Jaarverslag 

Missie Staatsbosbeheer
Wij, de medewerkers van Staatsbosbeheer, beschermen en ontwikkelen
het kenmerkende groene erfgoed van
Nederland. Wij zijn er op gericht dat
huidige en toekomstige generaties de
vele belangrijke waarden van natuur
kunnen beleven, in balans met het
duurzaam benutten van onze gebieden met de samenleving.



Inhoud Jaarverslag
 Directieverslag . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 
 Verslag van de Raad van Toezicht . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 
 Sociaal Verslag . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 
 Financieel Verslag . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 
. Geconsolideerde balans (voor resultaatbestemming) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 
. Geconsolideerde winst- en verliesrekening. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 
. Geconsolideerd kasstroomoverzicht . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 
. Toelichting behorende tot de jaarstukken. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 
. Toelichting op de geconsolideerde balans . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 
. Niet in de balans opgenomen activa en verplichtingen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 
. Toelichting op de geconsolideerde winst- en verliesrekening. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 
. Toelichting op geconsolideerd kasstroomoverzicht . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 
. Enkelvoudige balans (voor resultaatbestemming) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 
. Enkelvoudige winst- en verliesrekening . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 
. Toelichting op de enkelvoudige balans en winst- en verliesrekening . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 

 Overige gegevens . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 
.
.
.

Resultaatbestemming . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 
Controleverklaring . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 
Bijlage aanvullende financiering projecten ministerie van EZ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 

 Bestuursstructuur en personalia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 



Duurzaam bosbeheer
De meeste bomen houden het 100 jaar vol. Een groot deel van de bossen in Nederland is al aardig op weg naar die leeftijd. Om onze bossen ook de komende
eeuw veilig en verantwoord oud te laten worden, heeft Staatsbosbeheer - zelf
ook al 116 jaar - een nieuwe bosvisie geschreven. Al onze bossen zijn FSC gecertificeerd.



 Directieverslag
De directeur van Staatsbosbeheer biedt hierbij de
jaarstukken aan voor het boekjaar dat is geëindigd op  december .

Inleiding
Staatsbosbeheer beheert als publiekrechtelijk
‘rechtspersoon met een wettelijke taak’ circa
. hectare bos, natuur en landschap, bijna
tweeduizend gebouwen, en duizenden kilometers wandelpaden, fietspaden en onverharde
wegen in Nederland. Als zodanig speelt Staatsbosbeheer een aanzienlijke rol in de systeemverantwoordelijkheid van het Ministerie van
Economische Zaken ten aanzien van de realisatie
van nationale en internationale doelstellingen
met betrekking tot natuurbehoud en -ontwikkeling, openluchtrecreatie nabij stedelijke agglomeraties, en de instandhouding van
landschappelijke monumenten.
De wettelijke taak van Staatsbosbeheer, te weten
‘het beheren en duurzaam tot maatschappelijk
nut brengen van de haar toevertrouwde terreinen’, is geborgd in de Wet Verzelfstandiging
Staatsbosbeheer ().
Op nationaal niveau zijn belangrijke kaders voor
de werkzaamheden door Staatsbosbeheer het
‘Natuurakkoord’ (), het zo genaamde Natuurpact () en de decentralisatie van Dienst Landelijk Gebied (DLG) taken. In het Natuurpact is de
decentralisatie van het natuurbeleid naar de Provincies geregeld. Nadat het Natuurpact van
kracht werd, hebben de staatssecretaris van Economische Zaken en de Directeur Staatsbosbeheer
in een Convenant d.d.  december  nieuwe
afspraken gemaakt over de aansturingsrelatie EZStaatsbosbeheer.
Op internationaal niveau gelden kaders en richtlijnen voor terreinbeheer zoals het Europese programma Natura , de Vogel- en
Habitatrichtlijn, en het Verdrag van Malta.

De huidige doelstellingen van Staatsbosbeheer
richten zich, overeenkomstig het in  afgesloten herzien Convenant EZ-Staatsbosbeheer, op
de volgende prioriteiten:
a) Versterking van de positie van Staatsbosbeheer
om te focussen op grotere ecologische systemen, op de ontwikkeling van robuuste aaneengesloten natuurgebieden, en op vergroting
van biodiversiteit;
b) Verder vergroten van de maatschappelijke
betrokkenheid door met de terreinen meer
synergie te zoeken met andere maatschappelijke opgaven. Met als resultaat dat meer
mensen de natuur (kunnen) beleven;
c) Ruimte om meer met de terreinen te ondernemen, waardoor meer private financiering
mogelijk wordt. Het financieel betrekken van
bedrijven en burgers bij duurzame ontwikkeling en instandhouding van onze natuur leidt
tot groter draagvlak, en een efficiënter Staatsbosbeheer dat minder afhankelijk is van overheidsfinanciën;
d) het professionaliseren en verzakelijken van
bedrijfsprocessen en werkwijzen passend bij
een excellente en efficiënte publieke organisatie, die werkt met markt en samenleving.
De maatschappelijke onderneming Staatsbosbeheer heeft zijn missie en visie, als ‘groen nutsbedrijf’, vertaald naar vier resultaatgebieden ten
behoeve van de dagelijkse praktijk:
) Beter beschermen van bos, natuur, landschap
en cultuurhistorische waarden. Het ontwikkelen en versterken van biodiversiteit in kenmerkende hoofdsystemen van het Nederlandse
landschap.
) Meer beleven door uiteenlopende bezoekersgroepen uit de samenleving actief te betrekken
bij het beheer. Samen met de streek wil Staatsbosbeheer agrarische, recreatieve, toeristische,
maar ook sociale, educatieve en zorgfuncties



betrekken bij het dagelijks beheer van de terreinen.
) Duurzaam benutten van producten en diensten uit onze terreinen zoals hout en biomassa.
Staatsbosbeheer-terreinen dragen bij aan verbetering van lucht, bodem en water. Door
eigen inkomsten te genereren, samen met
ondernemers en samenleving op marktconforme wijze, wordt gestreefd naar een zo kostenneutraal mogelijke exploitatie van
Staatsbosbeheer. Door samenwerking met
andere terreinbeheerders, en met particulieren, en door het strategisch inzetten van de
vastgoedportefeuille vergroten we het bedrijfsmatig en maatschappelijk rendement.
) Staatsbosbeheer wil een excellente publieke
organisatie zijn om voor en met de Nederlandse samenleving het kenmerkende groene
erfgoed te beheren en te ontwikkelen.
De kern van de Staatsbosbeheer-missie
‘Beschermen, Beleven en Benutten’, zoals afgeleid van onze wettelijke taak, wordt vertaald in
de maatschappelijke ambitie om natuur dicht bij
de mensen te brengen.
De taken van Staatsbosbeheer zijn gericht op het
beheer en de ontwikkeling van het kenmerkende
groene erfgoed van Nederland met het oog op
de vele belangrijke waarden die dit voor de
samenleving vertegenwoordigt.
Onze terreinen herbergen in zich het Nederlandse potentieel voor internationale natuurparken, maken Nederland aantrekkelijk om in te
leven en te werken en dragen bij aan de economische vitaliteit van ons land als geheel. Landschappelijk houdt Staatsbosbeheer monumentale
cultuurhistorische objecten van nationale betekenis in stand, en beheert en ontwikkelt actief
landschappelijke waarden.
De recreatieve taak van Staatsbosbeheer richt
zich hoofdzakelijk op de openstelling van de
natuurgebieden, en het onderhoud van recreatieve basisvoorzieningen; vooral t.b.v. wandelen
en fietsen.
Daarnaast dragen de Staatsbosbeheer-terreinen
bij aan andere maatschappelijke doelen zoals
nationale waterveligheidsdoelstellingen (langs
de kust en grote rivieren), natuureducatie, houten biomassaproductie, drinkwatervoorziening,
en regionale economie. Staatsbosbeheer werkt
daarbij aan goede relaties met omwonenden,

provincies, gemeenten, bedrijfsleven en collegaterreinbeherende organisaties.
Staatsbosbeheer biedt werk aan meer dan .
mensen waarvan circa . professionals in
dienstverband.
Het jaar  was het eerste uitvoeringsjaar van
het ondernemingsplan ‘Ziel en Zakelijkheid’ voor
de periode -. Na het besluit van het
Kabinet om de ZBO status voor Staatsbosbeheer
te handhaven (TK , nr. ) is in het ondernemingsplan, mede op basis van het ‘convenant
Staatbosbeheer, een maatschappelijke onderneming’ van  december , een nieuwe balans
gevonden tussen beschermen, beleven en
benutten van natuur en landschap. Met deze
keuze wordt sturing gegeven aan de gewenste
vermaatschappelijking en de opdracht tot meer
ondernemen. Dit jaarverslag is tevens te lezen als
verantwoording over de invulling van dit convenant.

De highlights
De strategische keuze om meer te focussen op de
grote systemen van de Delta, op robuuste Nationale parken van internationale allure en op de
(leefkwaliteit in de) Groene Metropool heeft
geleid tot nieuwe samenwerkingspartners en tot
een nieuwe vastgoedstrategie.
In maart  heeft Staatsbosbeheer de verantwoordelijkheid en de daarbij behorende mensen
en middelen voor de uitvoering van het NURG
programma (Nadere Uitwerking RivierenGebied)
alsmede voor een aantal KRW projecten (Kader
Richtlijn Water) overgenomen van de (voormalige) Dienst Landelijk Gebied (DLG). Hoogwaterbescherming en watersysteemherstel gaan hand
in hand met natuurontwikkeling. Hierbij wordt
nauw samengewerkt met Rijkswaterstaat en de
waterschappen.
Passend in de visie op de Groene Metropool is in
september  een intentieovereenkomst getekend met de provincie Zuid-Holland om beheertaken en medewerkers van de GZH (Groenservice
Zuid-Holland) onder te brengen bij Staatsbosbeheer. Voorts hebben Dunea en Staatsbosbeheer
een samenwerkingsovereenkomst getekend om
drinkwaterwinning en natuur in West Nederland
zo goed mogelijk te blijven combineren.
De maatschappelijke doelstellingen en wettelijke
taken van beide organisaties worden gewaar-



borgd. Voor de burgers in het verzorgingsgebied
van Dunea betekent dit mooiere en betere
natuurkwaliteit rondom de grote steden.
Het programma Nationale Parken van wereldklasse onder leiding van het ministerie van Economische Zaken wordt actief ondersteund met
capaciteit en expertise. Daarnaast ondersteunt
Staatsbosbeheer het bestuur van de Stichting
Samenwerkingsverband Nationale Parken (SNP).
Per  januari  neemt Staatsbosbeheer deel
aan de ’Regeling materieelbeheer rijksoverheid
’, de zogenaamde reallocatieprocedure Rijksvastgoed, waarmee vastgoed eerst binnen het
publieke domein kan worden verkregen of vervreemd voordat het op de markt wordt gebracht.
Deelname is een effectieve manier voor Staatsbosbeheer om de kwaliteit van natuur en landschap te versterken.
Om private financiering mogelijk te maken voor
projecten in de terreinen van Staatsbosbeheer
waar geen subsidie voor beschikbaar is, is binnen
de kaders en afspraken met het Rijk het Buitenfonds opgericht.
Het ‘convenant Staatsbosbeheer, een maatschappelijke onderneming‘ van  december  heeft
geleid tot een addendum over een aantal specifieke taken van Staatsbosbeheer. Het addendum
is gepubliceerd in de Staatscourant van  juli

 (nr. ).
Na ruim  jaar verblijf in Driebergen-Rijsenburg
is het hoofdkantoor van Staatsbosbeheer per 
januari  verhuisd naar het Rijkskantoorgebouw te Amersfoort. Dit in verband met de sloop
van het gebouw in Driebergen-Rijsenburg in het
kader van de herinrichting van het stationsgebied Driebergen-Zeist.

Financieel resultaat
De totale omzet van Staatsbosbeheer bedroeg
€ , mln. De helft hiervan is afkomstig uit
eigen inkomsten uit hout, biomassa, verhuur en
verpachting van terreinen aan ondernemers en
particulieren. De provincies dragen via het SNLstelsel voor natuurbeheer ruim een derde (€ ,
mln) bij in de totale omzet. De Rijksbijdrage van
het ministerie van Economische Zaken bedroeg
€ , mln. en was bedoeld voor de organisatiekosten en specifieke taken.
De stringente kostenbeheersing en het bedrijfsmatig opereren hebben de gestegen loonkosten
(loonakkoord CAO Rijk) volledig kunnen absorberen waardoor het operationeel resultaat in
 is uitgekomen op € , mln. De incidentele
resultaten van € , mln. verhogen het uiteindelijke resultaat tot €  mln. ( : € , mln.).

De ontwikkeling van de diverse categorieën is vermeld in het volgende meerjarenoverzicht.

Bedragen x € .













Bedrijfsopbrengsten

.

.

.

.

.

.

Subsidies

.

.

.

.

.

.

Overige omzet en opbrengsten

.

.

.

.

.

.

Bedrijfslasten

.

.

.

.

.

.

Overige resultaten













Resultaat verslagjaar

.

.

.

- 

.

- .

Balanstotaal

.

.

.

.

.

.

Eigen vermogen

.

.

.

.

.

.

Investeringen (incl. subsidies)

.

.

.

.

.

.

Desinvesteringen (boekwaarde)

.

.

.

.

.

.

Afschrijvingen

.

.

.

.

.

.



Kengetallen financiële positie

Bedragen x € .

--

--

Liquiditeit

€ .

€ .

- Beklemd

€ .

€ .

€ .

€ .

- Vrij besteedbaar
Current Ratio

)

,

,

Solvabiliteit (EV / TV )

)

,

,

EZ subsidie t.o.v. totaal opbrengsten

,%

,%

SNL subsidie t.o.v. totaal opbrengsten

,%

,%

Eigen inkomsten t.o.v. totaal opbrengsten

,%

,%

Overige kengetallen

Totaal inkomsten

%

Kosten per hectare *  euro





Aantal hectare per FTE Staatsbosbeheer





Personeelslasten in % v d totale bedrijfslasten

%

,%

Ad ) De current ratio ,: SBB is hiermee uitstekend in staat om op korte termijn de kortlopende
schulden te betalen.
Ad ) De solvabiliteit is ultimo  met ,%
iets lager dan eind  (,%).

Organisatiestructuur
Raad van Toezicht

Directeur

Raad van Advies

bureau Directieondersteuning
- audit

Financieel directeur /

- directiesecretariaat
- strategische programma’s

bureau Concernzaken

HRM

BEZ

divisie
Beheer & Ontwikkeling

communicatie &

ICT

divisie
Grond & Gebouwen

public affairs

divisie
Beleven & Benutten

Fryslân

beheer & planning

Flevoland

grondzaken

Noord-Brabant

marketing & business
development

Groningen

mens & omgeving

Utrecht

landschap, cultuurhistorie
& gebouwen

Limburg

beheer & productie

Drenthe

projecten

Noord-Holland

vermogensbeheer

Zeeland

beleven

Overijssel

financiën & administratie

Zuid-Holland

juridische zaken

Gelderland

financiën & administratie

financiën & administratie

De personele bezetting per  december  is als volgt:

Organisatie onderdeel

Vrouw

Aantal

Concernzaken, Directie en directie- en divisieondersteuning

Fte


Man






Divisie Beheer en Ontwikkeling









Divisie Grond en Gebouwen









Divisie Beleven en Benutten









Totaal











Rapportage ondernemingsplan
en uitvoering convenant
Het ondernemingsplan richt zich, overeenkomstig het convenant met het ministerie op de volgende strategische prioriteiten:
- het versterken van de positie van Staatsbosbeheer om te focussen op de grote systemen, op
de ontwikkeling van robuuste aaneengesloten
natuurgebieden en op vergroting van biodiversiteit;
- verder vergroten van de maatschappelijke
betrokkenheid door met de terreinen van
Staatsbosbeheer meer synergie te zoeken met

Kapitaal
- Terreinen, gebouwen,
infrastructuur
- Medewerkers

+

andere maatschappelijke opgaven, zodat meer
mensen de natuur beleven;
- ruimte om meer met de terreinen te ondernemen, waardoor meer private financiering
mogelijk wordt. Het financieel betrekken van
bedrijven en burgers bij duurzame ontwikkeling en instandhouding van onze natuur leidt
tot groter draagvlak en een efficiënter Staatsbosbeheer dat minder afhankelijk is van overheidsfinanciën;
- het professionaliseren en verzakelijken van
bedrijfsprocessen en werkwijzen passend bij
een excellente en efficiënte publieke organisatie die werkt met markt en samenleving.

Strategie
. Versterken positionering

maatschappelijke groepen
- Bezoekers, klanten,
contacten
- Kernwaarden

Resultaat
- Beter beschermen

Kerntaken, kerngebieden,

Biodiversiteit, kenmerkend

grote wateren, groene

erfgoed, N, leefgebieden,

metropool, NP nieuwe stijl

grote eenheden

. Vergroten maatschappelijke
- Vrijwilligers /

=

participatie

- Meer beleven
- Mensen, zorg/jeugd/soc.

- Thuis in de streek

werkvoorzieningen

- Thema gebieden/identiteit

- Integreren culturele en

. Vergroten inkomsten

agrarische activiteiten

Meer ondernemerschap op

naast toerisme

Staatsbosbeheerterreinen

- Duurzaam benutten

door ondernemers
. Professionalisering &
verzakelijking

> % eigen inkomsten,
budgetneutraal, bio-based,
corporate endorsement, sales

- Bedrijfsvoering en cultuur

- Excellente publieke

- Transparantie Markt & Over-

organisatie

heid

Kostenneutraal/maatschap-

- Ondernemingsbesturings-

pelijk rendement

model

De balans tussen beschermen, beleven en
benutten wordt door Staatsbosbeheer zorgvuldig
– op basis van meer dan honderd jaar ervaring en
kennis - bewaakt.
Van oudsher fungeert Staatsbosbeheer in het
publieke domein. Vanaf de oprichting is de organisatie in staat is geweest gronden tot maatschappelijke rendement te brengen. In zijn 

jarige geschiedenis speelde Staatsbosbeheer
steeds in op nieuwe maatschappelijke vragen
zoals het vastleggen van woeste stuifzanden, het
leveren van hout voor de mijnbouw, het zorgen
voor werkgelegenheid in de boswachterijen in
crisistijd, het invullen van de groeiende behoefte
tot openlucht recreatie. En ook nu weer anno
 doen zich situaties voor dat Staatsbosbe-



heer met de inzet van zijn gebieden bijdraagt aan
maatschappelijke opgaven, zoals de inzet van
specifieke doelgroepen op het vlak van jeugd,
zorg en werkgelegenheid of de bijdrage aan
duurzame energie. Bij de toenemende verstedelijking in Nederland vormt het hele palet aan
natuurgebieden van Staatsbosbeheer, van stadspark tot wildernisgebied, steeds vaker zowel de
ecologische als economische pijler van het buitengebied. En ook sociaal en cultureel krijgen
deze gebieden steeds meer betekenis. Dit komt
tot uiting in beleving en benutting. Zonder beleving en benutting zal het draagvlak voor bescherming opdrogen. Zonder duurzame bescherming
valt er niets te beleven of benutten. Beschermen,
beleven en benutten zijn niet los van elkaar te
zien, noch van de gronden waarop dit gestalte
moet krijgen.

Cu
lt

ch
gis

G
eenh rote
eden
natu
ur

Eco
lo

ta
na
tu
ur

Eco
no

aam
Duurz
e
toerism

el

l
iaa

ne
Groe pool
o
metr

Groen
e
produ
cten

en
Bos ru
natu en
in
terre

D

So
c

h
isc
m

k
lij
pe ord
ap o en
c h tw m
ts an ne
aa ver der
on
heer
urbe
Natu

l
ee
ur

P
w u bl
er ie
ke ke
n

ed
Erfgo

M
Fest
even ivals en
eme
nten

Thuis
stree in de
k

In het publieksverslag wordt op basis van de
indeling in het ondernemingsplan ingegaan op
de bijdrage van Staatsbosbeheer in het eerste
jaar van dit plan aan een vitale samenleving. Het
geeft een beeld van de breedte van de maatschappelijke impact van het beheer. De gevolgde
indeling daarbij is:
- Beter Beschermen
- Meer Beleven
- Duurzaam Benutten
- Excellente Publieke Organisatie

Ho
ut

Achter deze resultaten gaan nog veel meer projecten schuil waarin partnership centraal staat.
De terreinen van Staatsbosbeheer vertegenwoordigen een grote maatschappelijke waarde.
Langs de ecologische, economische, sociale en
culturele as is een website gemaakt (www.staatsbosbeheer-pv.nl) waarin dit beeld van de rol
van Staatsbosbeheer nog verder uitkristalliseert
en welke betekenis dit heeft voor de Nederlandse
samenleving.

Risicomanagement en
interne beheersing
Huidige situatie
Risicomanagement heeft als doel het beheersen
dan wel het reduceren van risico’s die de doelstellingen van Staatsbosbeheer bedreigen. Risicomanagement waarborgt de continuïteit en de
kwaliteit van de taakuitvoering, het beheersen
van negatieve gevolgen van veranderingen van
die taakuitvoering, het managen van financiële,
juridische en politieke risico’s en het beschermen
van het imago en het publieke vertrouwen.
Het risicoprofiel van Staatsbosbeheer is aan veranderingen onderhevig. Dit komt onder andere
door wijzigingen in de financiering, uitbreiding
van het takenpakket en door ontwikkelingen in
de omgeving van Staatsbosbeheer.
Omdat het volledig uitsluiten van risico’s niet
mogelijk is, wordt steeds gezocht naar de juiste
balans tussen risicoacceptatie en het nemen van
(soms dure) preventieve maatregelen. Dit betekent tevens dat Staatsbosbeheer zich niet enkel
richt op de bedreigingen, maar ook voortdurend
alert is op kansen die benut kunnen worden.
Risicomanagement maakt al jaren integraal
onderdeel uit van de interne sturing en beheersing binnen Staatsbosbeheer.

Lopende ontwikkeling: Staatsbosbeheer als excellente publieke
organisatie
Een van de vier strategische prioriteiten van het
Ondernemingsplan Ziel en Zakelijkheid  is het professionaliseren en verder verzakelijken van de bedrijfsprocessen en werkwijzen
passend bij een excellente en efficiënte publieke



organisatie. Daartoe lopen binnen Staatsbosbeheer meerdere projecten en initiatieven op het
gebied van sturing en (risico-)beheersing die van
invloed zijn op het gehele systeem van risicomanagement- en beheersing. Voorbeelden zijn:
adoptie van het ‘Three Lines of Defense’ model,
opzet- en inrichting van managementsystemen
zoals kwaliteit en milieu, benoeming van kwaliteitsrollen (zoals kwaliteitsmanager, milieu- en
kwaliteitscoördinatoren), risicomanagement
raamwerk als onderdeel van project Taskforce
Financieel Beheer, High Performance Organizations (HPO), introductie van het proceseigenaarschap e.d.
Om de samenhang tussen al deze trajecten structureel te organiseren heeft de raad van toezicht
eind  de blauwdruk vastgesteld waarin
bedrijfsbreed risicomanagement is beschreven.
Deze blauwdruk vormt de normen en kaders voor
lopende- en nog op te starten trajecten op het
gebied van interne (risico-)beheersing. Daarbij
wordt de ISO  normering gehanteerd als de
standaard risicomanagement methodiek binnen
Staatsbosbeheer.

