Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

33 406

Wijziging van de Registratiewet 1970 en enige
andere wetten in verband met de invoering van
de elektronische registratie van notariële akten
en de gedeeltelijke afschaffing van de
registratie van onderhandse akten (Wet
elektronische registratie notariële akten)

Nr. 8

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 21 mei 2021
De vaste commissie voor Financiën heeft een aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Staatssecretaris van Financiën – Fiscaliteit en
Belastingdienst over de brief van 15 december 2020 over de kabinetsreactie op evaluatie Wet elektronische registratie notariële akten (Kamerstuk
33 406 nr. 7)
De vragen en opmerkingen zijn op 28 januari 2021 aan de Staatssecretaris
van Financiën – Fiscaliteit en Belastingdienst voorgelegd. Bij brief van
19 mei 2021 zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Tielen
Adjunct-griffier van de commissie,
Buisman

kst-33406-8
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 406, nr. 8

1

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de evaluatie van
de Wet elektronische registratie notariële akten. Het verheugt de leden om
te lezen over de relatief forse financiële besparingen door de wetswijziging. De leden hebben nog enkele vragen en opmerkingen.
De leden lezen dat het onderzoek is geagendeerd op 27 maart 2020, maar
dat het kabinet het pas op 15 december 2020 is gelukt om met een
inhoudelijk reactie te komen. Heeft het kabinet hier een verklaring voor?
Waarom hebben er de afgelopen periode geen andere vormen van
toezicht plaatsgevonden door de Belastingdienst bij de Koninklijke
Notariële Beroepsorganisatie (KNB) naast de verschillende periodieke
overleggen?
De leden van de VVD-fractie lezen dat het kabinet gehoor geeft aan de
aanbeveling om op politiek-bestuurlijk niveau in discussie te treden over
de rol van de Belastingdienst bij de uitvoering van de Registratiewet voor
zowel de registratie van notariële akten als de registratie van onderhandse
akten. Opvolging geven aan deze aanbeveling door te zeggen dat de
aanbevolen discussie gevoerd gaat worden is eenvoudig. Wat kan het
kabinet zeggen over de vorm van deze discussie? Waarom is het kabinet
van mening dat er een discussie moet plaatsvinden over het onderbrengen van de uitvoering Registratiewet bij de Belastingdienst? Wordt er
alleen op politiek-bestuurlijk niveau gediscussieerd of speelt de KNB ook
een rol? Als op politiek-bestuurlijk niveau wordt getwijfeld aan de
Belastingdienst die uitvoering moet geven aan de Registratiewet; welk
andere overheidsorgaan moet de uitvoering overnemen en waarom? Kan
dan wel worden gegarandeerd dat een goed werkende wet die bepaalde
belangrijke doelstellingen dient ook binnen een ander overheidsdienst
goed functioneert? Welke ruimte geeft het mogelijk afstand doen van
uitvoering van de Registratiewet voor de Belastingdienst in mate van ICT,
fte, etc.?
De leden van de VVD-fractie weten dat naast notarissen ook belastingadviseurs en accountants veel waarde hechten aan een vast aanspreekpunt of
telefoonnummer bij de Belastingdienst. In de verwijzing naar de Belastingtelefoon zien deze leden een bagatellisering van de bestaande wens.
Hoeveel notarissen bellen jaarlijks naar de Belastingdienst met een
specifieke vraag? Wat zijn de gevolgen als de Belastingdienst ingaat op de
wens van de notarissen en de aanbeveling van Sira Consulting om een
aparte telefonische helpdesk in te stellen voor individuele notarissen?
De leden van de VVD-fractie lezen dat de verwachte bezuiniging van 6,4
miljoen euro per jaar bij de Belastingdienst niet gehaald wordt (in
werkelijkheid wordt er 5 miljoen euro per jaar bespaard) en dat de
verwachte kostenbesparing bij het notariaat ruim wordt overschreden (12
miljoen euro per jaar in plaats van de geraamde 4,9 miljoen euro per jaar).
Waarom wordt er minder bespaard door de Belastingdienst dan
verwacht? De leden lezen tussen de regels door een sector die meer dan
twee keer de kosten bespaard als verwacht en een overheidsdienst die
weliswaar veel geld bespaard, maar niet zoveel als verwacht. De leden
lezen verder dat de Belastingdienst en de KNB afspraken hebben gemaakt
in het convenant over de kostenvergoeding en dat noch de KNB, noch de
Belastingdienst knelpunten ervaren rond het systeem van vergoeding.
Zijn de afspraken over het convenant en de verdeling van de gemaakte
kosten dan wel in proportie ook gezien de mate van besparing bij het
notariaat en de Belastingdienst?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 406, nr. 8

