Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2012–2013

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

806
Vragen van de leden Van Gerven en Leijten (beiden SP) aan de minister van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport over het preferentiebeleid van
zorgverzekeraars (ingezonden 24 oktober 2012).
Antwoord van minister Schippers (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 11 december 2012). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2012–2013, nr. 526.
Vraag 1
Deelt u de conclusie, getrokken door apothekers dat het preferentiebeleid van
zorgverzekeraars te ver is doorgeschoten, en dat zorgverzekeraars te veel
macht hebben gekregen inzake het geneesmiddelenbeleid?1 Zo neen, waarom
niet?
Antwoord 1
Het preferentiebeleid heeft grote voordelen en kostenbesparingen opgeleverd. Daarnaast worden nu ook bijwerkingen in de vorm van een aantal
minpunten en schaduwzijden zichtbaar. Daar moet en wordt serieus aandacht
aan besteed door zorgverzekeraars. Een aantal zorgverzekeraars zal het
preferentiebeleid niet meer toepassen op geneesmiddelen met een structureel lage prijs. Bij nieuwe preferente geneesmiddelen wordt nu zichtbaar dat
sommige zorgverzekeraars van fabrikanten verlangen dat zij een adequate
distributievergoeding voor de farmaceutische groothandel in hun prijs
opnemen. Zorgverzekeraars hebben door de bevoegdheid tot het voeren van
preferentiebeleid naar mijn mening niet teveel macht gekregen bij het
vormgeven van de verzekerde aanspraak op geneesmiddelen. Het is immers
altijd de voorschrijvende arts die vanuit zijn verantwoordelijkheid bepaalt of
en zo ja, welk geneesmiddel een patiënt nodig heeft. De zorgverzekeraar kan
de aanspraak op het geneesmiddel en dus de vergoeding daarvan, per
werkzame stof, nader preciseren tot een aangewezen preferent geneesmiddel
met dezelfde werkzame stof. Als behandeling met een preferent geneesmiddel medisch niet verantwoord is, dan heeft de verzekerde ook aanspraak, als
de arts dit noodzakelijk vindt, op een niet-preferent geneesmiddel met
dezelfde werkzame stof.

1

ah-tk-20122013-806
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2012

Tros Radar 22 oktober 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

1

Vraag 2
Is het waar dat door het preferentiebeleid de geneesmiddelenvoorziening ten
behoeve van patiënten in gevaar is, nu bijvoorbeeld Brocacef heeft aangekondigd 1000 geneesmiddelen niet meer te kunnen of willen leveren?2
Antwoord 2
Dit ligt niet voor de hand, omdat de andere farmaceutische groothandels niet
hebben aangekondigd preferente geneesmiddelen niet meer te zullen
distribueren en omdat van deze geneesmiddelen ook niet-preferente
varianten op de markt zijn. Overigens heeft Brocacef op 31 oktober 2012 in
een persbericht aangegeven het voornemen om de leveringen stop te zetten
op te schorten, omdat de gesprekken met zorgverzekeraars om tot een
oplossing te komen, constructief verlopen. Zie ook het antwoord op vraag 1.
Vraag 3
Deelt u de mening dat bij de verzekeraars de plicht rust op een adequate
wijze de geneesmiddelenvoorziening voor elke patiënt te borgen, zodat elke
patiënt het medicijn kan krijgen dat hij of zij nodig heeft?
Antwoord 3
Ja, zorgverzekeraars hebben een zorgplicht en zijn ten opzichte van hun
verzekerden gehouden aan de bepalingen en verplichtingen zoals die zijn
opgenomen in de zorgpolissen.
Vraag 4
Voldoen zorgverzekeraars thans aan deze plicht? Gaat u stappen ondernemen
als zorgverzekeraars hun plichten in deze verzaken? Zo neen, wanneer acht
het moment dan voor u daar om wel in actie te komen?
Antwoord 4
Of zorgverzekeraars voldoen aan hun zorgplicht, staat ter beoordeling van de
daarvoor aangestelde toezichthouder. In dit geval de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa). De NZa kan zo nodig sancties opleggen. Zie ook het antwoord op
vraag 7.
Vraag 5
Vindt u het acceptabel dat zorgverzekeraars op de stoel van de arts gaan
zitten door bepaalde sterktes van voorgeschreven medicijnen, zoals codeïne
15 mg, niet meer te vergoeden?
Antwoord 5
Voor zover een arts op het recept aangeeft dat behandeling met een niet als
preferent aangewezen geneesmiddel medisch noodzakelijk is (zoals codeïne
15 mg), dan wordt dit niet-preferente geneesmiddel (de desbetreffende
sterkte) vergoed.
Vraag 6
Wat is uw oordeel over het memo van verzekeraar Achmea over het
preferentiebeleid? Gaat de verzekeraar hiermee niet op de stoel van de arts
zitten, waarmee ook een principiële grens wordt overschreden?3
Antwoord 6
Het memo geeft een praktische invulling aan de wettelijke verplichting van
zorgverzekeraars (in dit geval Achmea) om te bepalen of is voldaan aan de
voorwaarde waaronder ook aanspraak op niet-preferente geneesmiddelen
bestaat. Achmea gaat hiermee noch op de stoel van de voorschrijvende arts
noch op de stoel van de wetgever zitten.
Vraag 7
Is het niet zo dat verzekeraar en apotheker in alle gevallen het voorgeschreven medicijn – indien de dokter aangeeft dat dit medisch noodzakelijk is –
dienen af te leveren? Gebeurt dit ook in alle gevallen? Zo neen, waarom niet?

