Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 853

Wijziging van de regeling van de bevrijdende
verjaring in het Burgerlijk Wetboek in geval van
schade veroorzaakt door strafbare feiten

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING

De oorspronkelijke tekst van het voorstel van
wet en van de memorie van toelichting zoals
voorgelegd aan de Raad van State is ter
inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt
Tweede Kamer.
Het advies van de Raad van State wordt niet
openbaar gemaakt , omdat het zonder meer
instemmend luidt/uitsluitend opmerkingen
van redactionele aard bevat (artikel 25a, vierde
lid, onderdeel b, van de Wet op de Raad van
State)

ALGEMEEN

1
Wet van 27 november 2003 tot wijziging van
de regeling van de bevrijdende verjaring in
het Burgerlijk Wetboek voor gevallen van
verborgen schade door letsel of overlijden
(Stb. 495).

kst-32853-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

1. Inleiding
Artikel 310 van Boek 3 van het Burgerlijk Wetboek (hierna: BW), geeft een
regeling voor de bevrijdende verjaring van de rechtsvordering tot
vergoeding van schade. Voor zover voor dit voorstel relevant, houdt deze
regeling in het kort het volgende in. Een zodanige rechtsvordering verjaart
ingevolge het eerste lid door verloop van vijf jaren na de aanvang van de
dag, volgende op die waarop de benadeelde zowel met de schade als met
de daarvoor aansprakelijke persoon bekend is geworden (de relatieve
verjaringstermijn) en in ieder geval door het verstrijken van twintig jaren
na de gebeurtenis waardoor de schade is veroorzaakt (de absolute
verjaringstermijn). De absolute verjaringstermijn van twintig jaren is sinds
1 februari 2004 voor schade door dood of letsel opgeheven.1 De rechtsvordering tot vergoeding van deze schade verjaart daardoor uitsluitend nog
door verloop van vijf jaren na de aanvang van de dag, volgende op die
waarop de benadeelde zowel met de schade als met de daarvoor
aansprakelijke persoon bekend is geworden (lid 5). Voor strafbare feiten
met letsel of het overlijden van het slachtoffer tot gevolg, is aldus nog
uitsluitend deze verjaringstermijn van vijf jaar relevant, met dien
verstande dat het vierde lid voor enkele nader aangeduide misdrijven
begaan tegen kinderen een daarvan afwijkende regeling geeft. Zie
daarover de volgende paragraaf. Voor strafbare feiten met zaakschade tot
gevolg, is de absolute verjaringstermijn nog wel steeds relevant.
De verjaringstermijn van het recht tot strafvordering is met name bij
misdrijven en afhankelijk van de omstandigheden langer dan de verjaringstermijn van artikel 3:310 BW. Bij zeer ernstige misdrijven is de
verjaringstermijn zelfs opgeheven (artikel 70, tweede lid, Wetboek van
Strafrecht (hierna: Sr)). Dit kan tot gevolg hebben dat de civielrechtelijke
vordering tot vergoeding van schade als gevolg van misdrijven is verjaard
op het moment dat zulks voor het recht tot strafvordering voor deze
delicten nog niet het geval is. In zo’n geval doet zich de situatie voor dat
het slachtoffer van het misdrijf geen schadevergoeding kan vorderen,
terwijl de schuldige aan het misdrijf nog wel strafrechtelijk vervolgd kan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 853, nr. 3

