Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

30 012

Leven Lang Leren

Nr. 133

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 8 oktober 2020
Naar aanleiding van het VSO van 23 september 2020 over het rapport
onderzoek leven lang leren krediet1, heb ik uw Kamer toegezegd om voor
de begrotingsbehandeling van OCW schriftelijk terug te komen op de
vraag van het lid Tielen (VVD) over de mogelijkheden voor werkenden en
werkzoekenden om modules te volgen in het mbo en ho. Met deze brief
informeer ik uw Kamer hierover. Met het tweede en derde Steun- en
herstelpakket zijn volop middelen voor bij- en omscholing beschikbaar
gekomen en ik spreek de verwachting uit dat sociale partners, gemeenten
en het UWV de weg weten te vinden naar het aanbod van het mbo en ho.
1. Flexibilisering in het mbo
Het belang van flexibilisering voor het mbo is groot. Met een flexibel en
modulair onderwijsaanbod kunnen mbo-instellingen beter inspelen op de
scholingsbehoeften van werkenden en werkzoekenden. Met de regeling
flexibilisering stimuleer ik de totstandkoming daarvan. Voorts worden, op
basis van scholingsbehoefte van werkgevers en brancheorganisaties,
mbo-certificaten verbonden aan een aantal arbeidsmarktrelevante
onderdelen van mbo-opleidingen. Verder geef ik mbo-instellingen
informatie over de ruimte voor maatwerkonderwijs, onder meer via de
brochure Ruimte in de regels voor leven lang ontwikkelen.
Hieronder ga ik achtereenvolgens in op de ruimte voor maatwerkonderwijs in het mbo, de regeling flexibilisering en certificaten.
Ruimte voor maatwerkonderwijs voor volwassenen
Steeds meer mbo-instellingen bieden onderwijs voor werkenden en
werkzoekenden. Zij ontwikkelen, vaak in nauwe afstemming met
werkgevers, flexibele, praktijkgerichte en vaak modulair ingerichte
onderwijsprogramma’s. Zij hebben daarbij veel behoefte aan duidelijkheid
1

kst-30012-133
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Kamerstuk 30 012, nr. 129.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 30 012, nr. 133

1

over welke ruimte de wetgeving biedt om binnen hun eigen beleid
innovatieve en flexibele onderwijsprogramma’s te ontwikkelen. Daarom
heb ik in samenwerking met de MBO Raad, de NRTO, de Kennispunten
LLO, Onderwijs en Examinering en de Inspectie op 5 oktober jl. de
brochure «Ruimte in regels» gepubliceerd.2
Ook zijn er verdiepende handreikingen beschikbaar gesteld. Deze
brochure en de handreikingen geven inzicht in de kaders, bieden
antwoord op veelgehoorde vragen van onderwijsprofessionals en maken
helder waar de ruimte zit. Zo is er de mogelijkheid om een verkort
opleidingstraject aan te bieden aan volwassenen die vaak al jarenlange
werk- en leerervaring hebben. Of de derde leerweg, die extra mogelijkheden biedt voor maatwerk, omdat hier geen regels voor de urennorm of
studieduur gelden.
Regeling flexibel beroepsonderwijs derde leerweg mbo
In de periode 2019 -2021 stelt het kabinet, verdeeld over vier jaar, € 20
miljoen beschikbaar aan publieke en private mbo-instellingen voor de
ontwikkeling van een divers aanbod van flexibele onderwijsprogramma’s
voor werkenden en werkzoekenden. Ook is de subsidie bestemd voor
activiteiten of instrumenten om de doelgroep te bereiken en te motiveren
om, in de derde leerweg3, een deel van de mbo-opleiding te volgen.
De eerste periode 2019–2020 heeft laten zien dat er tien (regionale en
landelijke) innovatieve samenwerkingsverbanden van de grond zijn
gekomen.4 Zij zetten in op een variatie aan werkvormen (vaak met een
modulaire aanpak), nieuwe leertechnologieën en leermiddelen.
Concrete voorbeelden van samenwerkingsverbanden die modulaire
onderwijsprogramma’s ontwikkelen:
• 12 bekostigde mbo-instellingen (ROC van Twente is penvoerder)
en het LOI zijn aan de slag gegaan om op landelijk niveau
flexibele opleidingsprogramma’s te ontwikkelen in de sector
Bouw (werkgevers- en werknemersorganisaties). Zij gaan een
modulestructuur organiseren met passende onderwijsproducten,
waarbij deze in de regio wordt vertaald naar een onderwijsprogramma. Een bijzonder element is dat er een digitale bibliotheek
met cases, leermiddelen en onderwijsinstrumenten wordt
ontwikkeld, die door de scholen, branche en bedrijven gebruikt
gaat worden.
• Het samenwerkingsverband van Deltion en particuliere opleider
ORGB richt zich op het ontwerpen en ontwikkelen van lesmateriaal voor een flexibel opleidingsprogramma. Dat doen zij samen
met RegioOpleiders, een makelaar tussen vraag en aanbod voor
onderwijs voor volwassenen van vrijwel alle publieke en private
onderwijsinstellingen voor mbo en hbo in de regio Zwolle. Het
samenwerkingsverband gaat een gestandaardiseerde onderwijsinfrastructuur opzetten waarbij docenten met behulp van een
kennisbank onderwijselementen (micro-modules) kunnen
samenvoegen tot een gewenst maatwerkprogramma voor
volwassenen, passend bij de privésituatie.
• De samenwerking tussen ROC Aventus en de private opleider
Litop richt zich op flexibele opleidingstrajecten in de procesindus2

