Vormgeven Integrale
Geboortezorg Organisatie
Handreiking voor samenwerkingsverbanden die een
IGO (willen) vormen
Februari 2023

Handreiking Vormgeven Integrale Geboortezorg Organisatie
Zijn jullie een goed samenwerkend en georganiseerd VSV en overwegen jullie een IGO te vormen? Of zijn jullie een IGO en willen jullie de
samenwerking beter inrichten of de IGO professionaliseren? In dit document vind je inspiratie en tips. Ook vind je uitleg over hoe het
geboortelandschap eruitziet.
Klik op een onderdeel wat voor jouw samenwerkingsverband interessant is!
Inrichten samenwerking in de IGO

Professioneel organiseren van de IGO

Geboortezorglandschap

Elkaar beter leren kennen

Regelmatig afstemmen van taken in
de IGO/regio

Landelijke organisaties die actief zijn of
samenwerken in de geboortezorg

Doelen opstellen en
actualiseren

Visie en mening per discipline
blijven herijken

Regionale samenwerkingsorganisaties
relevant voor de geboortezorg

Zorgpadverbeteringen vormgeven
en monitoren

Heldere, gelijkwaardige
besluitvorming inrichten

Partijen actief in de geboortezorg binnen
een regio

Bewust nadenken over wie welke
functie vervult

Doorvertalen naar betaling
bij zorgpadverbetering

Landelijke beleidslijnen en programma’s in
de geboortezorg

Iedereen betrekken en informeren

Budget organiseren voor
organisatiekosten IGO

Landelijke beleidslijnen en programma’s in
de zorg

Op elke pagina vind je naast het paginanummer een knop om terug te keren naar het overzicht op deze pagina.
Op sommige pagina’s vind je ook een extra symbool waar je op kunt klikken om terug te keren naar de relevante hoofdpagina.
2
Deze handreiking kwam tot stand o.b.v. desk research en ca. 30 interviews met o.a. IGO’s en landelijke partijen.

Inrichten samenwerking
in de IGO

3

Inrichten samenwerking in de IGO
We onderscheiden vijf thema’s die bijdragen aan goede samenwerking in een IGO.
Je kunt aan de slag met één of meerdere thema’s tegelijk.

Blader door de thema’s en klik door voor inspiratie, handreikingen en tools.
Elkaar beter leren
kennen

Doelen opstellen en
actualiseren

Zorgpadverbeteringen
vormgeven en
monitoren

Bewust nadenken over
wie welke functie
vervult

Iedereen betrekken en
informeren

Voor goede
samenwerking is een
open gesprek voeren en
elkaar makkelijk kunnen
benaderen belangrijk.
Hiervoor zijn vertrouwen,
respect en gelijkwaardigheid essentieel. Dat
begint bij elkaar beter
leren kennen.

Een IGO is erbij gebaat
als de verschillende leden
dezelfde doelen
nastreven. Daarom is het
belangrijk om jaarlijks
samen de
(maatschappelijke)
gezondheidsdoelen van
de IGO (bij) te stellen en
vast te leggen.

Om te zorgen dat ideeën
voor een zorgpadverbetering ook echt
leiden tot betere zorg, is
het belangrijk om het
proces vooraf goed
samen door te denken en
te monitoren wat de
zorgpadaanpassing
oplevert.

Of de IGO goed
functioneert, hangt mede
af van het functioneren
van personen in de
vertegenwoordigende
posities. Het is dus van
belang om goed na te
denken over wie welke
functie vervult.

Om te zorgen dat alle
deelnemers in een IGO
achter de samenwerking
staan, is het belangrijk om
iedereen succesvol te
betrekken en informeren.
Dit is ook een essentieel
onderdeel van een helder
en gelijkwaardig
besluitvormingsproces.

4

Elkaar beter leren kennen
Voor goede samenwerking is een open gesprek
voeren en elkaar makkelijk kunnen benaderen
belangrijk. Hiervoor zijn vertrouwen, respect en
gelijkwaardigheid essentieel. Dat begint bij elkaar
beter leren kennen.
Wat
•

Om elkaar te vertrouwen en te respecteren, is
het belangrijk dat je elkaar (persoonlijk) kent
als zorgverleners en bestuurders.

•

Door elkaars taken, verantwoordelijkheden,
belangen, zorgen en afwegingen te begrijpen,
weet je wat je van elkaar kunt verwachten.

•

Hierbij hoort een veilige omgeving met ruimte
voor de mening van alle betrokkenen, waarin je
geen kwaad over elkaar spreekt en afspraken
nakomt. Het is goed om elkaar hier op aan te
spreken als dat nodig is (ook binnen de eigen
discipline).

•

Bovenstaande is een proces waar je met
elkaar aan blijft werken.

