Bijdrage aan de stikstofdepositie in de
natuur vanuit de industrie, het verkeer
en de consumenten

RIVM-briefrapport 2021-0200
C.W.M. van der Maas et al.

Bijdrage aan de stikstofdepositie in de natuur
vanuit de industrie, het verkeer en de
consumenten

RIVM-briefrapport 2021-0200
C.W.M. van der Maas et al.

RIVM-briefrapport 2021-0200

Colofon

© RIVM 2021
Delen uit deze publicatie mogen worden overgenomen op voorwaarde
van bronvermelding: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
(RIVM), de titel van de publicatie en het jaar van uitgave.
Het RIVM hecht veel waarde aan toegankelijkheid van haar producten.
Op dit moment is het echter nog niet mogelijk om dit document volledig
toegankelijk aan te bieden. Als een onderdeel niet toegankelijk is, wordt
dit vermeld. Zie ook www.rivm.nl/toegankelijkheid.
DOI 10.21945/RIVM-2021-0200
C.W.M. van der Maas (auteur), RIVM
P.H.A.J. Jones (auteur), RIVM
P.W. Westerhoff (auteur), RIVM
S.B. Hazelhorst (auteur), RIVM
D.G.C. Roest (auteur), RIVM
Contact:
Wim van der Maas
Milieukwaliteit\Stikstof programma AERIUS & Advies
wim.van.der.maas@rivm.nl
Dit onderzoek werd verricht in opdracht van het ministerie van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit in het kader van programma
36.08 AERIUS 2021

Dit is een uitgave van:
Rijksinstituut voor Volksgezondheid
en Milieu
Postbus 1 | 3720 BA Bilthoven
Nederland
www.rivm.nl
Pagina 2 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

Publiekssamenvatting

Bijdrage aan de stikstofdepositie in de natuur vanuit de
industrie, het verkeer en de consumenten
Het RIVM heeft per Natura2000-gebied in kaart gebracht hoeveel de drie
sectoren Industrie en energie, Verkeer, en Consumenten bijdragen aan
de hoeveelheid stikstof die op de bodem neerslaat (depositie). Hierbij is
onderzocht hoe belangrijk de afstand van deze bronnen tot het Natura
2000-gebied is. Het is een aanvulling op een vergelijkbaar onderzoek
naar de bijdrage van de sector Landbouw. De opdrachtgever is het
ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit.
De stikstofdepositie vanuit de industrie is gemiddeld twee procent van
de totale depositie in Nederland. Daarmee is de bijdrage van de
industrie aan de overschrijding van de stikstofbelasting in Natura2000gebieden (kritische depositiewaarde) klein. De emissie van de industrie
verspreidt zich in het algemeen over een veel groter oppervlak dan die
van de landbouw. Het is daarom effectiever om de uitstoot door
industriële bronnen in het algemeen te verlagen dan de depositie in
specifieke natuurgebieden. Bij landbouw is dat laatste juist wel zinvol.
Het RIVM beschrijft wat de invloed van stikstofemissies van industrie is
op de hoeveelheid stikstof die in drie Natura2000-gebieden neerslaat:
de Grote Peel, Solleveld Kapittelduinen en de Veluwe. De informatie
over de andere Natura2000-gebieden wordt er in spreadsheets bij
geleverd. Het overzicht geeft ook inzicht welke de industriebedrijven het
meeste bijdragen aan de depositie.
Verder is voor de sectoren Verkeer en Consumenten beschreven hoever
de bronnen afzitten van een natuurgebied waar ze stikstofneerslag
veroorzaken. Hun bijdrage ligt tussen die van Industrie en de Landbouw
in. De uitstoot van verkeer verspreidt zich op vrij grote afstanden. Het
wegverkeer ten zuiden van Amsterdam bijvoorbeeld veroorzaakt relatief
veel stikstofneerslag op de Veluwe.
Verder blijkt dat een groot deel van de Nederlandse uitstoot van
ammoniak op de Nederlandse bodem terechtkomt (53 procent). Voor
stikstofdioxiden is dit percentage veel lager: 12 procent. Hiervan komt
het grootste deel in het buitenland op de bodem terecht.
Kernwoorden: emissiereductie, Industrie, Verkeer, Consumenten,
stikstofdepositie, Natura2000, KDW, Source Receptor Matrix,
bronreceptormatrix

Pagina 3 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

Pagina 4 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

Synopsis

Nitrogen deposition in Natura2000 areas caused by industry,
traffic, and consumers
For each Natura2000 area, RIVM has estimated the quantity of nitrogen
deposited on the soil that can be attributed to the Industry and Energy
sector, the traffic sector, and Consumers. Within this context, an
analysis was also made of the importance of the distance between these
sources of nitrogen emission and the Natura 2000 area. This study
supplements a similar study into the contribution made by the
Agricultural sector. This study was carried out at the request of the
Ministry of Agriculture, Nature & Food Quality (LNV).
The nitrogen deposition that can be attributed to the industrial sector is
on average 2% of the total deposition in the Netherlands. As a result,
the contribution of the industrial sector to the excessive nitrogen load in
Natura2000 areas (>critical deposition value) is small. The emission
from industry is spread out over a much larger area than the emission
from agriculture. It is therefore much less effective to focus on reducing
the emission from industrial sources located near a Natura 2000 area in
comparison to an overall reduction of emissions.
The report presents the results for three examples of Natura2000 areas:
the Grote Peel, Solleveld Kapittelduinen and the Veluwe. The information
on the other Natura2000 areas is appended in the form of spreadsheets.
The report also provides insight into the industrial companies that
contribute the most to the deposition.
The Traffic and Consumer sectors were analysed in a similar fashion.
Their contribution lies in between the contributions made by industry
and agriculture. In addition, the distance between the Consumer source
and the Natura2000 area is less important than is the case for
agricultural emissions but more important than for industrial emissions.
Furthermore, it turns out that a large share (53%) of the Dutch
emission of ammonia ends up on Dutch soil. This percentage is much
less for nitrogen dioxides, namely 12%. The largest share of these
emissions ends up on the soil outside the Netherlands.
Keywords: emission reduction, Industry, Traffic, Consumers, nitrogen
deposition, Natura2000, CDV (KDW), Critical loads, Source Receptor
Matrix

Pagina 5 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

Pagina 6 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

Inhoudsopgave

Samenvatting — 9
1
1.1
1.2
1.3

Inleiding — 11
Vraagstelling — 11
Producten — 11
Introductie depositieafstanden — 11

2
2.1
2.2
2.3
2.4
2.5

Aandeel per sector op gebiedsniveau — 15
Alle sectoren — 15
Industrie en energie — 16
Mobiliteit/Wegverkeer — 20
Consumenten — 20
Relatie emissiesterkte en depositiebijdrage per sector(groep) — 21

3
3.1

3.3
3.4
3.5
3.6

Aandeel depositie per sector afgezet tot de bronafstand — 23
Voorbeeldgebieden: de Groote Peel, de Veluwe en Solleveld
Kapittelduinen. — 24
Aandeel depositie vanuit de industrie per afstandszone van de bron voor
3 voorbeeldgebieden. — 24
Depositie per kilometervak vanuit de industrie per gebied — 34
Aandeel depositie van industrie cumulatief voor alle gebieden — 43
Depositiebijdrage van het wegverkeer op de voorbeeldgebieden — 47
Depositiebijdrage vanuit consumenten op de voorbeeldgebieden — 50

4

Depositie van Nederlandse bronnen in het buitenland — 53

5
5.1
5.2

Grootste belasters vanuit industrie per natuurgebied — 55
Hoogste gemiddelde bijdrage aan de depositie — 55
Hoogste absolute bijdrage aan de depositie — 57

6
6.1
6.2

Conclusies en toelichting — 59
Conclusies — 59
Toelichting — 59

3.2

Referenties — 61
Bijlage 1: achtergrondnotitie beschrijving werkwijze — 63
Bijlage 2: kaartjes per voorbeeldgebied — 66

