Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

21 501-08

Milieuraad

Nr. 872

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 5 juli 2022
De vaste commissie voor Infrastructuur en Waterstaat heeft een aantal
vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat, de Ministers voor Klimaat en Energie en voor
Natuur en Stikstof over:
– over de geannoteerde agenda Milieuraad 28 juni 2022 (Kamerstuk
21 501-08, nr. 866),
– de brief over de ontwikkelingen strengere emissieregelgeving in het
kader van Euro 7/VII (Kamerstuk 22 112, nr. 3336),
– de brief over de Nederlandse input publieke consultatie herziening
emissienormen vrachtvervoer (Kamerstuk 22 112, nr. 3338),
– de reactie op het verzoek van de commissie om een tijdlijn van de
verordeningen en richtlijnen uit het Fit for 55-pakket op IenW-gebied
(Kamerstuk 21 501-08, nr. 861),
– de brief over de bijdrage Nederland aan de herziening van de
luchtkwaliteitsrichtlijnen (Kamerstuk 30 175, nr. 398),
– het verslag van de Milieuraad 17 maart 2022 in Brussel (Kamerstuk
21 501-08, nr. 863),
– het Fiche: Verordening rapportage van milieugegevens van industriële
installaties en vaststelling van Portaal voor industriële emissies
(Kamerstuk 22 112, nr. 3417),
– het Fiche: Herziening Richtlijn Industriële Emissies en de Richtlijn
Storten van Afvalstoffen (Kamerstuk 22 112, nr. 3416),
– het Fiche: Verordening gefluoreerde broeikasgassen (F-gassen)
(Kamerstuk 22 112, nr. 3418),
– het Fiche: Verordening Ozonlaag afbrekende stoffen (ODS) (Kamerstuk
22 112, nr. 3419),
– de Consultatie inzake aanpassing regelgeving chemische stoffen
(REACH) (Kamerstuk 22 112, nr. 3415),
– de brief over de stand van zaken CO2-emissienormen personenauto’s
en lichte bedrijfsvoertuigen (Kamerstuk 22 112, nr. 3428).

kst-21501-08-872
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-08, nr. 872

1

De vragen en opmerkingen zijn op 16 juni aan de Staatssecretaris van
Infrastructuur en Waterstaat, de Ministers voor Klimaat en Energie en voor
Natuur en Stikstof voorgelegd. Bij brief van 20 juni 2022 zijn de vragen,
voorzien van een inleiding, beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Tjeerd de Groot
De adjunct-griffier van de commissie,
Van der Zande

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-08, nr. 872

2

Inleiding
Tevens wordt u geïnformeerd dat een aantal punten onder diversen aan
de agenda van de Milieuraad van 28 juni is toegevoegd. Het betreft een
punt van het Voorzitterschap en de Commissie, waarin een terugkoppeling zal worden gegeven van recente internationale bijeenkomsten.
Daarnaast zal Cyprus de negende ministeriële conferentie «Milieu voor
Europa» aankondigen die gepland staat van 5 t/m 7 oktober 2022. Tot slot
zal Zweden een terugkoppeling geven van de conferentie Stockholm+50.
Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en reacties van de
bewindspersonen
Fit for 55
De leden van de D66 fractie willen alles in het werk stellen om de
Europese doelen van klimaatneutraliteit uiterlijk in 2050 te behalen. Fit For
55 is een cruciale tussenstap waarin we op Europees niveau gezamenlijk
toewerken naar 55% reductie van broeikasgassen in 2030. De leden willen
zowel op het gebied van klimaat als op het gebied van milieu grote
stappen blijven zetten zodat de doelen van 2030 en 2050 in beeld blijven.
Het risico van de Europese samenwerking is uiteraard dat verschillende
lidstaten van de Europese Unie (EU) verschillende belangen hebben. Het
gevaar voor selectief shoppen ligt dan ook op de loer. Hierover enkele
vragen van de betreffende leden. Kan de Staatssecretaris toezeggen dat ze
zich zal inzetten om zeker te stellen dat alle maatregelen blijven optellen
tot een reductie van 55%? Hoe gaat de Staatssecretaris zich inzetten om
ervoor te zorgen dat tegenover iedere stap terug een stapje extra staat?
Het kabinet zet zich in op het snel bereiken van een akkoord op het
Fit-for-55 (Ff55) pakket, een ambitieuze vormgeving en het daadwerkelijk
behalen van de reductiedoelstelling van ten minste 55% in 2030. Daarbij is
het van belang dat alle landen en sectoren hun bijdrage leveren. Deze
inzet wordt onderstreept door de verklaring van woensdag 15 juni jl. die
de Minister voor Klimaat en Energie samen met negen andere lidstaten
ondertekende, welke oproept tot een pakket dat daadwerkelijk optelt tot
55%1.
De voorstellen t.a.v. het emissiehandelssysteem (ETS), Effort Sharing
Regulation (ESR) en landgebruiksverordening (LULUCF) moeten uiteindelijk de optelsom tot 55% borgen, door middel van de koolstofbudgetten
die in deze drie instrumenten worden vastgelegd. De andere elementen
van het Ff55-pakket zijn ondersteunend hieraan. Vooralsnog zijn er geen
lidstaten die de overkoepelende doelen ter discussie te stellen. Met de
huidige stand van de onderhandelingen lijkt de 55% reductie daarmee niet
in gevaar te komen. Het vereiste van netto 55% emissiereductie in 2030 is
bovendien wettelijk verankerd in de Europese klimaatwet. Hoewel er
punten zullen moeten worden uitgeruild, is een pakket dat niet optelt tot
55% voor het kabinet niet acceptabel.
De leden van de D66 fractie lezen dat er wordt afgestevend op een
verzwakking van de uitfasering verbrandingsmotoren (2035 in plaats van
2030). Eerder riep Nederland de Europese Commissie middels een brief
samen met acht andere lidstaten nog op om de verkoop van auto’s met
verbrandingsmotor al vanaf 2030 te verbieden. Deze eerdere inzet laat
zien dat 2030 dus ook haalbaar zou moeten zijn. Kan de Staatssecretaris
aangeven of het mogelijk is om het verbod op de verkoop van auto’s met
1

Medeondertekenaars van deze verklaring zijn DEN, DUI, FIN, IER, LUX, OOS, SLV, SPA en ZWE.
https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/klimaatverandering/documenten/diplomatiekeverklaringen/2022/06/15/call-for-high-climate-ambition-in-the-ff55-negotiations.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-08, nr. 872

3

een verbrandingsmotor in Nederland eerder al in te laten gaan (namelijk
in 2030)?
Nederland heeft zich inderdaad ingezet om de Commissie te bewegen het
koplopers toe te staan om nationaal eerder uit te faseren dan 2035. De
Commissie heeft echter duidelijk gemaakt dat een dergelijke mogelijkheid
niet verenigbaar is met de interne markt. Het is daarom niet mogelijk om
een verbod op de verkoop van auto’s met een verbrandingsmotor
nationaal eerder in te laten gaan.’
De leden van de PVV-fractie constateren dat het kabinet vasthoudt aan het
verbod op de verkoop van nieuwe brandstofauto’s in 2030, terwijl de EU
dat vijf jaar later voornemens is. Deze leden vragen aan het kabinet
waarom het beste jongetje van de klas blijft spelen en of het kabinet
hiermee wil stoppen.
Het behalen van de Nederlandse en Europese klimaatdoelen vraagt een zo
vroeg mogelijke reductie van de CO2-uitstoot van personen- en bestelauto’s. Vroege uitfasering van de verbrandingsmotor is hierin een effectief
instrument. Daarom streeft het kabinet, binnen de grenzen van de
Europese regels voor een vrije markt, naar zo vroeg mogelijke uitfasering
binnen de gehele Europese Unie. Dit doet het kabinet in de wetenschap
dat elektrische auto’s in de huidige situatie in aanschaf nog duurder zijn
dan conventionele auto’s (tot circa 10.000 EUR bij nieuwe auto’s), maar
dat dit aanschafbedrag naar verwachting zal dalen in de toekomst. Dit
terwijl de kosten voor gebruik van een elektrische auto nu al stukken lager
zijn (efficiënter in energieverbruik en minder onderhoud).
De leden van de PVV-fractie vragen wat het kabinet vindt van het feit dat
enerzijds de verkoop van exclusieve nieuwe auto’s met een kleine oplage
(tot een productie van 1.000) zoals Ferrari en Lamborghini mogelijk blijft,
terwijl er anderzijds een verbod komt op nieuwe (schone) brandstofauto’s.
Deze leden vragen voorts aan het kabinet of het tegen deze «Fit for
55»-maatregel wil pleiten in de milieuraad en daarmee willen afzien van
een verbod op nieuwe brandstofauto’s in 2030/2035. Voorts vragen deze
leden aan het kabinet wat de gevolgen zullen zijn voor de betaalbaarheid
van nieuwe auto’s.
Het in de Milieuraad te bespreken compromisvoorstel op
CO2-emissienormen zet naar verwachting in op het per 2035 uitfaseren
van de nieuwverkoop van personenauto’s en lichte bedrijfsvoertuigen met
interne verbrandingsmotor door de CO2-emissienormen voor deze
voertuigen aan te scherpen. Het Kabinet acht een dergelijke uitfasering
van groot belang voor het behalen van onze nationale en Europese
klimaatdoelstellingen. Daarom is het Kabinet geen voorstander van
eventuele uitzonderingen die ruimte bieden voor nieuwverkoop van
personenauto’s en lichte bedrijfsvoertuigen met interne verbrandingsmotor na deze uitfaseerdatum. Spelregels op EU-niveau dragen bij aan
een gelijk speelveld en een grotere markt voor nieuwe voertuigen. De
verwachting is daarom dat nieuwe auto’s niet duurder zullen worden.
De leden van de PVV-fractie lezen in de beleidsbrieven dat Nederland 1%
uit het nieuw op te richten sociaal klimaatfonds krijgt. Deze leden vragen
aan het kabinet hoeveel procent Nederland bijdraagt aan dit fonds en wat
het effect is op onze netto betalingspositie.
In het Commissievoorstel voor de oprichting van een Social Climate Fund
(SCF) staat dat Nederland 1,11% van het fonds ontvangt, een bedrag van
circa 800 mln. EUR over de gehele looptijd. Dit bedrag is gebaseerd op de
aanname dat het fonds zijn oorspronkelijke grootte behoudt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-08, nr. 872

