Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2072
Vragen van leden Warmerdam, Paulusma en Sneller (allen D66) aan de
Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over therapeutisch gebruik van
psychedelica zoals psilocybine, mdma en ketamine (ingezonden 19 januari
2022).
Antwoord van Minister Kuipers (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 15 maart 2022). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2021–2022, nr. 1626.
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht van 16 januari jl. «Keta kan «revolutionair»
middel zijn tegen depressie, maar er zijn ook zorgen»1 en het manifest
«Therapeutisch gebruik van psychedelica – een pleidooi voor centrale
aansturing»?2
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Herkent u dat er in Nederland 300.000 tot 450.000 patiënten zijn met een
therapieresistente psychiatrische stoornis?
Antwoord 2
In Nederland maken ruim 1,2 miljoen mensen jaarlijks gebruik van de
curatieve geestelijke gezondheidszorg.3 Inzicht en cijfers met betrekking tot
mogelijk therapieresistente psychiatrische stoornissen heb ik niet. Wel zijn er
gegevens over het aantal mensen dat gerekend mag worden tot patiënten die
kampen met ernstige psychische aandoeningen (EPA). Het aantal EPApatiënten dat op grond van de Zorgverzekeringswet in behandeling is, betreft
rond de 215.000 personen4. Deze patiënten hebben vaak een langere periode
een psychiatrische stoornis, ondervinden daardoor langdurige beperkingen

1

Nieuwsuur, 16 januari 2022, «Keta kan «revolutionair» middel zijn tegen depressie, maar er zijn
ook zorgen» https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2413346-keta-kan-revolutionair-middel-zijn-tegendepressie-maar-er-zijn-ook-zorgen
2
Therapeutisch gebruik van psychedelica – OPEN Foundation (open-foundation.org)
3
Vektis: Feiten en cijfers ambulantisering
4
Factsheet ernstige psychiatrische aandoeningen (EPA) 09/02/2022

ah-tk-20212022-2072
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

en hebben meerdere zorgbehoeftes. Mogelijk zit onder deze groep patiënten
een deel dat moeilijk te behandelen is met bestaande therapieën.
Vraag 3
Bent u het ermee eens dat onderzoek nodig is naar effectieve therapieën om
deze doelgroep te helpen? Zo nee, waarom niet? Zo ja, hoe bent u van plan
dit onderzoek te bevorderen?
Antwoord 3
Ja, hiermee ben ik het eens. Wetenschappelijk onderzoek naar nieuwe
interventies en de toepasbaarheid daarvan voor de geestelijke gezondheidszorg is van groot belang. Alleen bewezen effectieve zorg kan namelijk
onderdeel zijn van het basispakket. De bewijsvoering is gebaseerd op
wetenschappelijke literatuur die ten grondslag ligt aan de beschrijving van
zorg in kwaliteitsstandaarden. Om goed en structureel onderzoek te doen en
de opgedane kennis te implementeren heb ik tot 2026 35 miljoen euro ter
beschikking gesteld voor het Onderzoeksprogramma ggz dat loopt via
ZonMw. Het Onderzoeksprogramma ggz sluit aan bij het Bestuurlijk akkoord
ggz 2019–2022 en bij een groot deel van de onderwerpen uit de aangedragen
onderzoeksagenda’s van ggz-partijen. Het richt zich daarom de komende jaren
op klinisch toegepast onderzoek en vraagstukken uit de praktijk. Daarnaast
worden grotere, multidisciplinaire onderzoeken gestimuleerd.
Vraag 4
Bent u het ermee eens dat er hoopgevende resultaten zijn in het therapeutisch gebruik van psychedelica zoals psilocybine, mdma en ketamine? Zo nee,
waarom niet? Zo ja, welke stappen bent u voornemens te nemen of heeft u
reeds ondernomen om deze resultaten vervolg te geven?
Antwoord 4
Het is mij bekend dat verschillende onderzoeken naar het therapeutisch
gebruik van psychedelica gunstige resultaten laten zien, zoals bijvoorbeeld
onderzoek naar MDMA bij posttraumatische stressstoornis (PTSS). De meeste
van deze middelen bevinden zich nog in de onderzoeksfase. Het beoordelen
van de studieresultaten is niet aan mij.
Verdere stappen om vervolg te geven aan deze onderzoeksresultaten zijn aan
de veldpartijen. Dit betreft onder andere het doen van het benodigde
onderzoek, het doorlopen van het registratietraject om het middel goedgekeurd te krijgen, en het opstellen van richtlijnen en protocollen voor
toepassing van de behandeling.
Er komt een Staatscommissie die de status van XTC (MDMA) in het kader van
de volksgezondheid onderzoekt en advies uitbrengt over de voor- en nadelen
van medicinaal gebruik, met inbegrip van een analyse vanuit verschillende
disciplines van risico’s voor de gezondheid, preventie en de Europese context
en relevante verdragen. In het tweede kwartaal van dit jaar zal ik uw Kamer
informeren over de voortgang van de inrichting van de Staatscommissie.
Vraag 5
Kunt u aangeven hoe Nederland het voorbeeld kan volgen van de versnelde
toelating door de Amerikaanse FDA (breakthrough therapy status) van
psychedelica voor therapieresistente depressies, suïcidaliteit en posttraumatische stressstoornis (PTSS)? Tegen welke knelpunten loopt Nederland aan en
welke stappen zijn nodig om deze knelpunten te overkomen?
Antwoord 5
Veelbelovende behandelingen kunnen bij de Amerikaanse Food and Drug
Administration (FDA) breakthrough therapy status krijgen, waarbij de FDA
hulp en advies biedt om dergelijke producten te ontwikkelen (zoals gebeurt
met psilocybine bij ernstige depressie en MDMA bij PTSS). In de EU en in
Nederland kunnen partijen in een vroegtijdig stadium wetenschappelijk en
regulatoir advies vragen aan het Europees Medicijnagentschap (EMA) of het
College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) over de stappen die
noodzakelijk zijn om een handelsvergunning voor een product te krijgen en
over mogelijke versnelling van het proces van ontwikkeling tot geneesmiddel.
Knelpunten in het ontwikkelingsproces kunnen zitten in beperkte financiële
mogelijkheden dergelijk klinisch onderzoek te doen en in de doorontwikkeling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

