Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

25 424

Geestelijke gezondheidszorg

Nr. 578

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 26 november 2020
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de brief van 14 september 2020
over uitwerking en besluit nieuwe bekostiging geneeskundige geestelijke
gezondheidszorg (ggz) en forensische zorg (fz) (Kamerstuk 25 424, nr. 552)
en de brief van 6 oktober 2020 over aanwijzing aan de Nederlandse
Zorgautoriteit (NZa) over de nieuwe bekostiging geneeskundige geestelijke gezondheidszorg (ggz) en forensische zorg (fz) (Kamerstuk 25 424, nr.
554).
De vragen en opmerkingen zijn op 30 oktober 2020 aan de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport voorgelegd. Bij brief van
25 november 2020 zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Lodders
Adjunct-griffier van de commissie,
Clemens

kst-25424-578
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 578

1

Inhoudsopgave

I.
II.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Reactie van de Staatssecretaris

Blz.
2
11

I. VRAGEN EN OPMERKINGEN VANUIT DE FRACTIES
Vragen en opmerkingen van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brieven van de Staatssecretaris. Graag willen zij de Staatssecretaris een aantal vragen voorleggen.
Uitwerking en besluit nieuwe bekostiging geneeskundige geestelijke
gezondheidszorg (ggz) en forensische zorg (fz)
De leden van de VVD-fractie lezen dat de Staatssecretaris voornemens is
om het nieuwe zorgprestatiemodel in te voeren per 2022. Deze leden zijn
tevreden over deze ontwikkeling, maar zij vragen wel hoe de Staatssecretaris de komende twee jaar gaat zorgen dat betrokken partijen voldoende
meegenomen worden in deze nieuwe bekostiging, zeker nu de NZa
aangeeft dat op het gebied van de zorgvraagtypering geen overeenkomst
is bereikt tussen betrokken veldpartijen. Genoemde leden hebben gezien
dat de implementatie van de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg
(Wvggz) de afgelopen tijd veel discussie heeft veroorzaakt. Hoe gaat de
Staatssecretaris zorgen dat de nieuwe bekostiging, die op papier
veelbelovend is, in de praktijk ook gaat werken? Wordt dit voorstel nu
breed gedragen en is het gehele veld nauw betrokken bij de voorbereiding
richting daadwerkelijke invoering?
De leden van de VVD-fractie zijn ook content over het feit dat de financiering van digitale zorg een plek krijgt in het zorgprestatiemodel. Is er al
gebruikgemaakt van de mogelijkheid om een facultatieve prestatie aan te
melden bij de NZa of heeft de Staatssecretaris signalen dat partijen
voornemens zijn dit te doen, zo vragen deze leden. Is de Staatssecretaris
het eens met genoemde leden dat financiering van digitale zorg op deze
wijze stimulering verdient en zo ja, hoe is de Staatssecretaris voornemens
om daar invulling aan te geven?
De zorgvraagtypering zou per 2024 stabiel zijn en tegemoetkomen aan de
gestelde gebruiksdoelen, zo lezen de leden van de VVD-fractie. Hoe gaat
de Staatssecretaris tussen 2022 en 2024 ervoor zorgen dat er passende
zorg geleverd wordt en dat er zo min mogelijk sprake is van ongepast
gebruik? Genoemde leden vragen hoe de Staatssecretaris hierop gaat
toezien.
De leden van de VVD-fractie vragen in hoeverre mensen met seksuele
klachten die veroorzaakt worden door andere dan lichamelijke oorzaken,
denk aan trauma’s rondom misbruik, terechtkunnen bij seksuologen. Hoe
verloopt dat doorverwijsproces bij de huisarts en hoe zorgt de Staatssecretaris dat mensen met deze problemen niet onnodig lang in een
doorverwijstraject zitten?
In hoeverre heeft de beslissing om het zorgprestatiemodel in te voeren
budgettaire consequenties voor de begroting van Justitie en Veiligheid?
Hoe verhoudt invoering van het zorgprestatiemodel als nieuwe methode
voor bekostiging van de forensische zorg zich tot de bijdrage aan de
Dienst Justitiële Inrichtingen voor de Forensische zorg de komende jaren,
zo vragen de leden van de VVD-fractie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 578

2

Aanwijzing aan de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) over de nieuwe
bekostiging geneeskundige geestelijke gezondheidszorg (ggz) en
forensische zorg (fz)
De leden van de VVD-fractie lezen dat de NZa nog «een aantal technische
criteria gaat vaststellen om definitief te bepalen welke beroepen binnen
het zorgprestatiemodel consulten kunnen registreren». Welke criteria zijn
dit? Hoe worden deze vastgesteld en is het Ministerie van VWS daarbij
betrokken? In hoeverre wordt het veld betrokken bij het vaststellen van de
criteria, zo vragen deze leden.
De psychodiagnostisch werkende (PDW) wordt in de brief aangemerkt als
«een van de aanvullende beroepen die kunnen bijdragen aan het
verkorten van de wachttijden en daarvoor beter gefaciliteerd worden».
Wat wordt bedoeld met deze «betere facilitering»?
Het veld is eensgezind over het belang van de psychodiagnostisch
werkenden voor goede diagnostiek. Deelt de Staatssecretaris de mening
dat verdere uitwerking van criteria door de NZa er niet toe mag leiden dat
de PDW alsnog buiten de aangemerkte tijdschrijvende beroepen valt?
Is de Staatssecretaris het eens met de leden van de VVD-fractie dat het
voor goede diagnostiek van groot belang is dat de psychodiagnostisch
werkenden zelfstandig consulten kunnen schrijven, om te voorkomen dat
instellingen ervoor kiezen een duurdere psycholoog in te zetten voor
diagnostiek, terwijl deze beter ingezet kan worden als (regie)behandelaar?
En dat er nu met de nieuwe bekostiging er een grote kans ligt om de
positie van de PDW na jaren van onzekerheid en marginalisering eindelijk
goed te regelen?
Vragen en opmerkingen van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie maken graag van de gelegenheid gebruik de
Staatssecretaris een aantal aanvullende vragen te stellen over uitwerking
en besluit nieuwe bekostiging geneeskundige geestelijke gezondheidszorg
en forensische zorg.
De leden van de CDA-fractie zijn positief gestemd dat door het nieuwe
bekostigingssysteem de administratieve lastendruk wordt verminderd en
er ruimte komt om kostendekkend te werken zodat bij de zwaardere ggz
problematieken de wachtlijsten kunnen worden teruggedrongen.
Kan de Staatssecretaris met enkele praktijkvoorbeelden in kaart brengen
wat de verschillen zijn tussen de huidige en de nieuwe situatie?
Genoemde leden lezen in de uitwerkingsbrief van de NZa dat er ook meer
mogelijkheden worden geboden om digitaal te gaan werken. Deze leden
kunnen zich voorstellen dat dit bij bepaalde patiëntengroepen of
problematieken een goede manier is om contact met de patiënt te houden
en ondersteuning te bieden. De leden van de CDA-fractie vragen hierbij
wel wie er nu gaat bepalen bij welke patiëntengroepen of bij welke
problematieken digitale ondersteuning behulpzaam is tijdens de behandeling en bij welke groep dat niet zo is. Dit vragen deze leden naar
aanleiding van opmerkingen van de Algemene Rekenkamer, namelijk dat
financiële prikkels in de bekostiging van de ggz het voor de zorgaanbieders onaantrekkelijk maken zich ook te richten op patiënten met zware
problemen.
In de brief van de NZa staat dat het zorgprestatiemodel wordt ingevoerd
per januari 2022, maar dat men nog niet uit de nieuwe typering van de
zorgvraag van de patiënt is. Hier is geen consensus over bereikt. Waarom
is er (nog) geen consensus bereikt? Waarom denkt men dan toch te
kunnen starten per 1 januari 2022? Wat gebeurt er als er op 1 januari 2022
geen consensus is bereikt? Hoe kunnen zorgverzekeraars of patiënten zelf
dan controleren of de zorg passend is?
Vervolgens lezen de leden van de CDA-fractie dat er grote herverdelingseffecten kunnen gaan ontstaan en dat zorgverzekeraars werken aan een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 578

3

overgangsmodel. Er wordt een zogenaamde veldafspraak gemaakt. Wat
wordt bedoeld met veldafspraak? Hoelang gaat het overgangsmodel
gebruikt worden? En heeft dit effect op het functioneren van het nieuwe
bekostigingssysteem per 1 januari 2022? Deze leden begrijpen dat hier
geen extra financiële middelen voor nodig zijn, maar gaat dit dan niet ten
koste van de huidige populatie die bij de ggz in zorg is?
In het hoofdlijnenakkoord staat dat partijen functiedifferentiatie en
taakherschikking gaan benutten maar de psychodiagnostisch werkenden
die er juist op gericht zijn om bij complexe situaties een diagnose te
stellen worden buitengesloten. Welke erkende beroepen kunnen nu en
straks een declarabel consult registreren?
De conclusie van de NZa is dat de invoering van het zorgprestatiemodel
leidt tot een betere beheersing van de macrobeheerskosten. Maar hangt
dat er niet mede van af, of de typering van de zorgvraag van de patiënt
meegenomen wordt?
De Staatssecretaris stelt dat het zorgprestatiemodel minder ruimte laat
voor zorgaanbieders om door strategisch te declareren opbrengsten te
maximaliseren, met name voor ongecontracteerde zorgaanbieders. Kan
de Staatssecretaris dit uitgebreider toelichten?
Ook stelt de Staatssecretaris dat ongecontracteerde zorgverleners/
zorgaanbieders dan eerder een contract met de zorgverzekeraar afsluiten.
Dat is een positieve ontwikkeling maar werkt dit ook de andere kant op:
zijn zorgverzekeraars dan ook eerder geneigd kleine zorgaanbieders en
eenpitters dankzij dit nieuwe bekostigingsmodel een contract aan te
bieden? Kan dat worden toegelicht?
Onlangs hebben de leden van de CDA-fractie vragen ingediend over het
kwaliteitsregister. Daarbij is onder andere geconstateerd dat de crisis ggz
niet meedoet aan dit kwaliteitsregister. De crisis ggz doet toch wel mee
aan dit bekostigingssysteem? Deelt de Staatssecretaris de mening dat ten
behoeve van de evaluatie van de kwaliteit inzicht in het gehele behandeltraject juist wel sterk is gewenst?
In het kader van monitoring en controle van fouten en fraude acht de
Staatssecretaris van groot belang:
1. dat er een eenduidige en duidelijke uitwerking van alle onderdelen
van het model is zodat er zo min mogelijk ruimte is voor interpretatieverschillen,
2. de kwaliteit van de data van zorgaanbieders,
3. de controlemogelijkheden bij zorgverzekeraars,
4. en de grotere rol van de patiënt.
In de nadere uitwerking en in de implementatie van het zorgprestatiemodel moet hier aandacht voor zijn. Kan de Staatssecretaris de bovenstaande punten toelichten? Dit hoeft toch niet allemaal ontwikkeld te
worden, met name nummer 3 en 4? Hoe veranderen de controlemogelijkheden bij zorgverzekeraars en de grotere rol van patiënten bij het
onderhavige nieuwe bekostigingssysteem?
Het Talma rapport stelt dat een «gevaar» van het nieuwe systeem is dat er
meer zorg verbruikt wordt dan het principe van het gepast gebruik. Om dit
tegen te gaan zijn onder andere de omschrijvingen van de settings verder
aangescherpt. Wat wordt hier precies mee bedoeld? Ook geeft het Talma
rapport aan dat zorgvraagtypering noodzakelijk is omdat het systeem
anders fraudegevoeliger wordt; waarom zou het nieuwe bekostigingssysteem dan toch moeten doorgaan ook als er (nog) geen afspraak is over
de zorgvraagtypering?
Door een aantal partijen wordt gewerkt aan een alternatieve typering die
specifiek is gericht op de EPA doelgroep (patiënten met ernstige psychiatrische aandoeningen). Dit alternatief is op dit moment nog onvoldoende
concreet om beoordeeld te kunnen worden. Partijen verwachten dat op
zijn vroegst in oktober 2020 een eerste beeld gegeven kan worden van de
potentie van dit alternatief. Vervolgens concludeert de NZa dat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 578

4

resultaten van de pilots voldoende basis bieden om de potentie van het
zorgclustermodel als instrument voor zorgvraagtypering te kunnen
beoordelen. Maar begrijpen de leden van de CDA-fractie het goed dat dit
alleen het geval is als «de partijen» uit de vraagtypering van de EPA
doelgroep komen? Of klopt dit niet? Met name omdat het zorgclustermodel onvoldoende lijkt aan te sluiten bij de ingewikkeldere/zwaardere
ggz problematiek. En daar zit nu volgens de Algemene Rekenkamer net
het probleem. Hoe ziet de Staatssecretaris dit precies? En deelt de
Staatssecretaris de zorg van de leden van de CDA-fractie?
Wat betreft de forensische zorg wordt gesteld dat de uitkomst van
risicotaxatie- en analyse bepalend is voor het type en de intensiteit van de
geleverde zorg. Het is van belang dat gestructureerde risicotaxatie
onderdeel is van de zorgvraagtypering in de forensische zorg en dat er
wordt gekeken naar de ernst van het delict en het recidiverisico. Dat
kunnen de leden van de CDA-fractie volgen. Partijen werken op dit
moment gezamenlijk aan een model specifiek voor de forensische zorg
dat voor de ernst van de problematiek zoveel mogelijk aansluit bij de
reguliere ggz. Genoemde leden vragen of dit model klaar is voor 1 januari
2022. En zo niet, wat gaat er dan gebeuren?
Wat betekent dit nieuwe bekostigingsmodel van de ggz (en forensische
zorg) voor de risicoverevening van 2022? Kan de Staatssecretaris dit al
inzichtelijk maken? Waarom wel of waarom niet?
Aanwijzing aan de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) over de nieuwe
bekostiging geneeskundige geestelijke gezondheidszorg (ggz) en
forensische zorg (fz)
Op pagina 4 stelt de Staatssecretaris dat er ook een «facultatieve
prestatie« met een vrij tarief wordt geïntroduceerd om onder andere
(regionaal) maatwerk af te spreken. Dit staat volgens de leden van de
CDA-fractie haaks op het ontwikkelen van een lerende cultuur in de ggz en
stimuleert nog meer dat 1000 bloemen bloeien. Kan de Staatssecretaris
hierop een toelichting geven?
Op pagina 5 stelt de Staatssecretaris dat de indirecte behandeltijd
grotendeels bekostigd gaat worden via een opslag die in de consulttarieven wordt verdisconteerd. Hoeveel procent gaat dat worden, zo vragen
de leden van de CDA-fractie. En welk gedeelte van de prijs zal de indirecte
kosten betreffen?
Op pagina 6 bovenaan staat dat de NZa momenteel de gevolgen voor het
eigen risico in kaart brengt. De leden van de CDA-fractie vragen wanneer
de Kamer hierover geïnformeerd zal worden.
Onderaan pagina 6 staat dat er gewerkt gaat worden met een geactualiseerde lijst van beroepen die consulten kunnen registreren zoals de
psychodiagnostisch werkende. Betekent registreren hier ook factureren,
zo vragen deze leden.
Op pagina 7 schrijft de Staatssecretaris dat er in het zorgprestatiemodel
nog wel een risico is dat psychiaters in vrije vestiging tegen een hoog
tarief patiënten met relatief lichte problematiek kunnen behandelen. De
Staatssecretaris vraagt de NZa hier regels te stellen, maar hoe gaat de
controle hierbij plaatsvinden? Is er een nulmeting?
Bij diagnostiek en zwaardere zorg is doorgaans meer behandeltijd nodig.
De vergoeding voor diagnostiekconsulten is hoger. De leden van de
CDA-fractie vragen of er een bepaald percentage is. Is er een nulmeting?
Op pagina 8 staat dat de periode tot 2024 in het teken staat van het
opdoen van ervaring. Maar hoe kan ervaring daadwerkelijk worden
opgedaan terwijl er nog steeds discussie is over de zorgvraagtypering, zo
vragen de leden van de CDA-fractie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 578

5

Op pagina 9 staat dat in de basis-ggz de volumeprikkels toenemen,
hetgeen bij ongecontracteerde zorgaanbieders kan leiden tot langer
doorbehandelen. Genoemde leden vragen hoe dit gemonitord gaat
worden.
Op pagina 10 wordt terecht aandacht gevraagd voor het belang van goede
dossieropbouw. De leden van de CDA-fractie vragen hoe geborgd gaat
worden dat dossiers eenduidig en gestructureerd opgebouwd gaan
worden.
Op pagina 11 staat dat de NZa is gevraagd naar aanvullende maatregelen
om fraude in de forensische zorg te bestrijden. Deze leden of deze
aanvullende maatregelen gedeeld zullen worden met de Kamer.
Op pagina 11 staat ten slotte dat er voor 2022 en 2023 ook nog een
tijdelijke transitieprestatie komt. De leden van de CDA-fractie begrijpen
dat niet, aangezien deze periode juist gebruikt zou worden om met nieuwe
zorgvraagtypering ervaring op te doen. Kan de Staatssecretaris dit
toelichten?
Vragen en opmerkingen van de D66-fractie
Algemeen
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
uitwerking van de nieuwe bekostiging binnen de geestelijke gezondheidszorg (ggz) en forensische zorg (fz). Zij zijn tevreden dat er met een
brede vertegenwoordiging is gekeken naar een nieuwe manier van
bekostigen die recht doet aan de complexiteit en rekening houdt met de
administratieve lasten voor zorgverleners. Deze leden constateren dat de
wijze waarop zorg wordt bekostigd grote invloed heeft op hoe die zorg
wordt verleend. Geld kan een prikkel geven om bepaalde zorg wel of niet
te geven. Onlangs nog benadrukte de Algemene Rekenkamer dit in zijn
rapport «Geen plek voor grote problemen». Deze leden constateren ook
dat elke manier van bekostigen zijn voor- en nadelen kent. Kan de
Staatssecretaris een overzicht geven van de belangrijkste nadelen, of
uitdagingen, die te verwachten zijn bij de invoering van deze bekostiging?
Kan in dit overzicht per nadeel worden aangegeven welke partij dit nadeel
heeft benoemd? Het betreft dan uiteraard alleen de partijen die deelgenomen hebben aan de totstandkoming van het zorgprestatiemodel.
Worden deze nadelen, of uitdagingen, ook nauwkeurig gemonitord als het
zorgprestatiemodel wordt ingevoerd?
De leden van de D66-fractie vragen de Staatssecretaris of er geleerd is van
internationale voorbeelden en literatuur op het gebied van bekostiging
van de ggz en de fz. Zo ja, hoe is dit tot uiting gekomen in dit nieuwe
zorgprestatiemodel? In welke mate is er gekeken naar andere vormen van
zorg, zoals jeugdzorg, wijkverpleging en de langdurige zorg?
De leden van de D66-fractie zijn tevreden dat er afstand wordt genomen
van de dbc-systematiek omdat inmiddels is aangetoond dat deze niet
aansluit bij de praktijk. Echter de gedachte achter de dbc-systematiek is
wel dat er een bekostiging is per behandeling en er een prikkel is om
behandelingen eerder af te ronden wanneer dat ook verantwoord is. De
gedachte was om gepast gebruik van zorg te stimuleren alleen heeft de
dbc-systematiek dit niet waargemaakt. Deze leden merken op dat van de
210.000 patiënten met ernstige psychiatrische aandoeningen maar een
klein deel uitstroomt. Er ligt veel potentieel in gepast gebruik van zorg en
herdiagnostiek zoals is verwoord in de aangenomen motie van het lid
Diertens c.s. (Kamerstuk 25 424, nr. 542). Hoe wordt verantwoorde
uitstroom en gepaste zorg gestimuleerd door middel van deze nieuwe
bekostigingssystematiek? In het verlengde, is er een begrenzing op de
maximum behandelduur? In het verlengde daarvan, zijn er in de nieuwe
bekostigingssystematiek ook prikkels die langer dan noodzakelijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 578

