Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

32 013

Toekomst financiële sector

32 813

Kabinetsaanpak Klimaatbeleid

Nr. 281

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 13 maart 2023
Met de ondertekening van het klimaatcommitment in juli 2019 committeerden banken, pensioenfondsen, verzekeraars en vermogensbeheerders
zich om bij te dragen aan de uitvoering van het Klimaatakkoord van Parijs
en het Nederlandse Klimaatakkoord. De ondertekenaars aanvaardden met
dit initiatief een inspanningsverplichting om deel te nemen aan de
financiering van de energietransitie, en maakten onder andere de afspraak
om uiterlijk in 2022 actieplannen bekend te maken. Dit initiatief van de
financiële sector was in 2019 uniek in de wereld en een belangrijk signaal
over het ook door de financiële sector erkende belang van de aanpak van
klimaatverandering.
De Commissie Financiële Sector Klimaatcommitment (CFSK) monitort de
voortgang van de uitvoering van het klimaatcommitment. Jaarlijks stelt de
commissie een overkoepelende rapportage op die verslag doet van de
inspanningen en resultaten van de afspraken in het klimaatcommitment.
Deze voortgangsrapportages worden door de Minister voor Klimaat en
Energie en mij aan uw Kamer aangeboden. De CFSK wordt voorgezeten
door Femke de Vries en bestaat uit vertegenwoordigers van de koepelorganisaties binnen de financiële sector, het Ministerie van Economische
Zaken en Klimaat en het Ministerie van Financiën. De voortgangsrapportage over het jaar 2022 bestaat uit twee delen. Het eerste deel ziet op
de afspraak om het CO2-gehalte van de relevante financieringen en
beleggingen te meten en daarover te rapporteren. Op 20 december 2022
stuurde ik dit eerste deel, voorzien van een reactie, aan uw Kamer.1 Het
tweede deel van de voortgangsrapportage gaat over de afspraak van de
ondertekenaars om uiterlijk in 2022 actieplannen, inclusief reductiedoelstellingen voor 2030, bekend te maken voor de relevante financieringen
en beleggingen. In deze brief informeer ik uw Kamer mede namens de
Minister voor Klimaat en Energie over de voortgang van deze afspraak.

1

kst-32013-281
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Kamerstukken 32 013 en 32 813, nr. 256.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 013, nr. 281

1

Klimaatverandering is dé uitdaging voor onze generatie en vraagt een
bijdrage van alle sectoren van de economie. Het doel van het kabinet is
tenminste 55% CO2-reductie in 2030 en klimaatneutraliteit in 2050. Het
kabinet spant zich in om hiervoor de juiste randvoorwaarden te creëren
via een optimale beleidsmix van normeren, beprijzen en subsidiëren. Uit
de Klimaat- en Energieverkenning (KEV) bleek dat aanvullende beleidsmaatregelen nodig zijn. Dit voorjaar vindt hierover integrale besluitvorming plaats, mede op basis van het Interdepartementaal Beleidsonderzoek (IBO) Klimaat. De opgave om deze klimaatdoelen te realiseren is
verdeeld over verschillende sectoren van de economie en het is aan het
kabinet om tot een integraal pakket te komen dat tot voldoende reductie
leidt en oog heeft voor weglekeffecten, uitvoerbaarheid, kosteneffectiviteit
en het verdienvermogen van Nederland. We onderzoeken de mogelijkheden om financiële prikkels voor fossiele brandstoffen af te bouwen om
vervolgens de financiële stimulering voor deze brandstoffen waar
mogelijk te beëindigen. We doen dit zoveel mogelijk met andere landen,
met het oog op ons vestigingsklimaat.2 Het kabinet werkt aan een
aanpassing van de Nederlandse Langetermijnstrategie Klimaat, die in
2019 bij het Klimaatplan is aangeboden aan uw Kamer en werd ingediend
bij de Europese Commissie. Deze vormt een integraal onderdeel van het
tweede Klimaatplan dat op basis van de Nederlandse Klimaatwet in 2024
gereed moet zijn. Onderdeel hiervan is het concretiseren van transitiepaden na 2030, waarvoor het Nationaal Plan Energiesysteem een
belangrijke bouwsteen is. De Minister voor Klimaat en Energie zal de
Tweede Kamer op korte termijn informeren over de aanpak om te komen
tot de genoemde langetermijnstrategie klimaat in het tweede Klimaatplan
conform de Klimaatwet.
De verantwoordelijkheid om de klimaatdoelen te bereiken ligt dus bij de
overheid, maar ook bij bedrijven en financiële instellingen. Nederland
staat hierin niet alleen. Wereldwijd neemt de aandacht voor de rol van de
financiële sector in de transitie naar een duurzame economie toe. In
oktober 2022 heeft het United Nations Environment Programme (UNEP)
geconstateerd dat financiëlesectorpartijen welwillend zijn om duurzaam te
handelen,3 maar dat de voortgang van financieringen in lijn met de
doelen van Parijs onvoldoende blijft.4 Tijdens de COP27 in Sharm-elSheikh in november 2022 deed de high-level expert group on the net zero
emissions commitments of non-state entities de oproep aan overheden
om met regelgeving voor financiële marktpartijen te komen, en deed
daartoe een aantal specifieke aanbevelingen.5 De secretaris-generaal van
de Verenigde Naties verwelkomde dit rapport met een stevige boodschap
voor financiers van fossiele bedrijven: netto-nul-toezeggingen die de
uitbreiding van fossiele brandstoffen verdoezelen zijn «verwerpelijk».6
Deze wereldwijde ontwikkelingen onderstrepen dat we ons op een
kantelpunt bevinden wat betreft private klimaatfinanciering en onderschrijven het belang van stevige actie vanuit de sector, die in Nederland
met het klimaatcommitment zelf de handschoen heeft opgepakt.

