.

KIES RAAD

El
El
El
El
El
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Postbus 20011
2500 EA DEN HAAG

KIESRAAD
Datum

Ons kenmerk
Inlichtingen
mr. N. Qoubbane
T +31 (0) 70 426 6266
F +31 (0) 70 345 0879

Onderwerp

Advies over de novelle inzake de Caribische
kiescolleges voor de Eerste Kamer

Uw kenmerk

Blad
1 van 4
Bezoekadres
Herengracht 21
2511 EG s-Gravenhage
Nederland

1. Inleiding
In uw brief van 28 april 2015 verzoekt u de Kiesraad advies uit te brengen over het
conceptwetsvoorstel tot wijziging van de wet houdende verklaring dat er grond
bestaat een voorstel in overweging te nemen tot verandering in de Grondwet,
strekkende tot het opnemen van een constitutionele basis voor de openbare
lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba en het regelen van de betrokkenheid van
hun algemeen vertegenwoordigende organen bij de verkiezing van de leden van de
Eerste Kamer (hierna: novelle).
In de novelle wordt voorgesteld om zowel op Bonaire, Sint Eustatius als Saba
(hierna: BES-eilanden) het kiesrecht voor de Eerste Kamer toe te kennen aan de
leden van een kiescollege. Dit nieuw te vormen kiescollege heeft als (enige) taak om
de leden van de Eerste Kamer te kiezen en wordt uitsluitend gekozen door en uit de
Nederlandse ingezetenen van de drie eilandgebieden. Hiermee beoogt de
conceptregeling, evenals het thans bij de Eerste Kamer aanhangige voorstel inzake
de eerste lezing van de grondwetswijziging in verband met de positie van de
Caribische openbare lichamen
, erin te voorzien dat Nederlanders in Caribisch
1
Nederland, evenals Nederlanders in Europees Nederland, invloed krijgen op de
samenstelling van de Eerste Kamer. Anders dan het thans bij de Eerste Kamer
liggende wetsvoorstel zal de conceptregeling er niet toe leiden dat niet-Nederlandse
ingezetenen van de BES-eilanden hun kiesrecht voor de leden van de eilandsraad
, aangezien niet de leden van de algemeen vertegenwoordigende organen
2
verliezen
van de openbare lichamen, maar de leden van de in te stellen kiescolleges mede de
leden van de Eerste Kamer zullen gaan kiezen.
In reactie op uw aanvraag biedt de Kiesraad u hierbij zijn advies aan over de novelle
inzake de instelling van Caribische kiescolleges voor de Eerste Kamer. Mede gelet
op de langdurige voorgeschiedenis de Kiesraad bracht ook al eerder advies uit
—

2

Kamerstukken 1/2011/12,33 131, nr. 2 (artikel II, onder B).
Vgl. Kamerstukken 112013/14, 33900, nrs. 1-3.

Postadres

Postbus 20011
2500 EA s-Gravenhage
Nederland
Internetadres
www.kiesraad.nI
E-mailadres
kiesraad@kiesraad.nl

Datum
11juni2015
Ons kenmerk
2015-0000307180
Onderdeel
Kiesraaci

over een inventariserende notitie uwerzijds
3
voorliggende novelle gemaakte keuzes.