1

worden of wellicht zelfs als verdachte in een strafprocedure betrokken is.
In dit laatste geval is het voor de benadeelde ook niet meer mogelijk om
in de strafprocedure als gevoegde partij schadevergoeding te vorderen.
Het voorstel beoogt met het oog hierop de civielrechtelijke verjaringstermijn te verlengen: de verjaring treedt niet in zolang het recht tot
strafvordering niet door verjaring is vervallen. Dit is een van de maatregelen van dit kabinet om slachtoffers en nabestaanden een betere positie
te geven.
Aanleiding voor deze wijziging van de civielrechtelijke verjaringstermijn is
mede het door mij gedane voorstel om voor ernstige misdrijven waarop
gevangenisstraf van twaalf jaren of meer is gesteld, alsmede voor de
ernstige zedenmisdrijven gepleegd tegen kinderen, de strafrechtelijke
verjaringstermijn op te heffen. Daarnaast verlengt dit voorstel voor een
specifieke categorie misdrijven de verjaringstermijn.1 Het aantal situaties
waarbij de civielrechtelijke verjaringstermijn is verstreken op het moment
dat nog wel strafvervolging kan worden ingesteld, zou daarom zonder het
onderhavige voorstel toenemen. Dit voorstel wil dat voorkomen en beide
voorstellen dienen dan ook in onderling verband te worden bezien. Mijn
voornemen is ook om beide voorstellen tegelijk in werking te laten treden.
2. Huidige stand van het recht inzake de verjaring bij schade door
strafbare feiten

1
Wijziging van het Wetboek van Strafrecht in
verband met aanpassing van de regeling van
de vervolgingsverjaring.

Zoals hierboven is opgemerkt kent artikel 3:310 lid 4 BW voor enkele
nader aangeduide misdrijven begaan tegen kinderen reeds een bijzondere
regeling voor de verjaring van de rechtsvordering tot vergoeding van
schade. Het betreft de misdrijven als bedoeld in de artikelen 240b, 242 tot
en met 250 en 273f dan wel 300 tot en met 303 Sr voor zover het feit
oplevert genitale verminking van een persoon van het vrouwelijke
geslacht, en is gepleegd ten aanzien van een persoon die de leeftijd van
achttien jaren nog niet heeft bereikt. De rechtsvordering tot vergoeding
van schade tegen de schuldige aan een van deze misdrijven, verjaart niet
zolang het recht tot strafvordering niet door verjaring is vervallen. De
lengte van deze laatste verjaringstermijn is afhankelijk van het misdrijf
welke het betreft, en vangt ingevolge artikel 71 Sr niet aan op de dag
waarop het feit is gepleegd, maar op de dag na die waarop het slachtoffer
achttien jaren is geworden.
Deze verlengde civielrechtelijke verjaringstermijn is gerechtvaardigd door
het gegeven dat het hier niet alleen om opzettelijk toegebracht leed gaat,
maar ook een leed dat het moeilijkst te verwerken is, waardoor deze
verwerking ook veel tijd pleegt te kosten. Dit geldt in het bijzonder voor
kinderen die veelal ook aanzienlijk meer tijd nodig hebben om te
verwerken wat hun is aangedaan. Voordat dit ernstige leed verwerkt is, zal
het slachtoffer doorgaans nauwelijks in staat zijn een weloverwogen
beslissing te nemen over het al of niet vorderen van schadevergoeding.
Bovendien, zo is hier de rechtvaardiging, zal die beslissing in de regel op
hoogst persoonlijke overwegingen berusten, zodat dit bij minderjarigen
ook niet aan de wettelijk vertegenwoordiger moet worden overgelaten.
Zie Kamerstukken II 1992/93, 22 889, nr. 3, p. 6 en Kamerstukken II 1992/93,
22 889, nr. 5, p. 6.
Van groot belang voor slachtoffers van geweld- en zedenmisdrijven is
voorts een tweetal arresten van de Hoge Raad uit 1998 en 1999, waarin
het aanvangsmoment van de relatieve verjaringstermijn van vijf jaar van
artikel 3:310 BW centraal staat. In HR 23 oktober 1998, NJ 2000, 15
(seksueel misbruik) en HR 25 juni 1999, NJ 2000, 16 (kindermishandeling),
heeft de Hoge Raad beslist dat, indien de benadeelde zijn vordering niet
kan instellen door omstandigheden die aan de dader moeten worden
toegerekend, het naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is dat de termijn van vijf jaar op dat moment al begint te lopen.
Deze termijn gaat dan pas in wanneer die omstandigheden niet langer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 853, nr. 3

