Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

32 043

Toekomst pensioenstelsel

Nr. 608

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR ARMOEDEBELEID, PARTICIPATIE
EN PENSIOENEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 februari 2023
Volgens de wet pensioencommunicatie moeten pensioenuitvoerders hun
(gewezen) deelnemers en gepensioneerden inzicht geven in de
koopkracht en onzekerheid van hun te verwachten pensioeninkomen. Om
dit inzicht te verschaffen is de navigatiemetafoor ontwikkeld. Op mijnpensioenoverzicht.nl (MPO) en het Uniform Pensioenoverzicht (UPO) wordt
de navigatiemetafoor aan de deelnemer getoond. Deze navigatiemetafoor
geeft deelnemers inzicht in het te verwachten pensioen (met een mediaan
scenario), het pensioen als het mee zit (optimistisch scenario) en het
pensioen als het tegen zit (pessimistisch scenario). De bedragen worden
uitgedrukt in euro’s van nu en kunnen daardoor worden vergeleken met
het huidige inkomen van de deelnemer. Zo krijgen deelnemers een goede
indruk van de koopkracht van hun verwachte pensioen. De pensioenuitvoerder moet om de pensioenbedragen in de verschillende scenario’s te
berekenen, gebruik maken van de Uniforme Rekenmethodiek (URM). Bij
de inwerkingtreding is aangekondigd dat de navigatiemetafoor inclusief
de scenariobedragen, de URM en het gebruik ervan kort na inwerkingtreding zouden worden geëvalueerd.1 Willis Towers Watson (WTW) heeft
onderzoek gedaan naar de URM en de uitvoeringstechnische en rekenkundige aspecten ervan. U bent geïnformeerd over de bevindingen van
WTW en de beleidsvoornemens die daaraan verbonden zijn.2 Die zullen
dit voorjaar verwerkt worden in de Regeling Pensioenwet.
Het tweede deel van de evaluatie, dat zich richt op de communicatieve
aspecten van de navigatiemetafoor inclusief de scenariobedragen, heeft in
2022 plaatsgevonden. Belangrijkste reden hiervoor was dat deelnemers
pas op dat moment voldoende ervaring hadden met pensioen in
scenariobedragen en met de navigatiemetafoor. Die waren op dat
moment namelijk ruim twee jaar zichtbaar op MPO en op het UPO.
Ruigrok NetPanel heeft het onderzoek uitgevoerd dat heeft geleid tot het
1
2

kst-32043-608
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Stcrt. 2018, nr. 63529.
Kamerstuk 32 043, nr. 570 en Kamerstuk 32 043, BF.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 043, nr. 608

