Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

432
Vragen van de leden Groothuizen en De Groot (beiden D66) aan de
Ministers van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en van Justitie en
Veiligheid over het rechtswetenschappelijk onderzoek naar de Habitatrichtlijn
en Vogelrichtlijn (ingezonden 27 augustus 2020).
Antwoord van Minister Schouten (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit)
(ontvangen 21 oktober 2020). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2020–2021, nr. 16.
Vraag 1
Kunt u middels beantwoording van deze vragen nadere toelichting verschaffen op uw antwoorden van 9 maart 2020, aangaande het rechtswetenschappelijk onderzoek naar de Habitatrichtlijn (HR) en Vogelrichtlijn (VR)?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Bent u bekend met het recente, internationale onderzoek «The small home
ranges and large ecological impacts of pet cats», waaruit blijkt dat het effect
van huiskatten op hun wilde prooidieren vier tot tien maal groter is dan het
effect van vergelijkbare wilde roofdieren?2
Antwoord 2
Ja.
Vraag 3
Kunt u bevestigen dat het laten loslopen van huiskatten of verwilderde katten
in Nederland resulteert in het doden van inheemse vogels – bijvoorbeeld in
duingebieden bij grote steden waar grond-broedende vogels slachtoffers
worden van huiskatten – en soorten van Bijlage IV van de Habitatrichtlijn
(zoals vleermuizen)?

1
2

ah-tk-20202021-432
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

Aanhangsel van de Handelingen, vergaderjaar 2019–2020, nr. 1981
Animal Conservation, 11 maart 2020, «The Small Home Ranges and Large Ecological Impacts
of Domestic Cats» (https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/acv.12563)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

Antwoord 3
Het is bekend dat katten inheemse vogels en kleine zoogdieren kunnen
doden.
Vraag 4
Vindt u het wenselijk dat het loslopen van huiskatten resulteert in het doden
van inheemse vogels en soorten van Bijlage IV van de Habitatrichtlijn? Zo ja,
waarom? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 4
Het is bekend dat inheemse vogels en soorten ven Bijlage IV van de
Habitatrichtlijn gedood kunnen worden door andere dieren. De huiskat is daar
één van. Op het moment dat het bedreigde soorten betreft is dat een
onwenselijke situatie.
Vraag 5
Deelt u de mening dat het irrelevant is voor een eventuele schending van de
verboden in artikel 12(1) HR en artikel 5 VR dat de achteruitgang in de
populatiegrootte van bepaalde betrokken inheemse soorten niet alleen is toe
te schrijven aan huiskatten, maar dat hierbij ook andere dieren zoals
roofvogels betrokken zijn, en dat het eveneens irrelevant is of er überhaupt
sprake is van een (meetbare) weerslag op de populatie, aangezien de
betreffende verboden betrekking hebben op individuele dieren ongeacht de
eventuele gevolgen voor de staat van instandhouding? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 5
De Vogelrichtlijn en Habitatrichtlijn voorzien in het verbieden van schadelijke
handelingen ten aanzien van individuen van vogelsoorten en bedreigde
soorten die worden genoemd in bijlage IV bij de Habitatrichtlijn, waaronder
het opzettelijk doden of vangen van die individuen. Deze verboden zijn
gesteld met het doel om negatieve effecten op de staat van instandhouding
van deze soorten te voorkomen. Niet elk menselijk handelen dat leidt tot het
doden of vangen van een vogel of dier is echter verboden onder de
richtlijnen. Daarvoor is nodig dat de betreffende persoon opzet heeft gehad
op het vangen van de vogel of het dier.
Vraag 6
Kunt u aangeven of u de conclusies deelt van het rechtswetenschappelijk
onderzoek «Domestic cats (Felis catus) and European nature conservation
law» waarin op basis van een analyse van jurisprudentie en de best
beschikbare wetenschappelijke informatie over de effecten van huiskatten op
wilde dieren, geconcludeerd wordt dat het laten loslopen van huiskatten in
het leefgebied van soorten van Bijlage IV van de HR (zoals vleermuizen) en in
het leefgebied van inheemse vogels (d.w.z. overal in Nederland) binnen de
reikwijdte valt van, respectievelijk, de in artikel 12(1) HR en artikel 5 VR
genoemde verboden? Zo nee, op welke (feitelijke en/of juridische) gronden
komt u dan tot een andere conclusie en welke conclusie is dat precies?3
Antwoord 6
Ik deel deze conclusies niet. Ik ben van oordeel dat bij het laten loslopen van
huiskatten in de meeste gevallen geen sprake zal zijn van een overtreding van
het verbod op het opzettelijk vangen of doden van beschermde dieren, omdat
geen sprake is van opzet. Zoals ik in de antwoorden op vragen 3 en 4 heb
aangegeven, is bekend dat huiskatten vogels en kleine zoogdieren kunnen
doden, waaronder beschermde inheemse vogels en dieren van bedreigde
soorten genoemd op bijlage IV bij de Habitatrichtlijn. Dat is echter niet
voldoende om aan te nemen dat de huiskateigenaar opzet heeft op het
vangen of doden van beschermde vogels of dieren. Niet elk laten loslopen
van een huiskat leidt immers tot het hoogstwaarschijnlijk doden van een

