GEZAMENLIJKE KONINKRIJKSREACTIE
EVALUATIE JUSTITIËLE RIJKSWETTEN
Inleiding
In het kader van de nieuwe staatkundige structuur van het Koninkrijk zoals deze per 10 oktober
2010 is gaan gelden, zijn afspraken gemaakt over de rechtspraak, het openbaar ministerie, de
politie en het toezicht op de justitiële keten in de landen Curaçao en Sint Maarten en de openbare
lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Deze afspraken hebben geleid tot vier zogeheten
justitiële consensusrijkswetten:
-

de Rijkswet Gemeenschappelijk Hof van Justitie van Aruba, Curaçao en Sint Maarten en
van Bonaire, Sint Eustatius en Saba;
de Rijkswet openbare ministeries van Curaçao, van Sint Maarten en van Bonaire, Sint
Eustatius en Saba,
de Rijkswet politie van Curaçao, van Sint Maarten en van Bonaire, Sint Eustatius en Saba
en
de Rijkswet Raad voor de Rechtshandhaving.1

Deze rijkswetten bevatten een gelijkluidende evaluatiebepaling, waarin is bepaald dat de
betrokken ministers binnen vijf jaar na inwerkingtreding van de wetten een evaluatieverslag over
de doeltreffendheid en effecten van de desbetreffende rijkswet in de praktijk aan de parlementen
van de landen zenden.2 De vier rijkswetten zijn gezamenlijk geëvalueerd door een daartoe door de
vier landen ingestelde evaluatiecommissie,3 op basis van de door de landen vastgestelde criteria
en thema’s. Daarbij is rekening gehouden met de voorlichting van de Raad van State van het
Koninkrijk.4 De evaluatiecommissie voornoemd heeft haar evaluatieverslag op 14 september 2015
opgeleverd, waarna het verslag aan de vertegenwoordigende lichamen van Aruba, Curaçao,
Nederland en Sint Maarten is gezonden.5
Hieronder wordt een gezamenlijke reactie van Aruba, Curaçao, Nederland en Sint Maarten op het
evaluatieverslag gegeven. Daarbij wordt puntsgewijs ingegaan op de twintig aanbevelingen zoals
door de evaluatiecommissie geformuleerd. Aangezien enkel de Rijkswet Gemeenschappelijk Hof
van Justitie voor Aruba geldt, zijn uit deze gezamenlijke Koninkrijksreactie slechts de algemene
uitgangspunten en de standpunten ten aanzien van het Gemeenschappelijk Hof van Justitie van
toepassing op Aruba.
Voor wat betreft de gezamenlijke reactie op de aanbevelingen zijn de landen het eens over een
groot aantal punten. Zo onderschrijven alle vier de landen dat er sinds 10 oktober 2010 veel werk
is verzet om de justitiële rijkswetten te implementeren.
Gebleken is echter dat ten aanzien van enkele belangrijke onderwerpen de standpunten van de
betrokken landen nog ver uit elkaar liggen. Daardoor is het niet mogelijk gebleken om
dienaangaande een gezamenlijk standpunt te formuleren. Ten aanzien van de onderwerpen waar
geen gezamenlijk standpunt kon worden geformuleerd zijn derhalve de individuele inzichten van
de betrokken landen beknopt weergegeven.
Evenwel kan op basis van deze evaluatie en de onderhavige reactie thans worden beoordeeld
welke vervolgstappen er gezet dienen te worden door de vier landen. Het halfjaarlijkse Justitieel
Vierpartijenoverleg (JVO) zal hier op toezien.

1

http://wetten.overheid.nl/BWBR0028070; http://wetten.overheid.nl/BWBR0028072;
http://wetten.overheid.nl/BWBR0028079; http://wetten.overheid.nl/BWBR0028075
2
Artikel 65 rijkswet Gemeenschappelijk Hof van Justitie, artikel 40 rijkswet OM, artikel 55 rijkswet Politie,
artikel 42 rijkswet Raad voor de Rechtshandhaving.
3
Kamerstuk 34 000 IV, F en Kamerstuk 34 000 IV, nr. 21
4
Zie de voorlichting van de Afdeling advisering van de Raad van State van het Koninkrijk over de evaluatie van
de rijkswetten “Justitie” van 2 mei 2014 (No. W03.14.0046/II/Vo/K/B)
5
Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 IV, nr. 22

Pagina 1 van 23

1. Positie van de Nederlandse taal in de rechtshandhaving
Aanbeveling van de Evaluatiecommissie
Reeds in de nabije toekomst dient onderzoek te worden gedaan naar en fundamenteel
debat te worden gevoerd over de dominante positie van het Nederlands binnen het
verband van de rechtshandhaving. Dit onderzoek en dit debat zou erop gericht moeten
zijn de aspecten van de rechtshandhaving te identificeren waar gebruik van het
Nederlands niet strikt noodzakelijk is.
Gezamenlijke reactie
De Nederlandse taal is een bindend element in de werking van de rijkswetten in de praktijk. Dit
betekent o.a. dat het wettelijk kader in het Nederlands is gesteld en dat de
rechtshandhavingsdiensten voornamelijk in het Nederlands opereren; zo worden processenverbaal en vonnissen in het Nederlands opgesteld. Ook blijft de Hoge Raad de hoogste rechterlijke
instantie voor de Caribische landen in het Koninkrijk. Tevens is het binnen de regionale
samenwerking van belang dat het Nederlands een sterke basis houdt in de
rechtshandhavingsketen, bijvoorbeeld voor de operaties van het Recherche Samenwerkingsteam
(RST) en een effectieve uitwisseling van officieren van justitie en rechters binnen het Koninkrijk.
Binnen de samenlevingen is het Nederlands echter niet de voertaal. Het is van belang dat er een
goede balans is in de toepassing van het Nederlands, Papiaments en Engels; de rijkswetten
verzetten zich hier niet tegen. De Rijkswetten bepalen op onderdelen dat de Nederlandse taal
gehanteerd dient te worden; de Rijkswet Hof bepaald bijvoorbeeld dat uitspraken in Nederlands
worden gesteld. Echter, daar waar er geen formele belemmeringen zijn, kunnen de instellingen in
de desbetreffende landen kiezen voor het gebruik van het Engels of Papiaments indien dit
doelmatiger is.
Die balans wordt gezocht doordat Engels en Papiaments reeds worden toegepast in het verkeer
tussen bevolking en betrokken instellingen. Het is immers van belang dat de bevolking zich kan
herkennen in de wijze waarop er recht wordt gedaan. De meertaligheid van betrokkenen in de
rechtshandhavingsketen wordt verder gestimuleerd; zo hebben het Engels en Papiaments reeds
een plek in de initiële politieopleiding.