Three Lines of Defensemodel
Om de risico’s te beheersen hanteert Staatsbosbeheer het ‘Three Lines of Defense’ model. Verschillende afdelingen, geclusterd in verschillende
verdedigingslinies, werken samen om de strategie en gestelde doelen van Staatsbosbeheer te
bereiken en de belangrijke risico’s te beheersen.
Eerste verdedigingslinie. Het lijnmanagement,
als risico eigenaar en primair verantwoordelijk
voor de realisatie van de strategie, voor de
daarvan afgeleide doelstellingen en voor de
beoogde waarde creatie, vormt de eerste linie.
Tweede verdedigingslinie. Het lijnmanagement
van Staatsbosbeheer heeft verschillende ondersteunende managementfuncties. Deze ondersteunende managementfuncties zijn de
afdelingen binnen de diverse divisies en Bureau
Concernzaken. Zij vormen de tweede linie. Zij zijn
ingericht om zorg te dragen dat de infrastructuur
en ‘control raamwerken’ goed worden ontworpen, ingericht en werken zoals bedoeld.
Derde verdedigingslinie. De derde linie staat voor
de interne auditfunctie. Team interne audit voorziet de directeur en de auditcommissie van de

raad van toezicht aanvullende zekerheid over de
kwaliteit van sturing en beheersing, inclusief de
inrichting en het samenspel van de e en e linie.

Strategische risico’s/omgevingsrisico’s
Staatsbosbeheer opereert in een dynamische
omgeving. Ontwikkelingen in het werkveld
kunnen gevolgen hebben voor de rol en positie
van Staatsbosbeheer. Het adequaat kunnen anticiperen en inspelen op de ontwikkelingen zijn
essentieel om te kunnen blijven waarborgen dat
de juiste koers wordt gevoerd en waar nodig
wordt bijgesteld. Wijzigingen in politieke prioriteiten, besturings- en bekostigingswijze, beleid,
wet- en regelgeving kunnen gevolgen hebben
voor de mate waarin Staatsbosbeheer zijn doelen
kan realiseren.
Binnen Staatsbosbeheer zijn onder meer public
affairs-functionarissen actief om tijdig zicht te
krijgen op deze risico’s en vindt regelmatig
overleg met betreffende managers plaats. Reputatie – of imagoschade kan negatieve gevolgen
hebben voor het publieke vertrouwen. Primair
aanknopingspunt om de kans hierop te minimaliseren is het blijven optimaliseren en borgen van
de kwaliteit van de dienstverlening. Een communicatieaanpak is gedefinieerd om bij incidenten
direct gericht te kunnen reageren. Het belang
van samenwerking neemt op nationaal en internationaal vlak toe. Een continue dialoog met stakeholders, heldere afspraken en communicatie
vormen de basis om de complexere governance
vraagstukken die hiermee gepaard gaan het
hoofd te kunnen bieden.
De goede uitvoering van uitbestede werkzaamheden aan externe aannemers is van groot
belang voor Staatsbosbeheer uit oogpunt van
financiële- en bedrijfsbeheersing. De performance van leveranciers wordt nadrukkelijk gemonitord vanuit de regiefunctie.

Operationele risico’s
Ten behoeve van de kwaliteitsborging van onze
wettelijke taak, het terreinbeheer, hanteren we
de kwaliteitscyclus zoals beschreven in het kwaliteitshandboek ten behoeve van de certificering
voor het Subsidiestelsel Natuur en Landschap
(SNL). Dit handboek is in  geactualiseerd.
Het maken van fouten in de uitvoering van de



wettelijke taken wordt zoveel mogelijk beperkt
door (interne beheers-)maatregelen in de (administratieve) organisatie. De opzet en werking van
het kwaliteitsmanagementsysteem op het gebied
van terreinbeheer monitort Staatsbosbeheer
voortdurend, zodat een goede grip op de
bedrijfsprocessen blijft behouden. De afgesproken normen voor de kwaliteit van de taakuitvoering, de producten en de processen worden
periodiek gevolgd en geanalyseerd via o.a. de
kwaliteitsaudits.

werking van het op Staatsbosbeheer toegesneden interne risicobeheersings- en controlesysteem. Deze (kwaliteits-) systemen zijn ingericht
om belangrijke risico’s te beoordelen (uitvoeren
van risicoanalyses) en te beheersen (een systeem
van monitoring en rapportering) met als doel de
realisatie van strategische, operationele en financiële doelstellingen te waarborgen. De directeur
verklaart in het jaarverslag de mate waarin de
interne risicobeheersings- en controlesystemen
adequaat en effectief zijn.

Staatsbosbeheer acht deze aanpak doeltreffend
en toereikend. De beschikbaarheid van voldoende
personeel (kwalitatief en kwantitatief) vormt een
blijvend risico. In algemene zin is goed werkgeverschap, inclusief arbeidsvoorwaarden, een
belangrijke maatregel om dit risico te beheersen.

Statement

Financiële risico’s
Staatsbosbeheer zal voor zijn continuïteit
moeten beschikken over een toereikend eigen
vermogen waarvan de uitgangspunten onder
meer zijn opgenomen in de Wet verzelfstandiging Staatsbosbeheer.
Met een solvabiliteit van , en een saldo van
vrij besteedbare liquide middelen van €  mln.
kan door Staatsbosbeheer uitvoering van de
opgedragen wettelijke taak worden gegarandeerd. De financiering en liquiditeit zijn op orde,
mede dankzij goede afspraken met Rijk en Provincies voor de komende jaren.

Financiële instrumenten
De financiële instrumenten die Staatsbosbeheer
hanteert zijn handels- en overige vorderingen,
geldmiddelen, financieringsverplichtingen (niet
zijnde leningen), handelscrediteuren en overige
te betalen posten. Staatsbosbeheer maakt geen
gebruik van afgeleide financiële instrumenten
(derivaten) en overige bijzondere financiële
instrumenten.
Een nadere toelichting op de hiermee samenhangende risico’s is opgenomen hoofdstuk  financieel verslag.

Statement van directeur: werking van
het interne risicobeheersing- en
controle systeem
De directeur is conform de ‘Governance Staatsbosbeheer’ verantwoordelijk voor de opzet en de

Risicobeheersings- en controlesystemen bieden
niet altijd zekerheid voor het realiseren van de
doelstellingen en evenmin dat alle onjuistheden
van materieel belang, verlies, fraude en overtredingen van wetten en regels geheel kunnen
worden voorkomen. Het beleid van Staatsbosbeheer blijft gericht op het continu toetsen en verbeteren van de interne risicobeheersings- en
controlesystemen om de betrouwbaarheid en
effectiviteit van de dienstverlening te optimaliseren.
De risicobeheersings- en controlesystemen, zowel
ten aanzien van de in het verslagjaar te bereiken
doelstellingen als ten aanzien van de financiële
verslaggevingsrisico’s, hebben naar behoren
gewerkt. Ze geven een redelijke mate van zekerheid dat betreffende doelstellingen op een adequate wijze zijn gerealiseerd en dat hiernaast de
financiële verslaggeving van het lopende jaar
geen onjuistheden van materieel belang bevat.

Vooruitblik 
In  moeten de ambities uit het ondernemingsplan verder worden gerealiseerd. De focus
ligt op nationaal niveau bij de samenwerking en
afstemming met strategische partners zoals Rijkswaterstaat, het Rijksvastgoedbedrijf, RCE, ministeries en andere uitvoerende diensten om de
verbinding van natuur met andere domeinen
verder in te vullen. Met de provincies wordt
nadrukkelijk invulling gegeven aan realisatie van
het Natuurnetwerk Nederland (NNN) en de
gebiedsopgaven. Met gemeenten wordt de verbinding van het groen met de sociaal-maatschappelijke agenda versterkt. Met terrein-beherende
organisaties wordt de samenwerking geïntensiveerd. Voor de eigen organisatie zal in  een
huisvestingsvisie worden opgesteld mede in het



licht van de doorgevoerde organisatiewijzigingen.
De personele bezetting zal in , mede door
de overkomst van oud medewerkers van de
Dienst Landelijk Gebied en door een toename
van het aantal projecten, een beperkte groei
laten zien in aantal medewerkers binnen Staatsbosbeheer. De laatste organisatorische wijzigingen zijn eind  doorgevoerd met het
benoemen van de Teamleiders. Voor  zijn
geen organisatorische wijzigingen voorzien met
impact op de personele bezetting.
In de begroting voor  is rekening gehouden
met een ‘netto’-investering van ca. €  mln. de
uitstroom van middelen betreft investeringen in
ICT (€ , mln.) en in gebouwen, vervanging van
materieel (€ , mln.) en een desinvestering van
€  mln.
De financiering voor de jaren tot en met  is
als volgt: De SNL beschikking met een looptijd van
 jaar zorgt voor circa een derde van de financiering voor de midden lange termijn van Staatsbosbeheer naast de financiering van het ministerie
van EZ die circa % van de totaal benodigde
financiering bedraagt. Daarnaast zijn de hout- en
de ingebruikgevinginkomsten van % erg stabiele financieringsbronnen voor Staatsbosbeheer.
In totaal is circa % van de financiering zeker
gesteld voor de komende jaren.
Voor begrotingsjaar  wordt geprognosticeerd
dat over het gehele boekjaar de liquiditeiteninstroom nagenoeg gelijk zal zijn aan de liquiditeitenuitstroom.
De liquiditeitsprognose is inclusief de verplichting
voor Staatsbosbeheer om aan de inkomenstaakstelling Rutte I voor  te voldoen. De inkomenstaakstelling  Rutte I bedraagt € 
miljoen en dit bedrag zal uiterlijk op  december
 aan het ministerie moeten worden betaald.
Uitgangspunt hiervoor is dat er een specifieke
liquiditeit instroom zal ontstaan bijvoorbeeld uit
verkoop van activa ter dekking van de betaling
van de inkomensstaakstelling  van €  miljoen.

Tot slot
Ik dank de staatssecretaris van Economische
Zaken, bestuurders en medewerkers van Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen voor de
constructieve samenwerking. Ik dank daarnaast
onze medewerkers, de raad van toezicht, de raad

van advies, de ondernemingsraad en onze vrijwilligers die hebben bijgedragen aan de prestaties
van het afgelopen jaar. Met ziel en zakelijkheid
blijft Staatsbosbeheer zich inzetten voor het kenmerkende groene erfgoed in Nederland.

Amersfoort,  maart 

ir. S. Thijsen, directeur



50 jaar
Drentsche Aa
In 2015 was het 50 jaar geleden dat het Gedachtenplan voor het Stroomdallandschap
Drentsche Aa werd gepubliceerd. Dat was
tevens de basis voor het huidige Nationaal
Park. Tijdens het jubileumjaar is hieraan op
veel manieren aandacht besteed, met de
Week van de Drentsche Aa als hoogtepunt.



 Verslag van de Raad
van Toezicht
De raad van toezicht geeft invulling aan de toezichthoudende taken in de context van Staatsbosbeheer als maatschappelijke onderneming. In het
eerste uitvoeringsjaar van het ondernemingsplan
zijn de eerste contouren zichtbaar van deze positionering en profilering. De financiën zijn na een
paar zorgelijke jaren op orde gebracht en de
koers is helder. De raad constateert dat de relatie
van Staatsbosbeheer met de overheden, terreinbeherende organisaties en met andere maatschappelijke organisaties goed is. De raad is vol
vertrouwen dat Staatsbosbeheer op de goede
weg is.

Verslag van werkzaamheden
De raad van toezicht ziet toe op de werkzaamheden van de directeur van Staatsbosbeheer en
staat deze met raad en daad terzijde, conform
artikel  lid  van de Wet verzelfstandiging
Staatsbosbeheer. Het toezicht van de raad richt
zich op:
- De realisatie van de doelstellingen van Staatsbosbeheer;
- De strategie en de risico’s verbonden aan activiteiten;
- De opzet en de werking van het financieel
beheer en de interne risicobeheersings- en
controlemechanismen opgezet conform het
‘three lines of defence model’;
- Het ondernemingsplan, het jaarverslag en het
financieel verslag.
In de vergaderingen is naast de terugkerende
onderwerpen van jaarplan, begroting, kwartaalrapportages en jaarverslag, met name gesproken
over de strategie van Staatsbosbeheer in het
kader van de uitvoering van het ondernemingsplan - ‘ziel en zakelijkheid’. In de vergaderingen van de raad van toezicht is ingezoomd
op diverse onderwerpen die Staatsbosbeheer
raken. Divisiedirecteuren zijn uitgenodigd voor

een presentatie over de stand van zaken betreffende hun divisie.

Strategie
Staatsbosbeheer neemt vanaf  januari  deel
aan de reallocatieprocedure. In deze procedure is
vastgelegd dat overtollig rijksvastgoed, onder
regie van het Rijksvastgoedbedrijf, wordt aangeboden aan andere partijen in het publieke
domein, voordat het op de particuliere markt
wordt aangeboden. De raad heeft gesprekken
gevoerd over de deelname aan deze procedure
en verkennende besprekingen gevoerd over de
eerste stappen in de vastgoedportefeuille-strategie.
Op  september  is een intentieverklaring
getekend door de provincie Zuid-Holland en
Staatsbosbeheer waarin is vastgelegd om ‘in een
open en constructief proces en met respect voor
de wederzijdse belangen en positie, de mogelijkheid te onderzoeken om (zoveel mogelijk integraal) de taken, medewerkers en middelen van
de GZH onder te brengen bij Staatsbosbeheer’.
De raad van toezicht stemt in met deze intentieverklaring gericht op de overdracht van GZH per
 januari  aan Staatsbosbeheer.
De raad heeft gesproken over de verantwoordelijkheid voor de uitvoering van het NURG-programma per  maart  door Staatsbosbeheer.
Staatsbosbeheer heeft de verantwoordelijkheid
voor de uitvoering van dit programma en wordt
er gewerkt aan natuurontwikkeling rondom de
grote rivieren, waarbij verbetering van de waterberging en natuurontwikkeling hand in hand
gaan.
Rondom een aantal dossiers die al een geruime
periode lopen is voortgang geboekt. De raad van
toezicht is verheugd dat met het afsluiten van
een overeenkomst inzake erfpacht met Dunea in



combinatie met een samenwerkingsovereenkomst met Dunea de maatschappelijke doelstellingen en de wettelijke taakopdracht van zowel
Dunea als Staatsbosbeheer worden gewaarborgd.
Verder volgt de raad van toezicht de politiekbestuurlijk en maatschappelijke ontwikkelingen
t.a.v. de Oostvaardersplassen en heeft de raad in
 meerdere malen gesproken over de Oostvaardersplassen met de directeur van Staatsbosbeheer. De staatssecretaris van Economische
Zaken heeft bij brief van  maart  aan de
Tweede Kamer de ontwikkeling geschetst van de
ontwikkeling van de Oostvaardersplassen. De
raad zal de komende jaren op regelmatige basis
over de ontwikkelingen inzake de Oostvaardersplassen spreken.
De raad van toezicht volgt eveneens het erfpachtdossier. De zogenaamde methode van der Werf
is door de minister voor Wonen en Rijksdienst
afgewezen, omdat deze volgens het Rijksvastgoedbedrijf niet tot marktconforme prijzen leidt
en hij heeft naar aanleiding van Kamervragen
gesteld de taxatiemethode die het Rijksvastgoedbedrijf hanteert, door een onafhankelijk instituut
te laten beoordelen.

Organisatie Staatbosbeheer
De raad ondersteunt de invoering van de nieuwe
organisatiestructuur met teamleiders binnen de
provinciale eenheden met ingang van  januari
. Daarnaast heeft de raad gesproken over de
uitkomsten van het HPO (High Performance organisatie) onderzoek door de RBBgroep en het
medewerkersonderzoek Staatsbosbeheer.
De voorzitter van de raad van toezicht was één
van de sprekers tijdens de ontmoetingsdag voor
de Staatsbosbeheermedewerkers op 
december .

Governance
Per  januari  is mevrouw Stokkers gestart
als nieuw lid van de raad van toezicht. Zij heeft
ruime ervaring op het gebied van vastgoed in de
publieke sector hetgeen goed aansluit bij de
nieuwe ontwikkelingen binnen Staatsbosbeheer
op dit gebied. In het verslagjaar  heeft de
raad zes maal in aanwezigheid van de directeur
vergaderd. Bij deze vergaderingen was de raad
van toezicht voltallig aanwezig m.u.v. de vergade-

ring in juni ; hierbij was de heer Draijer niet
aanwezig. Daarnaast heeft in april  een
excursiebijeenkomst plaatsgevonden in Drenthe
in het natuurgebied Zeijerwiek. De vrijwilligers
van de werkgroep Stichting Zeijerwiek hebben de
ontwikkelingen van het gebied en de aanpak
door de vrijwilligers nader toegelicht. Vervolgens
is de boswachterij Veenhuizen bezocht waar het
bosbeheer nader is toegelicht in het kader van de
‘bosvisie Groeiende toekomst’ van Staatsbosbeheer. Tijdens het werkdiner heeft een gesprek
plaatsgevonden met de heer Munniksma, gedeputeerde van de provincie Drenthe.
Het ‘convenant Staatsbosbeheer, een maatschappelijke onderneming‘ van  december  is
nader besproken in  en heeft geleid tot een
addendum over een aantal specifieke taken van
Staatsbosbeheer. De raad heeft gesproken over
de consequenties hiervan en constateert dat
hiermee de mogelijkheden geborgd zijn om de
strategie voor de langere termijn van Staatsbosbeheer te ontwikkelen. Het addendum is gepubliceerd in de Staatscourant van  juli  (nr.
)
De raad van toezicht heeft op  november 
het ‘Reglement raad van toezicht Staatsbosbeheer’ vastgesteld. Dit reglement, waarin de aansluiting op het convenant is gerealiseerd is in
werking getreden met ingang van  januari 
en is gepubliceerd op de website van Staatsbosbeheer.
De raad heeft in een aparte vergadering
gesproken over het functioneren van de auditcommissie, en de raad van toezicht en over het
functioneren van de directeur van Staatsbosbeheer. Het jaargesprek met de directeur heeft in
januari  plaatsgevonden.

Contacten
De raad heeft op  augustus  met de staatssecretaris van Economische Zaken gesproken, tijdens een bijeenkomst georganiseerd door
Staatsbosbeheer voor de staatssecretaris van Economische zaken en de ‘groene gedeputeerden’
van de  provincies. Tegelijkertijd is een bezoek
gebracht aan de Millingerwaard om te zien hoe
het NURG programma wordt uitgewerkt.
In de vergadering van maart  is de accountant van KPMG aanwezig geweest bij de bespreking over de jaarrekening .
De raad van toezicht onderhoudt contact met de



De raad van toezicht was gedurende het jaar
 als volgt samengesteld:
- Mevrouw mr. I. (Inge) Brakman, voorzitter.
(Benoemd per  april , herbenoemd per - en --)
- De heer ir. W. (Wiebe) Draijer, vice-voorzitter
(Benoemd per  januari )
- Mevrouw dr. M.E.M. (Lizzy) Doorewaard,
tevens voorzitter van de Auditcommissie
(Benoemd per  januari )
- De heer mr. G.J. (Geert) Jansen, tevens lid van
de Auditcommissie (Benoemd per  januari
)
- Mevrouw ir. J.G. (Anja) Stokkers, lid. (Benoemd
per  januari )
De leden van de raad van toezicht worden
benoemd voor een periode van vier jaren. Zij
kunnen ten hoogste twee malen worden herbenoemd. Degene die wordt benoemd in de plaats
van een lid wiens zittingsperiode van vier jaren
nog niet is verstreken, wordt benoemd tot het
einde van die periode. Zie tevens het hoofdstuk
Bestuursstructuur en personalia.

de directie. De naleving van aanbevelingen en
opvolging van opmerkingen van de externe
accountant heeft de aandacht en daarmee het
interne risicobeheersings- en controlesysteem en
de kwaliteit van bedrijfsprocessen. In afgelopen
periode lagen naast de financiële (jaar-)stukken
belangrijke accenten op:
a. De verdere professionalisering van de financiële functie: een vrijwel volwaardige halfjaar’close’ in  is een goede ontwikkeling.
b. De ontwikkeling van de ICT. De AC maakte
kennis met de nieuwe verantwoordelijke
manager voor ICT en adviseerden over het ICT
informatieplan en bespraken tweemaal de
stand van zaken van ICT projecten.
c. Ontwikkeling van het CMSi systeem, het basissysteem voor de kerntaken van Staatsbosbeheer, zijnde natuurbeheer, vastgoed en
monitoring.
d. De naleving van wet- en regelgeving, waaronder aanbestedingseisen.
e. Kwaliteit van de taakuitoefening van de
externe accountant.
f. De resultaten van de interne auditfunctie. De
AC sprak de interne auditors, nam kennis van
hun resultaten en het jaarplan.
g. Risicomanagement inclusief het Three Lines of
Defence model.
h. Investeringsbeleid.
i. Projectbeheersing.
j. Voortgang (elk kwartaal) van de bevindingen
van de accountant in zijn managementletter
.
k. Aan de raad van toezicht is advies gegeven
over individuele investeringen groter dan
€ , mln.

Auditcommissie

Financieel Verslag 

De Auditcommissie (AC) ondersteunt de raad van
toezicht bij het uitvoeren van het toezicht op de
interne beheersing van de organisatie en op de
door de directie gerapporteerde voortgang en
afgelegde verantwoording. In de AC hebben
mevrouw Doorewaard (voorzitter) en de heer
Jansen zitting. De AC kwam in  vijfmaal
bijeen in aanwezigheid van directie. De accountant was viermaal aanwezig (bij agendapunten
conceptjaarrekening , managementletter
, jaarrekening , controleplan ,
managementletter ). Eénmaal is er
gesproken met de accountant in afwezigheid van

Het Financieel Verslag , zoals opgesteld door
de directeur, is door KPMG Accountants N.V. van
een goedkeurende verklaring voorzien. De Auditcommissie van de raad van toezicht en de raad
van toezicht hebben dit Financieel Verslag
besproken in vergaderingen waarbij de externe
accountant aanwezig was. Het resultaat na belastingen bedraagt €  mln. Wij stellen voor dit
resultaat te verwerken ten gunste van de
reserves. Het Financieel Verslag is door de raad
van toezicht met de directeur besproken en vastgesteld. De raad van toezicht adviseert de
minister van Economische Zaken het Financieel

ondernemingsraad. Op  september  heeft
de voltallige raad gesproken met het dagelijks
bestuur van de ondernemingsraad. Eén lid van de
raad van toezicht onderhoudt actief contact met
de ondernemingsraad en heeft met het dagelijks
bestuur en met de voorzitter van de ondernemingsraad gesproken.
De raad heeft deelgenomen aan het bestuurlijk
overleg met Natuurmonumenten en DeLandschappen.

Samenstelling Raad van Toezicht



Verslag  dienovereenkomstig goed te
keuren. Voorts wordt aan de minister voorgesteld de raad van toezicht en de directeur
decharge te verlenen voor hun taakuitoefening
in .

Raad van advies
De raad van advies adviseert de directie desgevraagd of uit eigen beweging over de taakuitvoering door Staatsbosbeheer, vanuit het perspectief
van de gebruikers van de door Staatsbosbeheer
beheerde terreinen. De raad van toezicht heeft
het verslag ontvangen van de raad van advies
over het jaar . De raad van advies heeft
gesproken over het ondernemingsplan, de bosvisie, handhaving & toezicht in relatie tot gastheerschap en faunabeheer. De leden van de raad
van advies worden benoemd door de raad van
toezicht voor een periode van twee jaar met een
eenmalige mogelijkheid tot herbenoeming . De
raad van toezicht heeft de volgende leden van de
raad van advies m.i.v.  januari  voor een
periode van twee jaar benoemd:

- Mevrouw P.C. Krikke (voorzitter) (herbenoeming)
- Mevrouw S. Borren MA
- De heer J.A.M. Huijbers
- De heer Ir. J.F. de Leeuw
- De heer R.C. Robbertsen
- De heer J.J.J. Vranken MBA
De raad van toezicht dankt de directeur, directieteam, medewerkers en leden van de Ondernemingsraad voor hun inzet het afgelopen jaar en
kijkt vol verwachting en met vertrouwen uit naar
de verdere ontwikkelingen van Staatsbosbeheer
in het volgende uitvoeringsjaar van het ondernemingsplan.
Amersfoort,  maart 

Mevrouw mr. I. Brakman,
voorzitter Raad van Toezicht





Nieuwe natuur
In 55 uiterwaard-projecten (NURG-programma) wordt
6850 ha nieuw natuurgebied ontwikkeld. De Amerongse bovenpolder is er een van, goed voor 111 hectare, ook Natura2000-gebied. Met 5,8 km kwelgeul,
6,3 ha paaiplaatsen voor vissen, ruim 1 ha moeras- en
rietland, een vistrap & stuw. Grote groepen kleine
zwanen vinden er eten. Het porseleinhoen en de
kwartelkoning komen er. En we hopen op de komst
van de woudaap. Niet onbelangrijk: ook mensen zijn
welkom bij de gastheren Staatsbosbeheer en het
Utrechts Landschap.