Hoe
• Blijf regelmatig samen uitjes of borrels
organiseren en/of nodig elkaar uit voor dit soort
gelegenheden binnen de eigen discipline.
• Neem een kijkje in elkaars keuken, zoals met
elkaar meelopen of het organiseren van vaste
spreekuren tussen disciplines.
• Leid binnen de IGO samen op en organiseer als
IGO trainingen e.d. Nodig iedereen uit voor wie
de inhoud relevant is.
• Ga na of je iedereen betrekt zoals afgesproken,
ook partijen aan de rand van de regio en/of die
(ook) in andere samenwerkingsverbanden
deelnemen.
• Stel gedragsregels op voor IGO-bijeenkomsten
en voor de werkvloer.
• Bespreek samen casuïstiek (eventueel
geanonimiseerd). Richt bij voorkeur een
gezamenlijk klachtenproces in.
• Organiseer als hulp- en zorgverleners samen
een spiegelgesprek met de cliënt.

Verder lezen
•

Werkvormen om vertrouwen te
vergroten

•

Voorbeelden gezamenlijk
calamiteiten en incidenten
melden:
o

o

o

Ketenzorg Incident Melden
VSV Haga Juliana
Geboortecentrum
Calamiteiten procedure
Annature
Lef om te leren: Veilig
Incidenten Melden
systeem opzetten

5

Doelen opstellen en actualiseren
Een IGO is erbij gebaat als de verschillende leden
dezelfde doelen nastreven. Daarom is het belangrijk
om jaarlijks samen de (maatschappelijke)
gezondheidsdoelen van de IGO (bij) te stellen en
vast te leggen.

Hoe
•

Breng in kaart welke taken je hebt vanuit
landelijke beleidslijnen en –programma’s.

•

Bepaal per discipline de regionale en
maatschappelijke uitdagingen en kansen. Bijv.
waarop je wilt verbeteren o.b.v. hoe je scoort
t.o.v. landelijke cijfers (zoals PROMs en PREMs).
Doe waar relevant een ‘nulmeting’.

Wat
•

Om samen doelen op te stellen, is het belangrijk
dat je eerst zicht hebt op de uitdagingen en
kansen in de regio. En welke maatschappelijke
opdrachten je in de zorg en geboortezorg hebt.

•

Je bepaalt met welke doelen je samen aan de
slag wilt en kunt. Je legt deze doelen vast in het
strategisch jaarplan van de IGO.

•

Het helpt om doelen zo concreet mogelijk te
maken en te zorgen dat iedereen hetzelfde
onder de doelen verstaat.

•

Samen hou je vervolgens in de gaten of jullie de
doelen (gaan) bereiken en vier je successen
met elkaar.

•

Bepaal vervolgens je doelen als IGO en leg deze
vast in een strategisch jaarplan.

•

Formuleer de doelen concreet. Leg vast hoe en
op welke termijn je de doelen wilt behalen en
wat te doen bij negatieve resultaten. Ga na of
iedereen hetzelfde onder de doelen verstaat.
Vraag eventueel een andere IGO of partners uit
de regio tegen te lezen.

•

Ga bij nieuwe doelen en opdrachten na of de
opdracht past bij een bestaande IGO-werkgroep
of dat een nieuwe werkgroep nodig is.

•

Houd het jaarplan actueel. Evalueer het
tussentijds en stel het jaarlijks bij.

Verder lezen
•

Stappenplan van missie tot
strategische koers

•

Opstellen van doelstellingen

•

Webinar zorgverdeling binnen
de geboortezorg

•

Mogelijkheden voor externe
ondersteuning op websites van
het CPZ, de Regionale
Ondersteuningsstructuur in jouw
regio (ROS) of consortia

•

Voorbeelden van strategische
plannen:

•

o Jaarplan VSV
o Jaarverslag VSV
o Kwaliteits(jaar)plan
Beleidsplan kwaliteit en
veiligheid Qocon

6

Zorgpadverbeteringen vormgeven en monitoren
Om te zorgen dat ideeën voor een zorgpadverbetering ook echt leiden tot betere zorg, is het
belangrijk om het proces vooraf goed samen door
te denken en te monitoren wat de zorgpadaanpassing oplevert.

•

Zoek samenwerking met of doe inspiratie op bij
andere samenwerkingsverbanden die aan
hetzelfde zorgpad werken of een landelijke
integrale werkgroep.

•

Bij het opstellen van gezamenlijke doelen in de
IGO is het vormgeven van zorgpadverbeteringen
(bijv. zorg verschuiven of inzetten op preventie)
vaak een belangrijk onderwerp.

Ga na of de zorgverleners naar wie jullie de
zorg willen verschuiven beschikbaar, bevoegd
en bekwaam zijn om deze zorg te leveren.

•

Voor goede implementatie van een zorgpadverbetering die ook leidt tot betere kwaliteit
en/of doelmatigheid, is nauwkeurige
voorbereiding essentieel.

Beschrijf welke kwaliteit en/of doelmatigheid
de zorgpadverbetering oplevert. Richt een
werkgroep in die verantwoordelijk is voor het
monitoren en verbeteren.

•

Kies samen a.d.h.v. van het strategisch jaarplan
de onderwerpen om te monitoren, zoals
kwaliteitsindicatoren en klachten en incidenten.

