Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

32 605

Beleid ten aanzien van
ontwikkelingssamenwerking

Nr. 63

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 november 2011
Graag bied ik u hierbij aanvullende informatie aan over de verantwoorde
afbouw van basisonderwijs. Ik heb deze aanvulling toegezegd tijdens het
Wetgevingsoverleg van 21 november 2011 in reactie op uw vragen over
de brief die ik u heb toegestuurd op 14 november jl. over de afbouw van
onderwijs (Kamerstuk 32 605, nr. 59).
In bovengenoemde brief heb ik toegelicht op welke wijze de afbouw van
basisonderwijs plaatsvindt. Deze afbouw treft vooral bilaterale onderwijsprogramma’s die niet direct bijdragen aan de vier speerpunten van het
Nederlandse ontwikkelingsbeleid. Conform mijn toezegging aan de
Tweede Kamer ontwikkelen de ambassades in de landen waar Nederland
zich terugtrekt uit onderwijs, een exit-strategie die voorziet in een
verantwoorde afbouw van de onderwijssteun. In het kader van dit proces,
dat pas vanaf juli 2011 van start is gegaan, hebben de posten intensief
overleg gevoerd met de lokale onderwijsgroep, bestaande uit de nationale
overheid, de donorgemeenschap en het maatschappelijk middenveld,
over de overdracht van Nederlandse financiële en inhoudelijke ondersteuning. Op dit moment zitten de posten middenin dit proces.
Gaandeweg zal grotere duidelijkheid ontstaan over de details van de
beschikbaarheid van andere bronnen van financiering.
Nederlandse financiering
Het kabinet stopt niet abrupt met de onderwijsprogramma’s in onze
partnerlanden. De exit-strategieën voorzien daarom nog in aanzienlijke
financiële bijdragen voor de komende jaren. In 2012 bedraagt het
bilaterale onderwijsprogramma nog EUR 99 169 000. Dat daalt tot EUR
41 840 000 in 2014. In de bijlage treft u de begrote onderwijsbudgetten per
land aan.

kst-32605-63
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 605, nr. 63

1

Global Partnership for Education
Het tweede element in de afbouwstrategie is het Global Partnership for
Education (GPE), sinds oktober de nieuwe naam van het Education for All
/ Fast Track Initiative. Het GPE is hét wereldwijde onderwijsfonds dat
ontwikkelingslanden ondersteunt bij de opzet en uitvoering van goed
onderwijsbeleid. Op 8 november jl. heeft het GPE in Kopenhagen een
fondsenwervingsbijeenkomst georganiseerd. Zoals u weet, heb ik
besloten tot een nieuwe toezegging aan het GPE van EUR 120 miljoen in
de periode 2011–2014. Nederland heeft dit bedrag in Kopenhagen formeel
bekend gemaakt. Met een bijdrage van EUR 30 miljoen per jaar is
Nederland nog altijd een belangrijke donor van dit fonds. Er was tijdens
de bijeenkomst in Kopenhagen veel waardering voor de continuering van
de Nederlandse ondersteuning van GPE ondanks de lagere prioriteit van
onderwijs in het huidige kabinetsbeleid.
Ik ben zeer verheugd over de uitkomst van de bijeenkomst in Kopenhagen
waar de bilaterale donoren een bedrag van USD 1,5 miljard hebben
toegezegd aan het GPE. De verwachting is dat over de periode tot 2015
USD 2 miljard beschikbaar komt, omdat enkele donoren nog maar voor
één jaar hebben toegezegd en er nog gesprekken gaande zijn met nieuwe
GPE-donoren, zoals Finland en Korea, over mogelijke bijdragen. Grote
toezeggingen werden gedaan door het VK, Australië en Denemarken. De
Wereldbank herhaalde haar belofte werk te blijven maken van de extra
USD 750 miljoen die beschikbaar wordt gesteld voor basisonderwijs. Nog
belangrijker dan de toezeggingen van donoren is het engagement van
partnerlanden om de komende jaren minstens USD 2,2 miljard extra te
investeren in basisonderwijs en daarbij vooral in te zetten op kwaliteitsverbetering en toegang voor meisjes. Tot slot deden ook de grote
internationale ngo’s en particuliere fondsen toezeggingen voor een
bedrag van USD 2 miljard. Met een totale pledge van ruim USD 6 miljard
voor onderwijs voor de komende jaren, was de bijeenkomst een succes.
Dit betekent overigens niet dat GPE het Nederlandse vertrek in alle
partnerlanden altijd volledig kan opvangen. Het totaal van donorbijdragen
aan het GPE neemt weliswaar toe, maar tegelijkertijd doen steeds meer
landen een beroep op het GPE, vooral nu het GPE het voor fragiele staten
eenvoudiger maakt een aanvraag in te dienen. De toekenningen per land
zullen daardoor gemiddeld kleiner zijn dan in voorgaande jaren. Het GPE
vormt hoe dan ook een belangrijke buffer voor de Nederlandse afbouw,
maar compenseert deze slechts gedeeltelijk en niet overal in dezelfde
mate.
Afbouw als proces
Nederland heeft ervaring met verantwoorde afbouw van onderwijsprogramma’s. In mijn vorige brief gaf ik aan dat in landen als Ethiopië,
Mozambique en Rwanda de geleidelijke Nederlandse terugtrekking uit
onderwijs sinds 2008 voor een belangrijk deel is opgevangen door het
GPE en andere donoren. De positieve ervaring met afbouw in deze landen
geeft mij vertrouwen dat in de meeste partnerlanden de Nederlandse
terugtrekking kan worden gecompenseerd. Er zijn in deze landen reële
kansen op een groter aandeel van onderwijs in de overheidsbegroting,
een stijgend onderwijsbudget bij donoren als het VK en Australië, de inzet
van Wereldbank-fondsen voor basisonderwijs en financiering vanuit het
GPE. Het proces van afstemming en overleg dat een half jaar geleden is
ingezet, levert positieve signalen op. Zo is het waarschijnlijk dat in Zambia
het VK weer een rol gaat spelen in de onderwijssector, en zullen de
toenemende koperinkomsten ook een groeiende bijdrage vanuit de
overheidsbegroting mogelijk maken. De indicatieve allocatie vanuit het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 605, nr. 63