3

Journal of Environmental Law, 27 november 2019, «Domestic Cats (Felis catus) and European
Nature Conservation Law – Applying the EU Birds and Habitats Directives to a Significant but
Neglected Threat to Wildlife» (https://academic.oup.com/jel/advance-article/doi/10.1093/jel/
eqz035/5640440)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

beschermde vogel of dier. Het laten loslopen van een huiskat dient bovendien
een redelijk doel, namelijk het welzijn van de kat.
Vraag 7
Kunt u in dit verband, voortbouwend op uw antwoord van 9 maart 2020 op
onze aanvankelijke vraag 6, in het bijzonder ingaan op de vraag in hoeverre
bij het laten loslopen van huiskatten sprake kan zijn van «voorwaardelijk
opzet»?4
Antwoord 7
Om te kunnen beantwoorden of bij het laten loslopen van huiskatten sprake
kan zijn van voorwaardelijk opzet, ga ik eerst in op hoe het Hof van Justitie
van de Europese Unie (hierna: het Hof) en de Europese Commissie «voorwaardelijk opzet» in dit verband interpreteren. Van «voorwaardelijk opzet» is
volgens het Hof sprake als degene die de handeling heeft verricht, die leidt
tot de vangst of de dood van een specimen van een beschermde diersoort,
de mogelijkheid van die vangst of dood heeft aanvaard. Volgens de Europese
Commissie moet onder «voorwaardelijk opzet» worden verstaan: handelingen
door een persoon die weet, in het licht van de relevante wetgeving die van
toepassing is, de betrokken soort en de algemene informatie die aan het
publiek wordt verstrekt, dat zijn handeling hoogstwaarschijnlijk zal leiden tot
een overtreding tegen een soort en desondanks bewust de voorzienbare
gevolgen van zijn handeling aanvaardt.5 Het vangen of doden van specimens
is dan volgens de Europese Commissie een ongewenste maar geaccepteerde
bijwerking, met roekeloze minachting van de bij de persoon bekende
verboden.
Los van eventuele praktische overwegingen (hoe stel je een dergelijke
overtreding vast), zal bij het laten loslopen van huiskatten niet snel aan deze
vereisten zijn voldaan. Om vast te stellen dat in dit soort gevallen sprake is
van voorwaardelijk opzet, zal namelijk van geval tot geval vastgesteld moeten
worden of de huiskateigenaar beschikt over voldoende concrete kennis van
de aanwezigheid van beschermde vogels en dieren in zijn omgeving, van de
mogelijke negatieve gevolgen van het loslaten van zijn huiskat voor die
soorten en van de waarschijnlijkheid dat die gevolgen optreden. Pas dan is
sprake van een ongewenste maar geaccepteerde bijwerking, met roekeloze
minachting van de bij de persoon bekende verboden. Er zijn uitzonderlijke
gevallen denkbaar waarin aan deze voorwaarden zal zijn voldaan, maar dat is
onvoldoende om aan te nemen dat het laten loslopen van huiskatten altijd
een overtreding van het verbod op het opzettelijk vangen en doden van
beschermde vogels en dieren oplevert.
Vraag 8
In hoeverre deelt u de conclusie naar aanleiding van jurisprudentie van het
Hof van Justitie dat de betreffende verboden ook situaties bestrijken waarin
«degene die de handeling heeft verricht ... de mogelijkheid van ... vangst of
dood heeft aanvaard», waarvan onder meer sprake is in situaties waarin de
autoriteiten in een lidstaat bepaalde handelingen toestonden terwijl zij
«wisten dat zij mogelijkerwijs [beschermde dieren] in gevaar zouden
brengen», waarbij het om zulke gevallen gaat, in de woorden van het ook
door u aangehaalde richtsnoer van de Europese Commissie, om «unwanted
but accepted side-effects», die stuk voor stuk inbreuk maken op de bedoelde
verbodsbepalingen, gelet op dat er volgens het genoemde onderzoek bij het
laten loslopen van huiskatten typisch sprake is van dergelijk voorwaardelijke
opzet, waardoor het grootschalige de facto toelaten ervan een inbreuk maakt

