12
Wijziging Aanbestedingswet 2012
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van:
- het wetsvoorstel Wijziging van de Aanbestedingswet
2012 in verband met de implementatie van aanbestedingsrichtlijnen 2014/23/EU, 2014/24/EU en 2014/25/EU ( 34329
).
De algemene beraadslaging wordt hervat.

Minister Kamp:
Voorzitter. Mevrouw Mulder, de eerste woordvoerder,
merkte op dat de Aanbestedingswet uit 2012 stamt. Daar
heeft zij in zoverre gelijk in dat 2012 in de titel van de wet
staat, maar deze wet is per 1 april 2013 in werking getreden.
We zitten nu nog voor 1 april, dus binnen drie jaar is deze
wet al helemaal geëvalueerd en wordt ze aangepast. Ik denk
dat we heel snel zijn met deze wet, die we allemaal
belangrijk vonden, goed in de gaten te houden, en te kijken
hoe een en ander in de praktijk gaat en wat we kunnen doen
om de wet nog beter te laten werken. We hebben zowel de
aangepaste Europese richtlijnen geïmplementeerd met deze
wet als ook de conclusies die we uit de evaluatie hebben
getrokken erin verwerkt.
De oorspronkelijke Aanbestedingswet 2012, die dus op 1
april 2013 van kracht is geworden, behelsde de implementatie van twee Europese richtlijnen. Die richtlijnen gelden
voor aanbestedingen boven de Europese drempels. We
kunnen wellicht nu alvast met elkaar onder ogen zien dat
die drempels niet in Brussel zijn bedacht, bij de Europese
Commissie, maar dat zij onderdeel vormen van internationale, mondiale afspraken die gemaakt zijn in het kader van
de World Trade Organization (WTO). Daar zijn afspraken
over regels gemaakt. Vervolgens zijn die in Europa vertaald,
precies conform wat daarover mondiaal was afgesproken.
We hebben in Europa nog gesproken over de vraag of we
misschien een andere drempelhoogte zouden invoeren,
maar daar bleek bij de meeste lidstaten geen bereidheid
toe te zijn. Nederland heeft het nog wel geprobeerd, maar
andere lidstaten waren daar niet toe bereid. Dat betekent
dat we op dit moment daar niet verder mee komen. Het
heeft ook geen zin om daar een lobby voor te gaan voeren,
want er is afgesproken dat eenmaal in de drie jaar de
drempels opnieuw bekeken worden. Dat gebeurt dus over
een paar jaar. Dat is ook de gelegenheid waarop wij weer
naar die drempels kunnen kijken; op dit moment moeten
we ze gewoon als een feit accepteren.
We hebben in Nederland dus de Europese aanbestedingsregels met onze Aanbestedingswet gevolgd. Voor wat
betreft aanbestedingen beneden de drempels, heeft
Nederland de ambitie om te zorgen voor toegang voor
ondernemers, met name het mkb, tot overheidsopdrachten,
en om ervoor te zorgen dat de lasten verminderd worden,
vooral voor het bedrijfsleven maar ook voor de overheden.
Voorts willen wij zorgen voor meer ruimte voor strategische
doelstellingen, zoals we die hebben voor innovatie en
duurzaamheid, en bijdragen aan het verminderen van de
corruptie en aan een efficiënte besteding van overheidsgeld.

Tweede Kamer

Wijziging Aanbestedingswet 2012

Ik vind dat wij in Nederland met terughoudendheid over
corruptie moeten praten. Ik mag dat ook zeggen, denk ik,
want ik ben in het verleden beroepsmatig bij dit onderwerp
betrokken geweest. Nederland is geen corrupt land en de
Nederlandse overheid is niet corrupt. Dat betekent niet dat
er geen gevallen van corruptie zijn of dat er geen mensen
zijn, ook in overheidsdienst, die corrupt zijn, maar dat zijn
gelukkig uitzonderingen. De cultuur in Nederland is anders.
Als we signalen krijgen dat er reden is om extra aandacht
aan iets te besteden of dat er aanleiding is om individuen
aan te pakken, moeten we dat doen. Daar moeten we op
gespitst zijn. Gelukkig is de cultuur in Nederland zo dat dit
gebeurt. Deze Aanbestedingswet kan dus bijdragen aan het
verminderen van de corruptie, maar we moeten onder ogen
zien dat de corruptie in Nederland beperkt is. Daar mogen
we onszelf gelukkig mee prijzen. Dat moeten we ook zeker
zo zien te houden of nog verder verbeteren. Dat was dus
die Aanbestedingswet uit 2012, die in werking is getreden
in 2013. De twee richtlijnen op grond waarvan wij die wet
hebben gemaakt, zijn inmiddels aangepast. Er is bovendien
een derde richtlijn bij gekomen, een nieuwe concessierichtlijn. Wij hebben de nieuwe Aanbestedingswet, die er pas
sinds een paar jaar is, een-op-een aangepast op grond van
die gewijzigde richtlijnen en de nieuwe richtlijn. Dat betekent dat wij gekeken hebben welke keuzes wij in 2012 en
2013 gemaakt hebben voor de Aanbestedingswet en hoe
wij de keuzes die in de nieuwe richtlijnen voor ons opengelaten worden, zodanig kunnen maken dat ze in lijn zijn met
wat wij destijds in de Aanbestedingswet met elkaar hebben
afgesproken. Dat is precies wat ik hier gedaan heb.
Er zijn twee aanvullende punten geregeld die niet uit die
richtlijnen naar voren komen. Het eerste is het punt dat ook
door de heer Ziengs is onderschreven, namelijk dat wij de
inschrijvingstermijn van zes naar tien dagen hebben
gebracht, met name om het mkb wat meer gelegenheid te
geven om het benodigde werk te verrichten als men wil
inschrijven op een tender. Dat is uit de evaluatie naar voren
gekomen en in het wetsvoorstel opgenomen. Het tweede
is dat wij de aanbestedende diensten ook onder de Europese drempels laten verklaren dat bij het opstellen van het
bestek rekening is gehouden met de verplichtingen inzake
arbeidsbescherming en arbeidsvoorwaarden. De heer
Monasch heeft dit naar voren gebracht en eerder is dat ook
gebeurd via een motie in de Eerste Kamer. Het zou mij niet
verrassen als de partij van de heer Monasch daar ook bij
betrokken was. In ieder geval hebben wij het in dit wetsvoorstel verwerkt.
Ik heb nogal wat kritische geluiden gehoord van Kamerleden
die zeiden: de wet heeft toch niet helemaal opgeleverd wat
wij dachten, met name voor het mkb. Het heeft mij zeer
verrast dat enkele woordvoerders dat zo naar voren hebben
gebracht, want uit de evaluatie blijkt dat in de periode tussen 2012/2013, toen de wet van kracht is geworden, en het
moment van de evaluatie in het jaar 2015, dus anderhalf,
twee jaar later, op jaarbasis een kostenbesparing van 184
miljoen euro is gerealiseerd. Dat is een enorme kostenbesparing die voor het overgrote deel bij het bedrijfsleven is
terechtgekomen. Wij mogen heel tevreden zijn dat die wet
dit heeft bereikt. De wijzigingen die wij nu gaan aanbrengen
ter gelegenheid van de aangepaste Europese richtlijnen,
de nieuwe Europese richtlijn en onze evaluatie leveren een
verdere kostenbesparing van 5,4 miljoen euro op. Ook die
komt grotendeels bij het bedrijfsleven terecht.

9 maart 2016
TK 62

62-12-1

Ik ben ook verbaasd dat Kamerleden zich kritisch hebben
uitgelaten over de betrokkenheid van het mkb. Wat hier
gebeurd is, zou weinig geholpen hebben. Tussen april 2013,
toen met de nieuwe wet begonnen is, en eind 2014 is het
aantal gunningen dat naar het mkb is gegaan, dus het
aantal tenders dat gewonnen is door het mkb, gestegen
van 59% naar 63%. Ik vind dat een behoorlijke vooruitgang
in die korte periode. Wij moeten daar blij mee zijn en proberen om dit vast te houden, zonder overigens te denken
dat "groot bedrijf" een vies woord is. Grote bedrijven hebben namelijk ook grote maatschappelijke betekenis. Ik denk
dus dat wij de belangen van die bedrijven moeten behartigen, maar dat wij altijd extra aandacht hebben voor de
kleinere bedrijven en het mkb. Dat hebben wij hier ook weer
gedaan. Dat heeft belangrijke resultaten opgeleverd voor
midden- en kleinbedrijven. Ze profiteren van de kostenbesparing en van de systematiek van de nieuwe wet, die ertoe
leidt dat zij een hoger percentage hebben dan zij eerder
hadden. Ik ben dus positief over die wet. Ik denk dat het
goed is gelopen.
Ook de evaluatie is bijzonder zorgvuldig uitgevoerd. Wij
hebben drie externe, onafhankelijke bureaus de zaak laten
doorlichten. We hebben zelf ook heel goed gekeken naar
de ontwikkeling van de rechtspraak. Op grond van dat alles
is de evaluatie uiteindelijk afgerond en hebben wij het stuk
opgesteld dat nu bij de Kamer in behandeling is. Er is sprake
van een zeer zorgvuldige evaluatie na een korte tijd, die
goede resultaten heeft opgeleverd.
Mevrouw Gesthuizen memoreerde dat ik eerder een brief
over beter aanbesteden heb beloofd, maar dat ik nog niet
met die brief gekomen ben. Zij heeft gelijk; ik had die brief
beloofd voor het eind van het jaar. De brief is er nog niet,
maar ik ben er wel een heel eind mee gekomen. Ik heb
vooral gekeken naar de wijze waarop ik met de ondernemers en de aanbestedende diensten goede afspraken kan
maken over de beste manier van aanbesteden. Ik ben, ook
op aandragen van VNO-NCW, tot de conclusie gekomen
dat wij het aanbesteden het beste regionaal kunnen organiseren. De goede bedoelingen die wij met de wet hebben,
moeten in de praktijk waargemaakt worden. Dat kun je het
beste in de regio doen, want daar zitten de aanbestedende
overheden en de ondernemers bij elkaar. Die kunnen met
elkaar bespreken welke zaken goed gaan, welke zaken beter
kunnen en hoe daarover afspraken kunnen worden gemaakt.
Ik ben van plan om daar een aanjager op te zetten, met een
aantal personen met wie hij gaat samenwerken. Ik heb die
aanjager inmiddels benaderd en ben nu samen met hem
bezig om dat verder uit te werken.

mij de tijd gegeven tot kwart voor zeven. Ik zal kijken hoe
ver ik kan komen tot dat moment.
Ik heb al iets gezegd over de betrokkenheid van het mkb.
Tegen mevrouw Mulder, maar ook tegen andere woordvoerders die met nadruk over het mkb hebben gesproken,
waaronder de heer Monasch, zeg ik dat ik van plan ben om
dat heel gedetailleerd te volgen. Wij hebben nu de gunningen die naar het mkb zijn gegaan in beeld. Ik wil ook precies
in beeld hebben op welke manier het mkb bij de inschrijvingen betrokken is, zodat wij ook dat kunnen vergelijken. Door
de Europese Commissie is geregeld dat alle Europese cijfers
bij haar moeten worden aangeleverd. De Europese Commissie kan dus met heel gedetailleerde informatie komen
over de praktijk van de aanbestedingen en de betrokkenheid
van het mkb daarbij. Ik ben van plan om aan te sluiten bij
de driejaarlijkse cyclus van de Europese Commissie, waardoor ik met relevante informatie naar de Kamer te komen.
Op die manier kan de Kamer de ontwikkelingen volgen.
De heer Graus vindt dat wij onze eigen Nederlandse
bedrijven moeten beschermen tegen de boze Europese
buitenwereld. Ik denk dat dit zeer onverstandig zou zijn.
Nederland zet 80% van de export weg in de landen van de
Europese Unie. Dit betekent dat onze bedrijven sterk zijn in
de export en sterk staan in Europa. Als wij dus in Europa
kunnen zorgen voor goede aanbestedingsregels die ook
opgevolgd worden, dan biedt dit mogelijkheden voor
bedrijven uit andere landen in Nederland, maar ook voor
Nederlandse bedrijven in andere landen. De ervaring leert
mij dat Nederland altijd meer profiteert van andere landen
van die andere landen van Nederland.
De heer Graus (PVV):
Het is per se niet waar dat de minister zegt. Wij zijn de
grootste nettobetaler per hoofd van de bevolking. Wij denken daar anders over en gelukkig heel veel bedrijven ook.
De minister heeft het over de grote boze buitenwereld
Europa. Wij zijn niet tegen Europa. Ik heb daar ook helemaal
niets over gezegd in mijn bijdrage. We zijn voor Europa,
pro-Europa, en tegen de EU. We willen geen provincie van
Brussel worden. Ik wil dat dat goed in de Handelingen komt
te staan. Ik heb enkel gevraagd om eens wat meer te doen
voor eigen bedrijven. Ik vind het helemaal niet gek hoor,
eigen mensen en eigen bedrijven eerst. En eigen Mini's
eerst, zoals ik heb gezegd. Dat is helemaal niet zo fout. We
mogen best wat meer patriot zijn.

Ik ga nu in op de hoofdpunten die door de diverse woordvoerders naar voren zijn gebracht. Daarna zal duidelijk
worden of ik nog een aantal punten heb laten liggen. U hebt

Minister Kamp:
De heer Graus zegt dat het helemaal onjuist is wat ik zeg
en vervolgens zegt hij dat Nederland de grootste nettobetaler in Europa is. Dat heeft nul komma nul met elkaar te
maken. Ik heb gezegd dat Nederland een heel sterk
exportland is. We zijn geloof ik het vijfde exportland van
de wereld. Onze bedrijven staan sterk op de internationale
markt. 80% van hun export gaat naar andere landen in
Europa. Dat betekent dat als ons bedrijfsleven faire kansen
krijgt in Europa via Europese aanbestedingsregels, het daar
in het buitenland van profiteert. De Nederlandse ondernemers en de Nederlandse werknemers hebben daar dus
belang bij. Ik heb gezegd dat ik op grond van ervaringen in
het verleden inschat dat de Europese aanbestedingsregels
Nederland meer opleveren dan ze Nederland kosten. De
heer Graus zegt dat hij dat niet heeft gezegd. Hij heeft echter

Tweede Kamer

9 maart 2016
TK 62

Ik verwacht op korte termijn — laten wij zeggen voor het
eind van deze maand — de Kamer te informeren over wat
er precies gedaan zal worden om het beter aanbesteden
nader in te vullen. Ik ben daarvoor zeer gemotiveerd. Het
is heel goed om mooie landelijke regels te hebben, maar
het komt altijd aan op de praktijk. In de praktijk kunnen wij
slagen als wij een goede samenwerking organiseren. Wij
hebben al heel veel winst geïncasseerd — ik heb dat zoeven al gezegd — maar ik denk dat wij nog meer winst
kunnen incasseren als wij daar op deze manier mee doorgaan.