2

Is er inmiddels gestart met het groot onderhoud van de CDR-software? Zo
nee, waarom niet en wanneer wordt hier daadwerkelijk mee gestart? Zo
ja, wat is het totaal aan geraamde kosten om de systemen up-to-date te
houden? Welke afspraken zijn er gemaakt over de verdeling van de
kosten?
Waarom is in eerste instantie alleen de registratie van notariële akten
gedigitaliseerd en niet de registratie van onderhandse akten? Hoe gaat het
verdere onderzoek eruit zien? Het kabinet stelt een nader onderzoek in
naar de uitwerking van verschillende scenario’s; waarom geeft
voorliggend onderzoek het kabinet nog niet voldoende handvatten om de
registratie van onderhandse akten te digitaliseren? Ziet het onderzoek dat
het kabinet wil gaan uitvoeren naast het uitwerken van de verschillende
scenario’s ook op de vraag over het eigenaarschap van de uitvoering van
de Registratiewet? Zo nee, waarom niet? Zo ja, welke verwachting heeft
het kabinet van dat wat een nader onderzoek nog verder bijdraagt aan de
discussie over het eigenaarschap?
De leden van de VVD-fractie vragen op welke manier de Belastingdienst
de kosten nog verder kan drukken zonder dat dit ten koste gaat van de
dienstverlening.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de kabinetsreactie op de evaluatie van de Wet elektronische registratie van notariële
akten. Deze wet had tot doel om de lasten en kosten van de uitvoering
voor zowel het notariaat als de Belastingdienst te verminderen en om
minder akten kwijt te raken. Het is duidelijk dat de digitale verwerking die
nu plaatsvindt een grote verbetering is ten opzichte van de eerdere
handmatige verwerking van de circa anderhalf miljoen akten die jaarlijks
worden geregistreerd. Maar het verbaast de leden van de CDA-fractie dat
hoewel de wet regelt dat de taak van de registratie van akten verschuift
van de Belastingdienst naar het notariaat, dit het notariaat een besparing
van 12 miljoen euro (4,9 miljoen euro geraamd) heeft opgeleverd en bij de
Belastingdienst maar vier miljoen euro (er was 6,4 miljoen euro geraamd
voor notariële en onderhandse akten samen ten opzichte van de realisatie
van vijf miljoen euro). Kan het kabinet een verklaring geven voor het grote
verschil tussen de besparing door het notariaat en die van de Belastingdienst, terwijl het notariaat er juist een taak heeft bijgekregen? Waarom
lukt het de Belastingdienst niet om op een gelijke wijze te profiteren van
de efficiëntere werkwijze?
In de evaluatie komt duidelijk naar voren dat het goed zou zijn als zowel
het toezicht houden op de uitvoering van de Registratiewet als de
registratie van onderhandse akten over zouden gaan van de Belastingdienst op een andere partij. De leden van de CDA-fractie zien dit als zeer
belangrijke aanbevelingen, want bij een andere partij zijn er waarschijnlijk
meer mogelijkheden om te kijken naar een efficiëntere werkwijze en
verdere digitalisering. Het kabinet gaat nu in discussie en nader onderzoeken of het toezicht op de registratie van notariële akten en de
registratie van onderhandse akten elders belegd worden en bij welke
partij. De leden van de CDA-fractie zijn erg benieuwd op welke termijn het
kabinet verwacht dat hierover een knoop zal worden doorgehakt.
Uit de evaluatie komt tevens naar voren als aanbeveling dat de Belastingdienst een account- of relatiemanager aanstelt of een aparte telefonische
helpdesk instelt. Ook wordt aanbevolen dat de Belastingdienst bij
vastgoedtransacties een betaallink met betalingskenmerk naar de notaris
stuurt voor de overdrachtsbelasting. Het kabinet geeft aan dat aan
nagenoeg alle aanbevelingen gevolg zal worden gegeven. Maar bij deze
aanbevelingen geeft het kabinet aan dat notarissen maar de Belastingte-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 406, nr. 8

