Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2015–2016

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1840
Vragen van het lid Servaes (PvdA) aan de Minister van Buitenlandse Zaken
over het opheffen van sancties tegen Wit-Rusland (ingezonden 18 februari
2016).
Antwoord van Minister Koenders (Buitenlandse Zaken) (ontvangen 10 maart
2016).
Vraag 1
Kunt u bevestigen dat de Europese Ministers van Buitenlandse Zaken op
15 februari jl. hebben besloten om de sancties tegen 170 individuen en 3
bedrijven uit Wit-Rusland volledig op te heffen?1 Zo ja, kunt u dit besluit en
de discussie in de Raad Buitenlandse Zaken toelichten?
Antwoord 1
Op de Raad Buitenlandse Zaken van 15 februari jl. heeft de EU besloten om
de actieve sancties tegen Wit-Rusland met een jaar te verlengen, en de
sancties tegen de 170 individuen en 3 bedrijven, die reeds in oktober waren
opgeschort in reactie op de vrijlating van de laatste zes internationaal
erkende politieke gevangenen, niet te verlengen. De hiertoe dienende
wetteksten zullen binnenkort worden gepubliceerd. Dientengevolge zal het
sanctiepakket tegen Wit-Rusland bestaan uit een wapenembargo en gerichte
maatregelen tegen vier personen die verband houden met de verdwijning
van een aantal personen uit de oppositie in de jaren 1999–2000. Dit besluit is
een weerslag van het tweezijdige belang om enerzijds positief te engageren
met Wit-Rusland, omdat dialoog meer kans geeft op duurzame transformatie
naar een democratische rechtsstaat dan verdere isolatie, en anderzijds om
druk te blijven behouden middels het sanctie-instrument in het licht van de
nog gebrekkige voortgang op het gebied van de mensenrechten.
Vraag 2
Kunt u bevestigen dat besluitvorming over sanctieregimes volgens het
Lissabon-verdrag geschiedt op basis van unanimiteit in de Raad en dat de
derhalve de expliciete instemming van alle lidstaten, dus ook van Nederland,
was vereist om tot opheffing van de genoemde sancties over te gaan? Zo ja,
kunt u de Nederlandse inzet in de discussie en de instemming met het besluit
toelichten?

1

ah-tk-20152016-1840
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2016

http://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2016/02/15-fac-belarus-conclusions/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