Pagina 2 van 23

2. Onderzoek financiële middelen
Aanbeveling van de Evaluatiecommissie
Onderzocht moet worden of – met de kennis van nu – bij de totstandkoming van de
Rijkswetten (in het bijzonder ten aanzien van de Rijkswet GHvJ en de Rijkswet Politie)
voldoende inzicht bestond in de omvang van benodigde financiële middelen voor de in
de Rijkswet voorziene inrichting van de instellingen. Aan de uitkomsten van dat
onderzoek zouden door de landen consequenties moeten worden verbonden.
Gezamenlijke reactie
Alle vier de landen binnen het Koninkrijk dienen zorg te dragen voor tijdige en volledige
financiering van hun instellingen, binnen de kaders zoals afgesproken door de ministers van
Justitie in overleg met de betrokken instellingen. Dit geldt met name voor het Gemeenschappelijk
Hof van Justitie en het Parket van de procureur-generaal van Curaçao, van Sint Maarten en van
Caribisch Nederland. Het is echter niet altijd voor alle landen mogelijk gebleken om tijdig afdoende
middelen ter beschikking te (kunnen) stellen voor het adequaat functioneren van de justitiële
instellingen.
De benodigde financiële middelen voor de uitvoering van de rijkswetten worden jaarlijks via de
ontwerpbegroting gepresenteerd door de betrokken instellingen. Hierover treden de betrokken
instellingen in overleg met de ministers van Justitie. Het is van belang dat genoemde instellingen
deze begrotingen tijdig en binnen de bestaande systematiek opstellen. Daardoor kan overleg en
afstemming met de ministers bijtijds plaatsvinden en kunnen genoemde begrotingen worden
vastgesteld vóór de in de rijkswetten opgenomen termijnen.
Overigens hebben het Gemeenschappelijk Hof van Justitie, het Parket van de procureur-generaal
en de Raad voor de Rechtshandhaving op verzoek van het JVO meerjarige financiële kaders
opgesteld, waardoor voor langere termijn inzicht wordt geboden in de verwachte benodigde
middelen en daarmee de afdracht aan genoemde instellingen.

Pagina 3 van 23

3. Organisatie korpsen politie
Aanbeveling van de Evaluatiecommissie
De organisatie van de korpsen (met name het KPC en het KPSM) dient zo snel mogelijk
verder te worden ontwikkeld. De daarmee gepaard gaande reorganisaties zouden met
grote voorrang moeten worden afgerond. Hierin zou eveneens het onderzoek moeten
worden betrokken naar de toereikendheid van de oorspronkelijke raming van de
financiële middelen die hiervoor noodzakelijk zijn (zie aanbeveling 2 en paragraaf 2.4
(Financiën)). In verband met de kwaliteit van de opsporing verdient de positie van de
hulpofficier van justitie extra aandacht. Daarbij moet worden gedacht aan formalisering
van diens plaats in de organisatie, diens opleiding en certificering, alsmede aan
optimalisering van de verbinding die door middel van de hulpofficieren kan worden
gelegd tussen politie en OM.
Gezamenlijke reactie
Curaçao, Nederland en Sint Maarten onderschrijven de noodzaak voor de verdere ontwikkeling van
de korpsen. De formaties dienen op sterkte te zijn, processen adequaat ingericht en gekwalificeerd
personeel definitief geplaatst. De landen nemen hiertoe thans initiatieven, onder andere via
(versterkte) regionale samenwerking, zoals voorzien in de Rijkswet. Het belang van een
verdergaande implementatie en inbedding van de Rijkswet Politie wordt onderschreven; zo werkt
Sint Maarten aan de inwerkingtreding van het Besluit rechtspositie Korps Politie Sint Maarten en
zet Curaçao zich reeds in voor een adequate implementatie van het inrichtingsplan Korps Politie
Curaçao, teneinde tegemoet te komen aan de eisen zoals opgenomen in de Rijkswet politie.
De versterking van de korpsen loopt via de stuurgroep politie onder leiding van de minister van
Justitie van het betreffende land. Via de stuurgroep politie maken de korpschef en de procureurgeneraal, geassisteerd door een deelnemer van de Nationale Politie Nederland, een professionele
inschatting van de benodigde doorontwikkeling en ondersteuning. Daarbij wordt o.a. ingezet op
politieopleidingen, de aanwezigheid van gekwalificeerd personeel en adequaat materieel en wordt
een inschatting gemaakt van de noodzakelijke financiële middelen voor het korps. Dit model is ook
uitgerold in Aruba, ook al geldt de Rijkswet Politie niet voor Aruba.
De evaluatiecommissie concludeert tevens dat de inrichting van het Korps Politie Caribisch
Nederland (KPCN) op hoofdlijnen gereed is. Er is sinds 2010 inderdaad sterk geïnvesteerd in
verbetermaatregelen t.b.v. het KPCN. Dit heeft ertoe geleid dat het korps bijna op sterkte is, de
grote meerderheid van het personeel voldoet aan de opleidings- en competentievereisten en de
samenwerking met de Koninklijke Marechaussee verder is geïntensiveerd. Nederland zal blijven
investeren in verdere verbeteringen t.a.v. de inrichting en organisatie van het KPCN.

Pagina 4 van 23

4. Verdere uitwerking Rijkswet Politie
Aanbeveling van de Evaluatiecommissie
De Rijkswet Politie is een kaderwet. Het is noodzakelijk dat de wetgevers van Curaçao
en Sint Maarten komen tot versnelde nadere uitwerking hiervan (voor Curaçao
bijvoorbeeld door middel van totstandkoming van de Landsverordening Politie).
Gezamenlijke reactie
Zoals aangegeven in de inleiding zal op basis van deze evaluatie worden beoordeeld welke
vervolgstappen er gezet dienen te worden. Daarbij zal tevens worden onderzocht wat nodig is voor
een versnelde nadere uitwerking van de Rijkswet Politie via Landsverordeningen Politie. Dit laat
onverlet dat de landen reeds betekenisvolle stappen kunnen zetten voor het effectief en efficiënt
functioneren van de Rijkswet. Zo zet Curaçao zich primair in op een adequate implementatie van
het inrichtingsplan Korps Politie Curaçao.