—

beperkt de Raad zich thans tot de in

2.2. Samenvatting
De Kiesraad kan zich vinden in de introductie van de rechtsfiguur kiescollege voor
het Caribische deel van ons land, ten behoeve van de verkiezing van de leden van
de Eerste Kamer. De keuze voor de instelling van een kiescollege per openbaar
lichaam of een voor heel Caribisch Nederland heeft voor- en nadelen. De Kiesraad
begrijpt de gemaakte keuze voor een kiescollege per eiland, maar zou er voor willen
pleiten om deze keuze niet in de Grondwet te verankeren.
Met het oog op de lopende evaluatie van de staatkundige structuur van Caribisch
Nederland en de in dat verband nog te maken (politieke) keuze voor de (definitieve)
bestuurlijke inbedding van de drie eilanden, adviseert de Kiesraad om in de
toelichting op de novelle een passage op te nemen over de verhouding van de
voorgestelde novelle tot de (uitkomsten van deze) evaluatie.
3. Algemene opmerkingen
Eerder is er door de regering voor ekozen om de eilandsraden aan te wijzen als
kiescollege voor de Eerste Kamer. Aangezien ook niet-Nederlanders de leden van
de eilandsraden kunnen kiezen en daarin zitting kunnen nemen en het ongewenst
wordt geacht om niet-Nederlanders invloed te geven op de samenstelling van de
Eerste Kamer is thans gekozen voor de introductie van uitsluitend door
Nederlandse inwoners van de drie eilanden te kiezen kiescolleges.
5 De Kiesraad kan
zich vinden in de introductie van de rechtsfiguur kiescollege ten behoeve van de
verkiezing van de leden van de Eerste Kamer. Daarmee worden twee principiële
kiesrechtelijke uitgangspunten verenigd: Nederlandse ingezetenen van Caribisch
Nederland verkrijgen invloed op de samenstelling van de Eerste Kamer en nietNederlandse ingezetenen van die eilanden behouden het kiesrecht voor de
eilandsraden. Wel plaatst de Kiesraad enkele kanttekeningen bij in de
conceptregeling gemaakte keuzes.
—

—

3.1. Evaluatie nieuwe staatkundige structuur
In overeenstemming met de Slotverklaring van de Miniconterentie over de
toekomstige staatkundige positie van de BES-eilanden,
6 wordt thans uitvoering
gegeven aan de afspraak om de uitwerking van de nieuwe staatkundige structuur vijf
jaar na het moment waarop de drie eilandgebieden een staatsrechtelijke positie
binnen het Nederlands staatsbestel hebben gekregen, te evalueren.
7 Na deze
evaluatie zal blijken of de destijds gekozen bestuurlijke inbedding van de BESeilanden al dan niet ongewijzigd wordt voortgezet. Uit de toelichting op de novelle
blijkt voor de Raad echter niet hoe de introductie van kiescolleges op de BESeilanden zich verhoudt tot de hangende evaluatie van de nieuwe staatkundige

van 9 december 2014, te raadplegen via www.kiesraad.nl.
“In 2010 is reeds een wettelijke regeling tot stand gekomen over de destijds voorziene
verkiezing van de Eerste Kamerleden door de leden van de eilandsraden. Hoofdstuk Ya,
paragraaf 4, van de wet van 17 mei2010 tot wijziging van de Kieswet in verband met de
nieuwe staatsrechtelijke positie van Bonaire, Sint Eustatius en Saba als openbaar lichaam
binnen Nederland. Stb. 2010, 347.
Vgl. Kamerstukken /12013/14, 33 900, nrs. 1-3. Zie ook het advies van de Kiesraad van 3
september 2013 inzake het ontwerpwetsvoorstel tot regeling van het kiesrecht van nietNederlanders bij de eilandsraadsverkiezingen. Te raadplegen via www.kiesraad.nl
6
Slotverklaring van de Miniconferentie over de toekomstige staatkundige positie van Bonaire,
Sint Eustatius en Saba 10 en 11 oktober 2006. Bijlage bij Kamerstukken 1/2006/07, 30 800 IV,
nr. 5, p. 4; Kamerstukken 112007/08,31 2001V, nr. 38, p. 3.
Bijlage bij Kamerstukken /2013/14, 33750 IV, X; Kamerstukken 112014/15, 34000 IV, A.