2

VVD, D66, CDA en ChristenUnie, Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst. Coalitieakkoord 2021–2025 (december 2021), p. 12. (Bijlage bij Kamerstuk 35 788, nr. 77).
3
United Nations Environment Programme (UNEP), Too Little, Too Slow. Climate adaptation
failure puts world at risk (October 2022), p. 72.
4
UNEP, Too Little, Too Slow, p. 69.
5
United Nations» High-Level Expert Group On The Net Zero Emissions Commitments Of
Non-State Entities (UN HLEG), Integrity Matters. Net Zero Commitments By Businesses,
Financial Institutions, Cities And Regions, p. 12.
6
Secretary-General’s remarks at launch of report of High-Level Expert Group on Net-Zero
Commitments [as delivered] | United Nations Secretary-General.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 013, nr. 281

2

Beoordeling voortgang klimaatcommitment
In het klimaatcommitment hebben de ondertekenaars de afspraak
gemaakt dat zij uiterlijk in 2022 hun actieplannen inclusief reductiedoelstellingen voor 2030 bekendmaken en zullen toelichten welke acties zij
nemen om bij te dragen aan het akkoord van Parijs. Bij de totstandkoming
van het klimaatcommitment is het daarbij bewust aan de ondertekenaars
zelf gelaten om te bepalen welke acties het beste passen bij hun eigen
instelling. Eerder heb ik mede namens de Minister voor Klimaat en
Energie aan uw Kamer laten weten welke verwachtingen het kabinet heeft
van de kwaliteit van de actieplannen. Belangrijkste aandachtsgebieden
zijn (1) het detailniveau, (2) het ambitieniveau en (3) de vergelijkbaarheid.
Zo verwacht ik dat financiële instellingen in de actieplannen kwantitatieve
reductiedoelstellingen voor 2030 formuleren en daarbij uitgaan van het
1,5-gradenscenario. Daarnaast vind ik het belangrijk dat financiële
instellingen de maatregelen die zij hiertoe nemen – bijvoorbeeld binnen
hun operationeel beleid en governance – zo concreet mogelijk uiteenzetten en daarbij onderbouwen hoe deze in de praktijk leiden tot het
bereiken van de CO2-reductiedoelstellingen.7
Uit deel 2 van de voortgangsrapportage 2022 over de actieplannen blijkt
dat alle ondertekenaars een actieplan hebben gepubliceerd.8 90% van de
ondertekenaars heeft bovendien een reductiedoelstelling voor 2030
gesteld en voldoet daarmee aan de afspraak uit het commitment. Dat het
gros van de ondertekenaars direct in het eerste jaar heeft geleverd op
deze afspraak verdient lof en waardering. De invulling van de actieplannen getuigt daarbij van een hoog ambitieniveau. Zo heeft 96% de
ambitie om haar portefeuille in lijn te brengen met het 1,5-gradenscenario
en uiteindelijk in 2050 een netto-nul portefeuille te bereiken.9 Ondernemingen noemen diverse instrumenten om bij te dragen aan de doelstellingen van Parijs. De meest genoemde zijn betrokkenheidsbeleid,
desinvesteren en uitsluiten, financiering van de energietransitie en
stembeleid van aandeelhouders. Hier kan op diverse manieren vorm aan
worden gegeven. Zo heeft een van de pensioenfondsen vorig jaar
besloten niet meer te beleggen in bedrijven met een bedrijfsmodel dat is
gebaseerd op de exploratie en productie van fossiele brandstoffen.
De acties en ambities werken ook door in het operationeel beleid en de
governance. Een groot deel van de instellingen betrekt bestuurders bij de
uitvoering van de actieplannen10, traint werknemers en managers in
duurzaamheidsthema’s en schakelt interne risicomanagers en auditors in
bij de uitvoering van het actieplan.11 Zo is in het beloningsbeleid van een
verzekeraar expliciet een doelstelling opgenomen voor het verminderen
van de gefinancierde emissies. Dit zijn voorbeelden van forse stappen in
de goede richting die een solide basis bieden om uitvoering te geven aan
de geplande acties.
Het is uit de plannen en de voortgangsrapportage echter niet altijd
duidelijk op te maken hoe instellingen zulke instrumenten concreet
inzetten. Op dit moment noemen de meeste actieplannen de te nemen
acties, maar ontbreekt een uiteenzetting en onderbouwing van hoe deze
acties in de praktijk leiden tot CO2-reductie. Daar valt nog winst te
behalen. Om te beoordelen of instellingen effectief bijdragen aan de
7

Dit heb ik benadrukt in antwoord op vragen uit uw midden. Zie: Kamerstuk 33 043, nr. 11
(Verslag van een schriftelijk overleg over de beleidsagenda voor duurzame financiering).
8
Website klimaatcommitment: Actieplannen – Klimaatcommitment.
9
Voortgangsrapportage 2022 – deel 2, p. 5.
10
Voortgangsrapportage 2022 – deel 2, P. 10.
11
Voortgangsrapportage 2022 – deel 2, p. 11.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 013, nr. 281

