Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

4078
Vragen van het lid Beckerman (SP) aan de Minister van Infrastructuur en
Waterstaat, de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstraat en de
Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over nieuw gifschandaal in
binnenvaart (ingezonden 9 augustus 2021).
Antwoord van Minister Van Nieuwenhuizen Wijbenga (Infrastructuur en
Waterstaat), mede namens Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat
en Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (ontvangen
17 september 2021).
Vraag 1
Kent u het bericht «Binnenvaartschipper Daniël aan ramp ontsnapt: dodelijk
gas aan boord»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Wat is uw reactie op het feit dat opnieuw drie binnenvaartschepen stilliggen
omdat er hoge concentraties fosfine – een potentieel dodelijk gas – zijn
aangetroffen? Erkent u dat de opvarenden aan een ramp zijn ontsnapt?
Antwoord 2
Dat er op drie schepen hoge fosfine concentraties zijn aangetroffen terwijl de
schippers niet op de hoogte waren dat zij een gegaste lading aan boord
hadden, is onacceptabel. De urgentie om zo spoedig mogelijk maatregelen te
treffen om proberen te voorkomen dat een dergelijk incident zich weer
voordoet, is evident. In de beantwoording van vraag 4 en 6 wordt ingegaan
op de initiatieven die zowel door de verschillende departementen, de
toelatingsautoriteit Ctgb2, de inspecties, NVWA en het bedrijfsleven worden
ondernomen.

1

RTL Nieuws, 29 juli 2021, Binnenvaartschipper Daniël aan ramp ontsnapt: dodelijk gas aan
boord (https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/nederland/artikel/5245201/binnenvaartschipper-danielaan-ramp-ontsnapt-had-dodelijk-gas-aan).
2
College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen

ah-tk-20202021-4078
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

Vraag 3
Kunt u zich herinneren dat de SP-fractie u in 2019 vroeg in te grijpen nadat
een schippersechtpaar op de intensive care was beland? Deelt u de mening
dat herhaling had moeten worden voorkomen? Welke stappen zijn er tussen
2019 en nu gezet en door wie? Hoe kan het dat de verboden stof fosfine
opnieuw is aangetroffen op drie schepen?3
Antwoord 3
In december 2019 heeft zich een zeer ernstig incident voorgedaan op een
binnenvaartschip waar de schipper en zijn vrouw ernstige gezondheidsschade
hebben opgelopen door de aanwezigheid van fosfinedampen in hun lading
diervoeder. In dat geval ging het om losse fosfidepillen die na overslag vanuit
een zeeschip weer actief werden.
De oproep van de SP en VVD4 is ons bekend en over de maatregelen die zijn
genomen om herhaling te voorkomen, bent u op 31 maart jl. per brief5
geïnformeerd. De genomen maatregelen zijn opgenomen in het «Plan van