4
5

Aanhangsel van de Handelingen, vergaderjaar 2019–2020, nr. 1981
Guidance document on the strict protection of animal species of Community interest under the
Habitats Directive 92/43/EEC, final version, februari 2007, van de Europese Commissie, blz. 36.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

op de verplichtingen van Nederland onder artikel 5 VR en artikel 12 (1)
HR.6 7 8
Antwoord 8
Artikel 12, eerste lid, van de Habitatrichtlijn verplicht de lidstaten om een
systeem van strikte bescherming in te stellen voor dieren en planten van
soorten genoemd in bijlage IV bij de richtlijn. Uit de jurisprudentie van het
Hof volgt dat deze verplichting verder gaat dan het enkel implementeren en
handhaven van de in dat artikel genoemde verboden en dat lidstaten ook
verplicht zijn om de nodige maatregelen, waaronder ook preventieve
maatregelen.9 Artikel 12, vierde lid, van de Habitatrichtlijn bepaalt verder dat
lidstaten gehouden zijn een systeem van toezicht in te stellen op het bij
toeval vangen en doden van de beschermde diersoorten en verder onderzoek
te doen en de maatregelen te nemen om te verzekeren dat het bij toeval
vangen en doden geen significante negatieve weerslag heeft op de betrokken
soorten. Er is geen reden om aan te nemen dat deze verplichtingen niet ook
gelden in het kader van de Vogelrichtlijn.
Zoals ik op vraag 6 heb geantwoord, ben ik van oordeel dat bij het laten
loslopen van huiskatten in de meeste gevallen geen sprake zal zijn van een
overtreding van het verbod op het opzettelijk vangen of doden van
beschermde vogels of dieren. Er is dus geen sprake van het grootschalig de
facto toelaten van overtredingen, zoals in de vraag wordt gesteld. Dat neemt
niet weg dat er op Nederland verplichtingen rusten om maatregelen te
nemen om te verzekeren dat het laten loslopen van huiskatten geen
significante negatieve weerslag heeft op beschermde soorten.
Vraag 9
Indien u de conclusies van het onderzoek deelt, welke maatregelen bent u
dan voornemens te verbinden aan deze conclusies, teneinde te voldoen aan
de meermaals door het Hof van Justitie benadrukte verplichting om
«concrete en specifieke beschermingsmaatregelen te treffen teneinde de
daadwerkelijke naleving van bovengenoemde verbodsbepalingen te
verzekeren»?10
Antwoord 9
In de Wet natuurbescherming (artikel 1.12) is de verantwoordelijkheid voor
het nemen van dit soort maatregelen bij de provincies neergelegd. Om de
negatieve effecten van loslopende katten tegen te gaan worden er in
provincies al maatregelen genomen of wordt er onderzoek gedaan naar de
mogelijkheid van het nemen van maatregelen.
Vraag 10
Herinnert u zich uw antwoorden van 2 juli jl. op Kamervragen van het lid De
Groot over sterfte onder Pimpelmezen?11

6

HvJEU C-221/04, 18 mei 2006, par. 71
HvJEU C-221/04, par. 73. In zijn rechtspraak heeft het Hof reeds vastgesteld dat sprake is van
voorwaardelijk opzet in onder meer de volgende concrete situaties: het plaatsen van strikken
voor (niet strikt beschermde) vossen in gebieden waarvan bekend is dat er ook (strikt
beschermde) otters voorkomen (HvJEU C-221/04); kamperen in de nabijheid van een legstrand
van strikt beschermde zeeschildpadden met mogelijke verstoring tot gevolg (HvJEU C-504/14,
10 november 2016); het aanleggen van een pijpleiding in zee met mogelijke verstoring van
strikt beschermde walvisachtigen tot gevolg (HvJEU C-183/05, 11 januari 2007); motorcrossen
in het leefgebied van strikt beschermde slangen met het mogelijke doden en/of verstoren van
zulke dieren tot gevolg (HvJEU C-340/10, 15 maart 2012); en het uitvoeren van landbouwwerkzaamheden met het mogelijke doden, verstoren of vernielen van nesten of eieren van vogels
tot gevolg (HvJEU 412/85, 17 september 1987).
8
European Commission, Guidance document on the strict protection of animal species of
Community interest under the Habitats Directive 92/43/EEC, 2007, par. 33
9
HvJ 30 januari 2002, zaak C-103/00 (Commissie tegen Griekenland), ro 39, HvJ 11 januari 2007,
zaak C-183/05 (Commissie tegen Ierland), ro 30 en HvJ 9 juni 2011, zaak C-383/09 (Commissie
tegen Frankrijk), ro 37.
10
HvJEU C-441/17, 17 april 2018, par. 252
11
Aanhangsel van de Handelingen, vergaderjaar 2019–2020, nr. 3408
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4

Antwoord 10
Ja.
Vraag 11
Kunt u uw antwoord op vraag 7 waarin u stelt dat «[h]et voorkomen van
sterfte vooral gevonden [moet] worden in het voorkomen van predatie door
andere dieren, zoals huiskatten, maar op dit moment is er geen aanleiding
om zorgen te hebben over de Nederlands populaties kool- en pimpelmezen»
nader toelichten? Over welke soorten heeft u wel zorgen, welke relatie ziet u
daar met predatie door huiskatten en wat gaat u daaraan doen?
Antwoord 11
Het is zeer moeilijk om op soortniveau aan te geven wat de relatie met
predatie door huiskatten is zeker in relatie tot predatie door andere diersoorten. Voor bedreigde soorten die predatie gevoelig zijn kan een provincie
maatregelen nemen om de predatie tegen te gaan. Inmiddels zijn er al een
aantal provincies die maatregelen hebben genomen tegen huiskatten, zie
mijn antwoord bij vraag 9.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

5