Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2015–2016

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

197
Vragen van de leden Omtzigt en Ronnes (beiden CDA) aan de Minister van
Financiën over de woekerpolissen (ingezonden 11 september 2015).
Antwoord van Minister Dijsselbloem (Financiën) (ontvangen 5 oktober 2015)
Vraag 1 en 2
Bent u ervan op de hoogte dat op 24 november 2011 de Minister van
Financiën aan de Kamer schreef dat verzekeringmaatschappijen uiterlijk in
2012 het «best of class» flankerend beleid zouden toepassen op alle
polishouders?1
Kunt u aangeven wanneer de verzekeringsmaatschappijen dit zullen
toepassen op alle polishouders? Kunt u dit per verzekeraar aangeven?
Antwoord 1 en 2
De Minister van Financiën heeft destijds, samen met uw Kamer, een «best of
class» geformuleerd waar het flankerend beleid van verzekeraars aan zou
moeten voldoen. Het flankerend beleid van verzekeraars is het beleid dat
verzekeraars, naast de compensatie uit de akkoorden die zij hebben gesloten
met consumentenstichtingen, hebben ten behoeve van klanten met een
lopende beleggingsverzekering die in het verleden is afgesloten. Het beleid
ziet op alle klanten met een beleggingsverzekering die is afgesloten voor
1 januari 2008, aangezien de compensatieakkoorden ook aansluiten bij die
datum. In vervolg op het formuleren van de «best of class» heeft de Minister
van Financiën uw Kamer op 5 juli 2012 een tussenrapportage2 toegezonden
over de stand van zaken per verzekeraar en vervolgens, op 26 april 2013 een
eindrapportage over de stand van zaken per verzekeraar op 31 december
2012.3 In de aanbiedingsbrief bij de eindrapportage is enerzijds een conclusie
opgenomen over de toetsing van het flankerend beleid van verzekeraars aan
de «best of class», anderzijds is toen ook opgemerkt dat het enkel voeren van

1

Kamerstuk 29 507 nr. 106.
Kamerstukken II 2012/13, 29 507, nr. 113.
3
Kamerstukken II 2012/13, 29 507, nr. 114.
2

ah-tk-20152016-197
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

1

beleid door verzekeraars onvoldoende is om deze klanten echt te helpen.4 Zo
bevat de «best of class» wel dat klanten kosteloos moeten kunnen overstappen, maar een klant moet zich wel bewust zijn van nut en noodzaak van
overstappen. Daarom is in de brief van 26 april 2013, waarmee de eindrapportage over het flankerend beleid aan uw Kamer is aangeboden, aangekondigd dat in vervolg op het in kaart brengen en verbeteren van het flankerend
beleid door middel van het formuleren van een «best of class», de Autoriteit
Financiële Markten (hierna: AFM) zou gaan toetsen of klanten ook daadwerkelijk worden geactiveerd in het kader van de nazorg. Dat toetsen is regelmatig
gebeurd. Uw Kamer is vervolgens periodiek geïnformeerd over de bevindingen van de AFM. Sinds 18 juli 2015 hebben deze werkzaamheden van de
AFM een grondslag in regelgeving.
Vraag 3 en 4
Herinnert u zich de toezegging: «Bij de benoeming van de Ombudsman kan
bovendien sprake zijn van raadpleging van uw Kamer»?5
Op welke wijze zal sprake zijn van raadpleging van de Tweede Kamer bij de
benoeming van de nieuwe Ombudsman Financiële Dienstverlening?
Antwoord 3 en 4
Ja, ik herinner mij de toezegging dat bij benoeming van de Ombudsman
sprake kan zijn van raadpleging van de Kamer. In de statuten van Kifid (artikel
20.4) is vastgelegd dat het bestuur van Kifid de Ombudsman benoemt na
schriftelijke instemming van de Minister. Ik zal hieraan voorafgaand de
Tweede Kamer raadplegen.
Overigens heeft Kifid de vacature van Ombudsman/ voorzitter geschillencommissie onlangs gepubliceerd. Deze combinatie is het gevolg van de wijziging
van de reglementen van het Kifid waarbij de rol van de Ombudsman wordt
gecombineerd met die van voorzitter geschillencommissie. De Ombudsman
zal alleen nog bemiddelen en als zaken onbemiddelbaar blijken, doorverwijzen naar de geschillencommissie voor een uitspraak. Dit zal het behandelingsproces bij Kifid bespoedigen en de rechtseenheid bevorderen.
Vraag 5
Is er sinds 2011 een schatting gemaakt van het totale schadebedrag, namelijk
het verschil tussen de geschapen verwachtingen en de werkelijk verwachte
uitkomsten, zowel op macroniveau als per verzekeraar? Kunt u die schattingen delen met de Kamer?
Antwoord 5
Er zijn verschillende problemen geïdentificeerd bij beleggingsverzekeringen
die in het verleden zijn afgesloten. Deze verschillende problemen leiden tot
verschillende soorten schade. Zo waren de kosten te hoog en niet transparant. Voor dergelijke meer generieke problemen zijn voor 2011 tussen
verzekeraars en consumentenstichtingen akkoorden gesloten. De daarmee
geboden compensatie wordt geschat op € 2,5 miljard. Daarnaast waren de
mogelijkheden om beleggingsverzekeringen toekomstgericht aan te passen te
beperkt. Het bij de antwoorden op de vragen 1 en 2 aan de orde gekomen
flankerend beleid is erop ingezet om deze mogelijkheden te verbeteren door
bijvoorbeeld overstapdrempels weg te nemen. In combinatie met het beleid
van de AFM, inmiddels ondersteund door regelgeving, om verzekeraars aan
te zetten tot het activeren van klanten met een beleggingsverzekering, kunnen
4