Pagina 5 van 23

5. Frequente wisseling personeel binnen politie
Aanbeveling van de Evaluatiecommissie
Frequente wisseling van personele bezetting op met name sleutelposities binnen het
politieapparaat (zoals bij de korpschefs of de ‘station chiefs’ in Sint Eustatius en Saba)
moet zoveel mogelijk worden vermeden.
Gezamenlijke reactie
Voor het effectief functioneren van de politiekorpsen achten de landen het van belang dat plannen
en beleid consistent worden uitgevoerd. Het kan daarbij behulpzaam zijn dat sleutelposities binnen
het politieapparaat over een langere periode worden bekleed.
Het beleid ten aanzien van deze posities kan per land verschillen. Zo heeft Nederland er voor
gekozen om op bepaalde posities een “frequente” wisseling te laten plaatsvinden. Hier is in 2010
invulling aan gegeven mede op uitdrukkelijk verzoek van de gezaghebbers van Saba en Sint
Eustatius. Juist doordat de politiefunctionarissen op deze Bovenwindse eilanden in een
kleinschalige samenleving functioneren, wordt het nodig geacht een deel van het personeel te
kunnen rouleren. Daarbij wordt er vanuit Nederland continue aandacht besteed aan het borgen
van hoge kwaliteitsnormen voor functionarissen in het Korps Politie Caribisch Nederland.
Een en ander laat onverlet dat de nodige waarborgen aanwezig dienen te zijn voor het effectief
functioneren van personen op deze posities, bijvoorbeeld ten aanzien van benoeming en ontslag.

Pagina 6 van 23

6. Nederlandse taal struikelblok toelating politieopleidingen
Aanbeveling van de Evaluatiecommissie
Bij de toelating tot politieopleidingen zou beheersing van het Nederlands niet het
grootste struikelblok moeten zijn. Ingezet moet worden op maatwerkoplossingen
binnen (of parallel aan) de politieopleiding die achterstanden in Nederlandse
taalbeheersing adresseren bij degenen voor wie dat een aandachtspunt is.
Gezamenlijke reactie
Middels de Rijkswet Politie en de Onderlinge Regeling kwaliteitseisen politie, zoals deze nader
wordt uitgewerkt in het concept van de Regeling richtlijnen en minimumeisen
geschiktheidsonderzoek en geneeskundig onderzoek van de politie van Curaçao, van Sint Maarten
en van Bonaire, Sint Eustatius en Saba, wordt bij de selectie van aspiranten reeds een taalgrens
gehanteerd die gezamenlijk is vastgesteld door Curaçao, Sint Maarten en Nederland. De
minimumnormen voor taalvaardigheid waaraan de kandidaat-aspirant dient te voldoen, zijn:

spreekvaardigheid: Papiamento, Nederlands en Engels B1;

schrijfvaardigheid: Nederlands B1.
In de conceptregeling is rekening gehouden met de taaldeficiëntie in het bepalen van de
minimumnormen. De toelatingsnorm wat betreft de taalvaardigheid verder naar beneden bijstellen
verkleint het slagingspercentage voor het behalen van de vastgestelde eindtermen van de
opleiding. In geval de basisvoorwaarde van taal wordt gesteld aan het einde van de opleiding in
plaats van bij de selectie, vallen er meer mensen af gedurende de opleiding. Dit wordt niet
wenselijk geacht door de landen, mede door een verkeerde inzet van hun beperkte financiële
middelen.
Personen die zich voor de politieopleiding op Curaçao, op Sint Maarten en op Caribisch Nederland
aanmelden worden getoetst op de beheersbaarheid van voornoemd niveau van het Nederlands,
met als voornaamste reden dat de wetgeving in het Nederlands is en executieve ambtenaren van
politie in staat moeten zijn deze wetten te begrijpen en weer te geven. Daarnaast dienen
processen-verbaal in het Nederlands opgesteld te worden en moeten agenten in staat zijn pv’s en
vonnissen te begrijpen en implementeren.

Pagina 7 van 23

7. Erkennen permanent karakter RST
Aanbeveling van de Evaluatiecommissie
Erkend moet worden dat het RST in alle landen een meer permanent karakter heeft
gekregen. Met name in Sint Maarten moet sterk worden ingezet op verbetering van de
verhoudingen en samenwerking tussen het RST en het Korps Politie.
Gezamenlijke reactie
Een goede verhouding en samenwerking tussen het RST en het lokale politiekorps is van groot
belang in de bestrijding van grensoverschrijdende, georganiseerde criminaliteit. Een
gestructureerde, effectieve samenwerking met het RST wordt daarom ook gezocht vanuit het
lokale politiekorps. De samenwerking tussen het RST en het Korps Politie Sint Maarten is overigens
reeds verankerd in het op 24 mei 2015 tussen Nederland en Sint Maarten gesloten protocol.6

6

Protocol tussen Nederland en Sint Maarten strekkende tot samenwerking door middel van een onderlinge
regeling op grond van artikel 38, eerste lid, van het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden, in verband
met de instelling, inrichting, het functioneren en de bekostiging van een Integriteitkamer op Sint Maarten.

