit worden toegelicht?
De verschillende wetten hebben in gemeenten vaak ook verschillende
loketten. De leden van de SP-fractie juichen het toe dat er wordt gekeken
naar integratie van deze loketten waardoor er integraal naar iemand
gekeken kan worden bij een hulpvraag aan de gemeente. Genoemde
leden vragen het kabinet naast het inspireren van gemeenten tot dit soort
stappen, ook te waarschuwen voor gevaren van kortzichtige kruisbestuiving. Het zou juist tegengesteld werken als mensen in de thuiszorg
gaan werken tegen een lager loon, omdat dit de verplichte re-integratie is,
en mensen die al jaren in de thuiszorg werken worden verdrongen. Op
deze wijze is de druk op het inkomen van laagbetaalde beroepen wel
vaker georganiseerd. Graag vernemen de leden van de SP-fractie hierop
een reactie.

5

Vragen en opmerkingen van de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
staatssecretarissen van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid en hebben daarover een aantal vragen en
opmerkingen.
Er wordt een relatie gelegd met de motie Wolbert c.s. die beoogt dat
mensen uit de Wwb instromen als alfahulp. Hoe zien de beide staatssecretarissen dat? Werkzoekenden moeten een traject of opleiding volgen.
Worden mensen gedwongen om als alfahulp te gaan werken? Worden
mensen gedwongen om werkzaamheden te gaan doen bij de allerzwaksten in deze samenleving? Worden ouderen overgegeven aan
ongemotiveerde alfahulpen die het werk moeten doen? Wie gaan die
cursussen betalen? Gaat dat van het geld af dat bestemd is voor de Wmo?
In het voorbeeld uit Apeldoorn wordt gesteld dat de mensen geen
onderdeel meer uitmaken van het uitkeringenbestand, maar het
re-integratiebureau wordt wel door de gemeente betaald, dus is er niet
gewoon sprake van het verschuiven van de kosten?
Wat zijn de kosten van al die activeringscentra en de empowerment
programma’s voor allochtone vrouwen? Is het niet goedkoper om mensen
te verplichten te werken op straffe van een korting op de uitkering?
De leden van de PVV-fractie zijn geschokt door de zinvolle dagbesteding
die aan langdurig verslaafden wordt geboden, terwijl ouderen hun
dagbesteding kwijtraken.
Laat men iedereen die kan werken aan het werk sturen dan kunnen de
miljoenen die aan de re-integratienonsens worden uitgegeven gebruikt
worden voor zinnige dingen.
Tot slot hebben de leden van de PVV-fractie de vraag of het op termijn de
bedoeling is dat de gelden voor de Wmo, Wwb, Wsw en WIJ als één
geheel naar de gemeenten gaan en er helemaal geen controle meer is op
de bestedingen.
Vragen en opmerkingen van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brief van de staatssecretarissen van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport en van Sociale Zaken en Werkgelegenheid inzake de samenhang
tussen de Wmo, Wwb, Wsw en de WIJ. De bewindslieden schetsen een
positief beeld, gemeenten pakken zelf in een aantal gevallen op om de
overlap en de grenzen tussen de verschillende wetten te slechten. Het
kabinet wil hier een ondersteunende rol in spelen, omdat het in de kern
erop neer komt dat bestuurders in de gemeente zelf hun regierol moeten
oppakken.
Toch ontbreekt in de brief het kabinetsbrede standpunt aangaande de
overlap tussen de verschillende wetten. En niet onbelangrijk, de verschillende financieringsstromen die hieraan ten grondslag liggen. Heeft het
kabinet hier in brede zin over nagedacht en zo ja, welke richting is men
van zins in te slaan?
II. REACTIE VAN DE STAATSSECRETARISSEN

6