2

verhinderen dat de vordering kan worden ingesteld. In beide arresten
waren de slachtoffers wel direct na het misbruik c.q. de mishandeling met
de schade en de aansprakelijke persoon bekend, maar waren zij ondanks
die wetenschap psychisch niet in staat hun vordering in te stellen. De
termijn van vijf jaar gaat zolang nog niet in, omdat deze verhindering aan
de dader moet worden toegerekend.
In HR 31 oktober 2003, NJ 2006, 112 (Saelman), gaat de Hoge Raad een
stap verder door te oordelen dat de termijn van vijf jaar pas begint te
lopen op de dag na die waarop de benadeelde daadwerkelijk in staat is
een vordering in te stellen. Dit is derhalve het moment waarop de
verhindering die de benadeelde ervan weerhield zijn vordering in te
stellen, niet meer aanwezig is. Te denken valt ook weer aan de omstandigheid dat een slachtoffer psychisch niet in staat is om een vordering in
te stellen. Dit gaat een stap verder omdat niet meer relevant is of die
verhindering al dan niet aan de dader kan worden toegerekend. Voor
slachtoffers van geweld- en zedenmisdrijven is deze stap doorgaans
minder relevant, omdat bij die misdrijven de verhindering om een
vordering in te stellen, vrijwel steeds aan de dader kan worden toegerekend. Dit is mogelijk anders indien derden naast de dader hoofdelijk
aansprakelijk zijn voor de schade veroorzaakt door deze misdrijven.
3. Algemene verlenging van de civielrechtelijke verjaringstermijn
zolang nog strafvervolging kan worden ingesteld
Het in de vorige paragraaf beschreven gunstige aanvangsmoment van de
verjaringstermijn van vijf jaren is voor slachtoffers van vooral geweld- en
zedenmisdrijven van groot belang. Het zal in de praktijk niet zelden tot
gevolg hebben dat de civielrechtelijke verjaringstermijn nog niet is
verstreken op het moment dat het recht tot strafvordering door verjaring
is vervallen. In het strafrecht is immers het uitgangspunt dat de termijn
van verjaring aanvangt op de dag na die waarop het feit is gepleegd
(artikel 71 Sr). Deze termijn vangt daarom doorgaans eerder aan dan de
civielrechtelijke verjaringstermijn. Te denken valt bijvoorbeeld aan de
situatie waarbij het slachtoffer psychisch nog niet in staat is om de dader
aan te spreken, of aan de situatie waarbij de dader nog onbekend is.
Desalniettemin is toch niet in alle gevallen uitgesloten dat de verjaringstermijn voor het vorderen van schadevergoeding is verstreken, terwijl nog
wel strafvervolging kan worden ingesteld. Denkbaar is immers dat de
termijn van vijf jaar toch is gaan lopen en verstreken binnen de doorgaans
aanzienlijk langere verjaringstermijnen van artikel 70 Sr, waardoor het
recht tot strafvordering vervalt. Deze termijnen zijn voor misdrijven zes,
twaalf of twintig jaren. Voor misdrijven waarop levenslange gevangenisstraf is gesteld, verjaart het recht tot strafvordering zelfs in het geheel niet.
In het in de inleiding genoemde wetsvoorstel tot aanpassing van de
regeling van de vervolgingsverjaring wordt bovendien voorgesteld om
ook voor ernstige misdrijven waarop gevangenisstraf van twaalf jaren of
meer is gesteld, alsmede voor de ernstige zedenmisdrijven gepleegd
tegen kinderen, de strafrechtelijke verjaringstermijn op te heffen. Voorts
zij gewezen op artikel 72 Sr, dat bepaalt dat elke daad van vervolging de
verjaring stuit, waarna een nieuwe verjaringstermijn aanvangt. Aldus kan
zelfs voor overtredingen de verjaringstermijn tot tien jaren worden
verlengd (artikel 72, tweede lid, Sr).
De enige categorie misdrijven waarvoor voorkomen wordt dat de civiele
verjaringstermijn kan zijn verstreken op een moment dat nog wel een
strafvordering kan worden ingesteld, zijn die hierboven genoemde
zedenmisdrijven begaan tegen kinderen. Er is reden om deze verlenging
van de civielrechtelijke verjaringstermijn uit te breiden tot rechtsvorderingen tot vergoeding van schade veroorzaakt door alle strafbare feiten.
Anders kan zich ook voor andere strafbare feiten de onwenselijke situatie
voordoen dat het slachtoffer van dat feit geen schadevergoeding kan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 853, nr. 3