6

behandeling stimuleren? Deze leden benadrukken ook dat psychosociale
ondersteuning in de eigen omgeving of basis-ggz soms beter is aangewezen dan specialistische zorg. Hoe zorgt deze bekostigingssystematiek
voor een goede balans tussen deze twee vormen van zorg, zodat
basiszorg of ondersteuning in de eigen omgeving het uitgangspunt is
maar dat er wel tijdig wordt doorverwezen naar specialistische zorg zodra
dit is aangewezen?
De leden van de D66-fractie vragen in welke mate preventie wordt
bevorderd met behulp van deze systematiek. Zorgt deze bekostigingssystematiek er ook voor dat er een prikkel is om te voorkomen dat zorg nodig
is?
De leden van de D66-fractie hebben in het verlengde van gepast gebruik
van zorg ook vragen over de zorgvraagtypering zoals die wordt voorgesteld door de Nederlandse Zorgautoriteit. De Algemene Rekenkamer
constateerde dat het behandelen van patiënten met complexere zorgvraag
financieel minder aantrekkelijk is op dit moment en dat daardoor onder
andere wachttijden ontstaan. Daarnaast zijn met name grotere instellingen verantwoordelijk voor de patiënten met de complexere zorgvraag
maar maken zij ook extra kosten, met name voor beschikbaarheid van
personeel en kosten. Deze leden merken daarom op dat de zorgvraagtypering een belangrijke, zo niet essentiële, rol gaat spelen in deze nieuwe
bekostiging. Het gaat bepalen of de hoogte van vergoeding ook daadwerkelijk past bij de zorgvraag. Voor alle zorgverleners moet de vergoeding
voldoende zijn en vooral bij de complexere zorgvraag is het van belang
dat de vergoeding voldoende is. Het is daarom zorgelijk om te lezen dat er
nog geen overeenstemming is tussen partijen over de zorgvraagtypering
maar er toch gestart wordt met het in gang zetten van het nieuwe
bekostigingssysteem. Wanneer verwacht de Staatssecretaris meer
duidelijkheid over de zorgvraagtypering? Kan de Staatssecretaris
inzichtelijk maken wat de grootste belemmeringen zijn in het ontwikkelen
van een goedwerkend zorgvraagtyperingsmodel? Deze leden vinden het
belangrijk dat er geen ondercompensatie is voor de zorg aan patiënten
met de meest complexe zorgvraag. Kan de Staatssecretaris aangeven hoe
in de zorgvraagtypering ondercompensatie, maar ook overcompensatie,
wordt voorkomen? Hoe is hier de balans tussen de complexere zorgvraag
en de lichtere zorgvraag? Zijn deze vragen te beantwoorden ondanks dat
de zorgvraagtypering nog niet is afgerond?
De leden van de D66-fractie lezen dat terwijl de ontwikkeling van de
zorgvraagtypering doorgaat er in de tussentijd wordt gewerkt met het
zorgclustermodel. Dit wordt het tweesporenbeleid genoemd. Hoe goed is
de voorspellende waarde van dit zorgclustermodel? Wat zijn de belangrijkste knelpunten in dit huidige zorgclustermodel? Is het starten van een
proefjaar wel mogelijk als blijkt dat het zorgclustermodel niet toereikend is
voor de doelen die de nieuwe bekostiging beogen? Kan dit juist ook niet
zorgen voor verwarring bij de professionals die moeten gaan werken met
de nieuwe bekostiging?
De leden van de D66-fractie hebben tot slot nog enkele praktische vragen.
Kan de Staatssecretaris een lijst geven van de belangrijkste praktische
randvoorwaarden die nodig zijn om te starten met het proefjaar in 2021?
Zijn deze randvoorwaarden gereed om daadwerkelijk te starten met het
proefjaar in 2021? In het bijzonder zijn deze leden benieuwd naar de
gereedheid van de ICT-systemen, immers goed werkende systemen
kunnen de administratieve lasten aanzienlijk doen drukken. Kan de
Staatssecretaris voorts aangeven hoe het eigen risico wordt toegepast in
dit model, bekeken vanuit het perspectief van de patiënt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 578

7

Vragen en opmerkingen van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben kennisgenomen van
uitwerking en besluit nieuwe bekostiging ggz en forensische zorg. De
onderliggende stukken roepen bij genoemde leden nog vragen op.
De Nederlandse Zorgautoriteit stelt dat zij verwacht dat door het zorgprestatiemodel de risico’s van de zorg beter beheerst worden. Zo genereert dit
model meer gedetailleerde informatie over de geleverde zorg en wordt
deze informatie «veel sneller beschikbaar». Het zorgprestatiemodel moet
aan tien zelfbenoemde ontwerpcriteria voldoen. De belangrijkste
kenmerken zijn eenvoud en minder administratie. Hoe borgt de Staatssecretaris dat de gestelde ontwerpcriteria ook daadwerkelijk het gestelde
doel behalen? Staan meer gedetailleerde informatie en transparantie over
zorgbehandelingen niet op gespannen voet met minder administratie en
eenvoud? Wat zijn het nut en de noodzaak van meer gedetailleerde
informatie over geleverde zorg? Welke voor- en nadelen ziet de Staatssecretaris om zorgverleners niet simpelweg het vertrouwen te geven dat zij
de juiste afwegingen maken en slechts op macroniveau verantwoording
afleggen over de geleverde zorg en zorgkosten? In hoeverre schat de
Staatssecretaris in dat de wijze waarop Nederland de zorg heeft georganiseerd, met verschillende zorgfinanciers, linksom of rechtsom altijd op
gespannen voet staat met het terugbrengen van registratie- en administratielast? Worden de eisen voor zorgaanbieders bij dit model gestandaardiseerd zodat de verschillen tussen zorgfinanciers (bijvoorbeeld tussen
zorgverzekeraars) worden teruggebracht? Kan de Staatssecretaris
aangeven wat het aandeel is van de totale zorgkosten binnen alle
overheidsuitgaven en hoe dit in verhouding staat met andere Europese
landen?
De leden van de GroenLinks-fractie vragen wat dit nieuwe bekostigingsmodel concreet betekent voor de taakuitoefening van zorgverleners.
Genoemde leden benadrukken dat een nieuw bekostigingsmodel een
ingrijpende wijziging is en zij waarschuwen voor het gevaar dat de
praktijkbeleving afwijkt van een theoretisch model. Deze leden zien graag
een uitgebreide reactie hierop.
De NZa stelt dat het nieuwe systeem andere prikkels kent dan het
(failliete) dbc-systeem. Het belangrijkste nieuwe risico dat ontstaat bij
gecontracteerde zorg is de vergoeding van indirecte tijd die verdisconteerd zit in de tarieven. De NZa stelt dat hierdoor een prikkel ontstaat om
minder indirecte tijd te leveren dan nodig is voor het leveren van
kwalitatief goede zorg. Hoe beoordeelt de Staatssecretaris dit risico? Kan
de Staatssecretaris concrete praktijkvoorbeelden voorleggen waarbij dit
tot ongewenste situaties kan leiden? Hoe gaat de Staatssecretaris ervoor
waken dat hierdoor minder afstemming binnen en tussen instellingen
plaatsvindt? Een van de resultaten van het prestatiemodel moet zijn dat
de vergoeding past bij de geleverde zorg. Ook patiënten met een
complexe zorgvraag kunnen hierdoor een behandeling krijgen waar een
passend tarief tegenover staat, stelt de NZa. Genoemde leden zijn blij met
dit uitgangspunt, omdat terecht wordt gesteld dat hiermee getracht wordt
de ondercompensatie van de zorg aan zwaardere patiënten tegen te gaan.
Kan de Staatssecretaris concretiseren hoe hij denkt dat dit uitpakt in de
praktijk en welke streefcijfers hanteert de Staatssecretaris met betrekking
tot het terugdringen van de wachtlijsten bij juist de zwaarste patiënten?
Tevens merken deze leden op dat dagbesteding en vaktherapie onderdeel
uitmaken van de verblijfsprestaties en dat daardoor klinische patiënten
niet apart mogen worden geregistreerd. Kan de Staatssecretaris aangeven
waarom deze uitzondering specifiek geldt voor een algemeen erkende
discipline als de vaktherapie? Kan de Staatssecretaris aangeven waarom
vaktherapie niet als consult voor diagnostiek en/of behandeling kan
worden geregistreerd bij klinische opname?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 578

8

Uit de impactanalyse blijkt dat er aanzienlijke herverdelingseffecten
kunnen optreden bij zorgaanbieders met het prestatiemodel. De leden van
de GroenLinks-fractie merken op dat er grote personeelstekorten en
wachtlijsten zijn in de ggz. Hoe borgt deze voorgenomen transitie dat de
invoering van het zorgprestatiemodel niet als netto effect heeft dat
zorgverleners hun werkzaamheden zien verdwijnen, zonder dat daar
nieuwe werkgelegenheid voor terugkomt? Is een veldafspraak als
overgangsregeling niet te vrijblijvend? Immers hierbij zullen verschillende
belangen een rol spelen. Moet de overheid hier niet garant voor staan, zo
vragen deze leden.
De NZa stelt ook dat het risico bestaat op te lang doorbehandelen van
patiënten, met name bij ongecontracteerde zorgaanbieders. Wanneer is
een patiënt uitbehandeld volgens de NZa? Wat zou er moeten gebeuren
als een patiënt is uitbehandeld, maar de zorgvraag nog niet is opgelost?
Welke actoren spelen vervolgens een rol zodat patiënten met voldoende
welzijn kunnen participeren in de samenleving?
De Staatssecretaris stelt dat hij heeft besloten per 2022 het zogenaamde
zorgprestatiemodel in te voeren als nieuwe bekostiging voor de geneeskundige ggz en de fz. De Staatssecretaris deelt nog wel enkele zorgen over
deze transitie in zijn brief. Op welke aspecten is de Staatssecretaris
voornemens om in wet- en regelgeving af te wijken van het door de NZa
gepresenteerde model? Wat zijn, naar inzien van de Staatssecretaris, de
moeilijkste politieke afwegingen in de transitie naar het zorgprestatiemodel? Tevens vragen de leden van de GroenLinks-fractie welke rol de
Staatssecretaris voor zijn eigen ministerie voor zich ziet om de transitie te
maken. Op welke manier kan het Ministerie van VWS interveniëren
wanneer de transitie niet goed verloopt? De Staatssecretaris stelt tot
tienmaal toe dat hij de NZa zal vragen eventuele perverse prikkels en
neveneffecten te monitoren. Maar ligt de handelingsbevoegdheid
exclusief bij de NZa als uit monitoring blijkt dat zaken niet verlopen als
vooraf geanticipeerd? Op welke manier vindt bovendien de monitoring bij
de NZa plaats? Heeft de NZa genoeg middelen en capaciteit om al deze
processen te monitoren? Wat voor interventies kan de NZa zelf tussentijds
plegen?
De leden van de GroenLinks-fractie vragen in hoeverre zorgverleners en
patiënten zelf bij dit proces zijn en ook in de toekomst worden betrokken.
En op welke wijze is de Staatssecretaris voornemens om het parlement bij
deze transitie te betrekken? Wanneer verwacht de Staatssecretaris de
eerste wet- en regelgeving naar de Kamer te sturen?
Vragen en opmerkingen van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de uitwerking.
Deze leden hebben naar aanleiding hiervan de onderstaande opmerkingen en vragen.
De leden van de SP-fractie zijn geen voorstander van een dbc-systeem,
deze leden vinden het een goede stap om dit af te schaffen. De nieuwe
wijze van bekostiging die wordt voorgesteld voor de geestelijke gezondheidszorg (ggz) en forensische zorg (fz) behelst een zorgprestatiemodel.
Genoemde leden pleiten al langere tijd voor een eenvoudiger declaratieproces voor de geleverde zorg, voor een passend tarief voor
mensen met een complexe zorgvraag, een begrijpelijke nota, minder
administratie en een einde aan de minutenregistratie. Deze leden
verwachten dan ook een grondige evaluatie/monitoring van deze
veronderstelde gevolgen van het voorgestelde model.
De leden van de SP-fractie lezen dat er maximumtarieven van toepassing
zullen zijn. Waarom, zo vragen deze leden, is er niet (ook) gekozen voor
het vaststellen van minimumtarieven?
Afschaffing van de minutenregistratie is iets waar de leden van
de SP-fractie al lang voor pleiten en zij juichen het toe dat dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 578

9

hiermee overbodig wordt. Echter, dat iets niet meer nodig is
betekent niet dat hiernaar niet meer gevraagd wordt. Kan
gegarandeerd worden dat als deze nieuwe wijze van bekostiging
ingevoerd wordt, de eis van minutenregistratie door geen enkele
zorgverzekeraar meer geëist/opgelegd zal worden? Kan daarbij
aangegeven worden of de invoering van het zorgprestatiemodel
ook leidt tot minder bureaucratie en administratieve belasting bij
de contractering door zorgverzekeraars?
De leden van de SP-fractie zouden het een goede ontwikkeling
vinden als het nieuwe bekostigingsmodel inderdaad leidt tot
kortere wachtlijsten. Begrijpen deze leden het goed dat dit
bekostigingsmodel tot kortere wachtlijsten leidt doordat het
mogelijk wordt «aanvullende beroepen» in te schakelen en tot
minder administratieve lasten? Wat zijn de precieze verwachtingen hierbij, oftewel wat is de verwachte impact op (de afname
van) de wachtlijsten?
De impactanalyse laat aanzienlijke herverdelingseffecten zien, zo lezen de
leden van de SP-fractie. Hoe daadwerkelijk de herverdeling uit zal pakken
is van veel factoren afhankelijk en niet op voorhand met zekerheid te
zeggen, zo staat aangegeven. Genoemde leden vragen of en zo ja hoe
deze herverdelingseffecten worden gemonitord. Er zal waarschijnlijk een
positief effect zijn voor de arts-psychiater. Voor welke beroepsgroepen is
het effect waarschijnlijk negatief en wat wordt hieraan gedaan?
Bepaalde gegevens van de patiënt dienen binnen dit bekostigingsmodel,
bij declaraties/op de factuur, gedeeld te worden tussen zorgaanbieder en
zorgverzekeraar (bijvoorbeeld een typering van de zorgvraag van de
patiënt). Welke (persoonlijke) gegevens dienen precies gedeeld te worden
met de zorgverzekeraar en op welke wijze verschilt dit van de informatie
die op dit moment gedeeld wordt? Wat wordt precies bedoeld met een
typering van de zorgvraag, hoe gedetailleerd dient deze informatie te zijn?
In de brief staat «een bekostiging die veel mogelijkheden voor dat soort
financiële opbrengsten biedt, maakt het voor bepaalde zorgaanbieders
aantrekkelijker om ongecontracteerd te werken (omdat contracten deze
mogelijkheden vaak weer inperken)». De leden van de SP-fractie vragen
om een nadere toelichting op deze zinsnede. Kan precies worden
toegelicht op welke manier dit zorgprestatiemodel een contract met een
zorgverzekeraar ontmoedigt en of dit gemonitord zal worden?
Bijlage Zorgprestatiemodel GGZ&FZ rapportage voor besluitvorming
De leden van de SP-fractie vragen wat de reden is achter de uitzondering
voor vaktherapie. Waarom is ervoor gekozen dat vaktherapie niet als
consult voor diagnostiek en/of behandeling kan worden geregistreerd bij
klinische opname? Hoe verhoudt de opname van vaktherapie in de
verblijfscomponent zich tot de uitgangspunten om de declaraties van de
ggz, en de bijbehorende zorgvraag van ggz-cliënten transparant te
maken? Hoe verhoudt de opname van vaktherapie in de verblijfscomponent zich tot de uitgangspunten van vereenvoudiging conform de
aanbevelingen van de Commissie Transparantie en Tijdigheid, de
uitgangspunten om de cliënt meer inzicht te geven in de ggz-nota en het
transparanter maken van de declaraties van de ggz-instellingen naar
zorgverzekeraars?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 578

10

II. REACTIE VAN DE STAATSSECRETARIS
Reactie op de vragen en opmerkingen van de VVD-fractie
Vragen en opmerkingen bij de brief «Uitwerking en besluit nieuwe
bekostiging geneeskundige geestelijke gezondheidszorg (ggz) en
forensische zorg (fz)» d.d. 14 september 2020
Vraag
De leden van de VVD fractie vragen hoe de Staatssecretaris de komende
twee jaar gaat zorgen dat betrokken partijen voldoende meegenomen
worden in deze nieuwe bekostiging, zeker nu de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) aangeeft dat op het gebied van de zorgvraagtypering geen
overeenkomst is bereikt tussen betrokken veldpartijen. Genoemde leden
hebben gezien dat de implementatie van de Wet verplichte geestelijke
gezondheidszorg (Wvggz) de afgelopen tijd veel discussie heeft veroorzaakt. Zij vragen hoe de Staatssecretaris ervoor gaat zorgen dat de nieuwe
bekostiging, die op papier veelbelovend is, in de praktijk ook gaat werken?
Zij vragen of dit voorstel nu breed wordt gedragen en of het gehele veld
nauw betrokken is bij de voorbereiding richting daadwerkelijke invoering?
Antwoord
De partijen van het Hoofdlijnenakkoord GGZ hebben in een bestuurlijk
overleg op 21 augustus met VWS en de NZa hun steun uitgesproken voor
het besluit om per 2022 de nieuwe bekostiging in te voeren én te starten
met de registratie van een verbeterde zorgvraagtypering. Medio juli van
dit jaar was er nog geen overeenstemming over het model dat het beste
voor de zorgvraagtypering gehanteerd kan worden. Inmiddels is over de
invulling van de zorgvraagtypering wel overeenstemming bereikt. In een
bestuurlijk overleg op 11 november hebben partijen hun steun uitgesproken voor het voorgenomen besluit hierover van de NZa.
Partijen zijn de afgelopen jaren zeer nauw betrokken geweest bij de
ontwikkeling van de nieuwe bekostiging voor de ggz en het onderzoek
naar een verbeterd model van zorgvraagtypering. Dit heeft plaatsgevonden in een gezamenlijk programma van partijen en de NZa. Partijen
zijn positief over de samenwerking in dit programma. Ook de voorbereiding van de implementatie van de nieuwe bekostiging zal binnen dit
programma ter hand worden genomen. Hiervoor is een gezamenlijke
planning opgesteld. Na invoering van de nieuwe bekostiging zal de NZa
de effecten zorgvuldig monitoren voor het onderhoud en de eventuele
doorontwikkeling. Dit gebeurt binnen een vaste onderhoudscyclus waarbij
partijen structureel nauw betrokken zijn.
Vraag
De leden van de VVD-fractie zijn content over het feit dat de financiering
van digitale zorg een plek krijgt in het zorgprestatiemodel. Zij vragen of er
al gebruik is gemaakt van de mogelijkheid om een facultatieve prestatie
aan te melden bij de NZa of heeft de Staatssecretaris signalen dat partijen
voornemens zijn dit te doen, zo vragen deze leden. Zij vragen ook of de
Staatssecretaris het ermee eens is dat financiering van digitale zorg op
deze wijze stimulering verdient en zo ja, hoe is de Staatssecretaris
voornemens om daar invulling aan te geven?
Antwoord
Ik ben er voorstander van dat de bekostiging ondersteunt dat de patiënt
op een doelmatige manier de zorg ontvangt die nodig is. Daar hoort bij
dat de bekostiging ruimte geeft aan digitale zorg. Het zorgprestatiemodel
geeft behandelaren maximale ruimte om consulten digitaal vorm te geven
in afstemming met de patiënt. Met de introductie van de facultatieve
prestatie wordt ook ruimte voor andere soorten digitale zorg gecreëerd,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 578