1/3
1 op de 3 natuurgebieden bij Staatsbosbeheer grenst
aan water dat in beheer is bij het Rijk. Deze plekken
hebben vaak een economische betekenis als vrachtroute of voor recreatief gebruik. Staatsbosbeheer
werkt in het programma Deltanatuur samen met
Rijkswaterstaat, natuurbeheerders, bedrijven, maatschappelijke organisaties en burgers om hoogwaterbescherming en economische belangen goed te
combineren met internationale natuuropgave.



 Sociaal Verslag
Inrichting provinciale eenheden
Het jaar  vormde het sluitstuk van de herinrichting van de organisatie. In  werd gestart
met de divisiestructuur en benoeming van de
divisiedirecteuren. In  volgde de indeling in
provincies en de aanstelling van  provinciehoofden en  gebiedsmanagers. In  zijn
teamleiders geworven en aangesteld, waarmee
de structuur en de inrichting stáán.
Teamleider is een nieuwe functie in de buitenorganisatie. De teamleider vormt de laagste leidinggevende laag en heeft als taken: het
integreren van de  B’s (beschermen, beleven en
benutten) en het leiding geven aan mensen, processen, financiën en systemen.
Over de invoering van deze functie en de personele consequenties is een adviesaanvraag opgesteld richting ondernemingsraad. Hierover is
door de directie constructief overleg gevoerd met
de ondernemingsraad. Na een aantal aanpassingen is eind september het besluit genomen en
kon de interne werving van teamleiders worden
gestart. Er waren  vacatures waarvan er intern
 zijn opgevuld. De overige  zijn extern uitgezet en worden naar verwachting begin 
vervuld.
Om de provinciehoofden optimaal te kunnen
ondersteunen is in hetzelfde besluit overeengekomen om een tweetal functies direct toe te
delen aan de provincies, te weten een managementassistent en een provinciaal adviseur.

Nieuwe collega’s DLG programma NURG
Vanaf  maart  is Staatsbosbeheer, in
opdracht van de staatssecretaris van Economische
Zaken, de opdrachtnemer voor het programma
Nadere Uitwerking Rivierengebied (NURG).

Dit EZ-programma werd voorheen uitgevoerd
door de Dienst Landelijk Gebied. Dit betekent dat
een twaalftal nieuwe collega’s vanuit DLG is overgekomen naar Staatsbosbeheer. Zijn gaan zich
bezig houden met het realiseren van de NURGdoelstellingen. We zijn erg blij dat we hiermee
een directe bijdrage kunnen gaan leveren aan de
gecombineerde opgave van waterveiligheid en
het realiseren van waardevolle natuur. Een nadere
toelichting is opgenomen in hoofstuk  Financieel
Verslag.

Managementontwikkeling
In  is een onderzoek uitgevoerd in het licht
van High Performance Organizations (HPO). De
resultaten van het onderzoek leverden een viertal
thema’s op die specifieke aandacht behoeven om
de organisatiedoelen te kunnen bereiken. Dat
zijn: klantgerichtheid, continu verbetering – prestatiegerichtheid en managementkwaliteit.
De leidinggevenden van Staatsbosbeheer komen
elk kwartaal bij elkaar om actualiteiten, inzichten
en ervaringen te delen en zichzelf en de organisatie verder te ontwikkelen. De HPO-thema’s zijn
in  leidend geweest voor deze zogenaamde
Top--bijeenkomsten. Met behulp van verschillende werkvormen en soms geholpen door inspiratie van buiten zijn de thema’s doorleefd en zijn
er initiatieven gestart om tot verbetering te
komen.

Medewerkersonderzoek
Een HPO-onderzoek richt zich op de prestaties
van de organisatie. Een medewerkersonderzoek
vraagt directe feedback van de medewerkers op
een groot aantal aspecten die binnen de organisatie spelen. In  is een dergelijk onderzoek
weer uitgevoerd. Het verraste niet dat bevlogenheid en betrokkenheid hoog scoren; met de ziel



van de Staatsbosbeheerder voor het werk zit het
goed. Ook de algehele tevredenheid scoort nog
steeds een kleine , ruim voldoende.

beroepsziekte. Er wordt stevig beleid gevoerd op
preventie van tekenbeten die de ziekte kunnen
overbrengen.

De uitslagen verschillen per team en daarom zal
elk team met de eigen resultaten aan de slag
gaan en actief werken aan verbetering van hun
eigen uitdagingen.

In het noorden van het land is in  geëxperimenteerd met een bijzondere manier van zowel
preventie als vermindering van klachten bij lyme.
‘Lyme on ice’ is een methode die is gebaseerd op
het gedachtegoed van Wim Hof (‘the Iceman’).
Basisidee is, dat de menselijk geest in staat is om
afweer tegen ziektes te kunnen vergroten of zelfs
bestaande ziekteprocessen terug te dringen. Om
dit te bereiken is combinatie van specifieke
ademhalingstechnieken, koude training en meditatieoefeningen ontwikkeld.
 collega’s hebben het programma gevolgd en
daadwerkelijk in ijsbaden gezeten en vervolgens
zelf een intensief programma gevolgd met dagelijks koud douchen, ademhalingsoefeningen en
meditatie. Zij hielden scores bij over de ernst en
diversiteit van hun klachten. De resultaten zijn
bemoedigend;  deelnemers bemerkten een
verbetering van soms wel % ten opzicht van
het startmoment.

Arbo en welzijn
HGA
Staatsbosbeheer neemt veilig werken en zorg
voor het personeel serieus. Periodiek worden
medewerkers bijgeschoold in het veilig werken in
de terreinen en met machines en apparatuur. In
 was de ‘Hulpverlening geïsoleerde arbeid’
(HGA) aan de beurt: er zijn maar liefst  cursusdagen georganiseerd om het personeel buiten
(bij) te scholen in het herkennen en inschatten
van noodsituaties en daar ook naar te handelen.
Het werken bij Staatsbosbeheer is weer een stuk
veiliger geworden!

Nieuwe Arbodienst
Omdat het contract met de huidige Arbodienst
verliep is in  een intensief offertetraject
gestart om deze dienstverlening opnieuw aan te
besteden. Na een zorgvuldige aanbesteding
heeft Staatsbosbeheer per  januari  een
contract afgesloten van  jaar met ArboNed,
onderdeel van Human Capital Care, voor de
ondersteuning bij verzuimbegeleiding en bij het
gezond inzetbaar houden van de medewerkers.
Staatsbosbeheer streeft er naar om medewerkers
optimaal gemotiveerd en inzetbaar te houden
voor het werk. Met het voeren van een actief
arbo- en gezondheidsbeleid waarin de zorg voor
veilig en gezond werken een verantwoordelijkheid is van alle leidinggevenden. Naast de verantwoordelijkheid die Staatsbosbeheer als
werkgever hierin draagt, is er sprake van een
eigen verantwoordelijkheid van de medewerker.
Staatsbosbeheer wil de arbodienstverlening zo
goed mogelijk laten aansluiten bij het arbo- en
gezondheidsbeleid.

Lyme on ice
De ziekte van Lyme vormt een serieus risico voor
de medewerkers van Staatsbosbeheer die buiten
aan het werk zijn. De ziekte is aangemerkt als



Jaar in cijfers
Omschrijving





Aantal FTE








Toe-/afname aantal FTE (ten opzichte van voorgaand jaar)



-

-,

Aantal medewerkers







Toe-/afname aantal medewerkers (t.o.v. voorgaand jaar)



-

-

Percentage fulltime werkenden

, %

, %

, %

Percentage vrouwelijke medewerkers

, %

, %

, %

Percentage vrouwen in leidinggevende functies

, %

Aantal medewerkers met vast dienstverband







Aantal FTE met vast dienstverband



,

,

Aantal medewerkers met tijdelijk dienstverband







Aantal FTE met tijdelijk contract



,

,

Instroom nieuwe medewerkers







Uitstroom aantal medewerkers







Leerlingen: in dienst





instroom





uitstroom





in dienst bij Staatsbosbeheer











,

,

Percentage medewerkers jonger dan  jaar

, %

,%

,%

Percentage medewerkers tussen  en  jaar

, %

,%

,%

Percentage medewerkers tussen  en  jaar

, %

,%

,%

Percentage medewerkers tussen  en  jaar

, %

,%

,%

Percentage medewerkers tussen  en  jaar

, %

,%

,%

Percentage medewerkers ouder dan  jaar

, %

,%

,%

Man

vrouw

aantal mw

Informatie over leeftijden
Gemiddelde leeftijd

Organisatieonderdeel

fte



Concernzaken, Directie en directie- en divisieondersteuning









Divisie Beheer en Ontwikkeling









Divisie Grond en Gebouwen









Divisie Beleven en Benutten









Totaal













verschil

Opleidingen
Uren besteed
Kosten opleidingen

.

.

-

€ . 

€ . 

€ .

Verzuim





Percentage

,%

, %



Toelichting:
Na jaren van daling in het aantal FTE is in 
weer sprake van een beperkte toename van FTE
met name door toename van gefinancierde e
geldstroom projecten. De stijging van het aantal
medewerkers met een tijdelijkdienstverband is
gelegen in twee ontwikkelingen. Ten eerste door
het niet meer payrollen door de overheid worden
medewerkers tijdelijk in dienst genomen en ten
tweede doordat nieuwe medewerkers veelal
worden aangenomen voor een periode van twee
jaar en daarna een vaste aanstelling krijgen.

Ondernemingsraad

Ondernemingsraad heeft een extern adviseur
ingeschakeld bij de afwikkeling van dit adviestraject.
De Ondernemingsraad heeft instemming verleend in het contracteren van ArboNed als arbodienst voor Staatsbosbeheer en heeft ingestemd
met de klokkenluidersregeling.
De jaarverslagen Bedrijfsmaatschappelijk werk,
Arbo dienstverlening en Vertrouwenspersoon zijn
met de directeur besproken. De ondernemingsraad heeft er bij de directeur op aangedrongen
om de in de verslagen opgenomen aanbevelingen over te nemen.

Organisatie Ondernemingsraad
Op  april  vonden de verkiezingen van de
Ondernemingsraad plaats. In mei  is de
nieuwe Ondernemingsraad gestart met  leden
( leden zaten ook in de Ondernemingsraad in de
voorgaande zittingsperiode). Alle zetels zijn
bezet.
De Ondernemingsraad werkt met vier taakgroepen te weten Organisatieontwikkeling,
Sociaal Beleid, Financiën en Communicatie.
De Ondernemingsraad had in  twee reguliere overlegvormen;
. het OOR: een overleg tussen de OR en de
bestuurder Sylvo Thijsen.
. een intern OR-overleg.
Daarnaast heeft in  één maal een overleg
plaatsgevonden tussen een delegatie van de
Ondernemingsraad en de Raad van Toezicht.
In augustus  zijn er op de ontmoetingskantoren ( x) en op het hoofdkantoor (x) achterbanraadplegingen geweest.

Gespreksonderwerpen 
De overleggen in  stonden vanaf mei tot en
met december  in het teken van de adviesaanvraag inrichting provinciale eenheden en
afdelingen. De Ondernemingsraad heeft, mede
na het houden van een enquête en achterbanraadplegingen, een aantal adviezen uitgebracht
aan de bestuurder. Belangrijk om te noemen zijn
het advies om, daar waar mogelijk, over te gaan
tot integrale teams in plaats van sectorale teams
en het voeren van een sollicitatieprocedure voor
de functies van teamleider en provinciaal adviseur in plaats van een benoemingsprocedure. De

Onderwerpen die verder aan de orde zijn
gekomen zijn: financiën (kwartaalrapportages,
budget- en kaderbrief, begroting), grote ICT-projecten binnen Staatsbosbeheer, ondernemingsplan, huisvesting hoofdkantoor, sluiting vleugel
ontmoetingskantoor Groningen en mandaatregeling  en .

Vooruitblik 
In  verwacht de Ondernemingsraad zich met
name bezig te houden met de navolgende onderwerpen: HR-visie (aandacht voor medewerkers in
een veranderende organisatie en sociale
cohesie), adviesaanvraag overname Groen Service Zuid-Holland , acties voortvloeiende uit het
medewerkersonderzoek, de nieuwe huisvestingsnota en een evaluatie van de doorgevoerde organisatieveranderingen.





Waterlinie
De grootste verdedigingslinie van Nederland heeft een nieuw museum. Op 10 oktober 2015 openden de deuren van het
Waterliniemuseum Fort bij Vechten. De tentoonstelling Sterk Water vertelt hoe water
een wapen werd. Het museum is er gekomen dankzij vijf provincies, de gemeente
Bunnik, exploitant Nieuwland en Staatsbosbeheer.

Het
Waterlinie
kan
in Almere

De grootste verdedigingslinie van Nederland heeft een nieuw museum. Op 10 oktober
Voorjaar
openden
2015de
is deuren
buitencentrum
van het Almeerderhout
Waterliniemuseum
geopend. Met Fort
een bij
bijdrage
Vechten.
vanDe
de tengetoonstelling
meente. Een Sterk
bijzonder
Water
gebouw
vertelt in
hoe
het
water
een
boshart
wapen
vanwerd.
de Almeerderhout.
Het museum isDuurzaam
er gekomen
ingericht,
dankzij
met
vijf
hout
provincies,
uit eigendebos,
gemeente
energieBunnik,
zuinig via
exploitant
zonnepanelen
Nieuwland
en een
enwarmteStaatsbosbeheer.
pompsysteem. Met een evenemententerrein
en een klimbos.



 Financieel Verslag
.

Geconsolideerde balans (voor resultaatbestemming)

(bedragen x € .)

--

--

Vaste activa

.

.

[] Immateriële vaste activa

.

.

[] Materiële vaste activa

.

.

[] Financiële vaste activa





Vlottende activa

.

.

[] Voorraden

.

.

Activa

[] Vorderingen en overlopende activa

.

.

[] Liquide middelen

.

.

Totaal activa

.

.

Eigen Vermogen

. 

.

[] Beginvermogen (bij verzelfstandiging --)

.

.

[] Reserves

.

.

[] Resultaat boekjaar

.

.

Vreemd Vermogen

.

.

[] Voorzieningen

.

.

[] Langlopende schulden

.

.

[] Kortlopende schulden

.

.

Totaal passiva

.

.

Passiva

Aanvullende opmerking:
De vergelijkende cijfers  zijn voor vergelijkingsdoeleinden aangepast bij:
- Materiële Vaste Activa en Langlopende Schulden. Dit als gevolg van de aanpassing van de presentatie van ‘Investeringssubsidies’, die vanaf  januari  rechtstreeks in mindering gebracht worden
op de desbetreffende ativa.
- Kortlopende schulden en vorderingen en overlopende activa: Projectvorderingen en Projectschulden zijn met ingang van  als saldobedrag verantwoord onder de kortlopende schulden.



.

Geconsolideerde winst- en verliesrekening

(bedragen x € .)

Realisatie 

Realisatie 

Bedrijfsopbrengsten
Subsidies
[.A] Subsidie Ministerie van Economische Zaken

.

.

[.B] Subsidie Provincies uit Subsidieverordening Natuur en Landschap

.

.

Som Subsidies

.

.

[] Omzet projecten

.

.

[] Omzet recreatie

.

.

Netto-omzet

[] Omzet ingebruikgeving

.

.

[] Omzet houtverkoop en Biomassa

.

.

[] Omzet overige producten

.

.

Som Netto-omzet

.

.

Overige Bedrijfsopbrengsten
[] Overige opbrengsten
Som der Bedrijfsopbrengsten

.

.

.

.

Bedrijfslasten
[] Kosten van grond en hulpstoffen

.

.

[] Kosten uitbesteed werk en andere externe kosten

.

.

[] Lonen en salarissen

.

.

[] Sociale lasten

.

.

[] Afschrijving (im-)materiële vaste activa

.

.

[] Overige waardeveranderingen van (im) materiële vaste activa

-

-

[] Overige bedrijfskosten
Som der Bedrijfslasten

Bedrijfsresultaat

.

.

.

.

.

.

[] Andere rentebaten en soortgelijke opbrengsten





Financiële baten en lasten





Resultaat uit gewone bedrijfsuitoefening vóór belastingen

.

.

[] Belastingen resultaat uit gewone bedrijfsuitoefening

-

-

[] Aandeel in winst/verlies van ondernemingen waarin wordt deelgenomen
Resultaat na belastingen
Rechtstreekse vermogensmutaties als onderdeel van het groepsvermogen
Totaal Resultaat





.

.





.

.



.

Geconsolideerd kasstroomoverzicht

(bedragen x € .)





Kasstroom uit operationele activiteiten
.

Bedrijfsresultaat

.

Aanpassingen voor:
[] Afschrijvingen (im)materiële vaste activa

.

.

[] Overige waardeveranderingen

-

-

[] Mutatie voorzieningen (vrijval / dotaties)

.

.

Mutatie in werkkapitaal

.

-.

Kasstroom uit bedrijfsoperaties

[] Onttrekkingen aan voorzieningen

.

.

.

.

-.

-.





Betaalde interest

-



Betaalde winstbelasting

-

[] Ontvangen interest

Kasstroom uit operationele activiteiten

-
-.

-.

.

.

[] Kasstroom uit Investeringsactiviteiten
Investeringen in (im)materiële vaste activa
*Verwerving groepsmaatschappijen

-.

-.

-

-

Desinvesteringen in (im)materiële vaste activa

.

.

Mutaties investeringssubsidies

.

Kasstroom uit investeringsactiviteiten


-.

-.

[] Kasstroom uit financieringsactiviteiten
Langlopende vorderingen





Aflossing langlopende schulden

-.

-.

Opname langlopende schulden

.

.

Kasstroom uit financieringsactiviteiten

.

.

Netto kasstroom (mutatie geldmiddelen)

.

.

Liquide middelen einde boekjaar

.

.

Liquide middelen begin boekjaar

.

.

Mutatie liquide middelen

.

.

Liquide middelen



.

Toelichting behorende tot de jaarstukken

Algemeen
Staatsbosbeheer, per  januari  gevestigd te (Gemeente) Amersfoort, bij de Wet verzelfstandiging
Staatsbosbeheer ingesteld als zelfstandig rechtspersoon met wettelijke taken en is daarmee een
publiekrechtelijke organisatie.
De wettelijke taken zijn gericht op beheer en ontwikkeling van het kenmerkende groene erfgoed van
Nederland met het oog op de vele belangrijke waarden die dit voor de samenleving vertegenwoordigt, in het bijzonder natuurwetenschappelijke, bosbouwkundige, landschappelijke, culthistorische,
aardkundige, archeologische, recreatieve en educatieve waarden.
Staatsbosbeheer ontwikkelt zich als maatschappelijke onderneming. Deze ontwikkeling is vastgelegd
in het ‘Convenant Staatsbosbeheer, een maatschappelijke onderneming’ en op  december  in
werking getreden. Op  juni  is het addendum op het Convenant van december  in werking
getreden.
Het Financieel Verslag heeft betrekking op Staatsbosbeheer en zijn groepsmaatschappijen en is, met
inachtneming van de hierna genoemde grondslagen, opgesteld door de directie.
Het Financieel Verslag is, samen met het jaarverslag, in aanwezigheid van de externe accountant op
 maart  besproken met de Raad van Toezicht, waarna het Financieel Verslag door de Raad van
Toezicht in dezelfde vergadering is vastgesteld.

Toegepaste standaarden
Op grond van bepalingen zoals opgenomen in de wet verzelfstandiging Staatsbosbeheer artikel  lid
 is het Financieel Verslag opgesteld op basis van Titel  Boek  van het Burgerlijk Wetboek en de
bepalingen van en krachtens de Wet Normering bezoldiging Topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT).
Het Financieel Verslag wordt gepresenteerd in euro’s, de functionele valuta van de onderneming. In de
hierna volgende toelichting wordt alle financiële informatie in euro’s afgerond op het dichtstbijzijnde
duizendtal. Indien van toepassing wordt bij bedragen, uitgedrukt in miljoenen euro’s, de vermelding
‘mln.’ toegevoegd.

Continuiteitsveronderstelling
De jaarrekening is opgesteld uitgaande van de Continuiteitsveronderstelling.

Grondslagen voor de waardering van activa en passiva en de resultaatbepaling
Algemeen
Voor zover niet anders vermeld zijn de posten gewaardeerd tegen de nominale waarde. De grondslag
voor de waardering van activa en passiva is de kostprijs, zijnde de verkrijgings- of de vervaardigingsprijs, of de lagere marktwaarde, indien van toepassing.
Een actief wordt in de balans opgenomen wanneer het waarschijnlijk is dat de toekomstige economische voordelen naar de groep Staatsbosbeheer zullen toevloeien en de waarde daarvan betrouwbaar
kan worden vastgesteld. Een verplichting wordt in de balans opgenomen wanneer het waarschijnlijk is
dat de afwikkeling daarvan gepaard zal gaan met een uitstroom van middelen die economische voordelen in zich bergen en de omvang van het bedrag daarvan betrouwbaar kan worden vastgesteld.
Baten worden in de winst-en-verliesrekening opgenomen wanneer een vermeerdering van het economisch potentieel, samenhangend met een vermeerdering van een actief of een vermindering van een
verplichting, heeft plaatsgevonden, waarvan de omvang betrouwbaar kan worden vastgesteld. Lasten
worden verwerkt wanneer een vermindering van het economisch potentieel, samenhangend met een
vermindering van een actief of een vermeerdering van een verplichting, heeft plaatsgevonden,



waarvan de omvang betrouwbaar kan worden vastgesteld.
Indien een transactie ertoe leidt dat nagenoeg alle of alle toekomstige economische voordelen en alle
of nagenoeg alle risico’s met betrekking tot een actief of verplichting aan een derde zijn overgedragen, wordt het actief of de verplichting niet langer in de balans opgenomen. Verder worden activa
en verplichtingen niet meer in de balans opgenomen vanaf het tijdstip waarop niet meer wordt voldaan aan de voorwaarden van waarschijnlijkheid van de toekomstige economische voordelen en/of
betrouwbaarheid van de bepaling van de waarde.
De opbrengsten en kosten worden toegerekend aan de periode waarop zij betrekking hebben.
Opbrengsten worden verantwoord indien alle belangrijke risico’s met betrekking tot de handelsgoederen zijn overgedragen aan de koper.

Gebruik van schattingen
De opstelling van de jaarrekening vereist dat de directie een oordeel vormt en schattingen en veronderstellingen maakt die van invloed zijn op de toepassing van grondslagen en de gerapporteerde
waarde van activa en verplichtingen, en van baten en lasten. De schattingen en onderliggende veronderstellingen worden voortdurend beoordeeld. Herzieningen van schattingen worden opgenomen in
de periode waarin de schatting wordt herzien en in toekomstige perioden waarvoor de herziening
gevolgen heeft. Waardering van vaste activa, voorzieningen, afkoopsommen en juridische zaken
vormen de belangrijkste bron van schattingsonzekerheden in het Financieel Verslag.

