Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

34 776

Homogene Groep Internationale samenwerking
2018 (HGIS-nota 2018)

Nr. 5

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 14 juni 2019
De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken heeft een aantal vragen
voorgelegd aan de Minister van Buitenlandse Zaken over de brief van
15 mei 2019 inzake het Jaarverslag 2018 van de Homogene Groep
Internationale Samenwerking (HGIS) (Kamerstuk 34 776, nr. 5).
De Minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 4 juni 2019.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Pia Dijkstra
De griffier van de commissie,
Van Toor

kst-34776-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 776, nr. 5

1

1
Kunnen «geheime» uitgaven Official Development Assistance (ODA)toerekenbaar zijn?
Antwoord:
Indien geheime uitgaven worden geadministreerd, worden geen
specifieke kenmerken bijgehouden. Daarmee kan deze categorie niet
worden toegerekend aan ODA.
2
Wie beoordeelt of een uitgave ODA-toerekenbaar is? Welke handleiding
wordt hierbij gebruikt? En hoe wordt gegarandeerd dat Nederland hierin
niet strenger toetst dan een andere lidstaat van de Organisatie voor
Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO)?
Antwoord:
De OESO/Development Assistance Committee (DAC) toetst de jaarlijkse
rapportage van Nederland over ODA-uitgaven aan de hand van gedetailleerde handleidingen over de afbakening welke uitgaven wel of niet
ODA-toerekenbaar zijn. De definities worden in internationaal OESO/DACverband vastgesteld en waar nodig bijgesteld door een speciale
werkgroep bij de OESO/DAC (genaamd Working Party on Statistics
(WP-STAT)). Nederland hanteert de richtlijnen conform deze afspraken.
3
Waarom steunt Nederland de oproepen van diverse OESO-landen om ook
hulp aan middeninkomenslanden ODA-toerekenbaar te maken doorgaans
niet?
Antwoord:
Hulp aan middeninkomenslanden – met uitzondering van landen die lid
zijn van de Europese Unie – kan worden gerapporteerd als ODA. Pas
wanneer middeninkomenslanden drie jaar achtereen de inkomensgrens
voor hoge-inkomenslanden (USD 12.235 BNI/per capita) zijn gepasseerd,
kan hulp aan deze landen niet meer als ODA worden gerapporteerd.
4
Zijn er ook inspanningen verricht in het kader van privatesectorontwikkeling die niet in het kader van de Duurzame Ontwikkelingsdoelen
(SDG)»s stonden? Zo ja, welke?
Antwoord:
Nee, alle programma’s en activiteiten in het kader van privatesectorontwikkeling vinden plaats in het kader van het bereiken van de Duurzame
Ontwikkelingsdoelen (SDG’s).
5
Hoe betrekt Nederland de eigen private sector bij het oplossen van
maatschappelijke uitdagingen in ontwikkelingslanden? Welke partners
worden
en zijn hierbij gekozen?
Antwoord:
De Nederlandse private sector wordt actief betrokken bij het leveren van
een bijdrage aan de maatschappelijke uitdagingen in ontwikkelingslanden, zoals op het gebied van duurzame en inclusieve economische
groei en klimaatactie. Zo verstrekken we financiering aan Nederlandse
MKB-ers die investeren in of exporteren naar ontwikkelingslanden en
hiermee lokaal banen creëren via het DGGF. We steunen de private sector
om bij te dragen aan infrastructuurontwikkeling via de programma’s

