Evaluatie Regeling Verlaagd Tarief
Eindrapport

Den Haag, 7 december 2017
Ir. Annelies Dijkzeul
Anne Marit Popma MSc.
Ir. Jakar Westerbeek

0

5. Conclusies en aanbevelingen

Inhoud
1. Inleiding

28

5.1. Doeltreffendheid

28

5.2. Doelmatigheid

33

5.3. Aanbevelingen

34

1

1.1. Postcoderoosregeling

1

1.2. Onderzoeksvraag

2

Gesprekspartners

38

1.3. Aanpak

2

Casestudies

39

1.4. Leeswijzer

3

Bijlage 1

Bijlage 2
2. Resultaten

4

2.1. Gerealiseerde projecten

4

2.2. Effecten

7

2.3. Verwachte groei

8

3. Toepassing regeling in de praktijk

11

3.1. Toegang tot deelname

11

3.2. Toepasbaarheid regeling gedurende opstartfase

14

3.3. Uitvoeringsfase na realisatie

18

3.4. Belangrijkste belemmeringen

20

4. Postcoderoos in breder perspectief

Gehanteerde bronnen

38

40
40

22

4.1. Kosten postcoderoosregeling voor overheid

22

4.2. Vergelijking met andere instrumenten

24

0

1. Inleiding
1.1. Postcoderoosregeling
Totstandkoming en doel van de regeling
In het Regeerakkoord van 2012 is de Regeling Verlaagd Tarief voor duurzaam
opgewekte energie (hierna: postcoderoosregeling) aangekondigd. In het
Energieakkoord van 2013 is deze regeling nader uitgewerkt. De
postcoderoosregeling houdt in dat het kleinschalig, duurzaam opwekken van
(zonne-/wind)energie door burgers en ondernemingen gestimuleerd wordt door
een invoering van het verlaagd belastingtarief op de energierekening. Op 1
januari 2014 is de regeling in werking getreden. De regeling is daarna meermaals
gewijzigd om knelpunten voor deelnemers en andere betrokkenen weg te
nemen.
Het doel van de regeling is het stimuleren van projecten op het gebied van lokale,
duurzame energieproductie die bijdragen aan het creëren van
energiebewustwording en draagvlak voor de energietransitie. De regeling is
bedoeld voor coöperaties of Vereniging van Eigenaren (hierna: VvE’s). Het
uitgangspunt van de regeling was dat het aantal deelnemers jaarlijks met 25.000
1
deelnemers zou groeien , en dat voor elke deelnemer jaarlijks 3.000 kWh
opgewekte elektriciteit het verlaagde belastingtarief zou kunnen worden
toegepast.

1

Wijziging van enkele belastingwetten en enige andere wetten (Belastingplan 2014).

Vormgeving van de regeling
De regeling, in de huidige vorm, werkt als volgt:
2
 Burgers en ondernemers met een kleinverbruikersaansluiting kunnen
via een door de Belastingdienst aangewezen energiecoöperatie of VvE
investeren in een nabije duurzame energie installatie, zoals
zonnepanelen op het dak van een school, of windturbines.
 De energiecoöperatie of VvE installeert en beheert de opwekinstallatie,
wekt stroom op en verkoopt deze energie aan een energieleverancier.
 Een energieleverancier levert stroom aan de klanten, tegen de reguliere
energieprijs.
 De Belastingdienst verrekent het verlaagd belastingtarief over de
opgewekte energie voor de deelnemers met de energieleveranciers.
 Energieleveranciers verwerken het verlaagd belastingtarief in de
jaarrekening van de klanten die gebruik maken van de
postcoderoosregeling.
 Voorwaarde voor deelname is dat deelnemers aan het project in
hetzelfde, of een aangrenzend postcodegebied woonachtig zijn (‘de
postcoderoos’) als de installatie. Hiermee wordt het lokale karakter van
de regeling gewaarborgd.
 De belastingkorting geldt alleen voor het eerste belastingtarief, dat wil
zeggen: de korting is alleen van toepassing op het jaarlijkse verbruik tot
10.000 kWh per jaar.
Aanpassingen binnen de regeling
De postcoderoosregeling is sinds de invoering een aantal keer aangepast.
 Per 1 januari 2015 zijn de volgende wijzigingen doorgevoerd:
o Niet langer zijn in alle gevallen twee aparte aansluitingen voor de
productie-installatie nodig als de productie-installatie wordt geplaatst
op het gebouw van een derde;
2

Een aansluiting met een totale maximale doorlaatwaarde van 3x80 Ampère.

1

Ondernemers kunnen ook deelnemen aan een postcoderoosproject
onder de voorwaarde dat een onderneming niet meer dan 20% van de
aandelen in de opstelling bezit.
o De voorwaarde dat de regeling alleen geldt voor onroerende zaken die
in hoofdzaak als woning worden gebruikt is komen te vervallen;
o De regeling is versoepeld voor de erfpacht- en financial lease situaties;
o In de wet is opgenomen dat in het geval de wet komt te vervallen, de
verlaging gedurende 15 jaar na datum (van aanwijzing) blijft gelden, in
plaats van de eerder gestelde maximaal 10 jaar;
o Productie-installaties hoeven niet langer in het centrum van de
postcoderoos te staan, maar de installatie kan ook in één van de
andere postcodegebieden (de blaadjes van de roos) staan.
 Per 1 januari 2016 is het kortingstarief van 7,5 cent in de eerste schijf van
de energiebelasting gewijzigd in een verlaging tot nihil (een korting van
10,1 cent in 2017).
o

1.2. Onderzoeksvraag
De regeling bestaat inmiddels drie jaar. Bij de totstandkoming van de regeling is
vastgelegd dat de regeling in 2017 wordt geëvalueerd. De volgende
onderzoeksvraag is leidend geweest in dit onderzoek:
Is de postcoderoosregeling in de huidige vorm een doeltreffend en doelmatig
instrument?
Hierbij worden doeltreffendheid en doelmatigheid, conform de Regeling
Periodieke Evaluaties, als volgt gedefinieerd:
 Doeltreffendheid. De mate waarin de beleidsdoelstelling dankzij de inzet
van de onderzochte beleidsinstrumenten wordt gerealiseerd

 Doelmatigheid. De relatie tussen de effecten van beleid en de kosten van
beleid.

1.3. Aanpak
De volgende aspecten van de regeling in de huidige vorm zijn onderzocht:








Het aantal projecten
Kenmerken van projecten en coöperaties
Kosten van de regeling
Vergelijking met andere subsidie-instrumenten
Knelpunten
Oplossingsrichtingen
Energiebewustwording en draagvlak energietransitie

In de evaluatie hebben we gebruik gemaakt van verschillende methoden voor
dataverzameling die tezamen hebben gezorgd voor een zo volledig mogelijk
beeld van de postcoderoosregeling.
Data- en documentstudie
Beschikbare beleidsdocumenten, eerdere (evaluatie)studies, kamerbrieven en
positiepapers zijn voor de documentstudie bestudeerd. Voor de data-analyse is
gebruik gemaakt van de door de Belastingdienst en HIER opgewekt beschikbaar
gestelde data. In aanvulling daarop is voor de data-analyse gebruik gemaakt van:
zonatlas.nl en de studie: Ruimte voor zonne-energie in Nederland, van Holland
Solar.
Casestudies
Op basis van veertien casestudies hebben we voor de cases beschikbare
documenten en data bestudeerd. Daarnaast hebben we middels een interview de
cases gevraagd naar de ervaren knelpunten in verschillende fasen van het

2

project, hebben we oplossingsrichtingen geïdentificeerd en effecten van de
regeling onderzocht. Voor een overzicht van de cases, zie bijlage 1.
Groepsgesprekken
Met betrokken stakeholders zijn 17 (groeps)gesprekken gevoerd. Betrokken
stakeholders betroffen: Ministeries, de Belastingdienst, brancheorganisaties,
netbeheerders, energieleveranciers en externe financiers. De betrokken
stakeholders reflecteerden op feitelijke resultaten, en identificeerden effecten,
knelpunten en oplossingsrichtingen. Voor een overzicht van de gesprekspartners,
zie bijlage 1.
We hebben in onze aanpak samengewerkt met onderzoekers van HIER opgewekt,
die ons van de meest recente cijfers konden voorzien, en hebben geadviseerd
over de selectie van cases en te hanteren gespreksleidraden. Middels een
voorbereidingssessie hebben de onderzoekers van HIER opgewekt ons tevens
inhoudelijk geïnformeerd aan de start van ons onderzoek.

1.4. Leeswijzer
In het volgende hoofdstuk gaan wij nader in op de resultaten van de regeling tot
nu toe. Hoofdstuk 3 betreft de toepassing van de regeling in de praktijk. We
plaatsen de postcoderoosregeling in breder perspectief in hoofdstuk 4. We
sluiten af met conclusies en aanbevelingen in hoofdstuk 5.

3

120

In dit hoofdstuk beschrijven we de resultaten van de postcoderoosregeling sinds
de inwerkingtreding in 2014. We richten ons hierbij allereerst op de gerealiseerde
3
projecten, waarbij we ingaan op de aantallen projecten, aantallen en type leden ,
en het totaal opgestelde vermogen. Vervolgens beschouwen de kwalitatieve
effecten die de regeling met zich meebrengt. Het hoofdstuk sluit af met een
prognose van de groei van het aantal projecten in de toekomst.

2.1. Gerealiseerde projecten
2.1.1. Aantallen projecten
Aangewezen projecten
Om een postcoderoosproject te realiseren is een aanwijzing van de
Belastingdienst benodigd. Sinds de start van de postcoderoosregeling in 2014
hebben in totaal 102 projecten een aanwijzing van de Belastingdienst ontvangen
(ijkdatum 28/09/2017). Figuur 1 geeft het verloop in aanwijzingen weer over de
looptijd van de regeling.

Aantal projecten

2. Resultaten

102

100
80

Nieuwe aanwijzingen
51

60
32

40
20

51

4 4

Totaal aantal
aanwijzingen

15 19

0
2014

2015

2016

2017 *

Figuur 1 - Het verloop in aanwijzingen gedurende de looptijd van de postcoderoosregeling. *Dit
betreft de voorlopige resultaten van 2017 met als ijkdatum: 28/09/2017.

Over de gehele looptijd van de postcoderoosregeling heeft de Belastingdienst in
totaal 18 verzoeken voor aanwijzing afgewezen (ijkdatum 28/09/2017). Het
aantal afwijzingen wordt volgens de Belastingdienst minder. In het geval van een
afwijzing is de oorzaak bijvoorbeeld dat het recht van opstal (ter behoud van het
juridisch en economisch eigendom van de productie-installatie) toch niet
realiseerbaar bleek.
Gerealiseerde projecten
De Lokale Energie Monitor 2017 van HIER opgewekt geeft inzicht in het aantal
projecten dat daadwerkelijk gerealiseerd is en waarbij dus energie wordt
opgewekt. De monitor geeft aan dat er ten tijde van de dataverzameling ten
behoeve van deze monitor (oktober 2017) 110 postcoderoosprojecten waren
4
gerealiseerd. Figuur 2 geeft het verloop in gerealiseerde projecten weer over de
looptijd van de regeling.

4
3

Deelnemers aan de regeling zijn per definitie lid van een coöperatie of VvE, daarom wordt in dit
rapport tevens naar leden van coöperaties met een postcoderoosproject gerefereerd.

Dit aantal verschilt van het aantal aanwijzingen dat door de Belastingdienst is afgegeven. Een
verklaring hiervoor is dat het moment waarop HIER opgewekt data beschikbaar stelde (oktober) later
was dan het moment waarop de Belastingdienst data beschikbaar stelde (eind september). De

4

120

2.1.2. Aantal en type leden van de projecten

110

100
80
62
60

48

40
20

Nieuw gerealiseerde
projecten

Totaal aantal
gerealiseerde projecten

31
13 17

Van 73 van de 110 projecten is ook het aantal leden bekend bij HIER opgewekt.
Deze projecten hebben gemiddeld 32 leden, waarbij de mediaan een ledenaantal
van 25 is. Met een betrouwbaarheid van 90% kan op basis van deze steekproef
worden gesteld dat het totaal aantal leden van postcoderoosprojecten afgerond
tussen de 3300 en 3800 ligt per oktober 2017.
Wanneer de projecten worden ingedeeld naar aantal leden, zien we de verdeling
als weergegeven in figuur 3.

4 4

0
2015

2016

2017

Figuur 2 - Het verloop in gerealiseerde projecten gedurende de looptijd van de postcoderoosregeling.

Aantal projecten per coöperatie of organisatie
Op basis van de gegevens uit de Lokale Energie Monitor 2017 kan worden gesteld
dat er verschillende coöperaties zijn die meerdere postcoderoosprojecten
hebben gerealiseerd. Er zijn acht coöperaties die twee projecten hebben
gerealiseerd en zes coöperaties die drie projecten hebben gerealiseerd.
Coöperatie Drechtse Stromen heeft als enige coöperatie vier projecten
gerealiseerd.
Naast coöperaties zijn er ook andere organisaties die bij projecten betrokken zijn
en deze soms initiëren. Hiervan is Zon Op Nederland de grootste, vanwege
betrokkenheid bij in totaal 25 postcoderoosprojecten.

Belastingdienst heeft aangegeven de verwachting te hebben dat in 2017 nog in ieder geval 20
projecten gerealiseerd gaan worden. Dit verklaart het verschil in aantal gerealiseerde projecten.

30
Aantal projecten

2014

25

25
20

16

15

11

10
5

10
7

4

0
0-9

10-19

20-29

30-39

40-49

50+

Aantal leden per project

Figuur 3 - Verdeling van het aantal leden per postcoderoosproject (n=73).

Op basis van de onderzochte cases ontstaat het beeld dat het merendeel van de
leden bestaat uit huishoudens (particulieren). Kanttekening hierbij is dat door het
bestuur van de coöperaties niet met zekerheid kan worden vastgesteld of een

5

Aantal projecten

deelnemer participeert als particulier of als Zzp’er of andersoortig ondernemer.
Een klein deel van de leden bestaat volgens gesprekspartners uit
maatschappelijke instellingen, als scholen en sportverenigingen. De omvang van
dit deel is door hen niet nader te specificeren.
Ondernemingen als lid
Gegevens van de Belastingdienst laten zien dat in circa 75% van de gevallen op
het moment van aanwijzing één of meer ondernemers lid was van een
coöperatie. Zoals eerder genoemd is een kanttekening hierbij dat door het
bestuur van de coöperaties niet met zekerheid kan worden vastgesteld of een
deelnemer participeert als particulier of als zzp’er of andersoortig ondernemer.
Over de aantallen ondernemingen als lid en het aandeel van de totale investering
dat zij op zich nemen zijn zowel bij de Belastingdienst als bij HIER opgewekt geen
gegevens beschikbaar. Wel geeft de Belastingdienst aan dat het nog niet is
voorgekomen dat een project is afgewezen omdat de grens van 20% deelname
door een ondernemer werd overschreden.

2.1.3. Opgesteld vermogen en opgewekte
elektriciteit
Opgesteld vermogen
Op basis van de gegevens van HIER opgewekt kan worden gesteld dat in oktober
2017 in totaal 7921 kWp aan vermogen was opgesteld binnen
postcoderoosprojecten. Het gemiddelde project had hiermee een opgesteld
vermogen van circa 72 kWp; de mediaan was een project van 59 kWp,
overeenkomend met ongeveer 235 zonnepanelen. Er is één windproject
gerealiseerd, dit betreft een kleine windmolen van 10 kWp. In figuur 4 wordt de
verdeling van het aantal projecten naar opgesteld vermogen weergegeven. De
100+ groep bevat 14 projecten tussen de 100 en 200 kWp, 1 project tussen de
200 en 300 kWp en 2 projecten van tussen de 300 en 400 kWp.

40
35
30
25
20
15
10
5
0

34
29
19

17
7

4
0-19

20-39

40-59

60-79

80-99

100+

Opgesteld vermogen in kWp per project

Figuur 4 - Verdeling van het opgestelde vermogen in kWp per postcoderoosproject.