3

vorderen, terwijl de schuldige aan het strafbare feit nog wel strafrechtelijk
vervolgd kan worden en wellicht zelfs als verdachte in een strafprocedure
betrokken is. In dit laatste geval is het voor de benadeelde dan bovendien
ook niet meer mogelijk om in de strafprocedure als gevoegde partij
schadevergoeding te vorderen. Ten slotte kan gewezen worden op het
belang dat een benadeelde er bij kan hebben af te wachten welk bewijs de
strafvordering verschaft (artikel 161 Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering). Hierbij valt bijvoorbeeld te denken aan een bekentenis van de
dader in een strafprocedure of aan moderne opsporingstechnologieën, in
het bijzonder DNA-onderzoek, waarmee, en vaak nog na vele jaren,
bewezen kan worden dat de dader het strafbaar feit heeft begaan.
De voorgestelde verlenging van de civielrechtelijke verjaringstermijn zal in
de praktijk door de lengte van de strafrechtelijke verjaringstermijnen
vooral gevolgen hebben voor misdrijven met dood of letsel tot gevolg.
Het voorstel kan echter ook gevolgen hebben voor misdrijven met
zaakschade als gevolg, zoals opzettelijke brandstichting. Op dit misdrijf
zijn gevangenisstraffen van twaalf jaren tot levenslang gesteld, waardoor
het recht tot strafvordering na twintig jaren dan wel nimmer verjaart
(artikel 157 jo artikel 70 Sr). Het voorstel voorkomt ook dan dat de
verjaringstermijn voor het vorderen van schadevergoeding kan zijn
verstreken, terwijl nog wel strafvervolging kan worden ingesteld.
4. Bezwaren tegen verlenging van de civielrechtelijke
verjaringstermijn?
De verjaringstermijn van artikel 3:310 BW van vijf jaar staat niet alleen in
het teken van de rechtszekerheid, maar ook in die van de billijkheid. Met
het oog op dit laatste heeft de Hoge Raad in zijn uitspraak van 31 oktober
2003 (Saelman) geoordeeld, dat deze termijn pas begint te lopen op de
dag na die waarop de benadeelde daadwerkelijk in staat is een vordering
in te stellen. Indien de benadeelde daartoe evenwel in staat is, verlangt de
billijkheid eveneens, maar dan met het oog op de belangen van de
schadeveroorzaker, dat de benadeelde dan ook binnen de termijn van vijf
jaar zijn vordering instelt. De schadeveroorzaker heeft daar belang bij
omdat met het verstrijken van de tijd zijn bewijspositie verslechtert en hij
ook met het oog op zijn vermogenspositie in afnemende mate rekening
houdt met het instellen van een vordering. Het onderhavige voorstel om
de civielrechtelijke verjaringstermijn niet te laten verstrijken, zolang het
recht tot strafvordering niet is verjaard, kan onder omstandigheden tot
gevolg hebben dat een benadeelde ook na meer dan vijf jaar nadat hij
daadwerkelijk in staat was om een vordering in te stellen, van de dader
schadevergoeding kan vorderen. Onderkend is dat dit voorstel aldus een
inbreuk kan maken op het belang dat een schadeveroorzaker heeft bij het
zo spoedig mogelijk instellen van een vordering. De belangen van het
slachtoffer wegen echter zwaarder, vooral omdat het doorgaans om
situaties gaat waarbij de dader het slachtoffer opzettelijk leed en schade
heeft toegebracht. Hierdoor noopt de billijkheid er niet toe om vast te
houden aan de verjaringstermijn van vijf jaar.
5. Relatie tot de onschuldpresumptie
In haar advisering heeft de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak
(NVvR) aandacht gevraagd voor de verhouding van de voorgestelde
verjaringsregel tot de onschuldpresumptie (artikel 6 lid 2 EVRM en artikel
14 lid 2 IVBPR). De NVvR vraagt zich af of de voorgestelde verjaringsregel
ook kan worden ingeroepen wanneer geen vervolging heeft plaatsgevonden, wanneer de vervolging niet is doorgezet of wanneer deze niet
heeft geresulteerd in een schuldigverklaring door de strafrechter. De NVvR
merkt op dat in het geval een slachtoffer in deze situaties een vordering
instelt bij de burgerlijke rechter, deze genoodzaakt zou zijn zich een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 853, nr. 3