Wijziging Aanbestedingswet 2012

62-12-2

gezegd dat hij vindt dat we eigen bedrijven moeten
bevoordelen. Als we eigen bedrijven bevoordelen en we
maken het mogelijk dat andere landen in Europa dat ook
doen, hebben Nederlandse bedrijven dus minder mogelijkheden in andere landen en dat is slecht voor Nederlandse
ondernemers en voor Nederlandse werknemers.
De heer Graus (PVV):
We hebben de Europese Unie helemaal niet nodig voor
vrijhandelsverdragen. Helemaal niet, totaal helemaal niet.
Zwitserland had eerder een vrijhandelsverdrag met China
dan de hele Europese Unie bij elkaar. Laat ik dat even
gezegd hebben. Binnen de Europese Unie behoren wij tot
de grootste nettobetalers, per hoofd van de bevolking heb
ik erbij gezegd. Dat is gewoon een feit. Ik ben ook woordvoerder voor de primaire sector. Die hoor je alleen maar
klagen over belemmeringen van de EU. Ze zien er totaal
helemaal geen voordelen van, echt niet. Dat handel drijven
heeft niets met de Europese Unie te maken. Dat heeft er
helemaal niets mee van doen. We kunnen ook zelf vrijhandelsverdragen regelen. Daar hebben we Brussel niet voor
nodig, hoor.
Minister Kamp:
Ik heb al gezegd dat nettobetaler zijn hier echt helemaal nul
komma nul mee te maken heeft. Ik heb niet gesproken over
vrijhandelsverdragen. De Europese Unie is één interne
markt en daar hebben wij belang bij. Ik heb net toegelicht
waarom wij daar een groot belang bij hebben.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Waar liggen volgens de minister verder nog kansen om de
eisen in de aanbestedingsprocedures voor het mkb verder
te verlagen? De minister zegt hier dat, in tegenstelling tot
het verhaal dat vandaag in de Kamer naar voren is gebracht,
nog best wat uitdagingen liggen. Onze vraag aan hem is
hoe hij dat verder voor zich ziet.
Minister Kamp:
Ik zal ingaan op de verschillende vragen en opmerkingen
zijn gemaakt. Mevrouw Mulder vraagt welke mogelijkheden
ik voor het mkb zie om nog meer binnen te halen. Ik heb al
gezegd dat het mkb voor een heel groot deel heeft geprofiteerd van die lastenverlichting van 184 miljoen die in een
paar tijd is gerealiseerd door de Aanbestedingswet. Dat is
allemaal pure winst voor het mkb, wat ze daarvan hebben
meegepikt. Hun aandeel daarin is groot. Ik heb gezegd dat
het percentage gunningen aan het mkb in minder dan twee
jaar is toegenomen van 59 naar 63. Ik denk dus dat het mkb
er goed in zit. Het kan natuurlijk niet de opdrachten voor
de opvolgers van de onderzeeboten, de Walrussen, binnenhalen. Dat kan natuurlijk niet. Het mkb kan echter wel een
heleboel binnenhalen.

die zeker doorvoeren. De Gids Proportionaliteit is er dus op
gericht om ervoor te zorgen dat er steeds gekeken wordt
naar het mkb, naar de kleine bedrijven: geen dingen doen
die ten koste gaan van het mkb. We zijn met die gids en
met die wet begonnen. De eerste resultaten zijn er. We
moeten ermee doorgaan zoals ik net heb proberen aan te
duiden.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Ik probeer voor mijzelf helder te krijgen of de minister zegt
dat wij alles al helemaal perfect doen en dat het helemaal
goed gaat, of dat hij toch nog kansen voor verbeteringen
ziet. Een van de zaken waar het misschien in zou kunnen
liggen is EMVI (economisch meest voordelige inschrijving).
Hoe kijkt hij daartegenaan?
Minister Kamp:
Ik denk nooit dat het allemaal goed is. Ik denk alleen maar
dat wij proberen het zo goed mogelijk te doen, dat wij
voortdurend moeten bekijken of het nog beter kan en dat
wij dat ook moeten doen. In het geval van deze Aanbestedingswet heb ik binnen twee jaar een zeer uitgebreide
evaluatie laten verrichten. Die is erop gericht om te bekijken
wat beter kan. Ik heb de nieuwe Europese richtlijnen helemaal vertaald in de geest van de Aanbestedingswet die wij
al hadden. Ik heb een aanjager aangetrokken voor beter
aanbesteden, die met zijn team in de regio's aan verbeteringen gaat werken. Ik ben voortdurend geïnteresseerd in
verbeteringen, met name verbeteringen ten gunste van het
mkb.
Wat EMVI betreft hadden wij in de systematiek van onze
oude wet twee mogelijkheden: aanbesteden op basis van
de laagste prijs en aanbesteden op basis van EMVI. Ik hoef
dat niet meer toe te lichten, want dat hebben de woordvoerders al uitgebreid gedaan. In de nieuwe Europese richtlijnen
is er een iets andere opzet. Ze hebben gezegd: alles is EMVI,
zowel de laagste prijs als de beste prijs-kwaliteit als de
laagste kosten. Maar ik vind de laagste prijs geen EMVI. Ik
vind alleen beste prijs-kwaliteit en laagste kosten EMVI,
waarbij je niet alleen rekening houdt met de aankoop maar
ook met het vervolg op die aankoop. Je koopt bijvoorbeeld
een printer maar als je daarna heel dure vullingen moet
kopen, dan is de oorspronkelijke prijs misschien wel goed
maar wordt het met die vullingen toch nog verkeerd. Bij de
aankoop houd je dus ook rekening met alle kosten daarna.
Die laatste twee, beste prijs-kwaliteit en laagste kosten, zijn
beide EMVI. Dat geven wij de aandacht die de Kamer heeft
bepleit. Met het amendement-Ziengs/Leegte (32440, nr. 25)
is destijds ingebracht dat de voorkeur uit moet gaan naar
EMVI. Dat zal zo blijven in de nieuwe opzet, waarbij EMVI
in de systematiek van de Europese Commissie vanaf nu
bestaat uit zowel beste prijs-kwaliteit als laagste kosten.

We hebben de wet en de Gids Proportionaliteit zo opgesteld
dat aanbestedende diensten iedere keer ruime mogelijkheden moeten bieden voor het mkb. Daar moeten we ook
vooral mee doorgaan. De Gids Proportionaliteit is vastgesteld en zal nu aangepast worden als gevolg van de wijziging van de wet. Als er uit het hele proces van beter aanbesteden nog nieuwe ontwikkelingen komen die verbeteringen
voor de Gids Proportionaliteit kunnen opleveren, zullen we

Mevrouw Gesthuizen (SP):
Ik snap best dat dat Europees gezien wel zo bedoeld kan
zijn, maar ik ben het daar niet mee eens. Met die tweede
gunningsmogelijkheid, dat tweede criterium stappen wij af
van wat de Kamer altijd heeft bedoeld met EMVI, namelijk
economisch meest voordelige inschrijving waarbij je prijs
en kwaliteit gelijkelijk weegt. Ik snap de uitleg van de
minister niet, want dat doe je volgens mij niet meer als je
zegt: ik kijk niet alleen naar de kosten bij aanschaf maar ook

Tweede Kamer

9 maart 2016
TK 62

Wijziging Aanbestedingswet 2012

62-12-3

naar de kosten in de latere jaren. Wat heeft dat met de
kwaliteit te maken? Ik snap het wel. Ik heb zelf ook weleens
een goedkope printer gekocht met uiteindelijk dure cartridges, maar ik zie niet in wat de discussie over kosten met
kwaliteit te maken heeft.
Minister Kamp:
Het gaat bij EMVI in de nieuwe opzet om de beste prijskwaliteitverhouding maar ook om de laagste kosten. Dan
kijk je niet naar de laagste prijs maar naar wat het allemaal
aan kosten oplevert voor degene die de opdracht uitgeeft.
Dat breng je allemaal goed in beeld. Dat is een variant die
wij niet bedacht hebben maar die dwingend voorgeschreven
is in die richtlijn. Wij vertalen dat. Wij stellen vast dat beste
prijs-kwaliteit en laagste kosten allebei in de geest van EMVI
zijn zoals wij die oorspronkelijk hebben bedoeld. Daar staat
tegenover puur beslissen op de laagste aankoopprijs. Dat
onderscheid maken wij: de laagste prijs aan de ene kant en
die twee invullingen van EMVI aan de andere kant.
Mevrouw Gesthuizen (SP):
Dit klinkt al een beetje alsof wij het niet eens gaan worden,
want de minister herhaalt wat hij net zei. Wellicht komt hij
er straks nog op bij de bespreking van de amendementen,
maar hoe kijkt hij ertegen aan om bij een gunning op basis
van kosteneffectiviteit ook om een motivering te vragen
om te voorkomen dat dat tweede gunningscriterium alleen
maar gebruikt gaat worden om op de laagste prijs te sturen?
Minister Kamp:
Het vragen van een motivering levert natuurlijk extra werk
op, zowel voor de aanbestedende dienst als voor de daarbij
betrokken ondernemers. Ik denk dat we moeten oppassen
met extra eisen. We hebben in de Aanbestedingswet al een
heleboel extra eisen vastgelegd. We vinden aan de ene kant
dat de administratieve lastendruk en de regeldruk verlaagd
moeten worden, maar aan de andere kant komen we met
een heleboel regels in de Aanbestedingswet, omdat we dat
met elkaar nodig vinden. De Kamer heeft daar op verschillende punten nog wat aan toegevoegd. Als we de laagste
kosten — een systematiek die door de Europese richtlijn is
aangedragen en bedoeld is om juist niet alleen naar de
laagste prijs te kijken, maar naar alle kosten die samenhangen met een inschrijving voor een aanbesteding — op
dezelfde manier gaan behandelen als de laagste prijs, leggen we onnodig regeldruk op. Dat heeft geen meerwaarde
en om die reden ben ik daar niet voor. Ik kom daar straks
nog bij een concreet voorstel op terug.
Mevrouw Mulder heeft gevraagd of ik bereid ben om verbeteringen die worden aangedragen op te nemen in de
Gids Proportionaliteit. Ze noemde ook een tweetal hoogleraren die met, in haar ogen, verbeteringsvoorstellen waren
gekomen. De Gids Proportionaliteit leent zich alleen maar
voor bepalingen die betrekking hebben op proportionaliteit.
Voor zover er suggesties zijn gedaan om dat te verbeteren,
zijn die natuurlijk bij de evaluatie in beeld geweest. Ook de
schrijfgroep, die de Gids Proportionaliteit nu weer aan de
nieuwe wet gaat aanpassen, zal zeker alle voorstellen op
dat punt bekijken en afwegen hoe we daar in het kader van
die gids ons voordeel mee kunnen doen. Suggesties die
buiten de proportionaliteit gaan, worden niet in de Gids
Proportionaliteit opgenomen. Alle relevante suggesties zijn

Tweede Kamer

Wijziging Aanbestedingswet 2012

bij de evaluatie betrokken. Drie externe onderzoeksbureau
hebben evaluaties gedaan, waarbij met het hele veld uitgebreide gesprekken zijn gevoerd. Alles wat relevant was, ook
van de kant van hoogleraren, is daarbij in beeld geweest.
Daar hebben we de evaluatie voor gehad.
Mevrouw Mulder heeft gevraagd of de eisen in de aanbestedingsprocedures proportioneel zijn en of er cijfers bekend
zijn over disproportionele eisen aan het mkb. Een van de
punten uit de Gids Proportionaliteit is dat er geen procedure
wordt gekozen die niet bij de omvang van de opdracht past.
Je hebt dus ingewikkelde procedures voor ingewikkelde
opdrachten, maar als je simpele opdrachten hebt, heb je
ook simpele procedures. Het gaat er ook om welke eisen
je stelt aan inschrijvers. Je moet geen disproportionele
eisen stellen waarmee je bedrijven uitsluit, terwijl daar geen
goede grond voor is. Hoe je dat moet doen, staat in de Gids
Proportionaliteit. Ook de termijnen staan daarin. Als je een
groot bedrijf bent, kun je snel reageren. Een klein bedrijf
heeft daar wat meer tijd voor nodig. De Gids Proportionaliteit legt ook een relatie tussen de ingewikkeldheid van
opdrachten en de termijn die moet worden gesteld voor
antwoorden. Dat wordt in de Gids Proportionaliteit geregeld.
Uit de evaluatie blijkt dat de proportionaliteit van aanbesteden is toegenomen en dat ook het aantal en de zwaarte van
de gestelde geschiktheidseisen zich ontwikkelt zoals bedoeld
was. Bij de evaluatie is dat in kaart gebracht, maar het is
niet zo dat we nu precies voor de Kamer inzichtelijk kunnen
maken wat proportioneel en wat disproportioneel is. Je
kunt dat namelijk uiteindelijk pas beoordelen op het
moment dat een ondernemer een opdracht krijgt. Wij proberen dat van tevoren zo goed mogelijk in te schatten op
grond van ervaringen. Wij kijken ook hoe die eisen het beste
geformuleerd kunnen worden. Op grond van die ervaringen
en hetgeen door de schrijfgroep, die de Gids Proportionaliteit, heeft opgesteld, is vastgesteld, moet de praktijk zich
opnieuw bewijzen. Aan de hand van evaluaties kunnen we
dan met enige regelmaat bekijken hoe zich dat ontwikkelt
en of nog aanpassingen nodig zijn.
Mevrouw Mulder is ook ingegaan op de drempels. In het
allereerste deel van mijn eerste termijn ben ik daarop al
ingegaan.
Mevrouw Mulder en anderen spraken ook over de mogelijkheid om vergoedingen voor tenderkosten op te nemen. Het
viel mij op dat de heer Monasch daarin terughoudend was.
Die terughoudendheid deel ik, omdat je met het opzetten
van vergoedingen voordat je het weet in een sfeer terechtkomt die je niet wilt. Ik begrijp dat er nogal wat mensen zijn
die in het kader van de Wet openbaarheid van bestuur zo
veel mogelijk aanvragen doen in de hoop dat gemeenten
bij de afhandeling van die WOB-aanvragen een fout maken,
waardoor zij aan die mensen een boete verschuldigd zijn.
Daar wordt dan geld mee verdiend. Je zou je kunnen
voorstellen dat je dat hierbij ook gaat krijgen. Je doet mee
aan zo veel mogelijk inschrijvingen. De kwaliteit van wat je
doet, doet er minder toe. Als je de opdracht niet krijgt, krijg
je wel een vergoeding. We moeten niet hebben dat je daar
ook geld mee kunt verdienen. Het moet allemaal realistisch
zijn.
Als je vroeger als ondernemer een opdracht van de overheid
wilde binnenhalen, moest je alle regionale krantjes in het
hele land bekijken, waarin de overheden verplicht waren

9 maart 2016
TK 62

62-12-4

om advertenties te zetten. Je moest al die krantjes gaan
bekijken om te weten wat er allemaal speelde. Nu is dat
allemaal elektronisch toegankelijk. Je kunt gewoon naar
een website gaan, het bij mevrouw Gesthuizen geliefde
TenderNed, waarop je inzicht krijgt in wat er allemaal aan
inschrijvingen beschikbaar is. Daar kun je als ondernemer
dan op inspelen. Voor de ondernemer biedt dat ontzettend
veel meer marktmogelijkheden, maar het zorgt er ook voor
dat de kosten voor hem of haar veel lager zijn. Op die
manier worden de kosten voor de ondernemers gedrukt en
de mogelijkheden vergroot. Een ondernemer maakt de
afweging of hij een kans maakt bij een aanbesteding. Als
hij vindt van wel, doet hij daar zijn best voor. Lukt het niet,
dan heeft hij pech gehad en moet hij proberen het de volgende keer beter te doen. Als de aanbestedende dienst
echter iets te verwijten valt, moet er op een andere manier
worden gereageerd. Als de aanbestedende dienst iets
ingewikkelds vraagt waar redelijkerwijs een vergoeding
voor moet zijn, dan moet die er ook komen. Dat is in de
Gids Proportionaliteit geregeld. Als de aanbestedende
dienst eerst om inschrijvingen vraagt en vervolgens toch
besluit om de zaak te cancelen, hebben bedrijven werk
verricht en kosten gemaakt, maar hebben zij geen kans om
dat terug te verdienen. In dat geval zal er ook een vergoeding gegeven moeten worden. De Gids Proportionaliteit
biedt handvaten om dat te doen. Ik denk dat we dat op deze
manier goed geregeld hebben. Er is geen mogelijkheid om
misbruik te maken, maar er is wel de mogelijkheid om bij
fouten door aanbestedende diensten met vergoedingen te
komen. Verder laten we de reële risico's bij ondernemers,
en dat hoort ook zo te zijn in ons land.
Mevrouw Gesthuizen (SP):
Zeker, met dat laatste ben ik het eens. Maar de Gids Proportionaliteit zegt het volgende over tendervergoedingen:
wanneer het onvermijdelijk is dat er verhoudingsgewijs
aanzienlijke kosten per inschrijving gemaakt moeten worden
— denk aan visiepresentaties, maquettes en modellen,
schetsen of constructiedoorberekeningen — is het proportioneel aan een inschrijver daarvoor een vergoeding te
geven. Dat is dus niet alleen als een aanbestedende dienst
een opdracht plotsklaps terugtrekt. Dit punt uit de Gids
Proportionaliteit wordt niet of onvoldoende nageleefd. Wat
vindt de minister daar nu van?
Minister Kamp:
Over het naleven zal ik zo wat zeggen. Op het andere punt
antwoord ik het volgende. Ik heb gezegd dat het, als een
aanbestedende dienst dingen vraagt van ondernemers
waardoor die extra kosten moeten maken, redelijk is dat
daar ook een vergoeding voor komt. Als een ondernemer
om mee te kunnen doen onvermijdelijk nieuwe kosten moet
maken, moet daar ook een vergoeding voor komen. Los
hiervan geldt dat er, als een aanbestedende dienst op het
laatste moment een aanbesteding terugtrekt en ondernemers al kosten gemaakt hebben, ook daarvoor een kostenvergoeding moet komen. En als een aanbestedende dienst
... Ik had daarvan nog een ander voorbeeld genoemd. Dat
was wanneer een aanbestedende dienst … Er zijn twee
punten die ik nu kan terughalen. Het ene punt is dat het
onvermijdelijk is dat je kosten maakt om te kunnen meedoen. Daar moet je volgens de Gids Proportionaliteit een
vergoeding voor krijgen. En als, ten tweede, de aanbestedende dienst een zaak terugtrekt waardoor de ondernemer
niet de kans krijgt om zijn kosten terug te verdienen, moet