Opgewekte energie
Hoeveel kWh er jaarlijks daadwerkelijk is opgewekt, is niet bekend bij HIER
5
opgewekt of de Belastingdienst. De leveranciers worden geacht deze informatie
aan te leveren bij de Belastingdienst via de aangifte energiebelasting, maar dit
gebeurt in de praktijk niet altijd. Dit heeft tot gevolg dat er bij de Belastingdienst
onvolledige informatie beschikbaar is om er een totaalbeeld uit te destilleren.
Om de totaal opgewekte energie te schatten, maken we daarom gebruik van een
omrekenfactor. Er zijn verschillende veel gebruikte omrekenfactoren, tussen de
850 en 1000 kWh per jaar per kWp. In overleg met HIER opgewekt, hanteren wij
de factor van 900 kWh per jaar per kWp. Hiermee komt de totaal opgewekte
67
energie in 2017 uit op 7.129 MWh . Deze schatting is echter de bovengrens van

5

De daadwerkelijk opgewekte energie is niet direct afleidbaar uit het opgestelde vermogen, omdat
het afhankelijk is van het aantal zonuren en de windkracht.
6
Dit komt neer op 26 TJ.

6

de in 2017 opgewekte energie; niet alle projecten hebben namelijk het hele jaar
gedraaid. Het getal kan dus beter worden geïnterpreteerd als de ondergrens voor
de opgewekte energie in 2018.
Gebruikte technologie
In 2017 maakten 109 projecten gebruik van zonnepanelen; een
postcoderoosproject op basis van een windturbine kwam slechts eenmaal voor.
Bij de zonprojecten ging het in 107 gevallen (98,2%) om het plaatsen van
zonnepanelen op daken, in 2 gevallen (1,8%) ging het om het plaatsen van
zonnepanelen op grond.
Het dak of de grond is in de meeste gevallen eigendom van een bedrijf (43 maal)
of eigendom van een gemeente (36 maal). Figuur 5 geeft de volledige verdeling
van grond- en dakeigenaren bij postcoderoosprojecten weer.
Bedrijf (o.a. agrariërs)
23
43

4
4

Gemeente (o.a. scholen
en sporthallen)
Woningbouwcorporatie
Overig

36

Onbekend

Figuur 5 - Verdeling grond- of dakeigenaren bij postcoderoosprojecten (n=110).

7

Voor de volledige hoeveelheid opgewekte energie zijn Garanties van Oorsprong (GvO’s) verstrekt.
Het aanvragen van deze GvO’s bij CertiQ is namelijk noodzakelijk om in aanmerking te kunnen komen
voor de postcoderoosregeling. Uitvoeringsbesluit belastingen op milieugrondslag, artikel 21b, lid 2.

2.2. Effecten
Naast kwantitatieve resultaten, uitgedrukt in aantallen projecten, aantallen leden
en totaal opgesteld vermogen, beoogt de regeling met het stimuleren van
duurzame energieproductie ook het creëren van energiebewustwording en
draagvlak voor de energietransitie. Hierna gaan we in op de mate waarin deze
effecten volgens gesprekspartners optreden. We beschouwen deze beelden als
indicatief voor de bijdrage aan energiebewustwording en draagvlak omdat ze
gebaseerd zijn op een beperkt aantal gesprekken met betrokkenen van
coöperaties. De effecten delen we op in twee categorieën.
Effecten op het niveau van deelnemers en lokale gemeenschap
Uit de gesprekken met de veertien cases komt duidelijk naar voren dat de
postcoderoosprojecten de deelnemers enthousiasmeren voor duurzame opwek
en de lokale gemeenschap bewust maken van duurzame opwek.
Gesprekspartners benadrukken dat dit geldt voor zowel mensen die zich al
bewust waren van de energie-uitdagingen als voor mensen die zich minder
bewust waren van dit thema. Ter illustratie geven zij aan dat projecten in veel
gevallen geïnitieerd worden door personen met een intrinsieke motivatie om
duurzaam op te wekken, maar de ledenwerving zich op alle bewoners van de wijk
richt en ook mensen aantrekt die nog minder betrokken waren. Wat hierbij
meespeelt is dat bewoners elkaar enthousiasmeren om ook mee te doen aan het
project. Ook wordt door sommige gesprekspartners uit de case opgemerkt dat
deelnemers van de projecten sinds de deelname aan het postcoderoosproject
bewuster omgaan met hun energiegebruik.
Effecten op het niveau van coöperaties
Een aantal gesprekspartners ziet als neveneffect van de postcoderoosregeling dat
er door heel Nederland lokale energiecoöperaties zijn ontstaan. Omdat de
postcoderoosregeling, met name in de beginperiode, minder aantrekkelijk was
voor commerciële partijen, was er ruimte voor de coöperaties om zich geleidelijk

7

aan te ontwikkelen en professionaliseren. Uit de cases blijkt dat de opgezette
coöperaties nu in meerdere gevallen als startpunt fungeren voor nieuwe
projecten of andere initiatieven. Er zijn ook voorbeelden waarbij de opbrengsten
van het postcoderoosproject direct worden geïnvesteerd in andere initiatieven.
Zo wordt bij één project de opbrengst van de stroom herinvesteerd in initiatieven
uit de buurt van de opwekinstallatie, en wordt bij een ander project het
rendement van de exploitatie gebruikt om een sporthal in het betreffende dorp
overeind te houden.

2.3. Verwachte groei
Projecten in de pijplijn
Cijfers van de Belastingdienst laten zien dat momenteel nog 23 projecten in
afwachting zijn van een aanwijzing (ijkdatum 28/09/2017).
Uit een inventarisatie van HIER opgewekt blijkt daarnaast dat coöperaties nog
veel projecten in de planning hebben. Zo staan er voor de laatste maanden van
2017 en het jaar 2018 in totaal 142 projecten gepland, waarvan voor 18
projecten is aangegeven dat de ambitie is deze nog eind 2017 te realiseren, maar
waarvan het nog niet zeker is of dit lukt. Daarnaast zijn er 11 projecten in
voorbereiding voor 2018, waarbij nog geen concrete startdatum is gepland. Voor
2019 zijn momenteel 35 projecten in voorbereiding en zijn er in ieder geval 5
projecten die zich in de oriënterende fase bevinden.
Inschatting stakeholders
Ook geven gesprekspartners zonder uitzondering aan dat zij de komende jaren
nog een sterke groei van het aantal projecten verwachten. Belangrijkste
argumenten die hiervoor worden aangedragen zijn:

 De regeling in de huidige vorm is pas sinds 2016 van kracht en biedt nu
een sluitende business case, waarbij belangrijke drempels voor deelname
zijn weggenomen (zie beschrijving van de ontwikkeling van de
postcoderoosregeling in hoofdstuk 1).
 Er is door de betrokken partijen veel ervaring opgedaan met de
postcoderoosregeling, waardoor projecten nu relatief makkelijker
gerealiseerd kunnen worden:
o Zo hebben startende coöperaties toegang tot verzamelde kennis en
best practices via platforms als HIER opgewekt. Daarnaast zijn er
ervaren partijen die startende coöperaties, al dan niet tegen betaling,
kunnen helpen met het opstarten van een project.
o Ook kunnen coöperaties, die eenmaal een postcoderoosproject
hebben opgezet, dit relatief eenvoudiger een tweede keer doen. De
groei in het aantal projecten zal volgens gesprekspartners naar
verwachting dan ook in belangrijke mate bij de reeds bestaande
coöperaties vandaan komen.
o Tot slot is de kennis en ervaring over de postcoderoosregeling bij de
Belastingdienst, energieleveranciers en netbeheerders toegenomen.
Kwantitatieve verkenning
Het is niet eenduidig te voorspellen hoe de toekomstige groei van de regeling er
precies uit zal zien. Wel kan er een verkenning worden uitgevoerd van het aantal
projecten in verschillende scenario’s. Hierbij kan worden gekeken naar de groei
van het aantal postcoderoosprojecten in de afgelopen jaren en de voorspelling
voor het jaar 2018 (op basis van het aantal geplande projecten), en kan op basis
hiervan langs verschillende scenario’s een inschatting worden gemaakt van de
groei in de komende jaren.
Voor de komende jaren zijn verschillende scenario’s te schetsen omtrent de
groei:

8






8

Het aantal nieuwe projecten per jaar neemt na 2018 lineair af
Het aantal nieuwe projecten per jaar blijft stabiel na 2018
Het aantal nieuwe projecten per jaar groeit na 2018 lineair door
Het aantal nieuwe projecten per jaar groeit na 2018 exponentieel door

900
800
700
600
500
400
300
200
100
0

Lineaire afname aantal
nieuwe projecten na 2018
Aantal nieuwe projecten
stabiel na 2018
Lineaire groei aantal nieuwe
projecten na 2018
Exponentiële groei aantal
nieuwe projecten na 2018

2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023

Aantal nieuwe projecten per
jaar

Wanneer we aannemen dat de helft van de projecten met de ambitie om in 2017
te starten ook daadwerkelijk in 2017 start en enkel de geplande projecten voor
2018 worden gerealiseerd (en dus niet de projecten in voorbereiding), levert dit
vier verschillende groeiscenario’s. In figuur 6 worden deze scenario’s
weergegeven.

Figuur 6 - Verschillende scenario’s voor het aantal nieuwe projecten per jaar tot en met 2023.

Een nauwkeurige inschatting van de verwachte groei van het gebruik van de
regeling is niet te maken. De regeling in de huidige vorm is pas sinds 2016 van
kracht, en de verdere groei zal mede afhankelijk zijn van de mate waarin
knelpunten in de huidige regeling weggenomen kunnen worden, en van externe
factoren als de hoogte van de energiebelasting, de prijs van zon-pv-installaties en
mogelijke aanpassingen in andere subsidieregelingen zoals salderen en SDE+. Op
basis van de groei tot nu, de geplande projecten voor 2018, de opgedane
ervaring en het relatieve gemak waarmee coöperaties een volgend
postcoderoosproject kunnen opstarten, achten wij het aannemelijk dat het
gebruik de komende jaren nog sterk zal toenemen. Een lineaire afname dient
daarom als theoretisch scenario beschouwd te worden.
Een lineaire of zelfs exponentiele groei van het aantal nieuwe projecten is wat
ons betreft de komende paar jaar niet ondenkbaar, maar op langere termijn
verwachten wij dat de groeicurve minder steil zal zijn. Bijvoorbeeld omdat
coöperaties daarna een punt bereiken waarop het maximaal aantal projecten
bereikt wordt dat hanteerbaar is binnen één coöperatie, of omdat het lastiger
wordt om deelnemers te werven als de voorlopers reeds participeren. Onze
grove inschatting is dat de groei van het aantal nieuwe projecten na 2020 stabiel
of afnemend zal zijn, en dat het totaal aantal projecten in 2023 daarmee geschat
kan worden in een bandbreedte tussen de 700 en 1800 projecten (zie figuur 7).
Wanneer de knelpunten –die later in deze rapportage aan de orde komenkunnen worden weggenomen zal het verwachte aantal projecten uiteraard hoger
binnen deze bandbreedte liggen dan wanneer de regeling in de huidige vorm
voortgezet wordt.

8

We gaan voor 2018 uit van het aantal geplande projecten dat door HIER opgewekt is
geïnventariseerd. Dit betreft nadrukkelijk geplande projecten, die al in een verder gevorderd stadium
zijn dan de status van een ‘voornemen’. De kans bestaat uiteraard desondanks dat niet de volledige
100% van de geplande projecten gerealiseerd zullen worden. Daar staat tegenover dat volgens HIER
Opgewekt waarschijnlijk niet alle in Nederland geplande projecten voor 2018 zullen zijn
geïdentificeerd met de Monitor. Daarom houden we het volledig aantal geplande projecten aan.

9

 Holland Solar schat in haar rapport Ruimte voor Zonne-energie in
11
Nederland (2015) daarnaast dat ongeveer 62% van het Nederlandse
dakoppervlak bestaat uit woningen en 38% bestaat uit utiliteitsbouw
(waaronder maatschappelijk vastgoed). Aannemend dat deze verhouding
gelijk is voor het voor zonnepanelen geschikte dakoppervlak en
12
postcoderoosprojecten uitsluitend op utiliteitsbouw worden geplaatst,
2
kan worden berekend dat er in theorie 256 miljoen m dakoppervlakte
beschikbaar is voor postcoderoosprojecten.
 Naast daken kunnen zonnepanelen ook geplaatst worden op
infrastructurele werken, zoals parkeerterreinen, geluidswallen en schermen, weg- en dijklichamen. Het ruimtelijk potentieel hiervan wordt
2
door Holland Solar geschat op 200 miljoen m .
 Dit brengt het in theorie beschikbare oppervlak voor
2
postcoderoosprojecten in totaal op 456 miljoen m . Gegeven een
geschatte gemiddelde omvang van postcoderoosprojecten van bijna 500
13
m² , kan het aantal postcoderoosprojecten in theorie dus nog toenemen
tot ruim 900 duizend projecten.

Totaal aantal projecten

3000
2500

Lineaire afname aantal nieuwe
projecten na 2018

2000

Aantal nieuwe projecten
stabiel na 2018

1500

1000

Lineaire groei aantal nieuwe
projecten na 2018

500

Exponentiële groei aantal
nieuwe projecten na 2018

2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023

0

Figuur 7- Verschillende scenario’s voor het totaal aantal gerealiseerde projecten tot 2023.

Beschikbaar oppervlak voor postcoderoosprojecten
Een potentieel limiterende factor aan deze groei is het beschikbare oppervlak
voor postcoderoosprojecten. Uit de volgende berekening, waarbij enkel
9
oppervlak op daken en andere infrastructurele werken is meegenomen, kan
echter worden afgeleid dat dit tot 2023 zeker nog geen problemen oplevert:
 Op basis van een berekening van ZonAtlas kan worden gesteld dat het
potentieel geschikte dakoppervlak voor het plaatsen van zonnepanelen in
Nederland meer dan 675 miljoen m² bedraagt en dat hierop in totaal
maximaal 64GWp aan zonvermogen kan worden geïnstalleerd.
10

Uiteraard kan het economisch onaantrekkelijk zijn om panelen op het dak te
plaatsen, kan de oppervlakte te veel versnipperd zijn voor een collectief project
of kan gebruik worden gemaakt van andere regelingen zoals SDE+ en salderen.
Deze berekening geeft echter aan dat het geschikte oppervlak geen
belemmerende factor is voor de groei van het aantal postcoderoosprojecten tot
2023.

9

En dus niet het potentiële grondoppervlak voor zonneweides of windprojecten.
“Zonatlas wordt onder andere gemaakt met het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN2) van
Rijkswaterstaat en de Waterschappen. Met dit bestand is in combinatie met kadaster-gegevens een
3D model gemaakt van heel Nederland. Door het combineren van weerdata, de invallende
zonnestraling, de hellingshoek van de daken en de schaduwsituatie is een zeer nauwkeurige indicatie
van de geschiktheid van dakvlakken voor zonne-energieopwekking te geven. Het 3D simulatiemodel
van de Zonatlas berekende dat Nederland meer dan 675 miljoen m² geschikt dakoppervlak heeft die
in aanmerking komen voor het opwekken van zonne-energie.” Bron: Zonatlas.nl.
10

11

Te vinden via: http://www.zonlinq.nl/wp-content/uploads/2015/07/Rapport-Holland-Solar-IenMpotentieel2.pdf.
12
Dit is een zeer conservatieve schatting omdat dakoppervlak van woningbouwcorporaties en VvE’s
ook kan worden gebruikt voor postcoderoosprojecten.
13
Berekend op basis van het totaal opgesteld vermogen van 7912 kWp, een gemiddeld vermogen van
250 Wp per paneel, een gemiddeld oppervlakte per paneel van 1,62 m² en een totaal van 110
projecten in oktober 2017.

10

3. Toepassing regeling
in de praktijk

Financiële aantrekkelijkheid regeling
De financiële aantrekkelijkheid is een belangrijke factor in de toegankelijkheid
van de regeling. De financiële aantrekkelijkheid van de regeling hangt samen met
de kosten die gepaard gaan met deelname, het rendement van deelname en de
risico’s omtrent deelname.
 Investeringskosten. Deelnemers aan een project betalen
investeringskosten per aandeel. In veel gevallen heet dit aandeel een zonof windcertificaat. De grootte van het aandeel bepaalt de hoeveelheid
opgewekte energie (in kWh) die aan de deelnemer wordt toegewezen en
waarop het verlaagde belastingtarief betrekking heeft. Uit de cases blijkt
dat de prijzen voor één aandeel gemiddeld €320,- zijn. Dit goed is voor
14
ongeveer 230 kWh opgewekte energie per jaar. Deelnemers kunnen in
veel gevallen vanaf één aandeel investeren (soms ook al vanaf een half
aandeel). Wanneer een deelnemer het verlaagde tarief zou willen
toepassen over zijn gehele energieverbruik, komt de investering veelal
15
neer op €2.000 tot €3.000. In twee van de veertien cases betalen leden
naast inleg tevens een jaarlijkse contributie, waarmee het onderhoud van
de panelen en andere kosten van de coöperatie worden betaald, omdat
de verkoop van stroom in deze gevallen niet dekkend is. Deze contributie
bedraagt doorgaans enkele tientallen euro’s per jaar.
 Opbrengsten. Er zijn nog geen overkoepelende cijfers beschikbaar over
het rendement op deelname aan een postcoderoosproject. Dit komt
omdat veel van de projecten nog minder dan een jaar operationeel zijn.