4

oordeel te vormen over de vraag of de gedaagde zich schuldig heeft
gemaakt aan een strafbaar feit. Dit is, aldus de NVvR, aan de strafrechter.
Zij wijst erop dat de rechtspraak van het Europese Hof van de Rechten van
de Mens weinig ruimte laat om buiten een strafproces ervan uit te gaan
dat iemand zich schuldig heeft gemaakt aan een strafbaar feit. De NVvR
adviseert daarom te bezien of de voorgestelde bepaling ook gelding zal
hebben in andere gevallen dan die waarin de betrokkene door de
strafrechter schuldig is verklaard. Een alternatieve mogelijkheid die door
de NVvR wordt voorgesteld is om de verlenging van de verjaringstermijn
te koppelen aan de voorwaarde van een aangifte of klacht door de
benadeelde bij een opsporingsambtenaar.
Ik wil hier voorop stellen dat de situatie dat de burgerlijke rechter zich een
oordeel moet vormen over de vraag of de gedaagde een strafbaar feit
heeft begaan, zonder dat de strafrechter zich daarover heeft uitgelaten,
geen novum is. Te wijzen valt in de eerste plaats op het huidige artikel
3:310 lid 4 BW. Denkbaar is ook hier dat de burgerlijke rechter zich een
oordeel moet vormen over de vraag of de gedaagde de in deze bepaling
omschreven zedenmisdrijven heeft begaan, zonder dat de strafrechter zich
daarover reeds heeft uitgelaten of heeft kunnen uitlaten. Voorts zij erop
gewezen dat het door de NVvR geopperde bezwaar zich eveneens kan
voordoen indien de burgerlijke rechter zich ingevolge artikel 6:162 lid 2
BW een oordeel moet vormen over de vraag of een aangesproken partij in
strijd heeft gehandeld met een wettelijke plicht. Onder deze categorie
onrechtmatige daden vallen ook strafrechtelijke vergrijpen. Ook dan dient
de burgerlijke rechter zich een zelfstandig oordeel te vormen over de
vraag of de aangesproken partij dat strafbare vergrijp heeft begaan.
Dit is naar mijn mening om een aantal redenen ook niet onverenigbaar
met de onschuldpresumptie. Bedacht zij dat de burgerlijke rechter zich in
een dergelijk geval niet uitlaat over de vraag of de gedaagde zich in
strafrechtelijke zin schuldig heeft gemaakt aan het strafbare feit. Omdat
het strafrecht gericht is op bestraffing van de dader, lopen in het strafrecht
en het burgerlijke recht de regels van bewijs uiteen. Zo rust in het
strafproces de bewijslast steeds bij het Openbaar Ministerie vanwege het
principe dat de verdachte onschuldig is tot tegendeel bewezen is, terwijl
in het civiele geding de bewijslast over de partijen verdeeld kan worden
(artikel 150 Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering). Voorts dient de
rechter in het strafproces wettig en overtuigend bewezen te achten dat
een verdachte het strafbare feit heeft begaan, terwijl in een civiele
procedure voldoende is dat de rechter daarover een redelijke mate van
zekerheid heeft verkregen. Dit is een lichtere vorm van bewijslevering. Het
oordeel van de burgerlijke rechter heeft daarom voor de betrokkene ook
geen enkele strafrechtelijke consequentie.
De vraag zou nog gesteld kunnen worden of het desondanks aanbeveling
verdient om de voorgestelde verjaringsregel niet meer te laten gelden
indien de strafrechter het niet bewezen heeft geacht dat de aangesproken
partij zich aan het strafbare feit schuldig heeft gemaakt. De hierboven
beschreven verschillen in de regels van bewijs kunnen immers tot gevolg
hebben dat een verdachte in een strafproces van een strafbaar feit is
vrijgesproken, terwijl de benadeelde er met het oog op toepassing van het
voorgestelde vierde lid wèl in slaagt te bewijzen dat de gebeurtenis
waardoor de schade is veroorzaakt, dat strafbare feit oplevert. Vergelijk
HR 2 mei 2003, NJ 2003, 468. Ik acht dit gevolg echter niet onwenselijk.
Integendeel, het burgerlijke recht verlangt immers om de hierboven
beschreven reden een minder zware bewijslevering dan in het strafrecht.
Bovendien zou een dergelijke beperking vanuit het oogpunt van rechtseenheid dan ook moeten gelden voor de categorie onrechtmatige daden
in de vorm van strafrechtelijke vergrijpen. Te verwachten valt voorts dat
een dergelijke beperking in de praktijk ook weinig effect zal sorteren,
omdat het naar alle waarschijnlijkheid tot gevolg zal hebben dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 853, nr. 3