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 776, nr. 5

2

DRIVE en Develop2Build (D2B). Via de SDG Partnerschappenfaciliteit
(SDGP) werken we samen met Nederlandse private partijen die een
partnerschap aangaan met maatschappelijke organisaties en kennisinstellingen om een bijdrage te leveren aan de SDGs in ontwikkelingslanden. Er
komt een nieuw innovatiefonds voor Nederlandse en lokale ondernemers
om met innovatieve oplossingen bij te dragen aan de Duurzame Ontwikkelingsdoelen. In het jaarverslag voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking 2018 (Kamerstuk 35 200 XVII, nr. 1) wordt een
completer beeld van de activiteiten en resultaten op dit terrein weergegeven dan in het HGIS-jaarverslag 2018.
6
Vindt het kabinet het van belang dat ook de defensie-industrie competitief
kan zijn? Zo ja, waarom wordt deze dan uitgesloten van diverse
financieringsinstrumenten?
Antwoord:
Ja, het kabinet vindt het belangrijk dat de Nederlandse defensie-industrie
competitief kan zijn en hecht tegelijkertijd aan beleidscoherentie. Net als
ontwikkelingsbanken, zoals de Wereldbank Groep (WBG) en de FMO, wil
de Nederlandse overheid voorkomen dat de inzet van middelen die
bedoeld zijn voor ontwikkelingssamenwerking (potentieel) schadelijke
consequenties heeft voor mens, dier of natuur. Daarom hanteren de
overheid en de FMO een door de International Finance Corporation van de
WBG ontwikkelde «uitsluitingslijst», op basis waarvan een dertiental
potentieel schadelijke, economische activiteiten – waaronder het
produceren of verhandelen van wapens of munitie – worden uitgesloten
van financiële steun.
Ten behoeve van een coherent hulp- en handelsbeleid, is deze uitsluitingslijst van toepassing op de internationale financieringsinstrumenten van
het budget voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking.
Zodoende kunnen die bedrijven, waarvan de productie van of handel in
wapens of munitie meer dan tien procent uitmaakt van hun primaire
bedrijfsactiviteiten, geen gebruik maken van financieringsinstrumenten
zoals het Dutch Good Growth Fund (DGGF) en het Dutch Trade and
Investment Fund (DTIF). In het licht van de nieuwe Defensie Industrie
Strategie zal worden bezien op welke wijze de handelsinzet kan worden
toegepast, waarbij internationale afspraken op het terrein van financiering
en een zorgvuldige toetsing van de geldende wapenexportrestricties in
acht zullen worden genomen.
7
Kunt u uitgebreider toelichten hoe het «digitaal platform in ontwikkeling»
eruit moet komen te zien?
Antwoord:
NLinBusiness werkt aan de ontwikkeling van een digitaal platform voor
ondernemers met internationale ambities. Met het digitale platform wordt
de traditionele dienstverlening voor exportbevordering aangevuld met
online diensten. Het uiteindelijke digitale aanbod moet op aantrekkelijke
wijze informatie over Nederlandse bedrijven, producten en diensten,
academische gemeenschap potentiële buitenlandse partners, marktkennis
en online matchmaking bundelen.
De eerste versie van het platform is live en zal verder doorontwikkeld
worden. Specifiek zal het digitale platform toegang bieden tot specifieke
know how over marktkansen, operationele zakelijke marktkennis (op
financieel, juridisch en fiscaal vlak), cultuurverschillen waarmee internationale ondernemers te maken krijgen en specialistische kennis over het
eigen bedrijfsleven. Daarnaast zal het inzichtelijk maken welke partijen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 776, nr. 5

3

zich in het veld bevinden. Hierbij zal actief worden verwezen naar bronnen
van publieke partners, zoals de website van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO), maar ook van private partners zoals lokale
business councils in de steden. Ook lokale know-how wordt toegevoegd
aan de bestaande informatie op het gebied van handelsbevordering.
Het platform zal zich richten op de door NLinBusiness geïdentificeerde 40
cities of opportunity. Voor deze steden wordt overzichtelijk op één pagina
per stad/regio relevante publieke en private informatie aangeboden met
betrekking tot de marktkansen en soft landing. Tevens functioneert het
platform als digitale etalage waarin Dutch Solutions voor Global
Challenges op een innovatieve en inspirerende wijze getoond worden aan
buitenlandse potentiele klanten.
8
In welke landen was het Dutch Good Growth Fund (DGGF) actief in 2018?
Antwoord:
Het Dutch Good Growth Fund was in 2018 actief in 47 lage- en middeninkomenslanden. Dit zijn:
Afghanistan, Armenië, Bangladesh, Burkina Faso, Cambodja, Colombia,
Democratische Republiek Congo, Egypte, Ethiopië, Gambia, Georgië,
Ghana, Guatemala, Guinee, India, Indonesië, Ivoorkust, Jordanië, Kenia,
Laos, Libanon, Liberia, Mali, Moldavië, Mongolië, Mozambique,
Madagaskar, Marokko, Myanmar, Nepal, Nigeria, Oeganda, Pakistan,
Palestijnse gebieden, Peru, Rwanda, Senegal, Sierra Leone, Somalië, Sri
Lanka, Tanzania, Uganda, Vietnam, Zambia, Zimbabwe, Zuid-Afrika,
Zuid-Soedan.
9
Kan het bevorderen van investeringen in of het verzekeren van (de export
van) de defensie-industrie in principe maatschappelijk verantwoord zijn?
Waarom wel of niet? En denkt het Ministerie van Economische Zaken en
Klimaat hier hetzelfde over als het Ministerie van Buitenlandse Zaken?
Antwoord:
Het kabinet is van mening dat dit in principe mogelijk is. De overheid
verwacht namelijk van alle Nederlandse bedrijven, dus ook onze defensieindustrie, dat zij te werk gaan volgens de OESO-richtlijnen voor multinationale ondernemingen en de UN Guiding Principles on Business and
Human Rights (UNGP). Dit zijn internationale normen voor maatschappelijk verantwoord ondernemen. Als Nederlandse bedrijven deze
internationale normen niet naleven, komen ze ook niet in aanmerking
voor dienstverlening door de Nederlandse overheid.
10
Welke bedrijven die in 2018 een exportkredietverzekering kregen via
Atradius DSB, komen, vanwege de FMO-uitsluitingslijst, per definitie niet
in aanmerking voor financiering via bijvoorbeeld het Dutch Trade and
Investment Fund (DTIF)?
Antwoord:
Het is op basis van de in 2018 verstrekte exportkredietverzekeringen niet
mogelijk om op voorhand te stellen dat (een aantal van deze) bedrijven
per definitie niet in aanmerking zouden komen voor DTIF-financiering.
Uiteraard wordt bij aanvragen voor DTIF-financiering getoetst op de
criteria (waaronder de FMO-uitsluitingslijst); mocht de uitsluitingslijst van
toepassing lijken op een financieringsaanvraag, dan zal nauwkeurig
worden onderzocht of dat werkelijk zo is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 776, nr. 5