Kamerstukken II 2012/13, 29 507, nr. 114. «Tussen het beleid van de verzekeraar en beleving van
de klanten zit helaas ook nu nog vaak een kloof. Het is belangrijk dat verzekeraars nu niet
achterover leunen maar doorgaan met juist deze klanten, die in het verleden een polis hebben
gesloten waar zij vaak om goede redenen niet meer gelukkig mee zijn, te begeleiden naar een
beter product. Beter is in dit geval vooral een product dat de oorspronkelijke doelen van
klanten weer in zicht brengt. De AFM vervult hierbij een belangrijke rol door verzekeraars te
blijven aanspreken op hun verantwoordelijkheden om hun klanten te bewegen om ook
daadwerkelijk hun uitgangspositie te verbeteren. In het kader van het project waarbij de AFM
toetst in hoeverre het klantbelang centraal wordt gesteld is vorig jaar een specifieke module
«nazorg beleggingsverzekeringen» toegevoegd. Uit de volgende toetsing door de AFM zal
blijken of beleid ook daadwerkelijk leidt tot activering van klanten. Ik zie deze toetsing als
vervolg op het in kaart brengen van het flankerend beleid.»
5
Kamerstuk 29 507 nr. 106.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

2

klanten hierdoor voor de toekomst hun beleggingsverzekering aanpassen
zodat het oorspronkelijke doel weer in zicht kan komen. Daarnaast zijn er
meer individuele geschillen, zoals zorgplichtschendingen. Voor dergelijke
geschillen is de rechter of het Kifid het beste geëquipeerd. Uit de bestaande
jurisprudentie blijkt dat de geschillen tot dusver erg divers zijn, waardoor
geen algemene lijn of algemene schade te bepalen is. Ook kan sprake zijn
van tegenvallende beleggingsresultaten waardoor de uiteindelijke opbrengsten kunnen tegenvallen. Wanneer voor klanten voldoende duidelijk was dat
sprake was van beleggen en dat met beleggen risico gepaard gaat, wordt in
de jurisprudentie doorgaans geen schending van bijvoorbeeld zorgplichten
aangenomen, waardoor geen aan de verzekeraar verwijtbare schade zal
worden aangenomen. Een algemeen schadebedrag door een verschil tussen
de op het moment van afsluiten verwachte opbrengsten en de (op dit
moment verwachte) werkelijke opbrengsten is daarom niet te bepalen.
Vraag 6, 8, 9 en 10
Dient de Total Expense Ratio (TER) van een beleggingsverzekering te allen
tijde opgenomen te worden in de kostenrapportages, of mag een verzekeraar
de TER buiten de kostenopgaven en berekeningen houden die aan de
polishouders gerapporteerd worden?
Worden dergelijke beloningen meegenomen binnen de TER indien daarover
gerapporteerd moet worden aan de polishouders?
Indien de Wabeke-norm (die eigenlijk een aanbeveling is) wordt toegepast,
moet dan de TER opgenomen worden in de kostenrapportage?
Welke boete krijgt een verzekeraar die de TER niet opneemt in zijn kostenrapportage?
Antwoord 6, 8, 9 en 10
De Total Expense Ratio (TER) is het totaal van de kosten die een beheerder
van een beleggingsfonds jaarlijks in rekening brengt voor het beheer van het
fonds. Deze kosten komen voor rekening van de klant en worden in mindering gebracht op het rendement van het beleggingsfonds. De TER geeft dus
alleen de kosten weer voor het beleggingsfonds waarin voor de klant wordt
belegd binnen zijn beleggingsverzekering. Andere kosten van de beleggingsverzekering, zoals de kosten van de verzekeraar en eventuele provisies vallen
hier dus niet onder. Beloningen van bestuurders of medewerkers van de
beheerder van het beleggingsfonds of de eventuele moedermaatschappij
worden onder de operationele kosten van de onderneming geschaard en
zullen dan ook niet apart inzichtelijk worden gemaakt in de TER. Beloningen
van bestuurders of medewerkers van verzekeraars zijn operationele kosten
van de verzekeraar en worden ook niet apart inzichtelijk gemaakt.
De TER dient op grond van artikel 60 van het Besluit Gedragstoezicht
financiële ondernemingen (Bgfo) en op basis van de informatiemodellen
beleggingsverzekeringen (die voortkomen uit het advies van de Commissie
De Ruiter) sinds 1 januari 2008 opgenomen te worden in precontractuele
informatie over beleggingsverzekeringen. Deze modellen zijn destijds door
verzekeraars aan zowel nieuwe als bestaande klanten verstrekt, hierbij is niet
relevant of de aanbeveling van de heer Wabeke is toegepast. Ook in de
informatieverstrekking gedurende de looptijd van de beleggingsverzekering
moeten verzekeraars op grond van artikel 73 van het Bgfo jaarlijks een
opgave van de TER van het beleggingsfonds vermelden. Indien verzekeraars
deze (wettelijke) informatieverplichtingen overtreden, kan de AFM een
aanwijzing geven of een bestuurlijke boete of last onder dwangsom
opleggen. De bestuurlijke boete kan in dit geval oplopen tot maximaal één
miljoen euro.
Vraag 7
Wanneer bent u op de hoogte gesteld van de beloning van € 240 miljoen
voor de top van Nationale Nederlanden in 20146 en heeft u daarmee
ingestemd?

