Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 000 XII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Infrastructuur en Milieu (XII) voor
het jaar 2012

Nr. 136

BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 28 juni 2012
Op 7 maart 2011 heeft de Tweede Kamer het Actieprogramma Aanpak
Leegstand Kantoren van de in mei 2010 opgerichte Kantorentop1
ontvangen (Kamerstuk 32 500 XII, nr. 66). Met deze brief informeer ik U
over de resultaten van dit programma, waaronder het Convenant Aanpak
Leegstand Kantoren dat op 27 juni jl. is getekend door de partijen van de
Kantorentop.
De leegstand op de kantorenmarkt in Nederland bedraagt op dit moment
14%. Deze relatief hoge leegstand heeft zowel financieel-economische als
maatschappelijke gevolgen en daarom zoeken betrokken partijen elkaar
op om waar mogelijk het vraagstuk gezamenlijk aan te pakken. Op
landelijk niveau gebeurt dat in de Kantorentop.
De concrete acties van de Kantorentop zijn vastgelegd in het eerder
genoemde Actieprogramma en betreffen:
1. het ontwikkelen van een pakket van maatregelen om het functioneren
van de kantorenmarkt op de langere termijn te verbeteren;
2. het beter in kaart brengen van vraag en aanbod en plancapaciteit op
regionale kantorenmarkten;
3. het leren van experimenten op gebied van herontwikkeling en
transformatie van leegstaande kantoren in specifieke regio’s.
Resultaten Actieprogramma

1

Leden: Voorzitter Hans de Jonge, NEPROM,
Vastgoed Belang, IVBN, Nederlandse
Vereniging van Banken, ING,ABN AMRO, SNS
Bank, FGH Bank, Syntrus Achmea Finance,
Corenet, Facility Management Nederland, IPO,
VNG, Amsterdam, Haarlemmermeer en
Heerlen, ministeries van BZK en I&M;
agendaleden: Den Haag, Rotterdam, Utrecht,
Nationaal Herbestemmingsteam.
2
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

kst-33000-XII-136
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Langere termijn aanpak
Met betrekking tot de aanpak van de kantorenmarkt op de langere termijn
hebben de leden van de Kantorentop op 27 juni jl. het Convenant Aanpak
Leegstand Kantoren getekend, dat ik U bij deze namens de Kantorentop
aanbiedt2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XII, nr. 136

1

Met dit Convenant, dat een looptijd heeft van vijf jaar en concrete acties
bevat, geven de betrokken partijen uitdrukking aan hun wil en voornemen
om een bijdrage te leveren aan een goed functionerende kantorenmarkt
op regionaal niveau.
Convenantspartners verstaan onder een goed functionerende kantorenmarkt een kantorenvoorraad die beter is toegesneden op de diverse
gebruikersvragen qua kwaliteit, locaties, gebouwfunctionaliteit en
omvang.
Belangrijke elementen van het Convenant zijn:
• publiek- private samenwerking in de regionale aanpak
• regionale programmering door provincies
• terugdringen plancapaciteit door gemeenten
• terugdringen leegstand middels hergebruik, transformatie en sloop
• verduurzaming bestaande en duurzame ontwikkeling nieuwe voorraad
• verruiming regels voor wat betreft hergebruik en transformatie
• kennisontwikkeling voor wat betreft plancapaciteit
• verkennen mogelijkheden voor regionale kantorenfondsen
Het Convenant bevat de volgende acties waaraan het Rijk specifiek
medewerking verleent:
− samen met de koepelorganisaties en NEPROM ontwikkelen van een
standaardformat voor een financieel-juridische risicoanalyse m.b.t.
planschade (art. 4, lid 4)
− starten van een onderzoek naar een wettelijke basis voor een verplichte afdracht t.b.v. de mogelijke vorming van regionale kantorenfondsen (voorwaarden worden regionaal ingevuld) (art. 11, lid 1)
− op basis van signalen over praktijkknelpunten m.b.t. transformatie,
herontwikkeling of sloop onderzoeken welke mogelijkheden er zijn
deze knelpunten weg te nemen (art. 11, lid 2)
− beschikbaar stellen van het Expertteam Kantoortransformatie
(2012–2013, art. 11, lid 3)
− aanbieden van diensten van de Expertpool Juridische Planschade
(2012–2013, art. 11, lid 4)
− alle acties uitvoeren waaraan het Rijk zich verbonden heeft, binnen de
ruimte die de huidige kabinetsafspraken en de Bestuursafspraken
gedurende de looptijd van het convenant haar bieden en binnen de
ruimte die een nieuw regeerakkoord haar biedt (art. 13, lid 10).
Regionaal Kantorenfonds
Het Convenant benoemt het «regionaal kantorenfonds» als een mogelijk
middel om de sanering van verouderde structureel leegstaande kantoren
te stimuleren door vanuit het fonds een financiële compensatie te bieden
aan eigenaren die besluiten hun bestaande kantoor te saneren, door ofwel
sloop ofwel duurzame transformatie naar een andere functie. Voorwaarde
voor de werking van zo’n fonds is dat provincies in samenwerking met de
betreffende gemeenten en marktpartijen een regionale kantorenstrategie
opstellen met een visie op de aanpak van de bestaande voorraad, nieuwe
ontwikkelingen en inzet op regionale herprogrammering conform het
convenant. Een regionaal kantorenfonds is een tijdelijk instrument en mag
niet strijdig zijn met Europese en/of nationale mededingingsregelgeving.
Het Rijk zal de mogelijkheden onderzoeken naar een wettelijke basis voor
een verplichte afdracht aan deze door regionale partijen op te richten
kantorenfondsen. Dit onderzoek is gebaseerd op de systematiek van de
BIZ-regeling (Bedrijfs Investerings Zone). Uitkomsten en conclusies van
dit onderzoek zijn aan een volgend kabinet. Tegelijkertijd werken de
convenantspartners aan de regionale invulling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XII, nr. 136