4

11
Hoeveel waterschapsbestuurders zijn in het kader van de Blue Deal
afgereisd naar een ontwikkelingsland?
Antwoord:
Op basis van informatie van de waterschappen blijkt dat in 2018 voor de
Blue Deal geen waterschapsbestuurders zijn afgereisd naar een
ontwikkelingsland.
12
Waarom zetten Europese landen als Nederland hun bijdrage aan de Asian
Infrastructure Investment Bank niet in voor het ontwikkelen van een
Europees alternatief voor het Belt and Road Initiative (BRI)?
Antwoord:
Omdat er een groot tekort bestaat aan financiering voor infrastructuurprojecten in Azië heeft het kabinet in 2015 besloten om toe te treden tot de
Asian Infrastructure Investment Bank (AIIB). Deze keuze is destijds
gemaakt omdat Nederland een bijdrage wil leveren om de vraag naar
financiering door opkomende economieën in de Aziatische regio mogelijk
te maken en daarmee bij te dragen aan de brede economische ontwikkeling. De AIIB is een multilaterale investeringsbank en is niet opgericht
ter financiering van het Belt and Road Initiative (BRI). Deze inzet betekent
ook dat Nederland zich gecommitteerd heeft om gedurende een periode
van vijf jaar een kapitaalstorting bij de AIIB te doen. Deze middelen
kunnen daarmee niet alternatief worden ingezet voor bijvoorbeeld het
ontwikkelen van een Europees alternatief voor het BRI. Nederland vindt
connectiviteit belangrijk en staat achter de EU-strategie voor de
verbinding van Europa en Azië. Daarom wordt daarbij ingezet op
kwalitatief goede en duurzame infrastructuur, onder andere binnen de
Internationale Financiële Instellingen zoals de AIIB, maar ook bijvoorbeeld
de Europese Investeringsbank (EIB), de Wereldbank (WB), de Europese
Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling (EBRD) en de Aziatische
Ontwikkelingsbank (AsDB). De AIIB en de EU strategie voor de verbinding
van Europa en Azië zijn complementair in hun rol om bij te dragen aan
een duurzame financiering voor infrastructuurprojecten in Azië en geen
substituut.
13
Welk deel van de in 2018 gedane ODA-uitgaven was verdragsrechtelijk
verplicht (en dus niet zozeer juridisch verplicht, maar verplicht op basis
van een verdrag waar Nederland partij bij is)?
Antwoord:
In onderstaande tabel wordt een overzicht gepresenteerd van
ODA-uitgaven waar een verdragsrechtelijke verplichtingen aan ten
grondslag ligt.
Organisatie

Verplichte bijdrage (ODA-deel)

UNEP
WHO / PAHO
VN algemeen
ILO (International Labour Organisation)
UNESCO
UNIDO
WMO (World Meteorological Organisation)
FAO (Food and Agricultural Organisation)
EOF (Europees Ontwikkelingsfonds)
VN-crisisbeheeringsoperaties
OHCHR