11

waarmee digitale zorg verder wordt gestimuleerd. Het is aan zorgaanbieder en zorgverzekeraar nader invulling aan deze extra ruimte te geven.
Op dit moment bestaat er nog geen mogelijkheid om een facultatieve
prestatie aan te vragen in de ggz. Zoals toegelicht in de voorhangbrief van
6 oktober,1 heb ik het voornemen de NZa in een aanwijzing de opdracht te
geven om per 1 januari 2022 in haar beleidsregels in de mogelijkheid te
voorzien om een facultatieve prestatie aan te vragen met een vrij tarief.
Omdat partijen – vanuit het gezamenlijke programma met de NZa dat aan
de nieuwe bekostiging werkt – zelf de introductie van de facultatieve
prestatie hebben geadviseerd, ligt het in de lijn der verwachting dat hier
ook gebruik van zal worden gemaakt.
Vraag
De zorgvraagtypering zou per 2024 stabiel zijn en tegemoetkomen aan de
gestelde gebruiksdoelen, zo lezen de leden van de VVD-fractie. Hoe gaat
de Staatssecretaris tussen 2022 en 2024 ervoor zorgen dat er passende
zorg geleverd wordt en dat er zo min mogelijk sprake is van ongepast
gebruik? Genoemde leden vragen hoe de Staatssecretaris hierop gaat
toezien.
Antwoord
Het is en blijft – net als nu – een verantwoordelijkheid van zorgaanbieders
om gepaste zorg te leveren en zich daarover te verantwoorden en een
verantwoordelijkheid van verzekeraars zich er in voldoende mate van te
vergewissen dat de cliënt redelijkerwijs was aangewezen op de gedeclareerde zorg en dat deze zorg conform de stand van wetenschap en praktijk
werd geleverd. Hiervoor kan tussen 2022 en 2024 in elk geval gebruik
worden gemaakt van bestaande instrumenten. Zo blijft in elk geval in 2022
en 2023 de huidige zorgvraagtypering, te weten de DSM-diagnosehoofdgroep en/of het basis-ggz-profiel, op de ggz-factuur vermeld staan.2
Verder werken partijen momenteel verder aan de implementatie van de
aanbevelingen van de Taskforce Gepast Gebruik3, waarin uitwerking
wordt gegeven aan een procesgerichte verantwoording op gepast
gebruik.
In het rapport van de taskforce, dat in het voorjaar van 2019 is gepubliceerd, is beschreven hoe de opzet, het bestaan en de werking van een
procesmatige verantwoording op gepast gebruik eruit moeten zien. Hierin
worden onderwerpen als het kwaliteitsstatuut, het kwaliteitssysteem, de
kwaliteitsstandaarden, de administratieve organisatie en interne audits
meegenomen. De taskforce adviseert zorgaanbieders en zorgverzekeraars
om voorafgaand aan (en na afloop van) een (verantwoordings)jaar
afspraken te maken over de nadere invulling van de procesmatige
verantwoording aan de hand van een limitatieve lijst met benodigde
informatie. Zo ontstaat voor beide partijen helderheid over de verantwoording op gepast gebruik en wordt op organisatieniveau gericht
gestuurd op het voorkomen van over- of onderbehandeling. De
verschuiving van declaratiecontroles achteraf naar een procesmatige
verantwoording (vooraf), leidt ook tot lagere administratieve lasten.
De beschreven procesmatige verantwoording vraagt investeringen van
ggz-aanbieders in (de professionaliteit van) hun administratieve organisatie. Bij de publicatie van het rapport was de verwachting dat de periode
2019 tot en met 2021 nodig zou zijn om de beschreven werkwijze bij
(steeds meer) ggz-instellingen te implementeren. Ik heb hier geen
geactualiseerd beeld van. In het controle- en verantwoordingsarran1

Kamerstuk 25 424, nr. 554
Voor de cliënt blijft net als nu de mogelijkheid bestaan om zijn/ haar diagnosehoofdgroep op de
ggz-factuur te maskeren door een privacyverklaring in te vullen.
3
Kamerstuk 25 424, nr. 458
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 578

12

gement dat partijen momenteel bij de nieuwe bekostiging uitwerken
wordt (onder andere) aangesloten bij het rapport van de taskforce.
Verder loopt er nog een aantal andere initiatieven om gepast gebruik in de
ggz te bevorderen. Op verzoek van het Kamerlid Van de Berg c.s.4 wordt
gewerkt aan een plan van aanpak voor zorgevaluatie en gepast gebruik
voor de ggz-sector. Specifiek met het oog op de zorg voor ggz-cliënten
met een ernstige psychiatrische aandoening (EPA) wordt in het kader van
de motie van het Kamerlid Dierstens c.s.5, samen met GGNet en enkele
van hun samenwerkingspartners verkend hoe de resultaten van het
zogenaamde zorgmodel «DITSMI» breder beschikbaar gesteld en
geïmplementeerd kunnen worden bij ggz-instellingen in Nederland. Het
zorgmodel DITSMI heeft als doel patiënten met een ernstige psychische
aandoening opnieuw en soms voor het eerst te diagnosticeren en na
indicatiestelling te behandelen volgens de huidige professionele
richtlijnen.
Vraag
De leden van de VVD-fractie vragen in hoeverre mensen met seksuele
klachten die veroorzaakt worden door andere dan lichamelijke oorzaken,
denk aan trauma’s rondom misbruik, terechtkunnen bij seksuologen. Hoe
verloopt dat doorverwijsproces bij de huisarts en hoe zorgt de Staatssecretaris dat mensen met deze problemen niet onnodig lang in een
doorverwijstraject zitten?
Antwoord
Bij seksuele disfuncties die samenhangen met een psychische stoornis
kan de huisarts doorverwijzen naar de geneeskundige geestelijke
gezondheidszorg. Bijvoorbeeld als de seksuele disfunctie het gevolg is
van een traumatische seksuele ervaring. In dat geval moet de behandeling
gericht zijn op de verwerking van het trauma en dan is behandeling in de
geneeskundige ggz aangewezen. Hierbij kan de behandeling (mede)
plaatsvinden door een seksuoloog NVVS die BIG-geregistreerd
gz-psycholoog, psychotherapeut of psychiater is. De NHG-Standaard
Seksuele klachten voorziet in een paragraaf over het doorverwijzen van
patiënten met (aanwijzingen voor) een seksueel trauma naar psychiater of
gespecialiseerd gz-psycholoog of psychotherapeut. Ik heb geen signalen
dat huisartsen dit deel van de NHG-Standaard niet naleven.
Vraag
In hoeverre heeft de beslissing om het zorgprestatiemodel in te voeren
budgettaire consequenties voor de begroting van Justitie en Veiligheid?
Hoe verhoudt invoering van het zorgprestatiemodel als nieuwe methode
voor bekostiging van de forensische zorg zich tot de bijdrage aan de
Dienst Justitiële Inrichtingen voor de forensische zorg de komende jaren,
zo vragen de leden van de VVD-fractie.
Antwoord
Voor het beoordelen van de invloed van het zorgprestatiemodel op het
macrobudget voor de forensische zorg heeft de NZa concepttarieven
opgesteld. Op basis van de aanname dat het aantal minuten direct
patiëntcontact, het aantal patiënten, het aantal aanbieders en de beroepenmix gelijk blijven, is invoering van het zorgprestatiemodel volgens de
NZa voor de forensische zorg budgetneutraal.

4
5

Kamerstuk 25 424, nr. 536
Kamerstuk 25 424, nr. 542

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 578

13

Vragen en opmerkingen bij de «Voorhangbrief nieuwe bekostiging
geneeskundige geestelijke gezondheidszorg (ggz) en forensische zorg (fz)»
d.d. 6 oktober 2020
Vraag
De leden van de VVD-fractie lezen dat de NZa nog «een aantal technische
criteria gaat vaststellen om definitief te bepalen welke beroepen binnen
het zorgprestatiemodel consulten kunnen registreren». Welke criteria zijn
dit? Hoe worden deze vastgesteld en is het Ministerie van VWS daarbij
betrokken? In hoeverre wordt het veld betrokken bij het vaststellen van de
criteria, zo vragen deze leden.
Antwoord
Binnen het programma van NZa en partijen wordt nog bekeken of de
beroepen op de beroepenlijst binnen alle settings die in de bekostiging
worden onderscheiden declarabele consulten moeten kunnen registreren,
of alleen in bepaalde settings en of het dan om behandelconsulten,
diagnostiekconsulten of beide zou moeten gaan. Dit wordt bekeken vanuit
zorginhoudelijke perspectief. Binnen het programma wordt gewerkt aan
een veldafspraak waarin dit wordt vastgelegd.
Verder betreft het een aantal technische criteria die invloed kunnen
hebben op de indeling van verschillende beroepen in categorieën die in
de bekostiging zullen worden onderscheiden. Ook op dit punt vindt
afstemming plaats binnen het programma waarin de NZa met veldpartijen
samenwerkt.
Het ministerie wordt op beide punten geïnformeerd over de voortgang.
Vraag
De psychodiagnostisch werkende (PDW) wordt in de brief aangemerkt als
«een van de aanvullende beroepen die kunnen bijdragen aan het
verkorten van de wachttijden en daarvoor beter gefaciliteerd worden».
Wat wordt bedoeld met deze «betere facilitering»?
Antwoord
In de brief staat dat binnen het zorgprestatiemodel de inzet van bepaalde
«aanvullende beroepen» beter wordt gefaciliteerd. Daarmee wordt
bedoeld dat betreffende beroepen in het zorgprestatiemodel – anders dan
nu – declarabele consulten zullen kunnen registreren. In de brief staat ook
het proces waarlangs zal worden bepaald welke beroepen hier precies
onder vallen. De lijst met deze beroepen is nog niet definitief vastgesteld.
Vraag
Het veld is eensgezind over het belang van de psychodiagnostisch
werkenden voor goede diagnostiek. Deelt de Staatssecretaris de mening
dat verdere uitwerking van criteria door de NZa er niet toe mag leiden dat
de PDW alsnog buiten de aangemerkte tijdschrijvende beroepen valt?
Antwoord
Ik ben van mening dat de lijst met beroepen die binnen de bekostiging
declarabele tijd of consulten mogen registreren op basis van objectieve
criteria en overwegingen moet worden vastgesteld en het leveren van
goede zorg moet ondersteunen. Het proces dat partijen en NZa nu met
elkaar doorlopen is daarop gericht.
De psychodiagnostisch werkende staat op de concept-lijst met beroepen
die vanuit het oogpunt van kwaliteit van zorg in de ggz en fz kunnen
worden ingezet en zelfstandig consulten kunnen leveren. Uit de consultatie die is uitgevoerd zijn geen bezwaren gekomen tegen opname van de
psychodiagnostisch werkende op de lijst. De definitieve lijst wordt naar
verwachting nog dit jaar definitief vastgesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 578

14

De NZa geeft aan dat beroepen op de definitieve lijst binnen het zorgprestatiemodel declarabele consulten zullen kunnen registreren. Zoals gezegd
wordt binnen het programma nog vanuit zorginhoudelijk perspectief
bekeken of alle beroepen op de beroepenlijst in alle settings declarabele
consulten moeten kunnen registreren en of het daarbij om zowel
behandelconsulten en diagnostiekconsulten of om een van beide zou
moeten gaan.
Vraag
Is de Staatssecretaris het eens met de leden van de VVD-fractie dat het
voor goede diagnostiek van groot belang is dat de psychodiagnostisch
werkenden zelfstandig consulten kunnen schrijven, om te voorkomen dat
instellingen ervoor kiezen een duurdere psycholoog in te zetten voor
diagnostiek, terwijl deze beter ingezet kan worden als (regie)behandelaar?
En dat er nu met de nieuwe bekostiging er een grote kans ligt om de
positie van de PDW na jaren van onzekerheid en marginalisering eindelijk
goed te regelen?
Antwoord
De psychodiagnostisch werkende kan de (regie)behandelaar ondersteunen met advies en diagnostische werkzaamheden, waardoor de
(regie)behandelaar meer tijd en ruimte overhoudt voor de behandeling
zelf. In de ggz is een tekort aan regiebehandelaren een vaak gesignaleerd
probleem, waardoor wachtlijsten kunnen ontstaan. Ook vraagt goede
diagnostiek, zeker bij meer complexe casuïstiek en gemengde beelden,
gedegen kennis van testafname en -interpretatie. De psychodiagnostisch
werkende kan helpen bij het goed in kaart brengen van de verschillende
klachten, het beeld en de oorzaken en gevolgen en de mogelijke ondersteuningsvraag die daaruit voortkomt.
Ik vind het van groot belang dat zorgaanbieders zorgen voor een goede
diagnostiek en bij financiële belemmeringen daar afspraken over maken
met zorgverzekeraars. Dat is binnen de huidige bekostiging ook al
mogelijk, maar in de praktijk worden hierbij wel belemmeringen ervaren.
Zoals gezegd staat de psychodiagnostisch werkende op de concept-lijst
met beroepen die vanuit het oogpunt van kwaliteit van zorg in de ggz en
fz kunnen worden ingezet en zelfstandig consulten kunnen leveren. Uit de
consultatie die is uitgevoerd zijn geen bezwaren gekomen tegen opname
van de psychodiagnostisch werkende op de lijst. De definitieve lijst wordt
naar verwachting nog dit jaar definitief bestuurlijk binnen het programma
van NZa en partijen vastgesteld. De NZa geeft aan dat beroepen op de
definitieve lijst binnen het zorgprestatiemodel declarabele consulten
zullen kunnen registreren.
Reactie op de vragen en opmerkingen van de CDA-fractie
Vraag
De leden van de CDA-fractie zijn positief gestemd dat door het nieuwe
bekostigingssysteem de administratieve lastendruk wordt verminderd en
er ruimte komt om kostendekkend te werken zodat bij de zwaardere ggz
problematieken de wachtlijsten kunnen worden teruggedrongen. Kan de
Staatssecretaris met enkele praktijkvoorbeelden in kaart brengen wat de
verschillen zijn tussen de huidige en de nieuwe situatie?
Antwoord
Een grote verandering in de praktijk is dat met de nieuwe bekostiging
ggz-professionals niet langer hoeven te registreren wat ze aan het doen
zijn buiten het directe contact dat ze met de cliënt hebben. Een telefoontje
naar de huisarts, het terugbellen naar de huisarts omdat die de eerste keer
niet opnam, overleg met een collega en tijd die je besteedt aan het
bijwerken van het patiëntdossier hoeven allemaal niet meer geregistreerd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 578

15

te worden. In het zorgprestatiemodel hoeven de meeste zorgverleners
alleen nog consulten vast te leggen die geautomatiseerd uit een agenda
kunnen worden overgenomen. Voor zorgprofessionals betekent dit een
groot verschil in de praktijk, zoals ook blijkt uit het experiment «Waardegedreven zorg» van zorginstelling Arkin en zorgverzekeraar Zilveren Kruis,
waar het niet meer hoeven registreren van indirecte tijd een belangrijk
onderdeel was. De werkwijze in dat experiment, die gericht is op het
verleggen van de focus van registratie en verantwoording naar zinvolle
dossiervoering, heeft bij Arkin geleid tot een substantieel lagere werkdruk,
het ervaren van meer zinvol werk en fors lager verzuim.6
Een ander voorbeeld van een te verwachten verschil in de praktijk is dat er
bij zorgaanbieders straks vanuit het bekostigingssysteem meer ruimte zal
worden ervaren om de beroepenmix in te zetten die het beste past bij de
zorgvraag van de cliënt. Waar in de huidige bekostiging het ene beroep
dat zelfstandig consulten kan leveren wel declarabele tijd mag schrijven
en het andere niet, kunnen straks alle beroepen die uit oogpunt van
kwaliteit van zorg in de ggz en fz kunnen worden ingezet en die
zelfstandig consulten kunnen leveren – zoals vastgelegd in een veldafspraak – ook daadwerkelijk declarabele consulten registreren. En waar het
tarief voor de gedeclareerde tijd nu gebaseerd is op een «gemiddelde
beroepenmix», wordt straks per beroepscategorie een redelijkerwijs
kostendekkend tarief voor geleverde consulten vastgesteld. Dit betekent
dat vanuit het systeem van bekostiging meer ruimte zal worden ervaren
om voor cliënten met een complexe zorgvraag waar nodig duurdere
professionals in te zetten. Maar ook om bijvoorbeeld beter gebruik te
maken van ondersteunende beroepen waar die de regiebehandelaar
kunnen ontlasten.
Vraag
Genoemde leden lezen in de uitwerkingsbrief van de NZa dat er ook meer
mogelijkheden worden geboden om digitaal te gaan werken. Deze leden
kunnen zich voorstellen dat dit bij bepaalde patiëntengroepen of
problematieken een goede manier is om contact met de patiënt te houden
en ondersteuning te bieden. De leden van de CDA-fractie vragen hierbij
wel wie er nu gaat bepalen bij welke patiëntengroepen of bij welke
problematieken digitale ondersteuning behulpzaam is tijdens de behandeling en bij welke groep dat niet zo is. Dit vragen deze leden naar
aanleiding van opmerkingen van de Algemene Rekenkamer, namelijk dat
financiële prikkels in de bekostiging van de ggz het voor de zorgaanbieders onaantrekkelijk maken zich ook te richten op patiënten met zware
problemen.
Antwoord
De behandelaar en de patiënt bepalen in onderling overleg of digitale zorg
behulpzaam is tijdens de behandeling. Het zorgprestatiemodel geeft
behandelaren maximale ruimte om consulten digitaal vorm te geven in
afstemming met de patiënt. Daarnaast kan de facultatieve prestatie
worden gebruikt voor de bekostiging van andere typen digitale zorg. Het
is aan de zorgaanbieder en de zorgverzekeraar hier nader invulling aan te
geven. Het kan bij dit alles zowel gaan om digitale zorg voor cliënten met
een lichte zorgvraag als cliënten met een zware zorgvraag.
Vraag
In de brief van de NZa staat dat het zorgprestatiemodel wordt ingevoerd
per januari 2022, maar dat men nog niet uit de nieuwe typering van de
zorgvraag van de patiënt is. Hier is geen consensus over bereikt. Waarom
is er (nog) geen consensus bereikt? Waarom denkt men dan toch te
kunnen starten per 1 januari 2022? Wat gebeurt er als er op 1 januari 2022
6

Kamerstuk 29 515, nr. 441

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 578

16

geen consensus is bereikt? Hoe kunnen zorgverzekeraars of patiënten zelf
dan controleren of de zorg passend is?
Antwoord
Over het model van zorgvraagtypering dat per 2022 zal worden ingevoerd
is de afgelopen periode verder gesproken. Inmiddels is consensus bereikt
over de invulling van de zorgvraagtypering en hebben partijen in een
bestuurlijk overleg van 11 november hun steun uitgesproken voor het
voorgenomen besluit hierover van de NZa. Kern daarvan is dat op basis
van een door een aantal partijen – met behulp van onderzoeksbureau
Sirm – ontwikkeld model, dat voortbouwt op het eerder ontwikkelde
zorgclustermodel, tot een invulling van de zorgvraagtypering is gekomen.
Een belangrijk discussiepunt dat de afgelopen periode nog speelde had
betrekking op de verklaringskracht van het zorgclustermodel voor met
name behandelkosten van cliënten met een zware zorgvraag. Om de
genoemde verklaringskracht te versterken heeft de NZa met partijen
afgesproken dat binnen een aantal clusters subclusters zullen worden
aangebracht. Ook is een doorontwikkeltraject afgesproken.
Een ander aspect waar de afgelopen periode over is gesproken, is hoe de
administratieve lasten van de zorgvraagtypering zo beperkt mogelijk
kunnen worden gehouden. De NZa heeft daarop met partijen afgesproken
dat binnen de zorgvraagtypering de mogelijkheid wordt gecreëerd om het
aantal te beantwoorden vragen te beperken, waarbij alleen nog vragen
worden aangeboden die een verandering in het te adviseren zorgcluster
tot gevolg kunnen hebben. Verder krijgen zorgaanbieders meer flexibiliteit
bij het vaststellen van de evaluatiemomenten waarop wordt gehertypeerd, waardoor deze evaluatiemomenten kunnen worden gebaseerd op
het behandelplan. (Wel moet altijd op het eerste contactmoment na 1 jaar
waarin niet is getypeerd, een hertypering plaatsvinden.) Daarnaast is
afgesproken dat met de nieuwe zorgvraagtypering de huidige registratie
van de zogenaamde «zorgvraagzwaarteindicator» kan komen te vervallen.
Bij de doorontwikkeling van de zorgvraagtypering zal verder zo veel
mogelijk gebruik worden gemaakt van informatie die al door de zorgaanbieder wordt vastgelegd, bijvoorbeeld in zorginformatiebouwstenen
(zib’s).
Vraag
Vervolgens lezen de leden van de CDA-fractie dat er grote herverdelingseffecten kunnen gaan ontstaan en dat zorgverzekeraars werken aan een
overgangsmodel. Er wordt een zogenaamde veldafspraak gemaakt. Wat
wordt bedoeld met veldafspraak?
Antwoord
Hiermee wordt bedoeld een bestuurlijke afspraak tussen de betreffende
koepels van zorgaanbieders en zorgverzekeraars die tot stand komt in
afstemming met de NZa.
Vraag
Hoelang gaat het overgangsmodel gebruikt worden? En heeft dit effect op
het functioneren van het nieuwe bekostigingssysteem per 1 januari 2022?
Deze leden begrijpen dat hier geen extra financiële middelen voor nodig
zijn, maar gaat dit dan niet ten koste van de huidige populatie die bij de
ggz in zorg is?
Antwoord
Ik heb het voornemen de NZa een aanwijzing te geven om voor een
periode van twee jaar (2022 en 2023) voor de ggz en fz een tijdelijke
transitieprestatie te creëren, naast de nieuwe bekostiging. Dit heeft in
zoverre invloed op het functioneren van de nieuwe bekostiging dat het
hiermee in 2022 en 2023 mogelijk is om een hogere prijs voor ggz en fz af