Tweede Kamer

Wijziging Aanbestedingswet 2012

daar ook een vergoeding voor komen. Dat is ook in de Gids
Proportionaliteit geregeld. Ik denk dat we dat goed gedaan
hebben.
Nu vraagt mevrouw Gesthuizen meteen: als dat niet toegepast wordt, wat gaat er dan vervolgens gebeuren? Daar
hebben we een systematiek voor. De Aanbestedingswet en
de aanbestedingsprocedures zijn civiele procedures. In
Nederland is het zo geregeld dat er, als je in strijd handelt
met de wet, een rechter is om dat te corrigeren. Destijds is
bij de Aanbestedingswet door de georganiseerde ondernemers ook naar voren gebracht dat zij graag willen dat het
via de rechter gaat, omdat de rechter heel snel kan ingrijpen.
Die kan lopende een aanbesteding al zeggen: daar gaat iets
niet goed; ik kom met een voorlopige voorziening en ik vind
dat dat-en-dat moet gebeuren. De rechter kan dus in dit
soort gevallen snel optreden als dat nodig is. We hebben
dus de rechter om op te treden als dat nodig is.
Ten tweede hebben we de Commissie van Aanbestedingsexperts. Daar kan een klacht worden ingediend als een
ondernemer van mening is dat er iets niet goed is gegaan.
De Commissie van Aanbestedingsexperts doet daarover
een uitspraak. Als die uitspraak niet wordt gevolgd, is de
partij die daardoor wordt benadeeld in de gelegenheid om
naar de rechter te gaan. Hij staat dan natuurlijk ook sterk
bij de rechter.
Verder bepalen de zaken die in de Aanbestedingswet staan
of een overheidsdienst wel of niet rechtmatig handelt. Als
een overheidsdienst niet rechtmatig handelt, dan is de
ordedienst in geval van het Rijk de Algemene Rekenkamer.
Ook zijn er de accountants die de stukken van waterschappen, provincies en gemeenten controleren, of een auditdienst, die sommige van de decentrale overheden ook
hebben. Die zijn er dan om te zeggen dat er iets is gebeurd
wat niet rechtmatig is. Daar leggen zij dan de vinger op.
Ten slotte kan er bij aanbestedingen boven de Europese
drempels een klacht bij de Europese Commissie worden
ingediend. Als er iets niet goed gaat, zijn er dus ruime
mogelijkheden om daartegen op te komen. De eerste
mogelijkheid is echter altijd dat je bij de aanbestedende
dienst zelf terechtkunt. Wij leven in een net land. Alle
overheden worden democratisch gecontroleerd. De overheden doen in de regel hun best en kunnen op klachten reageren. Wordt daar niet goed op gereageerd, dan zijn de
andere mogelijkheden die ik net heb genoemd, open.
Mevrouw Gesthuizen (SP):
Ik dank de minister heel hartelijk voor zijn uitgebreide antwoord op mijn eerste vraag, maar ik heb toch nog een
vervolgvraag. Vervolgens mij zit er niet zo veel licht tussen
hoe de minister en ik hiertegen aankijken. Wij zijn het hierover eens. De minister corrigeerde zichzelf ook. Hij heeft
het niet meer over "extra kosten" die een ondernemer
maakt, maar over "kosten". Bovendien zegt hij dat in de
Gids Proportionaliteit is opgenomen dat je in een aantal
gevallen, als daar gewoon werk voor moet worden geleverd,
een vergoeding daarvoor moet krijgen. Ik vind het prima
dat ondernemers naar de rechter kunnen stappen, maar
het probleem is dat dit veel te vaak zou moeten gebeuren.
Het is toch veel beter als wij hier een manier afspreken
waarop wij het willen. Dan zouden de aanbestedende
diensten dat ook moeten naleven.

9 maart 2016
TK 62

62-12-5

Tot slot wil ik de minister kort voorleggen dat de VNG
daarover schrijft dat dergelijke kosten onder het ondernemersrisico vallen. De VNG stelt dat bedrijven deze kosten
ook niet bij elkaar in rekening brengen. Dat baart mij zorgen,
want het geeft aan dat de aanbestedende diensten er helemaal geen zin in hebben om dat soort dingen te betalen.
Wat vindt de minister daarvan? Welke mogelijkheden ziet
hij, behalve dan dat ondernemers in laatste instantie ook
nog altijd naar de rechter kunnen stappen?
Minister Kamp:
Ik ben het met de VNG eens. Als je als ondernemer een
opdracht binnen wilt halen, denk ik dat je dit alles moet
bekijken. Er zijn duizenden opdrachten in dit land en daar
maak je een selectie uit. Bij een aantal opdrachten denk je
een goede kans te maken en dan probeer je om die
opdrachten binnen te halen. Dat is gewoon je ondernemersrisico. Dat zijn je ondernemerskosten. In het geval dat een
aanbestedende dienst zegt dat er een maquette bij moet
komen en dat er nog van alles moet gebeuren, moeten er
extra kosten gemaakt worden. Ik vind het dan redelijk dat
daarvoor door toepassing van de Gids Proportionaliteit een
vergoeding wordt vastgesteld.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Ik ga in op dit punt en op het punt dat de minister in zijn
antwoord op de vraag van mevrouw Gesthuizen aanhaalde.
Stel nu dat een aanbestedende dienst er zelf een potje van
maakt — ik chargeer het nou eventjes — en heel veel aanbestedingen niet doorgaan, terwijl de bedrijven allemaal
heel erg hun best doen. Er is wel een mogelijkheid om daar
een soort schadevergoeding voor te krijgen, maar dan
moeten die bedrijven die via de rechter gaan achterhalen.
Is er volgens de minister een andere vorm mogelijk, dus
het regelen van een soort schadecompensatie in zijn algemeenheid via de Tweede Kamer? Is er, als een aanbestedende dienst het zelf echt niet goed doet, een vorm van
compensatie mogelijk zonder dat daar direct een rechter
aan te pas moet komen? Hiermee kun je ook de kwaliteit
bij de overheid zelf verbeteren.
Minister Kamp:
Wij spreken over overheidsinstanties in dit land. Aanbestedende diensten zijn overheidsdiensten. Die worden allemaal
democratisch gecontroleerd. Als er ergens iets op een dergelijke manier verkeerd gaat, kun je naar de Tweede Kamer,
de gemeenteraad of Provinciale Staten gaan en die laten
ingrijpen. Zo werkt het heel goed in ons land. Ik denk dat
het niet goed denkbaar is dat wij daar iets anders voor
organiseren dan ik net heb gezegd. Ik heb ook gezegd dat
er al veel correctiemogelijkheden zijn. Het instellen van een
aparte autoriteit om het geheel van 60 miljard aan
opdrachten dat de heer Verhoeven met nadruk — ik geloof
wel vier of vijf keer — heeft genoemd te controleren en om
als een soort toezichthouder op gemeenten en provincies
te gaan fungeren, is niet goed denkbaar in ons bestel. Het
is volgens mij ook niet goed op een praktische wijze te doen.
Bovendien is het niet nodig, omdat de mogelijkheden die
ik net heb genoemd, voldoende zijn. Mevrouw Mulder geeft
een extreem voorbeeld, namelijk dat een overheidsdienst
er een potje van maakt. Ik denk dat de rechter er in zo'n
geval helemaal niet aan te pas zal komen, omdat er dan
wel een mevrouw Mulder is die dit in de Tweede Kamer,

Tweede Kamer

Wijziging Aanbestedingswet 2012

bij de provincie of gemeente aan de orde stelt. Vervolgens
zal de volksvertegenwoordiging dat corrigeren.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Is de minister eventueel bereid om eens inzichtelijk te
maken hoe vaak aanbestedingen op die manier misgaan?
Op die manier krijgen wij inzichtelijk hoe vaak het, bijvoorbeeld in een jaar, misgaat. Dan kunnen wij misschien met
elkaar erover spreken of een algemene schadevergoeding
goed is. Vindt de minister dit ook een goed idee?
Minister Kamp:
Nee, want ik zie het niet als een groot probleem. Ik ben wel
bereid om te kijken of dit een aandachtspunt kan zijn bij
een volgende evaluatie.
De heer Verhoeven (D66):
De minister zei op een gegeven moment dat een ondernemer die vindt dat hij op een bepaalde manier in het traject
benadeeld is doordat hij extra kosten moest maken, terecht
kan bij de Commissie van Aanbestedingsexperts. Ik herinner
me echter nog een relatief actueel geval waarbij deze
commissie een zeer dringend advies gaf, dat door het
kabinet in de wind werd geslagen. Er werd gezegd dat het
slechts een commissie was die adviseert en dat het advies
niet altijd gevolgd hoeft te worden. Met een stalen gezicht
werd dat toen gemeld. Nu meldt de minister in dezelfde
zaal dat deze commissie, waarnaar hij dus niet altijd luistert,
de vluchtweg is voor ondernemers. Dat is toch een beetje
de ondernemers met een kluitje in het riet sturen, of heb ik
het niet goed begrepen?
Minister Kamp:
Ik heb een scala aan mogelijkheden opgenoemd. Ik zal ze
niet allemaal herhalen. Het begint ermee dat je met een
klacht terecht kunt bij de aanbestedende diensten. Vervolgens is er een aantal andere mogelijkheden. De Commissie
van Aanbestedingsexperts is een van de mogelijkheden.
Als je een klacht hebt over een aanbesteding, kun je met
die klacht naar de commissie toe. De commissie kan een
uitspraak doen. Als die uitspraak vervolgens niet opgevolgd
wordt en je bent het daar niet mee eens, kun je je tot de
rechter wenden en zal deze een uitspraak doen. Aan de
uitspraak van de rechter moet men zich wel houden. Ik denk
dus dat we het op een goede manier geregeld hebben.
Het geval dat de heer Verhoeven noemt, heb ik niet paraat.
Ik weet niet of de andere partij de mogelijkheid om naar de
rechter te gaan, heeft benut. Dat staat mij niet bij. Ik denk
echter dat we onze beoordeling van de totale situatie niet
moeten baseren op één incident bij het Rijk. De systematiek
om eerst bij de aanbestedende dienst te klagen, vervolgens
bij de Commissie van Aanbestedingsexperts en tot slot naar
de rechter te gaan als de uitspraak niet wordt nageleefd,
lijkt mij een goede.
De heer Verhoeven (D66):
Ik heb het niet over een incident. Ik heb het over kleine
bedrijven die ook graag iets uit de pot van 60 miljard willen
halen, omdat zij een goed product hebben en de overheid
aan een innovatief product of een innovatieve dienst kunnen

9 maart 2016
TK 62

62-12-6

helpen. Eerst lopen zij tegen de gemeente aan die echt heel
vaak geneigd is om alle opdrachten op één grote hoop te
gooien en er één superopdracht van te maken, die vooral
naar grote bedrijven gaat. Dat hebben we in de evaluatie
kunnen lezen. Daarnaast krijgen heel veel ondernemers te
maken met de gemeente of de provincie die iets extra's aan
hen vraagt; dat leveren ze dan en vervolgens gaat de
opdracht niet door. Ze hebben dan wel een maquette, brochure of een ander innovatief ding bedacht. Vervolgens
moeten ze naar een commissie toe, waarvan het kabinet
heeft gezegd dat het haar advies naast zich neer kan leggen.
Dat is in ieder geval bij de scanstraat gezegd, wat een flinke
discussie in de Tweede Kamer opleverde. We hebben er
uitgebreid met de minister over gedebatteerd en hij heeft
keer op keer gezegd dat hij het advies van de commissie
naast zich neerlegde en dat hij dat kon doen omdat hij de
minister was. Ik heb geen klachten over de deskundigheid
van de minister, maar wel over de manier waarop het mkb
zijn recht kan halen.
Minister Kamp:
Met het beeld dat de heer Verhoeven schetst, ben ik het
echt volledig oneens. Het is gebleken dat 63% van de gunningen door het mkb wordt binnengehaald. Dat is bijna
twee derde deel. Bovendien blijkt dat in een periode van
minder dan twee jaar in totaal voor 184 miljoen kosten zijn
bespaard, voor het overgrote deel door het bedrijfsleven
en daarbinnen door het mkb. Het mkb heeft er dus rechtstreeks van geprofiteerd. We hebben in de wet vastgelegd
dat clusteren niet mag. Daar ga ik straks nog op in.
Samenvoegen mag niet. We hebben ook een heleboel
andere dingen geregeld om ervoor te zorgen dat het mkb
goed in beeld komt. Over het voorbeeld van de maquette
heb ik al gezegd dat er een redelijke vergoeding moet
worden betaald als er bij de aanbesteding iets bijzonders
wordt gevraagd bovenop wat redelijk is. Dat gebeurt conform de Gids Proportionaliteit, die ook alweer gemaakt is
om het mkb te beschermen. Ik vind echt dat de heer Verhoeven hier een verkeerd beeld schetst van de werkelijkheid.
Mevrouw Mulder heeft gesproken over een waslijst aan
keurmerken, zoals zij het noemt. Ook daarmee zou het mkb
het moeilijk hebben. Dat is niet zo. Een keurmerk is vaak
juist bedoeld om het mkb mogelijkheden te bieden. Als je
een keurmerk hebt, hoef je niet meer individueel aan te
tonen dat je over de benodigde kwaliteiten beschikt om te
kunnen meedoen. Je hebt het keurmerk en daardoor ben
je meteen klaar. Bovendien wordt heel voorzichtig met het
keurmerk omgegaan. Een keurmerk wordt namelijk alleen
geaccepteerd bij aanbestedingen als datgene wat er in het
keurmerk is geregeld, precies overeenkomt met hetgeen
bij de aanbesteding wordt gevraagd. Het moet dus een op
een mogelijk zijn. Ook is het nog eens zo dat een mkb'er
die het keurmerk niet heeft, toch mag meedoen. Die kan
dan een vergelijkbaar keurmerk hebben. Hij kan ook zelf
aantonen dat hij aan de eisen voldoet. Keurmerken spelen
dus geen grote rol. Voor zover ze een rol spelen, wordt het
mkb er in ieder geval niet door benadeeld.
Mevrouw Mulder heeft gewezen op de staatssecretaris van
VWS die, zoals zij dat zegt, eigen aanbestedingsregels stelt
in het kader van de zorg. Zij bevroeg mij daar kritisch over.
De heer Monasch zei dat dit juist veel meer gedaan zou
moeten worden. Ik denk dat de waarheid in het midden ligt.
Wat de staatssecretaris van VWS heeft gedaan, mag helemaal binnen de aanbestedingsprocedures en aanbestedings-

Tweede Kamer

Wijziging Aanbestedingswet 2012

kaders. Hij heeft geen procedure, regel of wet overtreden.
Ik ben er geen voorstander van om dit voor alles te gaan
bepalen. Wij hebben in ons land bijvoorbeeld de minimumlonen en de cao's geregeld. Bij de aanbestedingen moeten
we ons binnen dat geheel houden. Daarvoor verdergaande
dingen regelen, is volgens mij niet nodig. De problemen
die zich voordoen binnen Europa, namelijk dat mensen van
buiten Nederland hier via omwegen naartoe worden
gehaald om voor te lage lonen te werken, zijn in beeld. Mijn
collega van Sociale Zaken en Werkgelegenheid is bezig om
dat van een adequate reactie van het kabinet te voorzien.
In het kader van de aanbestedingen is het niet nodig om
nog meer te regelen dan we al doen. We regelen al erg veel
op het gebied van aanbestedingen. Ik vind ook dat we tot
dusver een behoorlijke balans gevonden hebben. Er is te
zien dat veel werk naar het mkb gaat, dat er groei in het
mkb is en dat er zeer hoge kostenbesparingen zijn gerealiseerd.
Mevrouw Mulder sprak net als anderen over clusteren en
samenvoegen, wat hetzelfde is. We kunnen clusteren niet
verbieden, want we hebben het al verboden. In de wet staat
dat je niet mag clusteren. Er staat in dat opdrachten niet
onnodig samengevoegd mogen worden. Er staat ook een
bepaling in dat opdrachten in percelen opgedeeld moeten
worden als dat kan. Opdelen moet dus als het kan, en
samenvoegen mag alleen als het nodig is. Er is altijd discussie mogelijk over wat wel en niet nodig is. Dat hebben we
met de wet en met de Gids Proportionaliteit zo goed
mogelijk ingekaderd. Er kan ook nog een toets van de
rechter overheen gaan. Ik denk dus dat we op dat punt de
zaak goed geregeld hebben.
Bij een grote klus moeten we ons het volgende goed realiseren. Ik heb de onderzeeërs al genoemd, maar er zijn veel
meer van dat soort grote klussen te bedenken waarvoor
grote bedrijven logischerwijs als eerste in aanmerking
komen. Het is goed denkbaar dat een aantal mkb'ers
samenwerken en het samen aanpakken. Bij een grote klus
kan een mkb-architect bijvoorbeeld het plan maken, een
team van uitvoerders vormen en samen met hen op zo'n
project inschrijven. Mkb'ers zijn zo gezamenlijk in staat om
een opdracht binnen te halen. Voor heel grote opdrachten
komt een mkb'er helemaal niet in aanmerking omdat er
dingen gevraagd worden die een klein bedrijf niet kan. Dan
is er de mogelijkheid om via het onderaannemerschap in
beeld te komen. Het is echt niet zo dat onderaannemers
altijd afgeknepen worden. Het is juist heel vaak zo dat
onderaannemers dingen bieden die grote bedrijven nodig
hebben, waardoor zij heel blij zijn als ze mkb-bedrijven als
onderaannemer kunnen krijgen. Op het gebied van clusteren
is dus wettelijk geregeld wat geregeld kan worden. Het mag
niet. Waar opgesplitst kan worden, moet dat gebeuren.
Mkb-bedrijven hebben bovendien nog andere mogelijkheden om voor opdrachten in beeld te komen, zoals ik net
heb toegelicht.
De voorzitter:
Ik zie dat u wilt interrumperen, mevrouw Mulder, maar ik
zou eerst willen weten hoe ver de minister is met de
beantwoording van de vragen.

