Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

30 573

Migratiebeleid

Nr. 130

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VEILIGHEID EN
JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 2 februari 2015
Tijdens de begrotingsbehandeling op 25 en 26 november 2014 heb ik uw
Kamer toegezegd in overleg met de Minister van Economische Zaken te
bezien of het puntensysteem voor zelfstandigen aangepast moet worden
en hierover uw Kamer te informeren (Handelingen II 2014/15, nr. 28, item
31 en Handelingen II 2014/15, nr. 29, item 7). Met deze brief kom ik mijn
toezegging na.
In het eerste deel van deze brief leg ik uit hoe het komt dat een groot deel
van de aanvragen voor de zelfstandigenregeling wordt afgewezen. In het
tweede deel ga ik in op de aanpassing van het puntensysteem.
1. Verklaring hoog afwijzingspercentage aanvragen zelfstandigenregeling
Een verblijfsvergunning voor arbeid als zelfstandige wordt verleend als
daarmee een wezenlijk Nederlands belang is gediend. Dit belang kan
gelegen zijn op het terrein van volksgezondheid, economie, sport, cultuur
of op sociaal-economisch terrein. Om te beoordelen of sprake is van een
wezenlijk Nederlands belang vraagt de Immigratie- en Naturalisatiedienst
(IND) advies aan andere ministeries. Als het gaat om een kunstenaar
vraagt de IND advies aan de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. In het geval van een sportleraar vraagt de IND advies aan de
Minister van Volkshuisvesting, Welzijn en Sport. Indien het gaat om het
zelfstandig uitoefenen van een beroep of ondernemersactiviteiten vraagt
de IND advies aan de Minister van Economische Zaken. Verreweg de
meeste aanvragen zien op het zelfstandig uitoefenen van een beroep of
ondernemersactiviteiten. Ik ga daarom in deze brief alleen in op die
categorie aanvragen en de beoordeling die in dat kader plaatsvindt.
Toets aan puntensysteem
De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO, onderdeel van het
Ministerie van Economische Zaken) toetst aan de hand van een punten-

kst-30573-130
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 30 573, nr. 130

1

systeem of de vreemdeling een wezenlijke bijdrage aan de Nederlandse
economie levert. Het puntensysteem kent drie onderdelen:
a) Persoonlijke ervaring: In dit onderdeel wordt gekeken naar opleiding,
ondernemerschapservaring, werkervaring, inkomen en ervaring met
Nederland.
b) Ondernemingsplan: In dit onderdeel wordt gekeken naar marktpotentie, organisatie en financiering.
c) Toegevoegde waarde voor de Nederlandse economie: In dit onderdeel
wordt gekeken naar innovativiteit, arbeidscreatie en investeringen.
In totaal is voor de verschillende onderdelen maximaal 300 punten te
behalen. Voor elk onderdeel moet minimaal 30 punten worden verkregen.
Minimaal 90 punten zijn vereist voor een positief advies van de RVO.
Voor een aantal categorieën vreemdelingen geldt geen toetsing aan het
puntensysteem: onderdanen van de EU/EER en Zwitserland, EG-langdurig
ingezetenen, vreemdelingen met de Turkse nationaliteit (op grond van het
Associatiebesluit 1/80) en Amerikanen en Japanners (die verblijf vragen
als zelfstandige op grond van de Vriendschapsverdragen met de
Verenigde Staten en Japan).
Voor vreemdelingen met de Turkse nationaliteit vraagt de IND wel advies
aan de RVO, maar toetst de RVO niet aan het puntensysteem. De RVO
beoordeelt of de bedrijfsmatige activiteiten in een behoefte voorzien en
geen negatieve invloed hebben op de markteconomie of de werkgelegenheidssituatie.1 Ten aanzien van de andere categorieën vraagt de IND geen
advies maar beoordeelt of de ondernemer duurzaam over voldoende
middelen van bestaan beschikt.
Analyse van de aanvragen om zelfstandige
Bij de analyse is een onderscheid gemaakt tussen aanvragen van:
• vreemdelingen met de Turkse nationaliteit (circa 90% van de bijna
1.000 procedures om eerste toelating);
• Japanse en Amerikaanse burgers die op grond van de Vriendschapsverdragen met die landen arbeid als zelfstandige willen verrichten; en
• vreemdelingen uit overige derdelanden die getoetst worden aan het
puntensysteem.
Vreemdelingen met de Turkse nationaliteit
Ik benoem deze categorie hier apart omdat bijna 90% van de aanvragen
om arbeid als zelfstandige worden ingediend door vreemdelingen met de
Turkse nationaliteit en bijna alle aanvragen worden afgewezen. Dit heeft
dus een grote invloed op het inwilligingspercentage van de gehele
zelfstandigenregeling. Veel aanvragen van zelfstandigen met de Turkse
nationaliteit worden niet voorgelegd aan RVO om advies maar worden
door de IND afgewezen omdat de aanvraag niet volledig is. Vaak omdat er
geen (volledig) ondernemingsplan is bijgevoegd.
In die zaken die wel worden voorgelegd aan RVO beoordeelt de RVO of de
bedrijfsmatige activiteiten in een behoefte voorzien en geen negatieve
invloed hebben op de markteconomie of de werkgelegenheidssituatie.
Met de beoogde bedrijfsmatige activiteit moet immers een positieve
bijdrage aan de Nederlandse economie worden geleverd. De RVO
beoordeelt of de aanvrager een positie op de desbetreffende markt kan
verwerven. Gebleken is dat de meeste vreemdelingen met de Turkse
nationaliteit als zelfstandige aan de slag willen in de bouwsector. In de
bouwsector is echter (nog steeds) sprake van een crisissituatie. Er is grote
werkloosheid onder zowel ex-werknemers als zzp-ers. Daarnaast is sprake
1