Pagina 7 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

Pagina 8 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

Samenvatting

Het RIVM heeft op verzoek van het ministerie van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit de bijdrage in de stikstofdepositie vanuit de sectoren
Industrie (en energie), Verkeer en Consumenten per Natura 2000gebied in kaart gebracht. Onderzocht is hoe belangrijk hierbij de afstand
tot het Natura 2000-gebied is. Dit in aanvulling op een soortgelijk
onderzoek voor de sector landbouw.
In vergelijking met de sector Landbouw geldt voor de sector Industrie
dat de bijdrage zich over een veel groter oppervlak verspreidt. Het loont
hier dus minder om vooral de uitstoot van bronnen nabij het
Natura 2000-gebied aan te pakken. Dit komt omdat in de sector
Industrie meestal een hoge schoorsteen wordt gebruikt en veelal
stikstofoxiden worden uitgestoten. Relatief hoge bronnen met NOX
(industrie, luchtvaart) zorgen voor de meer dunne, diffuse deken en er
is minder sprake van piekbelastingen nabij de bron terwijl in de
landbouw het vooral ammoniak betreft van lage bronnen. Ammoniak
verspreidt minder ver en een lage bron zorgt voor meer piekbelasting.
Daarnaast geldt dat de bijdrage vanuit de industrie bij de overschrijding
van de kritische stikstofbelasting gering is: gemiddeld is de bijdrage
vanuit de industrie twee procent van de totale depositie.
Van binnenlandse emissiereductie door deze sectoren is een beperkte
opbrengst te verwachten, zowel in reductie van de depositievracht, als
in reductie van het totaal overschreden stikstofgevoelig areaal in Natura
2000-gebieden.
In deze rapportage worden de resultaten voor drie voorbeeldgebieden
getoond: de Grote Peel, Solleveld Kapittelduinen en de Veluwe. Met de
meegeleverde spreadsheets is dezelfde informatie ook voor de andere
Natura2000-gebieden beschikbaar.
De sectoren Wegverkeer en Consumenten zijn op dezelfde manier in
kaart gebracht. Deze sectoren vallen in hun verspreiding tussen
industrie en landbouw in en dit geldt dus ook voor het belang van de
afstand tot het Natura2000-gebied.
Per Natura-2000 gebied geeft deze rapportage inzicht in de
industriebedrijven die de grootste bijdrage hebben aan de depositie,
zowel gemiddeld als de hoogste belasting per hectare.
De berekeningen op basis van de actuele Grootschalige Depositiekaarten
(GDN) laten verder zien dat van de Nederlandse uitstoot van ammoniak
het grootste deel (53%) weer op de Nederlandse bodem terecht komt
(deponeert). Voor NOx (stikstofdioxiden) is dit percentage veel lager:
12%. Van de stikstofoxiden deponeert dus het grootste deel in het
buitenland.

Pagina 9 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

Pagina 10 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

1

Inleiding

1.1

Vraagstelling
De Ministeries van LNV (DG-Stikstof), EZK en IenW verzoeken RIVM om
inzicht te verschaffen in de depositiebijdrage door industrie en energie,
mobiliteit en consumenten t.b.v. besluitvorming over het aanvullend
stikstofbeleid
Gelieve in beeld te brengen wat het afzonderlijk aandeel van
stikstofbronnen (NOx en NH3) van de sectoren industrie en
energie en mobiliteit is voor de totale belasting op gebiedsniveau (areaal
stikstofgevoelige N2000) voor de zichtjaren 2018 en 2030.
Lokale opgave en gebiedsgerichte aanpak: per stikstofgevoelig Natura
2000-gebied cijfermatig inzichtelijk maken wat het aandeel van deze
sectoren is voor de overschrijding van de KDW (Kritische Depositie
Waarde) afgezet tegen de afstand van de bron. Op deze manier wordt
duidelijk welke gebieden lijden onder (de) (nabijgelegen)
(clusters van) industrie en mobiliteit en wordt inzichtelijk voor welke
gebieden gebiedsgerichte aanpak/werken zin heeft en voor welke
gebieden/welk aandeel het meer voor de hand ligt om generiek beleid te
maken (aangezien depositie niet van nabijgelegen bron komt.
Bespreking met beleidsmedewerkers en dhr. Erisman in hoeverre
inzicht uit sub 1 en sub 2 vertaalt in de integrale benadering van
de ABCD-zonering en analyse ruimtelijke verdeling emissiereductieopgave (week 32).

1.2

Producten
•

•
1.3

Grafische weergave (A4) voor de betekenis van de
verspreidingskarakteristieken van NOx/NH3 emissies uit
industrie/energie en mobiliteit op gebiedsniveau: hoge
bronnen, depositie verspreid over heel NL en voor een belangrijk
deel buiten Nederland. Op deze manier wordt informatie geleverd
voor de beleidsvraag in hoeverre brongerichte optimalisatie van
emissiereductie relevant is voor deze sectoren gelet op het
aandeel van deze stikstofbronnen in de overbelasting
van stikstofgevoelige natuur (KDW).
Deze weergave is mogelijk op basis van voorbereid
brondatabestand op bedrijfsniveau respectievelijk kilometer-vak.
Mogelijk kaartbeelden, afhankelijk van bespreking sub 3.

Introductie depositieafstanden
De depositie van verschillende brontypen heeft een piek vlak bij de
bron. De hoeveelheid depositie vlakt daarna langzaam af. Zoals
in Figuur 1 wordt weergegeven is depositie op korte afstand van de bron
in absolute zin het hoogst (voor emissiebronnen met een lage uitstoothoogte, zoals landbouw en verkeer). Zie ook Tabel 1 voor bijbehorende
data.

Pagina 11 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

Figuur 1 Grafieken voor depositie van lage bronnen. Verticale balken geven de
variatie in depositie weer in de verschillende windrichtingen.

Wanneer voor dezelfde bron de depositie als fractie van het
totaal aan de door deze bron veroorzaakte depositie wordt
weergegeven, wordt echter duidelijk dat op die korte afstand van de
bron slechts een klein deel van het totaal is gedeponeerd (Figuur 2).

Figuur 2 Deel van de stikstofemissie dat voor dezelfde lage bronnen als uit
figuur 1 binnen een bepaalde afstand deponeert.

De depositiebijdrage van een bron blijft ook over een grote afstand nog
een bijdrage leveren aan de totale depositie. In dit voorbeeld is voor
ammoniak na 100 km 50% van de uitgestoten stikstof
gedeponeerd. Voor stikstofoxiden wordt dit punt pas op meer dan 250
km bereikt, zie figuur 3. Een groot deel van de depositie komt daardoor
in het buitenland terecht. Verhoudingsgewijs draagt een individuele bron
op korte afstand dus het meeste bij aan de lokale totale
Pagina 12 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

depositie en wordt die bijdrage op grotere afstand in absolute
zin snel kleiner, maar nooit nul. Voor
NOX geldt bijvoorbeeld dat een bijdrage (mol/ha/j) op 50 meter een
factor 30-35 hoger ligt dan op 500 meter, en een factor 1700-1800
hoger ligt dan op 5 km (zie Tabel 1). Echter, door de grote toename van
het oppervlak waarover bij toenemende afstand tot de bron wordt
gedeponeerd is de bijdrage op grotere afstand van de bron per hectare
relatief gering maar tellen de bijdragen op al deze hectares samen
op tot een relatief groot aandeel.
Tabel 1 Stikstofdepositie als gevolg van twee brontypen. Ammoniak deponeert
relatief sneller dan stikstofdioxide. Hoewel bij toenemende afstand nog steeds
een groot deel in transport is, neemt de depositie met toenemende afstand van
de bron sterk af. Depositie is weergegeven met 95% betrouwbaarheidsinterval

NH3 (ca. 300 kg /jaar)1

Afstand Depositie
(m)
(mol/ha/jaar)
50 89 (43-129)

NOX (ca. 850 kg/jaar)

Fractie
gedeponeerd
0,4%

Depositie
(mol/ha/jaar)
53 (30-71)

Fractie
gedeponeerd
0,2%

100 49 (22-66)

1,2%

26 (13-33)

0,7%

200 18 (8-23)

2,6%

8 (4-11)

1,4%

500 3,9 (2,0-5,0)

5,2%

1,6 (0,8-2,0)

2,5%

1.000 1,1 (0,6-1,4)

7,7%

0,4 (0,2-0,5)

3,5%

2.000 0,3 (0,2-0,4)

11%

0,12 (0,07-0,15)

4,6%

5.000 0,07 (0,04-0,09)

16%

0,03 (0,02-0,03)

6%

10.000 0,02 (0,01-0,03)

21%

0,01 (0,01-0,01)

9%

20.000 0,01 (0,00-0,01)

27%

0,00 (0,00-0,00)

11%

Voor andere bronsterktes schaalt de depositie evenredig met de
afstand: een tweemaal zo hoge emissie levert een tweemaal zo hoge
depositie. De gedeponeerde fractie is echter wel onafhankelijk van de
bronsterkte.

Pagina 13 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

Figuur 3 Deel van de stikstofemissie die voor dezelfde lage bronnen als uit figuur
1 over grote afstand deponeert.