4

De bijdrage van Nederland aan dit fonds is niet eenvoudig vast te stellen
en is direct afhankelijk van de manier waarop deze gefinancierd wordt.
Indien het voorstel tot uitbreiding van het ETS naar de gebouwde
omgeving en wegtransport (ETS-BRT) zoals oorspronkelijk door de
Commissie is voorgesteld, wordt aangenomen, zou de Nederlandse
bijdrage over de gehele looptijd bruto ca. 3,2 miljard EUR omvatten.
Indien wordt besloten tot financiering van het SCF door middel van het
vergroten van de BNI-afdrachten, zou sprake zijn van bruto ca. 4,3 miljard
EUR. De bruto bijdrage van Nederland aan het fonds valt dus tussen 4,4%
en 5,9%. Daarmee zou de Nederlandse nettobijdrage uitkomen op een
bedrag tussen de 2,4 en 3,5 miljard.
De leden van de PVV-fractie constateren dat het Europees Parlement
kritisch is op het uitbreiden van het Europese systeem voor emissiehandel
(ETS) naar de leveranciers van brandstoffen, met als reden dat hierdoor
de brandstofprijzen flink zullen stijgen. Deze leden vragen aan het kabinet
of het bereid is zijn standpunt ten aanzien van dit voorstel te herzien in het
licht van de stijgende inflatie, de dalende koopkracht en de torenhoge
brandstofprijzen.
Het kabinet staat positief tegenover het ETS-BRT. Het voorstel is een
belangrijk onderdeel van het Ff55-pakket en biedt zowel Europees als
nationaal voordelen. Mede in het licht van de hoge energieprijzen, heeft
het kabinet wel een kritische opstelling ten aanzien van de uitwerking van
het ETS-BRT voorstel. Het kabinet gaat zich, ook gelet op de motie Erkens
en Leijten2 constructief inzetten om de betaalbaarheid voor huishoudens
en mkb te waarborgen.
Het kabinet merkt tevens op dat het voorstel pas in 2026 in werking treedt,
niet in de context van de huidige hoge brandstofprijzen. In het compromisvoorstel wordt het mechanisme om excessieve prijsstijgingen tegen te
gaan aangescherpt en de datum van inwerkingtreding met één jaar
uitgesteld. Deze aanpassingen kunnen de gevolgen voor huishoudens en
mkb verzachten.
Het nationale klimaatbeleid zal na vaststelling van het pakket worden
herijkt aan de hand van de verwachte effecten op CO2-uitstoot en de
betaalbaarheid voor huishoudens, maatschappelijke organisaties en het
mkb. Het kabinet houdt de koopkrachtontwikkeling van huishoudens
scherp in de gaten en kan indien daar aanleiding voor is zowel generieke
als gerichte maatregelen overwegen, zoals bijvoorbeeld ook is gebeurd in
reactie op de hoge energieprijzen.
De leden van de PVV-fractie lezen dat de Europese Commissie in 2029
voornemens is om met een wetsvoorstel te komen om particulier vervoer
en gebouwen op te nemen in het emissiehandelssysteem. Concreet
betekent dit dat particulieren dus emissierechten moeten gaan inkopen en
veilen. De leden van de PVV-fractie vragen of het kabinet het met hen eens
is dat deze regelgeving totaal doorgeslagen en volstrekt onnodig is.
Voorts vragen deze leden aan het kabinet of het de Milieuraad wil
informeren dat Nederland hier niet aan gaat meewerken.
Gereguleerde entiteiten bij ETS-BRT zijn niet individuele particulieren,
maar grootschalige brandstofleveranciers. Het kabinet is positief over
deze vormgevingskeuze. Zoals in het antwoord op de vorige vraag
aangegeven, gaat het kabinet zich constructief inzetten om de betaalbaarheid voor huishoudens en mkb te waarborgen. Ook zal het nationale
klimaatbeleid na vaststelling van het pakket worden herijkt aan de hand
2

Kamerstuk 22 112, nr. 3358.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-08, nr. 872

5

van de verwachte effecten op CO2-uitstoot en de betaalbaarheid voor
huishoudens, maatschappelijke organisaties en het mkb. Het kabinet
houdt de koopkrachtontwikkeling van huishoudens scherp in de gaten en
kan indien daar aanleiding voor is zowel generieke als gerichte maatregelen overwegen, zoals bijvoorbeeld ook is gebeurd in reactie op de hoge
energieprijzen.
De leden van de PVV-fractie constateren dat ETS uitgebreid gaat worden
tot de scheepvaart en dat de sector daarmee een koolstofprijs moet gaan
betalen. Voorts moet de sector via een vast schema emissierechten
inleveren en is de EU voornemens om dit te versnellen. Deze leden vragen
of het kabinet beseft dat de gevolgen voor deze sector enorm gaan zijn en
dat de bestaanszekerheid van de scheepvaart hiermee in het geding komt.
Voorts vragen deze leden of het kabinet deze maatregelen proportioneel
acht in het kader van de modal shift naar logistiek per water.
Het kabinet is voorstander van uitbreiding van ETS naar zeevaart, omdat
alle sectoren moeten bijdragen aan het behalen van de reductiedoelstelling van ten minste 55% in 2030. De sector zelf is er ook van
doordrongen dat zij deel van de oplossing moet zijn en dat verduurzaming
essentieel is, ook voor de concurrentiekracht op langere termijn. Het
beprijzen van uitstoot via ETS leidt tot een reductie van emissies en helpt
het verschil in kosten tussen opereren op fossiele en duurzame energie te
verkleinen, hetgeen investeringen in verduurzaming van schepen
haalbaarder maakt. Het kabinet verwacht net als de sector dat zij deze
kosten aan de klanten kan doorberekenen. Ook voor de landmodaliteiten
geldt dat er maatregelen zijn of worden ingevoerd die tot lagere emissies
zullen leiden, maar ook de kosten verhogen. De zeevaart dient deze
vergroeningsslag te maken om aantrekkelijk te blijven. Bovendien zullen
de extra kosten in het eindproduct marginaal zijn.
De leden van de PVV-fractie constateren dat over de hele linie van de «Fit
for 55»-maatregelen een stijging van de reductiedoelstellingen plaatsvindt. Deze leden vragen aan het kabinet wanneer het genoeg is geweest
en of het wil stoppen met het continu verhogen van onhaalbare en
onrealistische doelstellingen die grote gevolgen hebben voor Nederland
en zijn inwoners.
De Ff55-voorstellen geven invulling aan de wettelijke verplichting van de
EU om in 2030 ten minste netto 55% broeikasgasemissiereductie te
realiseren ten opzichte van 1990. Dat is een noodzakelijke stap op weg
naar klimaatneutraliteit in 2050 in de EU. De uiteindelijke gevolgen voor
Nederland zijn afhankelijk van verdere Europese besluitvorming en
nationale politieke keuzes bij uitwerking. Tijdens de onderhandelingen
over het Ff55-pakket zal het kabinet erop letten dat alle lidstaten een
eerlijke bijdrage leveren, er aandacht is voor eerlijke transitie, en alle
Nederlanders kunnen meekomen.
De leden van de PVV-fractie constateren dat het Planbureau voor de
Leefomgeving (PBL) reeds onderzoek heeft gedaan naar de gevolgen van
de klimaatplannen. Deze leden vragen of het kabinet bereid is om vanuit
het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat een impact-assessment uit
te voeren op de gevolgen van de «Fit for 55»-maatregelen in relatie tot
koopkracht, inflatie, economie, de concurrentiepositie van Nederland in de
EU en daarbuiten en de te verwachten klimaateffecten naar aanleiding van
deze maatregelen over de komende 100 jaar.
De impact van het Fit for 55-pakket zal worden meegenomen door het
Ministerie van Economische Zaken en Klimaat in de brede herijking van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-08, nr. 872

