POSITION PAPER
Veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond
Brandweer

Aan:

Leden van de Tweede Kamer

Van:

R.F. van Werkhoven, afdelingshoofd Onderzoek & Analyse

Betreft:

Rondetafelgesprek brandgevaarlijke gevelplaten d.d. 6 september 2018

Aanmaakdatum:

29 augustus 2018

Context
De brand in de Londense Grenfell Tower op 14 juni 2017 die aan 71 mensen het leven kostte heeft in
binnen- en buitenland veel vragen opgeroepen over de brandveiligheid van hoge gebouwen. Met name
de brandwerendheid van gevelconstructies is onderwerp van veel discussie. Uit onderzoek is gebleken
dat ook in Nederland gebouwen staan waarvan de uitvoering van de gevelconstructie niet voldoet aan de
daarvoor geldende voorschriften en normen en dat soms grote vraagtekens moeten worden geplaatst bij
de juiste toepassing van de gebruikte constructie- en isolatiematerialen en het brandgedrag daarvan.
Tevens blijkt dat de gebruikte testen om te normeren niet representatief zijn voor de praktijk. De
schaalgrootte en omvang van dit probleem zijn nog niet duidelijk en moet nader worden onderzocht.
Maar de discussie over brandgevaarlijke gevels staat niet op zichzelf. Al eerder werden door de
brandweer branden onderzocht en gedocumenteerd en werden knelpunten geconstateerd in de
brandveiligheid van hoge (kwetsbare) gebouwen. Tot nu toe ging dit vooral over de rookverspreiding in
hoge gebouwen als gevolg van relatief kleine woningbranden. Hierdoor moesten soms complete
woongebouwen van twintig verdiepingen en 200 woningen met voornamelijk oudere en verminderd
zelfredzame bewoners door de brandweer worden ontruimd. Naast een grootschalige inzet van
hulpdiensten en meerdere slachtoffers door rookvergiftiging zorgden deze branden ook voor veel
maatschappelijke onrust in de omgeving. De conclusie van onder andere de Veiligheidsregio RotterdamRijnmond naar aanleiding van deze branden was dat het wettelijke (minimum) brandveiligheidsniveau
voor bestaande gebouwen in deze situaties niet langer toereikend is voor de steeds groter wordende
groep thuiswonende en kwetsbare bewoners. Een snelle en onbeheersbare branduitbreiding via de
gevelconstructie lijkt hierbij in Nederland nu ook een derde element te gaan worden.
Daarnaast wordt de brandweer al langer geconfronteerd met snelle en onbeheersbare branduitbreiding
en plotselinge rookgasexplosies in andersoortige gebouwen zoals bedrijfspanden. Vaak wordt dit mede
veroorzaakt door grote hoeveelheden brandbare en/of uitdampende constructie- en isolatiematerialen in
platte dakconstructies. Niet zelden in combinatie met een falende brandcompartimentering. Dit soort
branden leveren met regelmaat overlast op voor omgeving of vitale infrastructuur. In de afgelopen jaren
zijn hierbij ook brandweermensen om het leven gekomen of gewond geraakt. Hierdoor is de brandweer
genoodzaakt om in deze situaties omwille van de eigen veiligheid terughoudender op te treden.
Wat is het probleem?
Energieprestaties en duurzaamheid van gebouwen vormen een ander belangrijk maatschappelijk thema.
Dit geldt zowel voor bestaande gebouwen als voor nieuwbouw. Maar ten gevolge van nietrepresentatieve normen in combinatie met onbekendheid over de toepassing en de risico’s, worden
constructies en isolatiematerialen toegepast die onbeheersbare risico’s introduceren in geval van brand.
Dit zorgt ervoor dat vooral in hoge woongebouwen nu een stapeling van risico’s ontstaat van een snelle
30 augustus 2018 kenmerk 18UIT00182

