Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

34 237 (R2054)

Aanpassing van Rijkswetten in verband met de
invoering van de Wet tot wijziging van het
Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering en de
Algemene wet bestuursrecht in verband met
vereenvoudiging en digitalisering van het
procesrecht en van de Wet tot wijziging van het
Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering in
verband met vereenvoudiging en digitalisering
van het procesrecht in hoger beroep en cassatie
alsmede in verband met de uitbreiding van
prejudiciële vragen aan de Hoge Raad
(Invoeringsrijkswet vereenvoudiging en
digitalisering procesrecht en uitbreiding
prejudiciële vragen)

Nr. 7

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG EN NOTA NAAR
AANLEIDING VAN HET VERSLAG VAN DE STATEN VAN ARUBA
EN DE STATEN VAN SINT MAARTEN
Ontvangen 30 november 2015
Graag dank ik de leden van de vaste commissie voor Veiligheid en Justitie
voor hun vragen over dit wetsvoorstel. Dit is het vierde en tevens laatste
wetsvoorstel ter uitvoering van het programma Kwaliteit en Innovatie
(hierna: KEI), waarbij digitaal procederen in het burgerlijk recht en het
bestuursrecht wordt ingevoerd en het civiele procesrecht wordt vereenvoudigd en versneld. Dit wetsvoorstel strekt, evenals de Invoeringswet
vereenvoudiging en digitalisering procesrecht ten aanzien van andere
(nationale) wetgeving (Kamerstukken II 2014/15, 34 212), tot aanpassing
van enkele rijkswetten aan de wetsvoorstellen tot wijziging van het
Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering en de Algemene wet bestuursrecht in verband met vereenvoudiging en digitalisering van het procesrecht (Kamerstukken I 2014/15, 34 059) en tot wijziging van het Wetboek
van Burgerlijke Rechtsvordering in verband met vereenvoudiging en
digitalisering van het procesrecht in hoger beroep en cassatie (Kamerstukken I 2014/15, 34 138) (hierna: de twee wetsvoorstellen KEI). Ik ben
verheugd dat het programma KEI en de twee wetsvoorstellen KEI op
brede steun van Uw Kamer kunnen rekenen.
Ook ben ik blij dat de Staten van Sint Maarten zich geheel in het
wetsvoorstel kunnen vinden en akkoord gaan met dit wetsvoorstel.
Met genoegen constateer ik verder dat de Staten van Aruba de voorgestelde mogelijkheid tot het stellen van prejudiciële vragen bij de Hoge
Raad door de Gerechten in Eerste Aanleg en het Gemeenschappelijk Hof
van Justitie van Aruba, Curaçao, Sint Maarten en van Bonaire, Sint

kst-34237-7
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 237 (R2054), nr. 7