9 maart 2016
TK 62

62-12-7

Minister Kamp:
Ik zie dat ik te laat ben; dat spijt mij. Ik ben nog niet op de
helft, want ik ben nu bij de bijdrage van mevrouw Gesthuizen.
De voorzitter:
Ik geef mevrouw Mulder de gelegenheid om te interrumperen.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
De Gids Proportionaliteit stelt dat clusteren in de regel is
toegestaan bij logisch samenhangende, onlosmakelijk met
elkaar verbonden onderdelen van opdrachten. Wat is er nu
zo logisch aan wat UWV nu bijvoorbeeld doet door acht
verschillende diensten zoals schoonmaak, groenvoorziening
en beveiliging te clusteren? Dan wordt er toch niet conform
deze gids gehandeld? Als het op die manier wordt uitgelegd,
wat moet daar dan volgens de minister mee gebeuren?
Minister Kamp:
Ik ben het helemaal met mevrouw Mulder eens. Als dit
clustering is, dan kan dat niet. Wat wel kan, is dat je bij een
aanbesteding verschillende aan te besteden onderdelen
samenvoegt in één grote aanbesteding. Dan wordt er een
procedure opgezet en zet je vervolgens bepaalde onderdelen weg. Dat zou hier het geval kunnen zijn. Dit concrete
geval is mij echter niet bekend. Zoals mevrouw Mulder het
beschrijft, vind ik het niet aantrekkelijk klinken. Het lijkt me
dat ik me even moet verdiepen in dat individuele geval en
moet kijken of er iets is op grond waarvan er zou moeten
opgetreden. Ik kijk ernaar, maar ik zeg dus: clusteren mag
niet. En als er opgesplitst kan worden, dan moet dat ook.
Het is wel mogelijk dat je verschillende aanbestedingen
gezamenlijk naar buiten brengt, maar dan moeten ondernemers wel een kans krijgen om op ieder van die onderdelen
in te schrijven. Zodra je catering, beveiliging en ook het
groenonderhoud aan elkaar plakt, dan wordt het een raar
plaatje. Ik moet mij daar verder in verdiepen.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
In ieder geval dank voor deze toezegging.
Voorzitter: Knops
De voorzitter:
Ik geef mevrouw Mulder de gelegenheid om haar interruptie
af te maken.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Fijn dat de minister dit in ieder geval oppakt, maar het gaat
het CDA natuurlijk om de bredere context. Dit is dan een
voorbeeld, maar we horen dit gewoon veel meer. De vraag
is of bijvoorbeeld zo'n autoriteit als door mevrouw Gesthuizen is genoemd, daarbij helpt. We moeten deze problematiek wat wegtrekken bij de toevallige voorbeelden die dan
wel bij een minister terechtkomen, want het moet in brede
zin worden opgepakt. Een dergelijke clustering gaat gewoon
echt een paar stappen te ver.

Tweede Kamer

Wijziging Aanbestedingswet 2012

Minister Kamp:
Clusteren mag niet en opsplitsen moet als dat mogelijk is.
Mevrouw Mulder zegt dat zij veel meer van dit soort voorbeelden heeft. Ik heb die niet. Ik denk dat er een heel goede
verklaring kan zijn voor het door haar geschetste voorbeeld,
maar ik vind het nuttig om er naar aanleiding van haar
woorden naar te kijken. Ik wens gewoon dat er vastgehouden wordt aan de wet. In de wet staat dat je niet onnodig
mag clusteren. Je mag dus alleen clusteren als dat nodig
is. Voorts moet je splitsen in percelen als dat kan. Daar
wens ik mij aan te houden.
Ik ben toe aan de inbreng van mevrouw Gesthuizen. Ik ben
al ingegaan op haar opmerkingen over beter aanbesteden.
Ik heb over het laagstekostencriterium een aantal dingen
gezegd die nog niet tot grote tevredenheid bij mevrouw
Gesthuizen hebben geleid. Een aantal woordvoerders is
ingegaan op het punt dat er eerst in Nederland een eigen
verklaring was en dat er nu een verplicht uniform Europees
aanbestedingsdocument komt. Mevrouw Gesthuizen heeft
daar kritische kanttekeningen bij geplaatst. Wij liepen met
die eigen verklaring voorop in Europa. Wij hadden die al
ingevoerd. Vervolgens is dat in Europa ook ingevoerd en
hebben ze dat een uniform Europees aanbestedingsdocument genoemd. Daar hadden ze oorspronkelijk een opzet
voor die behoorlijk afweek van wat wij in Nederland hadden.
Wij hebben dat kunnen corrigeren, zodat er nu een uitkomst
is die vergelijkbaar is met wat wij in Nederland hadden en
die ook tot zeer weinig extra kosten leidt. Deze wijziging
van de Aanbestedingswet leidt per saldo nog steeds tot 5,4
miljoen kostenverlichting bovenop de 184 miljoen die we
al gerealiseerd hebben. Ik denk dat we dus met de praktijk
van het uniform Europees aanbestedingsdocument nu goed
uit de voeten kunnen. Ik denk dat het verwarrend is voor
ondernemers als ze voor de ene aanbesteding het ene
document moeten gebruiken en voor de andere het andere.
Dat maakt het voor hen niet makkelijker. Daarom hebben
we de lijn gekozen dat we dat ene verplicht voorgeschreven
uniform Europees aanbestedingsdocument, in een vorm
die voor ons acceptabel is, nu voor de hele range van aanbestedingen gebruiken.
Mevrouw Gesthuizen heeft ook gesproken over de Commissie van Aanbestedingsexperts. Zij heeft voorgesteld om die
samen te voegen met PIANOo om daar uiteindelijk een
autoriteit van te maken. Ik heb al gezegd dat ik die autoriteit
niet zie zitten. Ik zie trouwens ook niet zitten dat je de
Commissie van Aanbestedingsexperts, die per definitie
onafhankelijk moet zijn, samenvoegt met een overheidsdienst, zoals PIANOo. Die combinatie zie ik dus ook niet zo.
Ik vind wel dat die Commissie van Aanbestedingsexperts,
die belangrijk en goed werk doet, versterkt kan worden. Ze
heeft veel werk te doen. Daarom is er een derde expert
benoemd in de commissie. Bovendien zal het secretariaat
versterkt worden. Ze krijgt ook de gelegenheid om experts
in te huren ter ondersteuning in individuele gevallen. Op
die manier wil ik dus de effectiviteit en de mogelijkheid
voor die Commissie van Aanbestedingsexperts om goed
werk te doen verder vergroten. Ik denk dat we een goede
voorziening hebben gecreëerd met die commissie en, in
aanvulling daarop, ons eigen kenniscentrum bij de overheid.
De heer Bruins (ChristenUnie):
We horen inderdaad heel positieve geluiden van werkgeversorganisaties en brancheorganisaties over de Commissie

9 maart 2016
TK 62

62-12-8

van Aanbestedingsexperts. Het is mooi dat ze van twee
naar drie experts is gegaan, maar het is nog altijd subkritisch. Het is een kleine club. Wanneer er iemand op vakantie
is, zijn er nog twee over en dan kan er niet meer snel gereageerd worden. We horen veel geluiden van werkgevers,
die graag zouden zien dat de commissie nog wat verder
uitgebreid wordt. Is de minister in het licht van de begroting
van volgend jaar bereid om eens te kijken of een toename
van de capaciteit mogelijk is?
Minister Kamp:
Ik vind dat ik al ver ga. De commissie gaat van twee naar
drie en ik bied de mogelijkheid om externe experts aan te
trekken en ter versterking in te schakelen in individuele
gevallen. Ik zal ook het door EZ ondersteunde secretariaat
versterken. Op die manier zal ik een pakket maken waardoor
het volgens mij goed mogelijk is voor die commissie om
goed te functioneren. Ik zal volgen of dat in werkelijkheid
voldoende is. Mocht dat anders zijn, dan zal ik dat aan de
Kamer melden. Gelet op wat ik nu gedaan heb, zou het niet
goed zijn om nu alweer een stap verder te gaan. Dan gaan
we verder dan redelijkerwijs nodig is.
De heer Bruins (ChristenUnie):
Ik houd graag die melding in de gaten. Daar ben ik blij mee.
Minister Kamp:
Mevrouw Gesthuizen heeft ook gesproken over TenderNed.
Daar denken we verschillend over. Een heel groot deel van
de besparingen voor het bedrijfsleven is trouwens gerealiseerd via TenderNed. Ik geloof, uit mijn hoofd, dat 39 miljoen besparing per jaar voor het bedrijfsleven via TenderNed is gerealiseerd. Alle informatie over aanbestedingen
van overheden wordt op één website toegankelijk gemaakt.
Iedereen kan dan zien wat er aan aanbestedingen is. Dat
hebben we heel goed opgezet. De dienst functioneert goed.
Het aantal storingen is significant teruggelopen, zoals ik
heb aangekondigd. Het systeem is verbeterd. We leren al
werkende steeds beter hoe we het kunnen verbeteren. Ik
denk dat we met TenderNed echt iets goeds in handen
hebben om het bedrijfsleven te ondersteunen en mogelijkheden te bieden om kosten te besparen. Ik geloof dat we
blij moeten zijn met wat we hier opgezet hebben.
Mevrouw Gesthuizen vroeg of TenderNed de drie nieuwe
gunningscriteria tijdig kan gaan toepassen. Daar is TenderNed op tijd klaar voor. Zodra het wetsvoorstel in werking
treedt, zullen die aanpassingen aan TenderNed er zijn en
zal het bedrijfsleven daarvan gebruik kunnen maken.
Mevrouw Gesthuizen zei dat klachten over het gebruik van
TenderNed te lang blijven liggen, maar dat is mij niet
bekend. Als ik dat signaal van mevrouw Gesthuizen krijgt,
dan zal ik daar net als bij de signalen van mevrouw Mulder
aandacht aan besteden. Mocht het iets zijn dat voor de
Kamer interessant is, dan kom ik daarop terug bij de Kamer.
De heer Bruins vroeg zich af of de opkomst van aankoopcentrales niet leidt tot onnodig samenvoegen. Dat mag
absoluut niet. Als dat zou gebeuren, dan zou ik daar tegen
zijn. Het doel van aankoopcentrales is absoluut niet het
samenvoegen van opdrachten, het doel van aankoopcentrales is dat bekeken wordt of de dingen die individuele

Tweede Kamer

Wijziging Aanbestedingswet 2012

diensten allemaal moeten doen, waar ze allemaal apart
expertise voor moeten opbouwen, niet gezamenlijk kunnen
worden gedaan. Als je een gezamenlijke backoffice hebt,
kunnen aanbestedende diensten precies volgens de regels
en de bedoelingen van de wet en de Gids Proportionaliteit
handelen. Aankoopcentrales nemen dus werk uit handen
van de aanbestedende diensten, maar ze moeten zich
absoluut aan alle voorwaarden van de Aanbestedingswet
en de Gids Proportionaliteit houden en dus ook over het
clusteren/samenvoegen, namelijk dat dat alleen mag als
het echt nodig is. Als er gesplitst kan worden, moet dat
gebeuren. Dat geldt onverkort ook voor aankoopcentrales.
De heer Bruins heeft gezegd dat gunningscriteria soms de
facto als laagste prijs fungeren. Hij vroeg of ik het gewicht
van kwaliteit bij aanbestedingen kan handhaven. In het ene
geval wordt gebruikgemaakt van cijfers en in het andere
geval wordt een andere beoordelingsmethode gekozen.
Over de manier waarop je een en ander moet proberen om
te zetten in punten en cijfers wordt door het expertisecentrum PIANOo al voorlichting gegeven. Ik ben van plan om
hieraan ook expliciet aandacht te geven in het project Beter
Aanbesteden en om dit verder onder de aandacht te brengen van de aanbestedende diensten wanneer wij daarover
regionaal gaan spreken. Ik zal het ook onder de aandacht
brengen van het ministerie van Binnenlandse Zaken, zodat
het extra aandacht krijgt specifiek voor de rijksoverheid.
Op die manier hoop ik aan de zorgen van de heer Bruins
op dit punt voldoende tegemoet te kunnen komen.
De heer Bruins sprak ook over doelstellingen die hij geformuleerd zou willen zien op het punt van innovatiegericht
aanbesteden. Ik ben eigenlijk niet van plan om daarvoor
doelstellingen te formuleren. Aanbestedende diensten
moeten naar mijn mening vrij zijn in hun keuze wanneer zij
gaan aanbesteden. Hebben zij behoefte aan innovatiever
werken en innovatievere leveringen of diensten? Dat moeten zij niet voorgeschreven krijgen maar zij moeten het zelf
belangrijk vinden. Zij vinden dat ook belangrijk. Sommige
aanbestedingen hebben daar niets mee te maken; daarbij
hoef je daaraan dus geen aandacht te besteden. Bij andere
aanbestedingen moet dat juist weer wel. Het is aan de
aanbestedende diensten om daarover de goede beslissingen te nemen. De wet biedt uitdrukkelijk mogelijkheden
voor het inkopen van innovaties. Dat zal via het expertisecentrum PIANOo, dat ik net heb genoemd, bij de voorlichting ook extra aandacht krijgen, zodat aanbestedende
diensten, als zij daarvoor belangstelling hebben, de informatie kunnen krijgen die zij nodig hebben om de mogelijkheden die de wet biedt, te gebruiken. Naar mijn mening
moeten wij geen doelstellingen of percentages formuleren
voor innovatiegericht inkopen, anders dan wat men zich
op dit moment al bij alle overheden, alle aanbestedende
diensten realiseert. Dat is dat innovatie voor ons land
belangrijk is, dat de overheid daarin een belangrijke rol kan
vervullen, dat inkopen daartoe een middel is en dat men
dus aandacht moet geven aan de mogelijkheden die er bij
het inkopen zijn. Wij stimuleren dat via voorlichting en via
mogelijkheden in de wet. Dat is de manier waarop wij dit
moeten doen.
De heer Bruins heeft ook gevraagd of ik het innovatiepartnerschap als mogelijkheid zie voor pilots gericht op nieuwe
vormen van samenwerking. Dat is absoluut zo. Ik denk dat
het innovatiepartnerschap aanbestedende diensten extra
mogelijkheden biedt. Je kunt namelijk bij een aanbesteding
contact leggen met een bedrijf waarmee je samen een