Het doel van de postcoderoosregeling is het stimuleren van projecten op het
gebied van lokale, duurzame energieproductie die bijdragen aan het creëren van
energiebewustwording en draagvlak voor de energietransitie. In het vorige
hoofdstuk werden de resultaten van de regeling behandeld. In dit hoofdstuk gaan
we in op de wijze waarop de regeling in de praktijk wordt toegepast, en de
knelpunten die daarbij ervaren worden. We baseren ons hierbij op informatie uit
de cases en percepties van betrokkenen bij de regeling. We onderscheiden hierbij
drie fasen:
 Toegankelijkheid van deelname aan de regeling
 Toepassing gedurende de opstartfase
 Toepassing gedurende uitvoeringsfase
We sluiten het hoofdstuk af met onze beoordeling van geïnventariseerde
belemmeringen.

3.1. Toegang tot deelname
In deze alinea gaan we nader in op drie aspecten die de toegankelijkheid van
deelname beïnvloeden: de financiële aantrekkelijkheid van de regeling, de
toegankelijkheid voor de beoogde doelgroepen en voorwaarden bij deelname.

14

https://www.rvo.nl/initiatieven/co%C3%B6peratieve-energieprojecten/zon-op-nederlandpostcoderoos-co%C3%B6peraties.
15
Uitgaande van een energieverbruik van een gemiddeld 3.000 kWh, en de door energiecoöperaties
en energiebedrijven aangeraden investering voor de opwek van maximaal 85% van het eigen
verbruik, betekent dit dat 2.550 kWh moet worden opgewekt voor een gemiddelde deelnemer.
Zonnepanelen wekken zo’n 240 kWh op. Participatie voor het gemiddeld volledige energieverbruik
komt daarom uit op 10 panelen.

11

 Vanwege de investeringskosten is de regeling volgens meerdere
gesprekspartners minder aantrekkelijk voor mensen die minder
kapitaalkrachtig zijn. Hierdoor wordt volgens hen niet de volledige
potentiële doelgroep bereikt. Er ontstaan inmiddels echter ook
constructies waarbij de investering van deelname (gedeeltelijk) wordt
losgekoppeld, zodat het investeringsbedrag lager is en de regeling voor
16
meerdere doelgroepen toegankelijk wordt. Een aantal gesprekspartners
vindt dit soort constructies noodzakelijk om meerdere doelgroepen bij de
energietransitie te betrekken. Andere gesprekspartners vinden deze
constructies een oneigenlijke toepassing van de regeling, omdat zij het
onrechtmatig achten dat deelnemers die niet investeren het recht op het
verlaagde energiebelastingtarief mogen ontvangen.
 Gegevens van de Belastingdienst laten zien dat van de 102 aangewezen
projecten het in 94 gevallen gaat om een aanwijzing voor een coöperatie
17
en in 8 gevallen om een aanwijzing voor een VvE. De zeer beperkte
deelname van VvE’s wordt door gesprekspartners als volgt verklaard:
o VvEs mogen vanwege hun rechtsvorm geen BTW terugvragen over de
aanschaf van de installatie, terwijl energiecoöperaties dat wel mogen.
o De meest voor de hand liggende oplossing daarvoor is dat
huiseigenaren uit de VvE die willen participeren gezamenlijk een
coöperatie oprichten. Voor het benodigde recht van opstal moet
vervolgens echter een akkoord verkregen worden van de alle

Uit informatie uit de cases valt op te maken dat de geschatte jaarlijkse
opbrengsten (in de vorm van korting op de belasting) uitkomen tussen de
8,3% en 12,% van de initiële investering. De geraamde terugverdientijden
liggen hiermee tussen de 8 en 12 jaar. Gesprekspartners van coöperaties
die een voorzichtige inschatting geven van de opbrengsten van tot nut oe,
geven aan dat het project naar verwachting loopt.
 Risico’s. De meest genoemde risico’s die de financiële aantrekkelijkheid
mogelijk negatief beïnvloeden, zowel voor de leden als voor de
coöperatie, zijn het tegenvallen van het aantal zonuren, schommelende
energieprijzen en het wijzigen van de hoogte van de energiebelasting. Met
name dit laatste punt heeft een directe invloed op de businesscase: hoe
hoger de energiebelasting, hoe groter het voordeel voor de leden en dus
hoe hoger het rendement. De afhankelijkheid van deze variabele maakt
het rendement en dus de terugverdientijd onzeker. Verschillende
gesprekspartners pleiten daarom voor een vastgesteld kortingstarief. Een
ander risico voor deelnemers is dat, wanneer zij denken binnen 15 jaar te
verhuizen, zij niet zeker zijn of zij hun deelname kunnen overdragen aan
nieuwe bewoners of andere personen binnen de postcoderoos. Wanneer
dit niet lukt, zullen zij verlies leiden op de investering.
Verdere risico’s die worden genoemd, zijn het beschadigen van de
installatie of problemen met de dakeigenaar. In veel gevallen zijn deze
risico’s echter grotendeels afgedekt middels verzekeringen en contracten.
Toegankelijkheid voor doelgroepen
De regeling is bedoeld voor energiecoöperaties en VvE’s. Via deze weg wordt
beoogd om mensen te bereiken die geen opwekking op eigen dak kunnen
realiseren. In de praktijk is te zien dat vier specifieke groepen in mindere mate in
staat zijn deel te nemen aan de regeling: lagere inkomensklassen , huiseigenaren
in VvE’s, huurders en ondernemingen die onder één stichting vallen.

16

Twee cases vallen daarbij op. Bij één case is de investering volledig losgekoppeld van deelname.
Door middel van crowdfunding konden burgers uit heel Nederland investeren in het project. Voor
deelname aan het project was verplicht in het specifieke postcodegebied woonachtig te zijn,
investering is niet verplicht. De coöperatie betaalt financiers af middels contributie van de
deelnemers en verkoop van de stroom (in dit geval windenergie). Bij een ander project is voor 80%
vreemd vermogen aangetrokken voor de investering, 1% van de investering komt voor de rekening
van de deelnemers aan het project, de overige 19% bestaat uit een annuïtaire lening van andere
(kapitaalkrachtige) deelnemers. Deelnemers investeren in deze constructie dus niet per definitie,
maar krijgen in plaats daarvan slechts een deel van de korting per kWh van de coöperatie uitgekeerd
(4 cent per kWh).
17
IJkdatum 28/09/2017.

12

huiseigenaren (dus ook de niet-coöperatieleden) en de
hypotheekverstrekkers. Zeker in het geval van grote VvE’s kan het
moeilijk zijn om alle huiseigenaren te laten instemmen.
 Huurders behoren ook tot de doelgroep van de regeling, omdat zij geen
opwekking op eigen dak kunnen realiseren. Gesprekspartners vermoeden
dat voor hen de regeling minder toegankelijk is. Meerdere factoren dragen
hier, volgens deze gesprekspartners, aan bij: omdat huurders relatief
korter wonen op één plek in vergelijking tot kopers, zou het probleem
omtrent verhuizen meer spelen bij huurders. Daarnaast wordt genoemd
dat huurders veelal een lager besteedbaar inkomen hebben om aan de
regeling te participeren.
 Deelname door scholen in een stichting of vereniging wordt volgens
verschillende gesprekspartners bemoeilijkt door het feit dat de stichting
als geheel als één onderneming wordt aangemerkt. Een onderneming mag
max 20% van de aandelen in de installatie hebben. Voor scholen in een
stichting is het daardoor moeilijker om met vijf of meer scholen, met elk
een aandeel van maximaal 20%, gezamenlijk een coöperatie op te zetten.

windcoöperaties wordt de postcoderoos door verschillende
gesprekspartners als te beperkend ervaren. Het opgesteld vermogen van
deze opwekinstallaties is groter, waardoor meer deelnemers nodig zijn
voor de realisatie. Een genoemde oplossing is het uitbreiden van de
postcoderoos, bijvoorbeeld naar gemeentelijke grenzen of, bij een groot
opgesteld vermogen, naar een postcoderoos op basis van de eerste drie
cijfers van de postcode.
 Deelname energieleverancier. Coöperaties verkopen de opgewekte
energie aan energieleveranciers. Deelnemers aan de projecten worden in
de meeste gevallen niet vereist over te stappen van energieleverancier
18
voor de afname van de stroom. Een aantal energieleveranciers werkt
echter niet mee aan de levering van stroom met een verlaagd tarief
energiebelasting. Klanten van deze energieleveranciers kunnen, mochten
zij niet willen overstappen, niet deelnemer worden van het project. Dit
bemoeilijkt het werven van deelnemers aan een project. HIER opgewekt
gaat periodiek bij energieleveranciers na of zij de postcoderoosregeling
19
toepassen. Momenteel passen in ieder geval de volgende leveranciers de
regeling toe (ijkdatum 01/11/2017):
- Anode
- Budget Energie
- Om (voormalig: DE Unie)
- Delta
- Eneco
- Engie

Voorwaarden voor deelname
Om deel te nemen aan de regeling dient een deelnemer aan een aantal
voorwaarden te voldoen.
 Postcodegebied deelnemer. Het lokale karakter van de regeling wordt
binnen de regeling geborgd door te verplichten dat het postcodegebied
van de deelnemer in dezelfde of het aangrenzende postcodegebied als die
van de opwekinstallatie dient te zijn. Hoewel sommige gesprekspartners
van mening zijn dat het aantrekken van potentiële deelnemers een
kwestie is van goed werven, geeft een groot deel van de gesprekspartners
geeft aan dat de indeling naar postcodegebied een te klein geografisch
gebied afbakent, of een ingewikkeld gebied betreft. Volgens hen
beïnvloedt dit de werving van deelnemers negatief. In het bijzonder voor

18

Twee coöperaties uitgezonderd, dit zijn coöperaties opgericht door energieleveranciers.
Overstappen naar deze energieleverancier is daarbij noodzakelijk voor deelname. Andere coöperaties
stellen het niet verplicht aan deelnemers, maar geven wel aan dat het in het voordeel is van de
coöperatie, de coöperatie ontvangt namelijk vrijwel altijd een vergoeding van de energieleverancier
wanneer een lid klant wordt.
19
Zie: https://www.hieropgewekt.nl/kennisdossiers/postcoderoosregeling-werkt-jeenergieleverancier-mee.

13

-

Greenchoice
Huismerk Energie
NLD
NLE
Pure Energie
Qurrent
Servicehouse

Van de grote energieleveranciers hebben ook Nuon en Essent aangegeven in de
20
toekomst mogelijk de regeling te gaan faciliteren .

3.2. Toepasbaarheid regeling gedurende
opstartfase
In deze alinea beschrijven we de toepassing van de regeling tijdens het opstarten
van een postcoderoosproject. We gaan hierbij in op de initiatiefnemers van de
projecten, de locaties van de installatie, de kosten die gepaard gaan met de
opstart van een postcoderoosproject, en de samenwerking met betrokken
partijen.

een aantal gevallen aangesloten bij bestaande wijkstructuren (zoals
wijkregisseurs en buurtverenigingen). Een andere variant is dat een reeds
bestaande energiecoöperatie (met bredere focus) de initiatiefnemer is van een
postcoderoosproject. In sommige gevallen zien we dat de gemeente of provincie
hierbij een faciliterende en daarmee stimulerende rol speelde door gratis daken
beschikbaar te stellen of een startsubsidie te verlenen.
Bij latere projecten zien we het vaker voorkomen dat professionele partijen het
initiatief nemen voor een project (bijvoorbeeld Qurrent of Greenchoice). Hierbij
gaat het ook om coöperaties of adviseurs die eerder in hun eigen buurt als
vrijwilligers zijn gestart, kennis hebben opgedaan en nu in andere gebieden
projecten initiëren en leden werven.
Locaties voor de installaties
Initiatiefnemers gaan in de opstartfase op zoek naar een geschikte locatie voor
hun project. Dit is volgens een aantal gesprekspartners niet eenvoudig. Zij
constateren dat het de dak- of grondeigenaren aan stimulans ontbreekt om hun
dak of grond beschikbaar te stellen voor een postcoderoosproject. Niet alleen
ontbreekt het aan stimulans, er is zelfs een aantal factoren die dak- (en in
mindere mate grond-) eigenaren ontmoedigen:
 Dakeigenaren verplichten zich door het recht van Opstal tot het
beschikbaar stellen van het dak voor een periode van 15 jaar. Voor hen is
dit nadelig, omdat het eventuele toekomstige eigen plannen met het dak
in de weg staat, en omdat het mee moet worden verkocht bij eventuele
22
toekomstige verkoop.
21

3.2.1. Initiatiefnemers en locaties
Initiatiefnemers
Het initiatief tot het starten van een postcoderoosproject kan liggen bij
verschillende partijen. Uit de cases ontstaat het beeld dat het in de beginperiode
(2014/2015) met name burgers waren die een project initieerden. Hierbij werd in
20

Zie: http://energeia.nl/nieuws/270190-1710/nuon-gaat-overstag-en-faciliteert-voortaanpostcoderoos.

21

Het zakelijk recht om in, boven, of op een onroerende zaak van een andere persoon gebouwen,
werken of beplantingen in eigendom te hebben.
22
Erfpacht is uitgezonderd van een recht van Opstal. Voor deze panden is een
gebruikersovereenkomst voldoende. Een aantal gesprekspartners zou graag een dergelijke
gebruikersovereenkomst hanteren voor alle dakeigenaren, in plaats van het recht van Opstal.

14

 Woningbouwcorporaties die hun huurders in staat willen stellen om deel
te nemen aan de postcoderoosregeling worden volgens gesprekspartners
in de eerste plaats ontmoedigd door het feit dat er een tweede aansluiting
nodig is en de productie daardoor niet rechtstreeks is gekoppeld aan de
woningen, waardoor de installatie daarmee niet bijdraagt aan de energie23
index van het gebouw. In de tweede plaats geven gesprekspartners aan
dat een aantrekkelijke toepassingsvorm voor huurders (veelal minder
kapitaalkrachtigen) zou zijn dat huurders een coöperatie oprichten, en de
woningbouwcorporatie de installatie vervolgens voorfinanciert. Deze
voorfinanciering zou dan verrekend kunnen worden met de huur. De
Woningwet staat deze constructie echter niet toe.
 De postcoderoosregeling vergt een tweede aansluiting op de
oorspronkelijke aansluiting voor de dakeigenaar. Bij aanvang van de
regeling diende de tweede aansluiting nog een fysieke aansluiting te zijn.
In het Belastingplan 2015 is dit aanpast, en kan er ook een virtuele
aansluiting worden gemaakt. Dit scheelt coöperaties aanzienlijke kosten
voor de aansluiting. Ook een virtuele aansluiting wordt echter door
gesprekspartners als ontmoedigende factor gezien voor dakeigenaren om
te participeren, omdat dit hen tijd en moeite kost. Gesprekspartners bij
netbeheerders geven echter aan dat in april 2018 een brutoproductiemeter wordt ingevoerd, wat deze tweede aansluiting in de
toekomst niet meer noodzakelijk maakt.
 De verplichting binnen de postcoderoosregeling dat de installatie juridisch
en economisch eigendom dient te zijn, en het benodigde recht van opstal
23

Woningbouwcorporaties hebben zich middels een convenant gecommitteerd aaneen
energiesprong voor de volledige woningvoorraad, zie:
https://www.vryleve.nl/uploads/download/download_download/20120628-convenantenergiebesparing-huursector-28-.pdf . Het energielabel is gebaseerde op dezelfde rekenmethode als
de energie-index, maar de energie-index is gebaseerd op meer parameters. In geval van nieuwbouw
telt participatie in een postcoderoosproject overigens wel mee voor de energieprestatie coëfficiënt
(EPC).

dat daaruit voortvloeit, maakt dat dakeigenaren zich voor een periode van
15 jaar vastleggen. Specifiek voor VvE’s vormt het recht van opstal, in
combinatie met de besluitvormingsstructuur binnen VvE’s, een
belemmering voor realisatie van een project. Leden van een VvE zijn
gezamenlijk eigenaar van het dak. Voor het verkrijgen van het benodigde
recht van opstal is goedkeuring van alle leden –ook niet-deelnemers- en
de hypotheekverstrekkers nodig. Dit blijkt in de praktijk lastig
realiseerbaar. Betrokkenen pleiten ervoor om een zon-pv installatie niet
als onroerend maar als roerend aan te merken, en het eigendom van de
installatie te verkrijgen via een gebruikersovereenkomst in plaats van
recht van opstal. Of en hoe een dergelijke aanpassing gerealiseerd kan
worden, en in welke mate dit bijdraagt aan het vergemakkelijken van
besluitvorming binnen VvE kan op basis van dit onderzoek niet worden
vastgesteld. Gelet op het feit dat er nog een zeer beperkt aantal VvE’s
gebruik maken van de postcoderoosregeling verdient het de aanbeveling
om dit nader te onderzoeken.
Tegenover voorgaande ontmoedigende factoren, stellen sommige
energiecoöperaties een vergoeding voor de dakeigenaar beschikbaar.
Coöperaties hebben in de meeste gevallen echter onvoldoende financiële
middelen ter beschikking om de dakeigenaar een substantiële financiële prikkel
te bieden.