2

Vraag-aanbod kantoren
Het Economisch Instituut voor de Bouw (EIB) heeft in opdracht van mijn
ministerie een model ontwikkeld, waarmee voor regionale kantorenmarkten de vraag- en aanbodontwikkeling tot 2040 in beeld wordt
gebracht. Dit model is in oktober 2011 gepubliceerd. Hiermee is tevens
voldaan aan de motie Verhoeven (Kamerstuk 32 500 XII, nr. 79, d.d. 28 juni
2011) waarin de regering gevraagd wordt initiatief te nemen om met de
markt een systeem te ontwikkelen dat de volledige voorraad bestaande
kantoren in kaart brengt.
In opdracht van het ministerie van I&M en in overleg met IPO en de
provincies heeft het EIB het model toegepast op 13 deelregio’s. Het EIB
heeft de 8 rapportages1 over deze regionale kantorenmarkten en een
landelijke samenvatting opgeleverd. Deze samenvatting treft u aan in
bijlage. De overall conclusie van het EIB is dat de kantorenmarkt zeer
divers is, zowel naar regio als naar marktsegment, dat marktkrachten op
lange termijn voor meer evenwicht gaan zorgen, maar dat na 2020 een
grote voorraad incourante technisch verouderde kantoorgebouwen zal
gaan ontstaan. Volgens het EIB zou een eventuele aanpak om het
aanpassingsproces te versnellen op regionale en lokale schaal moeten
worden bepaald, aangezien zowel de uitdagingen als de mogelijkheden
voor succesvolle beleidsinterventies regionaal en lokaal zeer verschillend
kunnen zijn.
Inzicht in plancapaciteit
In opdracht van IPO en VNG, in samenwerking met de Vereniging van
Nederlandse Projectontwikkeling Maatschappijen (NEPROM) zijn voor de
50 belangrijkste kantoorgemeenten in Nederland de gemeentelijke
plannen ten aanzien van nieuwe kantoren naast de planning van
marktpartijen gelegd. Uit dit onderzoek – dat is uitgevoerd door Buck
Consultants International2 en in december 2011 is gepubliceerd op de
websites van IPO en VNG – blijkt dat gemeenten ruim twee keer meer
kantorenruimte in de planning hebben staan dan marktpartijen.
Zoals in het convenant staat geschreven bij artikel 3, lid 2 «zullen
provincies en gemeenten voor de onder het eerste lid van ditzelfde artikel
bedoelde afspraken zoveel mogelijk de door het Economisch Instituut
voor de Bouw regionaal ontwikkelde «EIB-kantorenmonitor»3 benutten.
Gebiedsgerichte experimenten
De Kantorentop heeft ervaring opgedaan met herontwikkeling en
transformatie van leegstaande kantoren in 3 gebiedsgerichte experimenten. Het gaat daarbij om:
1. Amstel III (Amsterdam) getrokken door de NEPROM
2. Beukenhorsten (Hoofddorp) getrokken door IVBN
3. Merwestein (Nieuwegein) getrokken door Vastgoed Belang
De experimenten hebben inzicht geleverd in de specifieke problemen van
het gebied en hoe daarop zou kunnen worden ingespeeld. Duidelijk werd
dat voor een goede aanpak een gemeenschappelijke visie met een helder
toekomstperspectief voor het gebied noodzakelijk is, alsmede een goed
zicht op de financieringsproblematiek.

1

http://www.eib.nl/modul-pagina__8
http://www.ipo.nl/nieuws/leegstandkantoren-ipo-vng-en-markt-gesprek-overplannen
3
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
4
http://www.neprom.nl/Downloads/
eindrapport-experimenteergebieden.pdf
2

Meer informatie over de experimenten vindt U in de eindrapportage4 van
SITE urban development (facilitator Amstel III en Merwestein) en APPM
Management Consultants (facilitator Beukenhorsten) die in december
2011 is gepubliceerd.
Met de uitvoering van bovenstaande activiteiten is het Actieprogramma
Leegstand Kantoren afgerond en heb ik de Kantorentop decharge

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XII, nr. 136

3

verleend. De periode van uitvoering conform het Convenant, waarbij elke
partij zijn verantwoordelijkheid neemt, breekt nu aan.
Ik ga er vanuit u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd over de
uitkomsten van het Actieprogramma Leegstand Kantoren.
De minister van Infrastructuur en Milieu,
M. H. Schultz van Haegen-Maas Geesteranus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XII, nr. 136

4