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 578

17

te spreken dan in de structurele situatie (na 2023) mogelijk is. Dit met de
kanttekening dat ik met partijen heb afgesproken dat de transitie
macrobudgettair neutraal wordt vormgegeven. De nieuwe bekostiging, de
tijdelijke transitieprestatie en het macrobudgettaire kader zijn zowel van
toepassing op zorg voor cliënten die op 1 januari 2022 al in behandeling
zijn als op zorg voor cliënten die daarna in behandeling komen. Cliënten
die al in behandeling zijn worden niet benadeeld ten opzichte van nieuwe
cliënten.
Vraag
In het hoofdlijnenakkoord staat dat partijen functiedifferentiatie en
taakherschikking gaan benutten maar de psychodiagnostisch werkenden
die er juist op gericht zijn om bij complexe situaties een diagnose te
stellen worden buitengesloten. Welke erkende beroepen kunnen nu en
straks een declarabel consult registreren?
Antwoord
De lijst van beroepen die op dit moment declarabele tijd mogen registreren is opgenomen in bijlage 3 van de regels gespecialiseerde ggz van
de NZa (Stcrt. 2020, nr. 1189). De lijst met beroepen die binnen de nieuwe
bekostiging declarabele consulten mogen registreren is nog niet definitief
vastgesteld. Zie ook de beantwoording van vragen hierover van de
VVD-fractie.
Vraag
De conclusie van de NZa is dat de invoering van het zorgprestatiemodel
leidt tot een betere beheersing van de macrobeheerskosten. Maar hangt
dat er niet mede van af, of de typering van de zorgvraag van de patiënt
meegenomen wordt?
Antwoord
De verwachting is inderdaad dat ook de invoering van een vernieuwde
zorgvraagtypering bijdraagt aan een verbeterde macrobudgettaire
beheersbaarheid.
De conclusie van de NZa dat invoering van het zorgprestatiemodel leidt
tot een betere macrobudgettaire beheersbaarheid hangt daarnaast voor
een groot deel samen met het feit dat binnen het zorgprestatiemodel de
informatie over geleverde zorg niet alleen sneller beschikbaar is, maar ook
gedetailleerder is. Deze versterkte informatiebasis maakt – onder andere
via contractafspraken – een betere sturing mogelijk door zorgaanbieders
en zorgverzekeraars. De NZa schrijft ook dat het zorgprestatiemodel in
vergelijking met de huidige bekostiging op basis van diagnosebehandelingcombinaties (DBC’s) minder ruimte laat om door strategisch gedrag
opbrengsten te maximaliseren. Ook dat draagt bij aan macrobudgettaire
beheersbaarheid.
Vraag
De Staatssecretaris stelt dat het zorgprestatiemodel minder ruimte laat
voor zorgaanbieders om door strategisch te declareren opbrengsten te
maximaliseren, met name voor ongecontracteerde zorgaanbieders. Kan
de Staatssecretaris dit uitgebreider toelichten?
Antwoord
De conclusie van de NZa dat het zorgprestatiemodel minder ruimte laat
voor zorgaanbieders om door strategisch te declareren opbrengsten te
maximaliseren, heeft de NZa in relatie tot ongecontracteerde aanbieders
toegelicht op blz. 5 en 6 van de notitie «Beoordeling beheersbaarheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 578

18

macrokosten» die is meegestuurd bij mijn brief aan de Tweede Kamer van
14 september 2020.7
Deze conclusie is voor een belangrijk deel gestoeld op het feit dat met het
zorgprestatiemodel de huidige mogelijkheden binnen de bekostiging om
strategisch te sturen op de tijdklassegrenzen komen te vervallen.
De huidige bekostiging op basis van DBC’s is gebaseerd op tijdklassen. Zo
kunnen behandelaren voor een behandeling die 1800 tot 3.000 minuten
duurt een (fors) hoger tarief in rekening brengen dan voor een behandeling die 800 tot 1.800 minuten duurt. Dit systeem brengt met zich mee
dat zorgaanbieders hun opbrengsten per gewerkt uur kunnen maximaliseren door de totale behandelduur af te stemmen op de onderkant van de
tijdklassegrenzen, namelijk door steeds te kiezen voor een behandelduur
aan de onderkant van een tijdklasse.8 Zij kunnen dan met zo min mogelijk
inspanning toch steeds het hogere tarief dat bij de volgende tijdklasse
hoort declareren.
Als zorgaanbieders zich daarnaar gedragen is dat ongewenst, omdat
financiële overwegingen dan de behandelduur van de individuele cliënt
gaan bepalen en niet diens zorgbehoefte. De NZa heeft berekend dat
zorgaanbieders hierdoor in theorie een fors hogere omzet kunnen
realiseren.9 Eerder is dit gedrag ook daadwerkelijk bij een beperkte groep
zorgaanbieders aangetoond.10 In contracten met zorgverzekeraars wordt
de mogelijkheid voor zorgaanbieders om op deze (ongewenste) manier
opbrengsten te maximaliseren vaak verminderd of ongedaan gemaakt
door de afspraken die daarin zijn opgenomen.
Een manier om als zorgaanbieder binnen de nieuwe bekostiging
opbrengsten te vergroten (bij gelijkblijvende kosten) is om naar
verhouding meer tijd te gaan besteden aan direct patiëntcontact en
minder aan «indirecte behandeltijd». Denk bij «indirecte behandeltijd»
bijvoorbeeld aan tijd besteed aan het bijwerken van het patiëntendossier,
het reflecteren op de behandeling of het voeren van overleg met collega’s.
Tot op zekere hoogte kan het efficiënter omgaan met indirecte tijd
positieve effecten hebben, zo kan hierdoor meer ruimte ontstaan voor het
aannemen van nieuwe cliënten van de wachtlijst. Binnen contracten met
zorgverzekeraars kunnen afspraken worden gemaakt die misbruik (zeer
weinig indirecte tijd aan de behandeling besteden waardoor de kwaliteit
in gevaar komt) kunnen helpen voorkomen. Daarnaast bieden – meer dan
tegen het sturen op tijdklassegrenzen in de huidige bekostiging – de
kwaliteitsstandaarden bescherming, omdat daarin concrete bepalingen
zijn opgenomen over het bijhouden van het patiëntendossier en het
voeren van multidisciplinair overleg. Ggz-aanbieders zijn verantwoordelijk
voor het leveren van goede zorg zoals vastgelegd in kwaliteitsstandaarden. De IGJ ziet daarop toe. Bij signalen en meldingen over onverantwoorde zorg, kan melding worden gedaan bij de IGJ.
In mijn brief van 6 oktober jl. heb ik de kanttekening geplaatst dat de
manier waarop de ambulante settingen in het zorgprestatiemodel nu zijn
afgebakend het risico met zich mee brengt dat zorgaanbieders een
(substantieel) hoger tarief – horend bij een zwaardere ambulante setting –
kunnen declareren, zonder dat daar hij hen (substantiële) meerkosten
tegenover staan. Om die reden vraag ik de NZa om, voorafgaand aan de
7

Kamerstuk 25 424, nr. 552
Hier kan – afhankelijk van de situatie – een prikkel vanuit gaan om de behandeling te stoppen
als een tijdklassegrens is gepasseerd, of een prikkel om door te behandelen tot net over de
volgende tijdklassegrens, ook als dit tegen het belang van de cliënt in gaat. De resultaten van
een onderzoek van het Centraal Planbureau suggereren daarbij dat de tweede prikkel – de
prikkel tot langer doorbehandelen – op macroniveau het grootste effect heeft. Zie: Rudy
Douven, Minke Remmerswaal en Ilaria Mosca (2014), Unintended effects of reimbursement
schedules in mental health care, CPB Discussion Paper, nr. 292.
9
Zie de bijlage «Financiële prikkels en de effecten op de publieke belangen» bij Kamerstuk
25 424, nr. 522
10
Zie bijlage bij Kamerstuk 31 765, nr. 161.
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 578

19

invoering van de nieuwe bekostiging, de afbakening van de ambulante
settingen aan te scherpen om dit risico te beperken en daarbij zo nodig
aanvullende maatregelen te nemen.
Vraag
Ook stelt de Staatssecretaris dat ongecontracteerde zorgverleners/
zorgaanbieders dan eerder een contract met de zorgverzekeraar afsluiten.
Dat is een positieve ontwikkeling maar werkt dit ook de andere kant op:
zijn zorgverzekeraars dan ook eerder geneigd kleine zorgaanbieders en
eenpitters dankzij dit nieuwe bekostigingsmodel een contract aan te
bieden? Kan dat worden toegelicht?
Antwoord
De invoering van de nieuwe bekostiging heeft geen voorzien effect op de
geneigdheid van zorgverzekeraars om kleine ggz-aanbieders en eenpitters
een contract aan te bieden.
Vraag
Onlangs hebben de leden van de CDA-fractie vragen ingediend over het
kwaliteitsregister. Daarbij is onder andere geconstateerd dat de crisis ggz
niet meedoet aan dit kwaliteitsregister. De crisis ggz doet toch wel mee
aan dit bekostigingssysteem? Deelt de Staatssecretaris de mening dat ten
behoeve van de evaluatie van de kwaliteit inzicht in het gehele behandeltraject juist wel sterk is gewenst?
Antwoord
De budgetbekostiging van de acute ggz, die sinds 2020 van kracht is, blijft
qua systematiek ongewijzigd. Wel is het zo dat de «crisis-dbc’s», die de
betreffende zorgaanbieders nu ten laste van hun budgetten declareren,
zullen worden vervangen door de prestaties van het zorgprestatiemodel,
waarbij herkenbaar zal zijn dat het gaat om acute ggz.
Binnen het zorgprestatiemodel krijgen alle declaraties die bij een bepaalde
behandeling horen hetzelfde behandeltrajectnummer mee, zodat zowel
cliënten, zorgaanbieders als zorgverzekeraars zicht blijven houden op
welke declaraties bij elkaar horen. Op die manier blijft net als nu inzicht
bestaan in het gehele behandeltraject.
Vraag
In het kader van monitoring en controle van fouten en fraude acht de
Staatssecretaris van groot belang:
1. dat er een eenduidige en duidelijke uitwerking van alle onderdelen
van het model is zodat er zo min mogelijk ruimte is voor interpretatieverschillen,
2. de kwaliteit van de data van zorgaanbieders,
3. de controlemogelijkheden bij zorgverzekeraars,
4. en de grotere rol van de patiënt.
In de nadere uitwerking en in de implementatie van het zorgprestatiemodel moet hier aandacht voor zijn. Kan de Staatssecretaris de bovenstaande punten toelichten? Dit hoeft toch niet allemaal ontwikkeld te
worden, met name nummer 3 en 4? Hoe veranderen de controlemogelijkheden bij zorgverzekeraars en de grotere rol van patiënten bij het
onderhavige nieuwe bekostigingssysteem?
Antwoord
De NZa heeft bovenstaande punten genoemd in de brief bij haar advies
over de nieuwe bekostiging van medio juli. Deze punten worden
hieronder toegelicht:
(1) Verkleinen mogelijkheden voor interpretatieverschillen. Hoe
duidelijker de regels hoe minder de kans op fouten en fraude. Door
een eenduidige en duidelijke uitwerking van alle onderdelen van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 578

20

nieuwe bekostiging wil de NZa de kans zo klein mogelijk maken dat
partijen regels anders interpreteren dan ze bedoeld zijn.
(2) De kwaliteit van de data van zorgaanbieders. De NZa zal de invoering
van het zorgprestatiemodel goed monitoren. Daarbij kijkt de NZa naar
aspecten als continuïteit van zorg, gevolgen van de transitie en
mogelijke risico’s op fouten en fraude. Hiervoor is goede data
noodzakelijk. Op dit moment is de kwaliteit van de data in het
zogenaamde DIS (DBC-informatiesysteem) van de NZa onvoldoende
om op zichzelf te kunnen voorzien in de behoefte van de NZa bij het
uitvoeren van haar wettelijke taken. Om deze reden wil de NZa direct
vanaf de invoering van het zorgprestatiemodel ervoor zorgen dat alle
zorgaanbieders de noodzakelijke data tijdig aanleveren. Door de
informatieaanlevering direct aan te laten sluiten op het facturatieproces zal de compleetheid en kwaliteit van de data ten opzichte van nu
fors toenemen.
(3) De controlemogelijkheden bij zorgverzekeraars. De controlemogelijkheden bij zorgverzekeraars bestaan inderdaad nu ook al. Bij de
ontwikkeling van het zorgprestatiemodel bestaat aandacht voor de
vraag welke informatie de zorgverzekeraar en de patiënt nodig
hebben om de factuur te controleren. De verwachting is dat door de
snellere facturering binnen het zorgprestatiemodel zorgverzekeraars
veel sneller dan nu aanvullende controles kunnen inzetten bij
vermoedens van fouten of fraude.
(4) De rol van de patiënt. Ook nu al kan de patiënt tot op zekere hoogte
signaleren of er sprake is van fouten of fraude bij de declaratie. In de
huidige DBC-systematiek is dit echter wel moeilijk voor de patiënt,
omdat er een totaalbedrag wordt gefactureerd voor het gehele
behandeltraject. In het nieuwe zorgprestatiemodel worden losse
consulten gedeclareerd en kan een patiënt dus veel makkelijker en
sneller zien of de gedeclareerde consulten ook aansluiten bij zijn of
haar behandelafspraken.
Vraag
Het Talma rapport stelt dat een «gevaar» van het nieuwe systeem is dat er
meer zorg verbruikt wordt dan het principe van het gepast gebruik. Om dit
tegen te gaan zijn onder andere de omschrijvingen van de settings verder
aangescherpt. Wat wordt hier precies mee bedoeld?
Antwoord
De zorg die in de ggz- en fz-sector geleverd wordt is zeer divers. Het
varieert van de behandeling van een relatief lichte depressie tot het
verlenen van zeer zware psychiatrische zorg. De infrastructuur die nodig is
en de inzet van verschillende behandelaren die zorg verlenen verschilt ook
naar gelang de zorgvraag. Zo kan de relatief lichte depressie zowel vanuit
patiëntperspectief als kostenperspectief goed behandeld worden bij een
vrijgevestigde praktijk, terwijl de zware psychiatrische zorg in bepaalde
gevallen beter in een gesloten beveiligde omgeving geleverd kan worden.
De vrijgevestigde praktijk kent daarbij een heel ander kostenniveau dan
een gesloten beveiligde omgeving. Ook het percentage indirecte tijd dat
nodig is voor patiënten met een lichtere of zwaardere zorgvraag kan
verschillen. Om onder andere recht te doen aan deze verschillen worden
in het zorgprestatiemodel een aantal zogenoemde settingen geïntroduceerd die elk een tarief krijgen die recht doet aan het verschil in kosten.
Het Talma Instituut heeft geconcludeerd dat het verschil tussen de
settingen scherper gedefinieerd kon worden. Hiermee wordt voorkomen
dat een zorgaanbieder die in een lichte setting valt ook onder de definities
valt van een zwaardere setting terwijl hij het bijhorende kostenniveau niet
heeft. Naar aanleiding van het advies van het Talma Instituut heeft de NZa
een aantal definities van de settingen aangescherpt. In mijn brief van
6 oktober jl. aan de Tweede Kamer heb ik aangegeven de NZa te vragen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 578

21

om, voorafgaand aan de invoering van de nieuwe bekostiging, de
afbakening van de ambulante settingen nog verder aan te scherpen. De
NZa heeft dit ter hand genomen.
Vraag
Ook geeft het Talma rapport aan dat zorgvraagtypering noodzakelijk is
omdat het systeem anders fraudegevoeliger wordt; waarom zou het
nieuwe bekostigingssysteem dan toch moeten doorgaan ook als er (nog)
geen afspraak is over de zorgvraagtypering?
Antwoord
Over het model van zorgvraagtypering dat per 2022 zal worden ingevoerd
is de afgelopen periode verder gesproken. Inmiddels is consensus bereikt
over de invulling van de zorgvraagtypering en hebben partijen in een
bestuurlijk overleg van 11 november hun steun uitgesproken voor het
voorgenomen besluit hierover van de NZa. Zie ook het antwoord op een
vraag hierover van de VVD-fractie.
Vraag
Door een aantal partijen wordt gewerkt aan een alternatieve typering die
specifiek is gericht op de EPA doelgroep (patiënten met ernstige psychiatrische aandoeningen). Dit alternatief is op dit moment nog onvoldoende
concreet om beoordeeld te kunnen worden. Partijen verwachten dat op
zijn vroegst in oktober 2020 een eerste beeld gegeven kan worden van de
potentie van dit alternatief. Vervolgens concludeert de NZa dat de
resultaten van de pilots voldoende basis bieden om de potentie van het
zorgclustermodel als instrument voor zorgvraagtypering te kunnen
beoordelen. Maar begrijpen de leden van de CDA-fractie het goed dat dit
alleen het geval is als «de partijen» uit de vraagtypering van de EPA
doelgroep komen? Of klopt dit niet? Met name omdat het zorgclustermodel onvoldoende lijkt aan te sluiten bij de ingewikkeldere/zwaardere
ggz problematiek. En daar zit nu volgens de Algemene Rekenkamer net
het probleem. Hoe ziet de Staatssecretaris dit precies? En deelt de
Staatssecretaris de zorg van de leden van de CDA-fractie?
Antwoord
Zie het antwoord op de vorige vraag. In het bestuurlijk overleg van
11 november tussen partijen en de NZa is onder andere afgesproken dat
de zorgvraagtypering op een aantal onderdelen verfijnd wordt om de
verklaringskracht van met name de zwaardere zorgclusters (zorgclusters
die van toepassing zijn op cliënten met een zwaardere zorgvraag) te
vergroten. Daarnaast is onder andere afgesproken dat partijen in de
komende jaren gezamenlijk zullen werken aan de doorontwikkeling van de
zorgvraagtypering.
Vraag
Wat betreft de forensische zorg wordt gesteld dat de uitkomst van
risicotaxatie- en analyse bepalend is voor het type en de intensiteit van de
geleverde zorg. Het is van belang dat gestructureerde risicotaxatie
onderdeel is van de zorgvraagtypering in de forensische zorg en dat er
wordt gekeken naar de ernst van het delict en het recidiverisico. Dat
kunnen de leden van de CDA-fractie volgen. Partijen werken op dit
moment gezamenlijk aan een model specifiek voor de forensische zorg
dat voor de ernst van de problematiek zoveel mogelijk aansluit bij de
reguliere ggz. Genoemde leden vragen of dit model klaar is voor 1 januari
2022. En zo niet, wat gaat er dan gebeuren?
Antwoord
Een apart model voor zorgvraagtypering in de forensische zorg wordt per
1 januari 2022 ingevoerd. Dit wordt na invoering verder ontwikkeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 578