aanpak voor zeeschepen waarvan de lading in het buitenland ontsmet is met
fosfine» van de Havenbedrijven van de grote zeehavens dat op 1 januari 2021
van kracht is geworden. In het plan van aanpak staat de gassingsleider
centraal en zijn voorwaarden gesteld die de basis vormen voor een goede
afhandeling van gegaste ladingen uit zeeschepen.
Dat nu in juli 2021 opnieuw fosfine is aangetroffen in binnenschepen heeft
een andere oorzaak dan het incident in 2019. In dit geval zijn de bestaande
voorschriften voor het vervoer van een gegaste lading bij het vervoer per
spoor niet gevolgd. Op de wagons en in de ladingsdocumenten stond niet
aangegeven dat de lading gegast was. Daarom wist niemand bij de overslag
van trein naar de binnenvaartschepen dat de lading was gegast met fosfine.
Overigens zijn fosfine-genererende middelen niet verboden. Fosfine is een in
Europa goedgekeurde werkzame stof, op basis waarvan in Nederland en in
andere EU-lidstaten fosfine-genererende middelen zijn toegelaten voor het
gassen van ladingen.
Vraag 4
Wat gaat u doen om te zorgen dat nieuwe incidenten worden voorkomen?
Antwoord 4
De veiligheid van het vervoer en de permanente verbetering daarvan is de
kern van ons beleid, inclusief goede en adequate handhaving. Kijkend naar
dit incident tijdens het vervoer van gegaste ladingen blijkt het essentieel dat
bestaande regelgeving voor internationaal vervoer (wegvervoer, spoorvervoer, maritiem vervoer) correct wordt nageleefd zodat de relevante informatie
voor de hele vervoersketen beschikbaar is. De ILT houdt daar toezicht op.
Daarbij wordt sinds het incident in juli door ILT meer gericht gekeken naar
overslag van ladingen van andere modaliteiten naar binnenvaart, waarbij ook
fosfine metingen worden uitgevoerd.
Deze internationale regelgeving moet wordt aangevuld met specifiek voor de
binnenvaart op maat gemaakte transport-regelgeving voor agrarische
producten die over de binnenvaart in bulk worden vervoerd. Met name het
feit dat aan boord van binnenschepen wonen en werken niet van elkaar zijn
te scheiden verdient hier bijzondere aandacht. Daartoe zijn eind augustus
2021 voorstellen ingediend, gecoördineerd met de Europese Commissie, bij
de Economische Commissie voor Europa van de Verenigde Naties. Het betreft
voorstellen over de herkenbaarheid van de schepen met gegaste bulklading,
ladingdocumentatie en opleiding van de bemanning. Naar verwachting zal
een internationale werkgroep van experts, onder leiding van de initiatiefnemers Nederland en Duitsland, in januari 2022 een concept-regeling kunnen
afronden. De bestaande EU-Richtlijn 2008/68/EG over Vervoer van Gevaarlijke
Stoffen laat deze regeling na implementatie via de Wet Vervoer Gevaarlijke
Stoffen in Nederland ook gelden voor binnenlandse transporten.