Pagina 8 van 23

8. Taken RST
Aanbeveling van de Evaluatiecommissie
Het RST zou een viertal taken toebedeeld moeten krijgen. Dit zijn:
a) onderzoek naar grensoverschrijdende criminaliteit bedoeld in artikel 33, tweede
lid, van de Rijkswet openbare ministeries van Curaçao, van Sint Maarten en van
Bonaire, Sint Eustatius en Saba;
b) onderzoek naar misdrijven, die gezien de ernst of frequentie dan wel het
georganiseerd verband waarin ze worden gepleegd een ernstige inbreuk op de
rechtsorde maken;
c) onderzoek ter uitvoering van interregionale en internationale verzoeken tot
rechtshulp met betrekking tot strafbare feiten bedoeld onder a en b.
d) ondersteuning van het Korps Politie door middel van de inzet van technologische
hulpmiddelen en specialistische expertise.
De taken, genoemd onder b en d, zou het RST moeten uitvoeren onder operationele
verantwoordelijkheid van de korpschefs van de landen, uiteraard met inachtneming van
het lokale strafvorderlijke gezag. Bij de uitoefening van alle taken moet gevolg worden
gegeven aan het in de opzet van het RST voorziene ‘twinning’. Implementatie van deze
aanbeveling vergt aanpassing van het RST-protocol. Bij die gelegenheid zou de thans
vigerende en door het JVO vastgestelde bestuurlijke inbedding van het RST – die gericht
is op samenwerking tussen de landen (via hun ministeries en korpsen) – moeten
worden geformaliseerd in dat protocol. Bij aanpassing van het RST-protocol moet ook
het land Aruba worden betrokken.
Gezamenlijke reactie
De landen hebben geen gezamenlijk standpunt kunnen formuleren op de aanbeveling van de
Evaluatiecommissie inzake de operationele aansturing van het RST.
Nederland is voor het behoud van de eigenstandige positie van het RST, zoals tot uitdrukking
gebracht in artikel 57a. Het RST dient, onder operationele aansturing van de teamchef en onder
gezag van de procureur-generaal, zorg te dragen voor het verrichten van onderzoeken:
a) naar grensoverschrijdende criminaliteit bedoeld in artikel 33, tweede lid, van de Rijkswet
openbare ministeries van Curaçao, van Sint Maarten en van Bonaire, Sint Eustatius en
Saba;
b) naar misdrijven, die gezien de ernst of frequentie dan wel het georganiseerd verband
waarin ze worden gepleegd een ernstige inbreuk op de rechtsorde maken;
c) ter uitvoering van interregionale en internationale verzoeken tot rechtshulp met betrekking
tot strafbare feiten bedoeld onder a en b.
Dit laat onverlet dat de lokale korpsen zelf ook deze onderzoeken kunnen uitvoeren en dat tussen
de korpsen en het RST moet worden samengewerkt, waarbij, afhankelijk van het soort onderzoek,
en steeds in samenspraak met het bevoegd gezag terzake de strafrechtelijke handhaving van de
rechtsorde de keuze kan worden gemaakt om de feitelijke operationele aansturing van het RST
door de lokale korpschef te laten plaatsvinden.
Daarbij merkt Nederland nog op dat nog niet is beoordeeld of de korpsen van Curaçao en Sint
Maarten voldoende in staat zijn om invulling te geven aan artikel 8, derde lid, van de Rijkswet (zie
artikel 57a, vijfde lid). Door Nederland is een rapport over het KPCN opgeleverd.
De Curaçaose positie is primair gebaseerd op het autonome karakter van justitie als beleidsterrein,
waarvoor de lokale minister van Justitie verantwoordelijkheid draagt jegens de Staten van
Curaçao. Daarom wenst Curaçao de volledige eindverantwoordelijkheid te beleggen bij de lokale
politieleiding, die aan de lokale minister van Justitie verantwoording verschuldigd is. Verder is
volgens Curaçao een eigenstandige positie voor het RST ook in juridische zin onmogelijk, omdat
volgens artikel 8, tweede lid, juncto artikel 57a, derde lid, van de Rijkswet politie alle RSTonderzoeken in principe slechts “ten behoeve van” de lokale korps dienen te worden verricht. Wat
dat betreft is volgens Curaçao het RST een samenwerkingsteam op autonoom Curaçao’s
grondgebied en kan zij aldus, zoals dat volgens Curaçao ook op Aruba het geval is, niet
“eigenstandig” optreden.
Voor wat betreft de beoordeling van de samenwerking van het politiekorps met het RST op grond
van artikel 57a, vijfde lid, van de Rijkswet Politie, wordt door Curaçao naar voren gebracht dat dit

Pagina 9 van 23

samenhangt met het feit dat de gemeenschappelijke voorziening politie (GVP) niet door de landen
is ingesteld zoals voorgeschreven in de Rijkswet politie. Daar de GVP niet is ingesteld, kon volgens
Curaçao ook niet beoordeeld worden of het Curaçaose politiekorps voldoende in staat is geweest
om invulling te geven aan de in artikel 8, derde lid, van de Rijkswet politie bedoelde samenwerking
(met het RST) bij het uitvoeren van politieonderzoeken.
Voor wat betreft de ondersteuning genoemd onder sub d) van de aanbeveling zijn Nederland,
Curaçao en Sint Maarten voornemens om het een en ander vooralsnog onder de operationele
aansturing van de korpschefs van de lokale korpsen te brengen, waarbij ook een rol is voorzien
voor het College van Korpschefs en het RST. Daartoe zullen additionele afspraken gemaakt
moeten worden. Gestreefd wordt naar een mogelijkheid om een aantal voorzieningen beschikbaar
te stellen voor gebruik door de lokale korpsen die naar hun aard, kosten of mate van gebruik
zinvoller in gezamenlijk gebruik genomen kunnen worden. Nader wordt bekeken waaruit deze
ondersteuning precies zal kunnen bestaan en of de afspraken hierover dienen te worden
vastgelegd in bijvoorbeeld een onderlinge regeling op grond van artikel 38, eerste lid, van het
Statuut. Aruba zal vanwege de bijzondere positie -geen partij bij de Rijkswet Politie maar wel bij
het RST Protocol- bij de nadere uitwerking hiervan worden betrokken.
Overigens is Aruba geen voorstander van de voorgestelde uitbreiding van taken van het RST en
wenst het dat het RST de oorspronkelijke rol, zoals vastgesteld bij haar oprichting, dient te
behouden. Aruba is van mening dat de lokale korpsen, die als instelling zijn ingebed in het
democratisch rechtsbestel van de Landen en onder de politieke verantwoordelijkheid van de
Minister van Justitie vallen, verder dienen te worden versterkt. Curaçao sluit zich, gelet op de door
hiervoor door haar ingenomen positie, aan bij deze zienswijze over de rol van het RST.
De landen onderschrijven tot slot de aanbeveling van de commissie om de in het RST-Protocol
beschreven bestuurlijke inbedding van het RST aan te passen aan de in het JVO gemaakte nadere
afspraken hierover en deze te laten vaststellen in een toekomstig JVO. Aruba zal ook hierbij
worden betrokken.