22

Vraag
Wat betekent dit nieuwe bekostigingsmodel van de ggz (en forensische
zorg) voor de risicoverevening van 2022? Kan de Staatssecretaris dit al
inzichtelijk maken? Waarom wel of waarom niet?
Antwoord
Het onderzoek hiernaar is gestart in samenwerking met onder meer de
Nederlandse Zorgautoriteit en zal worden afgerond voor de besluitvorming over de risicoverevening 2022, welke plaatsvindt in de zomer van
2021. De Minister voor Medische Zorg en Sport zal de Tweede Kamer hier
dan over informeren.
Vragen en opmerkingen bij de «Voorhangbrief nieuwe bekostiging
geneeskundige geestelijke gezondheidszorg (ggz) en forensische zorg (fz)»
d.d. 6 oktober 2020
Vraag
Op pagina 4 stelt de Staatssecretaris dat er ook een «facultatieve
prestatie» met een vrij tarief wordt geïntroduceerd om onder andere
(regionaal) maatwerk af te spreken. Dit staat volgens de leden van de
CDA-fractie haaks op het ontwikkelen van een lerende cultuur in de ggz en
stimuleert nog meer dat 1000 bloemen bloeien. Kan de Staatssecretaris
hierop een toelichting geven?
Antwoord
Aanvragen voor een facultatieve prestatie kunnen alleen door een
zorgaanbieder en een zorgverzekeraar gezamenlijk worden ingediend bij
de NZa. Dat biedt bescherming tegen een wildgroei van initiatieven.
Daarnaast ben ik van mening dat innovatie en het geven van flexibiliteit in
de bekostiging niet haaks staan op het ontwikkelen van een lerende
cultuur. Het is belangrijk dat de innovaties vóór, tijdens en na de introductiefase goed worden onderzocht op veiligheid, effectiviteit én de
voorwaarden voor gepast gebruik in de praktijk. De zorgaanbieder en de
zorgverzekeraar kunnen daar afspraken over maken. De facultatieve
prestatie kan zo de implementatie van goede innovatieve zorg ondersteunen en daarmee ook de evaluatie van de innovatie, gepast gebruik en
een lerende cultuur. Via zogenaamde leernetwerken kunnen behandelingen met goede resultaten eenduidig worden uitgevoerd en landelijk
worden geïmplementeerd.
Vraag
Op pagina 5 stelt de Staatssecretaris dat de indirecte behandeltijd
grotendeels bekostigd gaat worden via een opslag die in de consulttarieven wordt verdisconteerd. Hoeveel procent gaat dat worden, zo vragen
de leden van de CDA-fractie. En welk gedeelte van de prijs zal de indirecte
kosten betreffen?
Antwoord
Het percentage indirecte tijd dat door de NZa als opslag verdisconteerd
wordt in de tarieven verschilt per setting, per categorie beroep en per type
consult. De indirecte tijd per consult is bepaald op basis van de werkelijk
geregistreerde indirecte tijd in de huidige praktijk. In de «Impactanalyse
zorgprestatiemodel» die de NZa heeft uitgevoerd11 is ter illustratie voor
zowel een behandelconsult als een diagnostiekconsult van 45 minuten
uitgewerkt wat het aandeel indirecte tijd is waarop het concept-tarief is
gebaseerd (zie paragraaf 5.2, tabellen 9 en 10).
Vraag
11

Bijlage bij Kamerstuk 25 424, nr. 552

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 578

23

Op pagina 6 bovenaan staat dat de NZa momenteel de gevolgen voor het
eigen risico in kaart brengt. De leden van de CDA-fractie vragen wanneer
de Kamer hierover geïnformeerd zal worden.
Antwoord
Voor alle ggz-cliënten blijft gelden dat zij – net als alle andere mensen die
een beroep doen op hun zorgverzekering – maximaal € 385 aan (verplicht)
eigen risico per jaar hoeven te betalen.
Omdat het eigen risico van de zorgverzekering gekoppeld is aan de
declaratie van zorg – en omdat die declaraties in het nieuwe bekostigingssysteem gespreid over de behandeling plaatsvinden en niet meer, zoals
nu, pas aan het eind van de behandeling of na maximaal een jaar – heeft
de invoering van de nieuwe bekostiging soms wel invloed op het moment
waarop cliënten eigen risico betalen en op het feitelijke bedrag dat
sommige ggz-cliënten aan eigen risico betalen. De NZa heeft dit in kaart
gebracht.
De NZa laat weten dat naar schatting voor 91% van de ggz-cliënten geen
gevolg is voor het totaal bedrag dat zij aan eigen risico betalen. Voor naar
schatting maximaal 9% van de ggz-cliënten is er wel een gevolg. Zij gaan
meer eigen risico betalen, waarbij het bedrag dat zij meer gaan betalen
afhangt van hun persoonlijke situatie. Mensen die jaar op jaar een beroep
doen op de ggz zullen ten opzichte van nu praktisch nooit extra eigen
risico hoeven te betalen omdat zij nu reeds praktisch elk jaar hun eigen
risico opmaken. Datzelfde geldt voor mensen die naast ggz ook veel
andere zorg nodig hebben waarvoor het eigen risico geldt.
De NZa baseert deze schatting wel op – vanuit het perspectief van de
ggz-cliënt – ongunstige veronderstellingen. Andere veronderstellingen
zouden een lager percentage opleveren.
Het extra eigen risico dat de genoemde groep van naar schatting
maximaal 9% van de ggz-cliënten moet betalen betreft (een deel van de)
ggz-behandelingen die over de kalenderjaargrens heen lopen. Onder de
nieuwe bekostiging wordt het eigen risico aangeslagen van het jaar
waarin de zorg ook daadwerkelijk is geleverd. Dit heeft als voordeel dat
voor de cliënt makkelijker is te begrijpen wanneer zijn eigen risico wordt
aangeslagen. Wel betekent dit, dat voor behandelingen die over de
jaargrens heenlopen in twee opeenvolgende jaren het eigen risico kan
worden aangeslagen, waar dat nu nog (bij behandelingen korter dan een
jaar) in één jaar gebeurt.
Er zijn verschillende compensatiemaatregelen om ervoor te zorgen dat
iedereen zijn of haar eigen risico kan betalen. Zo ontvangen huishoudens
met een laag inkomen hiervoor zorgtoeslag, bieden zorgverzekeraars de
mogelijkheid om het eigen risico gespreid te betalen en hebben
gemeenten de middelen om tot financieel maatwerk te komen voor de
cliënt.
Vraag
Onderaan pagina 6 staat dat er gewerkt gaat worden met een geactualiseerde lijst van beroepen die consulten kunnen registreren zoals de
psychodiagnostisch werkende. Betekent registreren hier ook factureren,
zo vragen deze leden.
Antwoord
Bedoeld wordt het registreren van consulten die gefactureerd kunnen
worden.
Vraag
Op pagina 7 schrijft de Staatssecretaris dat er in het zorgprestatiemodel
nog wel een risico is dat psychiaters in vrije vestiging tegen een hoog
tarief patiënten met relatief lichte problematiek kunnen behandelen. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 578

24

Staatssecretaris vraagt de NZa hier regels te stellen, maar hoe gaat de
controle hierbij plaatsvinden? Is er een nulmeting?
Antwoord
Controle zal plaatsvinden op dezelfde wijze als op andere aspecten van
het zorgprestatiemodel: conform een van de uitgangspunten van het
zorgprestatiemodel zal de verantwoording zoveel mogelijk van tevoren,
vanuit de processen bij de zorgaanbieder, worden ingericht, zodat
controle achteraf zo min mogelijk hoeft plaats te vinden. Zorgverzekeraars
en de NZa hebben daarnaast hun instrumenten om registraties en
declaraties achteraf te controleren. Zij krijgen door de invoering van het
zorgprestatiemodel informatie over gedeclareerde zorg bovendien sneller
tot hun beschikking, zodat zij sneller kunnen zien of die informatie
aanleiding geeft tot verdere controlestappen.
De NZa bekijkt samen met veldpartijen welke (signalerende) rol
zorgvraagtypering bij de controle kan hebben en binnen welke termijn dit
realistisch is. Via de nieuwe zorgvraagtypering wordt transparant of een
patiënt een relatief zware zorgvraag heeft of een relatief lichte. Op deze
manier kan de zorgverzekeraar zien wanneer een «zwaar» beroep
voornamelijk lichte zorg levert. De verzekeraar kan op dat moment het
gesprek aangaan met de betreffende zorgaanbieder.
Er is geen specifieke nulmeting op dit punt. Wel zal de NZa ook dit aspect
meenemen in het monitoren van de ervaringen met het zorgprestatiemodel na invoering.
Vraag
Bij diagnostiek en zwaardere zorg is doorgaans meer behandeltijd nodig.
De vergoeding voor diagnostiekconsulten is hoger. De leden van de
CDA-fractie vragen of er een bepaald percentage is. Is er een nulmeting?
Antwoord
Voor diagnostiekconsulten wordt door de NZa een hogere opslag voor
«indirecte tijd» in de tarieven verwerkt dan voor behandelconsulten,
omdat uit de data blijkt dat in de huidige systematiek voor diagnostiekconsulten meer indirecte tijd wordt geschreven dan voor behandelconsulten. De NZa heeft de concept-tarieven in lijn hiermee berekend. Met
«indirecte tijd» bedoel ik tijd die aan de diagnostiek of behandeling van de
patiënt wordt besteed, zonder dat sprake is van direct patiëntcontact,
zoals tijd besteed aan het bijwerken van het patiëntendossier, de
interpretatie van testuitslagen of het voeren van overleg met een collega.
In de «Impactanalyse zorgprestatiemodel» die de NZa heeft uitgevoerd12
is voor zowel een diagnostiekconsult als een behandelconsult van 45
minuten voor verschillende settingen en categorieën beroepen uitgewerkt
wat het aandeel indirecte tijd is waarop het concept-tarief is gebaseerd
(paragraaf 5.2, tabellen 9 en 10).
Vraag
Op pagina 8 staat dat de periode tot 2024 in het teken staat van het
opdoen van ervaring. Maar hoe kan ervaring daadwerkelijk worden
opgedaan terwijl er nog steeds discussie is over de zorgvraagtypering, zo
vragen de leden van de CDA-fractie.
Antwoord
Zoals vermeld in het antwoord op eerdere vragen van de CDA-fractie en
een soortgelijke vraag van de VVD-fractie, hebben partijen in een
bestuurlijk overleg van 11 november steun uitgesproken voor het
voorgenomen besluit hierover van de NZa. De NZa schrijft voor welk
model van zorgvraagtypering per 2022 gehanteerd zal worden.
12

Bijlage bij Kamerstuk 25 424, nr. 552

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 578

25

Vraag
Op pagina 9 staat dat in de basis-ggz de volumeprikkels toenemen,
hetgeen bij ongecontracteerde zorgaanbieders kan leiden tot langer
doorbehandelen. Genoemde leden vragen hoe dit gemonitord gaat
worden.
Antwoord
De profielen basis-ggz zullen in elk geval in 2022 en 2023 beschikbaar
blijven op de ggz-factuur. Gekeken kan worden hoeveel consulten
gedeclareerd worden per basis-ggz-profiel.
Vraag
Op pagina 10 wordt terecht aandacht gevraagd voor het belang van goede
dossieropbouw. De leden van de CDA-fractie vragen hoe geborgd gaat
worden dat dossiers eenduidig en gestructureerd opgebouwd gaan
worden.
Antwoord
Er zijn wettelijke normen rond het bijhouden van een patiëntendossier.
Afspraken daarover zijn onder andere vastgelegd in het modelKwaliteitsstatuut ggz en ook zijn er eisen vanuit andere kwaliteitsstandaarden van toepassing. Ggz-aanbieders zijn verantwoordelijk voor het
leveren van goede zorg zoals vastgelegd in kwaliteitsstandaarden. De IGJ
ziet daarop toe. Bij signalen en meldingen over onverantwoorde zorg, kan
melding worden gedaan bij de IGJ.
Vraag
Op pagina 11 staat dat de NZa is gevraagd naar aanvullende maatregelen
om fraude in de forensische zorg te bestrijden. Deze leden of deze
aanvullende maatregelen gedeeld zullen worden met de Kamer.
Antwoord
De wijze waarop de NZa mogelijke fraude in de forensische zorg gaat
aanpakken zal gedeeld worden met de Tweede Kamer.
Vraag
Op pagina 11 staat ten slotte dat er voor 2022 en 2023 ook nog een
tijdelijke transitieprestatie komt. De leden van de CDA-fractie begrijpen
dat niet, aangezien deze periode juist gebruikt zou worden om met nieuwe
zorgvraagtypering ervaring op te doen. Kan de Staatssecretaris dit
toelichten?
Antwoord
Zorgaanbieders en zorgverzekeraars hebben een veldafspraak in
ontwikkeling, waarin de kaders worden gegeven voor financiële afspraken
tussen zorgaanbieder en zorgverzekeraar bij de transitie naar het
zorgprestatiemodel als nieuwe bekostiging. Met de partijen van het
Hoofdlijnenakkoord heb ik afgesproken dat de transitie macrobudgettair
neutraal wordt vormgegeven. De transitieprestatie is bedoeld ter
ondersteuning van deze veldafspraak.
De nieuwe zorgvraagtypering is geen geïntegreerd onderdeel van de
bekostiging (het geheel van de door de NZa voorgeschreven prestaties en
tarieven), maar een apart instrument dat naast en in samenhang met de
nieuwe bekostiging gebruikt zal gaan worden. De transitieprestatie houdt
dan ook geen direct verband met de invoering van de nieuwe zorgvraagtypering.
De informatie die de zorgvraagtypering biedt heeft als doel om «gepast
gebruik» te ondersteunen, bijvoorbeeld via het gesprek en de contractafspraken hierover tussen zorgverzekeraars en zorgaanbieders. Maar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 578

26

bijvoorbeeld ook door ondersteuning te geven aan het «samen beslissen»
en het tijdig evalueren in de relatie tussen behandelaar en patiënt.
Reactie op de vragen en opmerkingen van de D66-fractie
Vraag
De leden van de D66-fractie constateren dat elke manier van bekostigen
zijn voor- en nadelen kent. Kan de Staatssecretaris een overzicht geven
van de belangrijkste nadelen, of uitdagingen, die te verwachten zijn bij de
invoering van deze bekostiging? Kan in dit overzicht per nadeel worden
aangegeven welke partij dit nadeel heeft benoemd? Het betreft dan
uiteraard alleen de partijen die deelgenomen hebben aan de totstandkoming van het zorgprestatiemodel. Worden deze nadelen, of uitdagingen, ook nauwkeurig gemonitord als het zorgprestatiemodel wordt
ingevoerd?
Antwoord
Ik ben het met de leden van de D66-fractie eens dat elk bekostigingsmodel
voor- en nadelen kent. De belangrijkste risico’s, nadelen, aandachtspunten
of uitdagingen die ik rond de nieuwe bekostiging zie hebben betrekking
op de punten waarop ik in mijn voorhangbrief van 6 oktober13 nadere
monitoring en/of aanpassingen heb aangekondigd. Vaak betreft het hier
een (mogelijke) keerzijde van voordelen die met de nieuwe bekostiging
worden gerealiseerd:
– De nieuwe bekostiging is gebaseerd op de werkelijke behandelinzet in
termen van ingezette beroepen en de feitelijke hoeveelheid behandelen diagnostiekconsulten: dat faciliteert een vergoeding op maat voor
onder andere complexe zorg.
• Keerzijde hiervan is dat de huidige prikkel om minder dure
professionals in te zetten komt te vervallen. In dit kader heb ik in
mijn brief van 6 oktober specifiek het risico genoemd dat in de
nieuwe bekostiging psychiaters in vrije vestiging tegen een hoog
tarief patiënten met relatief lichte problematiek kunnen behandelen.
Ik heb daarbij aangegeven de NZa te zullen vragen om het voor
vrijgevestigde psychiaters alleen mogelijk te maken een hoog
«psychiatertarief» in rekening te brengen voor zover zij zorg leveren
aan cliënten die ook daadwerkelijk zorg van een psychiater nodig
hebben; voor overige zorg krijgen zij dan een lager tarief dat
aansluit bij de aard van de geboden zorg.
• Andere keerzijde hiervan is dat dit in de basis-ggz met name bij
ongecontracteerde zorgaanbieders ten opzichte van nu kan leiden
tot langer doorbehandelen. Dit omdat in de basis-ggz de huidige
genormeerde tarieven, die uitgaan van een bepaalde duur van het
behandeltraject komen te vervallen.14 Ik heb de partijen van het
Hoofdlijnenakkoord GGZ verzocht om te bespreken welke afspraken
en/of instrumenten mogelijk zijn om de voor de basis-ggz kenmerkende behandelfilosofie van kortdurend behandelen, ook na
invoering van het zorgprestatiemodel, te ondersteunen. Partijen
hebben daarmee ingestemd.
– In de nieuwe bekostiging hoeft geen «indirecte behandeltijd» meer te
worden geregistreerd: hiermee worden administratieve lasten
bespaard en het stimuleert direct patiëntcontact, waardoor meer
ruimte kan ontstaan voor het aannemen van nieuwe cliënten van de
wachtlijst. Keerzijde van deze ontwerpkeuze is dat als «indirecte
13
14

Kamerstuk 25 424, nr. 554
Daar staat tegenover dat experts in de ggz-sector aangeven dat door de huidige genormeerde
tarieven in de basis-ggz, nu ook soms patiënten worden doorverwezen naar de gespecialiseerde ggz, die zorginhoudelijk gezien nog goed behandeld hadden kunnen worden binnen de
basis-ggz. Deze prikkel om onnodig door te verwijzen vervalt in het zorgprestatiemodel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 578

27

–

behandeltijd» in te sterke mate wordt vervangen door direct patiëntcontact dit risicovol kan zijn voor de kwaliteit van zorg. De NZa
beheerst dit risico onder andere door voor diagnostiekconsulten en
zorg die in zwaardere settings wordt geleverd een hogere opslag voor
indirecte behandeltijd in de tarieven te disconteren. Verder bieden de
wettelijke normen rond het bijhouden van een patiëntendossier en de
eisen vanuit kwaliteitsstandaarden – zoals rond het voeren van
multidisciplinair overleg – hier bescherming. Ggz-aanbieders zijn
verantwoordelijk voor het leveren van goede zorg zoals vastgelegd in
kwaliteitsstandaarden. De IGJ ziet daarop toe. Toch vraag ik de NZa om
de ontwikkelingen op dit punt goed te monitoren, zodat op grond
daarvan beoordeeld kan worden of nadere maatregelen nodig zijn.
De NZa schrijft dat het zorgprestatiemodel in vergelijking met de
DBC-systematiek minder ruimte laat om door strategisch gedrag
opbrengsten te maximaliseren. Desondanks ziet de NZa ook binnen
het zorgprestatiemodel nog bepaalde prikkels tot strategisch gedrag bij
de zorgverlening (prikkels gericht op maximalisatie van opbrengsten,
gegeven de kosten van de zorgaanbieder). In verband daarmee heb ik
in mijn brief van 6 oktober aangegeven de NZa te zullen vragen de
afbakening van de ambulante settingen binnen de nieuwe bekostiging
aan te scherpen, eventuele aanvullende maatregelen te nemen en de
effectiviteit daarvan goed te monitoren.