9 maart 2016
TK 62

62-12-9

innovatieve oplossing gaat ontwikkelen. Als een bedrijf dat
goed doet, wordt nu de mogelijkheid geboden dat dit bedrijf
dan ook rechtstreeks de opdracht voor het vervolgens te
leveren product krijgt. Daarop hoeft dus niet meer een
aparte aanbesteding te volgen. Dat biedt dus echt meer
mogelijkheden voor innovatie. Ik denk dat het innovatiepartnerschap een goed punt is in de Europese richtlijn, dat wij
dan ook terecht overnemen in onze wet.
Behalve over innovatie sprak de heer Bruins ook over
duurzaam inkopen. Over duurzaam inkopen hebben wij
eerder in de Kamer gesproken. Met name mijn collega, de
staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, heeft dat in
het najaar van 2015 gedaan. Op basis van die gedachtewisseling met de Kamer is vervolgens een Plan van aanpak
maatschappelijk verantwoord inkopen opgesteld. De
staatssecretaris heeft afgelopen maand in een AO met de
Kamer toegezegd dat zij nog voor de zomer de Kamer zal
informeren over de voortgang van het plan van aanpak. Ik
denk dat dat ook de gelegenheid is om met haar te spreken
over de vraag hoe het gaat met het duurzaam inkopen, ook
in het licht van de Aanbestedingswet waarover wij nu
spreken.
De heer Bruins sprak ook over de Commissie van Aanbestedingsexperts. Daarop ben ik ingegaan.
De volgende woordvoerder was de heer Monasch. Hij
noemde een paar voorbeelden waarbij het voor mkbondernemers eigenlijk niet mogelijk is om in te schrijven.
Ik ben daar al op ingegaan. Er zijn allerlei mogelijkheden
om ervoor te zorgen dat het juist wel zo veel mogelijk het
geval is. Het is echter wel degelijk zo dat er opdrachten zijn
waarbij je als individuele mkb-ondernemer geen reële kans
krijgt. Dat is bijvoorbeeld het geval als Defensie een heel
groot project heeft dat ze als risicovol beschouwt en waarbij
ze niet afhankelijk wil zijn van een leverancier die iets levert
en dan zegt: doe er je best maar mee. Dan kan het zo zijn
dat Defensie wil dat de leverancier het product levert maar
ook daarna voor een bepaalde periode het onderhoud doet
tegen een van tevoren afgesproken prijs en bovendien de
bedrijfsvoering doet. In zo'n geval kan het zijn dat Defensie
daar één pakket van wil maken, omdat zij denkt dat dat in
dit geval het beste is, aangezien Defensie natuurlijk op een
verantwoorde manier met overheidsgeld, belastinggeld,
moet omgaan. Ik vind dat we een organisatie als Defensie
maar ook het ministerie van Infrastructuur en Milieu die
kans moeten bieden.
Het mag absoluut niet zo zijn dat dat gebeurt om mkb'ers
buiten de deur te houden. Het moet proportioneel zijn, daar
hebben we de Gids Proportionaliteit voor. Maar we moeten
de mogelijkheid niet uitsluiten dat het in een aantal gevallen
voor de aanbestedende dienst de beste werkwijze is en dat
het ook de beste manier is waarop de aanbestedende dienst
met belastinggeld kan omgaan.
De heer Monasch (PvdA):
Ik zit met belangstelling te luisteren. Met alle respect voor
de minister heb ik het gevoel dat er een beetje geshopt
wordt in de argumenten. Wat de minister zegt, kan niet
allebei zo zijn. Je bent natuurlijk altijd op zoek naar manieren om goed om te gaan met belastinggeld. Maar je kunt
niet de ene keer zeggen dat je het clusteren tegengaat en
de andere keer een argument naar voren brengen waarom

Tweede Kamer

Wijziging Aanbestedingswet 2012

Defensie en Infrastructuur en Milieu opeens wel allerlei
projecten mogen gaan clusteren of groot mogen aanpakken
of vorm mogen geven met allerlei onderhoudscontracten.
Het gaat erom dat er een cultuur is waarin iedereen een
kans kan krijgen, met name in het geval van de besteding
van overheidsmiddelen bij bedrijven in de regio. Volgens
mij zijn we daar allebei naar op zoek. Met onderhoudscontracten van 25 jaar weet je dat je het kleine aannemers bijna
onmogelijk maakt om mee te doen. De vraag is of de cultuur
bij Defensie, bij Infrastructuur en Milieu, bij de Belastingdienst, bij overheidsorganisaties die omgaan met belastinggeld dat is opgebracht door mensen in de regio zodanig is
dat men dat voorop heeft staan in plaats van alleen na te
denken over wat goed is voor de eigen organisatie en hoe
te krijgen wat de eigen cultuur het beste uitkomt. We hebben het voorbeeld van UWV gezien.
Minister Kamp:
Dat is een belangrijk aandachtspunt van de heer Monasch.
Het zijn twee verschillende dingen. Hij spreekt over clusteren en over grotere projecten. Ik heb al gezegd dat in de
wet staat dat clusteren alleen maar mag als het echt nodig
is en dat je moet splitsen als je kunt splitsen. Dat is dus iets
anders dan waar we nu over spreken. Nu hebben we het
erover dat je kleine projecten en kleine bestellingen hebt,
maar ook grote projecten en grote bestellingen. Voor grote
projecten kan het heel logisch zijn om, als je op een verantwoorde manier moet omgaan met belastinggeld, uit te
spreken dat je het niet wilt laten bij de aankoop. Het is heel
logisch dat je zegt dat je voor een langere periode zekerheid
wilt hebben en dat degene die je de aankoop gunt, daarna
zekerheid moet geven voor een langere periode. Ik kan mij
heel goed voorstellen dat een aanbestedende dienst dat
doet in grote gevallen.
Maar het algemene punt van de heer Monasch is terecht:
het mag alleen maar gebeuren in gevallen waarin dat
redelijk is. Het mag niet zo worden opgezet dat je daarmee
onnodig kleine ondernemers buitensluit en een regionale
binding onmogelijk maakt.
Ik wil daarom twee dingen doen. In de eerste plaats wil ik
dit punt aan de orde stellen in het regionale overleg in het
kader van beter aanbesteden. In de tweede plaats vind ik
dit een belangrijk punt voor een volgende evaluatie. Dan
kunnen we zien hoe het zich in de praktijk ontwikkelt. Tussen
nu en die volgende evaluatie zal ik dit punt blijven volgen.
De heer Monasch (PvdA):
Ik ben in ieder geval blij met die toezegging. Maar ik kom
nog even terug op het voorbeeld van het ministerie van
Defensie met de opdrachten rond het vastgoed in Middelburg. Daar kun je een kleine opdracht groot maken. Een
lokale aannemer zou prima een nieuwe kazerne kunnen
bouwen. Als je vervolgens echter verwacht dat hij de
komende 25 jaar ook het gras gaat maaien, het onderhoud
gaat doen en de ruiten gaat verwisselen, maak je de
opdracht zo groot dat de aannemer gaat afhaken of geen
kans meer maakt. Ook daarbij gaat het erom dat men
overtuigd is van de noodzaak om dit lokaal en regionaal zo
goed mogelijk te faciliteren. In dit geval gaat het over
defensie, maar er zijn meerdere voorbeelden genoemd.

9 maart 2016
TK 62

62-12-10

Minister Kamp:
Bij het volgen van wat hier gebeurt, zal ik ook kijken naar
het concrete voorbeeld dat de heer Monasch noemt. Dat
kan heel goed illustratief zijn. Ik zal bekijken wat daar
gebeurt. Ik zal ook zien of er aanleiding is om mij met collega's te verstaan over de bedoeling van de wet, de manier
waarop in de geest en volgens de cultuur van de wet
gehandeld moet worden, waar dat mogelijk schuurt en hoe
dat anders zou moeten. Ik zal dit dus volgen en ik zal mij in
het concrete voorbeeld van de heer Monasch verdiepen.

Dat is het spanningsveld. Je wilt de ruimte bieden om
innovatie in de ontwikkelfase toe te staan, maar vervolgens
ook met elkaar door te gaan als een soort van launching
customer, zoals de heer Bruins dat geloof ik noemde. Die
ruimte moet er in de wet zijn. Tot op heden hebben wij
daarover geen amendement ingediend. Dat ligt er wel, want
tot nu toe hebben wij het signaal gekregen dat dat moet
kunnen binnen deze Aanbestedingswet, maar dat wil ik dan
wel heel graag van de minister horen.

In antwoord op wat de heer Monasch naar voren heeft
gebracht, ben ik ook al uitgebreid ingegaan op de betrokkenheid van het mkb en het al dan niet geven van vergoedingen.

Minister Kamp:
Ik zeg dat zoals de heer Monasch dat wil horen, omdat dat
het geval is. Als je onder de oude regeling innovatie wilde,
daarvoor een tender uitschreef, bedrijven met innovatieve
voorstellen liet komen en er één voorstel uitpikte dat je
wilde uitvoeren, moest je vervolgens een nieuwe aanbesteding beginnen om dat weg te zetten. Nu is het als volgt
geregeld. Je wilt een bepaalde innovatie hebben. De
bedrijven komen met hun voorstellen. Je pikt er een bedrijf
uit. Het bedrijf werkt dat verder uit en je bent daar tevreden
over. In dat geval mag je zonder aanbesteding dat bedrijf
de opdracht geven. Dat is hiermee geregeld. Ik vind trouwens dat de heer Monasch een terecht voorbeeld noemde.
Eindhoven is een van de gemeenten die heel actief zijn op
het punt van innovatiegericht inkopen. Dat is zeer te prijzen.

De heer Monasch is ook nader ingegaan op innovatie.
Daarover heb ik al het nodige gezegd. Behalve het innovatiepartnerschap, waarover ik al iets gezegd heb, is ook de
procedure voor de concurrentiegerichte dialoog die via de
Europese richtlijn in onze wet komt een belangrijk punt.
Dat betekent dat de aanbestedende diensten met de door
hen geselecteerde deelnemers in dialoog kunnen gaan over
mogelijke oplossingen. Het staat de deelnemers vrij om
gedurende de dialoog tot de conclusie te komen dat wijzigingen nodig zijn. Dan mogen die ook aangebracht worden.
Daar is de concurrentiegerichte dialoog voor bedoeld.
De heer Monasch ging nog een stap verder. Hij zei: als je
op een gegeven moment een aanbesteding gewonnen hebt
en een opdracht mag uitvoeren, maar een paar jaar later
tot de conclusie komt dat het op een andere manier goedkoper en beter kan, zou je daar eigenlijk ook de gelegenheid
voor moeten krijgen. Ik weet dat zo niet. Ik zal mij nader in
die situatie verdiepen. Ik denk dat je daarbij een zeker risico
loopt. Als je namelijk een opdracht binnenhaalt, maar het
vervolgens op een andere manier gaat doen, zullen andere
bedrijven zeggen: als ik geweten had dat het ook op een
andere manier mocht, had ik hier ook nog wel allerlei ideeën
over! Ik denk dus dat wij daar voorzichtig mee moeten zijn.
Wij hebben de ambitie om het aanbesteden door overheidsdiensten geen vrijheid, blijheid te laten zijn, maar te laten
verlopen volgens strikte regels van de Aanbestedingswet.
Dat is een heel goede keuze geweest omdat wij daarmee
grote besparingen hebben gerealiseerd, zowel bij de aanbestedende diensten als bij het bedrijfsleven. Wij moeten
ons aan die wet en aan die afspraken houden, maar waar
dingen mogelijk beter kunnen, moeten wij daarnaar kijken.
Wij moeten echter wel oppassen dat wij de bedoelingen
en de bepalingen van de wet recht blijven doen, ook in het
geval dat de heer Monasch naar voren heeft gebracht.
De heer Monasch (PvdA):
Met die uitleg van de minister ben ik het geheel eens; laat
daarover geen misverstand bestaan. Dit is het voorbeeld
dat onder andere de gemeente Eindhoven bij ons heeft
aangedragen. Je bent op zoek naar het beste product. De
omschrijving van de aanbesteding is dus veel meer gericht
op innovatie. Je bent op zoek naar de beste oplossing en
je wilt weten welk bedrijf daarin het beste kan meedenken
en dat product kan ontwikkelen. Op een gegeven moment
heeft men dat product ook ontwikkeld. Mogen de aanbesteder en degene die de aanbesteding heeft gewonnen, dan
ook samen verder? Of wordt dat onder deze wet geblokkeerd omdat er dan opnieuw aanbesteed moet worden?

Tweede Kamer

Wijziging Aanbestedingswet 2012

De heer Monasch sprak over de uitvoering van een motie
van zijn fractiegenoot mevrouw Vermeij over arbeidsmarktbeleid. In die motie wordt gevraagd om verruiming van de
uitsluitingsgronden wegens arbeidsdiscriminatie in de
Aanbestedingswet. De richtlijn en het wetsvoorstel voorzien
daar nu in. Een ondernemer die bepalingen inzake het
voorkomen van arbeidsdiscriminatie heeft geschonden,
kan worden uitgesloten van een aanbesteding. Bovendien
moet de aanbesteder, als hij op iets dergelijks stuit, dat
steeds melden bij de Inspectie SZW. Dat hebben wij vastgelegd in artikel 2.81a. Daarmee wordt in dit wetsvoorstel
uitvoering gegeven aan de motie van het Kamerlid Vermeij.
De heer Monasch ging voorts in op de criteria voor het
gunnen. Daar hebben we het over gehad. Wij hebben in
dat kader gesproken over de laagste kosten, de laagste prijs
en de prijs-kwaliteitverhouding.
De heer Monasch heeft ook gesproken over de aanbevelingen van de commissie-Elias. Zoals de heer Monasch weet,
zien die aanbevelingen op de ICT-sector binnen de rijksoverheid. De wet die nu voorligt, is een implementatiewet. In
het begin heb ik al geschetst hoe wij die wet hebben
opgezet: via een implementatie een-op-een, plus twee wijzigingen die wij op grond van de evaluatie hebben doorgevoerd. Onderdelen uit het rapport van de commissie-Elias,
voor zover die betrekking hadden op de zaken waarover
wij nu spreken, die in algemene zin voor aanbestedingen
gebruikt kunnen worden, zijn opgevolgd. Ik noem in dit
verband bijvoorbeeld de wijze waarop moet worden
omgegaan met prestaties uit het verleden. Hoe moet je die
meewegen? Ik noem ook de mogelijkheid van marktconsultatie, die benadrukt moet worden. Ook dat hebben wij
meegenomen. Deze wet ziet op alle werken, leveringen en
diensten. Voor zover het mogelijk was, hebben wij de aanbevelingen uit het rapport van de commissie-Elias betrokken
bij ons werk.

9 maart 2016
TK 62

62-12-11

De heer Verhoeven — hij is nu koffie aan het drinken —
heeft onder andere gesproken over de SBIR-regeling. Hij is
nogal enthousiast over die regeling. Ik deel zijn enthousiasme. Via de SBIR-regeling kunnen wij met een soort
prijsvraag, een uitdaging aan de markt, bereiken dat er
ideeën komen waarmee wij verder kunnen komen. De heer
Verhoeven zegt dat de SBIR-regeling in feite op de wetenschapsagenda moet worden gericht. Over de SBIR is een
amendement ingediend, het amendement-Van Veen/Vos.
Via dit amendement is een extra budget van 3 miljoen
beschikbaar gesteld voor de SBIR in 2015 en 2016. Aanbestedende partijen verdubbelen dat budget nog eens, dus
wij hebben 6 miljoen beschikbaar in het kader van de SBIR.
Met dit geld worden projecten gefinancierd die zien op wat
de heer Verhoeven bedoelt, namelijk de routes in de
wetenschapsagenda. Die routes gaan over duurzame
voedselketens, zorg, bouwen, informatievergaring en
geluidsoverlast rond openbare wegen. Ik denk dat daarmee
een goede koppeling gelegd wordt. Terecht is dit punt
gemaakt door de heer Verhoeven. Ik verwacht dat de SBIR
en de SBIR-systematiek in de toekomst eerder meer dan
minder toegepast zullen worden.
De heer Verhoeven vroeg zich af of het mogelijk is om de
geraamde waarde van onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten te bepalen. Dit is aan de orde in een van de procedures die in het wetsvoorstel zijn opgenomen. In de aanbestedingsrichtlijn is vastgelegd hoe de waarde van een opdracht
voor de verschillende procedures moet worden bepaald.
De richtlijn bepaalt ook hoe de waarde van innovatiepartnerschap berekend moet worden. Wij hebben die berekening vanuit de richtlijn overgenomen in het wetsvoorstel.
De richtlijn laat geen keuzeruimte, dus die hebben we niet
in het wetsvoorstel ingebracht. De richtlijn erkent echter
wel dat de precieze waarde van onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten niet kan worden bepaald. Daarom wordt
in de richtlijn en het wetsvoorstel gesproken over de
geraamde waarde.
Op een aantal andere dingen die de heer Verhoeven naar
voren heeft gebracht, ben ik al ingegaan. Hij heeft gezegd
dat naar zijn mening duurzaamheid eigenlijk in 50% van de
gevallen het criterium zou moeten zijn en niet, zoals we op
dit moment hebben bereikt, 30%.
De heer Verhoeven (D66):
Het is 13%.
Minister Kamp:
13%. De Aanbestedingswet moet volgens mij geschikt zijn
voor alle aankopen van aanbestedende diensten. Je moet
ook vaak dingen inkopen waarbij duurzaamheid niet direct
aan de orde is. Ik vind duurzaamheid wel over de hele linie
een belangrijk aandachtspunt. Dat is het bij alle subsidieregelingen en dat moet het ook bij aanbestedingen zijn.
Daarom is het goed dat mijn collega van Infrastructuur en
Milieu met een plan van aanpak daarvoor is gekomen. Zij
heeft aan de Kamer toegezegd dat zij voor de zomer de
toepassing en de resultaten van dat plan van aanpak zal
bekijken en haar conclusies met de Kamer zal delen.