1

Eustatius en Saba (hierna: het Gemeenschappelijk Hof van Justitie) als
een welkome aanwinst voor de rechtspleging zien.
Ik zal de vragen van diverse leden van de vaste commissie voor Veiligheid
en Justitie over dit wetsvoorstel beantwoorden in de volgorde waarin ze
zijn gesteld. Aansluitend daarop zal ik de vragen van de fracties die in de
Staten van Aruba aan het woord zijn, beantwoorden.
1. Inleiding
De leden van de CDA-fractie zijn benieuwd hoe binnen de implementatie
van het KEI-programma momenteel rekening wordt gehouden met de
uitvoering van de motie-Oskam (Kamerstuk 34 059, nr. 12).
Op grond van deze motie gaat de gefaseerde inwerkingtreding van de
twee wetsvoorstellen KEI en de Invoeringswet ten aanzien van de
nationale wetgeving in beginsel van start een half jaar na plaatsing van
deze drie wetsvoorstellen in het Staatsblad. Wanneer de inwerkingtreding
precies plaatsvindt, is afhankelijk van de parlementaire behandeling, maar
mijn streven is dat medio 2016 de eerste fase van inwerkingtreding van
start kan gaan. Het onderhavige wetsvoorstel valt buiten de voorbereidingstijd van zes maanden voor de ketenpartijen, waarin de motie
voorziet. Dat hangt samen met de bijzondere parlementaire behandeling
van dit wetsvoorstel in verband met de betrokkenheid van de Staten van
Aruba, die van Curaçao en die van Sint Maarten. Daarnaast betreft dit
wetsvoorstel slechts de aanpassing van een paar procedures die in een
rijkswet zijn geregeld (octrooigeschillen bij de rechtbank Den Haag, civiele
cassatiezaken die afkomstig zijn uit het Caribische deel van het Koninkrijk
en procedures op grond van de Rijkswet Noodvoorzieningen Scheepvaart). Voor deze procedures is een specifieke, afzonderlijke voorbereidingstijd niet nodig, omdat de eisen die relevant zijn voor het inrichten
van het digitale systeem uit de eerste drie wetsvoorstellen volgen.
De leden van de PVV-fractie lezen dat in het wetsvoorstel belemmeringen
voor het digitaal voeren van procedures worden weggenomen en vragen
om welke belemmeringen het gaat.
Het gaat om belemmeringen in de formulering van de wet die handelingen op papier voorschrijft. In het onderhavige wetsvoorstel gaat het
bijvoorbeeld om artikel 25 van de Rijkswet Noodvoorzieningen Scheepvaart. Het eerste lid bepaalt dat een verzoekschrift in drievoud moet
worden ingediend en in het derde lid staat dat de griffier de verzoeker en
andere belanghebbenden bij aangetekende brief in kennis stelt van de dag
waarop de zaak ter rolle wordt uitgeroepen. In een digitale omgeving is
het in drievoud indienen van een procesinleiding niet nodig, omdat
processtukken in het digitale dossier van de partijen ter beschikking
worden gesteld. De kennisgeving van de griffier bij aangetekende brief
kan voorts worden vervangen door een schriftelijke kennisgeving via het
digitale systeem, waarbij met behulp van notificaties langs elektronische
weg een vergelijkbare waarborg wordt geboden dat berichten van het
gerecht de belanghebbende partijen bereiken.
2. De prejudiciële procedure
De leden van de VVD-fractie vragen hoe vaak er door de gerechten in het
Caribisch deel van het Koninkrijk gebruik zal worden gemaakt van de
mogelijkheid om prejudiciële vragen te stellen aan de Hoge Raad. Deze
leden willen graag weten of verwacht wordt dat de Caribische rechters
relatief gezien vaker of minder vaak van deze mogelijkheid gebruik zullen
maken dan hun collega’s uit het Europees gedeelte van het Koninkrijk.
Mijn verwachting is dat in ieder geval niet meer prejudiciële vragen
worden gesteld dan het huidige aantal vragen dat afkomstig is van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 237 (R2054), nr. 7

2

Nederlandse gerechten (dat zijn gemiddeld zes gestelde en behandelde
vragen per jaar).
3. Voorbereiding van het wetsvoorstel
De leden van de SP-fractie zijn benieuwd of er van de overzeese gebiedsdelen wordt verwacht (en kan worden verwacht) dat zij in eenzelfde tempo
als in Nederland de digitalisering van de rechtspraak doorvoeren en
vragen naar de uitvoering van KEI in specifiek de overzeese gebiedsdelen.
Het Programma KEI heeft alleen betrekking op de digitalisering van civielen bestuursrechtelijke procedures bij de gerechten in het Europese deel
van het Koninkrijk. De rechterlijke instanties die een digitaal systeem voor
gegevensverwerking ter beschikking stellen, worden opgesomd in artikel
1 van het Besluit digitalisering burgerlijk procesrecht en bestuursprocesrecht. Dat zijn de gerechten als bedoeld in artikel 2 van de Wet op de
Rechterlijke Organisatie (de rechtbanken, gerechtshoven en de Hoge
Raad), de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State, het
College van Beroep voor het bedrijfsleven en de Centrale Raad van
Beroep. De voorgestelde wijzigingen in verband met de twee wetsvoorstellen KEI hebben derhalve vooralsnog geen consequenties voor de wijze
van procederen in de overzeese gebieden. Daarmee is in dit wetsvoorstel
ook rekening gehouden. Naast het huidige en ongewijzigde artikel 25 van
de Rijkswet Noodvoorzieningen Scheepvaart wordt bijvoorbeeld een
nieuw artikel 25a voorgesteld, dat van toepassing is wanneer de rechter in
het Europese deel van het Koninkrijk bevoegd is om over het geschil te
beslissen. De reden dat enkele rijkswetten aan de twee wetsvoorstellen
KEI worden aangepast, is dat een paar procedures die bij een gerecht in
het Europese deel van het Koninkrijk aanhangig moeten worden gemaakt,
bij rijkswet zijn geregeld. Het gaat om octrooigeschillen bij de rechtbank
Den Haag, civiele cassatiezaken die afkomstig zijn uit het Caribische deel
van het Koninkrijk en de eerdergenoemde procedures inzake de Rijkswet
Noodvoorzieningen Scheepvaart.
4. Financiële gevolgen en administratieve lasten
De leden van de SP-fractie vragen of de digitalisering voor rekening komt
van de overzeese gebiedsdelen zelf of voor de Raad voor de rechtspraak
en vragen om welk bedrag het zal gaan en vanaf welk moment de baten
de lasten zullen overstijgen.
Zoals ik hiervoor bij de beantwoording van de vragen in paragraaf 3 heb
aangegeven, wordt digitaal procederen via dit programma niet ingevoerd
bij de gerechten in het Caribische deel van het Koninkrijk. Aan dit
wetsvoorstel zijn daarom geen kosten verbonden voor de overzeese
gebieden.
De aan het woord zijnde leden vragen voorts om een reactie op het
bericht op de website van de rechtspraak dat de digitalisering in
Nederland vertraging heeft opgelopen. Zij vragen of al bekend is hoe
groot de vertraging is en wat hiervan de consequenties zijn.
Teneinde de praktijk voldoende gelegenheid te geven zich voor te
bereiden op digitaal procederen, heb ik toegezegd dat er tussen de
publicatie van de wetgeving KEI in het Staatsblad en de inwerkingtreding
ervan in beginsel een half jaar zal zitten. Zoals uit de motie van het lid
Oskam volgt (Kamerstukken II 2014/15, 34 059, nr. 12), start die termijn van
een half jaar nadat de eerste drie wetsvoorstellen van het programma KEI
door het parlement zijn aanvaard en gepubliceerd. Gerekend vanaf
1 januari 2016 is er een vertraging van een half jaar. De Raad voor de
rechtspraak heeft eerder berekend dat elke maand vertraging vanaf
1 januari 2016 circa € 1,2 miljoen extra kosten met zich brengt. Dit zijn
voornamelijk kosten vanwege de ICT-teams van Spir-it die het webportaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 237 (R2054), nr. 7