Pagina 14 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

2

Aandeel per sector op gebiedsniveau

In dit hoofdstuk worden de sectorale bijdrages aan de stikstofdepositie op
stikstofgevoelige natuur getoond. Daarbij zijn de kaartjes gebaseerd op de
bij dit rapport meegeleverde spreadsheet: RIVM-AERIUSM21_SectorDepositiesPerGebied_20210915. Deze spreadsheet is gebaseerd
op de depositie in de nog niet gepubliceerde AERIUS Monitor 2021. RIVM
verwacht deze in december te publiceren. Alle data zijn nog onder
voorbehoud.
De deposities in dit hoofdstuk gaan over de zichtjaren 2018 en 2030 uit
AERIUS Monitor 2021. Deze getallen zijn gebaseerd op emissiereeks 19902018 van de Emissieregistratie 1. De prognoses voor 2030 zijn gebaseerd op
de Klimaat- en Energieverkenning (KEV) 2020 van het Planbureau voor de
Leefomgeving 2. Deze verkenning bevat het beleid dat was vastgesteld voor
1 mei 2020.
In hoofdstuk 2.4 is de sectorale bijdrage van de gevraagde sector
consumenten beschreven. In de officiële sectorindeling gebruikt in AERIUS
Monitor 2021 valt consumenten onder de sectorgroep ‘Overig’ (zie Tabel 2).
2.1

Alle sectoren
Tabel 2 Absolute en relatieve bijdrage van verschillende sectorgroepen uit
AERIUS Monitor 2021 aan de gekarteerd oppervlakte gewogen gemiddelde
depositie in stikstofgevoelige natuur of leefgebied voor heel Nederland.

1
2

Jaar

Sectorgroep
Landbouw

Depositie
[mol/ha/jaar]
707

Relatief
[%]
43,9%

2018
2018

Buitenland

574

35,7%

2018

Industrie

34

2,1%

2018

Overig

111

6,9%

2018

Wegverkeer

107

6,7%

2018

Vervoer en Overig verkeer

21

1,3%

2018

Scheepvaart

56

3,5%

2018

Meetcorrectie

-87

2018

Totale depositie

1.523

2030

Landbouw

623

49,3%

2030

Buitenland

356

28,2%

2030

Industrie

31

2,5%

2030

Overig

108

8,6%

2030

Wegverkeer

83

6,5%

2030

Vervoer en Overig verkeer

15

1,2%

2030

Scheepvaart

46

3,7%

2030

Meetcorrectie

-56

2030

Totale depositie

1.207

http://www.emissieregistratie.nl/
https://www.pbl.nl/publicaties/klimaat-en-energieverkenning-2020
Pagina 15 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

De relatieve bijdrage per sector per Natura2000-gebied wordt in de
volgende figuur overzichtelijk in kaart gebracht:

Figuur 4 bijdrage per sector per natuurgebied (procentueel – de grootte van de
cirkel is geen maat voor de depositie).

Uit Figuur 4 blijkt dat de totale depositie voor bijna alle Natura 2000gebieden gedomineerd wordt door depositie vanuit het buitenland of
door landbouw. Het aandeel van industrie, verkeer en consumenten is in
alle gebieden beperkt.
2.2

Industrie en energie
Er is gevraagd om de sectorbijdrage van de sector industrie in beeld te
brengen. Omdat de energievoorziening volgens de sectorindeling in
AERIUS Monitor 2021 onder de sectorgroep industrie valt, wordt naar
Pagina 16 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

beiden gekeken. De totale bijdrage van industrie (en
energievoorziening) 3 in de depositie is 2,1% in 2018 en 2,5% in 2030
(Tabel 2).
Tabel 3 Absolute en relatieve bijdrage van de verschillende industriesectoren
aan de gekarteerd oppervlakte gewogen gemiddelde depositie ten gevolge van
de gehele sectorgroep industrie in stikstofgevoelige natuur of leefgebied in
Natura 2000-gebieden voor heel Nederland.

Jaar

Sector

Depositie
[mol/ha/jaar]
5,8

Relatief
[%]
17,0%

2018

Afvalverwerking

2018

Voedings- en genotmiddelen

3,6

10,5%

2018

Chemische industrie

6,2

18,2%

2018

Bouwmaterialen

4,0

11,9%

2018

Basismetaal

3,8

11,2%

2018

Metaalbewerkingsindustrie

0,6

1,8%

2018

Industrie Overig

1,6

4,7%

2018

Olieraffinaderijen

2,5

7,3%

2018

Energie

5,9

17,5%

2030

Afvalverwerking

6,0

19,3%

2030

Voedings- en genotmiddelen

3,4

10,8%

2030

Chemische industrie

6,7

21,5%

2030

Bouwmaterialen

4,1

13,1%

2030

Basismetaal

4,4

14,0%

2030

Metaalbewerkingsindustrie

0,5

1,5%

2030

Industrie Overig

1,3

4,1%

2030

Olieraffinaderijen

1,7

5,3%

2030

Energie

3,3

10,5%

3

Als er over de industrie wordt gesproken de betreft het in het algemeen ook de sector energievoorziening.,
tenzij anders aangegeven.
Pagina 17 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

Figuur 5 bijdrage per industriesector aan de stikstofdepositie van de hele sector
industrie per stikstofgevoelig Natura 2000-gebied.

Figuur 5 toont de onderverdeling van de verschillende industriesectoren
per stikstofgevoelig Natura 2000-gebied. Door nabijheid van industrie
verschilt de verdeling tussen gebieden. Zo is te zien dat in Limburg de
sector Bouwmaterialen sterk bijdraagt aan de industriële depositie. In
Zeeland geldt dit voor de Chemische industrie en nabij Velzen de
Basismetaal.

Pagina 18 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

Figuur 6 depositiebijdrage industrie (in mol N/ha) per Natura 2000-gebied

Figuur 6 laat de (met het gekarteerd oppervlakte gewogen) gemiddelde
depositie van de sector industrie per stikstofgevoelig Natura 2000gebied voor 2018 zien. Voor de meeste gebieden is de depositiebijdrage
van de industrie vergelijkbaar. De gemiddelde depositie van gebieden in
de buurt van grote industriebronnen is hoger. Gebieden veraf van
bronnen (zoals de Waddeneilanden) hebben een lagere depositiebijdrage
van de sector industrie. De vier gebieden met de hoogste bijdrage
vanuit de industrie bevinden zich in Noord Limburg. Maar nergens is de
bijdrage vanuit de industrie aan de depositie in een gebied hoger dan
5%.

Pagina 19 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

2.3

Mobiliteit/Wegverkeer
De sector Mobiliteit wordt in deze rapportage beperkt uitgewerkt. Alleen
het Wegverkeer (binnen mobiliteit de sector met de grootste bijdrage
aan de depositie) wordt hier behandeld.
De bijdrage van het wegverkeer aan het totaal aan depositie in
Nederland is gemiddeld 6,7% voor 2018 en 6,5% voor 2030 (Tabel 2).
In Tabel 4 is de onderverdeling van wegverkeer weergegeven.
Tabel 4 Absolute en relatieve bijdrage van de verschillende wegverkeerssectoren
aan de gemiddelde depositie ten gevolge van de gehele sectorgroep wegverkeer
in stikstofgevoelige natuur of leefgebied voor heel Nederland.

2.4

Jaar

Sector

Snelwegen

Depositie
[mol/ha/jaar]
62,0

Relatief
[%]
57,7%

2018
2018

Buitenwegen

28,7

26,7%

2018

Binnen bebouwde kom

16,8

15,6%

2030

Snelwegen

51,9

62,7%

2030

Buitenwegen

21,5

26,0%

2030

Binnen bebouwde kom

9,4

11,3%

Consumenten
Er is gevraagd naar de bijdrage van de sector ‘consumenten’. Onder
consumenten wordt in deze rapportage verstaan de sectoren ‘Woningen’
en ‘Overig consumenten’. Onder de sector ‘Woningen’ vallen emissies
die vrijkomen bij huishoudelijke activiteiten zoals koken, maar ook
emissies van vuurhaarden en sfeerverwarming. Onder ‘Overig
consumenten’ vallen bijvoorbeeld emissies ten gevolge van huisdieren
en transpiratie. Meer informatie over sector indelingen kan worden
gevonden op de website van Emissieregistratie. De bijdrage van de
gehele sector consumenten aan het totaal aan depositie in Nederland is
gemiddeld 4,3% voor 2018 en 5,6% voor 2030.
Tabel 5 Absolute en relatieve bijdrage van de consumenten sectoren aan de
gemiddelde depositie ten gevolge van het totaal aan consumenten in
stikstofgevoelige natuur of leefgebied voor heel Nederland.