2

GPE voor Uganda van USD 80 miljoen voor een periode van drie jaar is
hoger dan de geplande Nederlandse bijdrage aan onderwijs.
Tegelijkertijd is het evident dat de overname van de Nederlandse
financiering uit andere bronnen niet in alle landen even gemakkelijk
verloopt. Zo maakte ik in mijn vorige brief al melding van de situatie in
Benin, waar de afgesproken «sectorruil» met Denemarken wordt
bemoeilijkt door het Deense vertrek in 2014. Ik heb de Denen dan ook
verzocht hun exit-strategie voor onderwijs toe te lichten.
Op dit moment zijn er van de zestien landen waarin Nederland in 2011
onderwijs financiert, drie waar ik vooral de aandacht op wil vestigen:
– Bolivia: Het is in Bolivia nog onzeker hoe de financiële en inhoudelijke
rol van Nederland zal worden overgedragen; hierover zijn gesprekken
met Zweden gaande. Bolivia is overigens op weg een middeninkomensland te worden waardoor het zelf meer kan bijdragen aan
onderwijs.
– Burkina Faso: De grote onderwijsdonoren VK en Australië zijn niet
aanwezig in Burkina. Daarnaast is de indicatieve allocatie van het GPE
slechts de helft van de huidige USD 102 miljoen. Gezien het inkomensniveau kan ook de overheid het vertrek van Nederland en de lagere
GPE-bijdrage moeilijk opvangen. Om die reden en gezien de omvang
van de Nederlandse bijdrage aan het nationale onderwijsplan van
Burkina, blijf ik het sectorprogramma in Burkina Faso in ieder geval
ondersteunen in 2012 en 2013, terwijl ik intensief overleg met andere
donoren als Canada en Frankrijk.
– Mali: Net als in Burkina geldt voor Mali dat overname van de
Nederlandse financiering niet eenvoudig is vanwege de smalle
donorgroep en het lage inkomensniveau. Nederland blijft dan ook het
sectorplan financieren in 2012 en 2013. Positief is, dat het GPE onlangs
USD 41,7 miljoen heeft toegekend aan Mali voor de periode 2012–
2014.
Ik volg de ontwikkelingen in alle 16 landen, maar met name in deze drie
landen, waar overname door nationale overheden en andere donoren
mogelijk een langere looptijd vergt, nauwgezet. Zorgvuldigheid weegt
zwaar, maar ik wil tegelijkertijd voldoende druk op het proces houden. Ik
zeg de Kamer toe dat ik in 2012 een actualisering zal geven van de afbouw
van de bilaterale onderwijsprogramma’s.
De staatssecretaris van Buitenlandse Zaken,
H. P. M. Knapen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 605, nr. 63

3

Bijlage: Begrote onderwijsbudgetten per partnerland in de
periode 2012–2014 (in euro)

Bangladesh
Bolivia
Burkina FAso
Ethiopië
Indonesië
Jemen
Mali
Pakistan
Suriname
Uganda
Zambia
Zuid-Afrika
Total

2012

2013

2014

19 650 000
6 349 000
7 400 000
7 500 000
12 000 000
3 375 000
10 000 000
13 500 000
382 000
3 500 000
8 738 000
6 775 000
99 169 000

13 800 000
4 500 000
7 400 000
300 000
10 000 000
3 375 000
10 000 000
12 400 000
0
3 500 000
8 738 000
3 183 000
77 196 000

9 740 000
3 000 000
0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 605, nr. 63

5 500 000
5 000 000
6 000 000
10 100 000
0
1 000 000
0
1 500 000
41 840 000

4