Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

23 235

Thuiszorg

Nr. 182

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 juni 2019
Het artikel over dwang in de thuiszorg brengt andermaal een ongemakkelijke situatie onder onze aandacht waarvan we weten dat die voor komt,
namelijk dat er dwang in de thuissituatie wordt toegepast, terwijl dit vaak
niet is toegestaan.1 Soms doen zich schrijnende gevallen voor in de
thuissituatie die echt niet kunnen. Tegelijkertijd realiseer ik me het
dilemma van goedwillende zorgverleners, die in een moeilijk parket zitten,
omdat het huidige wettelijke kader niet goed aansluit bij de wijze waarop
de zorg nu georganiseerd is. Bij de behandeling van de Wet zorg en
dwang (Wzd) en de Wet verplichte ggz (Wvggz) is hier uitvoerig over
gesproken met uw Kamer. Het bericht onderstreept het belang van
inwerkingtreding van de Wzd en de Wvggz. Want waar zorgaanbieders nu
dwang toepassen terwijl dit eigenlijk niet mag, biedt de nieuwe wetgeving
zorgverleners een helder afwegingskader en wordt een groep kwetsbare
mensen beter beschermd.
Dat dwang buiten de muren van de klassieke instelling voorkomt, bleek al
uit de tweede wetsevaluatie van de Wet Bopz.2 Destijds constateerde men
dat in toenemende mate intensieve zorg geboden wordt buiten de muren
van de instelling. Met deze extramuralisering is de discussie over het
toepassen van vrijheidsbeperkingen meeverhuisd buiten de muren van de
klassieke instelling. De evaluatie toonde aan dat vrijwel iedere zorgaanbieder in de zorg voor mensen met dementie of een verstandelijke
beperking – in meer of mindere mate – wel eens te maken heeft met
dwang. De onderzoekers concludeerden al dat die dwang in de meeste
gevallen vanuit zorginhoudelijk oogpunt is te rechtvaardigen, maar dat de
rechtsbescherming van de Wet Bopz in die gevallen veelal ontbreekt,
omdat deze wet uitsluitend in Bopz-aangemerkte instellingen van
toepassing is. Dit was ook een van de redenen om de Bopz te vervangen.
1

Op grond van de WGBO is enige mate van dwang toegestaan in de thuissituatie indien daar
een medische noodzaak toe is.
2
Kamerstuk 25 763, nr.4 par.2.4.

kst-23235-182
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 23 235, nr. 182

1

Zorgverleners passen de dwang nu veelal toe zonder daar in openheid
over te spreken en verantwoording over af te leggen. De wet staat het
immers niet toe en zorgaanbieders leggen hier dus ook niets over vast. Dit
brengt risico’s met zich mee. Het is de vraag of de omgeving thuis zich
daar altijd voor leent en of adequate veiligheidsmaatregelen zijn
getroffen. Daarentegen hebben zorgverleners ook te maken met handelingsverlegenheid. Ze weten dat vanuit zorginhoudelijk oogpunt een
bepaalde ingreep te rechtvaardigen is, terwijl ze tegelijkertijd ook weten
dat de huidige wet deze interventie nu niet toestaat waardoor ze besluiten
om deze zorg niet te verlenen en de betrokkene niet de zorg krijgt die hij
allicht wel nodig heeft. Dit is bijvoorbeeld het geval bij sommige
kleinschalige wooninitiatieven, waar mensen met dementie verzorgd
worden.
De nieuwe wetgeving geeft onder strenge voorwaarden aan zorgverleners
de mogelijkheid om op een open en transparante wijze ook buiten de
muren van een zorginstelling dwang toe te passen. Ook hier geldt
uiteraard het belangrijkste uitgangspunt van de Wzd en de Wvggz,
namelijk dat dwang zoveel mogelijk moet worden voorkomen en altijd als
laatste redmiddel ingezet moet worden. Tijdens de uitgebreide voorbereiding van de amvb’s die nadere regels stellen over ambulante dwang
gaven vele partijen aan dat er uiterst terughoudend omgegaan moet
worden met toepassing van ambulante dwang, maar dat het goed
voorstelbaar is dat met een kleine interventie (bijvoorbeeld het afsluiten
van het gas) een grotere interventie (gedwongen verhuizing naar een
instelling) voorkomen kan worden. Doordat er met de nieuwe wetgeving
naast een zorginhoudelijke basis nu ook een juridische basis is voor
ambulante dwang, is de cliënt buiten de instelling met de nieuwe
wetgeving juridisch beter beschermd.
Daar waar vrijheidsbeperking en onvrijwillige zorg niet kunnen worden
voorkomen en worden toegepast kijkt de IGJ (Inspectie) onder de nieuwe
wet in haar toezicht of dit zorgvuldig gebeurt. In de amvb’s worden voor
de situatie buiten de accommodatie, waaronder de thuissituatie, ook
nadere zorgvuldigheidseisen gesteld. Daarbij blijft de Inspectie met haar
toezicht het voorkomen en terugdringen van dwang en vrijheidsbeperking
benadrukken.
Ten slotte wil ik graag van de gelegenheid gebruik maken om een
misverstand over de inzet van domotica (technologische hulpmiddelen) in
de thuissituatie weg te nemen. In het artikel van de Telegraaf valt te lezen
dat zorgverleners aangeven dat ze in de thuissituatie bij cliënten geen
gebruik mogen maken van domotica zoals trackers en belmatten.
Domotica op zich is nu al niet verboden buiten de instelling, tenminste als
het niet als dwangmaatregel wordt ingezet. Dat neemt niet weg dat
zorgaanbieders ook in de huidige situatie bij de toepassing van domotica
de mogelijke risico’s voor de veiligheid en vrijheid van cliënten in de
gaten moeten houden.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
H.M. de Jonge

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 23 235, nr. 182

2