3

lefoon moeten bellen en dat betaallinks pas kunnen in het kader van een
algeheel onderzoek naar modernisering van de dienstverlening van de
hele Belastingdienst. Kan het kabinet aangeven waarom hij het niet
wenselijk vindt om ook deze twee aanbevelingen uit de evaluatie op te
volgen, zo vragen de leden van de CDA-fractie?
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de kabinetsreactie
op het onderzoek naar de gewijzigde Wet elektronische notariële akten.
Allereerst merken zij op dat de evaluatiebepaling inhoudt dat een wet vijf
jaar na inwerkingtreding wordt geëvalueerd en dat dit bij deze wet reeds
in 2013 het geval was. Tevens merken zij op dat het onderzoek dat de
grondslag voor de kabinetsreactie vormt reeds in maart 2020 is gepubliceerd. Deze leden vragen het kabinet naar de reden waarom deze en
andere evaluaties van fiscale wetgeving zo lang op zich laten wachten.
De leden van de SP-fractie lezen in de reactie dat het kabinet opvolging
gaat geven aan de aanbeveling van de onderzoekers om te bezien of
registratie van notariële akten bij de Belastingdienst ondergebracht zou
moeten blijven, aangezien dit geen fiscale taak is. Deze leden kunnen hier
echter niet uit opmaken wat de alternatieven zijn en vragen het kabinet
wat nu de toegevoegde waarde van deze taak is voor de Belastingdienst,
hoeveel mensen zich met deze taak bezighouden, welke bestuurlijke last
het met zich meebrengt en waar het kabinet verwacht dat de taak beter op
zijn plek is. Zij merken op dat databeveiliging en zorgvuldige uitvoering
van een publieke taak bij het zoeken naar een alternatief voorop moet
staan.
De leden van de SP-fractie vragen het kabinet naar de gevolgen van het
verlenen van toegang tot het register aan het Bureau Financieel Toezicht
(BFT). Welke mogelijkheden om onwenselijk gegevens met elkaar te
verbinden kunnen hiermee ontstaan en welke noodzaak bestaat om het
BFT deze toegang te verlenen? Deze leden vragen het kabinet tevens
welke stakeholders zullen worden gevraagd te reageren bij de verkenning
die de Minister voor Rechtsbescherming gaat uitvoeren. Zij verzoeken
hem experts op het gebied van privacy en gegevensbescherming hierbij
expliciet uit te nodigen.
II Reactie van de Staatssecretaris van Financiën – Fiscaliteit en
Belastingdienst
Met interesse heeft het kabinet kennisgenomen van de vragen die door de
leden van de fracties van de VVD, het CDA en de SP zijn gesteld inzake de
kabinetsreactie van 15 december 2020 op de evaluatie van de Wet
elektronische registratie notariële akten.1 Onderstaand wordt bij de
beantwoording de volgorde van het verslag aangehouden.
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de evaluatie van
de Wet elektronische registratie notariële akten. Het verheugt de leden om
te lezen over de relatief forse financiële besparingen door de wetswijziging. De leden hebben nog enkele vragen en opmerkingen. Zij lezen dat
het onderzoek is geagendeerd op 27 maart 2020, maar dat het kabinet het
pas op 15 december 2020 is gelukt om met een inhoudelijk reactie te
komen. Heeft het kabinet hier een verklaring voor?
Het onderzoek is op 27 maart 2020 aan het Ministerie van Financiën
opgeleverd. Daarop volgend is een concept-kabinetsreactie opgesteld die
binnen de Belastingdienst is afgestemd, voor akkoord aan de Staatssecretaris van Financiën – Fiscaliteit en Belastingdienst is voorgelegd en die
vervolgens in samenspraak met de Minister voor Rechtsbescherming en
1

Kamerstuk 33 406, nr. 7.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 406, nr. 8

4

de Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat is vastgesteld. Dit
alles heeft binnen mijn ministerie en in de Belastingdienst de nodige tijd
in beslag genomen en is naast andere werkzaamheden in volgorde van
prioriteit afgehandeld.
De leden van de VVD-fractie vragen waarom er de afgelopen periode geen
andere vormen van toezicht door de Belastingdienst bij de Koninklijke
Notariële Beroepsorganisatie (KNB) hebben plaatsgevonden naast de
verschillende periodieke overleggen.
Naast de verschillende periodieke overleggen legt de Belastingdienst als
toezichthouder jaarlijks enkele honderden keren contact met notarissen
om hen erop te wijzen dat zij de voorschriften van de Registratiewet 1970
niet of niet goed hebben nageleefd, bijvoorbeeld als zij de notariële akten
onjuist, onvolledig of te laat hebben geregistreerd. De Belastingdienst
oefent dus wel degelijk ander vormen van toezicht uit. Dit is ook
onderdeel van zijn uitvoerings- en toezichtstrategie.
De leden van de VVD-fractie lezen dat het kabinet gehoor geeft aan de
aanbeveling om op politiek-bestuurlijk niveau in discussie te treden over
de rol van de Belastingdienst bij de uitvoering van de Registratiewet voor
zowel de registratie van notariële akten als de registratie van onderhandse
akten. Opvolging geven aan deze aanbeveling door te zeggen dat de
aanbevolen discussie gevoerd gaat worden is eenvoudig. Wat kan het
kabinet zeggen over de vorm van deze discussie? Waarom is het kabinet
van mening dat er een discussie moet plaatsvinden over het onderbrengen van de uitvoering Registratiewet bij de Belastingdienst?
De Minister van Financiën heeft met een brief van 20 januari 2020 aan uw
Kamer het rapport «Back to Basics: Alternatieve Uitvoerders Belastingdienst» van ABDTOPConsult gezonden, met de resultaten van een
onderzoek naar welke (huidige en nieuwe) taken of werkzaamheden van
de Belastingdienst door andere uitvoerders verricht zouden kunnen
worden.2 De onderzoekers constateerden dat de uitvoeringsopgave voor
de Belastingdienst de afgelopen decennia is uitgebreid met een groot
aantal fiscale en niet-fiscale taken, waaronder uitvoeringsactiviteiten voor
derden. Op zichzelf bezien is de benodigde uitvoeringscapaciteit voor elk
van de fiscale en niet-fiscale taken in veel gevallen beperkt, maar in
totaliteit zorgen zij voor additionele organisatorische en uitvoeringstechnische complexiteit en in sommige gevallen vragen zij ook veel politiekbestuurlijke aandacht. De Minister van Financiën heeft in zijn brief
vermeld de opvatting van ABDTOPConsult te delen dat het bij de analyse
van het takenpakket van de Belastingdienst niet alleen gaat om de
omvang van de verschillende taken in dat takenpakket, maar dat dit ook
bekeken moet worden vanuit het geheel en bestuurbaarheid van de
organisatie. In mijn brief van 14 september 2020 over verbetering van de
Belastingdienst in brede zin heb ik uw Kamer medegedeeld dat niet-fiscale
taken expliciet worden afgewogen aan de hand van een kader.3 Dat houdt
in dat de Belastingdienst alleen niet-fiscale taken op zich neemt op basis
van het principe «nee-tenzij» en dat er een extra intensivering zal
plaatsvinden op het afstoten van niet-fiscale werkzaamheden door de
Belastingdienst. De politiek-bestuurlijke discussie zal aan de hand van
voorgaande uitgangspunten plaatsvinden met de betrokken bewindspersonen en resulteren in besluitvorming in de ministerraad.
De leden van de fractie van de VVD vragen of er alleen op politiekbestuurlijk niveau wordt gediscussieerd of dat de KNB ook een rol speelt.
De discussie in brede zin over de uitvoering van diverse niet-fiscale taken
door de Belastingdienst wordt in eerste instantie op politiek-bestuurlijk
2
3