6

het nationale beleid nadat het pakket is vastgesteld. Hierbij wordt zowel
de sociaaleconomische, financiële en beleidsmatige impact meegenomen.
Vanuit het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) zijn er de
afgelopen periode al meerdere onderzoeken gedeeld met uw Kamer over
de impact van de voorstellen, specifiek op het domein van IenW. Hierbij
verwijst het kabinet graag naar de rapporten over de impact van de
voorstellen op de luchtvaart3, de maritieme sectoren4 en de Nederlandse
concurrentiepositie. Daarnaast ontving uw Kamer bij de brief Voortgang
Duurzame Mobiliteit5 een onderzoek over de impact van Fit for 55 op
personen- bestelauto’s en een onderzoek met duiding van het
AFIR-voorstel op de benodigde opbouw van tank- en laadinfrastructuur in
Nederland.
De leden van de PVV-fractie vragen aan het kabinet om te stoppen met het
uitvoeren van de «Fit for 55»-plannen en dit ook kenbaar te maken in de
Milieuraad.
De kabinetsinzet voor de Ff55-onderhandelingen tijdens de aankomende
Milieuraad is uiteengezet in de geannoteerde agenda voor de Milieuraad6.
De leden van de CDA-fractie lezen in de brief van de Minister dat de
aanscherping van de ambitie van ETS door nagenoeg alle lidstaten wordt
geaccepteerd. Van een minder scherpe verlaging van het emissieplafond,
zoals een vocale groep lidstaten die bepleit, zijn de leden van de
CDA-fractie geen voorstander. Het EU-ETS is een van de werkpaarden van
het Europese klimaatbeleid en het ETS moeten we dus niet zwakker
maken, maar sterker. Wel zouden we nog kunnen bekijken of er een
mechanisme is waarmee we ervoor kunnen zorgen dat, wanneer een land
bijvoorbeeld kolencentrales sluit, de emissierechten ook geannuleerd
kunnen worden en niet vrijvallen. Is daarin voldoende voorzien, naar het
oordeel van de Minister?
De huidige ETS-richtlijn voorziet reeds in voldoende mogelijkheden om
vrijkomende rechten na sluiting van kolencentrales uit de markt te halen.
Dit gebeurt automatisch via de marktstabiliteitsreserve. Het kabinet zet in
op een sterke marktstabiliteitsreserve, met een voldoende hoog innamepercentage. Tevens kunnen lidstaten unilateraal en op eigen kosten
emissierechten annuleren.
De leden van de CDA-fractie constateren dat het kabinet in de Europese
onderhandelingen over de uitbreiding van het ETS naar de zeevaart
ervoor pleit om de scope uit te breiden met schepen tussen 400 en 5.000
bruto tonnage, maar dat hier weerstand tegen is. Zij vragen de Minister te
verduidelijken vanuit welke hoek deze weerstand komt en waar deze uit
bestaat. Kan de Minister tevens aangeven wat de gevolgen met betrekking
tot onder andere ontwijking en de prikkel tot verduurzaming van deze
kleinere schepen zouden zijn als het Nederlandse voorstel tot uitbreiding
van de scope onvoldoende steun krijgt?
Met name de mediterrane en Oost-Europese lidstaten stellen dat het te
vroeg is voor uitbreiding van de scope naar schepen van 400 bruto
tonnage. Zij stellen dat er eerst meer geanalyseerd moet worden en dat
de administratieve kosten te hoog zouden oplopen, omdat het om veel
schepen gaat met een relatief klein aandeel in de emissies.
3

Kamerstukken 31 936 en 22 112, nr. 906.
Kamerstuk 31 409, nr. 346.
5
Kamerstukken 32 813 en 31 305, nr. 1004.
6
Kamerstuk 21 501-08, nr. 866.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-08, nr. 872

7

Ten opzichte van de grote schepen is het aandeel emissies van schepen
van 400 bruto tonnage weliswaar beperkt, maar doordat zij veelal alleen in
Europese wateren opereren dragen zij substantieel bij aan de emissies
waarvoor de EU verantwoordelijk is onder het verdrag van Parijs en zijn
de administratieve lasten in verhouding tot hun brandstof en emissiekosten beperkt. Doordat zij veelal in Europese wateren varen, lenen zij zich
bovendien over het algemeen goed voor een voortrekkersrol in de
verduurzaming.
Als dit segment niet onder de scope wordt opgenomen, bestaat het risico
dat er meer gebruik zal worden gemaakt van kleine, minder duurzame
schepen om door lagere kosten een concurrentievoordeel te behalen.
Tegelijkertijd wordt dit segment dan het instrument onthouden om door
beprijzen het verschil in kosten te verkleinen tussen opereren op fossiele
of duurzame energie, wat investeringen in verduurzaming van schepen
haalbaarder maakt.
De leden van de CDA-fractie merken op dat voor het beperken van
klimaatverandering niet alleen een reductie van CO2-uitstoot nodig is,
maar ook een forse reductie van de uitstoot van methaan. Vooral bij olieen gasproductie komt wereldwijd nog veel methaan vrij. Reductie van
methaanuitstoot in de energiesector is vaak technisch goed mogelijk en
ook een kostenefficiënte klimaatmaatregel. De reductie van methaanuitstoot is onmisbaar voor het behalen van de klimaatdoelstellingen van
Parijs. Op de klimaatconferentie COP26 in Glasgow hebben de Verenigde
Staten en de EU een voorstel gedaan om de uitstoot van methaan met
30% te reduceren in 2030 en een groot aantal landen heeft zich daaraan
gecommitteerd. De leden van de CDA-fractie vragen de Minister op welke
wijze dit een plek krijgt in het Europese klimaatpakket Fit for 55. Hoever
zijn landen met de implementatie van deze afspraken? In hoeverre is de
olie- en gassector gecommitteerd? Is het mogelijk om via bijvoorbeeld
handelsverdragen druk uit te oefenen op landen en bedrijven die te
weinig doen om methaanuitstoot te reduceren?
Als onderdeel van het Ff55-pakket heeft de Commissie op 15 december
2021 een voorstel voor een verordening gepubliceerd voor de reductie
van methaanemissies in de fossiele energiesector7. De verordening volgt
uit de EU methaanstrategie van oktober 20208. In deze strategie wordt de
nadruk gelegd op het terugdringen van de drie belangrijkste bronnen van
de door de mens veroorzaakte methaanemissie, namelijk landbouw, afval
en energieopwekking. Het BNC-fiche over de methaanverordening is u op
21 februari 2022 toegezonden9.
Het kabinet steunt de doelstelling van de verordening en ondersteunt
wetgeving die gericht is op het in kaart brengen en reduceren van
methaanemissies in de energiesector. Op dit moment wordt dit voorstel
besproken op ambtelijk niveau in de Raadswerkgroep Energie. Hoogstwaarschijnlijk zullen de onderhandelingen voortgezet worden onder het
aankomend Tsjechisch voorzitterschap. Uw Kamer wordt op de hoogte
gehouden van de onderhandelingen middels de zeswekelijkse Kamerbrief
over het Ff55-pakket.
In aanloop naar de klimaatconferentie COP27 in Caïro in november dit jaar
wordt er door verschillende landen gewerkt aan plannen waarmee ze
kenbaar maken op welke wijze zij bijdragen aan de «Global methane
pledge». De Commissie ondersteunt het opstellen van deze plannen. In
7