Grondslagen voor consolidatie
De geconsolideerde jaarrekening omvat de financiële gegevens van Staatsbosbeheer en haar groepsmaatschappijen en andere rechtspersonen waarop overheersende zeggenschap kan worden uitgeoefend. Groepsmaatschappijen zijn deelnemingen waarin de onderneming een meerderheidsbelang
heeft, of waarin op een andere wijze een beleidsbepalende invloed kan worden uitgeoefend.

Eliminatie van onderlinge transacties
Saldi en transacties, baten en lasten binnen de groep Staatsbosbeheer worden volledig geëlimineerd
bij het opstellen van het geconsolideerde financieel verslag.

Consolidatiekring
Tot de consolidatiekring behoren Staatsbosbeheer en de % deelnemingen Staatsbosbeheer Projecten BV en Energiehout BV. Staatsbosbeheer Projecten BV fungeert als houdstermaatschappij van
Energiehout BV. Daarnaast heeft Projecten BV een belang van  % in Buitenleven Vakanties BV. Deze
BV is in november  opgericht en heeft als voornaamste doel het optreden als intermediair bij de
verhuur en huur van karakteristieke vakantiewoningen op bijzondere locaties met de nadruk op
natuurbeleving en/of cultuurhistorie. Naast Staatsbosbeheer nemen ook Natuurmonumenten en
DeLandschappen, beide voor % deel in de vennootschap. Dit belang wordt behandeld als een
deelneming in de jaarrekening van Staatsbosbeheer Projecten BV.
Energiehout BV neemt voor % deel in Bio Enerco BV. Dit belang wordt behandeld als deelneming.

Immateriële vaste activa
Uitgaven aan software worden alleen geactiveerd indien deze gedurende de ontwikkeling betrouwbaar zijn vast te stellen. Ontwikkelingskosten worden gewaardeerd tegen vervaardigingsprijs, verminderd met cumulatieve afschrijvingen en bijzondere waardeverminderingen. De vervaardigingsprijs
omvat door derden in rekening gebrachte bedragen.
De afschrijving vindt plaats volgens de lineaire methode vanaf het moment van ingebruikname.
Balansregel

Afschrijvingstermijn

Standaardapplicatiesoftware

 jaar

Maatwerkapplicatiesoftware

 jaar

Renovatie maatwerkapplicatiesoftware

 jaar



Materiële vaste activa
De materiële vaste activa in eigendom worden gewaardeerd tegen verkrijgings- of vervaardigingsprijs,
verminderd met de gecumuleerde afschrijving en bijzondere waardeverminderingen. Uitgaven met
betrekking tot materiële vaste activa na initiële investering, zoals onderhoud, worden slechts geactiveerd indien zij de gebruiksduur van het object verlengen.
Boekwinsten en –verliezen van (bedrijfsondersteunende) materiële vaste activa worden opgenomen in
het bedrijfsresultaat. De restwaarde en economische levensduur van de materiële vaste activa worden
jaarlijks beoordeeld en zo nodig aangepast.
De verwachte economische levensduur en daarmee de gehanteerde afschrijvingstermijnen zijn naar
soort materieel vast actief weergegeven in onderstaande tabel.
Balansregel
Gronden en doelstellingsgerichte gebouwen
Bedrijfsondersteunende gebouwen
Overige gebouwen
Renovaties

Afschrijvingstermijn
n.v.t.
, ,  of  jaar
,  of  jaar
 –  jaar

Machines, auto’s en installaties

, , ,  of  jaar

Andere vaste bedrijfsmiddelen

, ,  of  jaar

Gronden en doelstellingsgerichte gebouwen
De post gronden, voor zover niet bedrijfsondersteunend, en alle doelstellingsgerichte gebouwen
worden gewaardeerd tegen de verkrijgingsprijs, zijnde nihil.
De bij de verzelfstandiging verkregen gronden en doelstellingsgerichte gebouwen zijn door het Rijk
ingebracht tegen een waarde nihil en blijven gewaardeerd op de Staatsbalans. Staatsbosbeheer is juridisch eigenaar van de gronden en doelstellingsgerichte gebouwen. In het kader van de verzelfstandiging van Staatsbosbeheer is overeengekomen dat het economisch risico van
waardevermindering/-vermeerdering, dan wel teniet gaan van deze gronden en gebouwen blijft
liggen bij het ministerie van EZ.
Vanaf  januari  is voor Economische Zaken en Staatsbosbeheer de ‘Overeenkomst aanwending
verkoopopbrengsten doelstellingsgerichte objecten (grond en gebouwen) Staatsbosbeheer’ van toepassing. In de overeenkomst wordt geregeld dat de verkoopopbrengsten van gronden en doelstellingsgerichte gebouwen onder door EZ gestelde randvoorwaarden door Staatsbosbeheer worden
gebruikt voor compenserende grondaankopen en kwaliteitsverbetering van beheerde objecten.
Tot herbesteding plaatsvindt, staan de gerealiseerde verkoopopbrengsten op rekeningen bij het Nationaal Groenfonds; de middelen zijn derhalve niet vrij besteedbaar. Tegenover deze middelen zijn op de
balans nog te besteden bedragen opgenomen, welke in mindering worden gebracht op de verkrijgingsprijs van vervangende aankopen. Indien vervangende aankopen afwijken van de gerealiseerde
opbrengsten bij verkoop, wordt het verschil gemuteerd op de hiervoor genoemde nog te besteden
bedragen. Aan- en verkopen zijn derhalve in alle gevallen balansmutaties en hebben geen invloed op
het resultaat en geen invloed op het eigen vermogen.

Bedrijfsondersteunende gronden en gebouwen
De waardering van de bedrijfsondersteunende gebouwen heeft, in afwijking van de algemeen geldende grondslag, in de openingsbalans van  januari  plaatsgevonden tegen de herbouwwaarde,
zijnde de veronderstelde kostprijs, omdat de historische aanschafwaarde niet in alle gevallen bekend
was. Nadien zijn investeringen gewaardeerd tegen de verkrijgingsprijs. Gebouwen die om niet zijn verkregen worden gewaardeerd tegen herbouwwaarde, zijnde de veronderstelde kostprijs, rekening houdend met de resterende economische levensduur. Onder de passiva wordt dan een gelijk bedrag aan
investeringssubsidie opgenomen, welke vrijvalt gedurende de resterende levensduur, zoals vermeld
onder investeringssubsidies



Vaste bedrijfsmiddelen in uitvoering
Dit betreft overwegend bedrijfsgebouwen in aanbouw en omvangrijke renovaties. Waardering vindt
plaats tegen historische aanschafprijs.

Bijzondere waardeverminderingen
Voor materiële en immateriële vaste activa wordt op iedere balansdatum beoordeeld of er aanwijzingen zijn dat deze activa onderhevig zijn aan bijzondere waardeverminderingen. Als dergelijke indicaties aanwezig zijn, wordt de realiseerbare waarde van het actief geschat. De realiseerbare waarde is
de hoogste van de bedrijfswaarde en de opbrengstwaarde. Als het niet mogelijk is de realiseerbare
waarde te bepalen voor een individueel actief, wordt de realiseerbare waarde bepaald van de kasstroom genererende eenheid waartoe het actief behoort.
Wanneer de boekwaarde van een actief (of een kasstroom genererende eenheid) hoger is dan de realiseerbare waarde, wordt een bijzonder waardeverminderingsverlies verantwoord voor het verschil
tussen de boekwaarde en de realiseerbare waarde. Indien sprake is van een bijzonder waardeverminderingsverlies van een kasstroom genererende eenheid, wordt het verlies toegerekend aan de activa
van de eenheid naar rato van hun boekwaarden.
Verder wordt op iedere balansdatum beoordeeld of er enige indicatie is dat een in eerdere jaren verantwoord bijzonder waardeverminderingsverlies is verminderd. Als een dergelijke indicatie aanwezig
is, wordt de realiseerbare waarde van het betreffende actief (of kasstroom genererende eenheid)
geschat.
Terugneming van een eerder verantwoord bijzonder waardeverminderingsverlies vindt alleen plaats
als sprake is van een wijziging van de gehanteerde schattingen bij het bepalen van de realiseerbare
waarde sinds de verantwoording van het laatste bijzonder waardeverminderingsverlies. In dat geval
wordt de boekwaarde van het actief (of kasstroom genererende eenheid) opgehoogd tot de geschatte
realiseerbare waarde, maar niet hoger dan de boekwaarde die bepaald zou zijn (na afschrijvingen) als
in voorgaande jaren geen bijzonder waardeverminderingsverlies voor het actief (of kasstroom genererende eenheid) zou zijn verantwoord.
In afwijking van datgene wat hiervoor is gesteld, wordt op iedere balansdatum de realiseerbare
waarde bepaald voor immateriële vaste activa die nog niet in gebruik zijn genomen (ongeacht of
sprake is van aanwijzingen voor een bijzondere waardevermindering).

Financiële instrumenten
Algemeen
Staatsbosbeheer maakt in de normale bedrijfsuitoefening gebruik van uiteenlopende financiële instrumenten die de onderneming blootstellen aan markt- en/of kredietrisico’s.
De financiële instrumenten in de balans van Staatsbosbeheer betreffen vooral financiële vaste activa,
handels- en overige vorderingen, geldmiddelen, langlopende schulden, handelsschulden en overige te
betalen posten. De financiële instrumenten worden bij de eerste opname verwerkt tegen de reële
waarde, waarbij direct toerekenbare transactiekosten worden meegenomen. Na de eerste opname
worden niet-afgeleide financiële instrumenten gewaardeerd tegen geamortiseerde kostprijs, op basis
van de effectieverentemethode, verminderd met bijzondere waardeverminderingsverliezen. Staatsbosbeheer maakt geen gebruik van afgeleide instrumenten.

Financiële vaste activa
Deelnemingen waarin invloed van betekenis op het zakelijke en financiële beleid kan worden uitgeoefend, worden gewaardeerd volgens de vermogensmutatiemethode op basis van de nettovermogenswaarde. Deelnemingen waarin Staatsbosbeer (en/of haar geconsolideerde deelnemingen) de
zeggenschap gezamenlijk met andere deelnemers uitoefent (joint ventures), worden gewaardeerd volgens dezelfde methode.
Bij de bepaling van de nettovermogenswaarde worden de waarderingsgrondslagen van Staatsbosbe-



heer gehanteerd. Resultaten op transacties waarbij overdracht van activa en passiva tussen Staatsbosbeheer en haar deelnemingen en tussen deelnemingen onderling heeft plaatsgevonden, worden
geëlimineerd voor zover deze als niet gerealiseerd kunnen worden beschouwd.
Deelnemingen met een negatieve nettovermogenswaarde worden op nihil gewaardeerd. Wanneer
Staatsbosbeheer echter geheel of ten dele garant staat voor de schulden van een deelneming, dan wel
de feitelijke verplichting heeft de deelneming (voor haar aandeel) in staat te stellen tot betaling van
haar schulden, wordt een voorziening gevormd ter grootte van de verwachte betalingen door Staatsbosbeheer ten behoeve van de deelneming. De voorziening wordt primair ten laste van de vorderingen op de deelneming gevormd en voor het overige gepresenteerd onder de voorzieningen.
Deelnemingen waarin geen invloed van betekenis wordt uitgeoefend, worden gewaardeerd tegen verkrijgingsprijs of lagere realiseerbare waarde. Indien sprake is van een stellig voornemen tot afstoting
vindt waardering plaats tegen de eventuele lagere verwachte verkoopwaarde.
De leningen aan niet-geconsolideerde deelnemingen worden opgenomen tegen geamortiseerde kostprijs op basis van de effectieverentemethode, verminderd met bijzondere waardeverminderingsverliezen.
De grondslagen voor de overige financiële vaste activa zijn opgenomen onder het hoofd Financiële
instrumenten.
Dividenden worden verantwoord in de periode waarin zij betaalbaar worden gesteld. Rentebaten
worden verantwoord in de periode waartoe zij behoren, rekening houdend met de effectieve rentevoet van de desbetreffende actiefpost. Eventuele winsten of verliezen worden verantwoord onder
financiële baten en lasten.

Voorraden
Voorraden geblest hout worden gewaardeerd tegen de daaraan direct toerekenbare kosten van het
blessen en meten, zoals loonkosten en toerekenbare materiaalkosten.
Handelsvoorraden en gereed product betreffen voornamelijk houtige biomassa, hout en winkelvoorraden. Deze worden gewaardeerd tegen verkrijgingsprijs. De verkrijgingsprijs omvat de inkoopprijs en
bijkomende kosten, zoals transportkosten en andere kosten die direct kunnen worden toegerekend
aan de verwerving van voorraden. In houtvoorraden zijn de kosten van het blessen begrepen alsmede
overige direct toerekenbare kosten. Handelskortingen, rabatten en soortgelijke (te) ontvangen vergoedingen met betrekking tot de inkoop worden in mindering gebracht op de verkrijgingsprijs.
Bij de waardering van de voorraden wordt rekening gehouden met de eventueel op balansdatum
opgetreden waardeverminderingen.

Vorderingen
Handelsdebiteuren
Dit betreffen vorderingen uit hoofde van onder andere de verkoop van (terrein)producten en ingebruikgevingen die per balansdatum zijn gefactureerd. Op de uitstaande vorderingen is een voorziening voor oninbaarheid in mindering gebracht.

Projectvorderingen-/schulden
Tot en met boekjaar  vond de presentatie plaats op basis van saldobepaling per project. Projecten
waarbij de reeds gemaakte kosten hoger waren dan reeds gefactureerde bedragen en/of ontvangen
voorschotten werden voor het saldo als projectvordering verantwoord. Indien de gemaakte kosten
lager waren dan de reeds gefactureerde bedragen werd het saldo als projectschuld verantwoord.
In de jaarrekening  worden projectvordering en -schulden over alle projecten gesaldeerd en als
één post in de balans gepresenteerd, en is daarmee in overeenstemming met RJ .:
Voor de resultaatverantwoording van projecten wordt verwezen naar de paragraaf ‘De verwerking van
opbrengsten’ inzake de verantwoording over projectkosten en -opbrengsten.



Voorzieningen
Voorzieningen worden gewaardeerd tegen hetzij de nominale waarde van de uitgaven die naar verwachting noodzakelijk zijn om de verplichtingen en verliezen af te wikkelen, hetzij de contante waarde
van die uitgaven indien de tijdswaarde van geld materieel is.
Een voorziening wordt in de balans opgenomen, wanneer er sprake is van:
- een in rechte afdwingbare of feitelijke verplichting die het gevolg is van een gebeurtenis in het verleden; en
- waarvan een betrouwbare schatting kan worden gemaakt; en
- het waarschijnlijk is dat voor afwikkeling van die verplichting een uitstroom van middelen nodig is.
Onder de voorziening Sociaal Flankerend Beleid zijn opgenomen:
- de salariskosten (incl. de pensioen- en overige sociale premies voor rekening van de werkgever)
tegen het huidige salaris voor de volledige duur van toegezegde en reeds ingegane buitengewoon
verlofafspraken
- toegezegde stimuleringspremies bij vertrek uit de organisatie na ontslag op eigen verzoek tegen
huidig salaris.
De voorziening voor jubilarissen bestaat uit de kosten voor alle personeelsleden die in aanmerking
komen voor een ambtsjubileumuitkering. Uitkering vindt plaats bij het bereiken van een dienstverband van , jaar,  jaar en  jaar volgens de arbeidsvoorwaarden van de Rijksoverheid. De
opbouw vindt plaats naar rato van het aantal dienstjaren tegen het huidige salaris en rekening houdend met een op historische data gebaseerde blijfkans van % tot %, de aanname van % voor toekomstige salarisontwikkeling en verdisconteerd tegen % naar contante waarde.
Verplichtingen voor WW-aanspraken bestaan uit de kosten voor ingegane uitkeringen bij wachtgeld
en werkloosheid. De hoogte van de voorziening wordt bepaald op basis van het huidige kostenniveau
van die uitkeringen en tegen de maximale uitkeringsduur.

Verplichtingen in het kader van milieuwetgeving
Uit analyse van wet- en regelgeving, besluit wijziging Asbestverwijderingsbesluit , blijkt dat
Staatsbosbeheer een in rechte afdwingbaar verplichting heeft. De verplichting. (voortvloeiend uit een
overeenkomst, dan wel wet- en regelgeving) bestaat uit de sanering van asbest in haar panden. Staatsbosbeheer heeft hiervoor een voorziening gevormd. In  is in de provincie Flevoland, door een
gespecialiseerd bureau, een inventarisatie uitgevoerd van de asbest verdachte panden.Op basis van de
inventarisatierapportages en begrotingen is een schatting gemaakt van de te verwachten kosten voor
de sanering van de aanwezige asbest.
Bij de Overige Voorzieningen is de vermoedelijke uitgaande kasstroom opgenomen, die nodig is om
herstelwerkzaamheden uit te voeren in de houtopstanden in de provincie Flevoland. De kosten zijn
bepaald op basis van uit te voeren maatregelen en aankoopkosten van plantsoen en overig materiaal.

Nederlandse pensioenregelingen
Staatsbosbeheer neemt (verplicht) deel aan de pensioenregeling bij het ABP.
Uitgangspunt is dat de in de verslagperiode te verwerken pensioenlast gelijk is aan de over die
periode aan het pensioenfonds verschuldigde pensioenpremies. Voor zover de verschuldigde premies
op balansdatum nog niet zijn voldaan, wordt hiervoor een verplichting opgenomen. Als de op balansdatum reeds betaalde premies de verschuldigde premies overtreffen, wordt een overlopende actiefpost opgenomen voor zover sprake zal zijn van terugbetaling door het fonds of van verrekening met in
de toekomst verschuldigde premies.
De dekkingsgraad van ABP per  december  bedroeg , % (nieuwe methode cf. Wet Financieel
Toetsingskader Pensioenfondsen). Conform de regels voor pensioenfondsen streeft het ABP naar een
beleidsdekkingsgraag van % in . Het ABP bepaalt op basis van beleggingsresultaten en dek-



kingsgraad in hoeverre aanpassing van de pensioenpremies noodzakelijk is, danwel of de pensioenen
geïndexeerd worden. In het geval van een tekort bij het bedrijfstakpensioenfonds heeft Staatsbosbeheer geen verplichting tot voldoen van aanvullende bijdragen anders dan hogere toekomstige premies.
De pensioenopbouw van de medewerkers van Staatsbosbeheer geschiedt volgens het middelloonstelsel. Tot  januari  was dit nog op basis van het eindloonstelsel.

De verwerking van opbrengsten
Een nadere uitwerking van de grondslagen voor resultaatbepaling terzake van de verwerking van
opbrengsten zoals opgenomen onder de paragraaf Algemeen, is als volgt.
Bij Staatsbosbeheer onderkennen we meerdere opbrengstensoorten. Subsidies van Rijk en Provincies
worden beschouwd als lumpsumfinanciering voor de uitvoering van de wettelijke taak en van de
kosten van algemene sturing. Zij worden in het jaar van toekenning, dat normaliter gelijk is aan het
jaar waarop de subsidies betrekking hebben, volledig, als subsidieopbrengst verwerkt in de winst en
verliesrekening.
In juli  is door de provincies de indexeringswijze vastgesteld. Deze houdt in dat op de verleende
beschikkingen vanaf  januari  een opslag voor gestegen kosten wordt toegekend. Deze opslag
is berekend op grond van de gemiddelde CPI over de voorgaande zes jaren (tot ) en komt neer op
, % per jaar. Deze wijkt in belangrijke mate af van de werkelijke CPI-cijfers van  en  en
daarom heeft Staatsbosbeheer ervoor gekozen om in haar winst- en verliesrekening  de werkelijke CPI te verwerken. Daarmee wordt voorkomen dat de baten niet matchen met de gemaakte
kosten.
Verantwoording van projectkosten en –opbrengsten vindt plaats op het moment van technische oplevering van projecten. Verwachte verliezen op lopende projecten worden onmiddellijk als last in de
winst- en verliesrekening verwerkt.
Opbrengsten uit recreatie bestaan onder meer uit omzet voor verblijfsrecreatie, excursies en verkopen
van artikelen. De opbrengst in verband met verblijfsrecreatie (verhuur van vakantiewoningen en kampeerplaatsen) wordt verwerkt in de periode waarin de recreant het verblijf of de overnachting heeft
genoten en voor excursieopbrengsten geldt de periode waarin de excursie plaatsvindt. Bij verkoop van
artikelen wordt de opbrengst verwerkt op het moment dat de koper de eigendom verkrijgt door betaling of schulderkenning aan Staatsbosbeheer.
Omzet ingebruikgeving vloeit voort uit de contractuele uitgifte van eigendommen van Staatsbosbeheer aan derden in (erf-)pacht, verhuur etc. Deze derden (erf-/pachters, huurders e.d.) verwerven
daarmee het gebruiksrecht en zij betalen daarvoor de contractueel bepaalde periodieke, veelal jaarlijkse, vergoeding. De opbrengsten worden verwerkt in de winst en verliesrekening in de periode
waarin contractanten het gebruiksrecht genieten.

Investeringssubsidies
Tot en met jaarrekening  werden ontvangen investeringssubsidies als vooruitontvangen bedrag
opgenomen onder de passiva (Langlopende Schulden). Voor de jaarrekening  is besloten de subsidies in mindering te brengen op de aanschaffingskosten en/of resterende boekwaarde van het desbetreffende activum.

Belastingen
Belastingen omvatten de over de verslagperiode verschuldigde en verrekenbare winst¬belastingen en
latente belastingen. De belastingen worden in de winst-en-verliesrekening opgenomen, behalve voor
zover deze betrekking hebben op posten die rechtstreeks in het eigen vermogen worden opgenomen,
in welk geval de belasting in het eigen vermogen wordt verwerkt.
De over het boekjaar verschuldigde en verrekenbare belasting is de naar verwachting te betalen belas-



ting over de belastbare winst over het boekjaar, berekend aan de hand van belastingtarieven die zijn
vastgesteld op verslagdatum, dan wel waartoe materieel al op verslagdatum is besloten, en eventuele
correcties op de over voorgaande jaren verschuldigde belasting.
Indien de boekwaardes van activa en verplichtingen ten behoeve van de financiële verslaggeving
afwijken van hun fiscale boekwaardes, is sprake van tijdelijke verschillen.
Voor belastbare tijdelijke verschillen wordt een voorziening latente belastingverplichtingen getroffen.
Voor verrekenbare tijdelijke verschillen, beschikbare voorwaartse verliescompensatie en nog niet
gebruikte fiscale verrekeningsmogelijkheden wordt een latente belastingvordering opgenomen, maar
uitsluitend voor zover het waarschijnlijk is dat er in de toekomst fiscale winsten beschikbaar zullen
zijn voor verrekening respectievelijk compensatie. Latente belastingvorderingen worden per iedere
verslagdatum herzien en verlaagd voor zover het niet langer waarschijnlijk is dat het daarmee samenhangende belastingvoordeel zal worden gerealiseerd.
Latente belastingvorderingen en -verplichtingen worden gewaardeerd tegen nominale waarde.

Resultaat deelnemingen
Het aandeel in het resultaat van ondernemingen waarin wordt deelgenomen omvat het aandeel van
de groep in de resultaten van deze deelnemingen. Resultaten op transacties, waarbij overdracht van
activa en passiva tussen de groep en de niet-geconsolideerde deelnemingen en tussen niet-geconsolideerde deelnemingen onderling heeft plaatsgevonden, zijn niet verwerkt voor zover deze als niet
gerealiseerd kunnen worden beschouwd.

Grondslagen voor het opstellen van het kasstroomoverzicht
Het kasstroomoverzicht wordt opgesteld op basis van de indirecte methode.

Bepaling reële waarde
De reële waarde van een financieel instrument is het bedrag waarvoor een actief kan worden verhandeld of een passief kan worden afgewikkeld tussen ter zake goed geïnformeerde partijen, die tot een
transactie bereid en van elkaar onafhankelijk zijn.
De reële waarde van niet-beursgenoteerde financiële instrumenten wordt bepaald door de verwachte
kasstromen contant te maken tegen een disconteringsvoet die gelijk is aan de geldende risicovrije
marktrente voor de resterende looptijd vermeerderd met krediet- en liquiditeitsopslagen.