1/3

branduitbreiding via de gevelconstructie, een ongecontroleerde rookverspreiding door falende
compartimentering en grote aantallen oudere en niet zelfredzame bewoners. Hierdoor ontstaan
onbeheersbare situaties voor gebruikers en brandweer en dit kan tot onnodig veel slachtoffers leiden.
Wat moet er gebeuren?
Uit de tientallen onderzoeken naar gebouwbranden die in de afgelopen jaren door de brandweer in
Nederland zijn uitgevoerd, blijkt dat de werkelijke omstandigheden tijdens een brand vaak veraf staan
van de situatie zoals deze op basis van voorschriften, rekenmethodieken en normen is beoogd. Dit vraagt
om een kritische houding van alle betrokken partijen ten aanzien van de juistheid en volledigheid van
deze voorschriften, normen en rekenmethodieken en het juist interpreteren en toepassen hiervan.
Daarnaast is van belang dat, zeker in geval van kwetsbare objecten, strikt wordt toegezien op een juiste
naleving tijdens de bouwfase en de instandhouding hiervan tijdens de gebruiksfase in de jaren daarna.
Als voorbeeld hiervan geldt de NEN-EN 13823, oftewel de zogenaamde SBI-test. Met behulp van deze
norm wordt de bijdrage aan brandvoortplanting van een constructie bepaald voor een voorgeschreven
brandklasse. Deze bepaling gebeurt inclusief de wijze van plaatsing en montage, maar hierbij wordt geen
of slechts beperkt rekening gehouden met het brandvermogen waar een gevelconstructie bij een echte
brand aan kan worden blootgesteld. Als we het brandvermogen in de NEN-EN 13823 vergelijken met
branden in de praktijk, dan valt meteen op dat een echte brand de gevel veel zwaarder en ook over een
groter oppervlak kan belasten. En ook de aansluiting van de constructie op omringende constructieonderdelen en componenten zoals gevelopeningen worden in de test niet standaard meegenomen. Een
aangepaste test is mogelijk maar in de meeste gevallen wordt gebruik gemaakt van de genormaliseerde
testopzet. Dit heeft tot gevolg dat het brandvoortplantingsgedrag van een constructiedeel bij een echte
brand heel anders kan zijn dan op basis van de SBI-test vooraf is aangetoond en zou worden verwacht.
Normen zijn in de basis methoden om producten van verschillende producenten met elkaar te vergelijken
op basis van consensus afspraken. Ze worden opgesteld door het bedrijfsleven en hierbij is de invloed van
de overheid zeer beperkt. Daarbij is brand een complex proces met veel variabelen zodat het lastig is om
realistische en economisch haalbare testen vast te leggen in normen. Testen in normen zijn daarom vaak
een compromis die veraf staan van de realiteit. De kennis hierover is relatief beperkt tot een klein aantal
experts en deskundigen. Dit nog afgezien van de vraag of gevelconstructies in de bouwpraktijk ook
daadwerkelijk op een juiste wijze worden gemonteerd en afgewerkt en of de voorgeschreven materialen
worden gebruikt. Toezicht op het juist aanbrengen van dergelijke cruciale brandveiligheidsvoorzieningen
ontbreekt vaak in de praktijk.
De brand in de Grenfell Tower was onmogelijk door de brandweer te bestrijden. Niet van binnenuit en
niet van buitenaf. Het was in strijd met alle denkbare brandveiligheidsconcepten ten aanzien van
branduitbreiding, ontvluchting en bestrijding. Het is bewonderenswaardig dat de Londense collega’s met
gevaar voor eigen leven nog zo veel bewoners uit het gebouw hebben kunnen halen. De gevolgen van
een dergelijke brand in Nederland zouden een zelfde schaalgrootte kunnen hebben en daarom moeten
wij het maximale doen om een dergelijke scenario te voorkomen. De gemeente Rotterdam heeft daarom
samen met deskundigen een methodiek ontwikkeld om bestaande hoge gebouwen nader te
onderzoeken en risicogericht te beoordelen. Hierbij wordt niet alleen gekeken naar de gevelconstructie
maar ook naar het gebruik, de gebouwhoogte, de ligging van vluchtroutes, de brandcompartimentering
en de aanwezige voorzieningen. Deze factoren tezamen leiden tot een integrale risicobeoordeling van
bestaande panden.
In aansluiting daarop zou de bouwregelgeving in Nederland meer uit moeten gaan van doelvoorschriften
in plaats van wat nu is beschreven in de aangestuurde normen. Hiermee kan het geaccepteerde risico van
een bouwwerk of een constructie nader worden gekwantificeerd zoals dat een maatgevende brand zich
niet via de gevel- of dakconstructie mag verspreiden of dat een gevel- of dakbrand niet mag leiden tot
29 augustus 2018 kenmerk 18UIT00182