3

Aanhangsel Handelingen II, vergaderjaar 2019–2020, nr. 2498.
motie 31 409, nr. 280. Detail 2020D25695 | Tweede Kamer der Staten-Generaal
5
kenmerk 31 409, nr. 311. Brief regering; Havengerelateerde maatregelen en voortgang aanpak
voorkomen incidenten met fosfidetabletten in de binnenvaart – Zee- en binnenvaart – Parlementaire monitor
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

Op korte termijn zal door Ctgb worden gekeken naar mogelijkheden om
voorschriften voor toepassing van fosfine-genererende biociden en gewasbeschermingsmiddelen aan te passen. Deze voorschriften zijn echter beperkt
effectief in geval gegaste, maar niet ontgaste ladingen (internationaal)
worden getransporteerd. Immers op de plaats van ontvangst van deze
ladingen zijn die voorschriften niet meer beschikbaar en/of niet meer van
toepassing, waardoor de kans groot is dat aanwijzingen in het wettelijk
gebruiksvoorschrift over het ontgassen niet bekend zijn en dus ook niet
gevolgd kunnen worden.
Daarnaast stuurt het Ministerie van LNV, mede namens IenW en Ctgb, in
september een brief naar de Europese Commissie waarin wordt gepleit voor
een op Europees niveau aangescherpt geharmoniseerd gebruiksvoorschrift
voor fosfine producerende middelen in ladingen die op transport gaan.
Verder juichen wij de initiatieven die het bedrijfsleven nu ontwikkelt toe. Het
Comité van Graanhandelaren werkt aan standaard-clausules in ladingcontracten met betrekking tot de veiligheid van de lading in de transportketen en
informatie in ladingbegeleidingsdocumenten. De sociale partners in de
binnenvaart zijn bezig de huidige Arbocatalogus te herzien, gebaseerd op die
recente branche RIE (Risico-inventarisatie en -evaluatie). In deze RI&E die in
2020 voor de binnenscheepvaart is vastgesteld, zijn de risico’s van werken
met gegaste lading opgenomen.
Vraag 5 en 6
Deelt u de mening van de Algemeene Schippers Vereeniging (ASV) dat
schippers onnodige risico’s lopen? Herkent u dat het een enorm probleem is
wanneer je niet zeker weet wat er in je lading zit?6
Wilt u ervoor zorgen dat schippers voortaan weten wat ze aan boord krijgen?
Kunt u zorgen dat er gespecialiseerde controleurs (in het ruim) gaan meten
welke gassen er in een lading zitten en dat aan de schipper bekend maken?
Antwoord 5 en 6
Schippers moeten informatie krijgen over eventuele gevaarseigenschappen
van hun lading. Die informatie moet zijn opgenomen in de ladingdocumenten
en de betrokken laadeenheden moeten ook correct worden gemarkeerd. Zo
komen schippers te weten of de lading in een eerdere schakel in de transportketen gegast is. Dat is voor de veiligheid van het vervoer van het grootste
belang. De verplichting om informatie over gevaarseigenschappen op te
nemen in ladingdocumenten bestaat reeds lange tijd voor vervoer in alle
modaliteiten. Als dit was nageleefd zou dit informatieprobleem zich niet op
de drie schepen hebben voorgedaan.
Voor bulkgoederen die afkomstig zijn van een zeeschip en die worden
overgeslagen naar een binnenschip bestaat er in de grote zeehavens een
«Plan van aanpak voor zeeschepen waarvan de lading in het buitenland
ontsmet is met fosfine» die naar aanleiding van het incident in 2019 verder is
aangescherpt. Binnenschepen worden pas beladen nadat met metingen is
vastgesteld dat er geen gevaar is. Dan kan de schipper er van uitgaan dat de
lading veilig is.
Voor het in Nederland vervoeren van gegaste bulkladingen met binnenschepen die in het buitenland zijn beladen, wordt de keten gesloten met de
ingediende voorstellen bij de Economische Commissie voor Europa van de
Verenigde Naties, zoals ook beschreven in antwoord 4. Daarmee wordt de
juiste informatieverstrekking aan de schipper wettelijk vastgelegd.
Momenteel maken de ILT en NVWA een eerste analyse van de kwetsbaarheden in de vervoersketen. In het CD Toezicht en handhaving van 7 september
jl. is toegezegd dat de Kamer eind 2021 deze ketenanalyse ontvangt van het
transport van gevaarlijke stoffen en welke aanvullende maatregelen er
mogelijk genomen moeten worden. Afhankelijk van de uitkomst van deze
analyse zal worden bezien of er aanvullend (steekproefsgewijs) metingen in
een scheepsruim nodig zijn en wie daarvoor verantwoordelijk is.

6

RTV Utrecht, 30 juli 2021, Binnenvaartschip met ongedierte-gif in blijft voorlopig in Utrechtse
haven (www.rtvutrecht.nl/nieuws/3124231/binnenvaartschip-met-ongediertegif-in-blijftvoorlopig-in-utrechtse-haven.html).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