1

Antwoord 2
Op basis van het Verdrag van Lissabon heeft de Raad unaniem besloten tot
deze gedeeltelijke verlenging van de sancties. Het uitblijven van unanimiteit
ten aanzien van dit besluit, zou hebben betekend dat alle sancties tegen
Wit-Rusland op 29 februari 2016 automatisch zouden verlopen. Er was een
deel van de Raad dat actief pleitte voor een dergelijke volledige opheffing van
het bestaande sanctiepakket tegenover Wit-Rusland. In dat krachtenveld was
het niet haalbaar om vast te blijven houden aan het volledige sanctiepakket.
Nederland heeft tijdens de discussies gepleit tegen volledige opschorting en
gewezen op het belang van het houden van voldoende druk op Wit-Rusland
om het land aan te blijven sporen om voortgang te maken op mensenrechtengebied.
Vraag 3 t/m 7
Bent u nog steeds van mening dat de presidentsverkiezingen in oktober 2015,
«in het geheel niet vrij en eerlijk» waren?2 Wordt dit oordeel naar uw mening
bevestigd in het eindrapport van de OVSE/ODIHR-waarnemingsmissie van
28 januari jl.?3 Zo ja, hoe moet opheffing van de sancties in dit licht worden
gezien?
Bent u nog steeds van mening dat er in Wit-Rusland sprake is van substantiële beperkingen op de persvrijheid, repressie van vrijwel het gehele
maatschappelijke middenveld en wetgeving op basis waarvan eenieder die
deelneemt aan ongeautoriseerde bijeenkomsten strafrechtelijk vervolgd kan
worden? Zo ja, hoe moet opheffing van de sancties in dit licht worden
gezien?
Klopt het dat voor de voormalige politieke gevangenen nog steeds ernstige
belemmeringen op hun burgerlijke en politieke vrijheden gelden? Zo ja, hoe
moet opheffing van de sancties in dit licht worden gezien?
Heeft Wit-Rusland recent stappen genomen om de doodstraf af te schaffen of
de toepassing van de doodstraf stop te zetten? Zo nee, hoe moet de
opheffing van de sancties in dit licht worden gezien?
Deelt u de opvatting van de VN Speciale Rapporteur voor Wit-Rusland, Miklós
Haraszti, dat er sinds de presidentsverkiezingen van oktober geen verandering te zien is in de sombere mensenrechtensituatie in Wit-Rusland?4 Zo ja,
hoe moet opheffing van de sancties in dit licht worden gezien?
Antwoord 3 t/m 7
Het Kabinet maakt zich onverminderd zorgen over de slechte staat van de
mensenrechten in Wit-Rusland, waaronder het gebrek aan rehabilitatie van de
politieke gevangenen en de recente uitspraak van de doodstraf tegen twee
individuen. Tegelijkertijd hebben de Wit-Russische autoriteiten in de
afgelopen weken en maanden te kennen gegeven voortgang te willen boeken
op het gebied van de mensenrechten. Zo is er een commissie opgericht om
de aanbevelingen van ODIHR op te volgen met het oog op de parlementsverkiezingen in oktober, zullen er een aantal evenementen worden opgezet met
VN-instanties om draagvlak te creëren voor een moratorium op de doodstraf,
en zal er vaart worden gezet achter het opvolgen van de aanbevelingen van
de Universal Periodic Review en de EU-Wit-Rusland mensenrechtendialoog.
Ook lijkt er enige verbetering te zijn in de houding van de autoriteiten ten
aanzien van niet-gesanctioneerde demonstraties.
Mede in het licht van deze ontwikkelingen pleitte een aantal EU-lidstaten voor
een volledige afschaffing van de sancties, om deze dynamiek te ondersteunen. Het kabinet deelt de mening dat deze dynamiek de ruimte moet krijgen
om zich te ontplooien. Dit houdt in dat de EU Wit-Rusland niet moet isoleren,
maar op bepaalde punten toenadering moet zoeken en hiermee haar
beïnvloedingsmogelijkheden moet vergroten. Nederland blijft Wit-Rusland
echter beoordelen op zijn daden, en daarom is het van belang dat de
positieve voornemens van Wit-Rusland zo spoedig mogelijk worden omgezet
in concrete verbeteringen van de mensenrechtensituatie in Wit-Rusland.

2

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2015–2016, nr. 617, antwoord op vraag 2 en 3
http://www.osce.org/odihr/elections/belarus/218981?download=true
4
http://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=17027&LangID=E
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