.

Toelichting op de geconsolideerde balans

Activa
[] Immateriële vaste activa
Het verloop van de immateriële vaste activa is als volgt weer te geven:
Verloopoverzicht
(bedragen x € .)

Software

Software in
ontwikkeling

Totaal

Stand  december 
Aanschafwaarde

.

.

.

Cumulatieve afschrijving

-.



-.

Boekwaarde

.

.

.

Investeringen



.

.

Afschrijvingen

-.



-.

Overboeking binnen rubrieken

.

-.



Desinvesteringen







Cumulatieve afschrijving desinvestering







.

-



Aanschafwaarde

.



.

Cumulatieve afschrijving

-.



-.

Boekwaarde

.



.

Mutaties 

Totaal mutaties

Stand  december 

Toelichting algemeen
Vanaf  januari  gelden gewijzigde afspraken met de Belastingdienst over de verwerking van
betaalde BTW in de aangifte. Als gevolg hiervan is in de administratie de verwerking van niet verrekenbare BTW aangepast en wordt ten aanzien van investeringen de betaalde BTW aan het activum toegerekend. In  werd €  BTW geactiveerd op het totaal van de investeringen in .

Software
In  zijn de volgende softwareapplicaties in gebruik genomen (en overgeboekt van ‘Software in
ontwikkeling’) :
- CMSi, module Vastgoed
€ .
- SP 
€

- Vernieuwde website
€

- VMWare upgrade
€

- Overige
€

- Totaal
€ .

Software in ontwikkeling
Een aantal applicaties is per balansdatum nog in ontwikkeling. De uitgaven worden geactiveerd tegen
historische kostprijs. De voornaamste posten zijn:
- CMSi
€

- Upgrade WIN SQL
€

- Camp Office
€

- Overige
€

- Totaal
€




[] Materiële vaste activa
Het verloop van de materiële vaste activa is in onderstaand verloopoverzicht weergegeven:
Verloopoverzicht
(bedragen x € .)

Gronden en
doelstellingsgerichte
gebouwen

Bedrijfsonderst.
gronden/
gebouwen

Machines,
auto’s en
installaties

Andere
vaste
bedrijfsmiddelen

Vaste
bedrijfsmidd. in uitvoering

Niet aan
bedrijfsuitoefening
dienstbaar

Totaal

Stand  december 
Aanschafwaarde

pm

.

.

.





.

Cumulatieve afschrijving

pm

-.

-.

-.





-.

Boekwaarde

pm

.

.

.





.

-

.

.





-

.

Afschrijvingen

-

-.

-.

-

-

-

-.

Overb. binnen rubrieken

-







-

-

-

Desinvesteringen

-

-.

-.

-.

-

-

-.

Cum. afschrijvingen desinv.

-

.

.





-

.

Totaal mutaties

-



-

-



-

-

pm

.

.

.





.

Cumulatieve afschrijving

pm

-.

-.

-.





-.

Boekwaarde excl. subsidie

pm

.

.

.





.

Investeringssubsidies

pm

-.

-

-

-

-

-.

Boekwaarde

pm

.

.

.





.

Mutaties 
Investeringen

Stand  december 
Aanschafwaarde

Voor vergelijkingsdoeleinden zijn in de balans voor het aspect ‘Investeringssubsidies’ de vergelijkende cijfers  aangepast . Deze
aanpassing is niet in het bovenstaande verloopoverzicht verwerkt.

Toelichting algemeen
Vanaf  januari  gelden gewijzigde afspraken met de Belastingdienst over de verwerking van
betaalde BTW in de aangifte. Als gevolg hiervan is in de administratie de verwerking van niet verrekenbare BTW aangepast en wordt ten aanzien van investeringen de betaalde BTW aan het activum toegerekend. In  werd €  BTW geactiveerd, verdeeld over de diverse categorieen.
Voorts zijn met ingang van  de investeringssubsidies niet langer onder de ‘Langlopende schulden’
gepresenteerd, maar worden direct in mindering gebracht op de activa. Investeringssubsidies hebben
een kostprijsverlagende werking. Bij de verwerking (t/m ) bestond, om een beeld te krijgen van in
activa geïnvesteerde bedragen, het belang de onder langlopende schulden opgenomen bedragen te
matchen met de betreffende activa. In de gekozen wijziging, waarbij de investeringssubsidies direct in
mindering gebracht worden op de betreffende activa, is dat niet meer nodig. Dit leidt tot een verbetering van het inzicht in de in activa geïnvesteerde bedragen.
Bedrijfsondersteunende gronden en gebouwen
De belangrijkste investeringen in nieuwe bedrijfsondersteunende gebouwen, die in  in gebruik
zijn genomen:
- Toiletgebouwen op de kampeerterreinen Borger, Lange Paal en West Terschelling
€ 
- BuitenCentrum Almeerderhout (met investeringssubsidie, exclusief inrichting)
€ .
- Verbouwing Meinweg en opslagloods
€ 
- Woningen Vlieland en Appelscha
€ 
Bij de Machines, auto’s en installaties is In  verouderd materieel vervangen en is €  geïnvesteerd in nieuwe tractoren. De belangrijkste Vaste Bedrijfsmiddelen in Uitvoering zijn Kantoor Slochteren ( € ) en renovatie Hoog Buurlo ( € ).



[] Financiële vaste activa
Vestigingsplaats

Percentage

Buitenleven Vakanties BV

Deventer



Bio Enerco BV

Drachten



Naam

Gegevens Deelnemingen
Staatsbosbeheer neemt ultimo  onmiddellijk dan wel middellijk deel in de volgende vennootschappen:
De activiteiten van deze vennootschappen zijn nauw verbonden met de activiteiten van Staatsbosbeheer. Buitenleven Vakanties BV treedt op als intermediair bij de verhuur en huur van karakteristieke vakantiewoningen op bijzondere locaties met de nadruk op natuurbeleving en/of cultuurhistorie.
BuitenLeven Vakanties BV is opgericht begin november  en is een % deelneming van Staatsbosbeheer Projecten BV.
Bio Enerco BV heeft als doel het op rendabele wijze in- en verkopen van biomassa. Bio Enerco BV is
een %-deelneming van Energiehout BV.
Het verloop van de Deelnemingen in groepsmaatschappijen is als volgt
Specificatie (bedragen x € .)

--

--

Balans per  januari





Dividenduitkering (incl. nagekomen correcties ()



-

Aandeel in resultaat





Balans per  december





Realisatie 

Realisatie 





Bio Enerco BV





Resultaat





--

--

Resultaatontwikkeling (bedragen x € .)
Buitenleven Vakanties BV

[] Voorraden
Specificatie (bedragen x € .)
Voorraad geblest hout
Handelsvoorraden
Overige voorraden
Totaal



.

.

.





.

.

De voorraad geblest hout betreft de activering van de bles- en meetkosten (tegen kostprijs) van het
hout uit de eigen terreinen, dat per jaareinde beschikbaar was voor oogst en verkoop.
De handelsvoorraden bestaan uit de volgende typen voorraad:
- Chips
€ 
- Rondhout (sortiment + langhout)
€ .
- Bezaagd hout
€ 
- Winkelvoorraden buitencentra
€ 



[] Vorderingen en overlopende activa
--

--

Handelsdebiteuren

Specificatie (bedragen x € .)

.

.

Belastingen (btw)





Overige vorderingen en overlopende activa

.

.

Totaal

.

.

--

--

.

.

Handelsdebiteuren
Specificatie (bedragen x € .)
Handelsdebiteuren
Voorziening voor oninbaarheid
Totaal

-

-.

.

.

Handelsdebiteuren
In  is in het kader van de Task Force Financiën het beleid op de invordering aangescherpt en is
veel energie gestoken in de inning van de vorderingen op handelsdebiteuren. Daarnaast zijn de mogelijk oninbare vorderingen, waarvoor een voorziening wordt getroffen, grondig geanalyseerd. Dat heeft
geleid tot incassomaatregelen en het alsnog betalen van de factuur door de debiteur, maar anderzijds
ook tot definitieve afboekingen.
Het gevolg hiervan is dat de post Handelsdebiteuren met ca. €  mln. is afgenomen. Echter de toename van de activiteiten van Energiehout BV heeft geleid tot hogere omzet en een toename van het
debiteurensaldo per  december  van € , mln.
Per saldo is de post ‘Handelsdebiteuren’ afgenomen met bijna € , mln.
De looptijd van de vorderingen op handelsdebiteuren is korter dan één jaar.
Overige vorderingen en overlopende activa
Specificatie (bedragen x € .)
Nog te factureren opbrengsten

--

--

.

.

Vorderingen op participanten en maatschappijen waarin wordt deelgenomen





Te ontvangen rente





Te ontvangen bijdragen SNL

.

.

Vooruit ontvangen facturen

.

.

Vooruitbetaalde ruilverkavelingslasten



.

Overige vorderingen en overlopende activa

.

.

Totaal

.

.

In de bovenstaande tabel ontbreken de Projectvorderingen. Tot en met het boekjaar  vond de presentatie plaats op basis van saldobepaling per project. Projecten waarbij de reeds gemaakte kosten
hoger zijn dan reeds gefactureerde bedragen en/of ontvangen voorschotten worden voor het saldo als
projectvordering verantwoord. In de jaarrekening  worden de projectvordering en -schulden over
alle projecten gesaldeerd. Deze saldomethode leidt per  december  tot een projectschuld, die is
verwerkt onder de [] Kortlopende Schulden. Daar is ook een specificatie opgenomen, waarin enerzijds de projecten waarvan de gerealiseerde projectkosten en toegerekende winst de gedeclareerde
termijnen overtreffen, zichtbaar zijn, en anderzijds de projecten waarvan de waarde van de gedeclareerde termijnen en de verwerkte verliezen de gerealiseerde projectkosten en toegerekende winst
overtreffen.



Bij de ‘Overige vorderingen en overlopende activa’ zien we een toename van ruim €  mln. De belangrijkste posten zijn:
- Waterschapslasten: te verwachten restitutie teveel betaalde heffingen:
€ , mln.
€ , mln.
- BRIM subsidies: termijnbetalingen uit de beschikkingen ,  en :
De looptijd van de vorderingen is overwegend korter dan  jaar.

[] Liquide middelen
Specificatie (bedragen x € .)
Kasmiddelen

--

--





RABO Bank betaalrekeningen

.



Nationaal Groenfonds Rekening Fonds A + B Almere-transactie

.

.

Nationaal Groenfonds Rekening Compensatie en Grondbalans

.

.

Nationaal Groenfonds Rekening Additioneel

.

.

Rekening Courant Ministerie van Financiën

.

.

Deposito Ministerie van Financiën

.

.

Totaal

.

.

Het totaal aan liquide middelen is met circa €  mln. toegenomen. Eind  zijn overeenkomsten
gesloten met onder meer Dunea, Tennet en de Gemeente Almere, die tot een extra inkomende geldstroom van ca. €  mln. hebben geleid. Vooralsnog zijn deze geldmiddelen bijgeschreven op de rekening-courant bij het Ministerie van Financiën. Begin  zal voor de Duneatransacties een rekening
geopend worden bij het Nationaal Groenfonds.
Van deze liquiditeiten moet een bedrag van ca. €  mln beschouwd worden als beklemd:
- Samenwerkingsovereenkomsten Almere I, II, en III (zie langlopende schulden)
- Compensatie en Grondbalans
- Bodemsanering
- SNL-kasvoorschotten provincies Groningen en Zuid-Holland

€ , mln.
€ , mln.
€ , mln.
€ , mln.

Voor een nadere specificatie van de geldstromen wordt verwezen naar . Geconsolideerd Kasstroomoverzicht.
Bij het Nationaal Groenfonds worden meerdere bankrekeningen aangehouden. Het saldo op de rekeningen is niet vrij besteedbaar. Deze liquiditeiten zijn ontvangen uit verkoopopbrengsten van doelstellingsgerichte gronden en gebouwen en moeten onder door EZ gestelde randvoorwaarden besteed
worden voor compenserende grondaankopen en kwaliteitsverbetering van beheerde objecten. Deze
financiële verplichtingen zijn nader gespecificeerd bij de ‘Overige schulden en overlopende passiva’ bij
de balanspost [] Kortlopende schulden.
Op een rekening courant bij het Groenfonds zijn de liquiditeiten geboekt in het kader van de Rijksstructuurvisie Amsterdam Almere Markerwaard (RAAM). Per  december bedraagt het saldo € ,
mln. Dit bedrag zal worden besteed aan compenserende aankopen en inrichting, en het toekomstig
beheer van die nieuw ingerichte natuurgebieden in en rondom Almere. (zie ook [] Langlopende
Schulden).
Ministerie van Financiën
De Comptabiliteitswet schrijft voor dat Staatsbosbeheer dient te bankieren bij de Schatkist van het
Ministerie van Financiën. Dit zogenaamde geïntegreerd middelenbeheer houdt in dat de huisbankier
van Staatsbosbeheer het geconsolideerde banksaldo dagelijks op nul stelt ten laste of ten gunste van
een rekening-courant bij het Ministerie van Financiën. Deze rekening-courantverhouding is gegeven
het karakter ervan gepresenteerd onder de liquide middelen.



Een aanmerkelijk deel van het tegoed wordt aangehouden in de vorm van deposito’s. De samenstelling van de deposito’s (per  december  €  mln.), waarvan de looptijd en dus ook de beschikbaarheid varieert, is gebaseerd op een liquiditeitsbegroting. Het gerealiseerde effectieve
rentepercentage bedraagt circa , % (: , %).
Staatsbosbeheer beschikt over een kredietfaciliteit bij de Rabobank van €  mln. Voor deze totale kredietlijn bestaat een door de Staat gegarandeerde intraday-limiet. Staatsbosbeheer maakt beperkt
gebruik van deze faciliteit in het kader van Schatkistbankieren. Hieraan zijn geen kosten verbonden

Passiva
[] Beginvermogen
Het beginvermogen bestaat uit het saldo van de bezittingen en schulden dat bij de verzelfstandiging
van Staatsbosbeheer per  januari  om niet door het Ministerie van Economische Zaken is overgedragen aan Staatsbosbeheer.
[] Reserves
In de toelichting op de enkelvoudige balans en winst- en verliesrekening (paragraaf .) is het verloop van het eigen vermogen weergegeven, alsmede het verloop van de categorieën van reserves.

[] Resultaat boekjaar
Het resultaat over het boekjaar  bedraagt € . positief (: € . positief).

[] Voorzieningen
Voor een beschrijving van de grondslagen voor de bepaling van de voorzieningen wordt verwezen
naar hoofdstuk . Toelichting behorende tot de jaarstukken.
Het verloop van de voorzieningen in :
Verloopoverzicht
(bedragen x € .)

Stand per
--

Vrijval

Onttrekking

Oprenting

Dotatie 

.

-





-.











.





-





.

WW aanspraken
Arbeidsongeschiktheid



-

-









-

-







Milieu













Sloopkosten













Sociaal Flankerend Beleid
FPU+ aanspraken
Jubilarissen

Stand per
--


Herplantplicht Flevoland

.



-



.

.

Totaal

.

-

-.



.

.

Van het totaalbedrag voorzieningen per  december  kent ca. € , mln. een looptijd <  jaar.
De voorzieningen per balansdatum bestaan uit de volgende posten:
Sociaal Flankerend Beleid
Staatsbosbeheer, Ondernemingsraad en de vakcentrales hebben in een convenant aanvullende en
nieuwe afspraken gemaakt over het Sociaal Flankerend Beleid (SFB). Dit komt overeen met het binnen
de Rijksoverheid algemeen geldende Sociaal Beleid Rijk. Centraal in dit SFB staat dat medewerkers Van
Werk Naar Werk (afgekort VWNW) geholpen worden. Verder zijn de instrumenten, waarmee werknemers gestimuleerd kunnen worden om de organisatie op vrijwillige basis te verlaten, verruimd ten
opzichte van het bestaande convenant.
In deze voorziening is de vermoedelijke uitstroom van middelen opgenomen die naar beste schatting
noodzakelijk is om de aangegane verplichtingen te kunnen voldoen.



Gedurende het verslagjaar  was de uitstroom van middelen voor toegekende stimuleringspremies
en de bijzonder verlofregeling totaal ca. € , mln. Ook is een bedrag van €  vrijgevallen, omdat
eerder toegekende en voorziene aanvragen werden ingetrokken en tevens sprake was van verlaging
van werkgeverslasten (lagere pensioenpremies). Deze vrijval is ten gunste van het resultaat verwerkt.
Na de inwerkingtreding van de nieuwe cao-Rijk is voor de stijging van de salarissen en een eenmalige
uitkering een dotatie aan de voorziening in de Winst en Verliesrekening verwerkt van € . Per saldo is
deze voorziening afgenomen met ruim € , mln.
Jubilarissen
De voorziening is naar beste schatting bepaald, naar rato van het aantal dienstjaren, rekening houdend met een op historische data gebaseerde blijfkans van %-% (idem als ), aanname van %
voor toekomstige salarisontwikkelingen en verdisconteerd tegen % naar contante waarde. De voorziening is overwegend langlopend.
WW-aanspraken
Staatsbosbeheer is eigen risicodrager voor de kosten die voortvloeien uit de betalingen van uitkeringen in het kader van de Werkloosheidswet aan voormalig medewerkers van Staatsbosbeheer. Deze
voorziening kent een overwegend langlopend karakter en is naar beste schatting bepaald op basis van
ingegane uitkeringen en tegen de maximale uitkeringsduur .
Arbeidsongeschiktheid
Staatsbosbeheer is als werkgever verplicht tot het doorbetalen van de bezoldiging aan de werknemers
die deels of geheel arbeidsongeschikt zijn verklaard. Daarnaast wordt aan zes voormalige werknemers, waarbij de arbeidsongeschiktheid is ontstaan door een bedrijfsongeval, een aanvulling betaald
op de arbeidsongeschiktheidsuitkering tot aan de pensioengerechtigde leeftijd. De verplichting is
berekend op basis van de op balansdatum bekende gevallen. De voorziening is overwegend langlopend.
Juridische claims
Het betreft claims uit hoofde van contractverplichtingen waarvan de afwikkeling in volgende boekjaren verwacht wordt. Per  december  zijn geen claims bekend.
Milieu: asbestsanering
Op grond van overheidsregelingen, waaronder besluit wijziging Asbestverwijderingsbesluit ,
heeft Staatsbosbeheer een, in rechte afdwingbare, verplichting tot het sanering van asbest in haar
panden. In  heeft voor de provincie Flevoland, door een gespecialiseerd bureau, een inventarisatie plaatsgevonden van de panden. Hiervan zijn inventarisatierapporten opgemaakt, waarin onder
andere wordt vermeld of, en in welke mate asbest aanwezig is.
Voor het verwijderen van asbest op andere locaties dan het dak wordt Staatsbosbeheer niet door overheidsregelingen gedwongen, maar zal, op grond van een feitelijke verplichting door eigen milieubeleid, hetzelfde saneringsbeleid gelden. Dit beleid is ingegeven door de maatschappelijke rol van
Staatsbosbeheer en het feit dat de aan ons toevertrouwde gronden en gebouwen het belangrijkste
kapitaal van Staatsbosbeheer zijn. Het is dan ook van groot belang om hier zeer bewust mee om te
gaan.
De (gemiddelde) kosten voor het verwijderen van asbest zijn naar beste schatting bepaald op basis van
werkelijke inventarisatiegegevens en bedragen uit opgevraagde offertes. De kosten voor het saneren
van asbesthoudende panden in de provincie Flevoland bedragen ca. € .
In de loop van  zal de asbestproblematiek in de overige  provincies in beeld worden gebracht.
Deze inventarisatie is gericht op vaststellen welke gebouwen asbest verdacht zijn. Op basis van de
inventarisatiekosten in Flevoland is de inschatting dat dit voor de overige provincies leidt tot een uitstroom van middelen tot een bedrag van €  (ca. €  per provincie gemiddeld).



Herplantplicht Flevoland
In de ‘jonge’ provincie Flevoland wordt Staatsbosbeheer op haar terreinen geconfronteerd met het
instorten van populieropstanden, onder andere door gebruik van ongeschikte klonen (plantmateriaal).
Ook is een nieuwe bosgeneratie, verjongd met vooral es op grote schaal aangetast met Chalara
(schimmelziekte die sterfte veroorzaakt onder essen), waardoor voortbestaan wordt bedreigd. Op
andere plekken ontstaat door de rijke en onrijpe bodem snel en sterke verruiging met kruiden en
braam. Deze belemmeren spontane bosverjonging (en aanplant).
Vanwege de unieke situatie van dit bos heeft Staatsbosbeheer de verplichting dit bos conform Subsidiestelsel Natuur en Landschap en bijbehorende richtlijnen voor beheertype , bepalingen uit de
Boswet en de FSC-richtlijnen te beheren als bos met productiefunctie. Het betreffende areaal voldoet
op dit moment niet aan de kwaliteitseisen van dit beheertype.
In  is het besluit genomen de herstelwerkzaamheden te gaan uitvoeren. Dit herstel betreft het
volledig opnieuw inplanten van het bos met begeleidende maatregelen. Op basis van een eerste analyse in  zijn de kosten naar beste schatting bepaald op ca. € , mln.
Inmiddels is, na terreinbezoeken met interne en externe deskundigen over de kwaliteit van de bosgebieden, gebleken dat weliswaar een belangrijke stap gezet is maar zeker niet afdoende. Het bosareaal,
veelal bestaand bos, is in  uitgebreid met bijna . ha. Bij de voorbereidingen op de houtoogst
 (o.a. blesinstructies), zijn inzichten opgedaan waarbij duidelijk is geworden dat, eerder dan
gepland, voor veel gebieden eindkap aan de orde zal zijn. Tevens blijken veel gebieden veel ‘holler te
staan’ dan verwacht en is er sprake van minder houtvolume.
Op basis van deze nieuwe inzichten wordt het noodzakelijk geacht de aan te pakken oppervlakte te
verhogen met  ha. (totaal wordt daarmee  ha.) en het lopende programma te verlengen met
twee jaar. De extra uitstroom van middelen voor deze uitbreiding zijn naar beste schatting bepaald op
basis van de uit te voeren maatregelen en de plantsoen- en overige materiaalkosten en bedragen in
totaal ca. € , mln. De totale kosten voor herstelwerkzaamheden bedragen derhalve ca. € , mln.
De uitgaven van in het boekjaar gerealiseerde werkzaamheden zullen ten laste van de voorziening
worden gebracht.

[] Langlopende schulden
Specificatie (bedragen x € .)

--

--

Samenwerkingsovereenkomst Almere (I, II en III)

.

.

Samenwerkingsovereenkomst Dunea

.



Afkoopsommen beheer en onderhoud

.

.

SNL kasvoorschotten

.

.

Overige langlopende schulden

.

.

Totaal

.

.

Samenwerkingsovereenkomst Almere
In  is een overeenkomst gesloten tussen Staatsbosbeheer en de gemeente Almere over de verkoop door Staatsbosbeheer van gronden aan de gemeente, inclusief de daarbij te realiseren compensaties. Deze overeenkomst is beter bekend als ‘Almeredeal I ‘.
De overeenkomst werd destijds afgesloten met als perspectief dat de bij de verkoop gerealiseerde
financiële middelen grotendeels in het nieuw te realiseren ‘Oostvaarderswold’ geherinvesteerd
zouden worden. Het Oostvaarderswold is er om politieke redenen echter nooit gekomen, en een deel
van de verplichtingen is uiteindelijk geland in het programma ‘Nieuwe Natuur (Knoopontwarring)’ van
de Provincie Flevoland.
In maart  is een nieuwe samenwerkingsovereenkomst gesloten tussen Staatsbosbeheer en de
gemeente Almere, waarin is opgenomen dat de projectactiviteiten in het kader van ‘Almeredeal I’ zijn
afgerond.