tot een volwaardig (geregistreerd) product voor de patiënt. Hier speelt ook
mee dat deze psychedelica zelf veelal niet patenteerbaar zijn en in die zin niet
binnen het standaard ontwikkel- en verdienmodel passen. De mogelijk hoge
kosten voor de therapeutische behandeling met deze middelen (door het
totaal aantal uren die de therapeuten maken bij de behandelsessies) kunnen
ook een knelpunt zijn voor opname in het basispakket. Wat betreft het
beschikbaar maken van een behandeling voor patiënten is ook de beoordeling voor vergoeding door de zorgverzekeraars van belang. Hierover kunnen
partijen in gesprek met bijvoorbeeld het Zorginstituut of de zorgverzekeraars.
Het platform Future Affordable and Sustainable Therapies (www.FAST.nl)
wordt in Nederland opgezet als expertise centrum dat hulp kan gaan bieden
in de ontwikkeling van toekomstige behandelingen. Bovendien helpt FAST
met coördineren van publieke investeringen op dit terrein.
Met de oprichting van FAST wordt in Nederland een belangrijke impuls
gegeven om knelpunten te identificeren en oplossingsrichtingen te ontwikkelen.
In Nederland staan deze psychedelica, met uitzondering van ketamine, op de
lijsten van de Opiumwet. In Nederland is het feit dat deze stoffen onder de
Opiumwet vallen – in tegenstelling tot veel andere landen – geen belemmering om er onderzoek naar te doen. Voor onderzoek moet wel een ontheffing
worden aangevraagd.
Vraag 6
Herkent u het feit dat zonder centrale aansturing op implementatie en
onderzoek naar therapeutisch gebruik van psychedelica er risico’s ontstaan,
zoals zelfstandig experimenteren door patiënten of commerciële exploitatie
waarbij het patiëntenbelang niet voorop staat? Zo nee, waarom niet? Zo ja,
welke maatregelen neemt u om deze risico’s te mijden?
Antwoord 6
Ja, die risico’s zie ik ook. Daarom is het goed dat veldpartijen, zowel uit het
onderzoeksveld, als bijvoorbeeld GGZ-instellingen, nu initiatief nemen tot
samenwerking. Zoals zij ook zelf stellen in het manifest «Therapeutisch
gebruik van psychedelica», kunnen zij een kader ontwikkelen voor deze
nieuwe vorm van behandeling, onder andere door middel van goede
richtlijnen, standaarden en protocollen. Daarnaast kunnen er door de
samenwerkende partners centrale afspraken gemaakt worden over opleiding
van therapeuten. Door op deze zorgvuldige manier een kader te ontwikkelen
met oog voor beschikbaarheid, betaalbaarheid en doelmatigheid van de
behandeling, en onder bewaking van de kwaliteit, blijven de belangen van
deze kwetsbare doelgroep zoveel mogelijk gewaarborgd.
Daarnaast is het van belang dat het risico van zelfstandig experimenteren
door patiënten wordt tegengegaan door middel van voorlichting. Over de
risico’s van het gebruik van MDMA en psychedelica is veel informatie te
vinden, bijvoorbeeld op de website of via de infolijn van drugsinfo.nl.
Vraag 7
Kunt u aangeven welke stappen u van plan bent om te nemen of reeds heeft
genomen om centrale aansturing op implementatie en onderzoek naar
therapeutisch gebruik van psychedelica te garanderen?
Antwoord 7
Ik acht het van belang dat onderzoek naar het therapeutisch gebruik van
psychedelica en implementatie op de meest zorgvuldige manier gebeuren,
waarbij het doel is om voor deze kwetsbare doelgroep van EPA-patiënten
nieuwe behandelingen te bieden die effectief, toegankelijk en betaalbaar zijn.
Centrale aansturing op onderzoek en implementatie is aan de medische
beroepsgroepen om vorm te geven. Daarnaast loopt bij ZonMw een aantal
onderzoeken (zie antwoord op vraag 8). Ik ben bereid hierbij een faciliterende
en adviserende rol te spelen. Vanuit mijn ministerie hebben hiervoor reeds
oriënterende gesprekken plaatsgevonden met onderzoekers en GGZorganisaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