Jaar

Sector

Depositie
[mol/ha/jaar]
7,2

Relatief
[%]
10,4%

2018

Woningen

2018
2030

Overig consumenten

62,6

89,6%

Woningen

4,6

6,5%

2030

Overig consumenten

65,6

93,5%

Pagina 20 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

2.5

Relatie emissiesterkte en depositiebijdrage per sector(groep)
De relatie van de emissie en de daaruit voortkomende depositie verschilt
per sector. Onderstaande tabel geeft deze relatie weer. Belangrijk hierbij
zijn de dominante stof, de gemiddelde nabijheid van natuur en de
emissiekarakteristieken (met name de gemiddelde schoorsteenhoogte).
Tabel 6 Relatie tussen emissie en depositie per sector (AERIUS Monitor 2021)

Sector
Zeescheepvaart: Zeeroute
Binnenvaart: Vaarroute
Energie
Zeescheepvaart: Binnengaats route
Olieraffinaderijen
Luchtvaart vluchten
Chemische industrie
Zeescheepvaart: Aanlegplaats
Basismetaal
Glastuinbouw
Mobiele werktuigen overig
Bouw
Metaalbewerkingsindustrie
Luchtvaart luchthaventerrein
Spoorweg
Binnenvaart
Drinkwater en rioolwaterzuivering
Bouwmaterialen
Mobiele werktuigen Landbouw
Mobiele werktuigen Consumenten
Binnen bebouwde kom
Mobiele werktuigen Bouw en
Industrie
Industrie Overig
Woningen
Voedings- en genotmiddelen
Buitenwegen
Afvalverwerking
Overige landbouw
Beweiding
Snelwegen
Mestaanwending
Kantoren en winkels, hobby
paarden dienstverlening
Mestbewerking en verwerking
Stallen Varkens
Stallen Overig vee
Stallen Rundvee
Overig consumenten
Mestopslag
Stallen Pluimvee
Totaal

Emissies in 2018
NH3
NOx
N
kton
kton
kton
0,0
78,0
23,7
0,0
2,5
0,8
0,1
15,8
4,9
0,0
15,2
4,6
0,0
4,9
1,5
3,2
1,0
0,9
9,0
3,5
0,0
9,7
3,0
0,0
6,2
1,9
5,2
1,6
0,0
0,8
0,3
0,0
0,6
0,2
0,0
0,9
0,3
0,7
0,2
0,0
1,7
0,5
0,0
28,0
8,5
0,4
0,1
0,4
3,6
1,4
0,0
7,6
2,3
0,0
0,2
0,1
0,7
15,5
5,3
0,0
10,3
3,1

Depositie
Mol
N/ha/jr
20,0
0,9
6,0
7,4
2,5
1,7
6,2
5,3
3,8
3,5
0,6
0,4
0,6
0,6
1,4
22,9
0,3
4,0
6,6
0,2
16,8
10,1

Relatie
Mol/
kton
0,8
1,1
1,2
1,6
1,6
1,7
1,8
1,8
2,0
2,2
2,2
2,2
2,3
2,6
2,6
2,7
2,7
2,8
2,8
3,1
3,2
3,2

0,1
0,1
0,4
1,3
0,5
4,2
1,4
2,3
49,9
4,6

1,5
6,5
2,1
20,8
3,5
5,0
1,9
38,1
21,1
4,7

0,5
2,1
1,0
7,4
1,5
5,0
1,8
13,5
47,5
5,3

1,6
7,2
3,6
28,7
5,8
20,0
8,0
62,0
231,4
40,1

3,3
3,4
3,7
3,9
3,9
4,0
4,5
4,6
4,9
7,6

0,7
11,6
1,5
31,4
6,9
3,0
7,4
130

0,8
0,4
0,3
2,0
1,9
0,2
331

0,8
9,7
1,3
26,4
6,2
2,4
6,2
207

6,4
81,7
12,1
249,9
62,6
25,0
68,9
1.036

8,0
8,4
9,3
9,4
10,0
10,2
11,2

Pagina 21 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

De volgorde is in oplopend effect uitgedrukt in het aantal molen per kton
emissie(reductie). Voor zeescheepvaart, raffinaderijen en de
elektriciteitsopwekking is deze dus bijzonder laag (ver van de natuur,
hoge schoorstenen en vooral NOx in plaats van NH3). Voor
mestaanwending en stalemissies is deze bijzonder hoog.
Let op: de emissie is hier niet uitgedrukt per stof maar voor de totale
uitstoot in kg N per jaar (dit om NOx en NH3 te kunnen combineren 4).

4

Op basis van het molecuulgewicht en het aandeel stikstof daarin.

Pagina 22 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

3

Aandeel depositie per sector afgezet tot de bronafstand

Deze analyses geven inzicht in de bijdrage van sectoren aan deposities
op enkele voorbeeldgebieden, en laten zien wat bronnen op
verschillende afstanden nog kunnen bijdragen. Alle resultaten hebben
betrekking op de depositie in het jaar 2018 conform AERIUS Monitor
2021.
De in dit hoofdstuk getoonde resultaten zijn voorbeelden van wat er
door het RIVM is uitgewerkt. Daarbij zijn de berekeningen indicatief 5.
Per sector (industrie en energievoorziening) en per stof (stikstofoxiden
of ammoniak) is er een spreadsheet beschikbaar op basis waarvan voor
elk gebied de kaarten uit alinea 3.1 zijn te construeren.
Bepalend in de spreadsheet is daarbij de volgende resultaatfiguur:

Figuur 7 Voorbeeldfiguur afkomstig uit de spreadsheet per Natura 2000-gebied
met per zone van 1 km (of gemiddeld over 3 – 5 – 10km) de bijdrage in mol per
hectare jaar per km-zone aan de stikstofdepositie in het betreffende Natura
2000-gebied. Getoond wordt de gemiddelde afstandsrelatie voor alle gebieden in
Nederland.

In deze figuur staat de bijdrage van een sector aan de depositie op het
Narura2000 in vanuit een ring rondom het gebied. Met deze figuren en
de afbeeldingen in de volgende paragraaf geven antwoord op de vraag
hoeveel zin het heeft om bij een gebiedsgerichte aanpak vooral in een
zone om het gebied de emissie te reduceren.
Conclusie uit bovenstaande figuur is dat de sector industrie gemiddeld
na een zone van enkele kilometers om het gebied al minder bijdraagt
dan 0,2 mol N/ha/jr. Per gebied kan dit echter sterk verschillen.
5

Naast de emissies vanuit de puntbronnen gebruiken we hier ook de emissies zoals deze in de
Emissieregistratie worden bijgeschat voor de kleinere bronnen (op een gridcel van 1*1 km)
Pagina 23 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

3.1

Voorbeeldgebieden: de Groote Peel, de Veluwe en Solleveld
Kapittelduinen.
In dit hoofdstuk toont op verschillende manieren voor drie
voorbeeldgebieden (de Grote Peel, en de Veluwe) de bijdrage aan de
depositie vanuit de sectoren Industrie (en energievoorziening),
wegverkeer en vanuit consumenten.
Deze drie gebieden verschillen in regio (zuid, midden en west) en in de
verdeling van de depositie over de sectoren.
De Grote Peel is een gebied waar het buitenland en de landbouw de
depositie sterk domineren. Solleveld Kapittelduinen in het westen en aan
de kust waar de landbouw minder bijdraagt en de industrie relatief veel.
Tenslotte de Veluwe, als groot natuurgebied in het midden van het land
waar de landbouw domineert.

3.2

Aandeel depositie vanuit de industrie per afstandszone van de
bron voor 3 voorbeeldgebieden.
Om te kunnen bepalen of een emissiereductie vanuit de industrie vooral
te realiseren in een zone om het Natura2000-gebied heen is per ring
van 1 km de depositiebijdrage in kaart gebracht.
In Figuur 8 is voor elke zone om de Groote Peel de totale belasting op
de Grote Peel vanuit die ring aangegeven. Daarbij is voor de
zichtbaarheid iets verder van de bron een aantal ringen samengenomen
en de depositiebijdrage gemiddeld. Voor de visualisatie zijn de ringen
rond de randen van het gebied gelegd. In werkelijkheid is gerekend met
de afstand van de bron tot de stikstofgevoelige receptor in het gebied.
Figuur 8 laat zien dat de industrie nabij de Grote Peel per bufferzone van
1 km minder dan 0,25 mol N/ha bijdraagt aan de depositie in het
gebied. De banden met de hogere depositiebijdragen vallen samen met
de grote industrieclusters van bijvoorbeeld Chemelot. In de meer
donkergekleurde cirkel bevinden zich dus één of meerdere sterke
puntbronnen.

Pagina 24 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

Figuur 8 Depositie door NOx van de sector Industrie op de Groote Peel per
bronafstand van 1 km, ingezoomd op de kortste afstanden tot het gebied.

De figuren in deze paragraaf zijn voor de duidelijkheid allemaal
ingezoomd. In bijlage 2 staan dezelfde figuren nogmaals, maar hier
wordt het totale oppervlak van Nederland getoond.

Pagina 25 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

In Figuur 9 is hetzelfde te zien als in Figuur 8, maar dan voor NH3 in
plaats van NOx.

Figuur 9 Depositie door NH3 van de sector Industrie op de Groote Peel per
bronafstand van 1 km, ingezoomd op de kortste afstanden tot het gebied.

Uit beide figuren komt naar voren dat de industrie in een straal van 20
km rondom de Groote Peel beperkt bijdraagt aan de depostie.