In de oorspronkelijke begroting van zijn als financiële verplichting twee afkoopsommen opgenomen
voor het toekomstig (terrein)beheer door Staatsbosbeheer over een periode van  jaar. Deze kunnen
als volgt gespecificeerd worden:
- Afkoopsom (vervolg)projecten voor beheer rond Almere, en
- Inrichtingsbeheer  hectare Knoopontwarring.
Op dit moment bestaat nog de uiterst onduidelijke planologische situatie in het landelijk gebied van
het westelijk deel van de provincie Flevoland. Sinds  is niet of nauwelijks gemuteerd in de geregistreerde verplichtingen ten laste van het fonds Almere deal I. Staatsbosbeheer heeft vanuit het fonds
in  een bijdrage van ca. €  mln. geleverd in de stichtingskosten van het BuitenCentrum Almeerderhout. Dit centrum is in april  in gebruik genomen waarmee de natuurbeleving van het ‘Boshart’ en ‘Almeerderhout’ is verbeterd.
Een post van € , mln. bestemd voor de omvorming van door Staatsbosbeheer aangekochte landbouwgrond naar planologisch beschermd natuurterrein is nog steeds niet uitgevoerd, omdat de
gemeente Lelystad de betreffende herziening van het bestemmingsplan (ook per ultimo ) nog
niet heeft goedgekeurd.
In  is in het kader van de samenwerking in een e tranche een oppervlakte van ruim  hectare
(bos)percelen voor € , mln. verkocht en in eigendom overgedragen aan de Gemeente Almere. Tegenover de vooruit ontvangen bedragen staan bestedingsverplichtingen tot het maximum van de beschikbare middelen.
Op  december  zijn Staatsbosbeheer en de Gemeente Almere overeengekomen, dat Staatsbosbeheer in het gebied Almere Poort (bos) percelen in eigendom overdraagt aan de Gemeente Almere
om de verdere hoogwaardige verstedelijking mogelijk te maken. Staatsbosbeheer erkent enerzijds het
maatschappelijk belang van kwalitatief hoogwaardige verstedelijking, maar benadrukt anderszijds het
belang van het behoud en de verdere ontwikkeling van een samenhangend geheel van bos- en natuurgebieden en een duurzaam groen leefmilieu gewaarborgd is.
Voor de overdracht van ongeveer  ha. ontvangt Staatsbosbeheer een bedrag van € , mln.
Samenwerkingsovereenkomst met ‘Dunea’
Eind  hebben Staatsbosbeheer en Dunea een overeenkomst getekend die de verkoop van Pompstation Katwijk aan Dunea voor de koopsom van €  mln. regelt, een allesomvattend eeuwigdurend
recht van erfpacht bevat en een eenmalige storting van € , mln. als canon voor die eeuwigdurende
erfpachtovereenkomst, evenals verrekening van €  mln achterstallige erfpacht. Dunea heeft op 
december  het totaalbedrag van de overeenkomst (€ , mln.) gestort op de bankrekening van
Staatsbosbeheer.
Staatsbosbeheer stort vervolgens in  een bedrag van € , mln. op een rekening bij het Nationaal
Groenfonds, getiteld ‘Dunearekening’. Voorts zullen afspraken worden vastgelegd in een nog nader uit
te werken samenwerkingsovereenkomst over het uitvoeren van projecten in het verzorgingsgebied
van Dunea danwel nabij de bron van Dunea, zijnde het gebied dat afwatert in de Andelse Maas. De
zeggenschap over de gelden op die Groenfondsrekening berust bij Staatsbosbeheer. Jaarlijks zal
afstemming plaatsvinden tussen Dunea en Staatsbosbeheer over de financiering van projecten. Beide
kunnen projectvoorstellen indienen.
De verkoopopbrengst ad €  mln. voor Pompstation Katwijk wordt in  gestort in de bestaande
Groenfondsrekeningen Grondbalans en Additioneel en de resterende €  mln. achterestallige erfpacht
valt toe aan het resultaat van Staatsbosbeheer .
Afkoopsommen beheer en onderhoud
Staatsbosbeheer heeft de afgelopen jaren met meerdere partners afspraken gemaakt over inrichting
en langjarig beheer van natuurgebieden. Voor de wettelijke verplichte natuurcompensatie na de
aanleg van de Hoge Snelheid Lijn zijn in de divisies Grond en Gebouwen en Beleven en Benutten
afkoopsommen ontvangen voor inrichting en beheer.



In  zijn voor een bedrag van € , mln. nieuwe overeenkomsten gesloten met de Provincie Noord
Holland, de gemeente Zaanstad en Tennet BV voor het meerjarig onderhoud van natuurterreinen.
Per  januari  heeft het ministerie van EZ de exploitatie van kasteel Groeneveld in Baarn overgedragen aan Staatsbosbeheer. In december  is een afkoopsom betaald van € , mln. als bijdrage in
de exploitatie en kosten van achterstallig onderhoud. Een bedrag van ongeveer € , mln. is aangemerkt als langlopend.
SNL-kasvoorschotten
De financiering van het natuurbeheer dat door Staatsbosbeheer wordt uitgevoerd, is vanaf  een
verantwoordelijkheid van de provincies. Staatsbosbeheer ontvangt hiervoor een subsidie volgens de
Subsidieverordening natuur- en landschapsbeheer; deze verordening gaat uit van betaling achteraf.
Met een tiental provincies zijn afwijkende afspraken gemaakt, waarbij de toegekende subsidie per
kwartaal achteraf wordt betaald. De provincies Groningen en Zuid-Holland houden vast aan de regeling en hebben samen met Staatsbosbeheer een investeringsovereenkomst afgesloten. Deze voorzien
in een betaling ineens aan Staatsbosbeheer begin , waarbij Staatsbosbeheer zich verplicht deze
bedragen in eigendom te aanvaarden en uitsluitend aan te wenden voor overbruggingsuitgaven in het
kader van de uitvoering van de beheerwerkzaamheden. De specificatie luidt (in hele euro’s)
Provincie Groningen
€ ..
Provincie Zuid-Holland
€ ..
Over deze ontvangen kasvoorschotten, met een looptijd tot en met , wordt geen rente in rekening gebracht. Gedurende de looptijd behoeft niet te worden afgelost.
Overige langlopende schulden
Bij de verzelfstandiging in  van Staatsbosbeheer is met het Ministerie van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit (LNV) overeengekomen dat LNV middelen beschikbaar stelt om gelokaliseerde grondverontreinigingen van voor de verzelfstandiging te saneren. Oorspronkelijk was daarbij een termijn
van  jaar overeengekomen waarbinnen Staatsbosbeheer de locaties (in casu de lijst van vervuilde
bodems) of gesaneerd had of er een beheerregime van kracht is. Deze termijn is recentelijk in 
verlengd tot  december  en recentelijk ( februari ) in overleg met het Ministerie van Economische Zaken opnieuw uitgesteld. De verplichting opgelegd aan Staatsbosbeheer tot bodemsanering blijft ongewijzigd van kracht en de reeds beschikbaar gestelde en nog niet uitgeputte middelen
blijven daarvoor beschikbaar.
In totaal is door LNV € , mln. beschikbaar gesteld. Daarnaast is door het toenmalige ministerie van
VROM en het Inter Provinciaal Overleg (IPO) een aanvullende bijdrage verstrekt van € , mln.
Tot en met  is op het gehele budget € , mln. besteed en resteert derhalve nog een te besteden
bedrag van € , mln. In de bestedingen zijn ook de kosten begrepen van de verontreinigde locaties
(-), welke aan de lijst van vervuilde bodems toegevoegd waren op basis van de 'Gedragslijnen
bodemverontreiniging Staatseigendommen'. Deze gedragslijnen bepalen dat Staatsbosbeheer geen
verontreinigde grond mag aan- of verkopen en zij verplicht is tot minimaal het uitvoeren van onderzoek naar eventuele verontreinigde grond volgens NEN en NEN.
Onder deze post is ook een meerjarige overeenkomst opgenomen tussen Staatsbosbeheer en een
exploitant over winning van delfstoffen (zandafgraving) tot  december .
Van de langlopende schulden heeft ca. €  mln. een looptijd van >  jaar en < dan  jaar en een
bedrag van ca. €  mln. kent een looptijd langer dan  jaar.



[] Kortlopende schulden
Specificatie (bedragen x € .)

--

--

Vooruit ontvangen en vooruit gefactureerde bedragen

.

.

Schulden aan leveranciers

.

.

Belastingen en premies sociale verzekeringen

.

.

Belastingen (BTW)

.



Projectschulden

.

.





Schulden ter zake van pensioenen
Overige schulden en overlopende passiva

.

.

Totaal

.

.

Vooruit ontvangen en vooruit gefactureerde bedragen
De vooruit ontvangen en gefactureerde bedragen betreffen voornamelijk ontvangsten uit ingebruikgevingscontracten die aan het toekomstige jaar toegerekend moeten worden.
Belastingen en premies sociale verzekeringen
Specificatie (bedragen x € .)

--

--

.

.

Loonheffing
Vennootschapsbelasting



-

Sociale lasten





.

.

Totaal

Projectschulden
Specificatie (bedragen x € .)

--

--

Saldo projectbijdragen en voorschotten

.

.

Totaal

.

.

Projectschulden
Specificatie van saldo projectbijdragen en voorschotten:
- Projectenschulden
- Projectvorderingen
- Saldo projectbijdragen en voorschotten

--
€ .
-/- € .
€ .

--
€ .
-/- € .
€ .

De op de projecten ontvangen voorschotten in  bedragen € .
Omschrijving (bedragen x € .)

--

--

.

.





Vakantiegeld
Eindejaarsuitkeringen
Vakantiedagen

.



Groenfonds: Compensatie

.

.

Groenfonds: Grondbalans





Groenfonds: Additioneel

.

.

Nog te ontvangen inkoopfacturen

.

.

Overige

.

.

Totaal

.

.

De kortlopende schulden kennen een looptijd die overwegend korter is dan  jaar.



Rekeningen Nationaal Groenfonds
Sedert  bestaan afspraken met het ministerie van EZ over de aanwending van opbrengsten van
doelstellingsgerichte onroerende zaken. Deze zijn vastgelegd in de Overeenkomst aanwending verkoopopbrengsten doelstellingsgerichte objecten (gronden en gebouwen) Staatsbosbeheer. In de overeenkomst wordt onderscheid gemaakt in een drietal aanwendingsdoelen. Dit onderscheid komt tot
uiting in een drietal rekeningen bij het Nationaal Groenfonds. Zie ook [] Liquide Middelen. In
beginsel dienen de hier opgenomen verplichtingen in overeenstemming te zijn met de saldi op de
bankrekeningen bij het Nationaal Groenfonds. Afwijkingen bestaan voornamelijk uit transacties die
nog niet op die rekening zijn verwerkt, maar deel uitmaken van het saldo op de Rekening Courant
Ministerie van Financiën.
Compensatierekening
De zgn. e groenfondsrekening wordt gebruikt voor het tijdelijk beheer van liquiditeiten, die bestemd
zijn voor de uitvoering van publiekrechtelijke compensatieverplichtingen. Deze verplichtingen ontstaan indien natuur verloren gaat. Op basis van de geldende wet- en regelgeving is de initiatiefnemer
verplicht dat verlies aan natuur te compenseren. Staatsbosbeheer treedt hierbij op als uitvoerder van
de compensatieplicht.
Grondbalansrekening
De middelen op de zgn. e groenfondsrekening vloeien voort uit de verkoop van doelstellingsgerichte
grond, waarbij als uitgangspunt geldt dat voor iedere verkochte hectare een hectare al bestaande en
ingerichte natuur wordt teruggekocht. Aanwending van de liquiditeiten vindt dus uitsluitend plaats bij
de aankoop van de vervangende grond.
Additioneelrekening
Op de zgn. e groenfondsrekening worden de liquiditeiten bijgeschreven die voortvloeien uit transacties
met doelstellingsgericht vastgoed waaraan geen juridische verplichtingen zijn verbonden. Deze middelen zijn bestemd voor investeringen en bijdragen in kwaliteitsverbetering en maatschappelijke doelen
op onze terreinen. Belangrijke mutaties in  zijn de verwerking van de opbrengst uit de verkoop van
het pompgebouw Dunea, en ontvangst van de gemeente IJburg voor de ontsluiting van Zeeburg.
Nog te ontvangen inkoopfacturen
In deze post is een bedrag van € , mln. opgenomen voor terug te betalen waterschapslasten aan
pachters. Staatsbosbeheer belast haar pachters voor de lasten uit heffingen door waterschappen.
Na de uitspraak van de Hoge Raad, inzake de uitleg van het begrip natuurterreinen in de Waterschapswet, worden de teveel betaalde waterschapslasten door Staatsbosbeheer teruggevorderd. Per
balansdatum is € , mln. reeds ontvangen en € , mln. is als vorderingen opgenomen bij de Overige
vorderingen en overlopende activa. Van het totaalbedrag ad ca. € , mln. zal  % (€ , mln.) terugbetaald gaan worden aan de pachters. Deze  % is het gemiddeld van de doorbelasting aan de pachters over de afgelopen  jaar.
Financiële instrumenten en risico’s
Het gebruikmaken van financiële instrumenten brengt de navolgende risico’s met zich mee:
Kredietrisico
Kredietrisico is het risico van financieel verlies indien een afnemer of tegenpartij van een financieel
instrument de aangegane verplichtingen niet nakomt. Kredietrisico’s vloeien vooral voort uit vorderingen op klanten. Op basis van kredietrisicobewaking in eigen beheer wordt het kredietrisico voor
Staatsbosbeheer beperkt geacht, temeer daar het overgrote deel van de inkomsten voortvloeit uit
overheidsopdrachten.
Indien nodig wordt voor het risico van oninbaarheid een voorziening gevormd.



Liquiditeitsrisico
Liquiditeitsrisico is het risico dat Staatsbosbeheer niet op het vereiste moment aan haar financiële verplichtingen kan voldoen. Staatsbosbeheer streeft ernaar voldoende liquide middelen tot haar beschikking te hebben. Het liquiditeitsrisico wordt op korte termijn beperkt geacht.
Marktrisico
Markrisico is het risico dat de inkomsten van Staatsbosbeheer nadelig worden beïnvloed door veranderingen in marktprijzen, zoals houtprijzen.
Staatsbosbeheer wordt geconfronteerd met een groot verschil tussen de kosten van natuurbeheer en
de beschikbare middelen die voortvloeien uit de overheidsopdracht. Staatsbosbeheer is afhankelijk
van de toekomstige afwegingen van de overheid om deze kloof te dichten.
Renterisico
De Comptabiliteitswet verplicht Staatsbosbeheer te bankieren bij de Schatkist van het Ministerie
van Financiën. Daarom heeft Staatsbosbeheer weinig of geen invloed op renteresultaten. Staatsbosbeheer kent geen rentedragend vreemd vermogen, wat het renterisico beperkt. Er is geen sprake van
vorderingen en schulden met variabel rentende renteafspraken waarbij Staatsbosbeheer risico loopt
ten aanzien van toekomstige kasstromen. Er is sprake van een vordering met een vaste rente, waarbij
sprake kan zijn van een reële waarde risico. Dit is het risico dat de waarde van de lening verandert als
gevolg van ontwikkelingen in de marktrente. Het gaat hier echter om een lening van zeer beperkte
omvang, waardoor het risico klein is.
Staatsbosbeheer ziet erop toe dat er voldoende opvraagbare tegoeden zijn om de verwachte operationele kosten te dekken, inclusief het voldoen aan de financiële verplichtingen. Hierin is geen rekening
gehouden met het eventuele effect van extreme omstandigheden die redelijkerwijs niet kunnen
worden voorspeld.
Overige renterisico’s doen zich niet voor.
Reële waarde van financiële instrumenten
De reële waarde van de in de balans opgenomen financiële instrumenten verantwoord onder financiële vaste activa, handels- en overige vorderingen, geldmiddelen, langlopende schulden, handelsschulden en overige te betalen posten benadert de boekwaarde daarvan.



.

Niet in de balans opgenomen activa en verplichtingen

Inkomstentaakstelling
Het vorige kabinet heeft Staatsbosbeheer een inkomstentaakstelling opgelegd van €  mln., verdeeld over de jaren  – . Aanvankelijk zou de taakstelling worden ingevuld door de verkoop
van grond van Staatsbosbeheer buiten het Natuur Netwerk Nederland. Naar aanleiding van de evaluatie van de grondverkoop in Daarle (fase A) en overleggen hierover, is door de Staatssecretaris
besloten een alternatief pakket te zoeken om de taakstelling te realiseren (TK , nr. ). De alternatieve invulling past binnen het natuurbeleid en bestaat in beginsel uit twee bronnen:
- Opbrengsten uit de verkoop van BBL-gronden conform het Natuurpact
- Opbrengsten uit de verkoop van erfpachtpercelen door Staatsbosbeheer op de Waddeneilanden
In het Najaarsoverleg  met het ministerie van Economische Zaken is bevestigd dat met deze invulling voor Staatsbosbeheer nog een taakstelling resteert van €  mln. Daarover is het volgende betalingsritme vastgelegd: €  mln. in , €  mln. in  en €  mln. in .
Erfpacht-/opstalcontracten
Staatsbosbeheer geeft gronden in erfpacht uit. In veel gevallen wordt dit gecombineerd met een recht
van opstal. Het is de erfpachter daarmee toegestaan een opstal te vestigen op de in erfpacht genomen
percelen. Meerdere contracten bevatten een clausule die bepaalt dat bij beëindiging van het erfpacht/opstalcontract door Staatsbosbeheer, dat zij verplicht kan worden de opstal tegen de dan geldende
waarde over te nemen van de erfpachter. Dat betekent dat Staatsbosbeheer in de toekomst mogelijk
verplicht zou kunnen worden om aan het einde van de pachtovereenkomst opstallen over te nemen.
De hieruit voortvloeiende liquiditeitsbehoefte kan op dit moment niet op redelijke wijze bepaald
worden.
Asbestsanering
Vanaf  zijn asbestdaken in Nederland verboden (Besluit Ministerie van Infrastructuur en Milieu).
Dit verbod zal worden gehandhaafd door burgemeesters, wethouders en gedeputeerde staten. Ook
vóór -- kunnen zij de eigenaar van astbesthoudende dakbedekking gelasten deze te verwijderen als dit gevaar oplevert voor de gezondheid of veiligheid.
De maatregel moet gezondheidsproblemen door asbest voorkomen. Oude daken kunnen door de
jaren heen zijn aangetast door weer en wind. Daardoor kunnen asbestvezels vrijkomen. Gebouwen die
gesticht zijn vóór  zijn ‘asbestverdacht’ (na  is het verboden asbesthoudende materialen te
verwerken). Staatsbosbeheer heeft bij een inventarisatie van asbestverdachte panden in de provincie
Flevoland geconstateerd op de daken van verschillende panden asbest is verwerkt. De kosten van de
asbestverwijdering zijn begroot en als voorziening opgenomen in de balans.
Voor de overige provincies zal deze inventarisatie op korte termijn worden uitgevoerd. De hieruit
voortvloeiende kosten en liquiditeitsbehoefte kan op dit moment niet op redelijke wijze bepaald
worden.
Bankgarantie
Staatsbosbeheer huurt een bedrijfsruimte aan de Naritaweg  te Amsterdam. De huurovereenkomst
loopt tot en met januari . Voor de uit deze overeenkomst voortvloeiende verplichtingen is een
bankgarantie afgegeven met een maximum van € .
Overige
Per balansdatum is sprake van een juridische procedure die op termijn zal leiden tot een uitstroom van
liquiditeiten. Over de omvang en het tijdstip van die uitstroom kan geen betrouwbare schatting
worden gemaakt om welke reden deze niet in de balans is verwerkt.



Langlopende contractuele verplichtingen
Staatsbosbeheer is langlopende verplichtingen aangegaan voor in hoofdzaak de huur, schoonmaak en
beveiliging van kantoorpanden, diverse terreinwerkzaamheden en contracten op onderdelen van de
bedrijfsvoering. Deze bedragen zijn exclusief omzetbelasting.
Niet alle contracten zijn belast met BTW; met name de contracten inzake huur van kantoorgebouwen
(restantverplichting op balansdatum ca €  mln.), zijn vrij van BTW. De overige contracten kunnen
belast zijn met verschillende BTW-percentages en moet rekening gehouden worden met een extra
liquiditeitsbehoefte van ca. € , mln.
(bedragen x € .)

Restverplichting
op balansdatum

Vervallend
binnen  jaar

Vervallend
tussen  en  jaar

Vervallend
na  jaar



.

.

.





.

.

.

.

In  zijn nieuwe contracten afgesloten en betreffen onder meer de volgende contractuele verplichtingen:
- Rijksdienst Cultureel Erfgoed (huur kantoor Amersfoort)
€
.
- Contract Tele- (datalijnen en dataverkeer)
€
.
- UNIT- Business World (financiële applicatie)
€

- ADP Workforce (personeelsinformatiesysteem)
€

- ArboNed (bedrijfsgeneeskundige zorg)
€

Leasecontracten
Staatsbosbeheer gaat steeds meer over op lease van bedrijfsauto’s. Op leasecontracten met Athlon Car
Lease, Personal Car Lease en Wagenplan heeft Staatsbosbeheer de volgende verplichtingen:
(bedragen x € .)

Leasecontracten

Restverplichting
op balansdatum

Vervallend
binnen  jaar

Vervallend
tussen  en  jaar

Vervallend
na  jaar

.

.

.





.

Toelichting op de geconsolideerde winst- en verliesrekening

Bedrijfsopbrengsten
[.A] Subsidie Ministerie van Economische Zaken
(bedragen x € .)
Rijksbijdrage Staatsbosbeheer

Realisatie 

Realisatie 

.

.





.

.

Loon- en prijsbijstelling
Totaal

Staatsbosbeheer ontvangt jaarlijks een subsidie van het ministerie van Economische Zaken als bijdrage
in de financiering van de loonkosten van personeel, huisvestingskosten, onderhoud rijksmonumenten
en andere vaste kosten. Deze bijdrage ligt meerjarig vast in de Rijksbegroting. De jaarlijkse toekenning
bevat geen verdere specifieke voorwaarden.
Naast de reguliere bijdragen ontvangt Staatsbosbeheer aanvullende subsidies voor bepaalde doelen,
zoals aanvullend beheer Oostvaardersplassen en opleidingskosten Buitengewoon Opsporingsambtenaar.

[.B] Subsidie Provincies uit Subsidieregelingen Natuur en Landschap
(bedragen x € .)

Realisatie 

Realisatie 

Beheerbijdrage binnen NNN

.

.

Beheerbijdrage buiten NNN





.

.

Totaal beheerbijdrage Subsidieverordening Natuur en Landschap

Beheerbijdrage  binnen NNN
Deze bijdrage is in  verwerkt als subsidie conform de onderliggende subsidiebeschikkingen van
de  provincies. De Subsidieregeling Natuur en Landschap kent subsidies en toeslagen. Subsidies zijn
er voor natuurbeheer, agrarisch natuurbeheer en landschapsbeheer. De toeslagen zijn aanvullende
bedragen op de subsidie, die alleen worden toegekend indien het recht op subsidie bestaat. Toeslagen
bestaan voor openstelling (recreatie), schaapskudde(beheer) en vaartoeslag. Daarnaast is er gecertificeerde beheerders, waaronder Staatsbosbeheer, een toeslag voor monitoring. De jaarvergoeding van
de SVNL is de som van alle vergoedingen per beheertypen, vermeerderd met de toeslagen. Deze wordt
berekend volgens het principe: Hectare beheertype x tarief beheertype, vermeerderd met de toeslagen
(hectare toeslag x bedrag toeslag).
Beheerbijdrage  buiten NNN
In  is van enkele provincies een toekenning ontvangen voor een bijdrage voor het beheer van
natuurterreinen buiten het Natuurnetwerk Nederland.