3

doelen van Parijs, is het van belang dat de concreetheid van de actieplannen omhoog gaat. Op dat punt zie ik grote verschillen tussen de
actieplannen. Het nastreven van vergelijkbaarheid dient in deze context
voornamelijk het doel om op basis van voldoende informatie de geloofwaardigheid te beoordelen. Om die reden dienen actieplannen voldoende
inzichtelijk te maken op welke wijze maatregelen in de praktijk leiden tot
het bereiken van de CO2-reductiedoelstellingen.
Vervolgstappen
In de beleidsagenda voor duurzame financiering kondigde ik aan dat ik,
afhankelijk van de voortgang die de financiële sector maakt met het
klimaatcommitment, samen met de Minister voor Klimaat en Energie zal
beoordelen of het verkennen van meer normerend optreden (wetgeving)
gepast en mogelijk is. Nu beide voortgangsrapportages zijn verschenen,
trekken de Minister voor Klimaat en Energie en ik in deze brief als
toegezegd onze conclusies en presenteren onze vervolgacties.12
De financiële sector speelt een cruciale rol in de transitie. Uit de actieplannen blijkt dat de ondertekenaars van het commitment goed op weg
zijn. Tegelijkertijd kunnen actieplannen soms concreter en is vergelijkbaarheid een aandachtspunt. Bovendien is ook een versnelling van de
klimaattransitie nodig, wereldwijd, in Europa en in ons eigen land. Daarin
heeft iedereen een verantwoordelijkheid, vanuit een verscheidenheid van
rollen: de overheid, het bedrijfsleven en de financiële sector. Zo helpt
normeren en beprijzen in de reële economie ook de financiële sector. Geld
speelt echter ook een eigenstandige rol. Met die wetenschap willen wij de
financiële sector tijdig en optimaal ondersteunen in de volgende stap. Wij
gaan daarom, en dat doen we graag samen met de sector, verkennen hoe
wetgeving kan bijdragen aan het versterken van de bijdrage van financiële
ondernemingen aan de duurzame transitie. Eventuele wetgeving moet het
goede initiatief van de sector bekrachtigen, en de lat tussen voorlopers en
achterblijvers op een hoog ambitieniveau gelijktrekken. De vraag die in de
verkenning centraal staat is wat voor wetgeving het meest effectief is om
de financiële sector versneld te helpen met het in lijn brengen van hun
portefeuilles met de doelen van het Klimaatakkoord van Parijs en het
afbouwen van fossiele financiering. In dat gesprek hebben ook
maatschappelijke organisaties en de toezichthouders een belangrijke rol.
In aanvulling op de verkenning naar eventuele wetgeving ben ik ook in
gesprek met toezichthouders over de vraag of en hoe vrijwillige klimaatactieplannen kunnen worden betrokken in het bestaande toezicht op de
financiële sector. Binnen de grenzen van de bestaande mandaten en weten regelgeving zie ik een rol voor de toezichthouders bij het beoordelen
van de risico’s van het niet opvolgen van aangekondigde acties en de
beheersing en mitigatie van relevante klimaatrisico’s.
Denkrichtingen eventuele wetgeving
Zoals de Minister voor Klimaat en Energie op 30 november jl. in debat met
uw Kamer heeft toegezegd, bieden wij in deze brief ook een inkijk in
denkrichtingen voor eventuele wetgeving.13 De vraag hoe de financiële
sector een grotere bijdrage kan leveren aan het versnellen van de
12

Dit heb ik eerder aan uw Kamer toegezegd. Zie: Kamerstuk 33 043 nr. 11 (Verslag van een
schriftelijk overleg over de beleidsagenda voor duurzame financiering). Tijdens de Algemene