3

ontwikkelen. Daar staat tegenover dat het een uitdrukkelijke wens uit de
praktijk was om voldoende tijd te hebben voor de implementatie van de
digitale systemen.
Genoemde leden vragen voor wiens rekening deze vertraging komt en
hoe de meerkosten worden opgevangen zonder dat de kwaliteit van de
rechtspraak onder druk komt te staan.
Voor de kosten van ICT ontvangt de Raad voor de rechtspraak financiële
middelen in de vorm van een vooraf afgesproken kostprijs per zaak. Dit
betreft een integrale prijs, dat wil zeggen inclusief alle directe én indirecte
kosten die met een zaak samenhangen. Tot en met 2016 gelden de prijzen
zoals ik met de Raad heb afgesproken in het Prijsakkoord 2014–2016.
Daarnaast beschikt de Raad over reserves. Deze reserves zijn onder
andere bedoeld om eventuele tegenvallers op te vangen. Mochten er
desondanks – al dan niet tijdelijk – problemen ontstaan, dan overleg ik
daarover met de Raad. Zodra vaststaat wat de vertraging is en welke
consequenties deze exact heeft, kan worden bezien hoe dit financieel kan
worden opgelost. Voor de periode ná 2016 geldt een nieuwe prijsperiode.
De leden van de PVV-fractie lezen dat dit wetsvoorstel geen directe
financiële gevolgen heeft voor de rijksbegroting, maar vragen of er wel
indirecte financiële gevolgen zijn voor de rijksbegroting en zo ja, hoe
groot deze gevolgen zijn.
De indirecte gevolgen van dit wetsvoorstel hangen samen met de
modernisering en digitalisering van procedures. Hiertoe heeft de Raad
voor de rechtspraak een business case laten opstellen. De meest recente
herijking van deze business case is begin dit jaar aan uw Kamer
gezonden. Daaruit blijkt dat er (extra) investeringen nodig zijn, maar ook
dat er sprake is van grote maatschappelijke baten en baten binnen de
rechtspraak zelf. Deze baten van het programma KEI in termen van
toegankelijkheid van de rechtspraak en kwaliteit wegen op tegen de
investeringen. Ook indien louter naar de financiële aspecten wordt
gekeken, heeft het KEI-project op basis van de interne business case een
positieve balans.
Volgens de genoemde leden blijkt uit de business case voor KEI dat de
investering om het programma KEI te realiseren 140 miljoen euro hoger is
uitgevallen dan aanvankelijk voorzien was. Zij vragen op welke manier dit
is terug te vinden in het onderhavige wetsvoorstel.
De eerste business case (van juni 2013) had het karakter van een eerste
inventarisatie. De herijking uit december 2014, waarin die € 140 miljoen
zijn opgenomen, geeft een beter en uitgebreider inzicht in de kosten die
samenhangen met dit programma. De reikwijdte is in deze tweede
business case bovendien aanzienlijk verbreed: ook de digitalisering van de
strafrechtelijke procedure, de e-kantonprocedure en het toezicht zijn in de
business case opgenomen. Voor het onderhavige wetsvoorstel heeft dit
geen gevolgen.
5. Vragen van de Staten van Aruba
De in de Staten van Aruba aanwezige fracties merken op dat schriftelijke
opmerkingen in het kader van een prejudiciële procedure door een
advocaat bij de Hoge Raad dienen te worden getekend en dat schriftelijke
opmerkingen die niet door een advocaat bij de Hoge Raad zijn ondertekend ter zijde worden gelegd. De aan het woord zijnde fracties wijzen op
de sinds 1 juli 2012 bestaande mogelijkheid dat iedere in Nederland op
het tableau ingeschreven advocaat met stage-verklaring, alsmede de
EU-advocaat bedoeld in artikel 16h Advocatenwet, zich kan kwalificeren
als advocaat bij de Hoge Raad. Zij vragen of in de Rijkswet cassatierechtspraak voor Aruba, Curaçao, Sint Maarten en voor Bonaire, Sint Eustatius