Niet zozeer een nadeel, maar meer een constatering en aandachtspunt is
dat de nieuwe bekostiging passende vergoedingen voor (onder andere)
complexe zorg weliswaar faciliteert, maar dat de feitelijke vergoeding
voor complexe zorg uiteindelijk wordt bepaald in de contractafspraken
tussen zorgverzekeraars en zorgaanbieders. In mijn brief van 6 oktober
heb ik daarom aangegeven dat het van groot belang is dat zorgverzekeraars en zorgaanbieders op een effectieve manier gebruik maken van de
geboden mogelijkheden en dat zowel ik als de NZa partijen daarop zullen
blijven aanspreken.
Ik beschik niet over een compleet overzicht waaruit blijkt welke partij op
enig moment welk nadeel, risico of aandachtspunt heeft genoemd. Wel
hebben partijen in een bestuurlijk overleg in augustus ingestemd met de
nadere verzoeken aan de NZa die ik in de voorhangbrief van 6 oktober heb
genoemd in verband met de daarin genoemde aandachtspunten en
risico’s.
Voor een kritische beschouwing op de nieuwe bekostiging attendeer ik de
leden van de D66-fractie verder graag op het onderzoek dat partijen
hebben laten uitvoeren door het Talma Instituut van de Vrije Universiteit
Amsterdam.15 Het Talma Instituut heeft een kritische ex ante beleidsevaluatie van het zorgprestatiemodel uitgevoerd.
Het Talma Instituut onderschrijft in dit onderzoek diverse voordelen van
de nieuwe bekostiging en benoemt ook de bovengenoemde risico’s.
Verder wijst het Talma Instituut onder andere op het belang van goede
afspraken tussen zorgaanbieders en zorgverzekeraars en een adequate
zorgvraagtypering om binnen het zorgprestatiemodel «gepast gebruik» te
borgen. Specifiek in relatie tot de doelgroep van ggz-cliënten met een
ernstige psychiatrische aandoening (de EPA-doelgroep) bevestigt het
Talma Instituut dat met het zorgprestatiemodel een passende bekostiging
voor de zorg voor deze groep wordt vastgesteld, maar waarschuwt het
instituut ook dat met de verkeerde contractafspraken tussen zorgaanbieder en zorgverzekeraar deze zorg alsnog in het gedrang kan komen.
Het zorgen voor de toegankelijkheid van zorg voor EPA-cliënten hoort bij
de wettelijke zorgplicht van zorgverzekeraars waar de NZa toezicht op
houdt.

15

Bijlage bij Kamerstuk 25 424, nr. 552

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 578

28

Vraag
De leden van de D66-fractie vragen de Staatssecretaris of er geleerd is van
internationale voorbeelden en literatuur op het gebied van bekostiging
van de ggz en de fz. Zo ja, hoe is dit tot uiting gekomen in dit nieuwe
zorgprestatiemodel? In welke mate is er gekeken naar andere vormen van
zorg, zoals jeugdzorg, wijkverpleging en de langdurige zorg?
Antwoord
Het onderzoek naar en de ontwikkeling van een nieuwe bekostiging voor
de ggz en fz is een proces van jaren geweest. Aan het begin van dat traject
is op basis van een analyse van voor- en nadelen van het DBC-systeem
geconcludeerd dat een nieuwe «productstructuur» nodig was. Daarvoor
heeft men toen ook het oog op het buitenland gericht. Daarbij kwam het
zogenaamde «Engelse model» in beeld. Partijen en de NZa hebben toen,
na een verkenning van dit model, in het najaar van 2015 geadviseerd om
de bekostiging op basis van uitgangspunten van dit model door te
ontwikkelen.16 Het zogenaamde zorgclustermodel is de Nederlandse
vertaalslag van het «Engelse model». Het zorgclustermodel wordt
aangepast en doorontwikkeld tot het model van zorgvraagtypering dat per
2022 wordt ingevoerd.
Het had aanvankelijk de voorkeur van toenmalig Minister Schippers om
het zorgclustermodel en de bekostiging zo veel mogelijk te integreren
(terwijl inmiddels is besloten de zorgvraagtypering als apart instrument
naast en in samenhang met de nieuwe bekostiging te gebruiken).17 Een
voorbeeld van een theoretisch denkbare invulling van die integratie is
bijvoorbeeld om per zorgcluster één maximumtarief vast te stellen voor
een bijbehorende bundel van zorgactiviteiten. Na verloop van tijd werd
echter duidelijk dat zo’n invulling van het zorgclustermodel niet mogelijk
was.18
De zorgvraag en het benodigde behandeltraject in de ggz worden vaak
door een complex van factoren bepaald die niet allemaal in een integraal
bekostigingssysteem te vatten zijn, of die – als dat toch geprobeerd zou
worden – de bekostiging zeer complex zouden maken (waarbij met
bekostiging wordt bedoeld: het geheel van door de NZa voorgeschreven
prestaties en tarieven). Met het oog op deze complexiteit heeft de
Commissie Transparantie en Tijdigheid een aantal jaar geleden – voor
onder meer de ggz – geadviseerd om de bekostiging zo eenvoudig
mogelijk in te richten met declarabele prestaties die per dag kunnen
worden afgerekend en om de informatie-uitwisseling tussen zorgaanbieder en zorgverzekeraar over de zorgvraag van de cliënt en/of de
kwaliteit van zorg onafhankelijk van het bekostigingsmodel vorm te
geven.19
De zorg in andere sectoren, zoals de wijkverpleging en de langdurige zorg,
wordt in meerdere of mindere mate gekenmerkt door andere factoren dan
de ggz, waardoor voor die sectoren andere keuzes en/of accenten
mogelijk zijn. Dit geldt ook voor de jeugdzorg, waarbij een ander relevant
verschil is dat de volwassenen-ggz onder de zorgverzekering valt, wat
voor de bekostiging andere vereisten met zich mee brengt.
Vraag
De leden van de D66-fractie zijn tevreden dat er afstand wordt genomen
van de dbc-systematiek omdat inmiddels is aangetoond dat deze niet
16

Zie Kamerstuk 25 424, nr. 292 incl. bijlagen en zie de bijlagen bij Kamerstuk 29 515, nr. 371
Zij schreef over de nieuwe bekostiging o.a.: «Ik zal de NZa verzoeken om[...] ernaar te streven
deze op zo’n manier vorm te geven dat zorgpaden/ genormeerde zorgactiviteiten de basis
vormen van de bekostiging van de betreffende zorg, rekening houdend met de resultaten van
de aangekondigde pilots en experimenten.» (Zie bijlage «Toelichting Standpunt op NZa-advies
doorontwikkeling productstructuur» bij Kamerstuk 25 424, nr. 292).
18
Kamerstuk 25 424, nr. 371
19
Kamerstuk 33 654, nr. 29 en Kamerstuk 33 654, nr. 31.
17

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 578

29

aansluit bij de praktijk. Echter de gedachte achter de dbc-systematiek is
wel dat er een bekostiging is per behandeling en er een prikkel is om
behandelingen eerder af te ronden wanneer dat ook verantwoord is. De
gedachte was om gepast gebruik van zorg te stimuleren alleen heeft de
dbc-systematiek dit niet waargemaakt. Deze leden merken op dat van de
210.000 patiënten met ernstige psychiatrische aandoeningen maar een
klein deel uitstroomt. Er ligt veel potentieel in gepast gebruik van zorg en
herdiagnostiek zoals is verwoord in de aangenomen motie van het lid
Diertens c.s.20 Hoe wordt verantwoorde uitstroom en gepaste zorg
gestimuleerd door middel van deze nieuwe bekostigingssystematiek? In
het verlengde, is er een begrenzing op de maximum behandelduur? In het
verlengde daarvan, zijn er in de nieuwe bekostigingssystematiek ook
prikkels die langer dan noodzakelijke behandeling stimuleren?
Antwoord
Voordat ik inga op de rol die de bekostiging kan spelen bij het stimuleren
van gepast gebruik, wil ik graag eerst benadrukken dat het bevorderen
van gepast gebruik primair moet plaatsvinden via de ontwikkeling van
kwaliteitsstandaarden en meetinstrumenten, de actieve inzet op de
implementatie daarvan en het maken van afspraken daarover tussen
vertegenwoordigers van cliënten en hun naasten, zorgverleners,
zorgaanbieders en zorgverzekeraars. Ook het zorgdragen voor een
adequate verantwoording en controle op gepast gebruik is hierbij
belangrijk. De acties die ik in gang heb gezet en de stappen die ik nog ga
nemen n.a.v. de moties van de leden Diertens c.s.21 en Van den Berg c.s.22
zijn mede hierop gericht. Ook de maatregelen uit mijn brief van 6 oktober
over een nieuwe bekostiging en een nieuwe zorgvraagtypering zijn mede
bedoeld om het voorgaande te ondersteunen.
De vernieuwde zorgvraagtypering is een instrument dat naast en in
samenhang met de nieuwe bekostiging wordt ingezet en dat in informatie
voorziet om «gepast gebruik» te ondersteunen, bijvoorbeeld via het
gesprek en de contractafspraken hierover tussen zorgverzekeraars en
zorgaanbieders. Maar bijvoorbeeld ook door ondersteuning te geven aan
het «samen beslissen» en het tijdig evalueren in de relatie tussen
behandelaar en patiënt.
De meerwaarde van de nieuwe bekostiging voor gepast gebruik, nog los
van de zorgvraagtypering, is onder andere dat de huidige prikkels om de
cliënt korter of juist langer te behandelen dan nodig is, komen te
vervallen. Zie hiervoor ook het antwoord op de vraag van de CDA-fractie
over de ruimte in de huidige en nieuwe bekostiging om door strategisch
gedrag opbrengsten te maximaliseren.
Binnen de nieuwe bekostiging die de NZa heeft geadviseerd wordt ieder
los consult redelijkerwijs kostendekkend vergoed en verdwijnt de prikkel
om een bepaalde cliënt langer of juist korter te behandelen dan noodzakelijk is: een consult geleverd aan een nieuwe cliënt en een consult
geleverd aan een bestaande cliënt leveren de zorgaanbieder in dit nieuwe
model financieel gezien even veel op. Dit terwijl in de DBC-bekostiging het
financieel veel gunstiger kan zijn nog een paar extra consulten aan een
bestaande cliënt te geven (als daardoor een volgende tijdklasse wordt
bereikt en een fors hoger tarief kan worden gedeclareerd) of juist de
behandeling van een bestande cliënt snel te stoppen (als net een
DBC-tijdklassegrens is gepasseerd).
De nieuwe bekostiging kent – net als het DBC-systeem – geen «maximumbehandelduur» (in vergelijking met het DBC-systeem vindt er wat dat
betreft dus geen verandering plaats). In het DBC-systeem kunnen
behandelaren naarmate zij een cliënt blijven behandelen een DBC met een
20

Kamerstuk 25 424, nr. 542
Kamerstuk 25 424, nr. 542
22
Kamerstuk 25 424, nr. 536
21

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 578

30

hogere tijdklasse declareren. De hoogste tijdklassen bevatten een zodanig
hoog aantal behandelminuten, bijvoorbeeld meer dan 24.000 minuten per
jaar, dat hier niet of nauwelijks een begrenzend effect vanuit gaat.23
Vraag
Deze leden benadrukken ook dat psychosociale ondersteuning in de eigen
omgeving of basis-ggz soms beter is aangewezen dan specialistische
zorg. Hoe zorgt deze bekostigingssystematiek voor een goede balans
tussen deze twee vormen van zorg, zodat basiszorg of ondersteuning in
de eigen omgeving het uitgangspunt is maar dat er wel tijdig wordt
doorverwezen naar specialistische zorg zodra dit is aangewezen?
Antwoord
De nieuwe bekostiging is alleen bedoeld voor verzekerde ggz en fz en niet
voor psychosociale ondersteuning in het gemeentelijk domein. De NZa
heeft niet de bevoegdheid om voor activiteiten in het gemeentelijk
domein een bekostiging vast te stellen. Wel wordt de nieuwe bekostiging
zowel toegepast in de generalistische basis-ggz als in de gespecialiseerde
ggz.
Doordat ervoor is gekozen om de bekostiging van de generalistische
basis-ggz en die van de gespecialiseerde ggz (qua systematiek) gelijk te
trekken, wordt de kans verkleind dat financiële overwegingen in plaats
van zorginhoudelijke overwegingen bepalen in welk van beide echelons
een ggz-cliënt wordt behandeld. Zo geven volgens het Talma Instituut24
experts in de ggz-sector aan dat door de huidige genormeerde tarieven in
de basis-ggz, nu ook soms patiënten worden doorverwezen naar de
gespecialiseerde ggz, die zorginhoudelijk gezien nog goed behandeld
hadden kunnen worden binnen de basis-ggz. Deze prikkel om onnodig
door te verwijzen vervalt in de nieuwe bekostiging.
Vraag
De leden van de D66-fractie vragen in welke mate preventie wordt
bevorderd met behulp van deze systematiek. Zorgt deze bekostigingssystematiek er ook voor dat er een prikkel is om te voorkomen dat zorg nodig
is?
Antwoord
De nieuwe bekostiging is bedoeld voor de ggz die vergoed wordt uit de
Zorgverzekeringswet. Hieronder valt ook preventie die gericht is op
individuen die al een psychische aandoening hebben en die voorkomt dat
de ziekte lijdt tot complicaties, extra beperkingen, verminderde kwaliteit
van leven of sterfte. Deze vormen van preventie kunnen uit de toekomstige bekostiging van de ggz gefinancierd worden. Net als de huidige
bekostiging voorziet de nieuwe bekostiging niet in een beloning voor
collectieve vormen van preventie die gericht zijn op groepen mensen die
geen klachten hebben, omdat deze vorm van preventie niet onder de
aanspraken van de Zorgverzekeringswet valt.
Vraag
De leden van de D66-fractie hebben in het verlengde van gepast gebruik
van zorg ook vragen over de zorgvraagtypering zoals die wordt voorgesteld door de Nederlandse Zorgautoriteit. De Algemene Rekenkamer
constateerde dat het behandelen van patiënten met complexere zorgvraag
financieel minder aantrekkelijk is op dit moment en dat daardoor onder
andere wachttijden ontstaan. Daarnaast zijn met name grotere instellingen verantwoordelijk voor de patiënten met de complexere zorgvraag
23

Zie de NZa-notitie «Beoordeling beheersbaarheid van macrokosten bij invoering zorgprestatiemodel», als bijlage meegestuurd bij Kamerstuk 25 424, nr. 552.
24
Bijlage bij Kamerstuk 25 424, nr. 552

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 578

31

maar maken zij ook extra kosten, met name voor beschikbaarheid van
personeel en kosten. Deze leden merken daarom op dat de zorgvraagtypering een belangrijke, zo niet essentiële, rol gaat spelen in deze nieuwe
bekostiging. Het gaat bepalen of de hoogte van vergoeding ook daadwerkelijk past bij de zorgvraag. Voor alle zorgverleners moet de vergoeding
voldoende zijn en vooral bij de complexere zorgvraag is het van belang
dat de vergoeding voldoende is. Het is daarom zorgelijk om te lezen dat er
nog geen overeenstemming is tussen partijen over de zorgvraagtypering
maar er toch gestart wordt met het in gang zetten van het nieuwe
bekostigingssysteem. Wanneer verwacht de Staatssecretaris meer
duidelijkheid over de zorgvraagtypering? Kan de Staatssecretaris
inzichtelijk maken wat de grootste belemmeringen zijn in het ontwikkelen
van een goedwerkend zorgvraagtyperingsmodel? Deze leden vinden het
belangrijk dat er geen ondercompensatie is voor de zorg aan patiënten
met de meest complexe zorgvraag. Kan de Staatssecretaris aangeven hoe
in de zorgvraagtypering ondercompensatie, maar ook overcompensatie,
wordt voorkomen? Hoe is hier de balans tussen de complexere zorgvraag
en de lichtere zorgvraag? Zijn deze vragen te beantwoorden ondanks dat
de zorgvraagtypering nog niet is afgerond?
Antwoord
Zoals toegelicht in eerdere vragen van de VVD-, CDA- en D66-fractie in dit
schriftelijk overleg, hebben ggz-partijen inmiddels in een bestuurlijk
overleg op 11 november steun uitgesproken voor het voorgenomen
besluit van de NZa over de zorgvraagtypering.
Zoals toegelicht in mijn brief van 6 oktober en in mijn antwoord op
eerdere vragen van de D66-fractie in dit schriftelijke overleg, zie ik de
zorgvraagtypering als een belangrijk instrument om naast en in
samenhang met de nieuwe bekostiging gepast gebruik te ondersteunen.
De zorgvraagtypering is echter geen integraal onderdeel van de nieuwe
bekostiging in die zin dat deze niet bepalend is voor de consulten en
tarieven die volgens de NZa-regelgeving gedeclareerd kunnen worden.
Het is dus niet zo dat de zorgvraagtypering op een, door de overheid
gereguleerde, dwingende manier bepalend is voor het maximumtarief dat
zorgaanbieders voor verschillende vormen van ggz kunnen ontvangen. De
zorgvraagtypering voorziet onder andere in informatie die zorgverzekeraars en zorgaanbieders kunnen gaan gebruiken bij hun gesprek over
gepast gebruik en het maken van afspraken daarover.
Het is nu aan partijen om op een verstandige manier gebruik te maken
van de zorgvraagtypering. Ik heb met partijen dan ook afgesproken dat zij
in een gezamenlijke «praktijkhandleiding» onder andere zullen beschrijven
hoe de zorgvraagtypering in de praktijk op een verantwoorde en effectieve
wijze kan en zal worden gebruikt, waarbij onderscheid wordt gemaakt
tussen de periode vanaf 2022 en de periode vanaf 2024.
Overigens is het niet zo dat alleen een goede zorgvraagtypering het
maken van goede afspraken tussen zorgaanbieders en zorgverzekeraars
over een passende vergoeding van complexe zorg ondersteunt. Ook de
nieuwe bekostiging zelf levert daarvoor bruikbare handvatten. Zo levert
het onderscheid in de nieuwe bekostiging tussen onder andere zorg die in
een outreachende setting en zorg die in een hoogspecialistische setting
wordt geleverd aangrijpingspunten voor het maken van afspraken over
deze zorg. Dit is zorg die doorgaans vooral betrekking heeft op mensen
met een ernstige psychiatrische aandoening en/of een complexe
zorgvraag.
Vraag
De leden van de D66-fractie lezen dat terwijl de ontwikkeling van de
zorgvraagtypering doorgaat er in de tussentijd wordt gewerkt met het
zorgclustermodel. Dit wordt het tweesporenbeleid genoemd. Hoe goed is
de voorspellende waarde van dit zorgclustermodel? Wat zijn de belangrijkste knelpunten in dit huidige zorgclustermodel? Is het starten van een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 578

32

proefjaar wel mogelijk als blijkt dat het zorgclustermodel niet toereikend is
voor de doelen die de nieuwe bekostiging beogen? Kan dit juist ook niet
zorgen voor verwarring bij de professionals die moeten gaan werken met
de nieuwe bekostiging?
Antwoord
Inmiddels is er met partijen overeenstemming bereikt over een gezamenlijke koers ten aanzien van de zorgvraagtypering. De uitkomst daarvan is
dat op basis van een door een aantal partijen – met behulp van onderzoeksbureau Sirm – ontwikkeld model, dat voortbouwt op het eerder
ontwikkelde zorgclustermodel, tot een invulling van de zorgvraagtypering
is gekomen. Zoals aangegeven in mijn antwoord op vragen van de VVDen CDA-fractie hebben ggz-partijen in een bestuurlijk overleg op
11 november hun steun uitgesproken voor het voorgenomen besluit
hierover van de NZa.
Gegevens over de «voorspellende waarde» van het oorspronkelijke
zorgclustermodel voor de behandelkosten heb ik op 14 september naar de
Tweede Kamer gestuurd.25 Het gaat hier om een berekening van de
voorspellende waarde op basis van data uit de pilot die de afgelopen
jaren met het zorgclustermodel is uitgevoerd. Hieruit kwam naar voren
dat zorgclusters de onderzochte behandelkosten grofweg driemaal beter
voorspellen dan de hoofdgroepdiagnose zoals verwerkt in de DBC’s.
Daarbij moet wel worden aangemerkt dat binnen de pilot vooral zorgclustertrajecten van cliënten met een minder zware zorgvraag zijn aangeleverd en zorgclustertrajecten van cliënten met een zware zorgvraag
minder goed vertegenwoordigd zijn.26
Een belangrijk discussiepunt dat de afgelopen periode nog speelde had
dan ook betrekking op de verklaringskracht van het zorgclustermodel voor
met name behandelkosten van cliënten met een zware zorgvraag. Om de
genoemde verklaringskracht te versterken heeft de NZa met partijen
afgesproken dat binnen een aantal clusters subclusters zullen worden
aangebracht. Ook zullen partijen de komende jaren blijven werken aan de
doorontwikkeling van de zorgvraagtypering.
Voor de overige discussiepunten en de afspraken die daarover zijn
gemaakt verwijs ik naar het antwoord op een soortgelijke vraag van de
CDA-fractie.
Vraag
De leden van de D66-fractie hebben tot slot nog enkele praktische vragen.
Kan de Staatssecretaris een lijst geven van de belangrijkste praktische
randvoorwaarden die nodig zijn om te starten met het proefjaar in 2021?
Zijn deze randvoorwaarden gereed om daadwerkelijk te starten met het
proefjaar in 2021? In het bijzonder zijn deze leden benieuwd naar de
gereedheid van de ICT-systemen, immers goed werkende systemen
kunnen de administratieve lasten aanzienlijk doen drukken.
Antwoord
Het jaar 2021 is een voorbereidingsjaar dat zorgaanbieders en zorgverzekeraars kunnen gebruiken om te simuleren wat de impact van het
zorgprestatiemodel is voor de eigen praktijk, instelling en/of organisatie.
Het is geen proefjaar in de zin van een «schaduwdraai»-jaar, waarvoor de
declaratiesoftware die hoort bij de nieuwe bekostiging gereed moet zijn.
Wel zullen er vanuit het programma, waarin de NZa en partijen samenwerken aan de nieuwe bekostiging, hulpmiddelen ter beschikking worden
gesteld om zorgaanbieders en zorgverzekeraars te ondersteunen bij het
25
26