COM(2021) 80.
COM (2020) 663.
9
Kamerstuk 22 112, nr. 3351.
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-08, nr. 872

8

het derde kwartaal zal het kabinet zijn Nationale methaanstrategie kenbaar
maken. De strategie zal naar verwachting overeenkomen met het
klimaatbeleid zoals geformuleerd in het Nationaal Beleidsprogramma
Klimaat, waaraan de olie-en gassector gecommitteerd is. Handelsverdragen waarin duurzaamheidsafspraken zijn opgenomen, bieden een
platform voor dialoog waarin ook over de reductie van methaanuitstoot
kan worden gesproken.
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat het kabinet aanstuurt op een
algemene oriëntatie op alle dossiers rondom Fit for 55. Deze leden vragen
zich af of er rond Fit for 55 punten zijn waarop de Minister nog volop gaat
inzetten, ook als dit betekent dat er nog een extra onderhandelingsronde
voor nodig is na de zomer. Zo zijn er een aantal punten waarom het
kabinet verwacht dat het behaalde resultaat niet in lijn is met de inzet van
het kabinet, zoals de uitfaseerdatum van fossiele auto’s en het ambitieniveau rondom LULUCF. Wat zijn hierbij de rode lijnen? Trekt de Minister
samen op met Duitsland en Spanje?
We verwijzen u hiervoor graag naar de brief die de Minister voor Klimaat
en Energie op 20 juni met uw Kamer gedeeld heeft, die ingaat op het
verloop van de onderhandelingen over het Ff55-pakket en in hoeverre de
verwachting is dat de huidige (in afronding zijnde) raadsposities optellen
tot 55%. Bij de inzet in de onderhandelingen kijkt het kabinet naar het
ambitieniveau van de voorstellen, maar ook naar de haalbaarheid van de
Nederlandse positie in het krachtenveld en het effect van vertraging van
aanname van het pakket op het halen van de doelstellingen.
Met betrekking tot LULUCF blijft de kabinetsinzet gericht op het
vasthouden aan het ambitieniveau zoals dat voor 2030 door de
Commissie is opgenomen in haar voorstel om de LULUCF-verordening te
herzien. Hoewel een aantal lidstaten vindt dat zij een te hoog nationaal
LULUCF doel hebben, is er binnen de raadsonderhandelingen tot nu toe
brede steun voor het door de Commissie voorgestelde EU-ambitieniveau.
Voor het kabinet is afbreuk van dit EU-ambitieniveau een rode lijn. Voor
wat betreft de inzet op de uitfaseerdatum voor de nieuwverkoop van
personenauto’s en lichte bedrijfsvoertuigen met interne verbrandingsmotor verwijst het kabinet graag naar het antwoord op de vraag van de
leden van de GroenLinks-fractie hierover.
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat het kabinet terughoudend is
ten opzichte van het Sociaal Klimaatfonds, maar deze leden lezen
vervolgens niet op welke manier het geld van dit fonds het beste besteed
kan worden. Waar zet de Minister op in, ervan uitgaande dat dit fonds er
wel degelijk komt?
Voor een grote groep lidstaten is het Sociaal Klimaatfonds (SCF) een
sleutelonderdeel van het Ff55-pakket, vanwege de sociale dimensie van
klimaatmaatregelen. Het kabinet, samen met enkele andere lidstaten, blijft
terughoudend t.a.v. nieuwe fondsen en het openbreken van het Meerjarig
Financieel Kader (MFK). In de onderhandelingen zal worden bezien in
hoeverre een SCF gerechtvaardigd wordt door een voldoende solide
invulling van de 55%, waarbij dit fonds proportioneel moet zijn met de
klimaatmaatregelen van het pakket. De discussie over bestedingsdoelen
van een dergelijk fonds loopt nog in de Milieuraad. In het oorspronkelijke
voorstel van de Commissie stond het lidstaten vrij het SCF te besteden
aan ofwel het ondersteunen van de transitie, ofwel het geven van steun
aan kwetsbare groepen. Daarbij zet het kabinet erop in dat bestedingen
van een eventueel SCF zoveel mogelijk gericht zijn op investeringen die
bijdragen aan verduurzaming, en het limiteren van directe inkomenssteun. Wat betreft de bestedingen die bij de komst van een eventueel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-08, nr. 872

9

fonds in Nederland zouden plaatsvinden, is het kabinet voornemens deze
op dat moment in te passen in de bredere vorming van het klimaatbeleid.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen zich af wat de verhoudingen in
de Raad zijn rondom de normering voor CO2-vrije voertuigen. Stuurt
Frankrijk nu ook aan op het Commissievoorstel? Is 100% in 2035 een rode
lijn voor het kabinet?
Het huidige voorzitterschap zoekt naar een compromis dat lijkt uit te
komen op een uitfasering van de nieuwverkoop van personenauto’s en
lichte bedrijfsvoertuigen met interne verbrandingsmotor per 2035 (in
combinatie met een aangescherpt tussendoel voor personenauto’s en
lichte bedrijfsvoertuigen in 2030 ten aanzien van de huidige wetgeving).
Het lijkt erop dat enkele grote lidstaten zo’n compromis willen steunen.
Lidstaten die inzetten op meer ambitie (waaronder Nederland) en lidstaten
die inzetten op minder ambitie houden elkaar in balans.
De Nederlandse inzet blijft om de afspraken aan te scherpen. Daarbij
willen wij benadrukken dat het bereiken van een akkoord over een
uitfaseerdatum cruciaal is. Een akkoord over een uitfaseerdatum is een
mijlpaal en een duidelijk signaal aan de autofabrikanten. Daarbij draagt
een akkoord over deze wetgeving ook bij aan onze nationale klimaatdoelen. Het pakket met uitfaseerdatum 2035 leidt tot een stijging van zo’n
10% in de ingroei van de elektrische voertuigen per 2030, en daaruit
voortvloeiend concrete reductie van CO2.
De leden van de GroenLinks-fractie constateren dat het Europees
Parlement met grote meerderheid een positie aangenomen om ETS uit te
breiden naar vertrekkende vluchten vanaf de Europese Economische
Ruimte (EER), maar in de Raad lijkt hierover amper discussie. Dat terwijl
ook de Commissie onderschrijft dat ETS-uitbreiding de beste optie zou
zijn voor zowel klimaat als economie. Hoe ziet de Minister deze discussie
ontwikkelen?
Het kabinet heeft kennis genomen van de positie die het Europees
Parlement ingenomen heeft. Zoals in het BNC-fiche omschreven is het
kabinet positief over het door de Commissie voorgestelde toepassingsgebied voor het ETS, namelijk: ETS voor vluchten binnen de EER10. De
Europese Commissie heeft voor de herziening van het EU ETS meerdere
opties bestudeerd voor de samenhang en mogelijke overlap tussen het
EU ETS en CORSIA (Carbon Offsetting and Reduction Scheme for
International Aviation). Naast klimaat en economie heeft de Commissie in
haar beoordeling ook andere aspecten meegenomen, zoals bijvoorbeeld
de relatie met de Internationale Burgerluchtvaartorganisatie (ICAO). Alle
verschillende aspecten hebben geleid tot een goed onderbouwd voorstel
van de Commissie om binnen de EER het ETS toe te passen en CORSIA
toe te passen voor routes naar derde landen. Er is beperkt discussie
geweest over het toepassingsgebied van het ETS in de onderhandelingen.
Het merendeel van de EU lidstaten kan instemmen met het Commissievoorstel. Het invoeren van het ETS op vluchten buiten de EER leidde tien
jaar geleden tot grote geopolitieke discussies met mogelijke represailles.
De verwachting is dan ook dat er een algemene oriëntatie bereikt wordt
over het Commissievoorstel om het ETS toe te passen op vluchten binnen
de EER en dat de Commissie en het voorzitterschap bij dit voorstel blijven
in de triloog.