Dit is conform de uitspraken van Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State van
29 september 2010 (zaaknr. 200908205/1/V2, LNJ BN 9181)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 30 573, nr. 130

2

van overcapaciteit onder de bestaande bedrijven, waardoor nog meer
concurrentie niet wenselijk is. Toelating tot Nederland van nieuwe
ondernemers in deze sector betekent een verstoring op de markteconomie
en de werkgelegenheidssituatie. Ter bescherming van de markt geeft de
RVO in deze zaken daarom een negatief advies.
Vreemdelingen op grond van Vriendschapsverdragen
Japanse en Amerikaanse burgers kunnen een beroep doen op de
Vriendschapsverdragen met deze landen als ze als zelfstandige in
Nederland willen werken. Er wordt dan niet getoetst aan het puntensysteem. De inwilligingspercentages bij deze categorieën zijn hoog.
Vreemdelingen uit andere derdelanden die getoetst worden aan het
puntensysteem
Het wezenlijk Nederlands belang is gediend als het gaat om een serieus
bedrijf dat zich in Nederland wil vestigen en een goede kans van slagen
heeft. Alleen die bedrijven hebben immers toegevoegde waarde voor de
Nederlandse economie. Veel vreemdelingen stranden op het ondernemingsplan. In de praktijk blijkt dat het bij deze groep met enige regelmaat
startende ondernemers betreft die wel een goed idee voor een product of
dienst hebben maar nog geen uitgewerkt ondernemingsplan, laat staan
een volwaardig bedrijf. Voor hen moet de nieuwe toelatingsregeling voor
start-ups uitkomst bieden.
2. Geen aanpassing van het puntensysteem maar betere
voorlichting
Gelet op ontwikkelingen op de arbeidsmarkt, in het ondernemerschap en
in de wijze waarop bedrijfsactiviteiten worden georganiseerd, wordt het
puntensysteem voortdurend tegen het licht gehouden. Laatstelijk is in
augustus 2013 het puntensysteem aangepast. Deze aanpassing zorgt
ervoor dat de beoordeling meer is toegesneden op de ontwikkelingen op
de (internationale) markt en de kennisintensieve en innovatieve zzp-er.
Met het puntensysteem wordt vooraf zichtbaar wat wordt verwacht van
een vreemdeling aan activiteiten als zelfstandig ondernemer en welke
bescheiden hij moet indienen ter staving daarvan. Hierdoor kan de
vreemdeling zelf vooraf de kans op toelating inschatten. Gelet op het hoge
afwijzingspercentage concludeer ik dat veel vreemdelingen dit nog niet
goed lukt.
Daarnaast is op 1 januari 2015 de regeling voor startende ondernemers
(start-ups) in werking getreden waardoor meer ondernemers de kans
krijgen in Nederland een innovatief bedrijf op te starten. In de bijbehorende wijziging van het Vreemdelingenbesluit 2000 is aangekondigd dat
de regeling twee jaar na inwerkingtreding wordt geëvalueerd (begin
2017). Onderdeel van die evaluatie zal zijn of het puntensysteem
voldoende op maat is gesneden zodat succesvolle start-ups kunnen
doorstromen in de zelfstandigenregeling. Ik ben daarom niet voornemens
het puntensysteem aan te passen, maar ga de voorlichting verbeteren
zodat vreemdelingen beter de kans van slagen kunnen inschatten. Ik pak
dit samen met de Minister van Economische Zaken op.
De Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
F. Teeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 30 573, nr. 130

3