Pagina 26 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

Figuur 10 Depositie door NOx van de sector Industrie op de Solleveld
Kapittelduinen per bronafstand van 1 km, ingezoomd op de kortste afstanden tot
het gebied

In tegenstelling tot de Groote Peel geldt voor het gebied Solleveld
Kapittelduinen wel een bijdrage van enkele molen vanuit de industrie
binnen een straal van 20 km. Dit is in relatieve zin nog steeds beperkt
(minder dan 1% van de totale depositie van 1338 mol N/ha/jr in dit
gebied).

Pagina 27 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

Figuur 11 Depositie door NH3 van de sector Industrie op Solleveld Kapittelduinen
per bronafstand van 1 km, ingezoomd op de kortste afstanden tot het gebied.

Pagina 28 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

Uit de ringen voor de Veluwe in Figuur 12 wordt bijvoorbeeld zichtbaar
dat een belasting vanuit de Industrie van meer dan 1 mol alleen wordt
veroorzaakt door bronnen op tientallen kilometers afstand, niet door
nabij gelegen industriële bronnen.

Figuur 12 Depositie door NOx van de sector Industrie op de Veluwe per
bronafstand van 1 km, ingezoomd op de kortste afstanden tot het gebied.

Pagina 29 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

Figuur 13 Depositie door NH3 van de sector Industrie op de Veluwe per
bronafstand van 1 km, ingezoomd op de kortste afstanden tot het gebied.

Pagina 30 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

Figuur 14 Depositie door NOx van de sector Energie op de Veluwe per
bronafstand van 1 km, ingezoomd op de kortste afstanden tot het gebied.

Pagina 31 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

Figuur 15 Depositie door NOx van de sector Energie op de Groote Peel per
bronafstand van 1 km, ingezoomd op de kortste afstanden tot het gebied.

Pagina 32 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

Figuur 16 Depositie door NOx van de sector Energie op Solleveld Kapittelduinen
per bronafstand van 1 km, ingezoomd op de kortste afstanden tot het gebied.

Pagina 33 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

3.3

Depositie per kilometervak vanuit de industrie per gebied
Als alternatief voor de figuren in de vorige paragraaf staan hier de
bronnen op hun locatie. De presentatie is te vergelijken met die van de
‘spin’ zoals die via de Geopackages in AERIUS Monitor per Nartura2000gebied beschikbaar worden gesteld. Daarbij wordt per kilometervak
aangegeven hoeveel de bronnen vanuit deze locatie bijdragen aan de
depositie op het beschouwde natuurgebied.
Voor de drie voorbeeldgebieden levert dit de volgende figuren:

Figuur 17 depositiebijdrage per gridcel van 1x1 km op de depositie in de Veluwe
van NOx uit industriële bronnen.

Pagina 34 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

Figuur 18 depositiebijdrage per gridcel van 1x1 km op de depositie in de Veluwe
van ammoniak uit industriële bronnen.

Duidelijk zichtbaar in Figuur 18 is de ammoniakbron in Zeeland (YARA
Sluiskil BV) die ondanks de grote afstand omstreeks 1 mol bijdraagt op
de Veluwe. Zie hiervoor ook Tabel 11 in hoofdstuk 5.

Pagina 35 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

Figuur 19 Depositiebijdrage per gridcel van 1x1 km op de depositie in de Groote
Peel van NOx uit industriële bronnen.

Ook in deze figuur wordt weer duidelijk dat de grootste bijdrage vanuit
de Industrie afkomstig is van bronnen op grote afstand van het
natuurgebied.

Pagina 36 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

Figuur 20 Depositiebijdrage per gridcel van 1x1 km op de depositie in de Groote
Peel van ammoniak uit industriële bronnen.

Pagina 37 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

Figuur 21 Depositiebijdrage per gridcel van 1x1 km op de depositie in Solleveld
Kapittelduinen van NOx uit industriële bronnen.

Figuur 21 laat zich goed vergelijken met Figuur 10, waar dezelfde
informatie per zone in beeld is gebracht.

Pagina 38 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

Figuur 22 Depositiebijdrage per gridcel van 1x1 km op de depositie in Solleveld
Kapittelduinen van ammoniak uit industriële bronnen.

Pagina 39 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

Figuur 23 Depositiebijdrage per gridcel van 1x1 km op de depositie in de Groote
Peel van NOx uit sector energie.

Op de Noordzee worden de bronnen vanuit de energiesector (in dit geval
o.a. de Olie- en gaswinning) grover in beeld gebracht dan op het land
(5*5 km tegen 1*1 km).

Pagina 40 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

Figuur 24 Depositiebijdrage per gridcel van 1x1 km op de depositie in Solleveld
Kapittelduinen van NOx uit sector energie.

Pagina 41 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

Figuur 25 Depositiebijdrage per gridcel van 1x1 km op de depositie in de Veluwe
van NOx uit sector energie.

Pagina 42 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

3.4

Aandeel depositie van industrie cumulatief voor alle gebieden
Naast de bijdrage van een bron op ieder individueel Natura2000-gebied
is ook de totale depositie op alle N2000-gebieden van belang. Dit is te
vergelijken met de ‘depositiepotentiekaarten’ voor landbouw zoals deze
eerder door Erisman en Brouwer voor landbouw zijn gepresenteerd.

Figuur 26 Depositiebijdrage per gridcel van 1x1 km op de depositie in alle
stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden van NOx uit industriële bronnen.

Pagina 43 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

Figuur 27 Depositiebijdrage per gridcel van 1x1 km op de depositie in alle
stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden van ammoniak uit industriële bronnen.

Pagina 44 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

Figuur 28 combineert Figuur 26 (stikstofoxiden) en Figuur 27
(ammoniak) tot één.

Figuur 28 Depositiebijdrage per gridcel van 1x1 km op de depositie in alle
stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden van zowel stikstofoxiden als ammoniak
uit industriële bronnen.

Pagina 45 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

Figuur 29 depositiebijdrage per gridcel van 1x1 km op de depositie in alle
stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden van NOx uit sector energie.

Pagina 46 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

3.5

Depositiebijdrage van het wegverkeer op de voorbeeldgebieden
Omdat wegverkeer in praktisch elk km-vak voorkomt kleurt hier bijna
heel Nederland 6 volgen de klasse 0-0,05 kilometer.

Figuur 30 Depositiebijdrage sector verkeer (zowel NOx als NH3) per gridcel van
1x1 km op de Veluwe

Figuur 30 toont de depositiebijdrage van de sector verkeer op de
Veluwe. In deze figuur zijn de hogere depositiebijdragen van met name
snelwegen door en rond de Veluwe zichtbaar.

6

Voor de monitoring van de stikstofbronnen geld de 25km grenswaarde niet. Deze wordt alleen voor
vergunningsaanvragen in AERIUS toegepast.
Pagina 47 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

Figuur 31 Depositiebijdrage sector verkeer (zowel NOx als NH3) per gridcel van
1x1 km op de Groote Peel.

Pagina 48 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

Figuur 32 Depositiebijdrage sector verkeer (zowel NOx als NH3) per gridcel van
1x1 km op Solleveld Kapittelduinen.

Pagina 49 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

3.6

Depositiebijdrage vanuit consumenten op de voorbeeldgebieden
Uit Figuur 33 blijkt dat voor de sector Consumenten hogere bijdrages op
het natuurgebied Solleveld Kapittelduinen afkomstig zijn van emissies
vanuit de sector consumenten die in of vlakbij het gebied liggen. Denk
hierbij aan emissies uit woningen, huisdieren, aanwending van mest
door particulieren.

Figuur 33 Depositiebijdrage voor de sector consumenten (zowel NOx als NH3) per
gridcel van 1x1 km op Solleveld Kapittelduinen.

Pagina 50 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

Figuur 34 Depositiebijdrage voor de sector consumenten (zowel NOx als NH3)
per gridcel van 1x1 km op de Veluwe

Pagina 51 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

Figuur 35 Depositiebijdrage voor de sector consumenten (zowel NOx als NH3) per
gridcel van 1x1 km op de Groote Peel.

Pagina 52 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

4

Depositie van Nederlandse bronnen in het buitenland

Aan de hand van de GDN2021 (grootschalige Depositiekaarten
Nederland) is voor het jaar 2018 inzichtelijk gemaakt welk deel van de
Nederlandse emissies bijdraagt aan de depositie op Nederlands
grondgebied. Het resterende deel deponeert dus in het buitenland of op
het NCP (het Nederlandse deel van de Noordzee).
Overeenkomstig de werkwijze in AERIUS is gebruik gemaakt van de
depositieresultaten berekend met langjarige meteo. Op deze wijze
geven deze cijfers de beste voorspelling voor het aandeel van de
emissie dat in Nederland blijft.
Voor stikstofoxides en ammoniak geeft dit de volgende resultaten per
sector:
Tabel 7 Aandeel van de NOx-emissie in Nederland die in Nederland deponeert.