10

Kamerstuk 22 112, nr. 3192.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-08, nr. 872

10

Ontbossingsverordening
De leden van de D66-fractie lezen dat er tijdens de Milieuraad van 28 juni
verder gesproken zal worden over het EU-voorstel voor een Verordening
betreffende ontbossingvrije producten. Zij zijn positief over de brede
EU-inzet om aan ontbossing gerelateerde producten van de Europese
markt te weren. Als grote afnemer van hout heeft de EU een grote invloed
op de omstandigheden waaronder de betreffende producten worden
geproduceerd. Een belangrijk component daarbij zijn de mensenrechten
zowel van werknemers als van de lokale bevolking. Kan de Minister
aangeven op welke manier zij zich tot nu toe heeft ingezet voor de
mensenrechten van mensen in hout exporteerde landen? Kan de Minister
de mogelijkheden schetsen om mensenrechten nog sterker in de
EU-ontbossingsverordening op te nemen? Is de Minister bereid om te
pleiten voor het opnemen in deze verordening van respect voor de
internationale mensenrechtenwetgeving als een vereiste om producten op
de EU-markt te brengen?
Nederland heeft in de Raadswerkgroep gepleit om mensenrechten beter
te verankeren in het voorstel en uitgesproken voor het opnemen van
mensenrechten, de rechten van oorspronkelijke bewoners evenals de
rechten van kleine boeren en boeren gemeenschappen. Op dit moment
valt nog niet met zekerheid te zeggen welke verwijzingen naar internationale mensenrechten en rechten van oorspronkelijke bewoners worden
opgenomen, omdat de onderhandelingen nog gaande zijn. Nederland
spreekt zich uit voor het belang van mensenrechten in relatie tot het
succesvol stoppen van ontbossing, maar zal niet pleiten voor het
opnemen van mensenrechten als vereiste in de ontbossingsverordening.
Landbouw is de belangrijkste reden voor ontbossing en de leden van de
fractie van de PvdA vinden het dan ook een goede zaak dat de Europese
Commissie hiervoor nieuwe wetgeving voorstelt. Deze leden vinden wel
dat deze wetgeving goed moet zijn. De leden van de PvdA-fractie zijn van
mening dat traceerbaarheid essentieel is om te kunnen garanderen dat
producten ontbossingsvrij zijn. Is de Minister het hiermee eens? Ziet de
Minister ook dat moet worden onderzocht of en hoe de EU kleine
producenten moet ondersteunen om aan de traceerbaarheidsvereisten te
voldoen?
Traceerbaarheid is een fundament van het voorstel. Daarnaast heeft
Nederland met succes gepleit dat er parallel aan de verordening meer
focus moet komen op samenwerking met producerende landen om hen te
ondersteunen bij de implementatie van de verordening.
De leden van de PvdA-fractie constateren dat financiële instellingen nu
buiten schot blijven in de verordening en ook in het Nederlandse fiche.
Toch zien deze leden dat financiële instellingen vaak die ontbossing
mogelijk maken via leningen en investeringen. Deze leden vinden dan ook
dat bij hen een bijzondere verantwoordelijkheid ligt. Deelt de Minister dit
standpunt en steunt hij dat gepaste zorgvuldigheidseisen voor deze
instellingen moeten worden opgenomen in de EU en wil hij hiervoor
pleiten in Europa?
De Commissie geeft in het wetsvoorstel aan dat het voorstel niet specifiek
gericht is op de financiële sector en investeringen en dat bestaande
initiatieven, zoals de EU taxonomieverordening11 en de Richtlijn gepaste
zorgvuldigheidsverplichting voor ondernemingen12, beter geschikt zijn om
11
12

(EU) 2020/852.
Kamerstuk 22 112, nr. 3393.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-08, nr. 872

11

de rol van deze sector bij ontbossing aan te pakken. Het kabinet is van
mening dat de financiële sector een belangrijke rol kan spelen in het
tegengaan van ontbossing door de allocatie van haar financieringen en
deelt de analyse van de Commissie dat de richtlijn duurzaamheidsrapportage door ondernemingen (CSRD) en de EU-taxonomie twee instrumenten zijn die kunnen bijdragen om geldstromen naar bedrijven die
betrokken zijn bij ontbossing te ontmoedigen. Dit specifieke voorstel van
de Commissie biedt daarvoor niet het juiste kader. Financiële instellingen
vallen onder de dienstensector, waarvoor in EU-verband andere regels
gelden. Het opnemen in dit voorstel zou daarmee de totstandkoming van
deze Verordening zeer compliceren en daarmee vertragen. Het kabinet zal
zich ervoor blijven inzetten dat de Commissie ook maatregelen neemt die
ervoor zorgen dat financieringen en investeringen niet bijdragen aan
ontbossing en bosdegradatie13.
De leden van de PvdA-fractie ziet dat mensenrechten beter geborgd
kunnen worden in de verordening. Dat geldt voor de mensenrechten van
arbeiders en boeren en ook van inheemse groepen. Het Europees
Parlement bespreekt momenteel een aantal amendementsvoorstellen dat
mensenrechten beter moet borgen in de verordening. Is de Minister
hiermee bekend, en hoe beoordeelt de Minister deze voorstellen?
Het kabinet is met deze voorstellen bekend en kijkt met interesse uit naar
het uiteindelijke standpunt waarmee het Europees Parlement de
triloogfase in zal gaan. De amendementsvoorstellen hebben aanknopingspunten geboden voor de onderhandelingen in de Raadswerkgroep ze
bieden aanknopingspunten om mensenrechten sterker te borgen in de
verordening.
De leden van de PvdA-fractie zijn tenslotte benieuwd naar de voortgang
van de moties die zijn aangenomen over het opnemen van andere
ecosystemen en de afgeleide producten van palmolie en soja in de
verordening. Hoe staan andere lidstaten hier tegenover?
De aangenomen moties14 vroegen het kabinet te pleiten voor een zo snel
mogelijke uitbreiding van ecosystemen en het opnemen van afgeleide
producten van soja en palm. Nederland heeft gepleit voor de uitbreiding
van ecosystemen, helaas blijkt hier onvoldoende draagvlak voor onder
lidstaten. Onder andere door de inzet van Nederland zijn er afgeleide
producten van palm en hout aan het voorstel dat wordt besproken in
Raadsverband toegevoegd.
De leden van de GroenLinks-fractie vinden het van groot belang dat het
Europese wetsvoorstel voor ontbossingsvrije producten ambitieus is,
omdat het een belangrijke stap is om de bossen wereldwijd te
beschermen. Dit is het moment om ambitieuze wetgeving neer te zetten.
Deze leden vinden echter dat het voorstel op een aantal essentiële punten
tekortschiet.
De leden van de GroenLinks-fractie maken zich ten eerste ernstige zorgen
over het feit dat de rechten van lokale en inheemse volken nog onvoldoende in het voorstel zijn verankerd. Deze leden hebben hier al vaker
aandacht voor gevraagd en vinden het dan ook heel teleurstellend dat de
Minister bij de laatste Milieuraad niet heeft gepleit voor een betere
verankering van de internationale mensenrechten en inheemse rechten.
Deze discussie is nog niet voorbij en de EU-richtlijn voor een gepaste
13
14

Kamerstuk 22 112, nr. 3307.
moties van het lid Boswijk, Kamerstuk 21 501-32, nr. 1392 en van de leden Wassenberg en
Teunissen, Kamerstuk 21 501-32, nrs. 1395.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-08, nr. 872