3.2.2. Kosten in opstartfase
Hieronder gaan wij nader in op de verschillende kostenposten voor de
coöperaties in de opstartfase.
Ontwikkelkosten
Over het algemeen geldt dat de ontwikkelkosten grote impact hebben op de
coöperatie. Alle bevraagde coöperaties geven aan dat de gemaakte kosten niet te

15

dekken zijn met inkomsten van de coöperatie. Een groot aantal manuren wordt
dan ook op vrijwillige basis uitgevoerd. Dit komt doordat coöperaties in de
meeste gevallen volledig afhankelijk zijn van de inleg van de leden, omdat zij
veelal geen andere inkomstenbron hebben. Uit de gesprekken met en
documenten van de cases komen de volgende type kosten naar voren:














Marketing- en communicatiekosten
Ledenwerving
Omgevingsvergunning
Aanbestedingsprocedure zonnepanelen-leverancier
Bouwkundige aanpassingen
Aanleg zonnepaneleninstallatie/ windturbine installatie
Aansluiting omvormers (alleen bij zon)
Aansluiting door Netbeheerder (EAN-code)
Aanvraag bij Belastingdienst
Projectvoering
Administratie- en notariskosten
Advieskosten, juridische en fiscale kosten
Bankkosten

Geen van de coöperaties uit de cases beschikt over een overzicht van de kosten
(in euro dan wel bestede uren) voor elk van de specifieke kostenposten die
hierboven zijn genoemd. Het is dus niet goed mogelijk om een inschatting te
maken van de totale opstartkosten of van de omvang van een specifieke
kostenpost in relatie tot het geheel. Bovendien lopen de beelden hierover sterk
uiteen. Overigens geldt dat veel van de ontwikkelkosten volgens
gesprekspartners niet specifiek aan de postcoderoosregeling zijn toe te schrijven,
maar voor de opstart en het verloop van dit soort projecten in het algemeen
gelden. Wel is het zo dat bepaalde generieke kostenposten in het geval van de
postcoderoosregeling volgens gesprekspartners hoger uitvallen dan bij projecten
die gebruik maken van andere subsidieregelingen. Een voorbeeld hiervan is de

ledenwerving. Deze kosten worden ook in andere projecten gemaakt, maar
vallen in de postcoderoosregeling hoger uit omdat de werving van leden wordt
bemoeilijkt door de onzekerheden in de business case en vanwege de
beperkende voorwaarden voor deelname.
Volgens gesprekspartners maken energieleveranciers ook aanzienlijke kosten om
deelname van hun klanten aan de regeling te kunnen faciliteren. Zij moeten voor
een zeer klein deel van hun klanten relatief dure aanpassingen maken in hun
systemen. Hiertoe zijn energieleveranciers uiteraard niet verplicht; zij kiezen
hiervoor vanwege maatschappelijke doelstellingen en de mogelijkheid om zich te
kunnen onderscheiden.
Kosten gaan voor de baten uit
Pas na de start van een project kan de coöperatie inkomsten vergaren (uit de
verkochte stroom), terwijl een deel van de kosten dan al door de coöperatie is
gemaakt. Denk hierbij aan kosten voor de aanvraag van de aansluiting,
ledenwerving, professioneel extern advies bij de opstart van het project en de
aanbestedingsprocedure voor de installatie. De kosten gaan dus voor de baten
uit. Een aantal coöperaties ervaart dit als knelpunt, vanwege de onzekerheid of
een project daadwerkelijk van start zal gaan. Hoewel een deel van deze kosten
niet specifiek zijn voor de postcoderoosregeling, belemmert dit wel de
opstartfase van postcoderoosprojecten. Sommige gesprekspartners pleiten
daarom voor een nationaal fonds waar coöperaties bij opstart van een project
gebruik van maken (in de vorm van voorfinanciering). Er zijn reeds enkele
provincies en gemeenten die een dergelijk ontwikkelfonds hanteren, zoals de
24
gemeente Amsterdam. Met een nationaal fonds zijn coöperaties niet afhankelijk
van het beschikbaar stellen van een fonds door hun gemeente of provincie.
Daarnaast voorkomt een nationaal fonds dat individuele gemeenten steeds het
24

https://www.amsterdam.nl/veelgevraagd/?productid=%7B61E80D8F-8D7C-4402-A9878818ACD2E4E7%7D.

16

wiel moeten uitvinden rondom het opzetten van een fonds. Omdat met name
een eerste project veel ontwikkelingskosten met zich meebrengt, zullen
ontwikkelkosten, volgens gesprekspartners, substantieel afnemen naarmate
coöperaties meer projecten gaan realiseren (en kennis en ervaring aanwezig is).
Een dergelijk ontwikkelfonds zal naar inschatting daarom met name nodig zijn bij
een eerste project.

25

geleverd. Coöperaties sluiten voor een specifieke periode een leveringscontract
af. In sommige gevallen spreken zij tevens af dat de coöperatie een vergoeding
krijgt voor leden die klant worden bij deze energieleverancier. Coöperaties zijn
overwegend tevreden over de afstemming met de energieleveranciers in de
opstartfase. In figuur 8 wordt weergegeven aan welke energieleveranciers wordt
geleverd, en om hoeveel projecten en opgesteld vermogen het gaat.

3.2.3. Samenwerking met betrokken partijen
Bij de opstart van een project heeft de coöperatie met verschillende partijen te
maken. In elk geval met de Belastingdienst, energieleveranciers, de
netbeheerder(s) en eventueel met externe financiers. Hieronder beschrijven we
de samenwerking tussen de coöperatie en deze betrokken partijen gedurende de
opstart van een project.
Samenwerking met de Belastingdienst
Bij de Belastingdienst vraagt de coöperatie een aanwijzing aan. Deze aanwijzing is
noodzakelijk voor het verkrijgen van het verlaagde belastingtarief voor de leden.
Coöperaties zijn overwegend tevreden over de relatie met de Belastingdienst. Zij
waarderen met name de communicatie, adequate antwoorden en de
hulpvaardigheid van de Belastingdienst. Een paar coöperaties constateert dat
informatie over belasting-gerelateerde zaken niet altijd eenduidig is. Zo hebben
belastingadviseurs in verschillende regio’s uiteenlopende antwoorden op
eenzelfde vraag gegeven, bijvoorbeeld inzake BTW. Coöperaties geven aan dat
met name bij nieuwe projecten behoefte bestaat aan een centrale plek met
informatie, best practices, antwoorden op veel gestelde vragen en formats voor
standaardprocessen in de opstartfase. Dit zou misverstanden en onnodig het wiel
uitvinden aan de zijde van coöperaties kunnen voorkomen.
Samenwerking met ontvangende energieleveranciers
In 2017 werd de opgewekte energie aan negen verschillende energieleveranciers

Figuur 8 - Overzicht van leveranciers waar aan geleverd wordt door postcoderoosprojecten.

Samenwerking met de netbeheerders
De regionale netbeheerders spelen een rol bij de aansluiting van de
postcoderoosprojecten op het elektriciteitsnet. De kosten voor een aansluiting
voor een project zijn onder meer afhankelijk van het type: een
kleinverbruikersaansluiting of een grootverbruikersaansluiting. Coöperaties
voelen zich in sommige gevallen verrast door de hoge kosten voor de aansluiting,
25

Met de kanttekening dat het bij 3 projecten niet bekend is aan welke energieleverancier zij hun
opgewekte energie leveren.

17

waarbij, naast het verschil in prijs van grootverbruikersaansluiting ten opzichte
van een kleinverbruikersaansluiting, ook nog andere factoren tot een meerprijs
blijken te leiden. Om onnodige verrassingen zoveel mogelijk te beperken,
noemen zowel netbeheerders als coöperaties als oplossing dat netbeheerders in
een eerdere fase betrokken worden bij de installatie. Coöperaties zouden
daarnaast graag zien dat netbeheerders meer informatie openbaar beschikbaar
maken, zodat coöperaties zelf tot een betere inschatting van de kosten kunnen
komen.
Samenwerking met externe financiers
Gesprekspartners geven aan dat externe financiers terughoudend zijn, omdat de
projecten hen relatief veel overhead opleveren, terwijl het veelal om kleine
bedragen gaat. Externe financiers geven aan dat de investering tevens risicovol is,
omdat bij het niet slagen van de coöperatie het belastingvoordeel wegvalt en dus
geen inkomsten meer worden gerealiseerd. De waarde van de installatie daalt
dan, waardoor de lening niet kan worden terugbetaald. Een genoemde oplossing
hiervoor is een nationaal waarborgfonds. Een andere genoemde oplossing is het
beschikbaar stellen van een vangnet vanuit RVO, waarmee een garantiesubsidie
beschikbaar wordt gesteld ten hoogte van 50% van het verlaagde belastingtarief
per opgewekte kWh.

3.3. Uitvoeringsfase na realisatie
In deze alinea gaan wij nader in op de kosten en inkomsten gedurende
uitvoeringsfase, mutaties gedurende de uitvoering en de afhankelijkheid van
vrijwilligers.
Kosten en inkomsten gedurende uitvoeringsfase
Inkomsten van de energieverkoop zijn voor de meeste coöperaties toereikend
om in de kosten te voorzien. De coöperatie investeert in het plaatsen van de
zonnepanelen en het realiseren van de aansluiting op het net. Vervolgens worden

er jaarlijks kosten gemaakt voor het onderhoud en beheer van de installatie. Ook
maakt de coöperatie kosten voor administratie, verzekeringen en andere vormen
van overhead. In sommige gevallen wordt ook huur afgedragen voor het dak of
de grond waar de installatie geplaatst is. De inkomsten van de verkoop van de
opgewekte stroom komen binnen bij de coöperatie. Daarnaast betalen leden in
sommige gevallen een jaarlijkse bijdrage per paneel voor het onderhoud. Bij
andere coöperaties zit dit in het aandeel inbegrepen. Mocht er restwaarde zijn
van de panelen na afloop van de geraamde 15 jaar, komt deze ook bij de
coöperatie terecht.
Een aantal coöperaties gebruikt de opbrengsten tevens om in andere
buurtprojecten te investeren. Dit gebeurt met name bij coöperaties die meerdere
projecten hebben, waardoor zij per project minder kosten voor overhead
hebben, en de opbrengsten van de energieverkoop daardoor in andere projecten
kunnen investeren. Voorbeelden van projecten waar met de opgeleverde energie
in wordt geïnvesteerd zijn de instandhouding van een sporthal, of
energiebesparingsmaatregelen in de wijk.
Gedurende de uitvoering van het project bestaan ook financiële risico’s. Een
aantal coöperaties geeft aan soms tegen onvoorziene extra kosten aan te lopen,
zoals beschadiging van de installatie of onverwacht hoge administratiekosten.
Een risico is dat onvoorziene kosten niet direct kunnen worden opvangen door de
coöperatie zelf en een aanvullende bijdrage (of lening) van leden moet worden
gevraagd. Daarnaast vormt het falen van het ene project in een coöperatie
volgens gesprekspartners een mogelijk risico voor andere projecten in dezelfde
coöperatie. Over het algemeen maken coöperaties gebruik van verzekeringen om
dergelijke risico’s te mitigeren.
Administratiekosten gedurende de uitvoeringsfase
Gedurende de uitvoering moeten zowel coöperaties als energieleveranciers
kosten maken voor een secure administratie van de opgewekte energie per
deelnemer. Voor energieleveranciers geldt dat zij moeten controleren dat een

18

deelnemer niet méér fiscale vrijstelling mag krijgen dan zijn eigen
elektriciteitsverbruik. Daarnaast moet er een administratie worden bijgehouden
voor het geval mutaties optreden aan de kant van de deelnemer:
 In het uitvoeringsbesluit Belastingen op milieugrondslag is vastgesteld
dat een coöperatie verplicht is de productiegegevens gekoppeld aan het
individuele lid inzichtelijk te maken voor energieleveranciers. De korting
die door energieleveranciers wordt berekend is namelijk afhankelijk van
de opgewekte energie. Wanneer een lid gedurende een jaar overstapt van
energieleverancier, is de coöperatie verplicht inzichtelijk te maken hoeveel
energie er in de periode tot aan de overstap door het lid daadwerkelijk is
opgewekt. Een aantal coöperaties geeft aan het inzichtelijk maken als een
grote administratieve last te ervaren, omdat het een dagelijkse,
administratieve handeling vergt om op ieder moment inzichtelijk te
hebben wat de energieproductie per deelnemer is. Een enkele coöperatie
huurt hier een externe partij voor in. Er zijn ook coöperaties die een
inschatting van de opgewekte energie maken op basis van het opgestelde
vermogen. Genoemde oplossingen zijn:
- De totale opwek over een geheel jaar als uitgangspunt voor de
berekening van de korting nemen, en afspreken dat in geval van
overstap altijd ofwel de voormalige ofwel de nieuwe
energieleverancier het totale kortingsbedrag toepast.
- Een tweede oplossing is de teruggaaf loskoppelen van de
daadwerkelijke opwek, en koppelen aan het opgesteld vermogen.
- Een derde genoemde oplossing is de teruggaaf loskoppelen van
de energierekening, en dus van de energieleveranciers. De
teruggaaf zou dan via de Belastingdienst of RVO verstrekt kunnen
26

26

Voor de artikelen over de regeling verlaagd tarief in het uitvoeringsbesluit, zie:
https://www.hieropgewekt.nl/sites/default/files/u9/artikel_21b_uitvoeringsbesluit_en_19_b_uitvoer
ingsregeling_15-2-2016.pdf. Deze regeling betreft Artikel 21b, lid 1.

worden. Een genoemd nadeel hiervan is dat de belastingkorting
via de energienota ervoor zorgt dat de energiekosten voor
deelnemers direct en zichtbaar dalen. In de voorgestelde
oplossing zou dat effect verdwijnen.
 Ook overige mutaties van deelnemers (zoals bij verhuizen of overlijden)
veroorzaken administratieve kosten voor coöperaties tijdens de
uitvoeringsfase. Wanneer een lid bijvoorbeeld overlijdt, dient het aandeel
te worden overgenomen door een ander of nieuw lid. Ook maken de
meeste coöperaties transactiekosten bij de verhuizing van een deelnemer.
Deze deelnemer moet, om zijn voordeel te behouden, het aandeel in het
project dan verkopen. Het is statutair vastgesteld of de
verantwoordelijkheid voor verkoop van het aandeel ligt bij de coöperatie
of het lid. Bij de meeste cases draagt de coöperatie hier de
verantwoordelijkheid voor. Om deze kosten te voorkomen is het eenmalig
toetsen van de postcode van de deelnemer (alleen bij de start van
deelname) als oplossing genoemd.
Afhankelijkheid van vrijwilligers
De administratie van projecten vergt grote inzet van het bestuur van coöperaties,
veelal bestaande uit vrijwilligers. Dit geldt voor postcoderoosprojecten, maar ook
voor coöperaties die met andere subsidieregelingen te maken hebben. Specifiek
voor de postcoderoosregeling geldt echter dat de coöperatie zich committeert
aan in ieder geval 15 jaar opwek, en dus voor de komende 15 jaar bestuursleden
moet werven (in de meeste gevallen op vrijwillige basis). Daarnaast ervaren de
bestuursleden van coöperaties de postcoderoosprojecten als relatief complex.
Het uitvallen van een vrijwilliger vormt daarom een risico voor de uitvoering van
het project.
Vanwege hun autonome karakter zijn coöperaties volgens een aantal
gesprekspartners soms terughoudend in het inkopen of uitbesteden van
specialistisch werk, terwijl veelal specialistisch werk nodig is in de zowel de

19

opstart- als uitvoeringsfase, bijvoorbeeld bij het opstellen van een
informatieprospectus, het inrichten van aanbestedingsprocedures van
zonnepanelen of het opstellen van contracten en statuten. Wel zien
gesprekspartners in toenemende mate samenwerkingen tussen coöperaties,
vindt er kennisuitwisseling plaats tussen coöperaties en treden energieadviseurs
op die coöperaties ondersteunen bij opstart en uitvoering.