5

benadeelden, om daaraan te ontkomen, kort voordat de strafrechter
uitspraak doet, de verjaring zullen stuiten.
Aan een dergelijke beperking kleeft ook een praktisch bezwaar. Het heeft
immers tot gevolg dat achteraf kan blijken kan de voorgestelde verjaringsregel geen gelding heeft, wat weer tot gevolg kan hebben dat een
benadeelde schadevergoeding heeft gevorderd en gekregen op een
moment dat naar achteraf blijkt de verjaringstermijn reeds was
verstreken. Denkbaar zou dan nog zijn om de voorgestelde verjaringsregel
alleen niet te laten gelden zodra de strafrechter niet bewezen heeft geacht
dat de betrokkene het strafbare feit heeft begaan. Dat neemt echter niet
het door de NVvR geopperde bezwaar weg dat indien de benadeelde zich
voordien op de voorgestelde verjaringsregel beroept, de burgerlijke
rechter zich een oordeel zal moeten vormen over de vraag of de aangesproken partij een strafbaar feit heeft begaan.
Het advies van de NVvR om de voorgestelde bepaling alleen gelding te
laten hebben indien de betrokkene door de strafrechter schuldig is
verklaard, is naar mijn mening om een aantal redenen ook niet wenselijk.
Het belangrijkste bezwaar is dat dit tot gevolg kan hebben dat de civiele
vordering tot schadevergoeding die op enig moment is verjaard, nadien
kan herleven indien de betrokkene door de strafrechter schuldig wordt
verklaard. Dit is onwenselijk omdat een dader van een strafbaar feit dan
alsnog met een vordering geconfronteerd kan worden, terwijl die
voordien was verjaard. Bovendien zou een dergelijke beperking ook dan
vanuit het oogpunt van rechtseenheid moeten gelden voor de categorie
onrechtmatige daden in de vorm van strafrechtelijke vergrijpen. Een ander
bezwaar is dat het slachtoffer in deze afhankelijk is van de beslissing van
het Openbaar Ministerie om al dan niet tot vervolging over te gaan. Dit
kan bovendien leiden tot een toename van het aantal klachten ex artikel
12 van het Wetboek van Strafvordering. Het door de NVvR geopperde
alternatief om de verlenging van de verjaringstermijn te koppelen aan de
voorwaarde van een aangifte of klacht, kent eenzelfde bezwaar. Een
aangifte of klacht heeft in dat geval voor een slachtoffer alleen zin indien
de verjaringstermijn is verstreken. Het bezwaar is ook dan dat de reeds
verjaarde vordering tot schadevergoeding weer herleeft. Bovendien
neemt dit niet het door de NVvR geopperde bezwaar weg dat de burgerlijke rechter zich een oordeel zal moeten vormen over de vraag of de
aangesproken partij een strafbaar feit heeft begaan. Een aangifte of klacht
leidt immers niet zonder meer tot een vervolging, en indien wel, ook niet
zonder meer tot een schuldigverklaring door de strafrechter. Dit alles
afwegende is er daarom voor gekozen om de voorgestelde verjaringsregel
toch onverkort te laten gelden.
Wel is de vraag naar de relatie met de onschuldpresumptie aanleiding
geweest om de redactie van de voorgestelde bepaling te herzien. In de
aan de NVvR voorgelegde redactie werd gesproken over «de rechtsvordering tot vergoeding van schade tegen de schuldige aan het strafbaar
feit». Dit kan allicht de indruk wekken dat de burgerlijke rechter zich een
oordeel moet vormen over de vraag of de aangesproken persoon zich in
strafrechtelijk zin schuldig heeft gemaakt aan een strafbaar feit. In de
thans voorgestelde redactie is daarom gekozen voor de meer neutrale
bewoording «de persoon die het strafbaar feit heeft begaan».
6. Overgangsrecht
Het voorstel bevat geen bijzondere bepaling van overgangsrecht omdat
onmiddellijke werking van het voorstel gewenst is. Dit vloeit voort uit
artikel 68a lid 1 Overgangswet nieuw Burgerlijk Wetboek (Ow). Het
voorgestelde verjaringsregime is derhalve ook van toepassing op
strafbare feiten die vóór de inwerkingtreding van het onderhavige
voorstel zijn begaan. Onwenselijk is evenwel dat dit tot gevolg kan
hebben dat een dader van een strafbaar feit met een vordering geconfron-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 853, nr. 3