Blad
2 van 4

Datum
11juni2015
Ons kenmerk
2015-0000307180
Onderdeel
Kiesraad

over de Caribische
structuur van Caribisch Nederland. Verdere voorschriften
1 32a van de
artikel
nieuwe
het
in
men
kiescolleges worden immers opgeno
openbare
sche
Caribi
de
van
ing
inricht
en
ng
Grondwet, dat ziet op de instelli
(definitieve)
de
voor
lichamen. Met het oog op de nog te maken (politieke) keuze
aan de
om
ad
Kiesra
bestuurlijke inbedding van de BES-eilanden adviseert de
ding van
verhou
de
over
voegen
toelichting op de conceptregeling een passage toe te
de
van
tie
evalua
de
hangen
de voorgestelde novelle tot de (uitkomsten van de)
nieuwe staatkundige structuur van Caribisch Nederland.
ng
voor heel Caribisch
of
lichaam
ar
openba
per
llege
De keuze voor een kiesco
onder meer de
Nederland heeft praktische implicaties voor de wijze waarop
stemwaarde plaatsvindt. In
kandidaatstelling, de stemming en de vaststelling van de
kiescollege per
de conceptregeling wordt uitgegaan van de instelling van een
ng is uiteengezet,
tregeli
concep
de
eilandgebied. Dit heeft, zoals in de toelichting op
wijze waarop de
de
bij
aan
deels
groten
overwegend praktische voordelen. Het sluit
politieke
dat
mt
voorko
en
n
gekoze
leden van de eilandsraden thans worden
een reële kans te
om
werken
samen
moeten
illen,
groeperingen, die per eiland versch
ten behoeve van
maken dat hun kandidaten worden gekozen. Ook hoeven de leden
bijeen te komen,
de stemming op de kandidaten voor de Eerste Kamer niet fysiek
Eustatius en
Sint
hetgeen in verband met de grote afstand tussen bijvoorbeeld
Bonaire als voordelig wordt beschouwd.

4. Opmerkingen met betrekking tot de coriceptregeli

hangende keuze
De Kiesraad ziet deze voordelen en begrijpt de daarmee samen
nadelen c.q.
ook
er
dat
op
echter
er
wijst
Hij
voor drie afzonderlijke kiescolleges.
ook reeds is
jk,
zoals
nameli
eert
implic
Die
keuze.
deze
bezwaren verbonden zijn aan
atie,
opgemerkt in de memorie van toelichting, separate procedures voor registr
de
enbaar
kandidaatstelling en vaststelling van de uitslag en hiermee zijn onmisk
in dit
er
Raad
de
wijst
nodige administratieve en bestuurlijke lasten gemoeid. Voorts
sch
Caribi
heel
voor
llege
kiesco
verband nog op dat een keuze voor een gezamenlijk
van
wijze
ale
region
e
Nederland op zich beter zou aansluiten bij de huidig
verdient het in
verkiezing van de Eerste Kamer in Europees Nederland. Dit zo zijnde,
niet in de
opties
beide
van
een
voor
keuze
een
de ogen van de Raad de voorkeur
en in de
inzicht
erende
verand
van
ijkheid
mogel
de
Grondwet te verankeren, maar
wet
Grond
m
de
wedero
eerst
dan
or
daarvo
dat
,
zonder
toekomst open te houden
te
ng
tregeli
moet worden gewijzigd. De Raad adviseert u dan ook om in de concep
als
lleges
kiesco
re
opteren voor het bieden van beide mogelijkheden: ‘een of meerde
bedoeld in artikel 132a, derde lid, van de Grondwet’.
—

5. Wettelijke uitwerking kiescolleges

—

e
Bij de instelling van de Caribische kiescolleges zijn verschillende grondwettelijk
om
,
worden
moeten
eerd
gehant
aarde
stemw
een
waarborgen van belang. Zo zal
zal
recht te doen aan het uitgangspunt van evenredige vertegenwoordiging. Voorts
de samenstelling van de kiescolleges zo moeten worden ingericht dat het
stemgeheim is gewaarborgd.

Blad
3 van 4

Datum
11juni2015
Ons kenmerk
2015-0000307180
Onderdeel
Kiesraad

Voor de wettelijke uitwerking van deze en andere waarborgen wordt zoveel mogelijk
aangesloten bij de huidige verkiezing van de
Eerste Kamer. De Kiesraad ziet met belangstelling uit naar deze nadere uitwerking in
de regelgeving.

H.R.,
voorzitter

lirecteur

Blad
4 van 4