3.4. Belangrijkste belemmeringen
Als we kijken naar de toepassing van de regeling in de praktijk, ontstaat het
volgende beeld:
 Het algemene beeld is dat de regeling complex is. Wij stellen vast dat deze
complexiteit met name gold in de beginfase van de regeling. Coöperaties
moesten nog het wiel uitvinden, er lag geen pasklaar draaiboek en voor
vraagstukken rondom BTW bestond nog geen landelijk consistent
standpunt vanuit de regionale belastingdiensten. Inmiddels bestaat
hierover een landelijk consistent beeld, is kennis en ervaring opgedaan en
wordt het opstarten van een tweede of derde project makkelijker, en
weten initiatiefnemers van eerste projecten makkelijk(er) de weg naar
best practices , advies van coöperaties uit andere regio’s of externe
ondersteuning te vinden.
 Verder concluderen we dat een deel van de genoemde knelpunten en
complexiteit niet zozeer veroorzaakt worden door de voorwaarden en
kenmerken van de postcoderoosregeling, maar te maken hebben met het
opstarten van coöperatieve energieprojecten in het algemeen. Een ander
deel van de gepercipieerde knelpunten heeft weliswaar betrekking op de
toegankelijkheid van de regeling voor bepaalde doelgroepen, maar
beschouwen we niet als knelpunt van de regeling.

Zo bestaat het beeld dat huurders niet voldoende toegang hebben tot
de regeling, terwijl huurders feitelijk kunnen deelnemen, mits zij
exclusief energiekosten huren. Wel geldt net als bij andere deelnemers
dat de verhuisvoorwaarde de aantrekkelijkheid negatief beïnvloedt.
o Daarnaast is de regeling minder aantrekkelijk voor lagere
inkomensklassen –waaronder huurders- vanwege de gevraagde
investering. In onze ogen is dit echter niet een evident knelpunt in de
regeling. Enerzijds omdat er voorbeelden zijn waarin er al een
oplossing is gevonden voor deze doelgroep. Anderzijds om dat de
regeling ervoor is bedoeld dat burgers via een energiecoöperatie
kunnen investeren in een duurzame energie installatie. Hierbij vormt
het investeren als deelnemer dus een uitgangspunt. Deelname zonder
bijdrage van het lid (hetzij in de vorm van een investering, hetzij in het
aflossen van een lening) is dus niet wat met de regeling in zuivere zin is
bedoeld.
o Een derde voorbeeld betreft de deelname door scholen in een
stichting of vereniging. Dat deze stichting als één onderneming wordt
aangemerkt ligt niet besloten in de regeling. Daarnaast kunnen scholen
ook met bewoners een postcoderoosproject starten.
 Er blijft in onze ogen een aantal knelpunten over binnen de regeling die
ofwel de toegankelijkheid van de regeling ofwel de toepasbaarheid van
regeling in de opstart- of uitvoeringsfase belemmeren. We noemen deze
belemmeringen hierna.
o

Belemmeringen in toegang en aantrekkelijkheid regeling voor doelgroep(en)
 Vanwege de afhankelijkheid van de hoogte van de energiebelasting is de
business case voor postcoderoosprojecten onzeker. Dit maakt het voor
coöperaties moeilijker uit te leggen waarom deelname aan een
postcoderoosproject financieel aantrekkelijk is dan wanneer er sprake zou
zijn van een vaste vergoeding voor 15 jaar.

20

 Vanwege de onmogelijkheid om het recht op de belastingkorting te
behouden bij een verhuizing buiten de postcoderoos, is de deelnemer
genoodzaakt het aandeel te verkopen. Onzekerheid over de mogelijkheid
dit aandeel door te verkopen, maakt de regeling minder aantrekkelijk voor
mensen die binnen 15 jaar verwachten te verhuizen.
 De verplichting binnen de postcoderoosregeling dat de installatie juridisch
en economisch eigendom dient te zijn, en het benodigde recht van opstal
dat daaruit voortvloeit, maakt dat dakeigenaren zich voor een periode van
15 jaar vastleggen. Dit vormt een belemmering omdat het eventuele
toekomstige eigen plannen met het dak in de weg staat, en omdat het
moet worden mee verkocht bij een verkoop. Specifiek voor VvE’s vormt
dit recht van opstal, in combinatie met de besluitvormingsstructuur
binnen VvE’s, een belemmering voor realisatie van een project. Leden van
een VvE zijn gezamenlijk eigenaar van het dak. Voor het verkrijgen van het
benodigde recht van opstal is goedkeuring van alle leden –ook nietdeelnemers- en de hypotheekverstrekkers nodig. Dit blijkt in de praktijk
lastig realiseerbaar. Betrokkenen pleiten ervoor om een zon-pv installatie
niet als onroerend maar als roerend aan te merken, en het eigendom van
de installatie te verkrijgen via een gebruikersovereenkomst in plaats van
recht van opstal. Of en hoe een dergelijke aanpassing gerealiseerd kan
worden, en in welke mate dit bijdraagt aan het vergemakkelijken van
besluitvorming binnen een VvE kan op basis van dit onderzoek niet
worden vastgesteld. Gelet op het feit dat er nog een zeer beperkt aantal
VvE’s gebruik maken van de postcoderoosregeling verdient het de
aanbeveling om dit nader te onderzoeken.
 Vanwege de grenzen van het postcoderoosgebied is ledenwerving in het
geval van een project met groot vermogen lastig. Bij een grotere opstelling
zijn over het algemeen meer deelnemers nodig. Daarnaast worden de
grotere opstellingen (zoals een windmolen of een grote zonneweide)
veelal geplaatst op minder dichtbevolkte stukken land, waardoor er
minder potentiële deelnemers in het postcodegebied woonachtig zijn.

Belemmeringen in uitvoerbaarheid in opstart- en uitvoeringsfase
 De prikkel voor dakeigenaren –anders dan idealistische motievenontbreekt om hun dak beschikbaar te stellen voor een
postcoderoosproject. Specifiek voor woningbouwcorporaties wordt een
belemmering tot deelname ervaren vanwege het feit dat participatie door
woningbouwcorporaties volgens gesprekspartners niet bijdraagt aan de
27
energie-index van het gebouw.
 De ontwikkelkosten voor coöperaties zijn hoog en gaan voor de baten uit.
Hoewel een deel van de opstartkosten die coöperaties maken niet
specifiek zijn voor de postcoderoosregeling, vormen deze kosten –en
daarmee benodigde voorfinanciering- wel een belemmering in de
opstartfase.
 Het is voor coöperaties noodzakelijk te anticiperen op mutaties bij
deelnemers. Verhuizen en overstappen van energieleverancier zijn hiervan
de belangrijkste voorbeelden. De verplichting om de productiegegevens
van een individueel lid inzichtelijk te maken gedurende de periode tot het
precieze moment van zijn overstap of verhuizing leidt tot hoge
administratiekosten bij coöperaties en energieleveranciers.

27

Woningbouwcorporaties hebben zich middels een convenant gecommitteerd aaneen
energiesprong voor de volledige woningvoorraad, zie:
https://www.vryleve.nl/uploads/download/download_download/20120628-convenantenergiebesparing-huursector-28-.pdf . Het energielabel is gebaseerde op dezelfde rekenmethode als
de energie-index, maar de energie-index is gebaseerd op meer parameters. In geval van nieuwbouw
telt participatie in een postcoderoosproject overigens wel mee voor de energieprestatie coëfficiënt
(EPC).

21

4. Postcoderoos in
breder perspectief
4.1. Kosten postcoderoosregeling voor
overheid
Gederfde belastinginkomsten
In deze alinea gaan we in op de gederfde belastinginkomsten; de
uitvoeringskosten van de regeling laten we bij de beantwoording van deze vraag
achterwege, omdat hier later in dit hoofdstuk op in wordt gegaan. We berekenen
de jaarlijks gederfde inkomsten, zowel absoluut alsook per eenheid
geproduceerde elektriciteit.
De belastingtarieven en het verlaagd tarief voor duurzame energie opwek
worden jaarlijks vastgesteld. In tabel 1 zijn deze tarieven weergeven. Omdat de
regeling slechts het verbruik tot 10.000 kWh betreft, tonen wij alleen de tarieven
28
over de opgewekte energie tot 10.000 kWh.

Jaar

Regulier tarief
0 t/m 10.000 kWh

Verlaagd tarief
duurzame energie
0 t/m 10.000 kWh

Resulterende korting
0 t/m 10.000 kWh

2014

€ 0,1185

€ 0,0435

€ 0,0750

2015

€ 0,1196

€ 0,0446

€ 0,0750

2016

€ 0,1007

Tot € 0,0000

€ 0,1007

2017

€ 0,1013

Tot € 0,0000

€ 0,1013

Tabel 1 - Overzicht tarieven energiebelasting per kWh.

In tabel 2 is een overzicht opgenomen van de gederfde belastinginkomsten. De
gederfde inkomsten zijn afhankelijk van het opgesteld vermogen per jaar, alsook
van het belastingtarief en de korting in dat jaar. Voor het opgesteld vermogen
maken wij gebruik van de cijfers die bekend zijn bij HIER opgewekt, in kWp.
Voor de berekening van de daadwerkelijk geproduceerde energie, maken wij
gebruik van de omrekenfactor van 900 kWh per Wp. Omdat de productieinstallaties in het betreffende jaar zijn neergezet, is het aannemelijk dat de totaal
geproduceerde energie tussen het totaal opgesteld vermogen aan het begin van
het jaar, en het totaal opgesteld vermogen aan het eind van het jaar ligt. Om
deze reden hebben wij gebruik gemaakt van een ondergrens (op basis van het
opgesteld vermogen aan het begin van dat jaar) en een bovengrens (op basis van
het opgesteld vermogen aan het eind van dat jaar).

28

https://www.belastingdienst.nl/wps/wcm/connect/bldcontentnl/belastingdienst/zakelijk/overige_b
elastingen/belastingen_op_milieugrondslag/tarieven_milieubelastingen/tabellen_tarieven_milieubel
astingen?projectid=6750bae7-383b-4c97-bc7a-802790bd1110.

22

Bij deze berekening is het belangrijk om in ogenschouw te nemen dat de
gederfde inkomsten zijn berekend met de aanname dat deelnemers niet meer
opwekken dan zij verbruiken. Wij achten dit aannemelijk, omdat uit de
casestudies blijkt dat vrijwel alle coöperaties adviseren om tot maximaal 85% van
het gemiddelde elektriciteitsverbruik van het huishouden op te wekken.
Opgesteld
vermogen
in kWp

Maximaal
geproduceerde
energie in kWh

Belastingkorting
postcoderoos*

Ondergrens
gederfde
belasting per
jaar

2014

162

145.953

€ 0,091

€0

€ 13.245

2015

1229

1.105.961

€ 0,091

€ 13.245

€ 100.366

2016

3232

2.909.228

€ 0,122

€ 100.366

€ 354.481

2017

7921

7.128.805

€ 0,123

€ 354.481

€ 873.799

€ 468.092

€ 1.341.892

Totaal

Bovengrens
gederfde
belasting per
jaar

Tabel 2 - Overzicht gederfde belastinginkomsten. * = inclusief BTW.

Uitvoeringskosten overheid
De uitvoering van de regeling is belegd bij de Belastingdienst. Om tot een
inschatting te komen van de uitvoeringslasten is daarom gebruik gemaakt van de
informatie die door de Belastingdienst met ons is gedeeld. In de tabel zijn deze
lasten per jaar weergeven.

Jaartal

Uitvoeringslasten Belastingdienst

2014

€ 35.000,00

2015

€ 35.000,00

2016

€ 60.000,00

2017

€ 80.000,00

Totaal

€ 210.000,00

Tabel 3 - Overzicht
uitvoeringslasten
Belastingdienst.

De lasten bestaan uit de direct toe te berekenen personeelskosten, inclusief een
29
opslag voor overhead. In het Belastingplan van 2014 was voorzien dat de
uitvoeringskosten voor de regeling € 0,5 mln per jaar zouden zijn (er is een
inschatting gemaakt tot en met 2018). Aan deze kosten lag een inschatting van
600 aanwijzingen per jaar ten grondslag. De kosten per aanwijzing werden
daarmee geschat op zo’n €830 per project.
In 2015 bedroegen de daadwerkelijke uitvoeringskosten per aanvraag nog
€2.333,-, in 2016 was dit €1.875 en in 2017 zijn de uitvoeringskosten afgenomen
naar €1.142 per project. Op basis hiervan mag worden verondersteld dat de
kosten uiteindelijk zullen dalen tot tenminste de initieel geschatte kosten van
€830 euro per project. De uitvoeringskosten bedragen over de gehele looptijd.
30
van de regeling zo’n 16% van de subsidiekosten . Voor 2017 bedragen de
uitvoeringskosten ten opzichte van de subsidiekosten zo’n 9 procent.

29

Wijziging van enkele belastingwetten en enige andere wetten, zie: Belastingplan (2014).
Daarbij nemen we de bovengrens van de gederfde belastinginkomsten in tabel 2 om te bepalen wat
de totale jaarlijkse belastingkorting is over het opgestelde vermogen van het totaal aantal afgegeven
aanwijzingen over die periode.
30

23

4.2. Vergelijking met andere instrumenten
31

Het totaal opgesteld vermogen zon-pv bedroeg in 2016 meer dan 2.000 MWp.
Uiteenlopende landelijke en decentrale (subsidie)regelingen voor de stimulering
van zonne-energie door zowel particulieren, coöperaties, VvE’s als bedrijven
hebben hieraan bijgedragen.
We maken hierna een vergelijking met de SDE+ en de salderingsregeling. Deze
regelingen hebben geleid tot het grootste aandeel in het huidige opgestelde
vermogen zon-pv in Nederland. Daarnaast kunnen deze twee regelingen (als
enige twee landelijke regelingen) beschouwd worden als reëel alternatief voor de
postcoderoosregeling; het zijn regelingen die ook toegankelijk zijn voor
coöperaties die een project willen starten waarin collectief opwekken en
burgerparticipatie centraal staan. Verderop in deze paragraaf maken we ook een
vergelijking van de subsidiekosten per kWh. In deze vergelijking nemen we ook
de Energie-investeringsaftrek (EIA) mee.

4.2.1. Alternatieve regelingen voor collectief
opwekken: SDE+ en salderen
SDE+
Een opwekker van duurzame energie kan energiekosten besparen door de
stroom direct te gebruiken, kan soms salderen of kan een terugleververgoeding
krijgen van de energieleverancier. Deze inkomsten zijn echter niet altijd
voldoende om de investering in de duurzame energieproductie terug te
verdienen. De SDE+ regeling compenseert het verschil tussen deze inkomsten per
kWh en de productiekosten per kWh. De subsidie wordt toegekend voor een
periode van 15 jaar waarbij de subsidie jaarlijks wordt uitbetaald op basis van de
31

CBS-cijfers.

werkelijke hoeveelheid opgewekte duurzame energie. Het subsidiebedrag
compenseert de meerprijs voor de opwekking van duurzame energie en wordt
jaarlijks vastgesteld op basis van twee bedragen: het basis- en het
correctiebedrag. In 2011 werd de subsidieregeling grondig gewijzigd. De regeling
is sindsdien niet meer toegankelijk voor particulieren en gericht op economische
efficiëntie.
 De SDE+ heeft voor zon-pv tot en met 2016 tot een totaal van 322 MWp
32
opgesteld vermogen geleid;
33
 De subsidiekosten voor SDE+/zon-pv bedroegen in 2016 €28,8 miljoen.
Salderen
Teruggeleverde energie op één aansluiting wegstrepen met de afname van
energie van het net gedurende één kalenderjaar heet salderen. De
34
kleinverbruiker hoeft daardoor geen leveringskosten voor, en energiebelasting,
opslag duurzame energie (ODE) en BTW over, van het net afgenomen elektriciteit
te betalen voor zover deze wordt verrekend met de aan het net teruggeleverde
elektriciteit.
 Het totaal opgestelde vermogen zon-pv achter de meter onder
kleinverbruikers bedroeg (onder invloed van de salderingsregeling) in 2015
35
36
circa 1.250 MWp en in 2016 zo’n 1.680 MWp.