www.rijksoverheid.nl/ruimteinregelsmbo-levenlangontwikkelen
De derde leerweg wordt niet door OCW bekostigd. Zowel bekostigde als niet-bekostigde
mbo-scholen kunnen een mbo-opleiding in de derde leerweg uitvoeren.
4
Overzicht samenwerkingsverbanden Regeling flexibel beroepsonderwijs derde leerweg mbo:
https://www.dus-i.nl/subsidies/flexibel-beroepsonderwijs-derde-leerweg/documenten/
publicaties/2020/07/20/flexibel-beroepsonderwijs---infographic
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 30 012, nr. 133

2

trie voor onder andere werkenden in de industrie, werkenden die
willen omscholen, werklozen, schoolverlaters, statushouders en
uitzendkrachten. Het samenwerkingsverband gaat een nieuwe
digitale content voor e-learning in modules ontwikkelen. De
nadruk ligt op individuele leerroutes die grotendeels plaats- en
tijdsonafhankelijk kunnen worden aangeboden aan werkenden en
werkzoekenden, met de mogelijkheid om dit in deelcertificaten of
middels een diplomaroute te doen. Met de e-learning kan flexibel
worden ingespeeld op bedrijfsspecifieke situaties.
De onderwijsprogramma’s, werkwijzen en materialen, die met de subsidie
zijn ontwikkeld, worden breed verspreid zodat ook andere mbo-instellingen hiervan kunnen profiteren.
Certificaten
In het mbo is het voor werkenden en werkzoekenden mogelijk om, in het
niet-bekostigd onderwijs, een onderdeel van een mbo-opleiding met een
zelfstandige betekenis op de arbeidsmarkt te volgen, dat afgerond wordt
met een door OCW erkend mbo-certificaat. Zowel bekostigde als
niet-bekostigde mbo-instellingen kunnen, in de derde leerweg, deze
certificaattrajecten uitvoeren. Bekostigde instellingen krijgen hiervoor
geen bekostiging. Inmiddels zijn er 34 van deze certificaten verbonden aan
beroepsgerichte onderdelen van mbo-opleidingen van niveau 2, 3 en 4 in
de sectoren zorg, horeca, bouw en techniek. Ook is aan ruim 200
keuzedelen een mbo-certificaat verbonden en beschikbaar voor
bijscholing van werkenden en werkzoekenden.
Op dit moment is een aantal mbo-scholen bezig om certificaattrajecten te
ontwikkelen en uit te voeren, gericht op het behalen van deze mbo-certificaten. De ontwikkeling van deze certificaattrajecten gebeurt in nauwe
afstemming met het regionaal bedrijfsleven.
Concrete voorbeelden van certificaattrajecten:
Certificaat Regievoering en vakontwikkeling in de zorg5
ROC Mondriaan voert, in samenwerking met een thuiszorgorganisatie een certificaattraject uit gericht op het behalen van enkele
onderdelen van de opleiding Verzorgende niveau 3. De medewerkers
haalden al eerder het diploma Helpende zorg en welzijn op niveau 2.
Door het behaalde certificaat kunnen zij enkele taken van Verzorgende uitvoeren en zo hun inzetbaarheid vergroten.
Certificaat Technisch adviseren vastgoedonderhoud6
Nimeto Utrecht voert, in samenwerking met een onderhouds- en
afwerkingsbedrijf, een certificaatraject uit waardoor werknemers
beter toegerust worden voor het geven van adviezen over
(duurzaam) vastgoedonderhoud.