Vraag 8
Kunt u een overzicht geven van onderzoeken naar therapeutisch gebruik van
psychedelica zoals psilocybine, mdma en ketamine die met (behulp van)
rijksfinanciering plaatsvinden? Kunt u aangeven op welke manier u voortgang
en implementatie van deze onderzoeken monitort?
Antwoord 8
Ik kan u rapporteren over de volgende onderzoeken die lopen bij ZonMw:
– Bij het programma Veelbelovende Zorg loopt een onderzoek naar
esketamine: de (kosten)effectiviteit van orale esketamine in vergelijking
met electroconvulsietherapie bij patiënten met een chronische depressie
(ZonMw website).
– Bij het programma Suïcidepreventie loopt een onderzoek om te bepalen
of ketamine effectief is als behandeling van suïcidaliteit (ZonMw website).
– Bij het programma Goed Gebruik Geneesmiddelen loopt een onderzoek
waarin orale ketamine wordt onderzocht versus placebo bij patiënten die
onvoldoende baat hebben gehad bij regulier beschikbare antidepressieve
behandelingen (ZonMw website).
Voortgang en implementatie van deze onderzoeken wordt gemonitord vanuit
ZonMw. Daarnaast is er vanuit de IGJ (en Farmatec) zicht op welke partijen
onderzoek doen waarbij een ontheffing is aangevraagd.
Vraag 9
Hoe reflecteert u op de kans die Nederland kan pakken om voorloper te zijn
in onderzoek naar en implementatie van therapeutisch gebruik van psychedelica in de geestelijke gezondheidszorg? Kunt u aangeven welke plannen u
heeft om deze kans te pakken?
Antwoord 9
Voor mij staat voorop dat deze en andere potentiële innovatieve behandelingen op een veilige manier bereikbaar worden voor de doelgroep. Nederland
is een van de landen die vooroplopen met onderzoek naar psychedelica in de
geestelijke gezondheidszorg. Ook kan Nederland een voortrekkersrol spelen
op het gebied van het ontwikkelen van de juiste kaders, het beperken van
risico’s en het vormgeven van opleidingen voor therapeuten. Ik ben er
voorstander van dat de kennis die de veldpartijen opdoen op deze terreinen,
gedeeld wordt met andere landen. Nederland kan in Europees en internationaal verband aanjager zijn van samenwerking op dit terrein. Nederland kan
daarnaast aandacht vragen voor het wegnemen van barrières voor het doen
van onderzoek. In het kader van de Commissie voor verdovende middelen
(CND) van de Verenigde Naties blijf ik pleiten voor het wegnemen van
belemmeringen voor therapeutisch gebruik en het doen van onderzoek naar
middelen die op de lijsten van de drugsverdragen van de Verenigde Naties
staan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4