32

Zie: https://www.rvo.nl/subsidies-regelingen/stimulering-duurzame-energieproductie/feiten-encijfers/feiten-en-cijfers-sde-algemeen.
33
Zie: https://www.rvo.nl/subsidies-regelingen/stimulering-duurzame-energieproductie/feiten-encijfers/feiten-en-cijfers-sde-algemeen.
34
De huidige salderingsregeling geldt voor kleinverbruikers.
35
PwC (2016) De historische impact van salderen , waarbij gebruik is gemaakt van CBS-cijfers,
gecorrigeerd voor grootverbruikers-opwek uit SDE en SDE+.
36
Wanneer we, analoog aan de berekening van PWC, de CBS-cijfers gebruiken verminderd met het
SDE+ aandeel (322 MWp).

24

 De salderingsregeling kostte in 2015 ca. €80 miljoen euro aan gederfde
belastinginkomsten.

 Als VvE’s de zonnepanelen makkelijk op de eigen woningen kunnen
aansluiten, levert dit een hogere korting op (zij komen alleen op de
postcoderoos uit als het doortrekken van stroomkabels naar woningen
ingewikkeld of kostbaar is);
 Bij salderen bestaan er minder onzekerheden of onduidelijkheden zoals in
postcoderoosregeling (voorbeelden zijn hiervoor genoemd).

37

Meerwaarde postcoderoosregeling ten opzichte van SDE+ en salderen
Er zijn verschillende redenen voor een coöperatief project om niet voor de
postcoderoosregeling maar voor de SDE+ te kiezen:
 Tot 2016 was de business case voor postcoderoosprojecten onvoldoende
aantrekkelijk;
 SDE+ heeft relatief eenvoudige voorwaarden;
 SDE+ heeft een relatief zekere business case en 15 financiële jaar
zekerheid;
 In SDE+ zijn geen onzekerheden of onduidelijkheden zoals in de
postcoderoosregeling aanwezig rondom:
o BTW, en andere fiscale zaken;
o Onzekerheid over het kortingsbedrag vanwege de afhankelijkheid van
de hoogte van de energiebelasting;
o Complexiteit rondom verschillende energieleveranciers van de
deelnemers versus de energieleverancier van de coöperatie en het
lock-in effect dat daardoor ontstaat;
o De geografische begrenzing door de scope van de roos;
o Financiering; banken hebben vaak moeite met het voorfinancieren van
postcoderoosprojecten.
Redenen om niet voor de postcoderoos maar voor salderen te kiezen:

Genoemde redenen om wel voor postcoderoosregeling te kiezen:
 Oplossing voor als men het eigen dak niet kan/wil gebruiken;
 Relatief goede business case (sinds 2016);
 Mogelijk voor kleine aansluiting (SDE+ is alleen mogelijk voor
grootverbruikers);
 Je bent niet gebonden aan een beperkt aantal vaste indienmomenten per
jaar, zoals bij SDE+;
 SDE+ subsidie wordt door middel van een tendersysteem toegekend. De
aanvrager kiest een bepaald minimaal subsidiebedrag. Kiest hij te hoog,
dan vist hij achter het net. Het budget is namelijk beperkt, en de meest
kosteneffectieve projecten worden geselecteerd. De postcoderoosregeling
kent dit risico niet;
 De postcoderoosregeling is een effectieve manier om betrokkenheid van
buurtbewoners te creëren. Hoewel SDE+ ook als instrument kan worden
gebruikt bij buurtprojecten, is uniek aan de postcoderoosregeling dat
betrokkenheid van buurtbewoners, en economisch eigenaarschap een
voorwaarde is van de regeling.

 Als (een deel van) de opgewekte energie direct door de dakeigenaar
gebruikt kan worden (achter de meter) levert dit een vaak een hogere
38
korting op ;
38

37

PwC (2016) De historische impact van salderen.

Bij verbruikers in de 2e en 3e schijf van de energiebelasting is niet meer zo: bij gelijke markttarieven
is dan de postcoderoos-korting hoger dan gederfde energiebelasting en ODE, door gebruik achter de
meter.

25

 SDE+: ca. 3.000 MWp.
 Salderen: ca. 3.000 MWp.

4.2.2. Opgesteld vermogen postcoderoosregeling
in breder perspectief
In 2016 stond via de postcoderoosregeling zo’n 4 MWp zon-pv opgesteld. Dat is
circa 0,27% van het totaal opgesteld vermogen zon-pv (zie figuur 9). Het figuur
laat het relatieve aandeel van de postcoderoosregeling (PCR), salderen en SDE+
zien in de totale omvang van het opgestelde vermogen zon-pv tot en met 2016
(nadrukkelijk zonder percentages). Met name voor salderen (kleinschalig achter
de meter) geldt namelijk dat niet alle zon-pv systemen worden gemeld en veel
39
registratiefouten worden gemaakt .

Voor de postcoderoosregeling kunnen we een indicatieve bandbreedte schetsen
op basis van de in hoofdstuk 2 geschatte groei:
 Postcoderoos: bandbreedte van 50 MWp tot 57 MWp in 2020.
Hieruit blijkt dat ook in het scenario van een forse groei van de
postcoderoosregeling, het aandeel in het opgesteld vermogen in
postcoderoosprojecten nog altijd een fractie vormt van het totaal opgestelde
vermogen zon-pv.

4.2.3. Kosten in vergelijking met andere regelingen
Hierna vergelijken we de subsidiekosten per kWh van de postcoderoosregeling
met de subsidiekosten per kWh van een aantal andere regelingen, namelijk van
de SDE+ en salderingsregeling, en ook van de Energie-investeringsaftrek (EIA,
gericht op bedrijven).

Figuur 9 - Aandeel verschillende regelingen in opgesteld zon-pv vermogen per eind 2016.

Verwachting aandeel opgesteld vermogen postcoderoos in de toekomst
40
In het IBO-rapport worden de volgende inschattingen gemaakt voor het
opgesteld vermogen zon-pv in 2020 (op basis van gelijkblijvende
subsidieregelingen):

Subsidiekosten per kWh in vergelijking met andere subsidieregelingen
Wanneer we – in lijn met de vergelijking die ten behoeve van de evaluatie van de
salderingsregeling is gemaakt – de subsidiekosten per kWh van de
postcoderoosregeling, SDE+, salderen en EIA met elkaar vergelijken, ontstaat het
volgende beeld:
41
 Postcoderoos:
€0,123 / kWh
42
 Salderen:
€0,126 / kWh gemiddeld , en

41
39

PwC (2016). De historische impact van salderen.
40
Bijlage bij IBO-rapport; PBL en ECN (2016). Kostenefficiëntie van beleidsmaatregelen ter
vermindering van broeikasgasemissies, p. 31, p. 36.

Inclusief BTW, tarief 2017.
Inclusief BTW, tarief 2017. In de salderingsregeling bestaan de gederfde belastinginkomsten naast
de energiebelasting ook uit de gemiste ODE. De daadwerkelijke gederfde belastinginkomsten voor de
salderingsregeling vallen in de praktijk iets lager uit omdat circa 10% in de 2e schijf wordt gesaldeerd
42

26

 SDE+:
 EIA:

€0,132/ kWh in de 1e schijf
43
€0,087 / kWh en €0,079 / kWh
44
€0,091/ kWh

Kosten per ton vermeden CO2 ten opzichte van andere subsidieregelingen
In de IBO-rapportage uit 2016 is een inschatting gemaakt van de kosten per
vermeden ton CO2-uitstoot van uiteenlopende regelingen voor de stimulering
45
van duurzame energieproductie in 2020. Het onderzoek wijst uit dat SDE+ voor
wind kosteneffectiever is dan SDE+ voor zon-pv, en dat SDE+ voor zon-pv
aanzienlijk kosteneffectiever is dan de salderingsregeling. In dit onderzoek zijn
inschattingen gemaakt van de nationale kosten die met de beschikbare gegevens
voor de postcoderoosregeling niet gemaakt kunnen worden. Wel kan op basis
van de hiervoor genoemde subsidiekosten per kWh verondersteld worden dat de
postcoderoosregeling in termen van CO2-reductie minder kosteneffectief is dan
de SDE+ en EIA, en ook minder kosteneffectief is dan de salderingsregeling.
Immers, de gederfde belastinginkomsten van salderen en postcoderoosregeling
zijn vergelijkbaar, maar naast de subsidiekosten per kWh, zijn er ook nog overige
uitvoeringskosten voor de Belastingdienst (voorlichting en administratieve
processen bij de Belastingdienst) en administratieve lasten bij betrokken partijen.
Ter vergelijking: de uitvoeringskosten voor de overheid voor de SDE+ en
salderingsregeling zijn niet precies bekend, maar zeer klein (ver onder 1%) ten

opzichte van het subsidiebedrag en de uitvoeringskosten van de
postcoderoosregeling, die over de gehele looptijd zo’n 16% en in 2017 zo’n 9%
van de subsidiekosten bedroegen. Daarmee is de postcoderoosregeling een
relatief dure regeling. De uitvoeringskosten per project bij de Belastingdienst
komen naar verwachting uit op de inschatting die hiervan is gemaakt bij de
ontwikkeling van de regeling.

(bron: PwC (2016). De historische impact van salderen). De postcoderoosregeling is alleen van
toepassing op de eerste schijf.
43
Gegevens van RVO: 8,7 cent in de voorjaarsronde en 7,9 cent in de najaarsronde. Daarbij moet
worden opgemerkt dat door de systematiek van de SDE+ ( beperkt budget en goedkope projecten
eerst) veel zon projecten onder het maximale basisbedrag indienen en er dus gemiddeld per kWh
minder subsidie per kWh naar projecten gaat.
44
Het maximumbedrag dat voor Energie-investeringsaftrek in aanmerking komt, is € 750 per kW
piekvermogen. Het netto EIA-voordeel (en daarmee gederfde vennootschaps-belastinginkomsten) is
ongeveer 13,5 % van de investeringskosten. Bron: Energieinvesteringsaftrek (EIA) Energielijst 2017,
RVO. We rekenen met een factor 0,9 kWh/Mwp. Dat komt neer op €0,091 cent per kWh.
45
Rapport IBO (2016). Kostenefficiëntie CO2 reductiemaatregelen.

27

5. Conclusies en
aanbevelingen
In dit hoofdstuk geven we antwoord op de hoofdvraag van dit onderzoek:
Is de regeling verlaagd tarief in de huidige vorm een doeltreffend en doelmatig
instrument?
Hierbij worden doeltreffendheid en doelmatigheid, conform de Regeling
Periodieke Evaluaties, als volgt gedefinieerd:
 Doeltreffendheid. De mate waarin de beleidsdoelstelling dankzij de inzet
van de onderzochte beleidsinstrumenten wordt gerealiseerd.
 Doelmatigheid. De relatie tussen effecten van beleid en kosten van beleid.
We behandelen doeltreffendheid en doelmatigheid achtereenvolgens in
paragraaf 5.1 en 5.2. In paragraaf 5.3 formuleren we een aantal aanbevelingen
voor de toekomst.

5.1. Doeltreffendheid
Het doel van de postcoderoosregeling is het stimuleren van projecten van een
coöperatie of VvE op het gebied van lokale, duurzame energieproductie die
bijdragen aan het creëren van meer energiebewustwording en draagvlak voor de
energietransitie. Hierbij is een belangrijk uitgangspunt dat de
postcoderoosregeling met name gericht is op de doelgroep die niet de

mogelijkheid heeft om zonnepanelen op het eigen dak te plaatsen en dus niet
kan profiteren van de salderingsregeling.
Conclusie 1: De realisatie van hernieuwbare energie via de
postcoderoosregeling blijft achter bij de ambities die bij aanvang zijn
geformuleerd.
Uit het onderzoek blijkt dat er gedurende de looptijd van de regeling 110
projecten zijn gerealiseerd, met in totaal naar schatting tussen de 3300 en 3800
deelnemers. Samen zijn de projecten goed voor 7921 kWp opgesteld vermogen,
waarmee in 2017 ongeveer 7.129 MWh is opgewekt.
Deze resultaten blijven sterk achter bij de initiële ambities van de regeling:
25.000 nieuwe deelnemers per jaar, waarbij per lid jaarlijks voor 3.000 kWh
opgewekte elektriciteit het verlaagde belastingtarief zou kunnen worden
toegepast. Tot en met eind 2017 zou er volgens deze ambitie dus zo’n 330 MWp
opgesteld vermogen gerealiseerd moeten zijn.
Gesprekspartners uit het veld geven in deze evaluatie echter aan dat deze
schattingen hen op voorhand al veel te ambitieus leken. Wij zien daarnaast de
volgende verklaringen voor de achterblijvende resultaten tot nu toe:
 De regeling in de huidige vorm is pas sinds 2016 van kracht. Voor die tijd
vormden de vergoeding (die nog niet in een sluitende business case
resulteerde) en andere knelpunten (bijvoorbeeld dat de installatie alleen
in het centrum van de roos geplaatst kon worden en dat coöperaties waar
ondernemingen in deelnamen werden uitgesloten van de regeling) een
barrière voor het opstarten van een postcoderoosproject.
 De regeling is relatief complex. Dit leidde in de beginperiode vermoedelijk
tot terughoudendheid. Dit geldt zowel voor de coöperaties als voor
partijen als de Belastingdienst, de energieleveranciers en de

28

netbeheerders. Coöperaties moesten daarnaast (zelf) het wiel uitvinden
rond zaken als BTW.
Wanneer de postcoderoosregeling vergeleken wordt met andere regelingen die
er op gericht zijn lokale opwek van duurzame energie te stimuleren, zien we dat
het aandeel van de postcoderoosregeling in de realisatie van zon-pv in Nederland
ook zeer beperkt is (figuur 10).

Figuur 10 - Aandeel verschillende regelingen in opgesteld zon-pv vermogen.

Conclusie 2: Er zijn indicaties dat de postcoderoosregeling bijdraagt aan het
stimuleren van energiebewustwording en draagvlak voor de energietransitie bij
de beoogde doelgroep. Er kunnen hieruit echter geen conclusies getrokken
worden over de mate waarin de kwalitatieve doelen van de regeling zijn
bereikt.
Naast het stimuleren van duurzame projecten en het hiermee vermijden van CO2
uitstoot, is een veelgenoemd doel van de postcoderoosregeling het stimuleren

van energiebewustwording en draagvlak voor de energietransitie. De
postcoderoosregeling wordt op dit gebied, vanwege het lokale karakter, als
belangrijk instrument gezien. Op de plekken waar postcoderoosprojecten worden
gerealiseerd, draagt de regeling hier volgens betrokkenen ook daadwerkelijk aan
bij. Hierbij past de kanttekening dat het beeld gebaseerd is op de observaties van
een beperkt aantal betrokkenen bij coöperaties die in het kader van deze
evaluatie zijn geconsulteerd. Het beeld dat hieruit ontstaat beschouwen we
daarom als indicatief voor de bijdrage aan energiebewustwording en draagvlak
voor de energietransitie. De bijdrage zit hem in twee elementen:
Betrekken en enthousiasmeren doelgroep;
 Door mensen die niet de mogelijkheid hebben om zonnepanelen op hun
eigen dak te plaatsen toch de mogelijkheid te bieden duurzame energie op
te wekken, worden de mensen die dit doen sterk betrokken bij de
energietransitie. Uitgangspunt hierbij is dat zelf opwekken en zelf
meeprofiteren een belangrijke bijdrage leveren aan bewustzijn over het
eigen energiegebruik en draagvlak voor de energietransitie. Hierbij zou
kunnen worden opgemerkt dat de regeling enkel mensen aanspreekt die
toch al bewust waren van hun energieverbruik en duurzaamheid van groot
belang achtten. Gesprekspartners bij de cases uit dit onderzoek geven aan
dat de projecten in beginsel wellicht worden gestart door deze gedreven
mensen, maar dat de deelname aan de projecten zich in groeiende mate
niet beperkt tot deze groep van gedreven mensen.
 De regeling kan ook energiebewustwording en draagvlak stimuleren bij
personen in het netwerk van de deelnemers of de omwonenden van het
project. Gesprekspartners bij de cases uit dit onderzoek geven aan dat het
beeld is dat lokaal draagvlak rondom postcoderoosprojecten groeit. Het
effect is dat mensen elkaar enthousiasmeren voor deelname aan een
postcoderoosproject. Hetzelfde gebeurt volgens betrokkenen bij
gemeenten. Zij steken elkaar ook aan, en nemen steeds vaker het initiatief
voor een postcoderoosproject.