[] Omzet projecten
Het betreffen de bijdragen van derden in de uitvoering van projecten op de terreinen van Staatsbosbeheer. De kosten van deze projecten zijn opgenomen onder [] ‘Kosten uitbesteed werk en andere
externe kosten.’
(bedragen x € .)
Omzet projecten

Realisatie 

Realisatie 

.

.



Een deel van de afgesloten projecten is gefinancierd door provincies, gemeenten en de Europese Commissie.
De komende jaren zal het aantal uit te voeren projecten toenemen op grond van de diverse Rijks- en
Provinciale programma’s. Een deel van de uitvoeringscapaciteit van Staatsbosbeheer zal hierop zoveel
mogelijk worden ingezet, waardoor de inzet van derden wordt verminderd.

[] Omzet recreatie
(bedragen x € .)

Realisatie


Realisatie


Verhuur van vakantiewoningen in de natuur

.

.

Kampeerterreinen

.

.

Excursies, rondleidingen, verkopen en overige omzet recreatie

.

.

Totaal Recreatie

.

.

De stijging van €  mln. is voor ongeveer €  toe te schrijven aan opbrengsten uit verblijfsrecreatie
in de vakantiewoningen en op de kampeerterreinen van Staatsbosbeheer.

[] Omzet ingebruikgeving
(bedragen x € .)

Realisatie


Realisatie


Erfpacht en/of erfpacht-opstal

.

.

Agrarische ingebruikgevingen

.

.

Huurovereenkomsten

.

.

Gebruiksovereenkomsten

.

.

Faunabeheer





Overige ingebruikgevingen



.

.

.

(bedragen x € .)

Realisatie


Realisatie


Omzet houtverkopen

.

.

Omzet activiteiten Energiehout BV

.

.

Totaal omzet Hout

.

.

Realisatie


Realisatie


Totaal ingebruikgeving

[] Omzet houtverkoop

[] Omzet overige producten
(bedragen x € .)

Omzet zaad en plantsoen

.

.

Overige natuurproducten





Totaal overige producten

.

.



[] Overige opbrengsten
(bedragen x € .)

Werk voor derden
Vrijval investeringssubsidies
Verkoop melkquota

Realisatie


Realisatie


.

.









Overige opbrengsten

.

.

Totaal overige opbrengsten

.

.

Staatsbosbeheer voert werken uit voor derden (RWS, Provincies). Grotere opdrachten zijn het beheer
van oevers langs de grote rivieren en beheer van stranden in Flevoland

Bedrijfslasten
[] Kosten van grond en hulpstoffen
(bedragen x € .)

Realisatie


Realisatie


Exploitatie- en transportkosten

.

.

Inkoop hout bij derden

.

.

Totaal exploitatiekosten houtverkopen

.

.

Realisatie


Realisatie


A: Kosten uitbesteed werk bij uitvoering reguliere werkzaamheden

.

.

B: Kosten uitbesteed werk bij afgesloten e geldstroomprojecten

.

.

Totaal uitbesteed werk

.

.

Andere externe kosten

.

.

Totaal uitbesteed werk en andere externe kosten

.

.

[] Kosten uitbesteed werk en andere externe kosten
Kosten uitbesteed werk
(bedragen x € .)



Ad A: Kosten uitbesteed werk bij uitvoering reguliere werkzaamheden
Realisatie


Realisatie


Natuur, bos en landschap

.

.

Recreatie

.

.

Omschrijving
(bedragen x € .)

Belangenbehartiging





.

.





Specifieke beleids- & adviesopdrachten

.

.

Aanvullende producten (niet EZ)

.

.

.

.

Gastheerschap
Participatie

Ondersteunende taken
- Terreinbeheer
- Personeelsbeleid en uitvoering
- Management/financieel beleid en uitvoering
- Vastgoedbeleid en uitvoering





.

.





Hulpkostenplaatsen
- Automatisering/informatisering

.

.

- Bedrijfsondersteunende gebouwen





- Overige gebouwen





- Machines, werktuigen en bedrijfsauto’s





- Facilitaire aangelegenheden





Overige





.

.

Totaal

Ook bij de uitvoering van projecten leveren aannemers, loonwerkers en dienstverleners een bijdrage
in de realisatie van die projecten. In tabel Ad B zijn die kosten van afgesloten e geldstroomprojecten
weergegeven.
Ad B: Kosten uitbesteed werk bij afgesloten e geldstroomprojecten
Projectomschrijving (bedragen x € .)



Herontwikkeling Fort Hemeltje

.

Opstellen  LNV beheerplannen N

.

Natuurlijke klimaatbuffer Ooijen-Wanssum

.

Restauratie Elswout

.

Duinrand Midden-Terschelling



Schuitwater



Klimaatbuffer Zuidwest Vlieland



Stroomlijn vervolg fase 



Bergerbos



Bodemsanering



Ommerschans versterking ruimtelijke structuur



ICMO 



Inrichting terreinen



Groenfonds



Nationale Parken



Projecten < € 

.

Overige toegerekende personeels- en materiaalkosten

.

Totaal inzet van derden afgesloten e geldstroomprojecten

.



Andere externe kosten
(bedragen x € .)

A: Huisvestings- en kantoorkosten

Realisatie


Realisatie


.

.

B: Heffingen onroerende zaken

.

.

C: Overige externe kosten

.

.

Totaal inzet derden

.

.

Deze andere externe kosten worden in de onderstaande tabellen gespecificeerd en indien nodig nader
toegelicht.
Ad A: Huisvesting- en kantoorkosten
(bedragen x € .)

Huur

Realisatie


Realisatie


.

.

Bureaukosten





Telefoonkosten





Diverse utiliteitskosten

.

.

Totaal huisvesting- en kantoorkosten

.

.

Realisatie


Realisatie


Waterschapslasten

.

.

Kosten schouwplicht

.

.





.

.

Realisatie


Realisatie


Ad B: Heffingen onroerende zaken
(bedragen x € .)

Onroerend zaak belasting en overige heffingen
Totaal heffingen onroerende zaken

Ad C: Overige externe kosten
(bedragen x € .)

Materiaal en inventariskosten

.

.

Kosten bedrijfsauto’s

.

.

Kosten zaad en plantsoen





Exploitatiekosten BuitenLeven (vakantiewoningen en kampeerterreinen)





Exploitatiekosten Buiten Centra





Overige





.

.

Realisatie


Realisatie


Salarislasten

.

.

Personeelgebonden kosten

.

.

Totaal Lonen en salarissen

.

.

Totaal overige bedrijfskosten

[] Lonen en salarissen
(bedragen x € .)



Het aantal FTE is in  met  toegenomen. Het aantal fulltime equivalent (fte) in vaste dienst is in
 met  afgenomen van  eind  tot  eind . Daarnaast had Staatsbosbeheer eind
 nog  fte in tijdelijke dienst (tegen  eind ), dit is een toename van . Daarnaast heeft de
aanpassing van de CAO Rijk tot een stijging van de salarislasten geleid.
Overige personeel gebonden kosten
(bedragen x € .)

Realisatie


Realisatie


Reis- en verblijfskosten

.

.

Woon-werkverkeer





Bedrijfskleding





Cursus en opleidingskosten





Overige
Totaal overige personeel gebonden kosten





.



Bezoldiging van Directie en leden Raad van Toezicht
De individuele bezoldiging van de directie en Toezichthouders, die ook dient als verantwoording in
het kader van Wet Normering bezoldiging Topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT)
is als volgt:
Naam

Functie

In dienst
sedert

Uit dienst

Omv.
fte

Beloning


--‘

nvt



.

Thijsen S.

Directeur

Brakman I.

Voorz. Raad v Toez.

Draijer W.

Belastb.
Beloning Bezoldiging
Onk. verg. op termijn

.

.

.
.

Lid Raad v Toezicht



Doorewaard M.E.M. Lid Raad v Toezicht

.

Stokkers J.G.

Lid Raad v Toezicht

.

Jansen G.J.

Lid Raad v Toezicht

.

Op de bezoldiging van dhr. S. Thijsen is het overgangsrecht op basis van artikel . van Wnt van toepassing. Daarin is opgenomen dat tot en met  december  de bezoldiging op het huidige niveau blijft.
Daarna volgt een stapsgewijze afbouw tot maximaal  % van het ministersalaris op  januari .
De heer Draijer heeft in de vergadering van de Raad van Toezicht van  december  medegedeeld af
te zien van de vergoeding voor zijn werkzaamheden voor de raad.

[] Sociale lasten
(bedragen x € .)

Pensioenpremie

Realisatie


Realisatie


.

.

Overige sociale lasten

.

.

Totaal sociale lasten

.

.

Pensioenpremie
De dekkingsgraad van het ABP bedroeg per  december  ,%. ABP streeft naar een beleidsdekkingsgraad van % in . Dit is in lijn met de nieuwe regels voor pensioenfondsen. Om dat te
bereiken heeft ABP een herstelplan ingediend bij de Nederlandsch Bank. Dat plan komt erop neer dat
bij een lagere beleidsdekkingsgraad dan %, het bestuur maatregelen moet nemen om het tekort
weg te werken. Dit kan inhouden dat premies verhoogd en/of uitkeringen verlaagd worden.
Overige sociale lasten



Deze stijgen door hogere werkgeversheffing voor de Zorgverzekeringswet en een hogere eindheffing
sociale lasten.
[] Afschrijvingskosten op (im-) materiële vaste activa
(bedragen x € .)

Realisatie


Realisatie


Immateriële vaste activa

.

.

Bedrijfsondersteunende gronden en gebouwen

.

.

Machines, autos en installaties

.

.

Andere vaste bedrijfsmiddelen





.

.

Realisatie


Realisatie


Afschrijvingskosten

[] Overige waardeveranderingen van (im-) materiële vaste activa
(bedragen x € .)

Boekwinsten auto’s, machines en werktuigen

-

-

Boekwinsten bedrijfsondersteunende en overige gebouwen

-

-

Boekverliezen auto’s, machines en werktuigen





Boekverliezen bedrijfsondersteunende en overige gebouwen





Overige waardeveranderingen van (im-) materiële vaste activa

-

-

Realisatie


Realisatie


Niet verrekenbare btw op inkopen en investeringen

.

.

Eigen bijdrage e geldstroomprojecten

.

.

[] Overige bedrijfskosten
(bedragen x € .)

Doorbelasting Overige kosten (pachters)

-

-

Dotatie aan voorzieningen

.

.

Bijzondere lasten resp. baten

-.

-.

Totaal overige bedrijfskosten

.

.

De stijging van de BTW-last is deels het gevolg van een stijging in de kosten uitbesteed werk en
andere externe kosten. Verder gelden vanaf  januari  nieuwe afspraken met de Belastingdienst
over de verwerking in de aangifte Omzetbelasting van de door Staatsbosbeheer betaalde BTW. Het
zogenaamde pro-rata systeem op de BTW van alle kosten voor Staatsbosbeheer vervalt en wordt nu
alleen nog toegepast op de algemene kosten. De BTW op externe kosten, die we financieren uit geldstromen die voor de Wet op de Omzetbelasting aangemerkt worden als ‘vrijgesteld’, kunnen niet
meer als aftrekbare voorbelasting in de aangiften verwerkt worden. Dit betekent dat deze BTW als last
onder ‘niet verrekenbare BTW op inkopen’ in de winst- en verliesrekening opgenomen is.



Specificatie van de bijzondere baten en lasten:
Baten:
- Waterschapslasten: uitspraak Hoge Raad
- Afwikkeling bezwaarschrift ruilverkaveling Rijssen-West:
Af: Lasten
- Terug te betalen waterschapslasten pachters
- Vorming voorziening asbestsanering
- Overige posten

€ .
€ .
€ .
€

€

€ .

[] Financiële baten en lasten
(bedragen x € .)

Andere rentebaten en soortgelijke opbrengsten

Realisatie


Realisatie






[] Belastingen op resultaat
Belastingen op resultaat hebben betrekking op de geconsolideerde deelnemingen Projecten BV en
Energiehout BV. De effectieve belastingdruk ligt in lijn met het toepasselijk belastingtarief van % tot
%. Staatsbosbeheer zelf is niet vennootschapsbelastingplichtig.

[] Aandeel in winst/verlies van ondernemingen waarin wordt deelgenomen
Het op deze regel vermelde bedrag betreft het aandeel in het resultaat van de % deelneming in BioEnerco over het jaar .
Transacties met verbonden partijen
Van transacties met verbonden partijen is sprake wanneer een relatie bestaat tussen de onderneming,
haar deelnemingen en hun bestuurders en leidinggevende functionarissen. Transacties tussen Staatsbosbeheer en Bio Enerco BV worden op een zakelijke grondslag uitgevoerd tegen voorwaarden die
vergelijkbaar zijn met die van transacties met derden.



.

Toelichting op geconsolideerd kasstroomoverzicht

[] Overige waardeveranderingen
Het hier vermelde bedrag betreft de vrijval van investeringssubsidies (€ .) en boekresultaten en
overige mutaties op desinvesteringen in  (per saldo € .)

[] Kasstromen uit operationele activiteiten
Rekening houdend met balansmutaties zijn hier de werkelijk ontvangen rentebaten en betaalde vennootschapsbelasting (voorlopige aanslag) vermeld.

[] Kasstroom uit investeringsactiviteiten
De opgenomen bedragen zijn de werkelijke kasstromen en sluiten daarom niet aan met verloopoverzichten voor (im-)materiële vaste activa.
De ontvangen kasstroom uit desinvesteringen is vermeld inclusief de gerealiseerde boekresultaten.

[] Kasstroom uit financieringsactiviteiten
De post opname langlopende schulden is toegenomen door overeenkomsten met Dunea en de
Gemeente Almere voor circa €  mln.

.

Enkelvoudige balans (voor resultaatbestemming)

(bedragen x € .)

--

--

Vaste activa

.

.

[]

Immateriële vaste activa

.

.

[]

Materiële vaste activa

.

.

[] Financiële vaste activa

.

.

.

.

Activa

Vlottende activa
[]

Voorraden

.

.

[] Vorderingen en overlopende activa

.

.

[]

.

.

.

.

[] Eigen Vermogen

.

.

[]

Beginvermogen (bij verzelfstandiging --)

.

.

[]

Reserves

.

.

[]

Resultaat boekjaar

.

.

.

.

Liquide middelen

Totaal activa

Passiva

Vreemd Vermogen
[] Voorzieningen

.

.

[] Langlopende schulden

.

.

[] Kortlopende schulden

.

.

Totaal passiva

.

.



. Enkelvoudige winst- en verliesrekening
(bedragen x € .)

Realisatie


Realisatie


[.A] Subsidie Ministerie van Economische Zaken

.

.

[.B] Subsidie Provincies uit Subsidieverordening Natuur en Landschap

.

.

Som Subsidies

.

.

.

Bedrijfsopbrengsten
Subsidies

Netto-omzet
[]

Omzet projecten

.

[]

Omzet recreatie

.

.

[]

Omzet ingebruikgeving

.

.

[]

Omzet houtverkoop en Biomassa

.

.

[]

Omzet overige producten

Som Netto-omzet



.

.

.

Overige Bedrijfsopbrengsten
[]

Overige opbrengsten

Som der Bedrijfsopbrengsten

.

.

.

.

Bedrijfslasten
[]

Kosten van grond en hulpstoffen

.

.

[]

Kosten uitbesteed werk en andere externe kosten

.

.

[]

Lonen en salarissen

.

.

[]

Sociale lasten

.

.

[]

Afschrijving (im)materiële vaste activa

.

.

[]

Overige waardeveranderingen van (im) materiële vaste activa

-

-

[]

Overige bedrijfskosten

.

.

.

.

.

.





Som der Bedrijfslasten
Bedrijfsresultaat
[]

Andere rentebaten en soortgelijke opbrengsten

Financiële baten en lasten
Resultaat uit gewone bedrijfsuitoefening vóór belastingen
[]

Belastingen resultaat uit gewone bedrijfsuitoefening

[]

Aandeel in winst/verlies van ondernemingen waarin wordt deelgenomen

Resultaat na belastingen





.

.









.

.



. Toelichting op de enkelvoudige balans en winst- en verliesrekening
Algemeen
Dit enkelvoudige financieel verslag maakt onderdeel uit van het Financieel Verslag  van Staatsbosbeheer.
Voor zover posten uit de enkelvoudige balans en de enkelvoudige winst- en verliesrekening hierna
niet nader zijn toegelicht, wordt verwezen naar de toelichting op de geconsolideerde balans en winsten verliesrekening.

[] Financiële vaste activa
Specificatie (bedragen x € .)

--

--

.

.

Andere deelnemingen





Langlopende vorderingen





.

.

Specificatie (bedragen x € .)





Balans per  januari

.



Dividenduitkering (incl. nagekomen correcties vorig jaar)



-

Aankoop % aandelen BioEnerco









.

.

Deelnemingen in groepsmaatschappijen

Balans per  december

Het verloop van de Deelnemingen in groepsmaatschappijen is als volgt

Aandeel in resultaat
Balans per  december

De deelnemingen betreffen:
Naam

Vestigingsplaats

Aandeel in
geplaatst kapitaal

Geconsolideerde deelnemingen
Staatsbosbeheer Projecten B.V.

Utrechtse Heuvelrug

%

Staatsbosbeheer Energiehout B.V.

Utrechtse Heuvelrug

%*

Overige deelnemingen
BioEnerco B.V.

Drachten

%

Buitenleven Vakanties BV

Deventer

%

* = % eigendom van Staatsbosbeheer Projecten BV

Staatsbosbeheer heeft in  de vennootschap Staatsbosbeheer Projecten BV opgericht. Staatsbosbeheer Projecten BV wordt gezien als houdstermaatschappij van op te richten werkmaatschappijen. In
 is de werkmaatschappij Energiehout BV opgericht, welke in  een %-belang in Bio Enerco
BV heeft verworven. De deelnemingen zijn gewaardeerd op basis van de nettovermogenswaarde.
De deelneming Staatsbosbeheer Projecten BV is een %-werkmaatschappij van Staatsbosbeheer en
heeft een %-belang in Energiehout BV. De beslissende zeggenschap over het te voeren beleid ligt
economisch, juridisch en bestuurlijk volledig bij Staatsbosbeheer.
Staatsbosbeheer Projecten BV heeft als doel het ter zake van natuurproducten verrichten van commerciële activiteiten en het verwerven en vervreemden van deelnemingen of andere belangen in rechts-



personen, vennootschappen en ondernemingen verband houdende met het verrichten van commerciële activiteiten ter zake van natuurproducten.
Bij zowel Staatsbosbeheer Projecten BV als Energiehout BV zijn geen werknemers in dienst.
In november  is Buitenleven Vakanties BV opgericht en heeft als voornaamste doel het optreden
als intermediair bij de verhuur en huur van karakteristieke vakantiewoningen op bijzondere locaties
met de nadruk op natuurbeleving en/of cultuurhistorie. Projecten BV heeft hierin een belang van 
%, Natuurmonumenten en DeLandschappen, beide %.
Energiehout BV heeft een %-deelneming in Bio Enerco BV. De vestigingsplaats van zowel Staatsbosbeheer Projecten BV als Energiehout BV is gemeente Utrechtse Heuvelrug.

[] Vorderingen
Specificatie (bedragen x € .)

--

--

Handelsdebiteuren

.

.

Belastingen (btw)





Vorderingen op gelieerde maatschappijen





Overige vorderingen

.

.

Totaal

.

.

[] Eigen vermogen en reserves
Verloopoverzicht (bedragen x € .)

Stand  januari 

Beginvermogen

Reserves

Resultaat
boekjaar

Totaal

.

.

.

.

Resultaatbestemming 



.

.



Mutaties binnen reserves 









Resultaat 





.

.

Stand  december 

.

. 

.

.

Resultaatbestemming 



.

-.



Overige mutaties 









Resultaat 





.

.

.

.

.

.

Stand  december 

Reserves: hierin heeft een reclasificatie van  plaatsgevonden vanuit afrondingsverschillen uit het verleden.

Algemene Reserve
[] Kortlopende schulden
Specificatie (bedragen x € .)

--

--

Vooruit ontvangen, vooruit gefactureerde bedragen

.

.

Schulden aan leveranciers

.

.

Belastingen en premies sociale verzekeringen

.

.

Belastingen (BTW)

.







Projectschulden

.

.

Overige schulden

.

.

Totaal

.

.

Schulden ter zake van pensioenen



Honoraria van de accountant
De volgende honoraria van KPMG Accountants N.V. zijn ten laste gebracht van Staatsbosbeheer, en
haar meegeconsolideerde maatschappijen, een en ander zoals bedoeld in artikel :a lid  en  BW.
Deze kosten (excl. BTW) zijn onder ‘Kosten uitbesteed werk bij uitvoering van reguliere werkzaamheden’ opgenomen bij het onderdeel ‘Management/financieel beleid en uitvoering’.
In  is Staatsbosbeheer door ‘Overige KPMG netwerk’ begeleid bij onderzoek naar en inrichting
van integrale kostprijssystematiek. De kosten hiervoor bedroegen € . Daarnaast is voor €  onderzoek uitgevoerd naar risico’s bij procedures.

Omschrijving werkzaamheden
(bedragen x € .)
Onderzoek van de jaarrekening

Accountants Accountants
NV 
NV 




KPMG
netwerk


KPMG
netwerk


KPMG
netwerk


KPMG
netwerk










Afrekening meer-/minderwerk













Andere controleopdrachten













Adviesdiensten op fiscaal terrein





Andere niet controlediensten



Totalen





























Amersfoort,  maart 

Directeur Staatsbosbeheer,

Raad van Toezicht,

ir. S. Thijsen

mr. I. Brakman (voorzitter)



Boswachter
online
Onze twitterende en bloggende boswachters zijn zichtbaar en zinvol aanwezig op social media. Met een post van een
boswachter op de Facebookpagina worden
gemiddeld 230.000 mensen bereikt, met een
tweet 12.900, met een blog 700 mensen.



 Overige gegevens
.

Resultaatbestemming

Algemeen
In de Wet verzelfstandiging Staatsbosbeheer is in artikel  bepaald dat:
- de directeur Staatsbosbeheer jaarlijks een verslag opstelt van de werkzaamheden van Staatsbosbeheer, het gevoerde beleid in het algemeen en de doelmatigheid en doeltreffendheid van zijn werkwijze in het afgelopen kalenderjaar, evenals een financieel verslag (art .);
- de Raad van Toezicht deze stukken vaststelt (art .);
- het financieel verslag de goedkeuring van onze Minister behoeft (art .).
De Minister van Economische Zaken en Staatsbosbeheer hebben het in de wet neergelegde sturingsmechanisme, met inbegrip van informatievoorzienings- en controle-instrumenten, nader geconcretiseerd in een Convenant Ministerie van Economische Zaken en Staatsbosbeheer. In het Convenant is ten
aanzien van bovenstaand artikel het volgende geconcretiseerd:
- Artikel .: De directeur van Staatsbosbeheer legt het in artikel , eerste lid, van de wet bedoelde
jaarverslag met inbegrip van de daar bedoelde jaarrekening uiterlijk op  maart na afloop van het
jaar waarop het betrekking heeft over aan de minister. Het jaarverslag bevat mede een verantwoording over de wijze waarop Staatsbosbeheer invulling heeft gegeven aan dit convenant, in het bijzonder de artikelen ,  en , en over de andere in artikel , tweede lid genoemde onderwerpen.
- Artikel .: De minister neemt binnen  weken na ontvangst een besluit over goedkeuring van het
financieel verslag en deelt dit aan Staatsbosbeheer mee.
Resultaat 
Conform artikel , lid  van de wet verzelfstandiging Staatsbosbeheer stelt de Raad van Toezicht de
jaarstukken vast.
De directeur Staatsbosbeheer en de Raad van Toezicht stellen voor het resultaat over  van
€  mln. toe te voegen aan de reserves.