Kamerstuk 31 066, nr. 590.
Kamerstukken 31 066 en 32 140, nr. 700.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 406, nr. 8

5

niveau gevoerd. Mocht de discussie de richting nemen dat het toezicht op
de registratie van notariële akten beter bij een andere instantie dan de
Belastingdienst kan worden belegd, dan zal op dat moment ook de KNB
als stakeholder worden betrokken.
De leden van de VVD-fractie vragen of, als op politiek-bestuurlijk niveau
wordt getwijfeld aan de Belastingdienst die uitvoering moet geven aan de
Registratiewet welk andere overheidsorgaan de uitvoering moet
overnemen en waarom en of dan wel kan worden gegarandeerd dat een
goed werkende wet die bepaalde belangrijke doelstellingen dient ook
binnen een ander overheidsdienst goed functioneert.
Ter uitvoering van de kabinetsreactie zal eerst op politiek-bestuurlijk
niveau een gesprek worden gestart of de taken, die de Belastingdienst uit
hoofde van de Registratiewet 1970 heeft, wel bij de Belastingdienst
thuishoren of dat het meer in de rede ligt dat een andere instantie deze
uitvoert. Het is te prematuur om op dit moment al mogelijke andere
instanties te noemen. Mocht de afweging leiden tot het besluit dat de
taken bij (een) andere instantie(s) zullen worden ondergebracht, dan zal
uiteraard aan alle relevante (wettelijke) eisen worden voldaan, zodat een
goede uitvoering van de wet is geborgd.
Dezelfde leden vragen welke ruimte het mogelijk afstand doen van
uitvoering van de Registratiewet voor de Belastingdienst in mate van ICT,
fte, etc., geeft.
Bij de Belastingdienst houden op dit moment ongeveer 20 fte zich bezig
met de uitvoering van de Registratiewet. Daarvan houden ongeveer 10 fte
zich bezig met de voortgang en continuïteit van het registratieproces van
notariële akten, met name op het gebied van beheer, volledigheidstellingen en incidentele toezichtacties. Er is hierbij sprake van een hoge mate
van verwevenheid van de uitvoering van de Registratiewet en het gebruik
van de akten voor de fiscale processen. Hierdoor is het niet mogelijk om
eenduidig aan te geven welke ruimte het mogelijk afstand doen van het
ICT-gedeelte van de uitvoering van de Registratiewet voor de Belastingdienst kan creëren.
Bij het deel van de uitvoering van de Registratiewet dat de registratie van
onderhandse akten betreft, worden slechts enkele metagegevens
geregistreerd en is er geen verwevenheid met (interne) fiscale processen.
Ook hiermee houden zich ongeveer 10 fte bezig. Indien er afstand wordt
gedaan van dit deel van de uitvoering van de Registratiewet creëert dit
dus een ruimte van ongeveer 10 fte.
Zoals eerder aangegeven, is op zichzelf bezien de benodigde uitvoeringscapaciteit voor elk van de fiscale en niet-fiscale taken in veel gevallen
beperkt, maar in totaliteit zorgen zij voor additionele organisatorische en
uitvoeringstechnische complexiteit en in sommige gevallen vragen zij ook
veel politiek-bestuurlijke aandacht. De Minister van Financiën heeft in zijn
brief vermeld de opvatting van ABDTOPConsult te delen dat het bij de
analyse van het takenpakket van de Belastingdienst niet alleen gaat om de
omvang van de verschillende taken in dat takenpakket, maar dat dit ook
bekeken moet worden vanuit het geheel en bestuurbaarheid van de
organisatie.
De leden van de VVD-fractie weten dat naast notarissen ook belastingadviseurs en accountants veel waarde hechten aan een vast aanspreekpunt of
telefoonnummer bij de Belastingdienst. In de verwijzing naar de Belastingtelefoon zien deze leden een bagatellisering van de bestaande wens.
Hoeveel notarissen bellen jaarlijks naar de Belastingdienst met een
specifieke vraag?
Binnen de Belastingdienst wordt niet bijgehouden hoeveel notarissen
jaarlijks naar de Belastingdienst bellen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 406, nr. 8