Zie bijlage bij Kamerstuk 25 424, nr. 552
Tot op zekere hoogte reflecteert dit de situatie in de ggz, waarbij sprake is van een grote groep
cliënten met een relatief lichte zorgvraag en een naar verhouding kleine groep cliënten met
zware problematiek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 578

33

uitvoeren van simulaties voor de eigen organisatie met bestaande
software. Denk hierbij aan conversietabellen en een handleiding/
instructie. De planning is om deze hulpmiddelen eind dit jaar beschikbaar
te stellen via www.zorgprestatiemodel.nl.
Ten behoeve van de voorbereiding van zorgaanbieders en zorgverzekeraars wil de NZa eind dit jaar concept-regels publiceren op www.zorgprestatiemodel.nl. De NZa beoogt dan zo snel mogelijk in het eerste kwartaal
van volgend jaar de definitieve regels te publiceren die per 2022 van
kracht zullen zijn. De NZa wil daarnaast nog dit jaar concept-tarieven
uitleveren die gebruikt kunnen worden voor de genoemde simulatie. De
planning van de NZa is om de definitieve tarieven in het tweede kwartaal
van 2021 vast te stellen. Voor het vaststellen van de genoemde definitieve
regels en tarieven is een aanwijzing van VWS nodig.
Vraag
Kan de Staatssecretaris voorts aangeven hoe het eigen risico wordt
toegepast in dit model, bekeken vanuit het perspectief van de patiënt?
Antwoord
Hiervoor verwijs ik naar het antwoord op de vraag van de CDA-fractie
over dit onderwerp.
Reactie op de vragen en opmerkingen van de GroenLinks-fractie
Vraag
De Nederlandse Zorgautoriteit stelt – zo schrijven de leden van de
GroenLinks-fractie – dat zij verwacht dat door het zorgprestatiemodel de
risico’s van de zorg beter beheerst worden. Zo genereert dit model meer
gedetailleerde informatie over de geleverde zorg en wordt deze informatie
«veel sneller beschikbaar». Het zorgprestatiemodel moet aan tien
zelfbenoemde ontwerpcriteria voldoen. De belangrijkste kenmerken zijn
eenvoud en minder administratie. Hoe borgt de Staatssecretaris dat de
gestelde ontwerpcriteria ook daadwerkelijk het gestelde doel behalen?
Staan meer gedetailleerde informatie en transparantie over zorgbehandelingen niet op gespannen voet met minder administratie en eenvoud?
Antwoord
De inschatting dat de nieuwe bekostiging zorgt voor een verlaging van de
administratieve lasten wordt breed door partijen onderschreven. Hoewel
zorgverzekeraars met de nieuwe bekostiging de beschikking krijgen over
meer relevante informatie over de geleverde zorg, nemen de administratieve lasten voor zorgaanbieders af. Aan de huidige bekostiging op basis
van DBC’s ligt een uitgebreide onderliggende minutenregistratie ten
grondslag, gekoppeld aan een activiteitenregistratie, die echter maar
beperkt gekoppeld is aan het facturatieproces en daarom ook maar
beperkt relevante informatie oplevert voor de zorgverzekeraar. In de
nieuwe bekostiging komen deze registraties te vervallen en hoeven de
meeste zorgverleners alleen nog consulten vast te leggen die geautomatiseerd uit een agenda kunnen worden overgenomen. Bovendien hoeven
de meeste zorgverleners veel minder of helemaal geen «indirecte
behandeltijd» meer te registreren. De informatie over de geleverde zorg
die wel moet worden geregistreerd wordt in de nieuwe bekostiging zo
veel mogelijk aangesloten op het facturatieproces.
De verwachting dat de administratieve lasten als gevolg van de nieuwe
bekostiging zullen dalen, is ook gebaseerd op het feit dat het aantal
NZa-regels waar zorgaanbieders in de administratie en verantwoording
rekening mee moeten houden bij de DBC-bekostiging veel groter is dan
bij de nieuwe bekostiging. Ook het feit dat ggz-gaanbieders niet langer
met meerdere bekostigingssystemen te maken hebben voor de ggz die zij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 578

34

binnen het domein van de Zorgverzekeringswet (Zvw) leveren, zorgt in dat
opzicht voor een vereenvoudiging.
Vraag
Wat zijn het nut en de noodzaak van meer gedetailleerde informatie over
geleverde zorg? Welke voor- en nadelen ziet de Staatssecretaris om
zorgverleners niet simpelweg het vertrouwen te geven dat zij de juiste
afwegingen maken en slechts op macroniveau verantwoording afleggen
over de geleverde zorg en zorgkosten?
Antwoord
Meer gedetailleerde informatie maakt per individuele cliënt een
vergoeding op maat mogelijk voor de aan die cliënt geleverde zorg. Dat
betekent overigens niet dat de controle en verantwoording in alle
opzichten op individueel niveau moet plaatsvinden. Partijen werken
momenteel aan bestuurlijke afspraken – gekoppeld aan de invoering van
de nieuwe bekostiging – over een proces- en systeemgerichte beheersing
van administratieve en declaratieprocessen vooraf en het zo veel mogelijk
voorkomen van controles achteraf, overeenkomstig de uitgangspunten
van horizontaal toezicht.
Vraag
In hoeverre schat de Staatssecretaris in dat de wijze waarop Nederland de
zorg heeft georganiseerd, met verschillende zorgfinanciers, linksom of
rechtsom altijd op gespannen voet staat met het terugbrengen van
registratie- en administratielast? Worden de eisen voor zorgaanbieders bij
dit model gestandaardiseerd zodat de verschillen tussen zorgfinanciers
(bijvoorbeeld tussen zorgverzekeraars) worden teruggebracht?
Antwoord
Het feit dat er in Nederland met verschillende zorgfinanciers wordt
gewerkt zorgt ervoor dat zorgverleners met verschillende administratieve
eisen te maken kunnen hebben. Dat betekent niet dat de registratie- en
administratielast niet met verstandige maatregelen kan worden teruggebracht. Zoals toegelicht verwacht ik met de invoering van het zorgprestatiemodel als nieuwe bekostiging voor de ggz en fz bij te kunnen dragen
aan het verminderen van administratieve lasten en regeldruk.
Zoals gemeld werken partijen – binnen het programma Zorgprestatiemodel van NZa en partijen – daarnaast aan een bestuurlijke afspraak over
een uniforme inrichting van een gezamenlijk controle en verantwoordingsarrangement, overeenkomstig de uitgangspunten van horizontaal
toezicht.
Vraag
Kan de Staatssecretaris aangeven wat het aandeel is van de totale
zorgkosten binnen alle overheidsuitgaven en hoe dit in verhouding staat
met andere Europese landen?
Antwoord
Hiervoor verwijs ik naar informatie die hierover is opgenomen op de
website van de Staat van Volksgezondheid en Zorg: https://
www.staatvenz.nl/kerncijfers/uitgaven-aandeel-collectieve-uitgavenbesteed-aan-zorg.
Vraag
De leden van de GroenLinks-fractie vragen wat dit nieuwe bekostigingsmodel concreet betekent voor de taakuitoefening van zorgverleners.
Genoemde leden benadrukken dat een nieuw bekostigingsmodel een
ingrijpende wijziging is en zij waarschuwen voor het gevaar dat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 578

35

praktijkbeleving afwijkt van een theoretisch model. Deze leden zien graag
een uitgebreide reactie hierop.
Antwoord
Hiervoor verwijs ik deels naar het antwoord op een vraag van de
CDA-fractie naar voorbeelden van wat er in de praktijk door de invoering
van de nieuwe bekostiging verandert.
Het besluit om een nieuwe bekostiging in te voeren is niet over één nacht
ijs genomen. Partijen hebben het model in samenwerking met de NZa
vanaf 2015 ontwikkeld in een uitvoerig en zorgvuldig ontwikkeltraject. De
praktijkervaring met de huidige dbc-bekostiging gaf partijen daarbij een
scherp beeld van welke veranderingen wenselijk waren. Daarnaast is met
bepaalde aspecten van het nieuwe model al ervaring opgedaan in de
vorm van een experiment. Specifiek denk ik hierbij aan het succesvolle
experiment dat zorginstelling Arkin en verzekeraar Zilveren Kruis
uitvoeren in het kader van het programma «[Ont]Regel de Zorg».27
Dat neemt niet weg dat ik het eens ben met de GroenLinks-fractie dat de
werking van een nieuwe bekostiging in de praktijk op onderdelen altijd
kan afwijken van de vooraf verwachte werking. Er kunnen altijd zaken zijn
die in de praktijk anders uitpakken dan vooraf bedacht.
De GroenLinks-fractie merkt in het kader van een van haar andere vragen
dan ook terecht op dat ik veel waarde aan hecht aan het monitoren van de
werking van het model in de praktijk, zodat bij de doorontwikkeling van
het model eventuele mankementen snel kunnen worden geadresseerd.
Vraag
De NZa stelt dat het nieuwe systeem andere prikkels kent dan het – in de
woorden van de leden van de GroenLinks-fractie – (failliete) dbc-systeem.
Het belangrijkste nieuwe risico dat ontstaat bij gecontracteerde zorg is de
vergoeding van indirecte tijd die verdisconteerd zit in de tarieven. De NZa
stelt dat hierdoor een prikkel ontstaat om minder indirecte tijd te leveren
dan nodig is voor het leveren van kwalitatief goede zorg. Hoe beoordeelt
de Staatssecretaris dit risico? Kan de Staatssecretaris concrete praktijkvoorbeelden voorleggen waarbij dit tot ongewenste situaties kan leiden?
Hoe gaat de Staatssecretaris ervoor waken dat hierdoor minder
afstemming binnen en tussen instellingen plaatsvindt?
Antwoord
Binnen het zorgprestatiemodel kan een zorgaanbieder de opbrengsten
verhogen door meer tijd te besteden aan direct patiëntcontact en minder
aan indirecte behandeltijd. Dit kan goed zijn voor de zorgverlening en
helpen bij de verkorting van wachttijden. Maar als dit in sterke mate
gebeurt kan het verminderen van indirecte behandeltijd inderdaad
risicovol zijn voor de kwaliteit van zorg. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn
als een zorgaanbieder als gevolg van deze prikkels het patiëntendossier
niet meer goed zou bijhouden, of minder zou reflecteren of overleggen
over de behandeling van de cliënt dan nodig is.
De NZa beheerst dit risico onder andere door voor diagnostiekconsulten
en zorg die in zwaardere settings wordt geleverd een hogere opslag voor
indirecte behandeltijd in de tarieven te disconteren. Verder bieden de
wettelijke normen rond het bijhouden van een patiëntendossier hier
bescherming, evenals de eisen vanuit kwaliteitsstandaarden, zoals rond
het voeren van multidisciplinair overleg. Ggz-aanbieders zijn verantwoordelijk voor het leveren van goede zorg zoals vastgelegd in kwaliteitsstandaarden. De IGJ ziet daarop toe. Toch vraag ik de NZa om de ontwikkelingen op dit punt goed te monitoren, zodat op grond daarvan beoordeeld
kan worden of nadere maatregelen nodig zijn.

27

Kamerstuk 29 515, nr. 441

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 578

36

Vraag
Een van de resultaten van het prestatiemodel moet zijn dat de vergoeding
past bij de geleverde zorg. Ook patiënten met een complexe zorgvraag
kunnen hierdoor een behandeling krijgen waar een passend tarief
tegenover staat, stelt de NZa. De leden van de GroenLinks-fractie zijn blij
met dit uitgangspunt, omdat terecht wordt gesteld dat hiermee getracht
wordt de ondercompensatie van de zorg aan zwaardere patiënten tegen te
gaan. Kan de Staatssecretaris concretiseren hoe hij denkt dat dit uitpakt in
de praktijk en welke streefcijfers hanteert de Staatssecretaris met
betrekking tot het terugdringen van de wachtlijsten bij juist de zwaarste
patiënten?
Antwoord
Bij brief van 13 oktober jl.28 heb ik u geïnformeerd over de geïntensiveerde aanpak van de wachttijden, zoals ik die samen met de partijen van
de Landelijke stuurgroep wachttijden heb ingezet. De nieuwe bekostiging
ondersteunt de door ons ingezette aanpak. Ik denk daarbij onder andere
aan het soepeler laten verlopen van de transfermechanismen, doordat nu
meer dan voorheen ook voor cliënten met een complexe zorgvraag en/of
een ernstige psychiatrische aandoening een passende vergoeding voor
geleverde zorg wordt gefaciliteerd. Waar het gaat om streefcijfers voor de
wachttijden richt ik mij op de door de veldpartijen vastgestelde Treeknormen. Deze normen gelden ook voor (hoog)specialistische ggz. Onze
gezamenlijke aanpak is erop gericht de wachttijden onder deze normen te
brengen. Overigens is het zo dat voor de meeste aandoeningen (basis ggz
en specialistische ggz samen) de totale gemiddelde wachttijd onder de
Treeknormen ligt.
Vraag
Tevens merken deze leden op dat dagbesteding en vaktherapie onderdeel
uitmaken van de verblijfsprestaties en dat daardoor klinische patiënten
niet apart mogen worden geregistreerd. Kan de Staatssecretaris aangeven
waarom deze uitzondering specifiek geldt voor een algemeen erkende
discipline als de vaktherapie? Kan de Staatssecretaris aangeven waarom
vaktherapie niet als consult voor diagnostiek en/of behandeling kan
worden geregistreerd bij klinische opname?
Antwoord
De NZa heeft samen met partijen geconstateerd dat het wenselijk is om
verblijfsdagen in de ggz en fz zo veel als mogelijk integraal te bekostigen.
Dat betekent dat er één tarief in rekening wordt gebracht per verblijfsdag
waarin alle zorg en begeleiding is gevat. Geleverde zorg en begeleiding
hoeft dan niet meer apart geregistreerd te worden. Dit scheelt veel
administratieve belasting voor zorgverleners en zorgt voor flexibiliteit
voor zorgaanbieders die hierdoor hun zorgaanbod beter kunnen
afstemmen om de behoefte van een specifieke patiëntgroep. De NZa heeft
echter samen met veldpartijen geconstateerd dat het volledig integraal
vormgeven van alle verblijfsdagen per 2022 een te grote stap is om in een
keer te kunnen zetten. Daarom is gekozen om vanaf 2022 alleen vaktherapie en dagbesteding op te nemen in de verblijfsdag. Deze stap is
mogelijk omdat de financiële impact op zorgaanbieders relatief beperkt is.
Verder wordt per 2022 een facultatieve prestatie geïntroduceerd. Dit biedt
de mogelijkheid voor zorgaanbieders en zorgverzekeraars om bij de NZa
een facultatieve prestatie aan te vragen voor pilots met een volledig
integraal tarief voor verblijfsdagen. Zoals in de voorhangbrief is vermeld,
zal de NZa in dit kader toetsen of de prestatie individueel toewijsbaar is, of
het verzekerde zorg betreft en of de zorg al via bestaande prestaties kan

28

Kamerstuk 25 424, nr. 555

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 578

37

worden gedeclareerd. Mogelijk leidt dit in de toekomst tot vervolgstappen
in het integraal bekostigen van verblijfsdagen
Vraag
Uit de impactanalyse blijkt dat er aanzienlijke herverdelingseffecten
kunnen optreden bij zorgaanbieders met het prestatiemodel. De leden van
de GroenLinks-fractie merken op dat er grote personeelstekorten en
wachtlijsten zijn in de ggz. Hoe borgt deze voorgenomen transitie dat de
invoering van het zorgprestatiemodel niet als netto effect heeft dat
zorgverleners hun werkzaamheden zien verdwijnen, zonder dat daar
nieuwe werkgelegenheid voor terugkomt? Is een veldafspraak als
overgangsregeling niet te vrijblijvend? Immers hierbij zullen verschillende
belangen een rol spelen. Moet de overheid hier niet garant voor staan, zo
vragen deze leden.
Antwoord
Het ligt niet in de rede dat er zorg of behandelingen uit de ggz/fz zullen
verdwijnen en daarmee ook de werkgelegenheid. Zoals ik reeds in de
voorhangbrief heb aangegeven, kan de introductie van het zorgprestatiemodel bijdragen aan de aanpak van wachttijden.
Het klopt dat (financiële) herverdelingseffecten kunnen optreden tussen
zorgaanbieders. Deze herverdelingseffecten zijn afhankelijk van diverse
factoren die niet op voorhand voorspelbaar zijn. Dit is onder andere
afhankelijk van de vraag of er afwijkende afspraken worden gemaakt
tussen de zorgaanbieder en zorgverzekeraar over het zorgprestatiemodel
ten opzichte van de huidige DBC-systematiek en op welke wijze zorgaanbieders veranderingen aanbrengen in hun organisatie in verband met de
introductie van het zorgprestatiemodel.
Zorgaanbieders hebben tot en met 1 januari 2022 de tijd om hun
bedrijfsvoering aan te passen. Daarnaast kunnen zorgaanbieders per
1 januari 2022 terugvallen op een veldafspraak. Partijen hebben
afgesproken om zelf vorm te geven aan deze veldafspraak. Een transitieregime zoals gehanteerd ten tijde van de invoering van de prestatiebekostiging heeft volgens partijen niet de voorkeur vanwege de daarmee
gepaard gaande administratieve lasten. Ik vertrouw erop dat het veld tot
evenwichtige afspraken komt en heb de NZa verzocht dit te monitoren en
waar nodig aanvullende maatregelen te nemen.
Vraag
De NZa stelt ook dat het risico bestaat op te lang doorbehandelen van
patiënten, met name bij ongecontracteerde zorgaanbieders. Wanneer is
een patiënt uitbehandeld volgens de NZa?
Antwoord
Wanneer een patiënt is uitbehandeld hangt af van de doelen van de
behandeling en de mate waarin verder behandelen bijdraagt aan het
realiseren van de behandeldoelen. Dit is een zorginhoudelijke afweging.
Vraag
Wat zou er moeten gebeuren als een patiënt is uitbehandeld, maar de
zorgvraag nog niet is opgelost? Welke actoren spelen vervolgens een rol
zodat patiënten met voldoende welzijn kunnen participeren in de
samenleving?
Antwoord
De patiënt kan in dat geval een beroep (blijven) doen op het stelsel van
maatschappelijke ondersteuning en de actoren die daarbij betrokken zijn.
Vraag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 578