Amersfoort,  maart 

ir. S. Thijsen

mr. I. Brakman (voorzitter)



.

Controleverklaring

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant
Aan: de Raad van Toezicht en de Directie van Staatsbosbeheer
Verklaring betreffende het financieel verslag
Wij hebben het in het jaarverslag  opgenomen financieel verslag  van Staatsbosbeheer te
Amersfoort gecontroleerd. Dit financieel verslag bestaat uit de geconsolideerde en enkelvoudige
balans per  december  en de geconsolideerde en enkelvoudige winst-en-verliesrekening over
 met de toelichting, waarin zijn opgenomen een overzicht van de gehanteerde grondslagen voor
financiële verslaggeving en andere toelichtingen.
Verantwoordelijkheid van de Directie
De Directie van Staatsbosbeheer is verantwoordelijk, uit hoofde van de Wet verzelfstandiging Staatsbosbeheer, voor het opmaken van het financieel verslag die het vermogen en het resultaat getrouw
dient weer te geven in overeenstemming met Titel  Boek  van het in Nederland geldende Burgerlijk
Wetboek (BW) en de bepalingen van en krachtens de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen
publieke en semipublieke sector (WNT), alsmede voor het opstellen van het directieverslag in overeenstemming met Titel  Boek  BW.
Daarnaast is de Directie verantwoordelijk voor de financiële rechtmatigheid van de in het financieel
verslag verantwoorde baten, lasten en balansmutaties. Dit houdt in dat deze bedragen in overeenstemming dienen te zijn met de in de relevante wet- en regelgeving opgenomen bepalingen, zoals
vermeld in het Controleprotocol financieel verslag Staatsbosbeheer.
Verder is de Directie verantwoordelijk voor een zodanige interne beheersing als zij noodzakelijk acht
om het opmaken van het financieel verslag mogelijk te maken zonder afwijkingen van materieel
belang als gevolg van fraude of fouten.
Verantwoordelijkheid van de accountant
Onze verantwoordelijkheid is het geven van een oordeel over het financieel verslag op basis van onze
controle. Wij hebben onze controle verricht in overeenstemming met Nederlands recht, waaronder de
Nederlandse controlestandaarden, het Controleprotocol financieel verslag Staatsbosbeheer en het
controleprotocol WNT. Dit vereist dat wij voldoen aan de voor ons geldende ethische voorschriften en
dat wij onze controle zodanig plannen en uitvoeren dat een redelijke mate van zekerheid wordt verkregen dat het financieel verslag geen afwijkingen van materieel belang bevat.
Een controle omvat het uitvoeren van werkzaamheden ter verkrijging van controle-informatie over de
bedragen en de toelichtingen in het financieel verslag. De geselecteerde werkzaamheden zijn afhankelijk van de door de accountant toegepaste oordeelsvorming, met inbegrip van het inschatten van de
risico’s dat het financieel verslag een afwijking van materieel belang bevat als gevolg van fraude of
fouten.
Bij het maken van deze risico-inschattingen neemt de accountant de interne beheersing in aanmerking die relevant is voor het opmaken van het financieel verslag en voor het getrouwe beeld daarvan
alsmede in het kader van de financiële rechtmatigheid voor de naleving van die relevante wet- en
regelgeving, gericht op het inrichten van controlewerk¬zaamheden die passend zijn in de omstandigheden. Deze risico-inschattingen hebben echter niet tot doel een oordeel tot uitdrukking te brengen
over de effectiviteit van de interne beheersing van Staatsbosbeheer.
Een controle omvat tevens het evalueren van de geschiktheid van de gebruikte grondslagen voor
financiële verslaggeving en de gebruikte financiële rechtmatigheids¬criteria en van de redelijkheid
van de door de Directie van Staatsbosbeheer gemaakte schat¬tingen, alsmede een evaluatie van het
algehele beeld van het financieel verslag.
Wij zijn van mening dat de door ons verkregen controle-informatie voldoende en geschikt is om een
onderbouwing voor ons oordeel te bieden.



Oordeel
Naar ons oordeel geeft het financieel verslag een getrouw beeld van de grootte en samenstelling van
het vermogen van Staatsbosbeheer per  december  en van het resultaat over  in overeenstemming met Titel  Boek  BW en de bepalingen van en krachtens de WNT.
Voorts zijn wij van oordeel dat de in dit financieel verslag verantwoorde baten, lasten en balansmutaties over  voldoen in alle van materieel belang zijnde aspecten aan de eisen van financiële rechtmatigheid. Dit houdt in dat deze bedragen in overeenstemming zijn met de relevante wet- en
regelgeving zoals vermeld in het Controleprotocol financieel verslag Staatsbosbeheer.
Verklaring betreffende overige bij of krachtens de wet gestelde eisen
Op grond van de wettelijke verplichting ingevolge artikel  van de Wet verzelfstandiging Staatsbosbeheer op basis waarvan artikel : lid  onder e en f BW van overeenkomstige toepassing is vermelden wij dat ons geen tekortkomingen zijn gebleken naar aanleiding van het onderzoek of het
directieverslagverslag, voor zover wij dat kunnen beoordelen, overeenkomstig Titel  Boek  BW is
opgesteld, en of de in artikel : lid  onder b tot en met h BW vereiste gegevens zijn toegevoegd.
Tevens vermelden wij dat het directieverslag, voor zover wij dat kunnen beoordelen, verenigbaar is
met het financieel verslag zoals vereist in artikel : lid  BW.

Den Haag,  maart 
KPMG Accountants N.V.
W.A. Touw RA



.

Bijlage aanvullende financiering projecten ministerie van EZ

Naast de rijksbijdrage voor organisatiekosten en eigenaarslasten ontvangt Staatsbosbeheer aanvullende financiering van het ministerie van EZ voor de uitvoering van projecten met een specifiek doel
of onderwerp. Deze subsidies, en daarmee ook de projecten, worden in de administratie aangemerkt
als e geldstroomfinanciering. De werkzaamheden worden nl. als afzonderlijk identificeerbare projecten uitgevoerd en zijn veelal niet binnen een (verslag-)jaar gereed. De ‘baten’ uit deze geldstromen
zijn daarom pas in de winst- en verliesrekening zichtbaar op het moment dat de bedoelde projecten
geheel zijn afgerond en worden dan verwerkt in de Omzet Projecten, zie []. De toekenning en betaling door EZ loopt niet parallel aan de opbrengstverantwoording door Staatsbosbeheer.
In de onderstaande tabel is voor verschillende EZ subsidie-/geldstromen de omzet van afgeronde projecten in  weergegeven.
Omschrijving (bedragen x € .)

Realisatie


Realisatie


Recreatie om de Stad





Effect Gerichte Maatregelen en Omvormingsbeheer (voorheen OBN)



.

Nationale parken





Landschapsherstelplannen





Soortenbeleid





Achterstallige inrichting terreinen





Bodemsanering





Besluit Rijkssubsidiering Instandhouding Monumenten  (BRIM-OCW)





ICMO II 



Pm

Herstel branden Strabrechtse Heide (subsidiejaar )



Pm

.

.

Totaal

Hieronder worden de in  en voorgaande jaren door EZ toegekende projectsubsidies weergegeven, waarbij de per balansdatum nog niet geheel afgeronde projecten zijn opgenomen. In de tabel is
tevens zichtbaar welke bestedingen Staatsbosbeheer in  heeft gedaan.
Omschrijving aanvullende financiering
(bedragen x € .)

Subsidie
jaar

Subsidiebedrag

Uitgevoerd
tot 

Uitgevoerd
in 

Nog te
besteden

Natuurbranden Duinen Schoorl



.

-

-



Natuurherstel Schoorlse Duinen



.

-

-

.

Green Deal Biodiversiteit





-





ICMO advies II





-

-



ICMO advies II







-



Groen en Doen

)





-

-



Natura  Beheerplannen

)

/

.

-.

-



.

-.

-.

.

Totaal



Toelichting bij projecten:
Natuurbranden Duinen Schoorl (Verplichtingennummer: )
Naast het directe herstel van ca.  hectare bos is er tot en met  een aantal infrastructurele herstelwerkzaamheden uitgevoerd. In  is de tweede fase van de fietspaden gerealiseerd, hierbij is ,
km fietspad vernieuwd. Een feestelijke opening van de fietspaden heeft plaatsgevonden in november
.
Natuurherstel Schoorlse Duinen (Verplichtingennummer: )
In  is het inrichtingsplan voor het plaggen van de vochtige duinvalleien opgeleverd en is er historisch vooronderzoek uitgevoerd naar niet-gesprongen explosieven ten behoeve van het veilig kunnen
uitvoeren van de plagwerkzaamheden. Uitvoering van deze werkzaamheden staan gepland voor .
Daarnaast is de (meervoudige onderhandse) aanbesteding voor schapenbegrazing voorbereid; Deze
zal in het voorjaar van  aanbesteed worden. De monitoring is gegund aan Stichting Bargerveen,
betreffende  exclosures in de periode -.
Green Deal Biodiversiteit Producerend Landschap (Verplichtingennummer: )
De ‘Green Deal Biodiversiteit Producerend Landschap’, gesloten tussen ZLTO, ministeries van EZ en
I & M en Staatsbosbeheer, richt zich op vernieuwende samenwerkingsvormen in het landelijk gebied
tussen agrariërs en Staatsbosbeheer. In juni  heeft Staatsbosbeheer in overleg met ZLTO en EZ
een projectvoorstel en begroting ingediend bij het ministerie van EZ en hierop is op  oktober 
een bijdrage toegekend van €  (incl. BTW). Hiervan is in  een voorschot van €  ontvangen.
Landelijke vraagstukken worden in vier gebieden uitgewerkt, waarbij kennis en advieswerk worden
ingezet naast procesgeld welke de Green Deal beschikbaar stelt. De vier gebieden worden in samenwerkingsvormen uitgewerkt; het gaat om de Westelijke Langstraat in Brabant, de Olde Maten in Overijssel, Natuurboeren en Varkensland in Noord-Holland en het Westerkwartier in Groningen. De
landelijke stuurgroep is eind november bij elkaar geweest met vertegenwoordigers van I & M, LTO en
Staatsbosbeheer. Van de vier samenwerkingsvormen is vastgesteld welke landelijke speerpunten
waar aan de orde zouden komen. Voor de evaluatie van Varkensland is in het najaar van  een
onderzoek door DLG uitgevoerd, in uren beschikbaar gesteld door EZ i.v.m. het opheffen van DLG in
.
Groen en Doen (Verplichtingennummer: )
In  is door het ministerie van EZ een subsidiebeschikking gegeven voor het programma 'Groen en
Doen ', welke op  september  is aangepast. Met kenmerk DGNR-NB/ is die
beschikking voor de e maal aangepast en is de subsidie termijn voor de uitvoering van het programma verlengd tot  april . De termijn voor de subsidievaststelling is daarmee gekomen op 
april .
De hoofddoelstelling van het project was het ontwikkelen en piloten van een opleiding om vrijwilligers te trainen die breed inzetbaar zijn in de publieksactiviteiten van Staatsbosbeheer. De opleiding is
gericht op bestaande en nieuwe op te richten (groepen) vrijwilligers die meehelpen bij het beheer, die
groepen kinderen, volwassenen en ouderen begeleiden tijdens activiteiten en excursies in de natuur
en die groepen volwassenen met gezondheidsproblemen begeleiden tijdens aangepaste excursies
buiten.
De opleiding is modulair van opzet. De verschillende modulen zijn gepilot met nieuwe en bestaande
vrijwilligers van Staatsbosbeheer en daar waar nodig aangepast.
Resultaten: Er zijn  pilots geweest in Heeze, Schoorl, Fryslân, De Peel en Groesbeek. In totaal hebben
 vrijwilligers meegedaan aan de pilots.
Er is een nieuwe cursusmap samengesteld met uitgebreide informatie over de verschillende modules.
Deze cursus map wordt in een oplage van . gedrukt. Alle vrijwilligers die deze nieuwe opleiding
gaan volgen krijgen een exemplaar van de handleiding bij aanvang van de opleiding, met daarin de
modules die ze gaan volgen. De nieuwe opleiding is tot stand gekomen met de inbreng van een aantal



externe partijen. Stichting Huis voor Beweging levert de trainers voor het onderdeel Natuurlijk Actief
en heeft een belangrijke rol gespeeld in de uitvoering van de pilots met ouderen (Fryslân en Groesbeek – zie boven). Het onderdeel Verdieping werkvormen natuurbeleving wordt gegeven door trainers van Stichting NatuurWijs. Deze verdieping is geschikt voor vrijwilligers die zowel met kinderen
als met ouderen aan de slag gaan. Voor het onderdeel Veiligheid wordt samengewerkt met het bedrijf
IPC die beschikt over specifieke expertise op het gebied van veiligheid in HGA (hulverlening geïsoleerde arbeid). Alle andere onderdelen van de opleiding wordt in eigen beheer gegeven.
In  is een vervolg gegeven aan regionale trainingen van vrijwilligers. Vrijwilligers die deze opleiding hebben gevolgd of gaan volgen worden goed onderlegd in het reilen en zeilen van Staatsbosbeheer, ze leren ‘hun gebied’ goed kennen, ze krijgen de basisvaardigheden van excursietechnieken en
veiligheid in het veld mee en ze weten wat het beleid van Staatsbosbeheer is ten aanzien van vrijwilligers. Daarnaast krijgen ze de mogelijkheid om zich verder te verdiepen in het begeleiden van kinderen en jongeren in de natuur, in het begeleiden van ouderen en in het begeleiden van
patiëntengroepen. Wij kunnen terugkijken op een geslaagd project. We hebben, dankzij de bijdrage
van Groen en Doen, een nieuwe training voor vrijwilligers kunnen ontwikkelen waar wij de komende
jaren veel plezier aan zullen beleven met de aan Staatsbosbeheer verbonden vrijwilligers.
De totale kosten van het project zijn €  en daarmee is het project afgesloten.
De toegekende subsidie is €  en Staatsbosbeheer heeft €  ontvangen.
Het bij noot ) vermeldde bedrag (€ ) Nog te besteden betreft nog terug te betalen.
Natura  beheerplannen (Verplichtingennummer: )
Het project Natura  LNV beheerplannen wordt gekenmerkt door een aantal optellende separate
overeenkomsten / beschikkingen met EZ. Met de opdrachtgever is vastgesteld dat de gevraagde prestaties zijn geleverd en dat het project daarmee is afgesloten. Van alle opstellers van habitatkaarten
was Staatbosbeheer de eerste waarvan alle kaarten ecologisch en technische zijn goedgekeurd.
De totale kosten van het project bedragen tot en met  december  € . en daarmee is het
project afgesloten en is het totale subsidiebedrag besteed.
Het bij noot ) vermeldde bedrag onder Subsidiebedrag inzake Natura  beheerplannen ad
€ . wijkt met €  (lager) af van het bedrag zoals vermeld in het Jaarverslag  en vindt z’n
reden in het feit dat het totale project afgesloten is.
Bodemsaneringen
Staatsbosbeheer heeft nog de verplichting voor de uitvoering van bodemsaneringen. De middelen,
met het karakter van vooruit ontvangen bedragen, zijn afkomstig van de toenmalige ministeries van
VROM en van LNV en het Interprovinciaal Overleg (IPO). In een convenant zijn afspraken vastgelegd,
onder meer dat in  sprake moet zijn van een situatie waarbij ofwel de locaties gesaneerd zijn
ofwel dat er een beheersregime op de locaties van kracht is. Met het ministerie van EZ is onlangs afgesproken dat de middelen ook na  december  bij Staatsbosbeheer beschikbaar blijven voor de
oorspronkelijk beoogde doelen. (voor een nadere toelichting wordt verwezen naar de toelichting op
de geconsolideerde balans, [] Langlopende Schulden).
Een belangrijk deel van de oorspronkelijke lijst van vervuilde bodems is in de loop der jaren als saneringsobject ter hand genomen, al dan niet in samenwerking met lokale overheden met, waar mogelijk, verhaal op veroorzakers van de vervuiling. Jaarlijks worden  tot  verdachte locaties aan het
lopende bestand van potentieel te saneren locaties toegevoegd. Al naar gelang de urgentie en wettelijk kader wordt actie ondernomen. Dit neemt niet weg dat er een groot aantal locaties is dat nog
sanering behoeft of in een  te formaliseren interne statusallocatieprocedure zit. Naast de bodemverontreinigingslocaties waarover met het Ministerie overeenstemming bestaat, zijn er voor Staatsbosbeheer twee andere verontreinigingscategorieën:
Ten eerste betreft dit asbestverontreinigingen en de wettelijke opruimplicht. In  is voortvarend
gestart met de aanpak van asbestverontreiniging die is verwerkt in daken van panden, die voor 
zijn gesticht. Voor nadere toelichting wordt verwezen naar [] Voorzieningen van het Jaarverslag.



Daar waar zinvol worden sanering van bodem- en asbestverontreiniging gelijktijdig uitgevoerd.
Daarnaast ondervindt Staatsbosbeheer de nadelige effecten van afvaldumping op de beheerde terreinen. Met name adequaat en snel verwijderen van chemisch drugsafval vraagt de aandacht.



Groot. Weids. Open.
Het aantal evenementen en festivals in de natuur stijgt. Staatsbosbeheer zelf
telt er meer dan honderd, waarvan 65 grote met meer dan 500 bezoekers per
festival. Denk aan Oerol op Terschelling. Of Into the Great Wide Open op Vlieland, waar natuur en cultuur elkaar vinden. Het werd in 2015 voor de zevende
keer georganiseerd. Goed voor 7000 bezoekers, 1000 kampeerders op Lange
Paal, 60 artiesten en natuurlijk ook de zichtbaar aanwezige boswachters.



 Bestuursstructuur en
personalia
Situatie op --

Raad van Toezicht
Mevrouw mr. I. Brakman (voorzitter)
De heer ir. W. Draijer (vice-voorzitter)
Mevrouw dr. M.E.M. Doorewaard
De heer mr. G.J. Jansen
Mevrouw ir. J.G. Stokkers

Functies leden Raad van Toezicht
en directie Staatsbosbeheer
De nevenfuncties binnen de publieke sector en
overige nevenfuncties voor zover ze relevant zijn
voor de vervulling van de taak als lid van de Raad
van Toezicht en directie worden vermeld in onderstaand overzicht. De gegevens hebben betrekking
op het jaar .

Raad van Advies
Mevrouw P.C. Krikke (voorzitter)
Mevrouw drs. J.H. Fackeldey
De heer J.A.G. Arkink
De heer ing. G. Spanjar MA
De heer V.D. Ponten
Mevrouw A.G.M. van Dijk
De heer drs. D. Vriesendorp
Mevrouw ir. S.D. Duives-Cahuzak
De heer E.A.W. Ernens
Mevrouw Y.R. Parodi
Mevrouw M.H. Snoeijer BA
Mevrouw A.N. Zuidam
De heer mr. J.E.C. De Groot
Mevrouw W.S.H. Uiterweerd MSc
De heer dr. C.J.M. Scheepens

Directeur
De heer ir. S. Thijsen BNT

Directieteam Staatsbosbeheer
De heer ir. S. Thijsen BNT (Directeur)
De heer drs. P.H. van der Jagt (Financieel directeur)
Mevrouw drs. M.H. Brouwer (divisiedirecteur Beheer & Ontwikkeling)
De heer mr. C.J.G. Dosker (divisiedirecteur Grond
& Gebouwen)
Mevrouw D.M.J. Kamphuis MBA (divisiedirecteur
Beleven & Benutten)

Mevrouw mr. I. Brakman
Geboortejaar: 
Nederlandse nationaliteit
Benoemd per  april 
Einde benoemingstermijn: -- (niet herbenoembaar)
Hoofdfunctie: Zelfstandig gevestigd toezichthouder en adviseur
Nevenfuncties:
- Voorzitter van het bestuur van de Vereniging
het Nederlandse Rode Kruis
- Lid van de Raad van Commissarissen DSM NL
- Lid van de Raad van Commissarissen Shell NL
- Lid van de Raad van Commissarissen Royal Duyvis Wiener
- Lid bestuur Stichting administratiekantoor continuïteit ABNAMRO
- Voorzitter Centrale Commissie voor de Statistiek
(CBS)
- Commissaris Instituut voor Midden- en Kleinbedrijf (IMK)
- Lid bestuur Fondsenbeheer Nederland
- Voorzitter Stichting Kijkonderzoek (SKO)
De heer ir. W. Draijer
Geboortejaar: 
Nederlandse nationaliteit
Benoemd per  januari 
Einde benoemingstermijn: -- (herbenoembaar)
Hoofdfunctie: Voorzitter raad van bestuur Rabobank



Nevenfuncties:
- Lid Raad van Toezicht Kröller-Müller Museum
- Voorzitter Raad van Toezicht Stichting Nationaal
Centrum voor Wetenschap & Technologie
(NCWT, NEMO)
- Lid bestuur Nederlandse Vereniging van Banken
- Lid bestuur Unico Banking Group
Mevrouw dr. M.E.M. Doorewaard
Geboortejaar: 
Nederlandse nationaliteit
Benoemd per  januari 
Einde benoemingstermijn: -- (herbenoembaar)
Hoofdfunctie: Zelfstandig gevestigd toezichthouder en adviseur
Nevenfuncties:
- Lid van de Raad van Toezicht ‘s Heeren Loo Zorggroep
- Lid Raad van Toezicht MVO Nederland, voorzitter financiële commissie
- Lid Raad van Commissarissen Woonbedrijf
Ieder, voorzitter auditcommissie
- Voorzitter Raad van Commissarissen Bloomville
- Lid dagelijks bestuur Stichting Christelijke Pers
- Lid Raad van Commissarissen Hypotheek Visie
Centrale
- Auditor accreditatie NVZD/BCZN
De heer mr. G.J. Jansen
Geboortejaar: 
Nederlandse nationaliteit
Benoemd per  januari 
Einde benoemingstermijn: -- (herbenoembaar)
Hoofdfunctie: adviseur en toezichthouder publieke
en semi publieke sector
Nevenfuncties:
- President-commissaris Waterleidingmaatschappij Drenthe
- Voorzitter Vereeniging tot beoefening van Overijsselsch Regt en Geschiedenis
- lid Raad van Toezicht Rijksmuseum Twenthe

Mevrouw ir. J.G. Stokkers
Geboortejaar: 
Nederlandse nationaliteit
Benoemd per  januari 
Einde benoemingstermijn: -- (herbenoembaar)
Hoofdfunctie: Directeur Facilitair Management en
Vastgoed bij de Technische Universiteit Delft
Nevenfuncties: -.
De heer ir. S. Thijsen
Geboortejaar: 
Hoofdfunctie: Directeur Staatsbosbeheer
Benoemd per  mei 
Nevenfuncties:
- Voorzitter Raad van Advies Environmental Sciences Group (ESG), Wageningen UR (onbezoldigd)
- Voorzitter External Council Landscape Architecture and Planning, Wageningen UR (onbezoldigd)
- Vicevoorzitter Vereniging Bos en Natuurterrein
Eigenaren (VBNE) (onbezoldigd)
- Lid Raad van Advies Overwater (onkostenvergoeding)
- Voorzitter Raad van Commissarissen Kuiper
Compagnons (onkostenvergoeding)

© Staatsbosbeheer | mei 
Tekst: Staatsbosbeheer | Fotografie: Staatsbosbeheer,
Ruben Smit, Rob de Wind, Berco Hoegen, Thijmen
van Heerde, C. Westdijk, Gerard van Breemen, Anke
Teunissen

Staatsbosbeheer
Smallepad  |  AA Amersfoort
T -
www.staatsbosbeheer.nl