Pagina 10 van 23

9. Positie procureur-generaal
Aanbeveling van de Evaluatiecommissie
Voor de Evaluatiecommissie geldt dat de huidige constructie van een gezamenlijke
procureur-generaal niet in steen gebeiteld is. De Evaluatiecommissie acht het thans
echter te vroeg hierin wijzigingen aan te brengen. Allereerst zou moeten worden
getracht de mogelijkheden die de Rijkswet thans biedt optimaal te benutten.
Gezamenlijke reactie
De landen hebben geen gezamenlijk standpunt kunnen formuleren over handhaving van een
gezamenlijke procureur-generaal (PG) voor Curaçao, Sint Maarten en Caribisch Nederland.
Curaçao en Sint Maarten streven als autonome landen binnen het Koninkrijk naar een eigen PG –
zoals Aruba die ook heeft - en zien dit als een principieel vraagstuk: bij een autonoom land met
een autonoom justitieel beleid hoort ook een eigen PG die slechts verantwoording verschuldigd is
aan de lokale minister van Justitie.
Het hebben van een eigen PG betekent voor Curaçao en Sint Maarten niet alleen een nadere
invulling van de status van autonoom land binnen het Koninkrijk, maar de gedachte is ook dat een
in het land wonende PG, die lokaal kan beschikken over kwalitatief en kwantitatief voldoende
medewerkers die ook in het desbetreffende land wonen, zich doelmatiger kan richten op de eigen
criminaliteitsproblemen van dat land. Voorts is het voor die landen van belang dat de (eigen) PG
uit loyaliteitsoverwegingen ook slechts verantwoording verschuldigd is aan de lokale minister van
Justitie en niet aan drie verschillende ministers van Justitie die elk in hun land een eigen beleid
kunnen voeren.
Curaçao is verder van mening dat bij het bestrijden van grensoverschrijdende criminaliteit het
voor haar niet perse noodzakelijk is dat er een gezamenlijke PG moet zijn voor de landen, maar
dat er evenwel goede coördinatie en samenwerking tussen de PGs van de diverse landen in het
Koninkrijk kan plaatsvinden, bijvoorbeeld via het instrument van een onderlinge regeling ingevolge
artikel 38, eerste lid, van het Statuut, aangevuld met samenwerking tussen de lokale korpsen en
het RST.
In de aanloop naar de nieuwe staatsrechtelijke constellatie heeft Sint Maarten altijd ingezet op een
eigen Procureur-generaal. Uiteindelijk heeft het land genoegen moeten nemen met een AG die bij
gelegenheid de PG zou moeten vervangen en in grote mate afhankelijk is van de bereidheid van de
PG om diens taken aan hem te mandateren. Sint Maarten heeft in het bijzonder oog voor de
nadelen van een op afstand geplaatste PG die verantwoordelijkheid draagt voor meerdere
jurisdicties. Nog geen 10% van de fte’s van het Parket PG, gevestigd te Curaçao, is ingevuld door
personen die ook woonzaam zijn op Sint Maarten. Het gevoelen bestaat dat SXM hierdoor wat
betreft de criminaliteitsbestrijding navenant, dus karig, wordt bedeeld. De gedachte is, dat een PG
te Sint Maarten, die kan beschikken over kwalitatief en kwantitatief voldoende medewerkers die
ook op Sint Maarten wonen, zich meer kan richten op de (grote) criminaliteitsproblemen van het
land.
Nederland ziet in het instituut van één gezamenlijke PG voor twee landen en de BES-eilanden
grote voordelen bij met name de bestrijding van grensoverschrijdende criminaliteit; één
gezamenlijke PG kan daarin effectief opereren. Echter, onderkent moet worden dat er praktische
uitdagingen zitten aan de invulling van het ambt van PG. In dat licht bezien dienen de ministers
van Justitie van de landen en de PG goede afspraken te maken over de (evenredige) inzet van de
PG en de parketten aan de bestrijding van criminaliteit in de landen.
Voor Nederland biedt het instituut van één gezamenlijke PG tevens stevige waarborgen tegen
risico’s voor zijn onafhankelijke oordeelvorming en zelfstandigheid; zo brengt een te sterke
landelijke inbedding van de PG in kleinschalige (insulaire) overheidsverbanden, mogelijke risico’s
met zich mee ten aanzien van invloed van afzonderlijke ministers op individuele
vervolgbeslissingen.

Pagina 11 van 23

10. Curaçao en Sint Maarten investeren in beleidskracht
Aanbeveling van de Evaluatiecommissie
Onder meer ten behoeve van een betere aansturing van het OM dienen de ministeries
van Justitie te Curaçao en Sint Maarten fors te investeren in een vergroting van hun
beleidskracht, waarbij het binnenhalen van expertise op het terrein van strafrechtelijke
beleidsvorming vooropstaat.
Gezamenlijke reactie
De landen erkennen dat een adequate ambtelijke ondersteuning de ministers van Justitie in staat
stelt om op een effectievere wijze strafrechtelijk beleid te (blijven) voeren en om in dat kader –
waar nodig – algemene aanwijzingen te kunnen geven aan het OM ten aanzien van het
opsporings- en vervolgingsbeleid. Curaçao en Sint Maarten streven naar een vergroting van de
beleidskracht. Voor deze investering dienen door de ministers van Justitie van die landen de
nodige plannen van aanpak opgesteld te worden en de nodige financiële middelen te worden
geïdentificeerd.