12

zorgvuldigheidsverplichting is hiervoor echt ontoereikend. De EU-richtlijn
gepaste zorgvuldigheidsverplichting voor ondernemingen verbiedt
namelijk niet de import van producten die gelieerd zijn aan mensenrechtenschendingen waar de EU-ontbossingsverordening dat wel doet. Welke
rol gaat de Minister hierin spelen om eisen op het vlak van respect voor
de mensenrechten hierin op te nemen? Kan de Minister schetsen welke
mogelijkheden er zijn om mensenrechten nog sterker in de
EU-ontbossingsverordening op te nemen?
Nederland heeft in de Raadswerkgroep gepleit om mensenrechten beter
te verankeren in het voorstel. Op dit moment valt nog niet met zekerheid
te zeggen welke verwijzingen naar internationale mensenrechten en
rechten van oorspronkelijke bewoners worden opgenomen, omdat de
onderhandelingen nog gaande zijn. Nederland zal zich blijven uitspreken
voor belang van deze rechten in relatie tot het stoppen van ontbossing.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben ten tweede al vaker hun
zorgen geuit over het feit dat de financiële sector buiten beschouwing
wordt gelaten in het huidige voorstel, ondanks het feit dat veel Nederlandse banken nog steeds investeren in palmolie- en sojaplantages.
Hiermee draagt de financiële sector rechtstreeks bij aan ontbossing. De
leden van de GroenLinks-fractie vinden echt dat hier veel te weinig
aandacht voor is. Daarom herhalen zij nogmaals de vraag: waarom
worden banken nog steeds buiten beschouwing gelaten? Gaat de Minister
ervoor pleiten dat de gepaste zorgvuldigheidsverplichting die is voorgesteld ook voor financiële instellingen moet gelden?
De Commissie geeft in het wetsvoorstel aan dat het voorstel niet specifiek
gericht is op de financiële sector en investeringen en dat bestaande
initiatieven, zoals de EU taxonomieverordening15 en de Richtlijn gepaste
zorgvuldigheidsverplichting voor ondernemingen (CSRD)16, beter geschikt
zijn om de rol van deze sector bij ontbossing aan te pakken. Het kabinet is
van mening dat de financiële sector een belangrijke rol kan spelen in het
tegengaan van ontbossing door de allocatie van haar financieringen en
deelt de analyse van de Commissie dat de CSRD en de EU-taxonomie
twee instrumenten zijn die kunnen bijdragen om geldstromen naar
bedrijven die betrokken zijn bij ontbossing te ontmoedigen. Dit specifieke
voorstel van de Commissie biedt daarvoor niet het juiste kader. Financiële
instellingen vallen onder de dienstensector, waarvoor in EU-verband
andere regels gelden. Het opnemen in dit voorstel zou daarmee de
totstandkoming van deze Verordening zeer compliceren en daarmee
vertragen. Het kabinet zal zich ervoor blijven inzetten dat de Commissie
ook maatregelen neemt die ervoor zorgen dat financieringen en investeringen niet bijdragen aan ontbossing en bosdegradatie.17
De leden van de GroenLinks-fractie willen ten derde aandacht vragen voor
de discussie die is ontstaan over wat een haalbare definitie is voor
bosdegradatie. Bij dit soort wetgeving zijn de definities namelijk
ontzettend belangrijk. Voor de leden van de GroenLinks-fractie is het van
groot belang dat een definitie van bosdegradatie niet alleen gericht is op
primaire bossen, maar ook in gaat op aantasting van alle soorten bossen
doordat deze omgezet worden naar plantagebos. Hoe kijkt de Minister
hiernaar? De leden van de GroenLinks-fractie zijn ook van mening dat er
veel meer duidelijkheid moet zijn over de gevolgen van bosdegradatie. Er
wordt veel gesproken over het definiëren van bosdegradatie als
«onomkeerbare schade of veranderingen op lange termijn» – zonder te
15

(EU) 2020/852.
Kamerstuk 22 112, nr. 3393.
17
Kamerstuk 22 112, nr. 3307
16

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-08, nr. 872

13

definiëren wat er precies onder «onomkeerbare schade of veranderingen
op lange termijn» valt. Hoe zit de Minister in deze definitie-discussie? Pleit
zij voor heldere en ambitieuze definities die ook ingaan op de gevolgen?
Bosdegradatie is een essentieel onderdeel van deze Verordening en de
inzet vanuit Nederland is dat het begrip ook in de wetstekst moet blijven.
Het voorkomen van bosdegradatie is essentieel om te voorkomen dat een
bos in verval raakt, waardoor het productief en CO2-vastleggend
vermogen als mede de biodiversiteit afnemen. Deze ontwikkelingen
kunnen leiden tot volledig kap. Om bosdegradatie te voorkomen op basis
van deze Verordening is een heldere en eenduidige definitie nodig die ook
operationeel is om te kunnen handhaven. Daarom pleit Nederland voor
een breder begrip dan alleen primaire bossen.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie hebben begrepen dat er
tijdens de Milieuraad van 28 juni 2022 belangrijke beslissingen zullen
worden genomen over de ontbossingsverordening. Helaas ziet het ernaar
uit dat het ambitieniveau dat écht nodig is om de bossen te beschermen
niet zal worden gehaald. Het per direct opnemen van alle ecosystemen in
de wet is absolute noodzaak, maar de Minister geeft aan daar geen
draagvlak voor te kunnen vinden in de Raad. Kan de Minister bevestigen
dat er momenteel wordt gesproken over een mogelijk compromis waarbij
«other woodland» en «grasslands» wel worden opgenomen in de
verordening? Welke positie zal Nederland over dit voorstel innemen?
Volgens de leden van de Partij voor de Dieren-fractie is een verordening
waar enkele ecosystemen wel en andere niet worden beschermd per
definitie ontoereikend, maar deze leden zien wel een kleine verbetering in
het toevoegen van «other woodland» en «grassland» ten opzichte van de
nog beperktere scope van het huidige voorstel. Ziet de Minister nog
andere mogelijkheden voor de uitbreiding van ecosystemen? Kan de
Minister daarnaast het Europese krachtenveld schetsen ten opzichte van
uitbreiding naar rubber, maïs en afgeleide producten van soja, palmolie
en hout?
Er wordt niet langer over een dergelijk compromis gesproken in Raadsverband. Onder de lidstaten bleek er onvoldoende draagvlak voor
uitbreiding van ecosystemen. «Other wooded land» zal niet als definitie
worden opgenomen in de tekst die in Raadsverband in onderhandelingen
is om andere ecosystemen te beschermen. Mogelijk ontstaat er in de
triloog een kans om tot uitbreiding van ecosystemen te komen. Nederland
heeft de definitie «other wooded land» in de Raadswerkgroep opgebracht
als mogelijkheid om de scope uit te breiden. Tegelijk is Nederland
terughoudend over het gebruik van «other wooded land». Hoewel deze
definitie meer bossen en natuurgebieden zou afdekken, is gebleken dat
deze definitie geen heldere juridische basis kan verschaffen aan de
verordening. Daardoor is het vrijwel onmogelijk om tot bewijsvoering te
komen op basis van geolocatie en satellietbeelden of er inderdaad sprake
is van conversie of degradatie van «other wooded land». Tijdens de
onderhandelingen in de raadswerkgroep bleek er onvoldoende steun voor
de uitbreiding van grondstoffen, zoals rubber en maïs. Wel zijn afgeleide
producten van palmolie en hout toegevoegd met brede steun onder de
lidstaten.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie hebben voorts een aantal
opmerkingen over het opnemen van mensenrechten in de verordening.
Het kabinet gaf in een eerdere beantwoording aan zich hier hard voor te
maken.18 Toch krijgen deze leden het signaal dat Nederland zich niet heeft
uitgesproken over het opnemen van mensenrechten in de afgelopen
18

Kamerstuk 21 501-32, nr. 1436.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-08, nr. 872

14

Milieuraad. Kan de Minister dit bevestigen? Deze leden onderstrepen het
belang van het opnemen van mensenrechten als vereiste voor de import
van producten in de wettekst, gezien het feit dat inheemse volkeren 80%
van de natuur ter wereld beschermen maar stelselmatig te maken krijgen
met mensenrechtenschendingen. Het is dan ook niet toereikend om
mensenrechten af te doen met een magere verwijzing naar de Europese
wet met betrekking tot internationaal maatschappelijk verantwoord
ondernemen (IMVO). Klopt het dat er binnen de Raad nog wordt
gesproken over het opnemen van mensenrechten in de wettekst? Kan de
Minister toezeggen die discussie te helpen door zich in de aankomende
Milieuraad uit te spreken voor het in de wettekst opnemen van respect
voor mensenrechten als vereiste waaronder producten op de EU-markt
gebracht mogen worden?
Nederland heeft zich in de Raadswerkgroep uitgesproken voor het
opnemen van mensenrechten, de rechten van oorspronkelijke bewoners
evenals de rechten van kleine boeren en boeren gemeenschappen. Er
wordt op dit moment nog onderhandeld over verdere verankering van
mensenrechten in de ontbossingsverordening, maar niet in relatie tot het
opnemen ervan onder artikel 3 (verbod). Nederland spreekt zich uit voor
het respecteren van mensenrechten in relatie tot het succesvol stoppen
van ontbossing, maar zal niet pleiten voor het opnemen van mensenrechten als vereiste in de ontbossingsverordening.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie willen de Minister voorts
vragen om toe te lichten hoe zij van plan is de ambities die onbeantwoord
zijn gebleven in de Raad straks in Nederland alsnog te implementeren?
Nederland zou bijvoorbeeld zelfstandig eisen kunnen stellen aan
producten die uit ecosystemen komen die niet in de ontbossingsverordening zijn opgenomen. Er ligt nu ook een uitspraak van de Europese
Commissie dat het opleggen van milieu en klimaatheffingen bij de import
van voedselproducten uit niet-EU-landen, niet in strijd is met de regels
van de Wereldhandelsorganisatie (WTO).19 Hoe beziet zij, gezien deze
nieuwe ontwikkeling, de kans om zelf eisen te stellen aan ontbossingsproducten uit andere ecosystemen en rubber, mais en afgeleide producten
van soja en palmolie? Kan zij reageren op deze uitspraak van de Europese
Commissie?
Regels en afspraken met betrekking tot markttoegang en import op de
interne markt worden op in EU-verband vastgesteld. Nederland kan
daarom niet zelfstandig op nationaal niveau specifieke aanvullende eisen
stellen aan import. Voor wat betreft de uitspraak van de Commissie
verwijst het kabinet graag naar het rapport. Dat rapport geeft aan dat de
EU unilaterale maatregelen op kan leggen mits deze in overeenstemming
zijn met de WTO regels. Met betrekking tot het EU-voorstel20 rondom
ontbossing heeft de Commissie meerdere malen aangeven dit in lijn met
de WTO regels te beschouwen.
Circulaire economie
De leden van de D66-fractie hebben in de debatten van de afgelopen
maanden herhaaldelijk aandacht gevraagd voor een nationale en een
Europese grondstoffenstrategie. Alleen door in een vroeg stadium na te
denken over een strategie op nationaal en Europees niveau kunnen we
bouwen op leveringszekerheid van grondstoffen, grondstoffen die voor
een groene circulaire economie cruciaal zijn. Eerder heeft de D66-fractie
19