38

De Staatssecretaris stelt dat hij heeft besloten per 2022 het zogenaamde
zorgprestatiemodel in te voeren als nieuwe bekostiging voor de geneeskundige ggz en de fz. De Staatssecretaris deelt nog wel enkele zorgen over
deze transitie in zijn brief. Op welke aspecten is de Staatssecretaris
voornemens om in wet- en regelgeving af te wijken van het door de NZa
gepresenteerde model? Wat zijn, naar inzien van de Staatssecretaris, de
moeilijkste politieke afwegingen in de transitie naar het zorgprestatiemodel?
Antwoord
Voor de lastigste elementen in mijn politieke afweging, verwijs ik naar
mijn antwoord op de vraag van de D66-fractie over de nadelen van het
zorgprestatiemodel.
In mijn voorhangbrief van 6 oktober heb ik toegelicht op welke aspecten ik
de NZa vraag het gepresenteerde model nog aan te passen of aan te
scherpen:
– Met het oog op het belang van een passende inzet van beroepen zie ik
in het zorgprestatiemodel het risico dat psychiaters in vrije vestiging
tegen een hoog tarief patiënten met relatief lichte problematiek kunnen
behandelen. In de genoemde brief van 6 oktober heb ik dan ook
aangegeven de NZa te vragen om bij de invoering van de nieuwe
bekostiging het voor vrijgevestigde psychiaters alleen mogelijk te
maken een hoog «psychiatertarief» in rekening te brengen voor zover
zij zorg leveren aan cliënten die ook daadwerkelijk zorg van een
psychiater nodig hebben; voor overige zorg krijgen zij dan een lager
tarief dat aansluit bij de aard van de geboden zorg.
– Verder is het tarief dat zorgaanbieders binnen het zorgprestatiemodel
kunnen declareren onder andere afhankelijk van de setting waarin die
zorg wordt geleverd. De manier waarop de ambulante settingen in het
zorgprestatiemodel nu zijn afgebakend brengt het risico met zich dat
zorgaanbieders een (substantieel) hoger tarief – horend bij een
zwaardere ambulante setting – kunnen declareren, zonder dat daar hij
hen (substantiële) meerkosten tegenover staan. In de voorhangbrief
van 6 oktober heb ik dan ook aangegeven de NZa te vragen om,
voorafgaand aan de invoering van de nieuwe bekostiging, de
afbakening van de ambulante settingen aan te scherpen om dit risico
te beperken en daarbij zo nodig aanvullende maatregelen te nemen.
Vraag
Tevens vragen de leden van de GroenLinks-fractie welke rol de Staatssecretaris voor zijn eigen ministerie voor zich ziet om de transitie te maken.
Op welke manier kan het Ministerie van VWS interveniëren wanneer de
transitie niet goed verloopt? De Staatssecretaris stelt tot tienmaal toe dat
hij de NZa zal vragen eventuele perverse prikkels en neveneffecten te
monitoren. Maar ligt de handelingsbevoegdheid exclusief bij de NZa als
uit monitoring blijkt dat zaken niet verlopen als vooraf geanticipeerd? Op
welke manier vindt bovendien de monitoring bij de NZa plaats? Heeft de
NZa genoeg middelen en capaciteit om al deze processen te monitoren?
Wat voor interventies kan de NZa zelf tussentijds plegen?
Antwoord:
De NZa zal als toezichthouder verschillende aspecten monitoren,
waaronder de transitie in het algemeen, de continuïteit van zorg, het
inkoop- en contracteringsproces en verschillende frauderisico’s. Door
middel van data-analyse zal de NZa de volumeontwikkeling binnen de
basis-ggz en de volumeontwikkeling van de consulten in relatie tot het
aantal fte volgen. Ook voor de frauderisico’s wordt gebruik gemaakt van
data-analyses.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 578

39

De NZa volgt ook nu al op verschillende manieren het inkoop- en
contracteringsproces. De NZa analyseert elk jaar in april de inkoopvoorwaarden na publicatie daarvan door de zorgverzekeraars. In 2021 zal de
NZa daarbij extra aandacht schenken aan de afspraken rond de transitie
naar het zorgprestatiemodel. Ook monitort de NZa jaarlijks de contractering in de ggz en publiceert deze in de «monitor contractering». In de
monitor contractering 2021 zal de NZa extra aandacht besteden aan dit
onderwerp om zicht te krijgen op hoe de voorbereiding op de overgang
naar het zorgprestatiemodel ervoor staat en welke risico’s er worden
gesignaleerd.
De NZa zal mij informeren over de resultaten van de genoemde
monitoring en de daarop genomen maatregelen. De NZa heeft daarbij de
bevoegdheid eigenstandig verbeteringen in het model aan te brengen
binnen de kaders van de voorhangbrief van 6 oktober jl. en de aanwijzing
die ik, in verband met de nieuwe bekostiging, voornemens ben aan de
NZa te geven. De NZa zal hiertoe een onderhoudscyclus inrichten. Ik voer
hierover regelmatig het gesprek met de NZa, en heb, indien dat nodig is,
altijd de mogelijkheid de NZa een nieuwe aanwijzing te geven om
eventuele toekomstige wijzigingen in de bekostiging door te voeren.
De in de voorhangbrief genoemde verzoeken aan de NZa om diverse
aspecten te monitoren zijn afgestemd met de NZa. Deze verzoeken zullen
worden ingepast in het werkplan van de NZa en de voor dat werkplan
beschikbare middelen en capaciteit.
Vraag
De leden van de GroenLinks-fractie vragen in hoeverre zorgverleners en
patiënten zelf bij dit proces zijn en ook in de toekomst worden betrokken.
En op welke wijze is de Staatssecretaris voornemens om het parlement bij
deze transitie te betrekken? Wanneer verwacht de Staatssecretaris de
eerste wet- en regelgeving naar de Kamer te sturen?
Antwoord
Zoals toegelicht in mijn antwoord op een vraag hierover van de
VVD-fractie zijn belangenorganisaties van patiënten, zorgaanbieders en
zorgverzekeraars uitvoerig bij de ontwikkeling van de nieuwe bekostiging
betrokken en zullen zij ook betrokken worden bij het onderhoud en de
doorontwikkeling van de nieuwe bekostiging.
Het parlement wordt bij de invoering van de nieuwe bekostiging
betrokken door middel van onderhavige voorhangprocedure. In mijn
voorhangbrief van 6 oktober jl. staat de zakelijke inhoud van de aanwijzing
die ik de NZa zal geven.
De NZa stelt een monitoringsprogramma op waarin de evaluatie van de
invoering van het zorgprestatiemodel zal worden betrokken. De resultaten
daarvan zullen te zijner tijd met de Tweede Kamer worden gedeeld.
Reactie op de vragen en opmerkingen van de SP-fractie
Vraag
De leden van de SP-fractie lezen dat er maximumtarieven van toepassing
zullen zijn. Waarom, zo vragen deze leden, is er niet (ook) gekozen voor
het vaststellen van minimumtarieven?
Antwoord
Op dit moment zijn er geen minimumtarieven in de ggz en er zijn
geen signalen dat dit een redelijkerwijs kostendekkende
vergoeding voor geleverde zorg in de weg staat.
Vraag
Afschaffing van de minutenregistratie is iets waar de leden van
de SP-fractie al lang voor pleiten en zij juichen het toe dat dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 578

40

hiermee overbodig wordt. Echter, dat iets niet meer nodig is
betekent niet dat hiernaar niet meer gevraagd wordt. Kan
gegarandeerd worden dat als deze nieuwe wijze van bekostiging
ingevoerd wordt, de eis van minutenregistratie door geen enkele
zorgverzekeraar meer geëist/opgelegd zal worden? Kan daarbij
aangegeven worden of de invoering van het zorgprestatiemodel
ook leidt tot minder bureaucratie en administratieve belasting bij
de contractering door zorgverzekeraars?
Antwoord
Het is nadrukkelijk niet de bedoeling dat de minuten- en activiteitenregistratie via een achterdeur weer terugkomen. Partijen streven er dan ook
naar de eenvoud van het zorgprestatiemodel ook door te voeren in de
verantwoording over het gebruik van het model. Zij willen volgens de
actuele inzichten met het thema verantwoording en controle omgaan.
Denk hierbij aan inzichten die voortkomen uit het rapport «Blijk van
vertrouwen» van de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving,29 de
uitgangspunten en implementatie van Horizontaal Toezicht en de
eindrapportage van de Taskforce Gepast Gebruik.30
Langs deze lijnen werken partijen op dit moment aan een
bestuurlijke afspraak over het gezamenlijk te hanteren controleen verantwoordingsarrangement bij de nieuwe bekostiging. Het is
de bedoeling dat deze afspraak voor alle zorgaanbieders en zorgverzekeraars gaat gelden (hieronder wordt ook verstaan de Dienst Justitiële
Inrichtingen), dus ook voor zorg die niet op basis van een overeenkomst
met een zorgverzekeraar wordt geleverd. Onder zorgaanbieders worden
zowel instellingen en vrijgevestigde zorgverleners verstaan. Doel is het
faciliteren en stimuleren van een proces- en systeemgerichte
beheersing van administratieve en declaratieprocessen vooraf en
het zo veel mogelijk voorkomen van controles achteraf.
Vraag
De leden van de SP-fractie zouden het een goede ontwikkeling
vinden als het nieuwe bekostigingsmodel inderdaad leidt tot
kortere wachtlijsten. Begrijpen deze leden het goed dat dit
bekostigingsmodel tot kortere wachtlijsten leidt doordat het
mogelijk wordt «aanvullende beroepen» in te schakelen en tot
minder administratieve lasten? Wat zijn de precieze verwachtingen hierbij, oftewel wat is de verwachte impact op (de afname
van) de wachtlijsten?
Antwoord
Verschillende aspecten binnen de nieuwe bekostiging kunnen een
bijdrage leveren aan een vermindering van de wachttijden. Zoals
toegelicht in de voorhangbrief van 6 oktober gaat het hierbij om de
volgende elementen:
– De nieuwe bekostiging faciliteert op verschillende manieren een
passende vergoeding voor complexe zorg. Dit hangt onder ander
samen met het feit dat binnen het model onder andere onderscheid
wordt gemaakt naar zorg die in een outreachende setting en zorg die
in een hoogspecialistische setting wordt geleverd. Zorg in deze
settings betreft veelal zorg voor cliënten met een ernstige psychiatrische aandoening en/of een complexe zorgvraag. Dit onderscheid
faciliteert daarom het maken van gerichte afspraken over deze zorg en
de vergoeding daarvan in de contractering, wat kan helpen bij de
aanpak van wachttijden voor deze groepen.

29
30

Bijlage bij Kamerstuk 29 515, nr. 441
Kamerstuk 25 424, nr. 458, incl. bijlage.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 578

41

–

–

–

Diagnostiek wordt in het zorgprestatiemodel beter ondersteund dan in
de huidige bekostiging, omdat in het zorgprestatiemodel aparte
diagnostiekconsulten worden onderscheiden. Door de invoering van
max-maxtarieven (ook voor diagnostiekconsulten) kan bovendien een
tarief tot een nader te bepalen percentage boven het maximumtarief
worden afgesproken. Een adequate diagnostiek is essentieel voor een
effectieve behandeling en daarmee ook van belang bij de aanpak van
wachttijden.
De nieuwe bekostiging leidt tot een verlaging van de regeldruk en
administratieve lasten, wat kan bijdragen aan een vergroting van de
behandelcapaciteit en op die manier ook een bijdrage kan leveren aan
de aanpak van wachttijden.
De nieuwe bekostiging stimuleert direct patiëntcontact. Hierdoor kan
mogelijk meer ruimte ontstaan voor het aannemen van nieuwe
cliënten van de wachtlijst.

Daarnaast wordt gelijktijdig met de invoering van de nieuwe bekostiging
een nieuwe lijst met beroepen ingevoerd die declarabele consulten
kunnen registreren. Daardoor zal de inzet van bepaalde «aanvullende
beroepen» die kunnen bijdragen aan het verkorten van wachttijden beter
worden gefaciliteerd dan nu het geval is.
Omdat de wachttijden veroorzaakt kunnen worden door verschillende
factoren die op elkaar ingrijpen, is het niet mogelijk om de te verwachten
impact van specifiek de nieuwe bekostiging op de wachtlijsten nader te
duiden.
Vraag
De impactanalyse laat aanzienlijke herverdelingseffecten zien, zo lezen de
leden van de SP-fractie. Hoe daadwerkelijk de herverdeling uit zal pakken
is van veel factoren afhankelijk en niet op voorhand met zekerheid te
zeggen, zo staat aangegeven. Genoemde leden vragen of en zo ja hoe
deze herverdelingseffecten worden gemonitord. Er zal waarschijnlijk een
positief effect zijn voor de arts-psychiater. Voor welke beroepsgroepen is
het effect waarschijnlijk negatief en wat wordt hieraan gedaan?
Antwoord
In het zorgprestatiemodel sluit het tarief van een beroep aan op de
loonkosten van het betreffende beroep. De mogelijke impact van
invoering van het zorgprestatiemodel op verschillende type zorgaanbieders is beschreven in de «Impactanalyse zorgprestatiemodel» die op
14 september aan de Tweede Kamer is aangeboden.31
Vraag
Bepaalde gegevens van de patiënt dienen binnen dit bekostigingsmodel,
bij declaraties/op de factuur, gedeeld te worden tussen zorgaanbieder en
zorgverzekeraar (bijvoorbeeld een typering van de zorgvraag van de
patiënt). Welke (persoonlijke) gegevens dienen precies gedeeld te worden
met de zorgverzekeraar en op welke wijze verschilt dit van de informatie
die op dit moment gedeeld wordt? Wat wordt precies bedoeld met een
typering van de zorgvraag, hoe gedetailleerd dient deze informatie te zijn?
Antwoord
De bedoeling is dat de verbeterde zorgvraagtypering vanaf 2022 wordt
geregistreerd en aangeleverd aan zorgverzekeraars en NZa, waarbij geldt
dat de regeling die implementatie van de verbeterde zorgvraagtypering
faciliteert, vanzelfsprekend moet voldoen aan de geldende privacywetgeving. Aan deze regeling wordt nog gewerkt door de NZa. Planning is
dat de NZa deze regeling in het eerste kwartaal van 2021 definitief
31

Bijlage bij Kamerstuk 25 424, nr. 552

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 578

42

vaststelt. Hetzelfde geldt voor de regels die bepalen welke informatie
precies op de ggz-factuur wordt opgenomen.
De zorgvraagtypering houdt in dat de cliënt wordt ingedeeld in 1 van circa
20 zorgclusters (in een aantal clusters zullen nog subclusters worden
aangebracht) waarbij elk zorgcluster een officiële, standaard omschrijving
kent.
Vraag
In de brief staat «een bekostiging die veel mogelijkheden voor dat soort
financiële opbrengsten biedt, maakt het voor bepaalde zorgaanbieders
aantrekkelijker om ongecontracteerd te werken (omdat contracten deze
mogelijkheden vaak weer inperken)». De leden van de SP-fractie vragen
om een nadere toelichting op deze zinsnede. Kan precies worden
toegelicht op welke manier dit zorgprestatiemodel een contract met een
zorgverzekeraar ontmoedigt en of dit gemonitord zal worden?
Antwoord
Ik vind het belangrijk dat de bekostiging zo min mogelijk gelegenheid
geeft aan een zorgaanbieder om – tegen het belang van de patiënt in –
door strategische gedragskeuzes zijn financiële resultaat te verhogen. In
mijn brief van 6 oktober schreef ik inderdaad dat een bekostiging die veel
mogelijkheden hiervoor biedt, het voor bepaalde zorgaanbieders
aantrekkelijker maakt om ongecontracteerd te werken (omdat contracten
deze mogelijkheden vaak weer inperken).32
Dit kan het beste worden toegelicht met een voorbeeld. De huidige
bekostiging op basis van DBC’s is gebaseerd op tijdklassen. Zo kunnen
behandelaren voor een behandeling die 1800 tot 3.000 minuten duurt een
(fors) hoger tarief in rekening brengen dan voor een behandeling die 800
tot 1.800 minuten duurt. Dit systeem brengt met zich mee dat zorgaanbieders hun opbrengsten per gewerkt uur kunnen maximaliseren door de
totale behandelduur af te stemmen op de onderkant van de tijdklassegrenzen, namelijk door steeds te kiezen voor een behandelduur aan de
onderkant van een tijdklasse. In het verleden is hier vanuit de fractie van
de SP ook aandacht voor gevraagd. Eerder is dit gedrag ook daadwerkelijk
bij een beperkte groep zorgaanbieders aangetoond.33 De NZa heeft
berekend dat zorgaanbieders hierdoor in theorie een fors hogere omzet
kunnen realiseren.34
In contracten met zorgverzekeraars wordt de mogelijkheid voor zorgaanbieders om op deze (ongewenste) manier opbrengsten te maximaliseren
vaak verminderd of ongedaan gemaakt door de afspraken die daarin zijn
opgenomen. Hierdoor valt voor de zorgaanbieder de genoemde
(ongewenste) opbrengstenbron voor een belangrijk deel weg als
potentiële opbrengstenbron. Dit kan het voor bepaalde opportunistische
zorgaanbieders onaantrekkelijker maken om gecontracteerd te werken.35
De NZa schrijft dat het zorgprestatiemodel in vergelijking met de
DBC-systematiek minder ruimte laat om door strategisch gedrag
opbrengsten te maximaliseren. Gelet op het voorgaande kan dat voor
sommige zorgaanbieders de drempel verlagen om een contract aan te
gaan. Hierbij past wel de kanttekening dat de NZa ook binnen het
zorgprestatiemodel nog bepaalde prikkels tot strategisch gedrag bij de
32

Wat natuurlijk niet wil zeggen dat ongecontracteerde zorgaanbieders per definitie financieel
calculerend gedrag vertonen bij hun behandelkeuzes. Ook ongecontracteerde zorgaanbieders
kunnen goede zorg leveren in het belang van de patiënt, zonder dat financiële overwegingen
de boventoon voeren.
33
Zie bijlage bij Kamerstuk 31 765, nr. 161
34
Zie de bijlage «Financiële prikkels en de effecten op de publieke belangen» bij Kamerstuk
25 424, nr. 522
35
Natuurlijk kunnen er ook legitieme redenen zijn waarom een zorgaanbieder ervoor kiest om
ongecontracteerd te werken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 578

43

zorgverlening ziet. In mijn brief aan de Tweede Kamer van 6 oktober heb
ik aangegeven de NZa daarom te zullen vragen om dit goed te monitoren
en nog bepaalde aanpassingen in het zorgprestatiemodel aan te brengen.
De ontwikkeling van de niet-gecontracteerde ggz wordt gemonitord door
Vektis. In mijn brief van 13 oktober36 stuurde ik u de meest recente
rapportage in dat verband. In het Bestuurlijk akkoord ggz 2019–2022 zijn
met de veldpartijen afspraken gemaakt over deze monitoring.
Bijlage Zorgprestatiemodel GGZ&FZ rapportage voor besluitvorming
Vraag
De leden van de SP-fractie vragen wat de reden is achter de uitzondering
voor vaktherapie. Waarom is ervoor gekozen dat vaktherapie niet als
consult voor diagnostiek en/of behandeling kan worden geregistreerd bij
klinische opname? Hoe verhoudt de opname van vaktherapie in de
verblijfscomponent zich tot de uitgangspunten om de declaraties van de
ggz, en de bijbehorende zorgvraag van ggz-cliënten transparant te
maken? Hoe verhoudt de opname van vaktherapie in de verblijfscomponent zich tot de uitgangspunten van vereenvoudiging conform de
aanbevelingen van de Commissie Transparantie en Tijdigheid, de
uitgangspunten om de cliënt meer inzicht te geven in de ggz-nota en het
transparanter maken van de declaraties van de ggz-instellingen naar
zorgverzekeraars?
Antwoord
Hiervoor verwijs ik naar het antwoord op een soortgelijke vraag van de
fractie van Groen Links.

36

Kamerstuk 25 424, nr. 555

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 578

44