Pagina 12 van 23

11. Aanpassing Nederlandse wetgeving t.b.v. rechtenstudies OM
Aanbeveling van de Evaluatiecommissie
De Nederlandse wetgeving (artikel 5 Wrra) dient zodanig te worden aangepast dat leden
van het OM die hun rechtenstudie hebben doorlopen aan de universiteiten van Curaçao
en Aruba in het kader van uitwisseling en specialisatie volwaardig werkzaam kunnen
zijn binnen het Nederlandse OM.
Gezamenlijke reactie
De landen zullen onderzoeken op welke wijze hier invulling aan gegeven kan worden. Daarbij dient
onderscheid gemaakt te worden tussen onderwijs technische eisen en functie gerelateerde eisen.
Een meestertitel behaalt aan de universiteiten van Curaçao en Aruba is reeds geaccrediteerd bij de
Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie (NVAO). Echter, voor het kunnen uitvoeren van het
ambt van officier van justitie zijn naast de meestertitel ook een aantal functie gerelateerde eisen
gesteld die momenteel alleen in Nederland voldaan kunnen worden. Samen met het Openbaar
Ministerie in Nederland en de Openbare Ministeries in het Caribische deel van het Koninkrijk zal in
het licht van loopbaanbegeleiding en -ontwikkeling bekeken worden of de mogelijkheden voor
uitwisseling van officieren kunnen worden gestimuleerd.

Pagina 13 van 23

12. Tijdige en volledige financiering van het Gemeenschappelijk Hof
Aanbeveling van de Evaluatiecommissie
De betrokken landen behoren zorg te dragen voor tijdige en volledige financiering van
het Gemeenschappelijk Hof van Justitie om zodoende het hof in staat te stellen
noodzakelijke verbeteringen in zaakregistratie, opleiding en personeelsbeleid te kunnen
doorvoeren. De Beheerraad dient erop toe te zien dat deze tijdige en volledige
financiering tot stand komt. De jaarlijkse vergoeding voor ‘megazaken’ blijkt te laag en
dient te worden bijgesteld. Naar aanleiding van de overwegingen in paragraaf 2.4
(Financiën) moet worden onderzocht of – met de kennis van nu – bij de totstandkoming
van de Rijkswet GHvJ voldoende inzicht bestond in de omvang van financiële middelen
die noodzakelijk is voor de in de Rijkswet voorziene inrichting en organisatie van het hof
(zie eveneens aanbeveling 2). De reeds bestaande mogelijkheden van
vermogensvorming (“bufferfonds”) moeten beter worden benut ten faveure van
structurele versterking van de rechtspraak.
Gezamenlijke reactie
Zoals reeds vermeld onder punt 2, onderschrijven Aruba, Curaçao, Nederland en Sint Maarten het
belang van tijdige en volledige financiering van het Gemeenschappelijk Hof van Justitie. Daarmee
wordt het Hof in staat gesteld om voor het gehele Caribische deel van het Koninkrijk de
rechtsprekende taak te vervullen.
Onderschreven wordt dat bestaande mogelijkheden van vermogensvorming (“bufferfonds”) beter
benut worden. Met de Beheerraad van het Hof zal worden bekeken hoe het eigen vermogen
binnen de bestaande bekostigingssystematiek beter kan worden ingezet om jaarlijkse fluctuaties in
de exploitatie en risico’s in de bedrijfsvoering op te vangen. De landen zien vooralsnog geen
noodzaak om de maximumgrens van het eigen vermogen te verhogen.
De kostprijs voor megazaken is in 2015 door de ministers vastgesteld op een toen adequaat
geacht niveau. Hiermee is een vast, doch reëel, uitgavenkader vastgesteld. Echter, nadien is bij
enkele zittingen van megazaken gebleken dat het budget niet toereikend was. Het Hof dient deze
extra kosten in beginsel op te vangen binnen de eigen begroting. Het Hof wordt daarbij
opgeroepen om tijdig aan te geven wanneer uitputting van het budget voor megazaken nadert,
zodat in incidentele gevallen het betreffende land waarin de zitting plaats heeft, waar nodig, een
extra financiële bijdrage kan leveren. De Landen roepen de Beheerraad op rekening te houden met
de budgettaire krapte in de Koninkrijkslanden en aldus conceptbegrotingen in te dienen die meer
in de pas lopen met de sobere begrotingen van de landen.

Pagina 14 van 23

13. Persoonlijke financiële aansprakelijkheid rechters
Aanbeveling van de Evaluatiecommissie
De mogelijkheid van persoonlijke financiële aansprakelijkheid van rechters voor hetgeen
zij in de reguliere uitoefening van hun functie hebben gedaan, dient uitgesloten te
worden. Overwogen dient te worden deze uitsluiting eveneens te laten gelden voor de
rechtspersoon Gemeenschappelijk Hof van Justitie. Hiertoe zal de Rijkswet moeten
worden aangepast.
Gezamenlijke reactie
De landen onderschrijven dat voorkomen dient te worden dat rechters persoonlijk financieel
aansprakelijk kunnen worden gesteld voor verrichte handelingen in het kader van de reguliere
uitoefening van het ambt.
De regeling van artikel 25 Rijksbesluit rechtspositie Gemeenschappelijk Hof biedt thans de
mogelijkheid tot verlening van schadeloosstelling c.q. vergoeding. Nader zal worden onderzocht in
hoeverre het naar aanleiding van de aanbeveling noodzakelijk en wenselijk is om het Rijksbesluit
op dit punt aan te scherpen of verduidelijken.

Pagina 15 van 23

14. Samenstelling Beheerraad
Aanbeveling van de Evaluatiecommissie
Ten aanzien van de samenstelling van de Beheerraad dient voorop te staan dat deze
bestaat uit personen met gedegen kennis van of ervaring met openbare financiën, dan
wel rechtspraak. Zij hebben bovendien te gelden als gezaghebbend binnen de
samenleving van waaruit zij zijn voorgedragen. Gewaakt moet worden tegen
partijpolitieke benoemingen.
Gezamenlijke reactie
Aruba, Curaçao, Nederland en Sint Maarten onderschrijven dat de Beheerraad dient te bestaan uit
personen met gedegen kennis van openbare financiën en ervaring binnen de rechtspraak. Dan kan
de raad op professionele wijze de liaisonfunctie tussen het Hof en de ministers invullen. De landen
zetten zich hier blijvend voor in.
Zij zijn zich er evenwel van bewust dat het risico van partijpolitieke of partijgebonden
benoemingen bestaat. Bij het tegengaan van (te) politieke benoemingen is ook een rol weggelegd
voor de Beheerraad zelf en het Hofbestuur, aangezien deze bij elke voorgenomen benoeming door
de gezamenlijke ministers van Justitie worden gehoord en aldus kunnen proberen om het Hof te
beschermen tegen ongewenste politieke benoemingen. Het is bovendien mogelijk dat er
kandidaten zijn voor een lidmaatschap in de Beheerraad die, ondanks hun politieke affiliatie, ter
zake kundig, professioneel en gezaghebbend kunnen zijn en aldus een toegevoegde waarde
kunnen hebben binnen de Beheerraad.