6

http://www.nrcq.nl/2014/07/11/riante-beloning-voor-de-top-is-alvast-opzij-gezet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

3

Antwoord 7
Nationale Nederlanden viel in 2014 niet onder de Wet bonusverbod staatsgesteunde ondernemingen. De reikwijdte van deze wet was op dat moment
beperkt tot de aan het hoofd van de financiële groep staande groepsmaatschappij van de onderneming die staatssteun in verband met de stabiliteit
van het financiële stelsel genoot. Ik ben niet geïnformeerd over de in het
genoemde artikel bedoelde reservering voor beloningen en dit was ook niet
nodig. Volledigheidshalve wordt opgemerkt dat de reikwijdte van het
bonusverbod zich sinds 7 februari 2015 ook uitstrekt tot alle banken en
verzekeraars die onderdeel zijn van een groep waaraan steun wordt
verleend.7
Vraag 11 en 12
Heeft u inzicht in het aantal schikkingen dat verzekeraars buiten het Kifid
(Klachteninstituut financiële dienstverlening) en buiten de rechter om
gesloten hebben over woekerpolissen? Over hoeveel polissen gaat het hier?
Wat vindt u ervan dat verzekeraars bij een dreigende negatieve uitspraak snel
een schikking aanbieden en daarmee frustreren dat er jurisprudentie
ontstaat?
Antwoord 11 en 12
Een schikking is een privaatrechtelijke overeenkomst waaraan doorgaans
geen openbaarheid wordt gegeven. Wanneer klanten of vertegenwoordigers
van klanten een probleem hebben met hun beleggingsverzekering, kunnen ze
daarover een klacht indienen bij de verzekeraar of adviseur. Iedere financiële
onderneming moet een dergelijke klachtenprocedure hebben. De financiële
onderneming kan de klacht gegrond vinden en de eventuele geleden schade
van de klant of klanten meteen vergoeden. Een dergelijke gang van zaken is
uiteraard ook in het belang van klanten. Ook tijdens een rechtszaak bij de
burgerlijke rechter of een behandeling van een geschil bij Kifid kunnen beide
partijen ervoor kiezen om samen een schikking te treffen en de rechtszaak
niet verder te laten behandelen door de rechter of geschillenbeslechter.
Daarvoor zijn verschillende redenen denkbaar. Private partijen zoals verzekeraars en hun klanten kunnen bij geschillen schikkingen treffen zonder dat een
dergelijke schikking publiek wordt. Er zijn geen cijfers beschikbaar over de
aantallen gevallen waarin dit gebeurt. Door geheimhoudingsbepalingen kan
het beeld bestaan dat ook schikkingen worden getroffen in situaties die
bredere werking zouden kunnen hebben. Om een dergelijk beeld te voorkomen heb ik verzekeraars tijdens het algemeen overleg over de toekomst van
de verzekeringssector op 24 september jongstleden opgeroepen om zoveel
mogelijk transparant te zijn over redenen voor schikkingen. Tijdens dit
algemeen overleg heb ik verder toegezegd te laten onderzoeken of de
toezichthouder een rol zou kunnen hebben bij schikkingen. Ik kom hierop eind
oktober terug, wanneer de volgende rapportage van de AFM over de nazorg
bij beleggingsverzekeringen aan uw Kamer wordt aangeboden.

7

Artikel 1:128, vierde lid, Wet op het financieel toezicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

4