6

teerd kan worden, die onder het huidige regime reeds verjaard was.
Artikel 73a lid 2 Ow voorkomt dit. Deze bepaling bewerkstelligt dat een
verjaringstermijn die reeds is verstreken, niet door de inwerkingtreding
van de wet «herleeft». Zie Parl. Gesch. Overgangsrecht (Inv. 3, 5 en 6),
p. 55. Een vergelijkbaar overgangsregime bevat het eerder genoemde
voorstel tot aanpassing van de regeling van de vervolgingsverjaring.
Daarin is in artikel II een bepaling opgenomen die voorkomt dat verjaarde
feiten alsnog vervolgbaar worden.
7. Adviezen
In het kader van de bij de voorbereiding van wetgeving gebruikelijke
consultatieronde zijn adviezen verkregen van het College van procureursgeneraal, de NvVR en de Raad voor de rechtspraak.
Het College van procureurs-generaal steunt de gedachte om de positie
van slachtoffers en nabestaanden te versterken en heeft daarom met
belangstelling van het onderhavige voorstel kennis genomen. Het College
ziet geen aanleiding tot het maken van op- of aanmerkingen. De NVvR kan
zich er vanuit een oogpunt van rechtseenheid in vinden dat een vordering
tot schadevergoeding niet verjaart voordat het recht tot strafvervolging is
verjaard. De NVvR werpt wel de hierboven besproken vraag op naar de
relatie tot de onschuldpresumptie (artikel 6 lid 2 EVRM en artikel 14 lid 2
IVBPR). De Raad voor de rechtspraak sluit zich bij dit advies van de NVvR
aan.
ARTIKELEN
Artikel I
1.

2.

3.