29

Kraamkamer voor de coöperatieve sector;
 De genoemde complexiteit van de regeling verklaart voor een belangrijk
deel de beperkte omvang, maar juist deze complexiteit heeft een
belangrijk neveneffect gehad: het zorgde ervoor dat coöperaties in een
relatief beschermde omgeving projecten opgezet werden en zichzelf
konden organiseren en professionaliseren. Hierbij kon ruimschoots
aandacht uitgaan naar de wensen en onzekerheden van beoogde
deelnemers en is vertrouwen en betrokkenheid gecreëerd. Dit zou minder
het geval zijn geweest bij projecten die werden getrokken door
commerciële aanbieders.
 De opgezette coöperaties fungeren nu in meerdere gevallen als startpunt
voor nieuwe projecten of andere initiatieven. Er zijn zelfs voorbeelden
waarbij de opbrengsten van het postcoderoosproject direct worden
geïnvesteerd in andere initiatieven. Volgens gesprekspartners spelen de
coöperaties dan ook een belangrijke rol in de beoogde energieke
samenleving.
 Het is niet eenduidig vast te stellen in welke mate de opkomst van de
coöperatieve duurzame sector aan de postcoderoosregeling is toe te
schrijven. Wel is zeer aannemelijk dat de postcoderoosregeling een
belangrijke bijdrage heeft geleverd.
Conclusie 3: In de huidige vormgeving slaagt de regeling erin om lokale
energieopwekking te stimuleren onder mensen die niet de mogelijkheid
hebben om zonnepanelen op hun eigen dak te plaatsen. Een deel van de
ervaren knelpunten is in de huidige regeling inmiddels weggenomen, en een
ander deel is niet zozeer gerelateerd aan postcoderoosregeling maar in
algemene zin aan het opstarten van energieprojecten in collectief verband. Op
een aantal punten kan de doeltreffendheid in onze ogen desalniettemin nog
worden versterkt.

Het uitgangspunt van de postcoderoosregeling was dat met name de doelgroep,
die niet de mogelijkheid heeft om zonnepanelen op het eigen dak te plaatsen, de
regeling kan gebruiken om duurzame energie op te wekken. De cases in het
onderzoek laten zien dat deze doelgroep wordt bereikt. Verder is tussen 2014 en
2016 een aantal belangrijke knelpunten weggenomen: ondernemers kunnen
deelnemen, de looptijd is verlengd tot 15 jaar, de geografische contouren van de
postcoderoos zijn aangepast en de korting is verruimd tot nihil. Hiermee zijn de
grootste knelpunten reeds weggenomen en is de business case voor deelnemers
aantrekkelijker geworden. In de huidige vorm slaagt de postcoderoosregeling er
dus in om energieopwekking te stimuleren onder mensen die niet de
mogelijkheid hebben om zonnepanelen op hun eigen dak te plaatsen.
Desalniettemin worden door betrokkenen nog verschillende knelpunten en
barrières genoemd die ervoor zorgen dat de regeling nog niet maximaal
doeltreffend is. Wij concluderen hierover het volgende:
 Het algemene beeld is dat de regeling complex is. Wij stellen vast dat deze
complexiteit met name gold in de beginfase van de regeling. Coöperaties
moesten nog het wiel uitvinden, er lag geen pasklaar draaiboek en voor
vraagstukken rondom BTW bestond nog geen landelijk consistent
standpunt vanuit de regionale belastingdiensten. Inmiddels is er over
dergelijke vraagstukken een landelijke consistent beeld, is kennis en
ervaring opgedaan en wordt het opstarten van een tweede of derde
project makkelijker, en weten initiatiefnemers van eerste projecten
makkelijk(er) de weg naar best practices , advies van coöperaties uit
andere regio’s of externe ondersteuning te vinden.
 Verder concluderen we dat een deel van de genoemde knelpunten en
complexiteit niet zozeer veroorzaakt worden door de voorwaarden en
kenmerken van de postcoderoosregeling, maar te maken hebben met het
opstarten van coöperatieve energieprojecten in het algemeen.
 Een ander deel van de gepercipieerde knelpunten heeft weliswaar
betrekking op de toegankelijkheid van de regeling, maar beschouwen we

30

niet zozeer als knelpunt van de regeling. Zo bestaat het beeld dat huurders
niet voldoende toegang hebben tot de regeling, terwijl huurders feitelijk
kunnen deelnemen, mits zij exclusief energiekosten huren. Wel geldt net
als bij andere deelnemers dat de verhuisvoorwaarde de aantrekkelijkheid
negatief beïnvloedt. Daarnaast is de regeling minder aantrekkelijk voor
lagere inkomensklassen – waaronder huurders – vanwege de gevraagde
investering. In onze ogen is dit echter niet een evident knelpunt in de
regeling. Enerzijds omdat er voorbeelden zijn waarin er al een oplossing is
gevonden voor deze doelgroep. Anderzijds omdat de regeling ervoor is
bedoeld dat burgers via een energiecoöperatie kunnen investeren in een
duurzame energie installatie. Hierbij vormt het investeren als deelnemer
dus een uitgangspunt. Deelname zonder bijdrage van het lid (hetzij in de
vorm van een investering, hetzij in het aflossen van een lening) is dus niet
wat met de regeling in zuivere zin is bedoeld.
 Er blijft in onze ogen een aantal knelpunten over binnen de regeling
waarvan wij het aannemelijk achten dat deze ofwel de toegankelijkheid
van de regeling ofwel de toepasbaarheid van regeling in de opstart- of
uitvoeringsfase belemmeren. We noemen deze belemmeringen hierna.
Belemmeringen in toegang en aantrekkelijkheid voor doelgroep(en)
 Vanwege de afhankelijkheid van de hoogte van de energiebelasting is de
business case voor postcoderoosprojecten onzeker. Dit maakt het voor
coöperaties moeilijker uit te leggen waarom deelname aan een
postcoderoosproject financieel aantrekkelijk is dan wanneer er sprake zou
zijn van een vaste vergoeding voor 15 jaar.
 Vanwege de onmogelijkheid om het recht op de belastingkorting te
behouden bij een verhuizing buiten de postcoderoos, is de deelnemer
genoodzaakt het aandeel te verkopen. Onzekerheid over de mogelijkheid
dit aandeel door te verkopen, maakt de regeling minder aantrekkelijk voor
mensen die binnen 15 jaar verwachten te verhuizen buiten de
postcoderoos.

 De verplichting binnen de postcoderoosregeling dat de installatie juridisch
en economisch eigendom dient te zijn, en het benodigde recht van opstal
dat daaruit voortvloeit, maakt dat dakeigenaren zich voor een periode van
15 jaar vastleggen. Dit vormt een belemmering omdat het eventuele
toekomstige eigen plannen met het dak in de weg staat, en omdat het
moet worden mee verkocht bij een verkoop. Specifiek voor VvE’s vormt
dit recht van opstal, in combinatie met de besluitvormingsstructuur
binnen VvE’s, een belemmering voor realisatie van een project. Leden van
een VvE zijn gezamenlijk eigenaar van het dak. Voor het verkrijgen van het
benodigde recht van opstal is goedkeuring van alle leden – ook nietdeelnemers en hypotheekverstrekkers nodig. Dit blijkt in de praktijk lastig
realiseerbaar. Betrokkenen pleiten ervoor om een zon-pv installatie niet
als onroerend maar als roerend aan te merken, en het eigendom van de
installatie te verkrijgen via een gebruikersovereenkomst in plaats van
recht van opstal. Of en hoe een dergelijke aanpassing gerealiseerd kan
worden, en in welke mate dit bijdraagt aan het vergemakkelijken van
besluitvorming binnen VvE kan op basis van dit onderzoek niet worden
vastgesteld. Gelet op het feit dat er nog een zeer beperkt aantal VvE’s
gebruik maken van de postcoderoosregeling verdient het de aanbeveling
om dit nader te onderzoeken.
 Vanwege de grenzen van het postcoderoosgebied is ledenwerving in het
geval van een project met groot vermogen lastig, omdat bij een groot
vermogen meer deelnemers nodig zijn.
Belemmeringen in uitvoerbaarheid in opstart- en uitvoeringsfase
 De prikkel voor dakeigenaren –anders dan idealistische motievenontbreekt om hun dak beschikbaar te stellen voor een
postcoderoosproject. Een belangrijk knelpunt hierbij is dat een
postcoderoosproject volgens gesprekspartners niet bijdraagt aan de
energie-index van het betreffende gebouw. Specifiek voor
woningbouwcorporaties, die zich eraan hebben gecommitteerd een

31

energiesprong te maken, vormt dit een belemmering. Dit staat deelname
door woningbouwcorporaties in de weg.
 De ontwikkelkosten voor coöperaties zijn hoog en gaan voor de baten uit.
Hoewel een deel van de opstartkosten die coöperaties maken niet
specifiek zijn voor de postcoderoosregeling, vormen deze kosten –en
daarmee benodigde voorfinanciering- wel een belemmering in de
opstartfase.
 Het is voor coöperaties noodzakelijk te anticiperen op mutaties bij
deelnemers. Verhuizen en overstappen van energieleverancier zijn hiervan
de belangrijkste voorbeelden. De verplichting om de productiegegevens
van een individueel lid inzichtelijk te maken gedurende de periode tot het
precieze moment van zijn overstap of verhuizing leidt tot hoge
administratiekosten bij coöperaties en energieleveranciers.
Wanneer deze knelpunten verholpen zouden worden, kan de regeling aan
doeltreffendheid winnen. In paragraaf 5.3 formuleren we oplossingsrichtingen
voor deze belemmeringen, waarbij we onderscheid maken tussen korte termijn
oplossingen, die met prioriteit doorgevoerd dienen te worden, en lange termijn
oplossingen, die in samenhang met andere beleidskeuzes overwogen moeten
worden.
Conclusie 4: Het is aannemelijk dat de regeling de komende jaren nog sterk in
gebruik zal toenemen. Echter, zelfs in het meest sterke groeiscenario blijft het
opgestelde vermogen uit de postcoderoosregeling een fractie van het totaal
opgestelde vermogen zon-pv.
Op basis van dit onderzoek kan worden gesteld dat een grote groei aan
postcoderoosprojecten te verwachten is in de toekomst. Sinds 2014 is er een
duidelijke stijgende lijn te zien in het aantal nieuwe projecten per jaar. Zowel uit
cijfers van de Belastingdienst als uit cijfers van HIER opgewekt blijkt daarnaast dat
er nog veel projecten in de pijplijn zitten.

Ook geven gesprekspartners zonder uitzondering aan dat zij de komende jaren
nog een sterke groei van het aantal projecten verwachten. Belangrijkste
argumenten die hiervoor worden aangedragen zijn:
 De regeling in de huidige vorm is pas sinds 2016 van kracht en biedt nu
een sluitende business case, waarbij belangrijke drempels voor deelname
zijn weggenomen.
 Er is door de betrokken partijen veel ervaring opgedaan met de
postcoderoosregeling. De beschreven complexiteit kan hierdoor beter het
hoofd worden geboden.
o Zo hebben startende coöperaties toegang tot verzamelde kennis en
best practices via platforms als HIER opgewekt. Daarnaast zijn er
ervaren partijen die startende coöperaties, al dan niet tegen betaling,
kunnen helpen met het opstarten van een project.
o Ook kunnen coöperaties, die eenmaal een postcoderoosproject
hebben opgezet, dit relatief eenvoudiger een tweede keer doen. De
groei in het aantal projecten zal naar verwachting dan ook in
belangrijke mate bij de reeds bestaande coöperaties vandaan komen.
o Tot slot is ook de kennis en ervaring over de postcoderoosregeling bij
de Belastingdienst, energieleveranciers en netbeheerders
toegenomen. Ook doen meer energieleveranciers mee aan de regeling.
Een nauwkeurige inschatting van de verwachte groei van het gebruik van de
regeling is niet te maken. De regeling in de huidige vorm is pas sinds 2016 van
kracht, en de verdere groei zal mede afhankelijk zijn van de mate waarin
knelpunten in de huidige regeling weggenomen kunnen worden, en van externe
factoren als de hoogte van de energiebelasting, de prijs van zon-pv-installaties en
mogelijke aanpassingen in andere (subsidie)regelingen zoals salderen en SDE+.
Op basis van de groei tot nu, de geplande projecten voor 2018, de opgedane
ervaring en het relatieve gemak waarmee coöperaties een volgend

32

postcoderoosproject kunnen opstarten, achten wij het aannemelijk dat het
gebruik van de regeling de komende jaren nog sterk zal toenemen.
Een lineaire of zelfs exponentiele groei van het aantal nieuwe projecten is wat
ons betreft de komende paar jaar niet ondenkbaar, maar op langere termijn
verwachten wij dat de groeicurve minder steil zal zijn. Bijvoorbeeld omdat
coöperaties daarna een punt bereiken waarop het maximaal aantal projecten
bereikt wordt dat hanteerbaar is binnen één coöperatie, of omdat het lastiger
wordt om deelnemers te werven als de voorlopers reeds participeren. Onze
grove inschatting is dat de groei van het aantal nieuwe projecten na 2020 stabiel
of afnemend zal zijn, en dat het totaal aantal projecten in 2023 daarmee geschat
kan worden in een bandbreedte tussen de 700 en 1800 projecten. Wanneer de
knelpunten kunnen worden weggenomen zal het verwachte aantal projecten
uiteraard hoger binnen deze bandbreedte liggen dan wanneer de regeling in de
huidige vorm voortgezet wordt.
Op basis van een kwantitatieve verkenning concluderen wij dat het beschikbare
dakoppervlakte in ieder geval tot 2023 geen limiterende factor zal zijn op de
groei.
Voorspellingen van het opgestelde vermogen zon-pv uit het IBO-onderzoek uit
2016 laten zien dat zowel salderen als de SDE+ resulteren in elk zo’n 3.000 MWp
zon-pv in 2020. Voor de postcoderoosregeling zou het opgestelde vermogen
volgens voorgaande aannames uitkomen uit 50 tot 57 MWp in 2020. Dat is dus
nog altijd een fractie van het totaal opgestelde vermogen zon-pv.

5.2. Doelmatigheid
Doelmatigheid wordt gedefinieerd als de relatie tussen de effecten van de
postcoderoosregeling (grotendeels beschreven onder doeltreffendheid) en de
kosten van de regeling.
Conclusie 5: In de ontwikkelperiode die de postcoderoosregeling heeft
doorgemaakt, waren de kosten per project voor alle betrokken partijen relatief
hoog. Deze kosten per project zullen in de toekomst afnemen, enerzijds
doordat de opgedane kennis en ervaring het opzetten van een project
makkelijker maken, en anderzijds door een toename in het aantal projecten.
De regeling is relatief complex. Hierdoor moesten alle betrokken partijen in de
beginperiode uitzoeken hoe er het best gehandeld kon worden, wat hoge
transactiekosten met zich meebracht. Zo hadden startende coöperaties geen
toegang tot best practices en moesten zij het wiel zelf uitvinden. Dit geldt ook
voor de andere betrokken partijen als de Belastingdienst, energieleveranciers en
netbeheerders. Sindsdien is er door de betrokken partijen meer ervaring
opgedaan met de postcoderoosregeling waardoor de beschreven complexiteit
beter het hoofd geboden kan worden en de kosten per project lager uitvallen.
Daarnaast zullen de kosten per project voor de betrokken partijen naar
verwachting afnemen doordat het aantal nieuwe projecten toeneemt, en de
vaste kosten dus over meer projecten verdeeld worden. Kosten voor personele
bezetting en investeringen in systeemaanpassingen worden verspreid over een
groter aantal projecten. Dit principe geldt ook voor coöperaties die meerdere
projecten opstarten (en bij hun tweede project dus niet meer hoeven te
investeren in het opzetten van de coöperatie).
Conclusie 6: De postcoderoosregeling is in vergelijking met andere regelingen
een relatief dure regeling per vermeden ton CO2. De regeling dient echter een

33

specifiek doel. De doelmatigheid mag dus niet zonder meer vergeleken worden
met andere regelingen; er bestaat op dit moment geen andere regeling die een
alternatief vormt voor het doel en de doelgroep van de postcoderoosregeling.
Vanwege de vrijstelling van energiebelasting in de eerste schijf leidt de
postcoderoosregeling tot gederfde belastinginkomsten. De gederfde
belastinginkomsten per opgewekte kWh bedragen € 0,123 in 2017. Dit is relatief
duur in vergelijking met andere regelingen als SDE+ (€0,087 per kWh) en EIA
(€0,091 per kWh). De postcoderoosregeling is in termen van gederfde
belastinginkomsten ongeveer even duur als salderen (€0,126 per kWh). Wanneer
echter ook de uitvoeringskosten per kWh in ogenschouw worden genomen, zal
de postcoderoos als minst kosteneffectief uit de vergelijking komen. Ter
vergelijking: de uitvoeringskosten voor de overheid voor de SDE+ en
salderingsregeling zijn niet precies bekend, maar zeer klein (ver onder 1%) ten
opzichte van het subsidiebedrag en de uitvoeringskosten van de
postcoderoosregeling, die over de gehele looptijd zo’n 16% en in 2017 zo’n 9%
van de subsidiekosten bedroegen. Daarmee is de postcoderoosregeling een
relatief dure regeling. De uitvoeringskosten per project bij de Belastingdienst
komen naar verwachting uit op de inschatting die hiervan is gemaakt bij de
ontwikkeling van de regeling.
Uit het feit dat de postcoderoosregeling relatief duur is, mag niet zomaar
geconcludeerd worden dat de regeling minder doelmatig is. In enge zin (CO2reductie) is de regeling weinig doelmatig. De relatief hoge kosten kunnen echter
in belangrijke mate verklaard worden door de ambitie die met de
postcoderoosregeling wordt nagestreefd: mensen die niet de mogelijkheid
hebben om zonnepanelen op hun eigen dak te plaatsen toch de mogelijkheid te
bieden om in coöperatief verband duurzaam elektriciteit op te wekken. Het
collectieve en coöperatieve karakter brengt inherent aanvullende kosten met zich
mee ten opzichte van bijvoorbeeld de salderingsregeling. En juist in het
collectieve en lokale karakter zit ook een specifieke meerwaarde van de

postcoderegeling ten opzichte van andere regelingen. Er bestaat op dit moment
geen andere regeling die een alternatief vormt voor het doel en de doelgroep van
de postcoderoosregeling.