De heer Verhoeven (D66):
Het eerste punt van mij waar de minister op inging, betrof
de SBIR-regeling, de "Small Business Innovation Research"regeling waar ik zo enthousiast over ben. Hij ging een eind
met mij mee. Is hij bereid om concreet toe te zeggen dat
hij op de vijf thema's van de Nationale Wetenschapsagenda
een SBIR-traject gaat uitschrijven? Ik heb namelijk een motie
gemaakt. Als de minister zegt dat hij daartoe bereid is en
die kant wel op wil, ga ik die niet indienen. Anders is het
me net iets te vrijblijvend. Ook omdat het een punt van als
twee jaar geleden is, wil ik nu toch wel een beetje boter bij
de vis.
Minister Kamp:
De heer Verhoeven krijgt boter bij de vis. Ik vind dat hij die
link terecht legt. Ik vind echter niet dat die thema's daar het
geschiktst voor zijn. De heer Verhoeven kent de systematiek
van de Wetenschapsagenda. Je hebt eerst thema's en
daarna routes. Ik vind die routes daar geschikter voor. Ik
heb vastgesteld dat er echt een link tussen de SBIR en de
routes wordt gelegd. Dat vind ik heel verstandig en het is
in lijn met wat de heer Verhoeven al een aantal keren heeft
bepleit. Ik denk dat hij die Wetenschapsagenda er nu terecht
bij haalt. Ik zie erop toe dat dat gebeurt. Ik denk dat het in
de toekomst eerder meer zal worden dan minder.
De heer Ziengs heeft gesproken over de monitoring wat
betreft het mkb. Ik heb al gezegd dat er elke drie jaar een
rapport met statistische informatie beschikbaar is, ook
omdat wij die aan de Europese Commissie moeten aanleveren. Dat rapport is een heleboel werk. Ik denk dat het
goed werk is, omdat we daarmee de voortgang wat betreft
de inzet van het mkb iedere drie jaar kunnen vergelijken. Ik
heb nu al aangegeven wat er in twee jaar tijd is veranderd.
We kunnen dat nu elke drie jaar weer bekijken.
De heer Ziengs heeft gezegd dat hij het eens is met
mevrouw Kroes, die als special envoy for StartupDelta heeft
gezegd dat het geheel van wat er bij grote gemeenten
gebeurt om start-ups meer kansen te geven bij aanbestedingen en de toepassing van overige best practices volgend
jaar geëvalueerd zou moeten worden, om te bezien hoe je
dat beter en breder kunt gaan toepassen. Dat is een goed
punt van de heer Ziengs en ik ben bereid om dat volgend
jaar te gaan evalueren. Er zijn voor start-ups heel praktische
aanknopingspunten. We hebben drie websites waar zij wat
dit betreft terechtkunnen. De Innovatiekoffer geeft een
overzicht van alle instrumenten die er bij de overheid zijn
en noemt ook inspirerende voorbeelden. We hebben de
Innovatiemarkt. Dat is een platform voor het delen van de
innovatiebehoeftes bij de overheid, zodat bedrijven, inclusief start-ups, daarop kunnen inspelen. Ook hebben we
Inkoop Innovatie Urgent. Dat is een programmawebsite
met informatie over inkoop en innovatie. Dat zijn allemaal
goede middelen om dit te gaan doen. Ik ben bereid om die
volgend jaar, conform het voorstel van mevrouw Kroes en
de heer Ziengs, te gaan evalueren.
De heer Ziengs heeft gesproken over de aanbestedingsexperts. Daar ben ik op ingegaan. Op de eigen verklaring ben
ik ingegaan. De heer Ziengs heeft gesproken over de kostenvergoeding. Daar ben ik ook op ingegaan.
Dan kom ik nu bij de heer Graus. Hij gaf zo zijn eigen
weergave van de werkelijkheid. Hij zei: "Ik heb gezegd dat

Tweede Kamer

Wijziging Aanbestedingswet 2012

9 maart 2016
TK 62

62-12-12

er problemen waren bij de franchise. Niemand geloofde
dat en nu wordt het aangepakt. Ik heb ook gezien dat er
problemen waren met wanbetalende gemeenten. Dat werd
ook al ontkend. Nu krijgt dat de aandacht. De PVV krijgt
altijd gelijk." Ik laat hem graag zijn eigen werkelijkheid.
Verschillende partijen, onder andere de SP, de Partij van
de Arbeid, de VVD, D66 en de PVV, hebben aandacht
gevraagd voor de franchiseproblematiek. Ik heb die vanaf
het begin heel serieus genomen. Ik ben daar vervolgens in
gestapt en heb daar anderhalf jaar hard aan getrokken. Het
resultaat daarvan is dat er nu een franchisecode is met een
systematiek voor geschillenbeslechting. Ik bekijk nu hoe
dat een verankering in de wet kan krijgen. Dat is gewoon
het werk dat de Kamer doet. Die legt als volksvertegenwoordiging de vinger op een zere plek. Wij praten daar samen
over en bespreken samen hoe er een oplossing kan komen.
Dat is ook hierbij gebeurd.
Datzelfde geldt ook voor wat de heer Graus wanbetalende
gemeenten noemt. Wij hadden vastgesteld dat de rijksoverheid facturen voor 90%, 95%, soms nog meer, binnen 30
dagen betaalt. Bij veel gemeenten is dat ook het geval, maar
een aantal gemeenten blijft achter. Wij hebben toen met
elkaar afgesproken om dat inzichtelijk te maken. Ik heb zelf
het initiatief daartoe genomen. Er zouden lijsten komen van
gemeenten die niet tijdig betalen, zodat de gemeenteraden
daarop in kunnen spelen. Die onderwerpen heeft de Kamer
dus serieus genomen. Vervolgens wordt daaraan gewerkt
door de regering, die de Kamer daarvoor heeft aangesteld.
De heer Graus vroeg hoe ik het verschil verklaar tussen de
positieve evaluatie en de negatieve geluiden uit het rondetafelgesprek. Die evaluatie is zeer uitgebreid geweest. Er
zijn zelfs drie evaluaties geweest. Daar zijn ook uitgebreide
enquêtes bij geweest onder aanbestedende diensten en
ondernemers. Wij hebben ook apart statistisch onderzoek
gedaan. Dat hebben wij allemaal netjes verantwoord in die
evaluatie. De positieve uitkomsten daarvan heb ik al gemeld.
Zo zijn er enorme kostenbesparingen gerealiseerd, vindt
inmiddels bijna twee derde van de gunningen aan het mkb
plaats en heeft er in een periode van minder dan twee jaar
nog 4% groei in gezeten. Als er vervolgens een rondetafelgesprek komt, dan nodig ik die mensen niet uit maar de
Kamer. Ik kan mij ook voorstellen dat degenen die uitgenodigd worden, vooral het punt naar voren brengen waarvan
zij vinden dat het nog anders zou moeten. Dat vind ik allemaal heel erg van belang. De Kamer neemt dat nu ook mee
bij de behandeling van de wet. Dat is prima. Ik heb het op
mijn manier gedaan, heel uitgebreid in de evaluatie. De
inbreng uit het veld is daarbij heel goed aan bod gekomen.

Over corruptie heb ik gesproken. De heer Graus vroeg wat
proportionaliteit is en disproportionaliteit. Die vragen kun
je wel stellen, maar je vraagt naar een relatief begrip. Proportionaliteit is iets relatiefs. Je moet bekijken of iets wel
of niet proportioneel is. Daar moet je dan handvatten voor
hebben. Daar hebben wij de Gids Proportionaliteit voor.
Op die manier proberen wij dat te doen. Het is wel degelijk
uitgelegd bij andere gelegenheden en nu opnieuw door
mij. Het is een relatief begrip, dat je zo goed mogelijk moet
invullen. Dat hebben wij gedaan met onze Gids Proportionaliteit.
Hij vroeg wat ik versta onder kansarmen en mensen met
een handicap. In dit verband wordt daaronder verstaan
mensen die vallen onder de Wet banenafspraak en quotum
arbeidsbeperkten. Bovendien merk ik in dit verband ook
personen die een uitkering ontvangen op grond van de Wet
werk en inkomen naar arbeidsvermogen of op basis van
de Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering aan als
kansarmen.
De heer Graus heeft gesproken over het keurmerk. Daar
ben ik op in gegaan. Ik ben ook ingegaan op de aanbestedende diensten in relatie tot het mkb. De heer Graus heeft
ook gesproken over het bevoordelen van eigen ondernemers. Daarop heb ik gezegd dat ik het heel goed vind voor
de Nederlandse ondernemers als zij in Europa faire kansen
krijgen, omdat zij in staat zijn de concurrentieslag in Europa
aan te gaan.
Door u aangespoord, voorzitter, kom ik bij de amendementen. Er is een viertal amendementen ingediend. Het eerste
is het amendement op stuk nr. 9 van de leden Bruins en
Ziengs. Zij willen dat de Gids Proportionaliteit ook van
toepassing wordt verklaard op specialesectorbedrijven,
zoals Schiphol, de spoorwegen, ProRail, de drinkwaterbedrijven en de netwerkbedrijven. Voor deze bedrijven is de
Gids Proportionaliteit op dit moment niet voorgeschreven,
maar ik heb hen wel opgeroepen om die gids toe te passen.
In de helft van de gevallen doen ze dat ook. In een aantal
gevallen doen ze dat niet. Daar is vaak ook een goede reden
voor, omdat de Gids Proportionaliteit niet voor hen
geschreven is. Het zijn andere bedrijven dan de overheidsdiensten en de aanbestedende diensten van de overheid.

Minister Kamp:
Inclusief de amendementen.

Uit de evaluatie is niet gebleken dat de specialesectorbedrijven wat betreft proportioneel handelen achterblijven bij
aanbestedende diensten. Wij denken dat de praktijk bij de
specialesectorbedrijven gelijk is aan de praktijk bij de aanbestedende diensten, die allemaal volgens de Gids Proportionaliteit moeten handelen. Bij de specialesectorbedrijven
is de situatie zoals ik die zojuist beschreven heb. Het is
volgens mij dus niet nodig om dit te doen. Ik wil ook niet
meer regels hebben dan noodzakelijk is. Daarom heb ik niet
voorgesteld wat de leden Bruins en Ziengs in hun amendement nu wel voorstellen. De afweging is of je de extra regels
ook wilt laten gelden voor bedrijven waarvan uit de evaluatie niet is gebleken dat het echt noodzakelijk is, omdat je
graag wilt dat de Gids Proportionaliteit over de hele linie
consequent wordt toegepast. Die afweging laat ik graag
aan de Kamer. Ik kan alleen zeggen dat de Gids Proportionaliteit dan wel moet worden aangepast. Ik weet niet zeker
of dit gelijktijdig met de inwerkingtreding van deze wet
helemaal klaar is. Als de Kamer steun voor dit amendement
zou uitspreken, moet ik deze bepaling misschien iets later
van kracht laten worden. Ik heb het bewust niet in de wet

Tweede Kamer

9 maart 2016
TK 62

De voorzitter:
Hoever bent u met uw beantwoording?
Minister Kamp:
Ik ben met vijf, zes minuten klaar.
De voorzitter:
Inclusief de amendementen?

Wijziging Aanbestedingswet 2012

62-12-13

opgenomen. Het oordeel over het amendement laat ik in
dit geval aan de Kamer.
Van het amendement op stuk nr. 12 weet ik niet of het ook
nog door anderen dan door de heer Verhoeven is ondertekend.
De voorzitter:
Het amendement op stuk nr. 12 is ondertekend door de
heer Verhoeven en mevrouw Van Veldhoven.
Minister Kamp:
Dank u wel, mijnheer de voorzitter. In het amendement
wordt gezegd dat na "gedurende de levenscyclus" in artikel
2.115 a, eerste lid, onder b, moet worden ingevoegd
"waaronder in ieder geval vallen de kosten als gevolg van
CO2-uitstoot". In dat artikel 2.115a, eerste lid, onder b, wordt
bepaald dat levenscycluskosten betrekking kunnen hebben
op kosten toegerekend aan externe milieueffecten. In een
toelichting bij dat artikel is opgenomen dat hieronder vallen
de kosten van broeikasgasemissies, dus ook CO2, want dat
is het belangrijkste broeikasgas. Het staat dus al in dat
artikel, in combinatie met de toelichting. Het is dus overbodig om dat er nu nog een keer in te zetten; dat is dubbelop.
Bovendien kun je je afvragen waarom van al die levenscycluskosten alleen maar dat ene effect apart in de tekst van
dat wetsartikel wordt opgenomen en de andere externe
milieueffecten van die levenscycluskosten niet worden
meegenomen. Dat is niet logisch. Omdat het overbodig is
— het staat er namelijk al in — en omdat het niet logisch is
om het eraan toe te voegen, ook om een andere reden,
moet ik het amendement op stuk nr. 12 van de heer Verhoeven en mevrouw Van Veldhoven ontraden.
Het amendement op stuk nr. 13 is van de heer Verhoeven
en mogelijk nog van een ander lid.
De voorzitter:
Er is nog een amendement op stuk nr. 11 van mevrouw
Gesthuizen.
Minister Kamp:
Daar kom ik zo op terug, mijnheer de voorzitter. Als u het
goed vindt, ga ik eerst in op het amendement op stuk nr.
13 van de heer Verhoeven en, naar ik meen, mevrouw Van
Veldhoven.
De voorzitter:
Verhoeven, Van Veldhoven en Gesthuizen.
Minister Kamp:
Met zijn drieën hebben ze gezegd dat in artikel I, onderdeel
DY, onderdeel b, in het voorgestelde tweede lid na onderdeel c een onderdeel moet worden toegevoegd, dat luidt:
duurzaamheidskenmerken. Dat amendement ziet op de
toepassing van het criterium "economisch meest voordelige
inschrijving", het EMVI-criterium, bij aanbestedingen. Bij
artikel 2.115 is al een niet-limitatieve lijst met nadere criteria,
die de aanbestedende dienst kan stellen bij de toepassing
van EMVI, opgenomen. Die lijst bevat reeds criteria die zien