Het voorgestelde vierde lid van artikel 3:310 BW bewerkstelligt dat de
rechtsvordering tot vergoeding van schade veroorzaakt door een
strafbaar feit, niet verjaart zolang het recht tot strafvordering niet
door verjaring is vervallen. Beide verjaringstermijnen zijn echter niet
gekoppeld. Dat betekent dat de verjaringstermijn voor het recht tot
strafvordering de civiele verjaringstermijn wel kan verlengen, doch
niet verkorten. Zoals hierboven reeds aan de orde is gekomen, is voor
toepassing van het voorgestelde vierde lid niet vereist dat de
aangesproken partij voor het strafbare feit reeds strafrechtelijk
vervolgd is of reeds als verdachte in een strafproces betrokken is.
De voorgestelde verjaringsregel geldt alleen voor die strafbare feiten
waarop de Nederlandse strafwet toepasselijk is (vgl. artikel 2 Sr.). Het
dient aldus te gaan om strafbare feiten die zijn begaan door personen
die voor dat feit in Nederland vervolgd kunnen worden. Daarmee
wordt voorkomen dat deze bijzondere verjaringsregeling ook zou
gelden voor feiten die in Nederland niet strafbaar zijn. Het past
bovendien bij het uitgangspunt van dit wetsvoorstel dat voorkomen
moet worden dat het slachtoffer van een strafbaar feit geen schadevergoeding kan vorderen, terwijl de schuldige aan dat feit nog wel
strafrechtelijk vervolgd kan worden, alsmede dat in dat geval
voorkomen moet worden dat het voor de benadeelde dan niet meer
mogelijk is om in de strafprocedure als gevoegde partij schadevergoeding te vorderen. Daarbij is vanzelfsprekend gedacht aan een
strafrechtelijke vervolging c.q. strafrechtelijke procedure in Nederland.
Ten slotte zij opgemerkt dat het voorstel ziet op de verjaring van de
rechtsvordering tot vergoeding van schade tegen degene die het
strafbare feit heeft begaan. Het voorstel raakt derhalve niet eventuele
derden die afgeleid aansprakelijk zijn, zoals bijvoorbeeld een
instelling, internaat of organisatie die gebrekkig toezicht in verband
met een aan hun toevertrouwd kind kan worden verweten en uit dien

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 853, nr. 3

7

hoofde naast de dader wegens geweld jegens of misbruik van het
kind hoofdelijk aansprakelijk is. De vraag kan worden gesteld of dit
vooral bij ernstige zedenmisdrijven begaan tegen kinderen, ertoe kan
leiden dat zij geen aanspraak op schadevergoeding meer kunnen
maken, vooral indien de dader onvoldoende verhaal biedt of mogelijk
zelfs is overleden. De actualiteit inzake het seksueel misbruik in
kerkelijke instellingen laat immers zien dat er decennia voorbij
kunnen gaan alvorens slachtoffers het in hun vroege jeugd opgelopen trauma in die mate hebben verwerkt dat zij met hun ervaringen
uit hun jeugd naar buiten durven te treden. Veelal is pas dan het
slachtoffer ook in staat om schadevergoeding te vorderen. Zoals
hierboven is beschreven heeft de Hoge Raad evenwel in zijn arrest
van 31 oktober 2003 (Saelman), geoordeeld dat ook niet eerder dan
op dat moment de verjaringstermijn van vijf jaar begint te lopen. Dit
brengt mee dat naar huidig recht een slachtoffer in dergelijk situatie
toch voldoende mogelijkheden heeft om van derden die naast de
dader aansprakelijk zijn, schadevergoeding te vorderen. Voor zeer
oude zaken kan een in het verleden geldende absolute verjaringstermijn overigens nog wel in de weg staan aan aansprakelijkheid.1
De staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
F. Teeven

1
De voor schade door dood of letsel op
1 februari 2004 opgeheven absolute verjaringstermijn van twintig jaren, heeft nog wel
tot gevolg dat veel gebeurtenissen die
voordien hebben plaatsgevonden, kunnen zijn
verjaard. De Commissie Deetman heeft de
Rooms-Katholieke Kerk aanbevolen om bij een
verzoek om schadevergoeding een beroep op
deze verjaring niet leidend te laten zijn. Zie het
rapport «Naar hulp, genoegdoening,
openbaarheid en transparantie», pp. 59. In het
rapport van de Commissie Lindenbergh wordt
geadviseerd om een regeling in het leven te
roepen voor het bieden van compensatie aan
slachtoffers, waarbij voor het verkrijgen van
compensatie verjaring geen beletsel is. Zie het
advies «Compensatie na seksueel misbruik
van minderjarigen. Advies aan de Bisschoppenconferentie en de Konferentie van
Nederlandse Religieuzen».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 853, nr. 3

8