6

De leden van de VVD-fractie vragen wat de gevolgen zijn als de Belastingdienst ingaat op de wens van de notarissen en de aanbeveling van Sira
Consulting om een aparte telefonische helpdesk in te stellen voor
individuele notarissen?
De mogelijkheid van een apart aanspreekpunt of een aparte telefonische
helpdesk voor notarissen om algemene fiscale vragen te kunnen
voorleggen betreft een meer algemene wens en heeft geen directe relatie
met de registratie van notariële akten. Om de gevolgen van het instellen
van een aparte telefonische helpdesk in te schatten, is het van belang om
inzicht te hebben in de specifieke informatiebehoefte. Voor vragen over de
elektronische registratie notariële akten is de helpdesk van de beroepsvereniging KNB de aangewezen ingang. Voor vragen over schenkingen en
nalatenschappen heeft de BelastingTelefoon een specialistisch team
ingericht. Andere vragen van notarissen kunnen een breed scala aan
onderwerpen op verschillend niveau van complexiteit betreffen. De
inrichting van een specifieke helpdesk voor een qua omvang beperkte
doelgroep en grote diversiteit aan onderwerpen is daardoor relatief zeer
kostbaar en inefficiënt.
De leden van de VVD-fractie lezen dat de verwachte bezuiniging van 6,4
miljoen euro per jaar bij de Belastingdienst niet gehaald wordt (in
werkelijkheid wordt er 5 miljoen euro per jaar bespaard) en dat de
verwachte kostenbesparing bij het notariaat ruim wordt overschreden (12
miljoen euro per jaar in plaats van de geraamde 4,9 miljoen euro per jaar).
Zij vragen waarom er minder wordt bespaard door de Belastingdienst dan
verwacht.
De geraamde bezuiniging van € 6,4 miljoen per jaar vanaf 2014 is ten tijde
van het Wetsvoorstel elektronische registratie notariële akten op grond
van een in 2012 door de Belastingdienst uitgewerkte Business Case tot
stand gekomen. Die Business Case voorzag in een besparing van € 7,4
miljoen jaarlijks vanaf 2014 als gevolg van de wetswijziging, gelegen in
het wegvallen van administratieve handelingen, namelijk het handmatig
registreren, kopiëren en naar de notarissen terugsturen van 1,5 miljoen
notariële akten per jaar. Daarvan zijn afgetrokken de voorziene kosten in
verband met de ontwikkeling van het digitale systeem, netwerkvoorzieningen en beheer en onderhoud, hetgeen heeft geresulteerd in de
geraamde netto besparing van € 6,4 miljoen per jaar.4 De onderzoekers
hebben op basis van deze Business Case en met toepassing van de
Delta-benadering de verschillen als gevolg van de wetswijziging en
bijbehorende effecten in kaart gebracht op grond van de beschikbare data
op 1 januari 2014, de datum van de overgang naar het Centraal Digitaal
Repertorium. Los van het evaluatieonderzoek heeft de Belastingdienst
gedurende het digitaliseringsproces de Business Case uit 2012 enkele
malen bijgesteld op basis van nieuwe inzichten ten aanzien van de
onderliggende aannames. Wat daaruit naar voren is gekomen is dat de
jaarlijks terugkomende structurele kosten, waaronder personeelskosten,
aan de zijde van de Belastingdienst in de nieuwe werkwijze lager waren
ingeschat dan in een later stadium het geval bleek. Gebleken is dat met
name meer personeel voor de uitvoering benodigd was, hetgeen de
besparing (kwantitatieve baten) navenant heeft doen afnemen.
Deze leden lezen tussen de regels door een sector die meer dan twee keer
de kosten bespaart als verwacht en een overheidsdienst die weliswaar
veel geld bespaart, maar niet zoveel als verwacht. De leden lezen verder
dat de Belastingdienst en de KNB afspraken hebben gemaakt in het
convenant over de kostenvergoeding en dat noch de KNB, noch de
Belastingdienst knelpunten ervaren rond het systeem van vergoeding.
Zijn de afspraken over het convenant en de verdeling van de gemaakte

4

Kamerstuk 33 406, nr. 3, blz. 3–4.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 406, nr. 8