Nieuwe Oogst, 13 juni 2022 (https://www.nieuweoogst.nl/nieuws/2022/06/13/europesecommissie-klimaatheffing-op-voedselimport-mag-van-wto).
20
COM (2021) 706.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-08, nr. 872

15

een motie hierover aangehouden (Kamerstuk 32 852, nr. 192), omdat de
Staatssecretaris aangaf in gesprek te willen gaan met de collega’s van
Economische Zaken en Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking. Hierover hebben de leden een aantal vragen. Wanneer verwacht
de Staatssecretaris de Kamer hierover te informeren? Kan de Staatssecretaris toezeggen dat ze middels een brief de kamer informeert over de
mogelijkheden voor een Nederlandse grondstoffenstrategie? Kan de
Staatssecretaris in deze brief en daarmee de reactie op de aangehouden
motie ook ingaan op de inzet van Nederland voor een Europese grondstoffenstrategie? Hoe zet het kabinet hierop in?
Het kabinet zal uw Kamer voor het zomerreces infomeren over de
grondstoffenstoffenstrategie middels de industriebrief. In deze brief zal
het kabinet ook ingaan op de inzet op Europees niveau, waarbij het
stimuleren van diversificatie en circulariteit het uitgangspunt vormt.
Hierop zal worden aangesloten op het EU actieplan kritieke materialen.
Daarnaast zal het kabinet u in een brief, die eveneens voor het zomerreces
aan uw Kamer verzonden wordt, nader informeren over de stand van
zaken ten aanzien van het concretiseren van doelen voor circulaire
economie.
Zoals in het beleidsprogramma van IenW aangegeven zal het kabinet dit
najaar het Nationaal Programma Circulaire Economie 2023–2030 naar uw
Kamer sturen21. Hierin zal het kabinet stilstaan bij het thema leveringsrisico’s en de samenhang met de transitie naar een circulaire economie.
Europese luchtkwaliteitsrichtlijn
De leden van de GroenLinks-fractie willen tot slot met klem aandacht
vragen voor de herziening van de luchtkwaliteitsrichtlijn die eraan komt.
Onlangs signaleerde UNICEF nog dat Nederland, net als veel andere
Europese lidstaten, geen gezonde leefomgeving weet te bieden voor
kinderen. Vorige week bleek dat inwoners in Brabant een jaar korter leven
door luchtvervuiling en dat omwonenden van Tata Steel relatief veel meer
hart- en vaatziekten hebben. Dat benadrukt voor deze leden des te meer
hoe belangrijk het is om de normen voor luchtkwaliteit veel ambitieuzer te
maken. Op dit moment zijn de Europese luchtkwaliteitsnormen waar we in
Nederland aan moeten voldoen extreem ondermaats: tot wel 5 keer
minder streng dan de laatste normen van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) voor luchtkwaliteit voorschrijven. Deze leden vinden dat de
inzet van het kabinet met betrekking tot de herziening niet overtuigend
genoeg is. In de brief staat dat er wordt gepleit voor een stapsgewijze
verlaging van grenswaarden voor luchtvervuilende stoffen richting de
WHO-advieswaarden. Wat betekent «richting de WHO-advieswaarden»?
Per wanneer wil de Staatssecretaris dit bereiken? Waarom pleit zij niet
voor het wettelijk verankeren van de WHO-normen in de luchtkwaliteitsrichtlijn voor 2030?
De inzet van het kabinet is gericht op het stapsgewijs toewerken naar de
advieswaarden van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Dat
betekent dat grenswaarden in de komende decennia in stappen verlaagd
zouden moeten worden tot we de WHO-advieswaarden bereikt hebben.
Het bepalen van de hoogte en de manier waarop luchtkwaliteitseisen
worden vastgelegd, vraagt een afweging tussen verschillende aspecten
zoals gezondheid, economie, concurrentiekracht, ruimtelijke inrichtingswensen en uitvoerbaarheid. Op dit moment brengt het Rijksinstituut voor
Volksgezondheid en Milieu (RIVM) in het kader van de gewijzigde motie
21

Kamerstuk 35 925 XII, nr. 106.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-08, nr. 872

16

van het lid Bouchallikh c.s.22 in kaart welke maatregelen nodig zijn om in
Nederland in 2030 aan de aangescherpte WHO-advieswaarden te voldoen.
Het kabinet verwacht uw Kamer voor de zomer dit onderzoek te kunnen
toesturen. Uitkomsten van dit onderzoek worden betrokken bij de
Nederlandse standpuntbepaling.
VN-Biodiversiteitsverdrag
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie hebben een aantal vragen
over het VN-Biodiversiteitsverdrag. Eind juni zal er nog één onderhandelingssessie plaatsvinden om te praten over de tekst van het verdrag. Deze
bijeenkomst is erg van belang, juist ook voor Nederland gezien het feit dat
hier slechts 15% van de biodiversiteit over is. Kan de Minister aangeven
welke doelen het meest belangrijk zijn voor Nederland en wat de
hoofdinzet van Nederland hierbij is? Is Nederland van plan verder
aandacht te vragen voor haar eigen speerpunten, zoals bijvoorbeeld haar
inzet om een plantaardiger dieet te stimuleren?
In alle doelen van het Global Biodiversity Framework (GBF) zijn elementen
die voor Nederland van belang zijn. Begin april is uw Kamer geïnformeerd
over de inzet van Nederland tijdens de derde bijeenkomst van de Open
ended working group 23. De inzet voor de vierde werkgroep is onveranderd. Samenvattend bestaat het beoogde GBF op dit moment uit vier
hoofddoelen voor 2050 gericht op het behoud van biodiversiteit, het
duurzaam gebruik van ecosysteemdiensten, de eerlijke verdeling van
baten uit het gebruik van genetische bronnen en het beschikbaar stellen
van financiële en andere instrumenten voor implementatie. Voor 2030 zijn
tussendoelen geformuleerd met bijbehorende acties, waardoor het
mogelijk wordt beter te sturen op de implementatie. Specifiek zet
Nederland zich in op een versterking van de implementatie van het
verdrag door monitoring, review en rapportage, formuleren van nationale
ambities, financiering van de implementatie van het GBF vanuit alle
bronnen zowel publiek als privaat en open toegang en verdeling van
genetische informatie (Digital sequence information).
Nederland steunt de ambitieuze doelstelling op het terrein van
consumptie die mogelijk maakt dat er gekomen wordt tot duurzame
consumptie, tegengaan van overconsumptie en het terugbrengen van
afval. De inzet van een plantaardiger dieet is een van de mogelijkheden
om deze doelstellingen te realiseren. Het is aan Partijen om in een later
stadium hiervoor te kiezen. Het maakt daarmee geen specifiek onderdeel
uit van het onderhandelingsdocument.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie weten dat Nederland vooral
inzet op het beschikbaar maken van voldoende financiële middelen om
biodiversiteitsverlies te stoppen, en het inzichtelijke maken van investeringen die schadelijk zijn voor biodiversiteit. Uit onderzoek blijkt echter dat
de meeste grote verzekeraars in Nederland nog onvoldoende doen op het
gebied van biodiversiteit.24 Zes van de negen investeren te weinig in de
overgang naar een duurzamer, plantaardig voedselsysteem. Dat terwijl de
biodiversiteitsrisico’s grote economische gevolgen hebben voor investeerders en financiële bedrijven. Dit gegeven is ook bekend bij de
financiële instellingen zelf. Op dinsdag 14 juni 2022 heeft het in Nederland
gevestigde Partnership for Biodiversity Accounting Financials (PBAF) een
standaard gepresenteerd waarmee gekeken kan worden naar de impact
22