Vraag 7
Klopt het dat na het ongeval in Nieuwegein protocollen weliswaar zijn
aangepast, maar dat die alleen gaan over de overslag in de havens van
Amsterdam en Rotterdam, terwijl deze lading is overgeslagen van trein op
boot in Oss? Hoe gaat u zorgen dat overslag op alle plekken veilig verloopt?
Antwoord 7
Ja, de protocollen gaan over de overslag van lading van zeeschepen naar
binnenvaartschepen in de grootste Nederlandse zeehavens van Rotterdam en
Amsterdam. Het overgrote merendeel van overslag van met fosfidepillen
gegaste ladingen vindt in deze havens plaats. In het Rijkshavenmeesteroverleg van 6 juli jongstleden is gevraagd of ook andere zeehavens vergelijkbare
maatregelen willen nemen. Hier is positief op gereageerd.
Bij overslag uit een trein geldt internationale spoorregelgeving met betrekking tot correcte markering en documentatie die had moeten worden
nageleefd. Zie het antwoord op vraag 6 voor de voorgenomen maatregelen
die de hele keten moet gaan sluiten.
Vraag 8
Kunnen de opdrachtgevers voor deze lading verantwoordelijk worden
gehouden? Zo ja, welke stappen worden door wie gezet?
Antwoord 8
Als basisregel geldt dat de afzender van de lading verantwoordelijk is voor de
juiste classificatie van de lading. Onjuiste classificatie kan leiden tot civielrechtelijke, bestuursrechtelijke of strafrechtelijke stappen. Of er civielrechtelijke stappen worden gezet is aan de betrokken marktpartijen. Naleving door
ILT valt onder bestuursrechtelijke stappen en uitspraken over mogelijk
strafrechtelijk optreden zijn voorbehouden aan het Openbaar Ministerie. Zie
daarover ook het antwoord op vraag 9.
Vraag 9
Is of wordt er opnieuw onderzoek ingesteld naar dit nieuwe incident met
fosfine? Is de inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid (inspectie SZW)
betrokken? Gaat het Openbaar Ministerie (OM) vaststellen of er sprake was
van een strafbaar feit?
Antwoord 9
In de transportdocumenten en etikettering van de goederen die per trein
werden vervoerd, was niet aangegeven dat de lading/containers gegast
waren. Toen er bij de overslaglocatie werd geconstateerd dat er fosfinegas in
de lading zat (door het afgaan van een fosfinemeter) is er melding gedaan
aan de inspectiediensten en is de Inspectie SZW (net als in 2019) ter plaatse
onderzoek gaan doen.
Vervolgens zijn de werkzaamheden in de stuurhuizen en in de machinekamers van de 3 binnenvaartschepen stilgelegd (en de werkzaamheden in een
silo waar al een deel van de gegaste lading was gelost) om de gezondheid en
veiligheid van werknemers te borgen. Inmiddels zijn de stilleggingen
opgeheven. De ILT heeft bij een volgend treintransport van dezelfde
vervoerder geconstateerd dat er wederom sprake was van gegaste lading,
zonder de benodigde documentatie en kenmerken. Er loopt in opdracht van
de Officier van Justitie nu een strafrechtelijk onderzoek, waarin de landelijke
eenheid van de politie de regie heeft. De ILT deelt kennis over de regelgeving
van het RID (vervoer gevaarlijke stoffen per trein) en waar nodig andere
transportregelgeving. Andere toezichthouders kunnen op een later moment
op basis van hun expertise ook bij het onderzoek betrokken worden.
Vraag 10
Zijn er tussen 2019 en nu incidenten geweest met biociden?
Antwoord 10
De ILT en Inspectie SZW hebben tussen 2019 (na het incident met binnenvaartschip «ms Fox») en nu (incident met drie binnenvaartschepen) geen
incidenten met biociden en/of gewasbeschermingsmiddelen in lading
geconstateerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4

Navraag bij het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum (NVIC) leert dat
daar in 2020 drie meldingen van incidenten gerelateerd aan gegaste lading
zijn gedaan, en in 2021 één – namelijk het recente incident met de drie
binnenvaartschepen. In 2020 ging het in twee gevallen om een incident met
blootstelling aan fosfine, één vanuit een scheepslading bij het overslaan en
een ander waarbij een persoon werd blootgesteld aan fosfinedamp vanuit
een aangrenzende schip. In een ander geval ging het om blootstelling aan
formaldehyde na het openen van een container. Van formaldehyde staat in
deze casus niet vast of het als gewasbeschermingsmiddel/biocide is
toegepast, of uit een product afkomstig was. Omdat het hier uitsluitend om
gemelde incidenten gaat, zou het daadwerkelijk aantal incidenten hoger
kunnen liggen.
Bij het NVIC wordt melding gedaan door professionele hulpverleners bij
(vermoedelijke) vergiftigingen. Deze meldingen worden niet doorgestuurd
naar de ILT (of Inspectie SZW) en zijn ook maar beperkt bruikbaar voor de
uitvoering van risicogericht toezicht. Bij een melding wordt de plaatsnaam
van een incident of melding en de toxische stof geregistreerd. Persoonsgegevens die zouden kunnen leiden naar mogelijke overtreders kunnen niet
worden gedeeld, omdat dit medisch-vertrouwelijke gegevens zijn. De
geaggregeerde meldingen van het NVIC sluiten aan op het huidige beeld van
de ILT en geven daarom geen aanleiding om het toezicht anders in te vullen.
Zoals eerder aangegeven in de beantwoording van vragen 5 en 6 zal,
afhankelijk van de eerste analyse van de kwetsbaarheden in de vervoersketen
door ILT en NVWA, worden nagegaan of, en welke aanvullende maatregelen
er mogelijk genomen moeten worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

5