5.3. Aanbevelingen
Hierna formuleren we een aantal aanbevelingen, die volgen uit onze conclusies.
We maken hierbij onderscheid tussen korte termijn en lange termijn
aanbevelingen:
 Korte termijn. Uit de evaluatie komt een aantal verbeterpunten naar
voren, maar ook een duidelijke oproep van betrokkenen om de regeling
tot 2023 ‘met rust’ te laten en geen fundamentele wijzigingen door te
voeren. Wat ons betreft is het van belang om de postcoderoosregeling,
die pas sinds 2016 in de huidige vorm van kracht is, op korte termijn niet
fundamenteel aan te passen. Enerzijds omdat de regeling in de huidige
vorm bijdraagt aan het beoogde doel, de kwantitatieve resultaten naar
verwachting nog sterk zullen toenemen, de additionele uitvoeringskosten
daarbij zullen afnemen en de regeling zich in een fase bevindt waarin
opgedane kennis en ervaring verspreid worden. En anderzijds om het
vertrouwen van burgers en coöperaties in een betrouwbare overheid bij
het stimuleren van de energietransitie te borgen. Ook in het IBO-rapport
wordt dit benadrukt: “Ongeloofwaardige of steeds veranderende
instrumenten bieden geen zekerheid en kunnen zelfs de onzekerheid
vergroten en leiden tot stagnatie in de noodzakelijke ontwikkeling”. Voor
een aantal knelpunten geldt dat het wegnemen ervan in onze ogen relatief
eenvoudig is, en een belangrijke bijdrage zal leveren aan de
doeltreffendheid van de regeling, zonder het fundament van de regeling
aan te passen. Deze aanbevelingen kunnen op korte termijn opvolging
krijgen.

34

 Lange termijn. Bij meer fundamentele wijzigingen, die de
vergoedingssystematiek raken, is het wat ons betreft van belang deze op
de langere termijn, en naast (wijzigingen in) andere regelingen te plaatsen.
Hervorming van andere regelingen, zoals die van salderen, is momenteel
aan de orde. Wat ons betreft is het logisch om waar mogelijk de
postcoderoosregeling en salderen op termijn zoveel mogelijk te
uniformeren. Daarbij vormen de conclusies uit deze evaluatie wat ons
betreft ook aanleiding om op de langere termijn een nieuwe afweging te
maken van het belang van deze specifieke regeling ten opzichte van de
resultaten en kosten.

5.3.1. Korte termijn aanbevelingen
Korte termijn aanbevelingen die deelname aantrekkelijker maken
 Verhuisvoorwaarde aanpassen. Pas de regeling zodanig aan dat alleen bij
de start van een project een toets op de postcode van deelnemers
uitgevoerd wordt, en laat deze voorwaarde in de verdere looptijd van het
project los. Dit vergt een relatief kleine aanpassing in de regeling en onze
verwachting is dat dit voor energiebewuste starters op de woningmarkt
een belangrijk verschil zal maken in de aantrekkelijk van de regeling.
Daarbij blijft het lokale karakter bij de opstart van een project geborgd, en
zal het lokale karakter in onze ogen niet ondermijnd worden door een
verhuizing van één of enkele deelnemers die verhuizen gedurende de
uitvoeringsfase van het project.
 In de huidige vorm verplicht de postcoderoosregeling dat de installatie
zowel economisch als juridisch eigendom is van de VvE of coöperatie. Via
een recht van opstal wordt dit eigendom geborgd. Vanwege de
besluitvormingsstructuur binnen een VvE is het op dit moment vaak lastig
om hiervoor een akkoord te verkrijgen. Dit beperkt de toegankelijkheid
van de regeling voor VvE’s. Het verdient daarom de aanbeveling om de

mogelijkheden te onderzoeken om het nu noodzakelijke recht van opstal
te vervangen door een gebruikersovereenkomst. Een
gebruikersovereenkomst wordt nu ook al toegestaan bij bewoners met
een erfpachtregeling. Of en hoe een dergelijke aanpassing gerealiseerd
kan worden, en in welke mate dit bijdraagt aan het vergemakkelijken van
besluitvorming binnen VvE kan op basis van dit onderzoek niet worden
vastgesteld. Gelet op het feit dat er nog een zeer beperkt aantal VvE’s
gebruik maken van de postcoderoosregeling verdient het de aanbeveling
om dit nader te onderzoeken.
 Contouren van de postcoderoos aanpassen voor grote opstellingen. Om
de haalbaarheid van het werven van het relatief groot aantal benodigde
deelnemers te verbeteren bij projecten met een groot opgesteld
vermogen (zoals bij windturbines), is het aan te bevelen om een
differentiatie in de omvang van het postcodegebied aan te brengen. Dit is
een relatief eenvoudige wijziging; een grotere roos voor grotere
opstellingen (bijvoorbeeld een 3-cijferige postcode) en de huidige omvang
van de 4-cijferige postcode voor kleinere opstellingen. We bevelen aan de
precieze grenswaarde in overleg met stakeholders te bepalen.
Korte termijn aanbevelingen die de uitvoerbaarheid in de ontwikkelfase van
een postcoderoosproject verbeteren
 Een belangrijke belemmering voor woningbouwcorporaties om te
participeren is dat een postcoderoosproject niet bijdraagt aan de energieindex van de woningvoorraad van de woningbouwcorporatie. Voor
woningbouwcorporaties, die zich eraan hebben gecommitteerd een
energiesprong te maken, vormt dit een belemmering voor deelname. We
bevelen aan om de mogelijkheid te creëren om participatie door
woningbouwcorporaties te laten meetellen voor de beoogde
energielabelsprong. We beschouwen dit als korte termijn actie, maar
realiseren ons dat er afhankelijkheden bestaan van andere ministeries en
(Europese) regelgeving.

35

 Verkennen van noodzaak en mogelijkheden voor een nationaal
ontwikkelfonds dat door coöperaties aangesproken kan worden om
voorfinanciering voor de opstartfase van een project te verkrijgen. Een
dergelijk ontwikkelfonds kan een oplossing bieden voor coöperaties die
problemen ervaren met de voorfinanciering van het postcoderoosproject
in de opstartfase. Hoewel een belangrijk deel van de opstartkosten die
coöperaties maken niet specifiek zijn voor de postcoderoosregeling, kan
een dergelijk fonds eraan bijdragen dat projecten makkelijker en sneller
opgestart kunnen worden, en het gebruik van de regeling daarmee
toeneemt.

5.3.2. Lange termijn aanbevelingen
Naast korte termijn verbeteringen zijn er meer fundamentele wijzigingen die
zowel de doeltreffendheid als de doelmatigheid van de regeling kunnen
verbeteren. Het gaat hierbij wijzigingen in de vergoedingssystematiek, die
enerzijds de uitvoering van de regeling voor coöperaties vereenvoudigen, , en
anderzijds ode onzekerheid over de business case reduceren die nu wordt
veroorzaakt door de afhankelijkheid van de hoogte van de energiebelasting.
Meer fundamentele, en daarmee langere termijn, wijzigingen vragen in onze
ogen om een afweging waarin bredere beleidskeuzes rondom duurzame
energieproductie en ook de ontwikkelingen rondom andere regelingen worden
meegenomen. Dat draagt in onze ogen bij aan de rechtvaardigheid en de
uitlegbaarheid (vergelijkbare vergoeding voor vergelijkbare doelgroep) en
voorkomt dat er overstimulering ontstaat. Daarnaast kan in een bredere context
een heroverweging worden gemaakt van het belang van een specifieke regeling
als de postcoderoosregeling voor een specifieke doelgroep ten opzichte van de
resultaten en kosten ervan.

Nieuwe vergoedingsvarianten
In het regeerakkoord is aangekondigd dat de salderingsregeling in 2020 een
nieuwe vorm krijgt. Aanleiding hiervoor zijn de toenemende kosten voor de
overheid in combinatie met de dalende prijs van zon-pv installaties. Op basis van
de evaluatie van de salderingsregeling en een verkenning van mogelijke nieuwe
varianten heeft minister Kamp in juli 2017 twee mogelijke varianten
46
geformuleerd : 1) een subsidie op de teruglevering van zonnestroom en 2) een
investeringssubsidie. Bij de terugleversubsidie zou de salderingsregeling geheel
afgeschaft en vervangen worden door een subsidie per opgewekte kWh
zonnestroom. Over de elektriciteit die wordt teruggeleverd aan het
elektriciteitsnet ontvangt de zonnepaneleneigenaar een subsidie van de overheid
bovenop de vergoeding die de zonnepaneleneigenaar van zijn leverancier
ontvangt. Bij de investeringssubsidie zou de salderingsregeling geheel afgeschaft
en vervangen worden door een eenmalige subsidie op het moment van de
aanschaf van zonnepanelen.
Zowel de hoogte van de voorgestelde terugleversubsidie als van de voorgestelde
47
investeringssubsidie loopt, volgens onderzoek van ECN , jaarlijks af. De
terugleversubsidie zou teruglopen van 0,12 cent/kWh in 2020 tot 0 cent/kWh in
2036. De investeringssubsidie zou terug lopen van €450/kWp in 2020 tot €0/kWp
in 2035. Het betreft hier nadrukkelijk nog ‘varianten’; de precieze invulling zal
nog nader worden uitgewerkt.
Op basis van ons onderzoek kan het volgende opgemerkt worden over deze
varianten, de implicaties hiervan voor de postcoderoosregeling en de mate
waarin belemmeringen in de huidige regeling in deze varianten weggenomen
kunnen worden als de postcoderoosregeling wordt samengevoegd met deze
nieuwe varianten, en eventuele nieuwe belemmeringen die hiermee ontstaan.
46
47

Brief Minister Economische Zaken, betreffende: Vervolg Salderingsregeling, 12 juli 2017.
ECN (2017). De salderingsregeling: Effecten van een aantal hervormingsopties.

36

 Een terugleversubsidie, losgekoppeld van de energiebelasting lijkt op basis
van dit onderzoek een logische toekomstige variant voor de
postcoderoosregeling. Daarmee wordt de regeling voor coöperaties en
energieleveranciers eenvoudiger, nemen de administratieve lasten af, en
ontstaat er meer zekerheid over de business case voor deelnemers. Het
verdient de aanbeveling deze variant voor de langere termijn te
verkennen. Een terugleversubsidie heeft ten opzichte van een
investeringssubsidie het voordeel dat er een duidelijke koppeling blijft met
de door de deelnemer opgewekte energie. Dit is volgens betrokkenen met
name van belang voor de betrokkenheid bij en draagvlak voor de
energietransitie. Overigens blijven deelnemers met een aanwijzing tot
moment van een eventuele aanpassing van de postcoderoosregeling
gedurende 15 jaar de garantie houden op de reductie van de
energiebelasting tot nihil.
 Om overstimulering te voorkomen lijkt op voorhand ook voor
postcoderoosprojecten een afbouw van de terugleversubsidie redelijk.
Hierbij bestaat echter wel het risico dat de business case voor een
postcoderoosproject –gelet op de kosten voor ontwikkeling van een
project binnen een coöperatie- niet langer sluitend zal zijn wanneer
eenzelfde (aflopende) vergoeding wordt gehanteerd als voor de
voorgestelde variant van de terugleversubsidie voor salderen. Zolang de
politieke ambitie blijft bestaan om collectieve energieproductie te
stimuleren voor mensen die niet (kunnen) beschikken over een eigen dak,
is het nodig om een bepaalde vorm van additionele financiële
ondersteuning te bieden voor het opstarten van een collectief project. Dit
kan een eenmalige subsidie aan coöperaties zijn bij het opstarten van een
project voor opstartkosten. Daarnaast verdient het de aanbeveling om te
verkennen op welke manier de kosten van een tweede of derde
postcoderoosproject in een coöperatie kunnen worden verlaagd. Wanneer
niet langer een nieuwe coöperatie hoeft te worden opgericht voor een
nieuw project –met onder meer aparte jaarrekeningen en

vergaderstukken- zullen de opstartkosten voor coöperaties aanzienlijk
verminderen.
 We bevelen aan om op korte termijn de regeling met rust te laten. Dat
neemt echter niet weg dat op het op lange termijn de aanbeveling
verdient om– gelet op de beperkte kosteneffectiviteit- een heroverweging
te maken van de mate waarin het stimuleren van coöperatieve productie
van duurzame energie voor huiseigenaren zonder (geschikt) dak nog past
binnen de beleidsdoelen, en de mate waarin het belang van een specifieke
regeling voor dit doel opweegt tegen de resultaten en kosten ervan.

37

Bijlage 1
Gesprekspartners
Organisatie

Organisatie

1.

Alliander

10.

NLD

2.

Belastingdienst

11.

NUON

3.

Eneco

12.

NVDE

4.

Greenchoice

13.

ODE decentraal

5.

Greencrowd

14.

OM (voorheen: DE Unie)

6.

Holland Solar

15.

Qurrent

7.

Ministerie van Economische Zaken

16.

RVO

8.

Ministerie van Financiën

17.

Stedin

9.

Netbeheer Nederland

18.

Triodos Bank

19.

Zon op Nederland

38

Casestudies
Coöperatie
1.

Agem

2.

Bildtse stroom

3.

Bossche Windmolen

4.

Buurtstroom (Energie-U)

5.

De buurtmolen van Qurrent

6.

DE Ramplaan

7.

DeA

8.

EMEC (Maastricht Energie)

9.

Greenchoice Windmolen

10.

Grunnegerpower

11.

Hof van Twente

12.

Lochem Energie

13.

Zon op Nederland

14.

Zonnedorpen

39

Bijlage 2
Gehanteerde bronnen
 Data van Belastingdienst (10-2017).
 Data van HIER opgewekt (10-2017).
 ECN & PBL (2016). Kostenefficiëntie van beleidsmaatregelen ter
vermindering van broeikasgasemissies.
 ECN (2017). De salderingsregeling: Effecten van een aantal
hervormingsopties.
 Holland Solar (2015). Ruimte voor zonne-energie in Nederland.
 Minister van Economische Zaken (2017). Vervolg salderingsregeling.
 PwC (2016). De historische impact van salderen.
 Rijksoverheid (2016). Rapport IBO kostenefficiëntie CO2reductiemaatregelen.
 Rijksoverheid (2014). Wijziging van enkele belastingwetten en enige
andere wetten.
 Uitvoeringsbesluit belastingen op milieugrondslag (2017).

40

Nassaulaan 1
2514 JS Den Haag

+31 (0)70 359 6955
info@kwinkgroep.nl
www.kwinkgroep.nl

41