Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

29 683

Dierziektebeleid

34 682

Nationale Omgevingsvisie

Nr. 273

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 maart 2023
In het debat dierziekten en zoönosen van 13 oktober 2022 heb ik
toegezegd uw Kamer te informeren over de manier waarop dierziekten en
zoönosen worden meegenomen in het Nationaal Programma Landelijk
Gebied (NPLG) (Kamersutk 28 286, nr. 1263). Tevens heb ik tijdens dat
debat toegezegd uw Kamer te informeren over het rapport «Preventie van
efficiënte transmissie van zoönotische ziektekiemen tussen veehouderijbedrijven». Met deze brief doe ik, mede namens de Minister van Natuur en
Stikstof, alsook de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, beide
toezeggingen gestand.
Meekoppelende structurerende keuze dierziekten en zoönosen in het
NPLG
In het NPLG zijn hoofddoelen opgenomen voor natuur, stikstof, landbouw,
water, bodem en klimaat. Daarnaast zijn meekoppelende structurerende
keuzes (MSK) geformuleerd voor gezondheid omwonenden, fijnstof,
geurhinder en dierziekten en zoönosen. In deze brief wordt u geïnformeerd over de invulling van de MSK dierziekten en zoönosen. De
adviezen voor deze MSK zijn samen met een toelichting opgenomen in de
update van de Handreiking NPLG die op vrijdag 17 maart 2023 is
gepubliceerd.1 Met deze adviezen krijgen decentrale overheden
handvatten voor het meewegen van dierziekten en zoönosen in de
integrale gebiedsplannen en in besluitvormings-processen binnen het
NPLG.
De adviezen van de MSK dierziekten en zoönosen zijn tot stand gekomen
op basis van de huidige kennis van (verspreiding van) dierziekten en
1

kst-29683-273
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

https://www.rijksoverheid.nl/binaries/rijksoverheid/documenten/publicaties/2022/11/25/
handreiking-voor-de-gebiedsprogrammas-nationaal-programma-landelijk-gebied/
Handreiking+voor+de+gebiedsprogramma%E2%80%99s+Nationaal+Programma+Landelijk
+Gebied.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 683, nr. 273

1

zoönosen, het rapport «Risicofactoren voor introductie van HPAI-virus op
Nederlandse commerciële pluimveebedrijven 2014–2022» (zie Kamerstuk
28 807, nr. 269) en het rapport «Preventie van efficiënte transmissie van
zoönotische ziektekiemen tussen veehouderijbedrijven». Het laatst
genoemde rapport is als bijlage meegezonden.
De MSK dierziekten en zoönosen is opgenomen in het NPLG met als doel
het verminderen van risico’s op uitbraken met en de verspreiding van
(zoönotische) ziekteverwekkers. In de adviezen wordt rekening gehouden
met verschillende risicofactoren die invloed hebben op het risico op
uitbraken met en verspreiding van (zoönotische) ziekteverwekkers. De
mate van bedrijfs- en dierdichtheid is een risicofactor voor de
verspreiding van de meeste zeer besmettelijke dierziekten en zoönosen.
Een praktisch hanteerbare definitie van bedrijfs- en dierdichtheid wordt in
samenspraak met experts op korte termijn opgesteld, zodat provincies
deze kunnen benutten in hun gebiedsaanpak. Daarnaast zijn voor
hoogpathogene vogelgriep aanvullende risicofactoren bekend die van
invloed zijn op de kans op insleep vanuit wilde vogels, zoals (combinaties
van) bedrijfstypen en landschapsvariabelen. Om deze factoren goed te
kunnen meewegen volgt op korte termijn een handzaam instrument. Ook
de combinatie van varkens en pluimvee op een bedrijf kan een risicofactor
zijn in verband met het risico van introductie en mogelijk langdurige
circulatie van HPAI-virussen (zie advies Deskundigenberaad Zoönosen van
10 maart 2022, Kamerstuk 25 295, nr. 1872).
De hierboven genoemde risicofactoren hebben allen een aangrijpingspunt
in de ruimtelijke ordening of vergunningsverlening en vormen de basis
van de adviezen in de MSK dierziekten en zoönosen. Daarnaast zijn er ook
andersoortige risicofactoren die invloed hebben op het risico op uitbraken
met en verspreiding van (zoönotische) ziekteverwekkers, zoals bioveiligheid op bedrijven.
Ontwikkelingen veehouderij
Er zijn op dit moment verschillende ontwikkelingen gaande die invloed
zullen hebben op de landbouw en specifiek de veehouderij. Zo loopt het
traject voor het Landbouwakkoord. Ook liggen er momenteel twee
landelijke subsidieregelingen voor vrijwillige bedrijfsbeëindiging (de
Landelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties (Lbv en de Lbv-plus)
ter notificatie bij de Europese Commissie. Verder wordt het intensiveringsplan vogelgriep uitgewerkt, waarin een brede verkenning van
(ruimtelijke) maatregelen is aangekondigd. Deze ontwikkelingen kunnen
invloed hebben op de hierboven genoemde risicofactoren. Zo kunnen de
subsidieregelingen invloed hebben op de bedrijfs- en dierdichtheid in een
regio, en daarmee het risico op uitbraken met en verspreiding van
(zoönotische) ziekteverwekkers verlagen.
Rapport «Preventie van efficiënte transmissie van zoönotische ziektekiemen tussen veehouderijbedrijven»
Op 6 juli 2021 is het rapport «Zoönosen in het Vizier», geschreven door
een expertgroep onder voorzitterschap van de heer drs. H.J. Bekedam aan
de Tweede Kamer verzonden (Kamerstuk 25 295, nr. 1357). Op 6 juli 2022
is in reactie hierop het Nationaal actieplan versterken zoönosenbeleid
gepubliceerd (Kamerstuk 25 295, nr. 1935). Als onderdeel van dit actieplan
heeft een expertgroep op mijn verzoek, onder leiding van de voorzitter
van het Netherlands Centre for One Health, een aantal vragen over
tussenbedrijfstransmissie beantwoord. De gestelde vragen hebben
betrekking op de mogelijke toekomstige oorzaken van zoönosen,
verspreidingsmechanismen van zoönosen, precieze betekenis en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 683, nr. 273