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 776, nr. 5

3.286.653
6.216.909
5.916.000
4.942.612
4.226.139
1.236.914
35.000
3.347.000
214.252.000
12.071.000
4.000.000

5

14
Welk percentage van de ODA-uitgaven is gedaan in de «focusregio’s» van
de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking?
Welk percentage is derhalve ten goede gekomen aan activiteiten in of met
betrekking tot landen die geen deel uitmaken van de focusregio’s? Kunt u
dit inzichtelijk maken in de vorm van een tabel?
Antwoord:
De verschuiving van het geografische zwaartepunt van het Nederlandse
ontwikkelingsbeleid naar de focusregio’s West-Afrika/Sahel, Hoorn van
Afrika, en Midden-Oosten en Noord-Afrika is aangekondigd in de
BHOS-nota Investeren in Perspectief van 18 mei 2018 (Kamerstuk 34 952,
nr. 1) en besproken met de Kamer tijdens het Notaoverleg op 28 juni 2018
(Kamerstuk 34 952, nr. 28). De begroting voor 2018 was derhalve nog
opgezet volgens de systematiek van het beleid van het vorige kabinet.
Tegen deze achtergrond kunnen op dit moment gegevens over de
uitgaven in 2018 binnen en buiten de focusregio’s worden gegeven voor
1) de naar de posten gedelegeerde middelen en 2) de uitgaven van
centrale middelen gericht op één land. De cijfers zijn opgenomen in de
tabel hieronder en beslaan ruim EUR 1 miljard aan uitgaven in 2018. Wat
nog ontbreekt, zijn gegevens over de centrale thematische programma’s
die gericht zijn op meerdere landen. Voor de geografische uitsplitsing van
deze vaak zeer diverse programma’s wordt gewerkt aan een ook in de
toekomst hanteerbare systematiek. Aanvullende gegevens komen
binnenkort beschikbaar.
Aandeel focusregio’s in geselecteerde BHOS-uitgaven 2018
Categorie uitgaven
Gedelegeerde middelen
Waarvan binnen focusregio’s
Waarvan buiten focusregio’s
Centrale middelen met één begunstigd land
Waarvan binnen focusregio’s
Waarvan buiten focusregio’s

EUR mln. (%)
476,4
135,9 (29%)
340,5 (71%)
534,3
222,0 (42%)
312,3 (58%)

15
Hanteert het kabinet nu wel of geen focuslanden?
Antwoord:
Het kabinet hanteert het begrip focusregio’s. In de nota Investeren in
Perspectief (Kamerstuk 34 952, nr. 1) is aangekondigd dat het geografische
zwaartepunt van het Nederlandse ontwikkelingsbeleid verschuift naar de
focusregio’s West-Afrika/Sahel, Hoorn van Afrika, en Midden-Oosten en
Noord-Afrika. De aanvullende Kamerbrief over de focusregio’s (Kamerstuk
34 952, nr. 33) bevat meer informatie over het beoogde karakter van de
landenrelaties binnen en buiten de focusregio’s. De term focuslanden
wordt incidenteel gebruikt, het gaat dan om Libanon, Jordanië en Irak, de
landen die in het Regeerakkoord (bijlage bij Kamerstuk 34 700, nr. 34) zijn
genoemd als focuslanden.
16
Wat betekent het focuslandenbeleid in praktijk in vergelijking met het
beleid ten aanzien van niet-focuslanden? Hoe kan de Kamer hierop
afrekenen?
Antwoord:
De Kamerbrief over de focusregio’s (Kamerstuk 34 952, nr. 33) bevat
uitgebreide informatie over het karakter van de landenrelaties binnen en
buiten de focusregio’s. In aanvulling daarop ontvangt de Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 776, nr. 5

6

binnenkort een brief over de voortgang van de beoogde verschuiving van
de bilaterale hulpinspanning naar de focusregio’s. Dit ook in antwoord op
de motie van het lid Van Haga (Kamerstuk 35 000 XVII, nr. 30). De
HGIS-nota geeft vanaf begrotingsjaar 2019 het overzicht per land van de
gedelegeerde middelen (het betreft de middelen die in beheer zijn van een
ambassade) en per regio van de centrale financiële inzet (de middelen in
beheer bij de beleidsdirecties op het departement in Den Haag), beide
uitgesplitst naar de beleidsthema’s van de BHOS-begroting.
17 t/m 25
Antwoord:
Deze vragen hebben geen betrekking op het HGIS jaarverslag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 776, nr. 5

7