Stikstofoxiden

Sector

Industrie

Depositie

Depositie

Emissie

Aandeel in
NL
gedeponeerd

(mol N/ha)
15,1

(kton NOx)
3,1

(kton NOx)
28,5

(%)
11%

Energie

4,6

0,9

12,6

7%

Verkeer

25,4

5,1

28,8

18%

Landbouw

30,6

6,2

36,9

17%

Consumenten

7,1

1,4

8,4

17%

195,7

39,6

330,8

12%

Totaal

Tabel 8 Aandeel van de NH3-emissie in Nederland die in Nederland deponeert.

Ammoniak

Sector

Industrie

Depositie

Depositie

Emissie

Aandeel in
NL
gedeponeerd

(mol N/ha)
10,9

(kton NH3)
0,8

(kton NH3)
2,3

(%)
35%

Energie

0,4

0,0

0,1

42%

Verkeer

29,7

2,2

3,8

59%

Landbouw

763,1

57,0

111,1

51%

Consumenten

65,8

4,9

7,0

70%

913,6

68,3

129,5

53%

Totaal

Meer dan de helft van de uitstoot van ammoniak valt dus weer terug op
de bodem in Nederland. Voor stikstofdioxiden is dit percentage veel
lager. Zie hiervoor ook de algemene beschrijving van depositieafstanden
in 1.3.
Pagina 53 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

Wanneer we de totale hoeveelheid stikstof beschouwen dan ziet het
aandeel wat in Nederland deponeert er als volgt uit.
Tabel 9 Aandeel van de stikstof-emissie uit Nederland die op Nederlandse bodem
deponeert.

Stikstofoxiden en Ammoniak

Sector

Industrie

Depositie

Depositie

Emissie

Aandeel in
NL
gedeponeerd

(mol N/ha)
26,0

(kton N)
1,6

(kton N)
10,6

(%)
15%

Energie

5,0

0,3

3,9

8%

Verkeer

55,1

3,4

11,9

29%

Landbouw

793,7

48,8

102,7

48%

Consumenten

72,9

4,5

8,3

54%

1.109,3

68,3

207,3

33%

Totaal

Conclusies:
• Per stof zijn de verschillen groot: van de in Nederland uitgestoten
NOx deponeert het merendeel in het buitenland: 88% van de
uitstoot deponeert buiten het Nederlands grondgebied.
• Voor NH3 is dit 47%. Het merendeel van de NH3 blijft dus in
Nederland.
• Per sector verschilt het percentage sterk, waarbij voor de
sectoren Landbouw en Consumenten ongeveer 50% van de
uitstoot op Nederlandse bodem valt.

Pagina 54 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

5

Grootste belasters vanuit industrie per natuurgebied

De bijdrage van de grootste belasters 7 vanuit de industrie (en
energievoorziening) aan de stikstofdepositie is in dit hoofdstuk op twee
manieren in beeld gebracht. In de eerste plaats als gemiddelde
depositiebijdrage op een Natura2000-gebied. En daarnaast als hoogste
bijdrage op één individuele hectare (maatgevende hexagoon) binnen
een Natura2000-gebied. En beide routes voor zowel alle gebieden
samen als per individueel Natura2000-gebied.
5.1

Hoogste gemiddelde bijdrage aan de depositie
Onderstaande tabel geeft een overzicht van de grootste belasters vanuit
de industrie en energievoorziening: de bedrijven die gemiddeld het
meeste bijdragen aan de depositie over alle N2000-gebieden
(maatgevende hexagonen) en dezelfde informatie ook voor 3
voorbeeldgebieden.
In de spreadsheets [Piek_vracht_Industrie_NOx_20210929.xlsx] en
[Piek_vracht_Industrie_NH3_20210929.xlsx] is deze informatie voor alle
gebieden terug te vinden.
Tabel 10 topbelasters vanuit de sectoren Industrie en Energievoorziening op de
gemiddelde stikstofdepositie in Natura2000-gebieden (1523 mol N/ha/jr)

Aandeel
depositie

NOx

Depositie
Mol
N/ha/jr
1,84

0,12%

Gem.
afstand
km
106

YARA Sluiskil BV

NH3

1,55

0,10%

169

Rockwool B.V.

NH3

1,08

0,07%

141

BP Rotterdam Refinery

NOx

0,57

0,04%

126

Shell Nederland Chemie BV
(Moerdijk)
ADM Cocoa BV

NOx

0,54

0,04%

116

NH3

0,36

0,02%

99

Saint Gobain Construction
Products
Shell Nederland Raffinaderij
BV
Afval Energie Bedrijf
(Amsterdam)
AVR NV (Rijnmond)

NH3

0,30

0,02%

121

NOx

0,27

0,02%

118

NOx

0,20

0,01%

98

NOx

0,20

0,01%

120

NOx

0,17

0,01%

170

Bedrijfsnaam

Stof

Tata Steel IJmuiden BV

ENCI BV (Maastricht)

Ter verduidelijking: Tata Steel IJmuiden BV deponeert dus gemiddeld op
elke hectare stikstofgevoelige natuur in Nederland jaarlijks 1,84 mol
stikstof. Dit betreft 0,12 procent van de totale stikstofdepositie op
stikstofgevoelige natuur in Nederland.
7

We spreken hier van grootste belasters en niet van ‘piekbelasters’. Het begrip piekbelaster wordt veelvuldig
gebruikt maar kent geen eenduidige definitie.
Pagina 55 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

Tabel 11 topbelasters vanuit de sectoren Industrie en Energievoorziening op de
gemiddelde stikstofdepositie (1780 mol N/ha/jr) in de Veluwe

Aandeel
depositie

NOx

Depositie
Mol
N/ha/jr
1,96

0,11%

Gem.
afstand
Km
91

YARA Sluiskil BV

NH3

0,93

0,05%

172

Shell Nederland Chemie BV
(Moerdijk)
Norske Skog Parenco BV

NOx

0,79

0,04%

105

NOx

0,66

0,04%

28

BP Rotterdam Refinery

NOx

0,60

0,03%

123

Shell Nederland Raffinaderij
BV
ADM Cocoa BV

NOx

0,37

0,02%

110

NH3

0,31

0,02%

78

192500, 444500

NH3

0,29

0,02%

26

Afval Energie Bedrijf
(Amsterdam)

NOx

0,27

0,02%

76

Bedrijfsnaam / km-vak

Stof

Tata Steel IJmuiden BV

In Tabel 11 komt ook een ‘km-vak’ voor. Dit betekent dat er vanuit
kleine bedrijven (de zogenoemde bijschatting vanuit de Emissieregistratie – bedrijven die niet individueel hoeven te rapporteren) in het
vak van 1*1 km bedrijven zijn die opgeteld deze depositie opleveren.
Tabel 12 topbelasters vanuit de sectoren Industrie en Energievoorziening op de
gemiddelde stikstofdepositie (1424 mol N/ha/jaar) in natuurgebied Groote Peel

Aandeel
depositie

NH3

Depositie
Mol
N/ha/jr
2,36

0,17%

Gem.
afstand
km
25

YARA Sluiskil BV

NH3

0,78

0,05%

137

Chemelot Site Permit BV

NOx

0,68

0,05%

43

Tata Steel IJmuiden BV

NOx

0,65

0,05%

151

Shell Nederland Chemie BV
(Moerdijk)
Chemelot Site Permit BV

NOx

0,47

0,03%

95

NH3

0,38

0,03%

41

ENCI BV (Maastricht)

NH3

0,29

0,02%

60

BP Rotterdam Refinery

NOx

0,27

0,02%

136

ENCI BV (Maastricht)

NOx

0,27

0,02%

60

Bedrijfsnaam / km-vak

Stof

Rockwool B.V.

Pagina 56 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

Tabel 13 topbelasters vanuit de sectoren Industrie en Energievoorziening op de
stikstofdepositie (1338 mol N/ha/jr) in natuurgebied Solleveld & Kapittelduinen

5.2

Aandeel
depositie

NOx

Depositie
Mol
N/ha/jr
6,02

0,45%

Gem.
afstand
km
9

YARA Sluiskil BV

NH3

2,60

0,19%

85

Tata Steel IJmuiden BV

NOx

0,80

0,06%

59

Shell Nederland Raffinaderij BV

NOx

0,62

0,05%

19

Archer Daniels Midland
Europoort BV (ADM)
AVR NV (Rijnmond)

NOx

0,60

0,04%

7

NOx

0,53

0,04%

16

Cabot BV

NOx

0,41

0,03%

16

AVR NV (Rijnmond)

NH3

0,38

0,03%

16

Air Liquide Nederland BV

NH3

0,38

0,03%

16

Bedrijfsnaam / km-vak

Stof

BP Rotterdam Refinery

Hoogste absolute bijdrage aan de depositie
Een andere benadering van de topbelaster is welk bedrijf de hoogste
belasting geeft op één maatgevende hexagoon. Daarbij is een
maatgevende hexagoon een inperking van het totaal aan hexagonen
met stikstofgevoelige natuur.
Onderstaande tabel geeft per stof en per Natura 2000-gebied het
bedrijf 8 met de hoogste bijdrage vanuit de sector industrie. Waar als
bedrijfsnaam de nummers van de gridcel staan zijn het één of meerdere
bedrijven binnen een kilometervak die niet individueel hun emissies
rapporteren (de bedrijven uit de zogenaamde bijschatting vanuit de
Emissieregistratie).
Tabel 14 Hoogste depositiebijdrage op een maatgevende hexagoon door de
emissie van NOx van de sector industrie op Natura 2000-gebieden in Nederland.
Depositiecijfers gaan over het jaar 2018.