Pagina 16 van 23

15. Vestigingsmanagers
Aanbeveling van de Evaluatiecommissie
Vestigingsmanagers zouden op structurele basis moeten worden toelaten bij
vergaderingen van het hofbestuur.
Gezamenlijke reactie
Ingevolge artikel 22, derde lid, van de Rijkswet Gemeenschappelijk Hof van Justitie stelt het
bestuur de vestigingsmanagers (griffiers) in de gelegenheid de belangen van hun vestiging te
behartigen en nodigt hen daartoe uit voor de bestuursvergaderingen, behoudens in gevallen
waarin het bestuur hun aanwezigheid niet dienstig acht. De rijkswet biedt daardoor reeds
voldoende ruimte om invulling te geven aan de, ook bij het hofbestuur, levende wens om de
vestigingsmanagers bij de gedachtewisseling in het bestuur te betrekken indien het gaat om
specifieke aangelegenheden van hun vestiging. Het is aan het bestuur en de vestigingsmanagers
om hier concrete afspraken over te maken; daarmee geven het hofbestuur en de
vestigingsmanagers gezamenlijk invulling aan de aanbeveling van de evaluatiecommissie.

Pagina 17 van 23

16. Niet-rechtelijk hofpersoneel
Aanbeveling van de Evaluatiecommissie
De bevoegdheid niet-rechterlijk hofpersoneel te benoemen (te schorsen en te ontslaan)
behoort ook formeel (niet alleen in mandaat) bij het hofbestuur te liggen en niet bij de
Beheerraad. Hiertoe zal de Rijkswet moeten worden aangepast. Voor gevallen waarin
een dergelijke schorsing of ontslag in rechte wordt aangevochten zal een bijzondere
procedure moeten worden getroffen waarin iedere schijn van rechterlijke partijdigheid
wordt vermeden.
Gezamenlijke reactie
De bevoegdheidsverdeling tussen Beheerraad en Hof is uitdrukkelijk in overeenstemming met de
wens van de vier landen in de Rijkswet Gemeenschappelijk Hof opgenomen. Aruba, Curaçao,
Nederland en Sint Maarten zien derhalve thans geen noodzaak wijzigingen in de Rijkswet aan te
brengen.
Eén van de achterliggende gedachten bij de totstandkoming van de regeling inzake aanname van
niet-rechterlijk personeel van het Hof was dat het Hofbestuur, naast de andere managementtaken,
niet ook belast zou moeten worden met beheer over het niet-rechterlijk personeel. De rol van de
Beheerraad ten aanzien van niet-rechterlijk personeel is middels een mandaatregeling feitelijk al
bij het Hof neergelegd. Tevens is er een protocol opgesteld waarin is vastgelegd dat de Beheerraad
de ‘probleemgevallen’ krijgt voorgelegd. Het Hofbestuur heeft aldus voldoende instrumenten om
een integraal personeelsbeleid te voeren.

Pagina 18 van 23

17. Permanente educatie hofpersoneel
Aanbeveling van de Evaluatiecommissie
Ten aanzien van leden van het hofbestuur dient te worden voorzien in permanente
educatie ten einde professionalisering te garanderen die noodzakelijk is voor het
vervullen van de in de Rijkswet GHvJ voor dit orgaan voorziene functie. Voorts moeten
financiële middelen worden vrijgemaakt in het kader van permanente educatie van het
niet-rechterlijke hofpersoneel. Gelet op aanbeveling 15 geldt dit in het bijzonder de
permanente educatie van vestigingsmanagers.
Gezamenlijke reactie
Permanente educatie van de leden van het hofbestuur en het niet-rechterlijk personeel is van
belang om professionalisering te garanderen. Het benutten van de reeds toegekende middelen kan
plaatsvinden binnen de begroting van het Gemeenschappelijk Hof.

Pagina 19 van 23

18. Aanpassing Nederlandse wetgeving t.b.v. rechtenstudies rechters
Aanbeveling van de Evaluatiecommissie
De Nederlandse wetgeving (artikel 5 Wrra) dient zodanig te worden aangepast dat
rechters die hun rechtenstudie hebben doorlopen aan de universiteiten van Curaçao en
Aruba in het kader van uitwisseling volwaardig werkzaam kunnen zijn binnen de
Nederlandse rechterlijke macht.
Gezamenlijke reactie
Gelijktijdig met het onderzoek t.b.v. de implementatie van aanbeveling 11, zal worden onderzocht
op welke wijze invulling gegeven kan worden aan een aanpassing van de Nederlandse Wet
rechtspositie rechterlijke ambtenaren (Wrra), zodat rechters die hun rechtenstudie hebben
afgerond aan de Universiteit van Curaçao of Aruba, in het kader van uitwisseling, werkzaam
kunnen zijn binnen de Europees Nederlandse rechterlijke macht.

Pagina 20 van 23

19. Meervoudige strafkamer Gemeenschappelijk Hof
Aanbeveling van de Evaluatiecommissie
Zeker in complexe strafzaken acht de Evaluatiecommissie het uit een oogpunt van
zorgvuldigheid van belang dat de mogelijkheid wordt geschapen om in voorkomende
gevallen de berechting daarvan in eerste aanleg door een meervoudige kamer te doen
geschieden. Krachtens artikel 12, eerste lid, Rijkswet GHvJ kunnen de landen hierin zelf
bij landsverordening respectievelijk wet voorzien.
Gezamenlijke reactie
Aruba, Curaçao, Nederland en Sint Maarten achten het vanuit het oogpunt van zorgvuldigheid van
belang dat in complexe straf- en civiele zaken de mogelijkheid wordt geschapen dat in
voorkomende gevallen de berechting daarvan in eerste aanleg door een meervoudige kamer kan
plaatsvinden. Dit vermindert de kwetsbaarheid van individuele rechters.
Krachtens artikel 12, eerste lid, Rijkswet Gemeenschappelijk Hof van Justitie kunnen de landen
hierin zelf bij landsverordening respectievelijk wet voorzien en Aruba, Curaçao, Nederland en Sint
Maarten zullen een dergelijke wijziging in de eigen wetgeving sterk in overweging nemen. In ieder
geval zullen de financiële gevolgen nader beoordeeld moeten worden. Bekeken zal worden in
hoeverre gevolgen (deels) binnen de begroting van het Hof opgevangen kunnen worden. Tevens
kan in incidentele gevallen het betreffende land waarin de zitting plaats heeft een eventuele extra
financiële bijdrage leveren aan het Hof.