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 237 (R2054), nr. 7

4

en Saba (hierna: de Rijkswet cassatierechtspraak) de mogelijkheid dient te
worden geschapen, dat ook advocaten met stage-verklaring, ingeschreven
bij het Gemeenschappelijk Hof van Justitie, zich desgewenst kunnen
kwalificeren als advocaat bij de Hoge Raad. Zij vragen ook of de
bevoegdheid tot het zelfstandig indienen van schriftelijke opmerkingen in
het kader van een prejudiciële procedure wellicht valt onder het bereik
van het pleitrecht als vervat in artikel 8 van de Rijkswet cassatierechtspraak.
Overwogen wordt inderdaad om in de Rijkswet cassatierechtspraak de
mogelijkheid te creëren dat advocaten met stage-verklaring, ingeschreven
bij het Gemeenschappelijk Hof van Justitie, zich desgewenst kunnen
kwalificeren als advocaat bij de Hoge Raad. De invulling hiervan vergt nog
nadere uitwerking en afstemming met diverse partijen. Daarom wordt dit
in een afzonderlijk traject behandeld, waarbij artikel 8 van de Rijkswet
cassatierechtspraak mogelijk zal worden gewijzigd. Besloten is eerst te
regelen dat het Gemeenschappelijk Hof van Justitie en de Gerechten in
eerste aanleg de bevoegdheid krijgen tot het stellen van prejudiciële
vragen in civielrechtelijke procedures en ook andere, technische verbeteringen die reeds voldoende zijn uitgewerkt, mee te nemen in het
onderhavige wetsvoorstel ter uitvoering van het programma KEI.
De in de Staten van Aruba aanwezige fracties wijzen voorts op een arrest
van de Hoge Raad d.d. 7 oktober 2014 (ECLI:NL:HR:2014:2910), waarin met
betrekking tot de ontvankelijkheid van een strafzaak uit Aruba is beslist,
dat beroep in cassatie openstaat indien een straf of maatregel is opgelegd
van een geldboete van (gezamenlijk) Afl 400,– of hoger, zijnde de
tegenwaarde van € 250,–. De aan het woord zijnde fracties vragen of het
aanbeveling verdient om zulks te verankeren in bijvoorbeeld artikel 10 van
de Rijkswet cassatierechtspraak.
Het is niet noodzakelijk deze ontvankelijkheidsgrens (uit artikel 427,
tweede lid, van het Wetboek van Strafvordering) te verankeren in de
Rijkswet cassatierechtspraak. De Hoge Raad neemt op grond van artikel 1,
eerste lid, van die wet ten aanzien van strafzaken in Aruba, Curaçao, Sint
Maarten en in Bonaire, Sint Eustatius en Saba kennis van een beroep in
cassatie, in overeenkomstige gevallen, op overeenkomstige wijze en met
overeenkomstige rechtsgevolgen als ten aanzien van strafzaken in het
Europese deel van het Koninkrijk, voor zover in die rijkswet niet anders is
bepaald. Nu in de Rijkswet cassatierechtspraak niets anders is bepaald, is
op dit punt in cassatie het Wetboek van Strafvordering van toepassing en
kan de Hoge Raad voor de ontvankelijkheid van een beroep in cassatie
uitgaan van de tegenwaarde van € 250,– als genoemd in dat wetboek.
De Minister van Veiligheid en Justitie,
G.A. van der Steur

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 237 (R2054), nr. 7

5