7

kosten dan wel in proportie ook gezien de mate van besparing bij het
notariaat en de Belastingdienst?
De KNB ontvangt een vergoeding voor de gemaakte beheer- en onderhoudskosten ten behoeve van het platform waarop de registratie van
notariële akten plaatsvindt. De hoogte van deze vergoeding aan de KNB is
getoetst door een Benchmark onderzoek van bureau Gartner. De
voorgestelde vergoeding valt binnen de bandbreedte van de benchmark.
Op basis van deze toets zijn de afspraken opgesteld en vervolgens
onderdeel van het convenant geworden. Er zijn geen redenen om aan te
nemen dat deze verdeling niet juist of niet in proportie is.
De leden van de VVD-fractie vragen of er inmiddels is gestart met het
groot onderhoud van de CDR-software. Zo nee, waarom niet en wanneer
wordt hier daadwerkelijk mee gestart? Zo ja, wat is het totaal aan
geraamde kosten om de systemen up-to-date te houden? En deze leden
vragen welke afspraken er zijn gemaakt over de verdeling van de kosten.
Inmiddels is gestart met het groot onderhoud van de CDR-software.
Het totaal aan geraamde kosten om de systemen up-to-date te houden is
€ 3.000.000 (incl. BTW) voor de jaren 2020–2024 en is als volgt onderbouwd:
– CDR groot onderhoud € 1.430.000
– CSS groot onderhoud € 480.000
– Bouw rappel functionaliteit € 140.000
– Functionele aanpassingen + beveiliging audit(s) € 750.000
– Reservering onvoorzien € 200.000
Conform artikel 13a, tweede lid, van de Registratiewet 1970, in
samenhang met artikel 21 van de Uitvoeringsregeling Registratiewet 1970
voldoet de Belastingdienst deze kosten aan de KNB. De kosten die onder
deze regeling vallen zijn uitgewerkt in artikel 4 van het Convenant tussen
de Belastingdienst en de KNB van 1 juli 2019.
De leden van de VVD-fractie vragen waarom in eerste instantie alleen de
registratie van notariële akten is gedigitaliseerd en niet de registratie van
onderhandse akten?
Ten tijde van de Wet elektronische registratie notariële akten, waarin de
digitale registratie van notariële akten is geregeld, was er nog geen
onderzoek voorhanden waarin in kaart was gebracht op welke wijze
digitalisering van de registratie van onderhandse akten zou kunnen
worden gerealiseerd, rekening houdend met alle wettelijke eisen waaraan
een dergelijke registratie moet voldoen. Zoals in de kabinetsreactie op de
evaluatie is medegedeeld, zal daar nu, voortbouwend op de resultaten
van het evaluatieonderzoek van de Wet elektronische registratie notariële
akten, nader onderzoek naar worden gedaan.
De leden van de VVD-fractie vragen hoe het verdere onderzoek eruit gaat
zien. Het kabinet stelt een nader onderzoek in naar de uitwerking van
verschillende scenario’s; waarom geeft voorliggend onderzoek het kabinet
nog niet voldoende handvatten om de registratie van onderhandse akten
te digitaliseren? Deze leden vragen tevens of het onderzoek dat het
kabinet wil gaan uitvoeren naast het uitwerken van de verschillende
scenario’s ook ziet op de vraag over het eigenaarschap van de uitvoering
van de Registratiewet? Zo nee, waarom niet? Zo ja, welke verwachting
heeft het kabinet van dat wat een nader onderzoek nog verder bijdraagt
aan de discussie over het eigenaarschap?
Een verder onderzoek naar digitalisering van de registratie van onderhandse akten is nodig om in kaart te brengen welke van de door de
onderzoekers geschetste scenario’s voor digitalisering geschikt is, gelet op
de (wettelijke) eisen die daaraan worden gesteld en gelet op de belangen
van de gebruikers van een dergelijk systeem. Mocht worden besloten dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 406, nr. 8

8

de registratie van onderhandse akten niet langer door de Belastingdienst
zal worden gedaan, dan zal bij de keuze voor een andere instantie voor
deze taak rekening gehouden dienen te worden met de mogelijkheid door
die instantie tot implementatie van het gekozen scenario voor digitalisering van de registratie.
Het onderzoek betreft ook het eigenaarschap van de uitvoering van de
Registratiewet. Mocht een andere organisatie zorg gaan dragen voor de
registratie van onderhandse akten, dan zal de Registratiewet daarop
moeten worden aangepast en dat kan betekenen dat een andere bewindspersoon verantwoordelijk wordt voor de uitvoering van die wet.
De leden van de VVD-fractie vragen op welke manier de Belastingdienst
de kosten nog verder kan drukken zonder dat dit ten koste gaat van de
dienstverlening.
Dat is op dit moment niet duidelijk. De kosten voor de Belastingdienst zijn
op dit moment al geminimaliseerd. In het tweede kwartaal van 2021 staat
er een evaluatie van het convenant en de uitvoering daarvan gepland.
Deze vraag zal ook in deze evaluatie worden betrokken.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de kabinetsreactie op de evaluatie van de Wet elektronische registratie van notariële
akten. Deze wet had tot doel om de lasten en kosten van de uitvoering
voor zowel het notariaat als de Belastingdienst te verminderen en om
minder akten kwijt te raken. Het is duidelijk dat de digitale verwerking die
nu plaatsvindt een grote verbetering is ten opzichte van de eerdere
handmatige verwerking van de circa anderhalf miljoen akten die jaarlijks
worden geregistreerd. Maar het verbaast de leden van de CDA-fractie dat
hoewel de wet regelt dat de taak van de registratie van akten verschuift
van de Belastingdienst naar het notariaat, dit het notariaat een besparing
van 12 miljoen euro (4,9 miljoen euro geraamd) heeft opgeleverd en bij de
Belastingdienst maar vier miljoen euro (er was 6,4 miljoen euro geraamd
voor notariële en onderhandse akten samen ten opzichte van de realisatie
van vijf miljoen euro). Deze leden vragen of het kabinet een verklaring kan
geven voor het grote verschil tussen de besparing door het notariaat en
die van de Belastingdienst, terwijl het notariaat er juist een taak heeft
bijgekregen. Waarom lukt het de Belastingdienst niet om op een gelijke
wijze te profiteren van de efficiëntere werkwijze?
De wetswijziging heeft geleid tot een vereenvoudiging van het registratieproces en een verschuiving van taken. Zo heeft het voor notarissen geleid
tot een vereenvoudiging van de uitvoering van de informatieverplichtingen. Dat wil zeggen dat het via de elektronische weg kunnen aanbieden
van akten een administratieve lastenverlichting heeft opgeleverd, evenals
een grote besparing in de verzendkosten. De KNB heeft als gevolg van de
wetswijziging daarnaast een extra taak gekregen, waarvoor zij conform de
regeling in de uitvoeringskosten wordt vergoed. De hoogte van deze
vergoeding is bepaald aan de hand van de Gartner benchmark die
weergeeft welke kosten marktconform gemoeid zijn met een dergelijke
beheertaak. De besparing ligt daarmee bij de beroepsgroep als geheel. De
orde van grootte van besparingen tussen de Belastingdienst en die van
het notariaat zijn niet met elkaar vergelijkbaar omdat beide partijen
andere uitgangsposities, taken, verantwoordelijkheden en activiteiten
kennen waarmee het besparingspotentieel bij aanvang al verschillend
was. Het betreft in dat opzicht dan ook niet een overdracht van een enkele
taak van de ene naar de andere partij, maar een complete herstructurering
van het proces.
De leden van de CDA-fractie merken op dat in de evaluatie duidelijk naar
voren komt dat het goed zou zijn als zowel het toezicht houden op de
uitvoering van de Registratiewet als de registratie van onderhandse akten
over zouden gaan van de Belastingdienst op een andere partij. Deze leden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 406, nr. 8