Financiële Beschouwingen in de Eerste Kamer heb ik toegezegd ook de Eerste Kamer hierover
in te lichten (Handelingen I 2022/23, nr. 9, item 10). Daarom stuur ik een afschrift van deze brief
aan de Eerste Kamer.
13
Handelingen II 2022/2023, nr. 29, item 10.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 013, nr. 281

4

klimaattransitie, is daarbij als gezegd het uitgangspunt. Het gaat om het
vergroten van impact. Dat onderscheidt onderstaande denkrichtingen van
onze andere twee beleidsambities op het gebied van duurzame financieringen: de goede beheersing van aan duurzaamheid gerelateerde
financiële risico’s en het voorkomen van groenwassen.
Instrumenten waar in ieder geval, al dan niet in samenhang, aan gedacht
kan worden zijn:
1) een inspanningsverplichting om financieringen en beleggingen in lijn
te brengen met de doelstellingen van het Klimaatakkoord van Parijs,
2) een verplichting om een klimaatplan op te stellen, met duidelijke
regels over de inhoud en de verplichting ook uitvoering te geven aan
het plan.
3) een uitbreiding van de wettelijke eisen om betrokkenheidsbeleid
(engagement) te voeren.
Met een inspanningsverplichting wordt het doel voorgeschreven, maar
wordt zoveel mogelijk ruimte gelaten aan een onderneming om de wijze
van invulling zelf te bepalen. Deze ruimte biedt als voordeel dat de manier
om het doel te bereiken, kan worden ingevuld op een manier die past bij
het eigen bedrijfsmodel. Dit laat ruimte aan de markt, biedt ruimte voor
innovatie en vermindert regeldruk.
Een verplicht klimaatactieplan maakt de middelen concreter en noopt tot
langetermijndenken. Bovendien kunnen duidelijke regels over de inhoud
van klimaatactieplannen ook de schakeringen wegnemen die bij vrijwillige
actieplannen zichtbaar zijn. De lat wordt voor iedereen op dezelfde hoogte
gelegd. De verkenning zal zich op dit punt richten op normen die
sectorpartijen en andere belanghebbenden inzicht geven hoe de maatregelen uit de plannen in de praktijk leiden tot het bereiken van de doelstellingen. Zo winnen actieplannen aan geloofwaardigheid en haalbaarheid.
Verplicht engagement maakt dit nog concreter door specifiek te focussen
op de strategie waar veel instellingen gebruik van maken, maar die
momenteel nog het meest abstract blijft. Verplicht betrokkenheidsbeleid
geldt daarbij al voor bepaalde categorieën vermogensbeheerders en
institutionele beleggers.
Deze denkrichtingen sluiten inhoudelijk aan bij de inhoud van het
klimaatcommitment. Dit past bij de algemene stelregel dat bij directe
overheidsinterventie zoveel mogelijk wordt aangesloten bij bestaande
vormen van zelfregulering.
Achterliggende gedachte in de verkenning is dat eventuele nieuwe
instrumenten werkelijke meerwaarde moet hebben ten opzichte van
bestaande kaders en aankomende regelgeving.14 De bovengenoemde
instrumenten zijn deels onderwerp van bestaande en voorgestelde EU
wet- en regelgeving. Er bestaat al veel (voorgestelde) Europese regelgeving op het gebied van het bevorderen van duurzame financieringen,
zoals de Richtlijn duurzaamheidsrapportering door ondernemingen15 en
de taxonomie.16 Deze regelgeving is veelal gericht op de verbetering van
transparantie omtrent duurzaamheid op de financiële markten, met als
overkoepelend doel om een toename van duurzame investeringen teweeg
14