Tweede Kamer

Wijziging Aanbestedingswet 2012

op duurzaamheid. Het gaat daarbij om zowel sociale criteria
als milieucriteria en innovatieve criteria. Die zijn daar dus
al in opgenomen. Het toevoegen van een onderdeel dat
verwijst naar duurzaamheidskenmerken is dus overbodig.
Daarom ontraad ik het amendement op stuk nr. 13. Ik heb
er geen inhoudelijk probleem mee, maar het is gewoon
overbodig. Je maakt een wet niet beter door het opnemen
van een overbodige bepaling.
Het amendement op stuk nr. 11 van mevrouw Gesthuizen
heeft betrekking op de laagste kosten. In het wetsvoorstel
zijn drie gunningscriteria opgenomen in plaats van de twee
gunningscriteria EMVI (economisch meest voordelige
inschrijving) en laagste prijs. Dat was in de aangepaste
Europese richtlijn voorgeschreven. Het gunnen op de
laagste prijs moet worden gemotiveerd door de aanbestedende dienst. Als de aanbestedende dienst alleen de laagste
prijs als criterium wil hanteren, dan moet hij dat motiveren.
Je moet het uitvoeren of je moet het uitleggen. Het gunnen
op basis van de beste prijs-kwaliteitverhouding en ook het
gunnen op basis van de laagste kosten — ik ben daar al op
ingegaan; het gaat om de laagste kosten op basis van kosteneffectiviteit — waren samen onder het oude EMVI-begrip
begrepen. Dat hoeft niet gemotiveerd te worden. Dat kun
je dus doen. Bij de behandeling van de Aanbestedingswet
in 2012 is bepaald dat gunnen op basis van EMVI de voorkeur heeft. Ik heb het amendement-Ziengs al genoemd.
Daarom is bepaald dat, indien gunning op de laagste prijs
plaatsvindt, de aanbestedende dienst dat moet motiveren.
In de andere gevallen hoeft dat niet.
De criteria voor het gunnen op basis van de laagste kosten
zien in de regel op kwaliteitsaspecten. Ik heb mevrouw
Gesthuizen daarvan al een voorbeeld genoemd. Gunnen
op de laagste kosten is een vorm van gunnen op basis van
EMVI. PIANOo geeft ook aan dat gunnen op de laagste
kosten binnen EMVI valt. Ook de Europese Commissie heeft
dat zo geformuleerd. Dan is het logisch dat je die beide
dingen, de beste prijs-kwaliteitverhouding en de laagste
kosten gelet op de kosteneffectiviteit, op dezelfde manier
behandelt. De lijn die we op dit punt hebben ingezet bij de
Aanbestedingswet 2012 wordt bij deze wetswijziging vastgehouden. Als we ook een motiveringsplicht gaan opnemen
bij gunning op de laagste kosten op basis van kosteneffectiviteit, dan legt dat een onnodige administratieve last bij
de aanbestedende diensten. Daar schieten we niets mee
op. Om die reden ontraad ik dit amendement van mevrouw
Gesthuizen.
Mevrouw Gesthuizen (SP):
Ik wil er liever niet in tweede termijn op terugkomen, dus
ik stel deze vraag nu. Ik heb begrepen dat in de conceptversie van de wetswijziging die we vandaag bespreken, in de
versie voor de consultatie, stond dat er bij dit criterium wel
gemotiveerd zou moeten worden. Blijkbaar was de minister
of het ministerie eerst van mening dat de redenering die ik
volg, wel de juiste lijn was. Ik ben benieuwd op wiens
voorspraak dit nu uiteindelijk toch is gewijzigd en dit in het
definitieve wetsvoorstel terecht is gekomen.
Minister Kamp:
Ik weet dat niet. Ik weet wel het volgende. Bij de totstandkoming van zo'n wet proberen we om heel consequent te
handelen. We hebben een-op-een de relevante Europese

9 maart 2016
TK 62

62-12-14

richtlijnen, namelijk twee gewijzigde en één nieuwe, geïmplementeerd. Bij de keuzes die daarbij gemaakt konden
worden, hebben we de systematiek van de Aanbestedingswet 2012 gevolgd. We hebben twee aanvullende wijzigingen
doorgevoerd op grond van de evaluatie. En, zoals we altijd
doen, hebben we het ter consultatie op internet gezet. Dan
krijg je uit het veld allerlei reacties. Daar luister je naar, daar
denk je over na en dan stel je een definitief voorstel vast,
dat naar de ministerraad en naar de Raad van State gaat
en uiteindelijk bij de Tweede Kamer terechtkomt. Ik kan zo
niet terughalen op welk moment er iets is gewijzigd en op
aandragen van wie.
De heer Verhoeven (D66):
Ik ben ook even in het papierwerk van mijn twee amendementen gedoken. De minister was er nogal kort en stellig
over, ook in negatieve zin. Bij zijn commentaar op mijn
amendement op stuk nr. 13 zei de minister dat het al
gebeurde. In het lijstje van zaken die nu in het wetsartikel
worden genoemd, staat echter alleen het woord "milieu",
terwijl ik het heb over "duurzaamheid". Dat zijn wel twee
verschillende dingen. We kunnen hierover eindeloos
semantische discussies voeren, maar mijn punt is dat
duurzaamheid toch echt wel iets anders is dan milieu. Verder staat er niks bij die zaken wat het overbodig zou maken.
De minister kan het ermee oneens zijn of het overdreven
vinden, maar het is niet overbodig, want milieu en duurzaamheid zijn twee totaal verschillende dingen. Dat is mijn
eerste vraag naar aanleiding van mijn amendement op stuk
nr. 13.
Minister Kamp:
Dat moet ik met de heer Verhoeven oneens zijn. Er staat
namelijk niet alleen maar "milieu". Ik vind milieu overigens
wel belangrijk als het gaat om duurzaamheid, net zoals de
heer Verhoeven dat vindt. Ik ben het met hem eens dat dat
niet het enige is. In artikel 2.115 staat: "sociale, milieu en
innovatieve kenmerken". Dan heb je het wel compleet.
Sociale aspecten, milieuaspecten en innovatieve aspecten
worden in die wet al genoemd. Dan kun je die nog eens
apart beschrijven als zijnde duurzaamheidskenmerken,
maar dat levert geen meerwaarde op. Vandaar dat ik het
amendement ontraden heb.

Minister Kamp:
Ik heb geen enkele terughoudendheid om verbeteringen te
omarmen en zeker niet als die van de heer Verhoeven
komen. In dit geval gaat het echter in de tekst van de wet
over "kosten toegerekend aan externe milieueffecten". Dan
kun je je nog afvragen wat externe milieueffecten zijn. Dat
wordt in de toelichting nader verduidelijkt. Daarin wordt
gesteld dat daaronder ook de kosten van broeikasgasemissies vallen. De heer Verhoeven en ik weten allebei dat je
bij broeikasgasemissies vooral praat over CO2. Het staat er
dus gewoon voldoende in. In dit geval moet ik toch proberen om mijn neiging te weerstaan om verstandige voorstellen van de heer Verhoeven te omarmen.
De heer Verhoeven (D66):
Tot slot. Ik vind het argument van de minister over mijn
amendement op stuk nr. 12 tamelijk overtuigend, dus ik zal
daar nog een keer goed naar kijken. Ik neig zelf naar het
intrekken van dat amendement. Maar bij het amendement
op stuk nr. 13 vind ik eigenlijk dat ik overtuigender was. Dat
amendement ga ik dus overeind houden en zodanig aanscherpen dat de minister niet anders kan dan toegeven dat
het een verrijking is van de toekomst op het gebied van
aanbesteden.
Minister Kamp:
Ik stel de constructieve dialoog met de heer Verhoeven
weer op prijs.
Dank u wel, mijnheer de voorzitter. Ik was hiermee ook aan
het eind van mijn eerste termijn gekomen.
De voorzitter:
Dank u wel. Dit is het einde van de eerste termijn van de
zijde van de regering. Ik schors de vergadering voor enkele
ogenblikken en verzoek de woordvoerders om zich bij mij
te melden.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.

De heer Verhoeven (D66):
Dan zal ik daar nog even naar kijken, want ik snap de
minister maar ik ben het niet met hem eens dat het overlapt.

Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Voorzitter. Ik dien een drietal moties in.

Ik zal het tweede deel van mijn interruptie — als het nog
mag, voorzitter — aan een ander amendement besteden,
namelijk dat op stuk nr. 12. Dat is volgens de minister ook
overbodig. Hij zei: dat staat er al in; "broeikas" en "CO2"
overlappen elkaar. Dat is een volledige overlap, dus ik ben
het volledig met de minister eens dat die twee termen elkaar
volledig dekken, maar dat staat alleen in de memorie van
toelichting genoemd en niet in de wetstekst zelf. En als we
het echt willen, moeten we het ook in de wetstekst zelf zetten. Dus als de minister dat wil regelen en "broeikasgassen"
niet alleen in de memorie van toelichting maar ook in de
wetstekst zelf wil zetten, trek ik het overbodige amendement
met alle plezier in. Maar dat doe ik niet als het alleen in de
memorie staat, want dat is niet voldoende.

Motie

Tweede Kamer

Wijziging Aanbestedingswet 2012

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat Europese aanbestedingsdrempels relatief
laag liggen, waardoor overheidsaanbestedingen al snel
verplicht Europees moeten worden aanbesteed;
overwegende dat overheden door de huidige aanbestedingsdrempels weinig ruimte hebben om lokaal aan te besteden,
waardoor kleine spelers het onnodig verliezen van de grote
spelers over de grens;

9 maart 2016
TK 62

62-12-15

overwegende dat de meeste lidstaten van de Europese Unie
nog geen voorstander zijn van het verhogen van aanbestedingsdrempels, terwijl hun steun wel van belang is om tijdens de onderhandeling over de Government Procurement
Agreement (GPA) een positief resultaat te behalen;

verzoekt de regering om voor 1 januari 2017 inzichtelijk te
maken hoe vaak aanbestedingsprocedures in de afgelopen
jaren te laat zijn ingetrokken en in hoeveel van die gevallen
hierbij schadevergoedingen zijn uitgekeerd,
en gaat over tot de orde van de dag.

verzoekt de regering om in 2016 een verhoging van de
Europese aanbestedingsdrempels te agenderen in de
Europese Unie en resultaten hiervan met de Kamer te delen,

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Agnes Mulder,
Gesthuizen, Verhoeven, Ziengs, Monasch en Bruins.

en gaat over tot de orde van de dag.
Zij krijgt nr. 16 (34329).
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Agnes Mulder,
Ziengs, Monasch en Bruins. Naar mij blijkt, wordt de
indiening ervan voldoende ondersteund.

Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Nu nog een laatste kort statement. Ik dank de minister voor
de toezegging over de cijfers. Wij zien die met belangstelling
tegemoet.

Zij krijgt nr. 14 (34329).

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de gunning van opdrachten aan het mkb
nagenoeg gelijk gebleven is sinds inwerkingtreding van de
Aanbestedingswet;
overwegende dat prijs bij aanbestedingen soms zwaarder
meetelt dan de bedoeling is;
overwegende dat de nadruk op prijs de kans kleiner maakt
dat opdrachten aan het mkb worden gegund;
verzoekt de regering om in overleg te treden met de
schrijfgroep van de Gids Proportionaliteit teneinde deze uit
te breiden met technische aanwijzingen die eraan bijdragen
dat de nadruk minder komt te liggen op de prijs,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Agnes Mulder,
Verhoeven, Ziengs, Monasch, Bruins en Gesthuizen.
Zij krijgt nr. 15 (34329).

Mevrouw Gesthuizen (SP):
Voorzitter. Ik dank de minister voor de beantwoording. Ik
wil nog een keer heel duidelijk de volgende vraag stellen:
wanneer gaat de wet in? Dat heb ik nog niet gehoord van
de minister. Zal TenderNed echt op tijd klaar zijn met het
doorvoeren van de wijzigingen, zodat de drie gunningscriteria gebruikt kunnen worden? Zou anders de inwerkingtreding van de wet uitgesteld kunnen worden, zodat TenderNed, de aanbestedende diensten en bedrijven hun processen kunnen aanpassen?
Nu kom ik op het reeds ingediende amendement. Ik vind
het heel raar, of eerlijk gezegd zo krom als een kromme
banaan, dat de minister hier zegt dat EMVI gewoon hetzelfde is als de laagste kosten. Als dat het geval was, hadden
wij toch ook nooit met z'n allen verzonnen dat je het moet
motiveren als je gunt op de laagste prijs? Er is een duidelijk
verschil tussen EMVI en de laagste prijs, dus ik handhaaf
mijn amendement op dit punt zeker.
Er is een amendement in de maak over de autoriteit. De
minister wil dat niet. Ik weet niet of dat amendement het
gaat halen. Zou de Commissie van Aanbestedingsexperts
anders niet meer naar de doelmatigheid van de aanbestedingen moeten kijken? Dat zou mogelijk zoden aan de dijk
zetten.
Tot slot dien ik de volgende motie in.

Motie
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat aanbestedingen soms worden ingetrokken omdat er door de aanbestedende dienst fouten zijn
gemaakt of omdat nieuwe politieke en/of financiële doelen
worden gesteld;
overwegende dat inschrijvers soms al vele weken aantoonbaar aan een aanbesteding hebben gewerkt voordat deze
wordt ingetrokken;
overwegende dat van belang is dat de professionaliteit van
overheidsinkopen wordt verbeterd;

Tweede Kamer

Wijziging Aanbestedingswet 2012

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
van mening dat het midden- en kleinbedrijf gelijke kansen
moet krijgen bij het meedingen naar een aanbesteding en
dat bovenmatig clusteren dit belemmert;
constaterende dat in de Aanbestedingswet 2012 onnodig
clusteren verboden is, dat de Gids Proportionaliteit hier
uitleg over geeft, maar dat desondanks toch onnodig wordt
geclusterd;

9 maart 2016
TK 62

62-12-16

verzoekt de regering, de schrijfgroep van de Gids Proportionaliteit te vragen, deze aan te passen zodat verhelderd
wordt wanneer sprake is van onnodig clusteren van
opdrachten,

verzoekt de regering, pilots in gang te zetten waarbij
publiek-private samenwerking plaatsvindt tussen de overheid en meerdere mkb-bedrijven gezamenlijk, om tot lokale
innovatieve oplossingen te komen,

en gaat over tot de orde van de dag.

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Gesthuizen, Ziengs,
Monasch, Verhoeven, Agnes Mulder en Bruins.

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Bruins, Agnes
Mulder en Gesthuizen. Naar mij blijkt, wordt de indiening
ervan voldoende ondersteund.

Zij krijgt nr. 17 (34329).
Zij krijgt nr. 19 (34329).
De heer Bruins (ChristenUnie):
Voorzitter. Ik zal drie moties indienen, maar dank de
minister eerst voor zijn antwoorden en voor de waarderingen die hij heeft gegeven aan de amendementen.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat aanbestedende diensten en specialesectorbedrijven de regelgeving in de Aanbestedingswet en de
wettelijk geborgde Gids Proportionaliteit nog te vaak overtreden;

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de Commissie van Aanbestedingsexperts
voorziet in een laagdrempelig klachtenmeldpunt voor
ondernemers en bemiddelend kan optreden door advies
uit te brengen;
overwegende dat de behoefte bij ondernemers groot is om
de rechtmatigheid van aanbestedingsprocedures te toetsen;
van mening dat een korte doorlooptijd wenselijk is, zodat
adviezen beschikbaar zijn voordat de definitieve gunningsbeslissing is genomen;
verzoekt de regering, de capaciteit en doorlooptijden van
de Commissie van Aanbestedingsexperts te monitoren en
de Kamer hierover ten minste eens per jaar te informeren,

overwegende dat het stellen van disproportionele
geschiktheidseisen en het onnodig clusteren van opdrachten
leiden tot het uitsluiten van een deel van de markt en een
ongewenste inperking van concurrentie bij aanbestedingen;
verzoekt de regering, onafhankelijk toezicht te organiseren
bij aanbestedingen, bijvoorbeeld bij PIANOo, inclusief een
jaarlijkse rapportage,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Bruins en Gesthuizen. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende
ondersteund.
Zij krijgt nr. 20 (34329).

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Bruins, Agnes
Mulder, Ziengs, Verhoeven, Gesthuizen en Monasch.

De voorzitter:
De heer Graus ziet af van zijn tweede termijn. Het woord is
aan de heer Monasch.

Zij krijgt nr. 18 (34329).

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat het innovatiepartnerschap mooie kansen
biedt om de innovatiekracht van bedrijven te benutten;
van mening dat publiek-private samenwerking tussen de
overheid en meerdere mkb-bedrijven ook op korte termijn
tot innovatieve oplossingen kan leiden op lokaal niveau,
bijvoorbeeld via convenanten;

Tweede Kamer

Wijziging Aanbestedingswet 2012

De heer Monasch (PvdA):
Voorzitter. Ik had in de eerste termijn twee vragen gesteld
die nog niet beantwoord zijn, maar dat doet niet af aan mijn
dankwoord voor de beantwoording van al die andere vragen. Ik dank ook de ondersteuning van de minister voor de
informatie. De eerste vraag ging over de ruimte die
gemeenten met deze wet hebben om zelf aanbestedingen
te doen in het kader van kleinschalige asielopvang.
Gemeenten botsen vaak met het COA hierover. De vraag
is of er binnen de Aanbestedingswet ruimte is om zelf de
aanbesteding te doen, in samenwerking met het COA, dan
wel eigenstandig. De tweede vraag is ook door collega
Mulder gesteld. Misschien heb ik het antwoord gemist. De
vraag ging over de evaluatie van de uitgangspunten van
de wet in het kader van de Europese Commissie. Is de

9 maart 2016
TK 62

62-12-17

minister er al mee bezig vanuit het departement en op welke
manier worden de lidstaten, en dus ook de Kamer, erbij
betrokken? We hebben ons nu vooral gericht op aanpassing
van de richtlijnen, maar op dat moment staan ook de uitgangspunten ter discussie. Ik krijg graag inzicht in die procedure.
Tot slot zijn wij zeer tevreden dat een lidstaat een inschrijving kan verbieden als het alleen maar gaat om de prijs of
de kosten. Zo'n aanbesteding kan worden verboden of
beperkt. Het wordt misschien het beste samengevat in
overweging 90 uit de richtlijn. De kwaliteit moet vooropstaan en als dat niet het geval is en het alleen om de prijs
of de kosten gaat, heeft de lidstaat de mogelijkheid om dat
te doen. Dat is winst. Laten we vooral die kant opgaan, want
het gaat om de kwaliteit. Dat hebben we al gezien in de
zorg en wat ons betreft zal het op tal van andere punten
ook verder die kant op moeten.