Bedrijfsnaam/kmgridcel

Ontvangend
maatgevend
hexagoon

Natuurgebied

Afstand
(km)

Depositie
(mol
N/ha/jaar)

Tata Steel IJmuiden
BV
O-I Manufacturing
Netherlands BV
(Leerdam)
WA Sanders
Papierfabriek
Coldenhove BV
Van Houtum Papier
BV
Norske Skog
Parenco BV

5793905

Noordhollands
Duinreservaat
Lingegebied &
Diefdijk-Zuid

1,3

48,4

Aandeel
depositie op
hexagoon
(%)
3,9

0,7

33,2

1,7

4548306

Veluwe

0,1

20,5

1,1

1806804

Swalmdal

0,2

18,4

1,1

4149119

Rijntakken

0,3

18,2

1,0

8

3885895

Met bedrijf bedoelen we een per bedrijfsvestiging of bedrijfslocatie
Pagina 57 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

Bedrijfsnaam/kmgridcel

Ontvangend
maatgevend
hexagoon

Natuurgebied

Afstand
(km)

Depositie
(mol
N/ha/jaar)

BP Rotterdam
Refinery
Rodruza
Steenfabriek de
Zandberg
Trespa International
BV

4029253

Voornes Duin

2,1

17,6

Aandeel
depositie op
hexagoon
(%)
1,3

3799067

Rijntakken

0,3

13,8

1,0

1854063

0,7

13,7

0,7

Wienerberger
Steenfabriek
Heteren

4150655

Weerter- en
Budelerbergen &
Ringselven
Veluwe

0,6

13,2

0,6

Tabel 15 Hoogste depositiebijdrage op een maatgevende hexagoon door de
emissie van NH3 van de sector industrie op Natura 2000-gebieden in Nederland.
Depositiecijfers gaan over het jaar 2018.

Bedrijfsnaam/kmgridcel

Ontvangend
maatgevend
hexagoon

Natuurgebied

Rockwool B.V.

1650856

ADM Cocoa BV

5746591

164500, 442500

4159746

ENCI BV (Maastricht)

516203

YARA Sluiskil BV

2255554

Rosier Nederland BV

1799857

Pagina 58 van 74

Afstand
(km)

Depositie
(mol
N/ha/jaar)

Meinweg

1,4

538,2

Aandeel
depositie
op
hexagoon
(%)
22,7

Wormer- en
Jisperveld &
Kalverpolder
Rijntakken

1,2

77,2

5,6

0,5

19,0

0,9

Sint Pietersberg
& Jekerdal
Westerschelde &
Saeftinghe
Canisvliet

0,7

15,6

1,0

12,3

13,9

1,0

1,1

13,2

0,9

RIVM-briefrapport 2021-0200

6

Conclusies en toelichting

6.1

Conclusies
Het aandeel van de industrie aan de totale depositie in Nederland is
beperkt. Gemiddeld voor de stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden
bedraagt deze 2% van de totale depositie op deze gebieden.
De sectoren wegverkeer en consumenten dragen meer bij aan de totale
depositie (wegverkeer ca. 7% en consumenten ca. 4%), deze bijdrage is
eveneens beperkt.
De bijdrage van deze sectoren aan de totale absolute overschrijding van
de KDW is dus beperkt, aangezien de bijdrage aan de totale depositie
rechtstreeks gerelateerd is aan de bijdrage aan de absolute
overschrijding van de KDW. Van binnenlandse emissiereductie door deze
sectoren is een beperkte opbrengst te verwachten, zowel in reductie van
de depositievracht, als in reductie van het totaal overschreden
stikstofgevoelig areaal in Natura 2000-gebieden, tot maximaal de hier
aangehaalde percentages.
Uit de voorbeelden van bijdragen van industrie op Natura 2000gebieden per afstand blijkt dat er geen afstandsrelatie te ontdekken
valt. De hogere deposities vallen samen met de locatie van de
industrieclusters (Rijnmond, IJmond en Geleen).
Uit deze analyse blijkt dus dat er geen duidelijke gebieds-specifieke
industriebronnen kunnen worden geïdentificeerd. Anders gezegd houdt
dit in dat beleid gericht op generieke emissiereductie voor de
industriebronnen in binnen- en buitenland en grotere emittenten
effectief is t.o.v. lokaal gericht beleid. Dit in tegenstelling tot met name
de landbouw waarbij een gebiedsgerichte aanpak gericht op de locatie
van de emissie meer rendeert (zie Bleeker et al, 2021).
In enkele uitzonderlijke gevallen kan het in het kader van een
gebiedsgerichte aanpak interessant zijn voor enkele natuurgebieden te
onderzoeken wat de herkomst is van deposities door specifieke
industriesectoren, zoals bijvoorbeeld voor de sector bouwmaterialen in
de provincie Limburg.
Voor verkeer en consumenten is de relatie met de afstand tot het gebied
wel zichtbaar. Daar vallen de bronnen in of vlakbij de natuurgebieden
op. De emissies van snelwegen zijn nog op grote afstand te herkennen,
zie bijvoorbeeld Figuur 26.

6.2

Toelichting
Dit rapport is in relatief korte periode in de zomervakantie tot stand
gekomen. Een aantal belangrijke sectoren zijn hierbij nog niet volledig
uitgewerkt. RIVM denkt daarbij aan de sectorgroep Mobiliteit waar alleen
de sector Wegverkeer aanwezig is. Logisch om dit ook voor de sectoren
Binnenvaart, Zeescheepvaart en Luchtvaart uit te werken. De hiervoor
benodigde berekeningen zijn zeer uitgebreid en vergen meerdere weken
Pagina 59 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

computertijd. Tabel 6 in paragraaf 2.5 geeft voor deze sectoren wel een
inzicht in de gemiddelde bijdrage op de depositie in de stikstofgevoelige
natuur.

Pagina 60 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

Referenties

Bleeker et al. (2021) Ruimtelijk effect zonering emissiereducties
landbouw. RIVM Rapport nr. 2021-0161, Rijksinstituut voor
Volksgezondheid en Milieu, Bilthoven.
Hoogerbrugge et al. (2020) Grootschalige concentratie- en
depositiekaarten Nederland, rapportage 2020. RIVM Rapport nr. 20200091, Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, Bilthoven.
Bepalen maatgevende hexagonen https://www.aerius.nl/files/media/aankoopcalculator/toelichting_op_rek
enmethodiek_aankoop_calculator.pdf