Pagina 21 van 23

20. Taakstelling Raad voor de rechtshandhaving
Aanbeveling van de Evaluatiecommissie
Ten aanzien van de Raad zal binnen afzienbare termijn een keuze moeten worden
gemaakt met betrekking tot de primaire taakstelling. De uitersten zijn daarbij dat de
Raad kan worden ingericht:
a) als (hoofdzakelijk) een landsinstelling, die voornamelijk landsgebonden
onderzoek verricht en die slechts incidenteel onderzoeken verricht die gericht
zijn op vergelijking tussen de landen (of grensoverschrijdend zijn); of
b) als een (hoofdzakelijk) gezamenlijke instelling, die voornamelijk onderzoeken
verricht die gericht zijn op vergelijking tussen de landen (of grensoverschrijdend
zijn) en slechts incidenteel onderzoeken verricht die specifiek op één land gericht
zijn.
Hiertussen kan eveneens een middenweg worden bewandeld, bijvoorbeeld door middel
van het aanbrengen van een scheiding tussen een Raad Curaçao en Sint Maarten
enerzijds en een Raad (of inspectiedienst) voor Caribisch Nederland anderzijds. Een
eventuele wijziging van de Rijkswet zal, zoals de Rijkswet bepaalt, in onderling overleg
dienen te geschieden.
Gezamenlijke reactie
De Raad doet onderzoek naar alle facetten van de rechtshandhaving. Daarbij zien Curaçao,
Nederland en Sint Maarten toegevoegde waarde in een gezamenlijke instelling die een vergelijking
tussen de landen kan treffen en onderzoek kan doen naar grensoverschrijdende aangelegenheden.
In deze onderzoeken kan de Raad zich zoveel mogelijk richten op gezamenlijke aspecten. Hierbij
wordt zoveel mogelijk uniformiteit in toetsingskader en aanbevelingen betracht. Een voorbeeld
hiervan zijn de tussentijdse inspecties van de detentiefaciliteiten, waarbij eveneens gezamenlijk
met Aruba opgetrokken wordt.
Gebleken is ook dat onderlinge vergelijking niet in alle facetten van de rechtshandhaving mogelijk
is. De Raad moet dan ook de mogelijkheid houden om inspecties uit te kunnen voeren ten behoeve
van een specifiek land. Daarnaast houden de ministers van Justitie de mogelijkheid om met de
Raad in overleg te treden om een specifiek onderzoek uit te kunnen laten voeren voor het
betreffende land.
Het is aldus in dit stadium niet noodzakelijk om een principiële scheiding te maken tussen de Raad
als gezamenlijke of landelijke instelling: de inrichting en werkwijze bevat vooralsnog voldoende
ruimte om beide aspecten te kunnen combineren.

Pagina 22 van 23

Overige onderwerpen - zienswijze m.b.t. het eenzijdig opzegrecht
Eenzijdig opzegrecht
De evaluatiecommissie doet in haar evaluatieverslag geen aanbeveling ten aanzien van
een eventuele mogelijkheid tot het eenzijdig opzeggen van (één van) de
consensusrijkswetten. De commissie concludeert evenwel dat de Rijkswetten een
dergelijk opzegrecht thans niet kennen. Drie van de vier rijkswetten sluiten deze
mogelijkheid expliciet uit. In de Rijkswet Hof gebeurt dit niet expliciet, maar blijkt uit de
memorie van toelichting dat eenzijdige opzegging niet is toegestaan.
Echter, zowel Curaçao als Sint Maarten wensen alsnog een formele basis voor een eenzijdig
opzegrecht te willen creëren in de justitiële rijkswetten, omdat meergenoemde rijkswetten
regelingen bevatten betreffende autonome aangelegenheden van die landen.
Met name voor Curaçao geldt het opnemen c.q. expliciteren van het eenzijdig opzegrecht in de
justitiële rijkswetten als een natuurlijke eis, nu ook gebleken is dat de formulering van het tweede
lid van art 56 Rijkswet politie, van art. 41 Rijkswet openbaar ministeries en van art. 43 Rijkswet
Raad voor de Rechtshandhaving (i.c. dat beëindiging van de rijkswetten alleen mogelijk is in
onderlinge overeenstemming tussen de landen) op gespannen voet c.q. in strijd is met de
formulering in en bedoeling van artikel 38, tweede lid van het Statuut van het Koninkrijk, namelijk
dat een rijkswet over autonome aangelegenheden van de landen “in onderling overleg” kan
worden vastgesteld en gewijzigd. Aldus zou volgens Curaçao bij de opzegging van een
consensusrijkswet “onderlinge overeenstemming”, zoals thans in de justitiële rijkswetten
opgenomen, geen vereiste kunnen zijn, doch slechts “onderling overleg”.
Voor Nederland bestaat er –onder verwijzing naar de voorlichting van de Raad van State van het
Koninkrijk over de evaluatie7- geen twijfel dat deze wetten slechts in onderlinge overeenstemming
beëindigd kunnen worden. De justitiële rijkswetten zijn immers tot stand gekomen via consensus.
Dat brengt met zich mee dat een eventuele beëindiging van de wetten via consensus zal dienen te
geschieden.
Afgesproken is dat Curaçao en Sint Maarten het onderwerp bij de behandeling in de
Rijksministerraad ter sprake zullen brengen. Voorts zullen zij hun zienswijze ten aanzien van het
eenzijdig opzegrecht aan hun respectieve parlementen kenbaar zullen maken wanneer deze
gezamenlijke reactie aan hen wordt aangeboden. De nationale parlementen kunnen dan in het
kader van het interparlementair Koninkrijksoverleg het eenzijdig opzegrecht (laten) agenderen en
bespreekbaar maken.

7

No. W03.14.0046/II/Vo/K/B), pagina 4

Pagina 23 van 23