2

berekening van Rh-waarden (als deze reproductieratio tussen bedrijven
lager dan één is, zal de infectie uitdoven, bij een Rh-waarde >1 kan de
infectie spreiden tussen bedrijven), beschikbaarheid van Rh-waarden voor
verschillende diersoort-pathogeen combinaties, en de rol van aanvullend
onderzoek in de beantwoording van de vragen. De experts geven aan dat
het algemene beeld is dat een hoge bedrijfsdichtheid de kans op
tussenbedrijfstransmissie vergroot. Dit geldt ook voor de bedrijfsgrootte,
alhoewel bij een bepaalde mate van schaalvergroting zoals in de huidige
pluimveesector, de Rh-waarde nauwelijks toeneemt bij een grotere
bedrijfsgrootte.
Daarnaast gaan de experts in op de huidige wetenschappelijke kennis en
informatie over Rh-waarden. Voor hoogpathogene aviaire influenza (HPAI)
en Klassieke Varkenspest (KVP) zijn Rh-waarden berekend op basis van
gegevens over de uitbraken van respectievelijk 2003 en 1997/1998. De
berekeningen voor de Rh-waarden voor HPAI zijn gevalideerd met recente
gegevens over uitbraken. Voor de Rh-waarden van KVP was dit niet
mogelijk, omdat er geen recente uitbraken zijn geweest. Het algemene
beeld is, zoals geschetst in dit rapport, dat een hoge bedrijfsdichtheid de
kans op tussenbedrijfstransmissie van besmettelijke dierziekten vergroot.
Het is niet mogelijk om voor alle ziekteverwekkers Rh-waarden te
berekenen, bijvoorbeeld omdat ze een ander verspreidings-mechanisme
hebben of omdat gegevens ontbreken. Het is aannemelijk dat vergelijkbare virale ziekten, waar de Rh-waarden niet van bekend zijn, zich
vergelijkbaar presenteren en beter spreiden tussen bedrijven in gebieden
met veel bedrijven en dieren dan in gebieden met weinig bedrijven en
dieren.
De kennis uit het bijgevoegde rapport en de daaruit voortvloeiende
conclusies zijn gebruikt bij de ontwikkeling van de adviezen in de MSK
dierziekten en zoönosen in het NPLG. Ook in het intensiveringsplan
preventie vogelgriep pas ik deze kennis toe, bijvoorbeeld door specifieke
maatregelen voor pluimveedichte gebieden te ontwikkelen. Daarnaast zal
de kennis uit dit rapport ook toegepast worden in de verdere ontwikkeling
van het dierziekten- en zoönosenbeleid.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
P. Adema

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 683, nr. 273

3