9

zien dit als zeer belangrijke aanbevelingen, want bij een andere partij zijn
er waarschijnlijk meer mogelijkheden om te kijken naar een efficiëntere
werkwijze en verdere digitalisering. Het kabinet gaat nu in discussie en
nader onderzoeken of het toezicht op de registratie van notariële akten en
de registratie van onderhandse akten elders belegd worden en bij welke
partij. De leden van de CDA-fractie zijn erg benieuwd op welke termijn het
kabinet verwacht dat hierover een knoop zal worden doorgehakt.
Het kabinet is demissionair. Dat is geen beletsel voor de politiekbestuurlijke discussie over de Belastingdienst als juiste instantie voor het
toezicht op de registratie van notariële akten en de registratie van
onderhandse akten en voor het in de kabinetsreactie aangekondigde
nadere onderzoek. Besluitvorming hierover is evenwel voorbehouden aan
het nieuwe kabinet. Daarover kan dit demissionaire kabinet geen
uitspraken doen.
De leden van de CDA-fractie merken op dat uit de evaluatie tevens naar
voren komt als aanbeveling dat de Belastingdienst een account- of
relatiemanager aanstelt of een aparte telefonische helpdesk instelt. Ook
wordt aanbevolen dat de Belastingdienst bij vastgoedtransacties een
betaallink met betalingskenmerk naar de notaris stuurt voor de
overdrachtsbelasting. Het kabinet geeft aan dat aan nagenoeg alle
aanbevelingen gevolg zal worden gegeven. Maar bij deze aanbevelingen
geeft het kabinet aan dat notarissen maar de Belastingtelefoon moeten
bellen en dat betaallinks pas kunnen in het kader van een algeheel
onderzoek naar modernisering van de dienstverlening van de hele
Belastingdienst. Kan het kabinet aangeven waarom hij het niet wenselijk
vindt om ook deze twee aanbevelingen uit de evaluatie op te volgen, zo
vragen de leden van de CDA-fractie.
Beide aanbevelingen zijn als suggestie geopperd tijdens het beleidsevaluatielab dat in het kader van het evaluatieonderzoek is georganiseerd
waarbij geen zicht is op de uitvoeringsconsequenties of de kosten en
baten. Voor de aanbeveling om een account- of relatiemanager aan te
stellen of een aparte telefonische helpdesk in te richten wordt verwezen
naar het antwoord op de vraag van de leden van de VVD-fractie wat de
gevolgen zijn als de Belastingdienst ingaat op de wens van de notarissen
en de aanbeveling van Sira Consulting om een aparte telefonische
helpdesk in te stellen voor individuele notarissen. Voor het overige is de
onderbouwing van deze aanbevelingen onvoldoende om hier als kabinet
direct vervolg aan te kunnen geven. De aanbeveling om een zogenaamde
«betaallink» te sturen naar notarissen ten behoeve van de overdrachtsbelasting wordt onderzocht in het programma «Versterking Administratieve
Ketens», waarbinnen bezien wordt of het haalbaar en wenselijk is een
iDEAL functionaliteit te realiseren als betaallink ten behoeve van het
voldoen van de overdrachtsbelasting.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de kabinetsreactie
op het onderzoek naar de gewijzigde Wet elektronische notariële akten.
Allereerst merken zij op dat de evaluatiebepaling inhoudt dat een wet vijf
jaar na inwerkingtreding wordt geëvalueerd en dat dit bij deze wet reeds
in 2013 het geval was. Tevens merken zij op dat het onderzoek dat de
grondslag voor de kabinetsreactie vormt reeds in maart 2020 is gepubliceerd. Deze leden vragen het kabinet naar de reden waarom deze en
andere evaluaties van fiscale wetgeving zo lang op zich laten wachten.
In de Uitvoeringsregeling Registratiewet 1970 is bepaald dat vijf jaar na
eerste ingebruikname van het door de KNB, in overeenstemming met de
Belastingdienst, te ontwikkelen systeem van registratie langs elektronische weg, een evaluatie van de Wet elektronische registratie notariële
akten, haar uitvoering en het systeem van vergoeding aan de KNB
plaatsvindt. Het onderhavige evaluatieonderzoek heeft niet binnen deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 406, nr. 8