1

rapport «Begrip en interpretatie van de navigatiemetafoor en pensioenscenario’s» (zie bijlage). Het rapport is opgesteld in opdracht van het
Ministerie van SZW en is begeleid door een klankbordgroep, met experts
op het terrein van pensioencommunicatie aangewezen door de Autoriteit
Financiële Markten, de Pensioenfederatie, het Verbond van Verzekeraars
en het Ministerie van SZW.
Deze brief geeft eerst een korte samenvatting van de bevindingen van
Ruigrok NetPanel ten aanzien van de vragen. Vervolgens wordt ingegaan
op de beleidsconclusies die ik daaraan verbind.
De evaluatie van de communicatieve aspecten van de navigatiemetafoor
Het doel van deze evaluatie was inzicht te krijgen in de vraag of de
boodschap van de navigatiemetafoor inclusief de scenariobedragen in
voldoende mate door deelnemers wordt begrepen. Iemand begrijpt de
boodschap goed als diegene:
1. De bedragen interpreteert als het persoonlijke verwachte pensioeninkomen;
2. De bedragen interpreteert als euro’s van nu, en dus inkomsten en
uitgaven van nu kan vergelijken met de scenariobedragen;
3. Begrijpt dat het pensioen kan mee- en tegenvallen.
Bij de evaluatie is gebruik gemaakt van kwalitatief onderzoek in de vorm
van individuele interviews met actieve deelnemers en met gepensioneerden. Met deze kwalitatieve opzet biedt het onderzoek inzicht in de
wijze waarop actieve deelnemers en gepensioneerden de informatie van
de navigatiemetafoor en de scenariobedragen tot zich nemen. Bij de
selectie is rekening gehouden met leeftijd, geslacht, opleidingsniveau en
inkomensniveau. De actieve deelnemers bouw(d)en bij verschillende
pensioenuitvoerders pensioen op. Tijdens de gesprekken lag de focus op
de navigatiemetafoor en bijhorende scenario’s, inclusief flankerende tekst.
De geïnterviewden is gevraagd om te reflecteren op de eigen pensioeninformatie door in te loggen op mijnpensioenoverzicht.nl of door hun eigen
UPO te bekijken. Zij zagen dus hun eigen te verwachten pensioenbedragen bij de scenario’s staan. Hierdoor kon worden bezien of de
navigatiemetafoor en de drie bijbehorende scenario’s het beoogde inzicht
geven in de koopkracht en onzekerheid van het persoonlijk te verwachten
pensioeninkomen. Tegelijk kon bezien worden wat de invloed is van de
context op MPO of UPO op de manier waarop deelnemers de navigatiemetafoor bekijken en interpreteren.
Uit het onderzoek blijkt dat mensen de drie beoogde boodschappen van
de navigatiemetafoor en bijbehorende pensioenscenario’s begrijpen.
Deelnemers interpreteren de bedragen in de navigatiemetafoor als het
persoonlijk te verwachten pensioeninkomen. Tevens begrijpen
deelnemers dat de hoogte van het pensioen kan mee- en kan tegenzitten.
Waarom dat zo is begrijpen zij op hoofdlijnen. Bruto jaarbedragen vinden
zij daarbij lastiger te interpreteren dan netto maandbedragen. Deelnemers
interpreteren de bedragen als euro’s van nu en vergelijken deze als
vanzelf met hun huidige inkomsten en uitgaven. Tegelijk zijn deelnemers
zich er niet altijd van bewust dat in de getoonde bedragen een vertaling is
gemaakt naar euro’s van nu, en dat bij de berekening van die bedragen
rekening is gehouden met inflatieverwachtingen. Dit laatste is in lijn met
eerdere onderzoeken, waaruit ook bleek dat het lastig is om aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 043, nr. 608

2

deelnemers over te brengen dat inflatieverwachtingen zijn verwerkt in
getoonde bedragen.3, 4
Beleidsconclusie
Samengevat geldt dat de deelnemers aan het onderzoek de drie beoogde
boodschappen van de navigatiemetafoor en bijhorende pensioenscenario’s in voldoende mate begrijpen. Immers, de navigatiemetafoor inclusief
scenariobedragen maakt de actieve deelnemers en gepensioneerden
duidelijk dat het om het eigen verwacht pensioen gaat en dat de uitkomst
kan mee- en tegenvallen. Daarnaast vergelijken zij de netto maandbedragen als vanzelf met hun huidige inkomsten en uitgaven. Op dit
moment zie ik dan ook geen aanleiding om wijzigingen aan te brengen of
vervolgonderzoek te doen naar de navigatiemetafoor. Aangezien ik hecht
aan goede pensioencommunicatie blijf ik de ontwikkelingen op dit gebied
nauw volgen.
De Minister voor Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen,
C.J. Schouten

3

4

Motivaction, Pensioencommunicatie (2017) en MWM2, Bandbreedte en effect verandering
koopkracht (2018).
Hierbij dient opgemerkt te worden dat deelnemers zich wellicht ook niet realiseren dat
toekomstige verhogingen uit (over)rendement zijn verwerkt in de getoonde bedragen van de
drie scenario’s.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 043, nr. 608

3