5

https://www.s-bb.nl/nieuws/nieuwe-mbo-certificaten-vergroten-kansen-op-de-arbeidsmarktvoor-medewerkers-thuiszorg
6
https://www.s-bb.nl/nieuws/werknemers-met-verdiepend-mbo-certificaat-kunnen-echtmeepraten-over-vastgoedonderhoud

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 30 012, nr. 133

3

Certificaat Decoratie- en restauratieschilder7
Vakinstelling Cibap voert voor schilders van verschillende restauratiebedrijven een certificaatraject uit met een aantal onderdelen van
de niveau 4-opleiding Decoratie- en restauratieschilder. Met het
behaalde certificaat zijn zij inzetbaar op een aantal
restauratiewerkzaamheden.
Ik heb SBB verzocht om, in het kader van het actieplan stages en
leerbanen, tijdelijk extra in te zetten op mbo-certificaten. Het is namelijk
van groot belang dat, voor sectoren en branches waarop dit moment de
vraag naar bij- en omscholing het grootst is, het huidige bestaand aanbod
aan mbo-certificaten bij het bedrijfsleven onder de aandacht wordt
gebracht. Ook heb ik SBB verzocht om, waar wenselijk, versneld nieuwe
certificaten op te leveren die door de mbo-instellingen te benutten zijn
voor bij- en omscholingstrajecten van werkenden en werkzoekenden.
2. Flexibilisering in het hoger beroepsonderwijs
In het hoger onderwijs is het, net zoals in het mbo, bij alle opleidingen van
bekostigde en niet-bekostigde instellingen mogelijk het onderwijsprogramma modulair in te richten en op te bouwen. Ook kunnen studenten in
het niet-bekostigd hoger onderwijs een deel van een ho-opleiding volgen.
In het hoger onderwijs wordt dit ook wel «modulaire deelname»
genoemd. De bekostigde ho-instellingen ontvangen geen bekostiging
voor studenten die losse modules volgen, omdat modulaire deelname
alleen in het niet-bekostigde contractonderwijs mogelijk is. Uitzondering
hierop is de Open Universiteit (OU); bij de OU is bekostigde deelname aan
«losse modulen» van wo-opleidingen wel mogelijk. Inschrijving en
deelname bij opleidingen van andere bekostigde hogescholen is alleen
mogelijk per studiejaar (of het resterende deel van het studiejaar, bij
instroom na september).
Universiteiten richten zich in het kader van een leven lang ontwikkelen
met name op het aanbod van modulair contractonderwijs. In
VSNU-verband wordt gewerkt aan een online platform voor modulair
onderwijs, dat volgens planning uiterlijk oktober 2021 gelanceerd wordt.
Als een soort voorloper op dit digitale platform is onlangs een website op
het gebied van AI/ICT en Ondernemerschapsonderwijs gelanceerd.8
Hogescholen maken hun aanbod voor (werkende) volwassenen transparant op de website «heel veel in deeltijd.nl».9 Naast het aanbod van
deeltijdse opleidingen associate degree, hbo-bachelor en hbo-master is
daar onder de noemer «post-hbo-opleiding» ook het aanbod trainingen,
modules en cursussen van hogescholen te vinden.
Tot slot is in de strategische agenda «Houdbaar voor de toekomst»
(december 2019) aangekondigd dat flexibele deelname aan bekostigde
opleidingen hoger onderwijs mogelijk zal worden gemaakt. Dat gebeurt
aansluitend op het huidige experiment flexstuderen, dat tot medio 2023
loopt. Het experiment flexstuderen stelt deelnemende studenten in staat
om per studiepunt te betalen. Dit is gunstig voor studenten die bijvoorbeeld bestuurswerk doen of mantelzorg verrichten en daardoor niet het
volledige studiejaar kunnen volgen. De student schrijft zich dan voor de
vakken die hij of zij wil volgen en betaalt collegegeld naar rato van het
aantal studiepunten, met een kleine opslag. Bij flexstuderen/flexibele
7

https://www.s-bb.nl/nieuws/mbo-certificaat-brengt-restauratieschilders-naar-gewenst-niveau
https://vsnu.nl/aanbod-leven-lang-ontwikkelen.html?dspreview=89db74ed3d4710edbc35d68f223ac6fb
9
https://www.heelveelindeeltijd.nl/
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 30 012, nr. 133

4

deelname gaat het om diplomagerichte deelname aan opleidingen en dus
niet om deelname aan één of enkele losse modulen. Het gaat dus niet om
modulaire deelname, maar om het mogelijk maken van getemporiseerde
opleidingsdeelname.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
I.K. van Engelshoven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 30 012, nr. 133

5