2
3

Persbericht Brocacef, 17 oktober 2012
Memo Achmea: Medische noodzaak

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

2

Antwoord 7
De beoordeling of behandeling met een (als preferent) aangewezen geneesmiddel medisch niet verantwoord is, is mede afhankelijk van de voorschrijfen behandelrichtlijnen van de beroepsgroepen. Het zal niet snel zo zijn dat
behandeling met een door de zorgverzekeraar aangewezen geneesmiddel
medisch gezien niet verantwoord is omdat de patiënt immers altijd een
geneesmiddel krijgt met de werkzame stof die door de arts is voorgeschreven. Alle betrokken partijen zijn zich er echter van bewust dat er ook
uitzonderingen bestaan.
Voorschrijvers en zorgverzekeraars enerzijds en apotheekhoudenden en
zorgverzekeraars anderzijds kunnen afspraken met elkaar maken over de
wijze waarop hiermee wordt omgegaan. Ik beschik niet over de gevraagde
informatie met betrekking tot het aantal gevallen waarin niet het geneesmiddel wordt verstrekt dat de dokter met «MN» (medische noodzaak) op het
recept heeft aangegeven.
Ik merk ook nog graag het volgende op. Er zijn specifieke toezichthouders
ingesteld die toezicht houden op de uitvoering van de Zorgverzekeringswet
door zorgverzekeraars en waar patiënten met hun klachten terecht kunnen,
zoals de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) en de Stichting Klachten en
Geschillen Zorgverzekeringen (SKGZ). Van de 1188 klachten over verzekerde
prestaties die in 2011 bij de SKGZ zijn ingediend hadden 70 klachten
betrekking op geneesmiddelen. Van de 271 geschillen over de verzekerde
prestaties in 2011 gingen 17 geschillen over geneesmiddelen (zie het
Jaarverslag 2011 van de SKGZ). In totaal zijn er in 2011 60 geschillen gegrond
verklaard.
Het preferentiebeleid van de verzekeraar vormde in de bemiddelingsfase een
aantal malen aanleiding tot een klacht. Geschillen over dit onderwerp waren
er echter niet of nauwelijks.
In recente jaren zijn hierover slechts twee bindende adviezen uitgebracht
(2010.00540 en 2008.01217). In beide gevallen werd het verzoek afgewezen.
Vraag 8
Is het waar dat apothekers gemiddeld wel 20 uur per week bezig zijn om het
preferentiebeleid uit te leggen aan patiënten? Wat vindt u daarvan?
Antwoord 8
Ik kan dit niet beoordelen. Nu het preferentiebeleid al meer dan 5 jaar wordt
gevoerd, is het merendeel van de patiënten inmiddels hiervan op de hoogte
en hoeft het steeds minder te worden uitgelegd. Temeer omdat er veel
chronische gebruikers zijn die niet elke keer opnieuw uitleg nodig hebben.
Daarnaast halen zorgverzekeraars een aantal geneesmiddelen uit het
preferentiebeleid en loopt de duur van de preferente periodes inmiddels in
sommige gevallen op tot 2 jaar.
Vraag 9, 10
Is het niet beter te komen tot één landelijk uniform beleid van alle zorgverzekeraars inzake het preferentiebeleid om de belasting die patiënten en
apothekers ondervinden tegen te gaan? Zo ja, welke stappen gaat u hierin
ondernemen? Zo neen, waarom niet?
Wat vindt u van het idee om de vergoeding van alle geneesmiddelen,
waarvan het patent verlopen is, bijvoorbeeld met een vast percentage te
verlagen, zodat het preferentiebeleid overbodig wordt, en tot een uniform
systeem wordt gekomen, waarbij voor generieke medicijnen een redelijke
prijs wordt betaald?
Antwoord 9, 10
Met beide voorstellen ben ik het niet eens, enerzijds omdat de huidige
belasting voor patiënten en apothekers zal afnemen en anderzijds omdat de
voorstellen zullen leiden tot minder dynamiek en lagere opbrengsten. Zie ook
het antwoord op vraag 8.
Vraag 11
Bent u bereid in het kader van de transparantie het nog steeds bestaande
systeem van kortingen en bonussen bij apothekers af te schaffen, zodat
volstrekt duidelijk wordt welke inkomsten apothekers genieten? Zo neen,
waarom niet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

3

Antwoord 11
Nee, enerzijds omdat in artikel 94, vierde lid, van de (gewijzigde) Europese
richtlijn 2001/83/EG is bepaald dat lidstaten geen afbreuk mogen doen aan
bestaande maatregelen of handelspraktijken inzake prijzen, marges en
kortingen (zie hiervoor ook de nota naar aanleiding van het verslag Vaststelling Geneesmiddelenwet, Kamerstukken, 2005–2006, 29 359, nr.12). Anderzijds
omdat het afschaffen van alle kortingen en bonussen er toe zou leiden dat
apotheekhoudenden geen prikkel meer zouden hebben om doelmatig in te
kopen en zorgverzekeraars deze inkoopvoordelen niet meer zouden kunnen
afromen om deze ten gunste te laten komen aan hun verzekerden. De
wettelijke clawback (het afromen van kortingen en bonussen) is met de
invoering van vrije tarieven voor apothekers per 1-1-2012 komen te vervallen.
In contracten tussen zorgverzekeraars en apotheekhoudenden komen
clawback-bepalingen nog wel voor. De dynamiek van de onderhandelingen
tussen apotheekhoudenden en zorgverzekeraars moet in de toekomst
uitwijzen of en in welke mate dit instrument zal worden toegepast.
Toelichting:
Deze vragen dienen ter aanvulling op eerdere vragen ter zake van het lid
Bouwmeester (PvdA), ingezonden 24 oktober 2012 (vraagnummer
2012Z17937).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

4