De heer Verhoeven (D66):
Voorzitter. Ik heb twee moties.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat er, ondanks de wettelijke bepaling tegen
het onnodig samenvoegen van opdrachten, nog te veel
opdrachten samengevoegd worden;

dingsinstrument SBIR zeer succesvol is in het stimuleren
van innovatie en dat de overheid meer zou moeten investeren in dit instrument;
verzoekt de overheid, het doel om 2,5% van alle inkopen te
besteden aan innovatieve producten, diensten en oplossingen te verhogen naar 5%,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Verhoeven. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 22 (34329).
De heer Verhoeven (D66):
Ik wil nog twee korte opmerkingen maken. Ik dank de
minister voor de antwoorden. Hij heeft echter wel een
aantal problemen ontkend door een beetje vast te houden
aan de papieren werkelijkheid, met name met betrekking
tot de positie van het midden- en kleinbedrijf. Vandaar dat
ik de motie heb ingediend over het onnodig samenvoegen
tot superopdrachten, waardoor kleine bedrijven gewoon
geen kans hebben. Ik ben blij dat de hele Kamer dit punt
op een aantal verschillende momenten heeft ingebracht. Ik
hoop echt dat de minister gemotiveerd is om in de praktijk
ervoor te zorgen dat het beter gaat worden. Ik weet dat hij
ook niet wil dat opdrachten worden samengevoegd. Hij
zegt steeds dat clusteren niet is toegestaan. Onnodig clusteren mag niet, maar het woord "onnodig" geeft misschien
te veel ruimte aan gemeenten om het toch te doen. Ik ben
wel heel blij met de inzet van de minister op het gebied van
de SBIR. Daarom heb ik daarover geen motie ingediend.

overwegende dat samenvoeging van aanbestedingsopdrachten ongunstig is voor het mkb;
verzoekt de regering, te komen met voorstellen om het
onnodig samenvoegen van opdrachten tegen te gaan, in
het kader van beter aanbesteden,

De heer Ziengs (VVD):
Voorzitter. Ik heb slechts een motie.

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Verhoeven, Gesthuizen, Monasch, Agnes Mulder, Bruins, Ziengs en Graus.

Motie

Zij krijgt nr. 21 (34329).

gehoord de beraadslaging,

De heer Verhoeven (D66):
Mijn tweede motie gaat over het aandeel innovatief inkopen.

overwegende dat het van belang is dat aanbestedingsprocedures openstaan voor jonge, innovatieve bedrijven
waaronder start-ups, zodat innovatieve oplossingen maximaal in beeld komen;

Motie

constaterende dat er op decentraal niveau wordt gewerkt
aan het toegankelijker maken van aanbestedingen voor
jonge innovatieve bedrijven via onder andere een testlab
van een aantal grote steden, gericht op het uitwisselen van
kennis, ervaringen en voorbeelden;

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

De Kamer,

constaterende dat de overheid als doel heeft gesteld om
2,5% van alle inkopen te besteden aan innovatieve producten, diensten en oplossingen;

van mening dat het van belang is dat best practices die
worden ontwikkeld snel gemeengoed worden;

overwegende dat het CPB onlangs in het rapport Kansrijk
innovatiebeleid heeft bepleit dat het innovatief aanbeste-

verzoekt de regering om dit testlab en soortgelijke initiatieven alle ruimte te bieden, de voortgang te volgen en waar
mogelijk op te treden als launching customer of anderszins
van steun te zijn,

Tweede Kamer

Wijziging Aanbestedingswet 2012

9 maart 2016
TK 62

62-12-18

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Ziengs, Agnes
Mulder en Verhoeven. Naar mij blijkt, wordt de indiening
ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 23 (34329).
De voorzitter:
Daarmee is een einde gekomen aan de tweede termijn van
de Kamer. Dank voor uw snelle medewerking. Hierna is er
nog een debat. Als de minister in verband daarmee de
moties kort en bondig kan becommentariëren, zou mijn
dank groot zijn. Nog niet alle moties zijn uitgedeeld, dus
daarom schors ik voor enkele ogenblikken. Daarna zal de
minister dus ingaan op de moties en eventueel gestelde
vragen beantwoorden.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.

Minister Kamp:
Voorzitter. In de motie-Mulder c.s. op stuk nr. 14 wordt de
regering gevraagd om nog in 2016 een verhoging van de
Europese aanbestedingsregels te agenderen bij de Europese
Unie en de resultaten hiervan met de Kamer te delen. Ik
ontraad deze motie omdat dit geen zin heeft, zoals ik al
gezegd heb. De drempels zijn mondiaal vastgesteld. De
Europese Commissie heeft daar een richtlijn voor gemaakt.
Daaraan voorafgaand is er overleg geweest met de landen.
Daaruit bleek onvoldoende steun van de andere landen
voor ons streven om de drempels te verhogen. Op dit
moment is het niet kansrijk om dat opnieuw te agenderen.
De eerstvolgende gelegenheid om het met een kans op
succes te doen, is als er opnieuw een mondiale en Europese
ronde gemaakt wordt. Dan wil ik dat zeker doen, maar eerder heeft het geen zin. Ik heb geen zin om dingen te doen
die kansloos zijn. Daarom ontraad ik deze motie.
In de motie-Mulder c.s. op stuk nr. 15 wordt de regering
gevraagd om in overleg te treden met de schrijfgroep van
de Gids Proportionaliteit teneinde deze gids uit te breiden
met technische aanwijzingen die eraan bijdragen dat de
nadruk minder komt te liggen op de prijs. Deze motie ontraad ik ook. Ik vind de prijs een belangrijk element bij aanbestedingen. Wij hebben belastinggeld uit te geven voor
de overheid. Dat belastinggeld moet zorgvuldig uitgegeven
worden. Met de Aanbestedingswet doen we dat op een
zeer zorgvuldige manier. Ik denk dat de Gids Proportionaliteit daar ook een uitstekende ondersteuning bij is. Het is
een evenwichtig geheel. Ik denk echt dat het niet goed is
om nu nog minder nadruk op de prijs te leggen, alsof dat
iets is wat nauwelijks relevant is. Dan wordt het evenwicht
eruit gehaald. Ik ontraad dus de motie op stuk nr. 15.
In de motie-Mulder c.s. op stuk nr. 16 wordt de regering
gevraagd om voor 1 januari 2017 inzichtelijk te maken hoe
vaak aanbestedingsprocedures in de afgelopen jaren te laat
zijn ingetrokken en in hoeveel van die gevallen hierbij
schadevergoedingen zijn uitgekeerd. Ik weet niet hoeveel
werk dat zal kosten om dat allemaal uit te zoeken. Er zijn in
de afgelopen jaren zeer veel aanbestedingen geweest. Om
dat allemaal terug te halen, lijkt me een heleboel werk dat

Tweede Kamer

Wijziging Aanbestedingswet 2012

weinig zin heeft. Ik denk dat het goed is om dit nu te volgen
en om dat mee te nemen bij een volgende gelegenheid dat
we rapporteren over de gang van zaken. Daar ben ik toe
bereid. Het lijkt me echter niet goed om onze ambtelijke
man- en vrouwkracht te besteden aan het uitzoeken en
optellen van alle aanbestedingsprocedures en eventuele
schadevergoedingen die in de afgelopen jaren hebben
plaatsgevonden. Vandaar dat ik de motie op stuk nr. 16 ook
ontraad.
In de motie-Gesthuizen c.s. op stuk nr. 17 wordt de regering
verzocht, de schrijfgroep van de Gids Proportionaliteit te
vragen deze aan te passen, zodat verhelderd wordt wanneer
er sprake is van onnodig clusteren van opdrachten. Uit de
evaluatie is gebleken dat de problemen die ervaren worden,
niet zitten in de regelgeving of in de Gids Proportionaliteit,
maar dat die te maken hebben met de toepassing daarvan.
Op die toepassing is ons project Beter aanbesteden gericht.
De regels zijn dus goed. We gaan ons nu met het regionale
project Beter aanbesteden op de toepassing richten. Het
heeft geen zin om nu de regels te gaan veranderen. Het
heeft geen zin om dat onnodig clusteren anders uit te leggen of het woord "onnodig" weg te halen. De strekking van
de wet is volstrekt duidelijk. Clusteren mag niet tenzij het
echt nodig is. En als je kunt splitsen, moet je dat doen. Dat
wil ik graag zo uitvoeren. Ik wil dat vervolgens ook in de
praktijk waargemaakt zien. Vandaar dat project Beter aanbesteden. Ik ontraad de motie op stuk nr. 17.
In de motie-Bruins c.s. op stuk nr. 18 wordt de regering
verzocht, de capaciteit en doorlooptijden van de Commissie
van Aanbestedingsexperts te monitoren en de Kamer hierover ten minste eens per jaar te informeren. Als de Kamer
dat wenst, zal ik dat doen. Ik laat het oordeel over de motie
op stuk nr. 18 aan de Kamer.
In de motie-Bruins c.s. op stuk nr. 19 wordt de regering
verzocht, pilots in gang te zetten waarbij publiek-private
samenwerking plaatsvindt tussen de overheid en meerdere
mkb-bedrijven gezamenlijk, om tot lokale innovatieve
oplossingen te komen. Ik vind het niet nuttig, omdat de
aanbestedende diensten te gaan opdringen. We hebben
hun een scala aan mogelijkheden gegeven om dit soort
dingen te gaan doen. We zien ook dat het in de praktijk voor
het mkb al goed heeft uitgepakt en dat er ook nog groei in
zit. Ik vind het gekunsteld om nu deze pilots in gang te zetten
zonder dat het echt een meerwaarde heeft. Daarom ontraad
ik de motie op stuk nr. 19.
In de motie op stuk nr. 20 van de heer Bruins en mevrouw
Gesthuizen wordt de regering verzocht, onafhankelijk toezicht te organiseren bij aanbestedingen, bijvoorbeeld bij
PIANOo, inclusief een jaarlijkse rapportage. Ik heb in eerste
termijn al aangegeven hoe de handhaving werkt. Ik zal dat
nu niet herhalen. Er is een heel systeem. Je kunt eerst met
een klacht naar de dienst gaan. Je kunt ook bij de Commissie van Aanbestedingsexperts terecht met een klacht. Je
kunt rechtstreeks naar de rechter gaan. Je kunt na die
commissie nog een keer naar de rechter gaan. Ik heb ook
gezegd welke rol de rekenkamers, de ordediensten en de
accountants spelen. Ik denk dat we een sluitend geheel
hebben. Dit is naar mijn overtuiging geen goede aanvulling.
Ik ontraad de motie op stuk nr. 20 van de heer Bruins en
mevrouw Gesthuizen.
In de motie-Verhoeven c.s. op stuk nr. 21 wordt de regering
verzocht om met voorstellen te komen om het onnodig

9 maart 2016
TK 62

62-12-19

samenvoegen van opdrachten tegen te gaan in het kader
van beter aanbesteden. Inhoudelijk heb ik daar geen verschil
van mening over met de Kamer. Ik vind dat het samenvoegen van opdrachten alleen maar mag als het nodig is. Voor
zover dat ook voorkomt als het onnodig is, is dat niet goed.
Ik ben dus van plan om daar uitdrukkelijk aandacht aan te
besteden in het project beter aanbesteden. Dat betekent
dat ik het oordeel over de motie op stuk nr. 21 aan de Kamer
laat.
In de motie op stuk nr. 22 verzoekt de heer Verhoeven de
regering om het doel om 2,5% van alle inkopen te besteden
aan innovatieve producten, diensten en oplossingen te
verhogen naar 5%. Ik denk dat het niet goed is om dat te
doen. Met die 2,5% hebben we een redelijke bodem gelegd.
Ik denk dat de aanbestedende diensten dat zelf van geval
tot geval moeten beoordelen. We weten dat er over een
breed front aandacht voor is. Die aandacht zal er ook blijven,
maar het lijkt me geen goede zaak om nu kunstmatig voor
alle aankopen het percentage op 5 te zetten. Daarom ontraad ik de motie op stuk nr. 22 van de heer Verhoeven.

Mevrouw Gesthuizen zei dat zij zich moeilijk kan voorstellen
dat de laagste kosten nu ineens EMVI zijn. Ik heb aangegeven dat de laagste prijs in mijn ogen geen EMVI was en dat
het dat nog steeds niet is. De Europese Commissie heeft
nu een splitsing gemaakt in wat wel EMVI is. Zij heeft
gezegd dat zowel kijken naar de prijs-kwaliteitverhouding
als naar de laagste efficiencykosten EMVI is. Ik denk dat die
splitsing niets aan het uitgangspunt van EMVI afdoet en
dat het dus ook niet nodig is om een deel ervan op een
andere manier te behandelen.
Mevrouw Gesthuizen vroeg wanneer de wet van kracht
wordt. Het is mijn streven om de wet op 1 juli van kracht
te laten worden. Wij hebben twee vaste momenten, 1 juli
en 1 januari, en ik streef dus naar 1 juli. Volgens de termijnen van de Europese Commissie zou ik 18 april klaar moeten zijn. Dat red ik niet, maar 1 juli wel. TenderNed zal dan
ook klaar zijn om te doen wat er gedaan moet worden.
Ik hoop dat ik hiermee voldoende ben ingegaan op de
punten die door de woordvoerders naar voren zijn gebracht.

In de motie-Ziengs c.s. op stuk nr. 23 wordt de regering
gevraagd om in een testlab en soortgelijke initiatieven alle
ruimte te bieden, de voortgang daarbinnen te volgen en
waar mogelijk zelf als regering op te treden als launching
customer of anderzijds van steun te zijn waar het gaat om
het openstellen van aanbestedingsprocedures voor jonge
en innovatieve bedrijven. Met het innovatiepartnerschap
wordt al meer ruimte geboden. Ik steun via PIANOo al
innovatie. Ik zal in de volgende evaluatie ook het gebruik
van het innovatiepartnerschap nader bekijken. Hetgeen in
deze motie naar voren wordt gebracht is daarmee in lijn.
Daarom laat ik het oordeel over de motie op stuk nr. 23 van
de heer Ziengs c.s. aan de Kamer.

De voorzitter:
Hiermee is een einde gekomen aan de tweede termijn van
de zijde van de regering.

Ik heb nog iets goed te maken aan de heer Monasch. Op
één punt kom ik er met hem nu niet helemaal uit omdat ik
zijn punt niet helemaal begrepen heb. Ik zal mij daar met
hem apart over verstaan. Hij sprak over de evaluatie van
de uitgangspunten. Ik krijg niet helemaal goed mee wat hij
daarmee bedoelt. Dat zal aan mij liggen. Ik zal daar apart
met hem over spreken en kijken hoe ik recht kan doen aan
zijn opvatting op dat punt.

De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.

De algemene beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter:
Ik dank de leden voor hun inbreng, ik dank de minister van
Economische Zaken voor zijn komst naar de Kamer. Over
de amendementen, het wetsvoorstel en de moties zullen
wij aanstaande dinsdag stemmen.

Het andere punt dat hij naar voren heeft gebracht is dat ik
gemeenten de ruimte moet bieden bij het organiseren van
kleinschalige asielopvang. De Aanbestedingswet mag dat
van hem niet in de weg staan. Die Aanbestedingswet staat
dat niet in de weg, kan ik de heer Monasch verzekeren. Als
gemeenten onroerend goed willen kopen of huren om dat
voor de opvang van asielzoekers geschikt te maken, dan
heeft de Aanbestedingswet daar geen betrekking op. Het
staat ze helemaal vrij om dat te doen. Als ze vervolgens
onroerend goed gekocht hebben en het willen inrichten,
dan mogen ze dat verder opzetten en invullen samen met
het COA. Dat kan ook gebeuren. Ik ben er dus van overtuigd
dat met deze Aanbestedingswet mogelijk is wat de heer
Monasch beoogt, namelijk gemeenten en provincies in staat
stellen om hun bereidheid om asielzoekers op te vangen
ook daadwerkelijk uit te voeren en effectief te kunnen
optreden in hun eigen omgeving. Daarom denk ik dat dit
punt van de heer Monasch terecht is, maar dat het niet nog
apart optreden van mijn kant en een wijziging van de Aanbestedingswet behoeft.

Tweede Kamer

Wijziging Aanbestedingswet 2012

9 maart 2016
TK 62

62-12-20