2

Vraag 8
Heeft u in voorbereiding op besluitvorming over de sancties in de RBZ
contact gezocht met mensenrechtenverdedigers en de oppositie in WitRusland? Zo nee, waarom niet? Zo ja, wat was uw reactie op de gezamenlijke
oproep van acht oppositieleiders «to keep visa and financial restrictions
(sanctions) against Belarusian officials who were directly involved in the
repression against political opponents or in the falsification of the elections
results», alsmede op hun verzoek om pas na de parlementsverkiezingen van
later dit jaar een definitief besluit over de sancties te nemen?5
Antwoord 8
Nederland houdt voortdurend nauw contact met mensenrechtenverdedigers
en leden van de oppositie in Wit-Rusland, zo ook in de afgelopen maanden
voorafgaand aan het nieuwe sanctiebesluit. Nederland heeft nota genomen
van het pleidooi van de acht oppositieleiders. Uitstel van het sanctiebesluit
tot na de parlementsverkiezingen lag echter niet in de rede, vanwege het
aflopen van de sancties op 29 februari 2016. Zie verder ook de beantwoording van vraag 1 t/m 7.
Vraag 9
Heeft u kennisgenomen van reacties van Wit-Russische oppositieleiders op
het EU-besluit de sancties, tegen hun gezamenlijke oproep in, toch op te
heffen? Zo ja, wat is bijvoorbeeld uw reactie op oppositieleider Andrei
Sannikov die spreekt van «a very unfortunate decision that would have
negative consequences for the Belarusian people, civil society and independent media» en stelt dat «it is a very clear signal to the dictatorship that it
can continue with its practices»?6
Antwoord 9
Nederland is op de hoogte van de diverse reacties vanuit verschillende delen
van de Wit-Russische oppositie en het maatschappelijk middenveld. Het
besluit van de EU gaat gepaard met Raadsconclusies, die een signaal aan de
Wit-Russische autoriteiten geven dat verdere ontwikkeling van de bilaterale
relatie met de EU afhangt van verdere verbeteringen op het gebied van
mensenrechten.
Vraag 10
Bent u bekend met het bericht «Kremlin welcomes EU’s decision to lift
sanctions on Belarusian President Lukashenko»?7 Zo ja, hoe kijkt u aan tegen
deze uitlatingen van de Russische regering?
Antwoord 10
Ja, het kabinet is bekend met de uitlatingen en neemt hier nota van.
Vraag 11 en 12
Waar doelde u op toen u na afloop van de Raad Buitenlandse Zaken stelde
dat de sancties ook weer opnieuw ingesteld kunnen worden?8 In welke
situatie zult u voor hernieuwde instelling van de sancties pleiten? In hoeverre
spelen het verloop van de aankomende parlementsverkiezingen en ontwikkelingen in de mensenrechtensituatie hierbij een rol?
Vraag 12
Klopt het dat hernieuwde instelling van de sancties opnieuw een besluit op
basis van unanimiteit in de Raad vergt en dat derhalve de expliciete
instemming van alle lidstaten vereist is? Zo ja, hoe denkt u te zijner tijd die
unanimiteit te kunnen bewerkstelligen?

5

https://charter97.org/en/news/2016/2/11/190699/
http://www.theguardian.com/world/2016/feb/15/eu-lifts-most-sanctions-against-belarus-despitehuman-rights-concerns
7
http://tass.ru/en/politics/857023
8
http://www.volkskrant.nl/buitenland/eu-schrapt-president-loekasjenko-vansanctielijst~a4245279/
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

3

Antwoord 11 en 12
Sanctiebesluiten dienen, conform het Verdrag van Lissabon, immer met
unanimiteit te worden genomen. Indien er sprake is van substantiële
verslechtering van de mensenrechtensituatie in Wit-Rusland, zou dat kunnen
leiden tot een situatie waarin de EU unaniem zal besluiten het huidige
sanctiepakket tegen Wit-Rusland weer aan te scherpen. Op dit moment wenst
het kabinet niet te speculeren op mogelijke ontwikkelingen in de toekomst.
Echter zolang Wit-Rusland in gebreke blijft op het gebied van de eerbiediging
van mensenrechten, blijft Nederland in EU-verband pleiten voor een
gebalanceerd beleid van druk en dialoog in de relatie met Wit-Rusland.
Vraag 13
Wat zegt het besluit van de Raad Buitenlandse Zaken om de sancties tegen
Wit-Rusland op dit moment op te heffen over de EU als waardengemeenschap? Deelt u de inschatting dat het er alle schijn van heeft dat fundamentele Europese waarden als democratie en respect voor mensenrechten in dit
geval plaats hebben moeten maken voor geopolitieke en/of economische
overwegingen?
Antwoord 13
Zoals geïdentificeerd in de Raadsconclusies van 15 februari 2016, is het
streven naar fundamentele waarden als respect voor mensenrechten,
democratie en rechtsstatelijkheid de basis voor de relatie tussen de EU en
Wit-Rusland. De sancties tegen Wit-Rusland zijn onderdeel van een breder
pakket aan druk- en dialoogmiddelen in de relatie met Wit-Rusland, dat
toeziet op dit streven. Het besluit tot gedeeltelijke opheffing van de sancties
tegenover Wit-Rusland is een uiting van de breed gedragen opvatting dat
naast gebruik van het sanctie-instrument de druk op Wit-Rusland nadrukkelijker binnen het dialoogspoor ingevuld kan worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

4