10

termijn plaatsgevonden. Zodra dit was onderkend, is het proces tot
aanbesteding van het evaluatieonderzoek gestart.
De Comptabiliteitswet 2016 en de Regeling periodiek evaluatieonderzoek
(RPE) schrijven voor dat al het beleid minstens eens in de zeven jaar in
een beleidsdoorlichting wordt onderzocht. Voor fiscale regelingen gelden
geen expliciete voorschriften in de RPE. In de rijksbegrotingsvoorschriften
wordt gesproken over minstens eens per vijf tot acht jaar evalueren van
fiscale regelingen.
Per afzonderlijke fiscale regeling is niet bijgehouden welke evaluatietermijn is aangehouden, of evaluatie daadwerkelijk binnen die termijn
heeft plaatsgevonden en zo neen, wat de reden daarvan is geweest. Wel
wordt jaarlijks in het Financieel Jaarverslag Rijk een overzicht gepubliceerd met de afgeronde en niet afgeronde evaluaties van het afgelopen
begrotingsjaar. Ook zal in de loop van dit jaar de Strategische Evaluatie
Agenda (SEA 2022) toegestuurd worden aan de Kamer. Hierin wordt 3–4
jaar vooruitgeblikt, waarbij de agenda voor het eerstvolgende jaar wordt
toegezegd en voor de jaren daarna een indicatie weergeeft.
De leden van de SP-fractie lezen in de reactie dat het kabinet opvolging
gaat geven aan de aanbeveling van de onderzoekers om te bezien of
registratie van notariële akten bij de Belastingdienst ondergebracht zou
moeten blijven, aangezien dit geen fiscale taak is. Deze leden kunnen hier
echter niet uit opmaken wat de alternatieven zijn en vragen het kabinet
wat nu de toegevoegde waarde van deze taak is voor de Belastingdienst,
hoeveel mensen zich met deze taak bezighouden, welke bestuurlijke last
het met zich meebrengt en waar het kabinet verwacht dat de taak beter op
zijn plek is. Zij merken op dat databeveiliging en zorgvuldige uitvoering
van een publieke taak bij het zoeken naar een alternatief voorop moet
staan.
Het onderzoek naar de vraag of het toezicht op de registratie van notariële
akten beter door een andere instantie kan worden gedaan zal ook
antwoord moeten geven op de vraag naar de mogelijke toegevoegde
waarde die het onderbrengen van de taak heeft bij de Belastingdienst.
Afhankelijk van het antwoord hierop zal het onderzoek zich richten op de
vraag of het mogelijk is om deze taak bij een alternatieve instantie onder
te brengen. Welke bestuurlijke last dit met zich meebrengt, zal meegenomen worden in het onderzoek.
Bij de Belastingdienst houden op dit moment ongeveer 10 fte zich bezig
met de voortgang en continuïteit van het registratieproces van notariële
akten. Zie ook het antwoord op de vraag van de leden van de fractie van
de VVD over welke ruimte het mogelijk afstand doen van uitvoering van
de Registratiewet voor de Belastingdienst in mate van ICT, fte, etc., geeft.
Databeveiliging en een zorgvuldige uitvoering zullen onderdeel zijn van
het eisenpakket waaraan een eventuele alternatieve instantie zal moeten
voldoen.
De leden van de SP-fractie vragen het kabinet naar de gevolgen van het
verlenen van toegang tot het register aan het Bureau Financieel Toezicht
(BFT). Zij vragen welke mogelijkheden om onwenselijk gegevens met
elkaar te verbinden hiermee kunnen ontstaan en welke noodzaak bestaat
om het BFT deze toegang te verlenen? Deze leden vragen het kabinet
tevens welke stakeholders zullen worden gevraagd te reageren bij de
verkenning die de Minister voor Rechtsbescherming gaat uitvoeren. Zij
verzoeken hem experts op het gebied van privacy en gegevensbescherming hierbij expliciet uit te nodigen.
Zoals in de kabinetsreactie is aangekondigd zal de Minister voor Rechtsbescherming allereerst verkennen of er een noodzaak bestaat om het BFT
voor het uitoefenen van zijn wettelijke toezichthoudende taken op het
notariaat inzage te geven in het register notariële akten. Daarbij zullen als
stakeholders worden betrokken het BFT, het notariaat en mogelijke andere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 406, nr. 8

11

relevante partijen. Bij verkenning van dit vraagstuk zal ook gekeken
worden naar privacy overwegingen en naar gegevensbescherming.
Mocht uit het onderzoek blijken dat een noodzaak bestaat om het BFT
inzage te geven, dan zal dit wettelijk moeten worden geregeld en daarbij
zal dan ook worden geregeld in hoeverre gegevensverstrekking mag
plaatsvinden en onder welke waarborgen en voorwaarden. Mocht
specifieke expertise daarbij nodig zijn, dan zal die worden betrokken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 406, nr. 8

12