Pagina 61 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

Pagina 62 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

Bijlage 1: achtergrondnotitie beschrijving werkwijze

In deze bijlage wordt de werkwijze beschreven om tot de hierboven
genoemde resultaten van dit rapport te komen.
Algemene werkwijze
Om te komen tot percentuele bijdrages per sector per natuurgebied (de
resultaten gepresenteerd in hoofdstuk 2) is gebruik gemaakt van
depositiegegevens voor de zichtjaren 2018 en 2030 uit AERIUS Monitor
2021. Deze data zijn op het moment van schrijven nog niet
gepubliceerd. Publicatie wordt verwacht in december 2021.
Berekeningen voor AERIUS Monitor 2021 zijn uitgevoerd met langetermijn meteorologie (2005-2014), zodat de berekende depositie vrij
van jaarlijkse variatie in weersomstandigheden is. De percentuele
bijdrages van sectoren zijn berekend op basis van het gekarteerde
oppervlak van stikstofgevoelige natuur of leefgebied, in lijn met de
berekening van de percentages getoond in AERIUS Monitor.
De resultaten gepresenteerd in hoofdstuk 3 (sectorale bijdrages afgezet
met afstand tot de natuur) zijn gebaseerd op dezelfde emissiegegevens
die voor AERIUS Monitor 2021 zijn gebruikt. Per emissiebron zijn de
deposities uitgerekend. Om rekentijd te besparen is ervoor gekozen om
de deposities enkel uit te rekenen op maatgevende hexagonen. Deze
selectie van hexagonen wordt verderop toegelicht. Om de analyse uit te
voeren is per bron per receptor (hexagoon) de afstand tussen beiden
bepaald en is deze bron-receptor relatie geclassificeerd in verschillende
afstandszones.
Maatgevende hexagonen
Zoals hierboven beschreven, zijn de resultaten in hoofdstuk 3 op
maatgevende hexagonen berekend. Dit is een subset van (1-ha)
hexagonen, die, zoals de naam impliceert, maatgevend zijn voor
hexagonen die in de buurt liggen. Het doel van deze set hexagonen is
om de rekentijd voor berekeningen met AERIUS of OPS te verkorten. Op
deze manier kan in korte tijd een grote hoeveelheid bronnen worden
doorgerekend, wat voor het doorrekenen van stikstofmaatregelen en het
opstellen van een bron-receptor matrix van cruciaal belang is. Meer
informatie over de totstandkoming en de effecten van het gebruik van
maatgevende hexagonen kan worden gevonden in
https://www.aerius.nl/files/media/aankoopcalculator/toelichting_op_rek
enmethodiek_aankoop_calculator.pdf.
Gebruikte emissies
Voor dit onderzoek is gebruik gemaakt van depositiedata over het
zichtjaar 2018 en 2030 uit AERIUS Monitor 2021 (nog niet
gepubliceerd). Deze depositiedata zijn gebaseerd op emissiegegevens
van de Emissieregistratie 9 uit de reeks 1990-2018, met emissietotalen
voor 2018.

9

http://www.emissieregistratie.nl/
Pagina 63 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

De in hoofdstuk 2 gepresenteerde emissiecijfers voor zichtjaar 2030 zijn
gebaseerd op prognoses van de Klimaat- en Energieverkenning (KEV)
2020 10 van het Planbureau voor de Leefomgeving. Deze verkenning
bevat het beleid dat is vastgesteld voor 1 mei 2020.
Emissies bij de Emissieregistratie zijn ingedeeld in collectieve emissies
en individuele emissies. De collectieve emissies zijn ingedeeld op een
1x1 km2 grid of een 5x5 km 2 voor bronnen op de Noordzee, terwijl de
individuele emissies op specifieke x y locatie bekend zijn.
Wegens beperkte tijd is gekozen om de collectieve emissies uit de
Emissieregistratie, welke in de sectorindeling van de GCN beschikbaar
zijn, te aggregeren. De koppeling tussen GCN-sectoren en algemene
sector is te zien in de tabel hieronder. Zo valt bijvoorbeeld de gcn-sector
‘Afvalverwerking’ in de sector Industrie. Bij deze aggregatie was het
nodig om per sector algemene emissiekarakteristieken te kiezen, zoals
bronhoogte en initiële spreiding, die representatief zijn voor de gehele
sector. Ook deze koppeling is in de tabel hieronder aangegeven.
De sectoren industrie en energie bevatten, naast collectieve emissies
per vierkante kilometer, ook individuele emissies. Deze emissiebronnen
hebben elk hun eigen, specifieke bronkenmerken en zijn als zodanig
doorgerekend. Als voorbeeld van een individuele bron kun je denken
aan een hoge schoorsteen op een industrieterrein.
Tabel 16 Koppeling sector en GCN-sectoren. Elke sector omvat meerdere GCNsectoren wegens efficiëntie en rekentijd. Ook is aangegeven van welke GCNsector de bronkenmerken zijn overgenomen.

Sector

Omschrijving GCN-sector

Industrie

Industrie-Voedings- en genotmiddelen

Representatief
voor
bronkenmerken
gehele sector
Nee

Industrie

Industrie-Aardolieraffinage

Nee

Industrie

Industrie-Chemie

Nee

Industrie

Industrie-Bouwmaterialen

Nee

Industrie

Industrie-Basismetaal

Nee

Industrie

Industrie-Metaalbewerking

Nee

Industrie

Industrie-Overig

Ja

Industrie

Afvalverwerking

Nee

Energie

Energie-Productie

Ja

Energie

Energie-Winning en distributie-On Shore

Nee

Energie

Energie-Winning en distributie-Off Shore

Nee

Wegverkeer

Verkeer-Wegverkeer-Personenauto's-snelweg

Nee

Wegverkeer

Verkeer-Wegverkeer-Personenauto's-buiten
beb.kom
Verkeer-Wegverkeer-Personenauto's-binnen
beb. kom
Verkeer-Wegverkeer-Bestelauto's-snelweg

Nee

Wegverkeer
Wegverkeer
10

https://www.pbl.nl/publicaties/klimaat-en-energieverkenning-2020

Pagina 64 van 74

Nee
Nee

RIVM-briefrapport 2021-0200

Representatief
voor
bronkenmerken
gehele sector
Nee

Sector

Omschrijving GCN-sector

Wegverkeer

Wegverkeer

Verkeer-Wegverkeer-Bestelauto's-buiten
beb.kom
Verkeer-Wegverkeer-Bestelauto's-binnen beb.
kom
Verkeer-Wegverkeer-Vrachtauto's en speciale
voertuigen-snelweg
Verkeer-Wegverkeer-Vrachtauto's en speciale
voertuigen-buiten beb.kom
Verkeer-Wegverkeer-Vrachtauto's en speciale
voertuigen-binnen beb. kom
Verkeer-Wegverkeer-OVbussen-snelweg

Wegverkeer

Verkeer-Wegverkeer-OVbussen-buiten beb.kom

Nee

Wegverkeer

Verkeer-Wegverkeer-OVbussen-binnen beb.
kom
Verkeer-Wegverkeer-Tweewielers-snelweg

Nee

Verkeer-Wegverkeer-Tweewielers-buiten beb.
kom
Verkeer-Wegverkeer-Tweewielers-binnen beb.
kom
Verkeer-Wegverkeer-Touringcars-snelweg

Nee

Nee

Consumenten

Verkeer-Wegverkeer-Touringcars-buiten
beb.kom
Verkeer-Wegverkeer-Touringcars-binnen beb.
kom
Consumenten-Vuurhaardenhoofdverwarming/koken/warmwater
Consumenten-Vuurhaarden-sfeerverwarming

Consumenten

Consumenten-Overig

Ja

Wegverkeer
Wegverkeer
Wegverkeer
Wegverkeer

Wegverkeer
Wegverkeer
Wegverkeer
Wegverkeer
Wegverkeer
Wegverkeer
Consumenten

Nee
Nee
Nee
Nee
Nee

Nee

Nee
Nee

Nee
Nee
Nee

Gebruikte deposities GDN
Voor de berekening van de totale deposities in Nederland zijn de
resultaten van de GDN2021 voor het jaar 2018 gebruikt. Uit de
resultaten zijn de gemiddelde depositie per gcn-sector gebruikt. De
totale depositie voor heel Nederland is berekend voor 43.959 1x1 km
vierkanten, waarvoor de GDN is berekend.
De Nederlandse emissies voor 2018 zijn afkomstig van de
Emissieregistratie.

Pagina 65 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

Bijlage 2: kaartjes per voorbeeldgebied

Deze bijlage toont per voorbeeldgebied de kaartjes zoals deze
ingezoomd ook te zien zijn in paragraaf 3.1
Solleveld Kapittelduinen

Figuur 36 Depositie door NOx van de sector Industrie op Solleveld Kapittelduinen
per bronafstand van 1 km

Pagina 66 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

Figuur 37 Depositiebijdrage door NOx van de sector Energie op Solleveld
Kapittelduinen per afstand van 1 km.

Pagina 67 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

Figuur 38 Depositie door NH3 van de sector Industrie op de Solleveld
Kapittelduinen per bronafstand van 1 km.

Pagina 68 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

De Veluwe

Figuur 39 Depositie door NH3 van de sector Industrie op de Veluwe per
bronafstand van 1 km.

Pagina 69 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

Figuur 40 Depositie door NOx van de sector Industrie op de Veluwe per
bronafstand van 1 km

Pagina 70 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

Figuur 41 depositie door NOx van de sector Energie op de Veluwe per afstand
van 1 km

Pagina 71 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

Groote Peel

Figuur 42 Depositie door NH3 van de sector Industrie op de Grote Peel per
bronafstand van 1 km.

Pagina 72 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

Figuur 43 Depositie door NOx van de sector Industrie op de Grote Peel per
bronafstand van 1 km

Pagina 73 van 74

RIVM-briefrapport 2021-0200

Figuur 44 depositie door NOx van de sector Energie op de Grote Peel per afstand
van 1 km

Pagina 74 van 74

Contra-expertise op bepalingen van
radioactiviteit van afvalwater
en ventilatielucht van de kernenergiecentrale Borssele
Periode 2013
RIVM Briefrapport 2015-0010
P.J.M. Kwakman | R.M.W. Overwater

RIVM
De zorg voor morgen begint vandaag