Kamerstuk 30 175, nr. 387.
Kamerstuk 26 407, nr. 139.
24
Eerlijke Geldwijzer, z.d. (https://eerlijkegeldwijzer.nl/verzekeringswijzer/kom-in-actie/
verzekeraars-doen-te-weinig-voor-biodiversiteit/).
23

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-08, nr. 872

17

van een investering op de biodiversiteit. De Minister van Financiën heeft
laten weten dat ze niet zal schromen om wetgeving af te dwingen als
financiële instellingen niet genoeg doen om uitstoot van CO2 te verminderen. Is de Minister het ermee eens dat biodiversiteitsrisico’s op dezelfde
manier moeten worden behandeld en even belangrijk zijn als andere
risico’s? Is de Minister bereid om in samenwerking met de Minister van
Financiën het voortouw te nemen in het formuleren van ambitieuze en
concrete doelstellingen voor financiële instellingen en bedrijven als het
gaat om biodiversiteitsverlies en -risico’s? Kan de Minister tot slot
terugkomen op de toezegging om overleg te plegen met de Minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties, over de vraag of andere
Ministers hun subsidies die schadelijk voor biodiversiteit kunnen zijn in
kaart zullen brengen?25 Wat is er uit dit overleg gekomen?
Uit onderzoek van De Nederlandsche Bank en Planbureau voor de
Leefomgeving (PBL)26 blijkt dat de Nederlandse financiële sector reële
economische en financiële risico’s loopt, ten waarde van 510 miljard EUR,
als gevolg van biodiversiteitsverlies. Het kabinet is het ermee eens dat
deze risico’s op dezelfde wijze zouden moeten worden geadresseerd als
andere risico’s. Het kabinet moedigt toezichthouders aan onderzoek te
doen naar de wijze waarop duurzaamheidrisico’s in de volle breedte door
de financiële sector kunnen worden meegewogen. Het kabinetsbeleid is er
al op gericht om de financiële sector te vergroenen. De agenda Natuurinclusief 1.027, die aan uw Kamer is toegezonden, besteedt bijvoorbeeld
aandacht aan het vergroten van de transparantie van de impact die
financiële instellingen en bedrijven hebben op biodiversiteit. Het kabinet
is voornemens om bij de implementatie van de beleidsagenda duurzame
financiering van de Minister van Financiën nauw met haar op te trekken
waar het aankomt op biodiversiteitsrisico’s. Ten slotte, vinden onderhandelingen over het VN-Biodiversiteitsverdrag in EU-verband plaats. Hierbij
worden ook ambities opgenomen met betrekking tot financiering en is dit
voldoende geborgd. Ook wordt erop ingezet dat biodiversiteit wordt
verankerd in EU-wetgeving voor financiële instellingen en bedrijven. Een
voorbeeld hier die verankering is het Commissievoorstel Richtlijn
herziening duurzaamheidsrapportage en de EU-taxonomie28.
Het gesprek is inmiddels gevoerd in het Interdepartementaal Overleg
Leefomgeving van 17 mei jl. en vervolgens in de Stuurgroep Leefomgeving van 2 juli 2022. Het begrip «schadelijk» wordt strak gedefinieerd,
waarna subsidies hierlangs bekeken worden. Daarna kunnen we transparant aangeven of de subsidies schadelijk (zouden kunnen) zijn.
Vervolgens wordt bekeken of deze beëindigd moeten worden of dat er
maatschappelijke belangen zijn die vragen dit toch door te zetten.
Fiche: Verordening gefluoreerde broeikasgassen (F-gassen)
De leden van de CDA-fractie merken op dat de Europese Commissie een
voorstel tot herziening van de F-gassen Verordening heeft gepresenteerd.
In de elektriciteitsvoorziening zoals schakelinstallaties in middenspanningsinstallaties van de netbeheerders wordt het schadelijke gefluoreerde
broeikasgas zwavelhexafluoride (SF6) gebruik. SF6 is één van de
krachtigste broeikasgassen, namelijk met een factor 24.000 keer sterker
dan CO2. In het voorstel van de Commissie staat dat er nieuwe beperkingen worden ingevoerd om ervoor te zorgen dat F-gassen alleen in
nieuwe apparaten worden gebruikt als er geen geschikte alternatieven
25

Kamerstuk 26 407, nr. 140.
https://www.pbl.nl/publicaties/financiele-sector-en-natuur-een-kruisbestuiving.
27
Bijlage bij Kamerstuk 33 576, nr. 272.
28
Kamerstuk 22 112, nr. 3132.
26

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-08, nr. 872

18

beschikbaar zijn en dat SF6 tegen 2031 zal worden uitgefaseerd in alle
nieuwe apparaten voor elektrische transmissie («schakelinrichtingen»).
Maar waarom niet eerder? Op dit moment zijn er namelijk al SF6-vrije
installaties te koop voor deze toepassingen. Dit is op dit moment de best
beschikbare techniek. Sommige netbeheerders in Nederland plaatsen
deze SF6-vrije installaties al. Waarom wachten tot 2031 als de techniek er
al gewoon is? De leden van de CDA-fractie zien hier graag versnelling en
normering, ruim voor 2031 en vragen de Minister om daarop te
reflecteren.
Het kabinet steunt de verbreding naar maatregelen ten aanzien van SF6 in
het herzieningsvoorstel29. De stapsgewijze invoering van productverboden (gebaseerd op het spanningsniveau) geven de markt hiervoor
zorgvuldig de tijd om over te schakelen naar alternatieven.
De leden van de VVD-fractie lezen in de beantwoording van de vragen
naar aanleiding van het BNC-fiche over F-gassen ten aanzien van de
aangekondigde invoering van een bedrag van 3 euro per ton
CO2-equivalent dat de Staatssecretaris de ontwikkelingen nauwlettend
volgt. Deze leden vragen de Staatssecretaris om de consequenties voor
medische producten in kaart te brengen.
In de Impact Assessment30 geeft de Commissie aan dat de invoering van
de vergoeding van 3 EUR per ton CO2 bescheiden is, en dat dit in principe
niet gevoeld wordt voor eindgebruikers. De mogelijke effecten op
medische producten zal het kabinet met speciale aandacht volgen. Die
consequenties kunnen nu echter nog niet in kaart gebracht worden.
Euro 7/VII
De leden van de VVD-fractie lezen in de brief van de Staatssecretaris van
10 maart 2022 over de aanbeveling voor en strengere emissieregelgeving
in het kader van Euro 7/VII. Hoe gaat de Staatssecretaris om met de
praktische implementatie van eventuele maatregelen naar aanleiding van
deze aanbevelingen en in hoeverre is de sector daarbij betrokken?
De praktische implementatie van eventuele maatregelen kan pas volledig
uitgewerkt worden als bekend is hoe de Euro 7/VII wetgeving eruit gaat
zien. Hiervoor doet de Commissie vooralsnog deze zomer een voorstel,
waarbij zij zich baseert op een impactanalyse waarin de belangrijkste
gevolgen in kaart gebracht worden. Met betrekking tot het Nederlandse
systeem van de algemene periodieke keuring (APK), is onze inzet om de
beoogde milieudoelen te bereiken met zo min mogelijk aanpassingen en
daaruit voortvloeiende investeringen en lasten, voor zowel erkenningshouders als voertuigeigenaren.
De Rijksdienst voor het Wegverkeer (RDW) en de Nederlandse Organisatie
voor toegepast natuurwetenschappelijk onderzoek (TNO) hebben op
verzoek van het kabinet al enkele concrete voorstellen gedaan voor
praktische en effectieve implementatie, waarover uw Kamer is geïnformeerd31. Deze voorstellen worden, waar relevant, vanuit Nederland
ingebracht in de relevante gesprekken met de Commissie. Ook in de
komende periode wordt er contact gehouden met de brancheverenigingen zoals de BOVAG, ANWB en de RAI-vereniging om waar relevant de
inzichten over de gevolgen van de nieuwe wetgeving mee te nemen bij

29

Kamerstuk 22 112, nr. 3418.
SWD(2022) 96.
31
Bijlage bij Kamerstuk 22 112 nr. 3336.
30

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-08, nr. 872

19

het opstellen van de BNC-fiche, die zoals gebruikelijk met uw Kamer
gedeeld zal worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-08, nr. 872

20