Verordening (EU) 2020/852 (Taxonomie Verordening), Verordening (EU) 2019/2088 (Informatie
verschaffing over duurzaamheid in de financiëledienstensector), Richtlijn (EU) 2022/2464
(Inzake duurzaamheidsrapportering door ondernemingen), Voorstel Richtlijn (EU) 2019/1937
(Passende zorgvuldigheid in het bedrijfsleven op het gebied van duurzaamheid).
15
Richtlijn 2022/2464 van het Europees Parlement en de Raad van 14 december 2022 met
betrekking tot duurzaamheidsrapportering door ondernemingen.
16
Verordening 2020/852 van het Europees Parlement en de Raad van 18 juni 2020 betreffende de
totstandbrenging van een kader ter bevordering van duurzame beleggingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 013, nr. 281

5

te brengen. De achtergrond hiervan is de veronderstelling dat het
wegnemen van informatieasymmetrie, marktdeelnemers beter in staat
stelt en aanzet tot het nemen van beslissingen waarbij duurzaamheid een
belangrijke overweging is.17 De sturingsfilosofie achter bovenstaande
denkrichtingen is dan ook een andere. We weten waar we naartoe moeten
richting 2050, maar hebben een probleem als de allocatiefunctie van de
markt ons daar niet brengt, bijvoorbeeld door een gerichtheid van de
markt op de korte termijn. De drie denkrichtingen hebben dan ook
gemeen dat de stip op de horizon wordt vastgezet, maar de weg ernaartoe
in zekere mate open wordt gelaten.
Dit zijn slechts de huidige denkrichtingen en als gezegd verwelkomen we
graag inbreng vanuit de sector, de wetenschap, de toezichthouders en
maatschappelijke organisaties. Tijdens de verkenning blijven we ons
parallel in Europa en internationaal inspannen voor ambitieuze resultaten
op relevante trajecten. Daarbij houden we oog voor de samenhang met de
lopende wetgevingsinitiatieven op Europees en nationaal niveau,
bijvoorbeeld ten aanzien van Internationaal Maatschappelijk Verantwoord
Ondernemen en houden we rekening met een gelijk speelveld met
omringende landen18.
De Minister van Financiën,
S.A.M. Kaag

17

Zie hierover bijv. L.G.L. Hartman-Ohnesorge, «De Europese sustainable finance-regelgeving:
beleggersbescherming, efficiëntie en verduurzaming», Ars Aequi juli/augustus 2022,
p. 586–595.
18
Kamerstuk 32 637, nr. 513.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 013, nr. 281

6