2/3

een binnenbrand. Hierbinnen kan zowel een kans- als een effectbenadering worden toegepast en zouden
ook samengestelde constructies van verschillende materialen (systeem) realistischer kunnen worden
getest. Hierdoor kunnen hogere eisen gesteld worden bij een hoger risico en komen kennis en expertise
afkomstig uit geleerde lessen uit de veiligheidsketen beter tot hun recht.
Concrete maatregelen
Om onbeheersbare branden te voorkomen en de brandveiligheid in hoge (kwetsbare) gebouwen te
kunnen blijven waarborgen en waar nodig te herstellen, worden onderstaande maatregelen voorgesteld:
1. Stimuleer actief de (door)ontwikkeling van nationale en Europese normen op het gebied van
brandveilige gevelconstructies en de wijze waarop gevelconstructies worden getoetst aan deze
normen waardoor deze beter aansluiten bij praktijkbranden.
2. Stimuleer actief kennisbevordering hierover bij ontwerpers, uitvoerders en toezichthoudende
partijen in de bouw.
3. Stimuleer actief een risicogerichte benadering door het gebruik van brandveiligheidsmodellen
waarin een integrale risicobenadering de basis vormt voor het ontwerp en het brandveiligheidsconcept van een kwetsbaar gebouw. Hierin kan niet langer een voorschot worden genomen op
een interventie door de brandweer.
4. Inventariseer bij gemeenten welke bestaande hoge gebouwen een verhoogd risico vormen, in
termen van de hiervoor beschreven problematiek en tref waar nodig passende maatregelen.
5. Verscherp risicogericht toezicht en handhaving in de totale levenscyclus van een bouwwerk (van
ontwerp tot sloop) met name bij woongebouwen.
6. Geef in de verdere uitwerking van de Omgevingswet ruimte aan gemeenten om risicogericht
handhaafbare normen en voorschriften op te nemen in hun omgevingsplan (kaderstellend). Dit
met als doel om kwetsbare gebouwen met kwetsbare gebruikers brandveiliger te maken dan het
minimale wettelijke brandveiligheidsniveau nu voorschrijft en de brandweer voldoende
mogelijkheden te bieden om, als het echt fout gaat, veilig en effectief op te kunnen treden.
7. Stimuleer actief innovaties op gebied van ‘onbrandbare’ isolatiematerialen in brandveilige gevelen dakconstructies en voorzieningen om rookverspreiding in kwetsbare gebouwen tegen te gaan.
8. Stimuleer onderzoek naar incidenten en het gedrag van bouwconstructies en materialen na
brand en het verzamelen van vergelijkbare data hierover binnen de EU. Dit helpt bij het objectief
vergelijken tussen landen onderling en het maken van beleidskeuzes in de toekomst.
De Minister van BZK zou hierbij, naast het initiëren en stimuleren van bovenstaande maatregelen, een
belangrijke bijdrage kunnen leveren door:
• te onderkennen dat het minimum brandveiligheidsniveau in de huidige bouwregelgeving niet
meer afdoende is voor de veranderende risico’s in kwetsbare gebouwen met veel kwetsbare
gebruikers.
• Zich hard te maken om binnen het stelsel van de Omgevingswet en het Bouwbesluit ruimte te
bieden aan gemeenten om risicogericht aanvullende of afwijkende normen op te nemen in hun
Omgevingsplannen. Hierdoor kan met behulp van doelvoorschriften de ontvluchting, het
gewenste brandveiligheidsniveau en een inzet van de brandweer in kwetsbare gebouwen
blijvend worden gewaarborgd.
Tot die tijd zullen gemeenten, gebouweigenaren, huurders en verhuurders zich terdege bewust moeten
zijn van deze stapeling van veranderende risico’s en de (on)mogelijkheden van de brandweer hierbij om
dit soort onbeheersbare incidenten effectief te bestrijden.

29 augustus 2018 kenmerk 18UIT00182

3/3