•

Stel een plan van aanpak op, evalueer regelmatig en stel samen het plan waar nodig bij.
Bijv. als de aanpassing niet goed uitvoerbaar
blijkt of niet tot de beoogde resultaten leidt.
Gebruik hierbij de PDCA-cyclus.

Wat
•

•

•

Hoe
• #
Betrek alle relevante disciplines en organisaties.

Na implementatie wil je monitoren wat de
(kwaliteits-)uitkomsten zijn. Daarvoor bepaal je
regelmatig hoe je scoort op kwaliteitsindicatoren
en stel je waar nodig een verbeterplan op. Het
kan wenselijk zijn om hiervoor iemand met
data-expertise in te schakelen.

Verder lezen
• Best practices IGO’s
• Tools Kansrijke Start
• Regionale zorgpaden
• Protocollen en integrale
zorgpaden UMCG
Monitoren:
• Wegwijzer Leren (en) Verbeteren
• Toepassingen PDCA-cyclus
• Checklist invoeren
kwaliteitsmanagementsysteem
Indicatoren voor monitoring:
• PeriNed cijfers
• Integrale geboortezorg
indicatoren
• ICHOM (PREMs en PROMs) en
Dossier PREM Geboortezorg
• Spiegelinformatie
Kwaliteitsindicatoren
• Veilig Incident Melden
Relevant onderzoek:
• Kennispoort Verloskunde
• Childbirth Network

7

Bewust nadenken over wie welke functie vervult
Of de IGO goed functioneert, hangt mede af van het
functioneren van personen in de
vertegenwoordigende posities. Het is dus van
belang om goed na te denken over wie welke
functie vervult.
Wat
•

Bij het inrichten van het IGO-bestuur en
-werkgroepen (en eventuele andere
overleggen) is het belangrijk goed na te denken
over de functies die nodig zijn en de
eigenschappen waaraan personen in deze
functies moeten voldoen.

Hoe
•

Leg per functie vast welke taken en
verantwoordelijkheden erbij horen en welke
eigenschappen functievervullers moeten hebben.

•

Leg vast dat elke discipline vertegenwoordigd is
in het IGO-bestuur en de IGO-werkgroepen.

•

Zorg voor gelijkwaardige inspraak en een
evenwichtige samenstelling met verschillende
profielen in het IGO-bestuur en -werkgroepen.

•

Maak een strategische afweging voor personen
die kritisch zijn op de IGO. Je kunt hen
bijvoorbeeld juist in een sleutelpositie plaatsen,
zodat zij mee kunnen denken over oplossingen.

•

Door bewust geschikte personen te koppelen
aan een bepaalde functie zorg je voor een
beter functionerende IGO.

•

Bepaal voor welke expertise (denk aan juridisch,
bedrijfskundig of op het gebied van
samenwerking) externe ondersteuning nodig is.

•

Voor bestuurlijke functies zijn bijvoorbeeld
competenties gewenst, zoals een analytisch
denkvermogen en goede luistervaardigheden.
Daarnaast kan inhuur van externe expertise
gewenst zijn.

•

Organiseer trainingen (bijv. vergadertechnieken
of leiderschapstraining) voor bestuursleden om
ze sterker te maken in hun functie.

•

Wissel niet het hele bestuur tegelijk. Zorg bij
een wisseling voor een goede overdracht.

Verder lezen
•

Voorbeelden van competenties
waar goede bestuurders over
beschikken

•

Big Five persoonlijkheidstest

•

Mogelijkheden voor externe
ondersteuning op website van
het CPZ, de Regionale
Ondersteuningsstructuur in jouw
regio (ROS) of consortia

•

Financiering opstartkosten IGO

8

Iedereen betrekken en informeren
Om te zorgen dat alle deelnemers in een IGO achter
de samenwerking staan, is het belangrijk om
iedereen succesvol te betrekken en informeren. Dit
is ook een essentieel onderdeel van een helder en
gelijkwaardig besluitvormingsproces.
Wat
•

•

•

In een IGO is het belangrijk om alle relevante
disciplines goed te betrekken en informeren,
zodat iedereen aangehaakt blijft.
Het doel is om de visie en mening van alle
betrokkenen goed mee te nemen, gebruik te
maken van de kennis en ervaring in de
IGO/regio en alle (zorgverleners binnen)
relevante disciplines mee te nemen in de
stappen die je zet.
Het helpt om een communicatieplan met elkaar
op te stellen, waarin je beschrijft wat je naar
wie communiceert, op welke manier en via wie
de communicatie verloopt.

Hoe
•

Sta stil bij wie je wilt betrekken. Zorg dat je alle
relevante disciplines betrekt. Maak met partijen
als de JGZ, de gemeente en zorgaanbieders in
grensgebieden afspraken over wederzijdse
verwachtingen van hun betrokkenheid en inzet.

•

Stem de communicatie af op de interesses van
de doelgroep en op wat je wilt bereiken.

•

Zorg voor een eenduidige en bondige
boodschap. Benoem steeds de urgentie voor de
doelgroep.

•

Organiseer bij belangrijke thema’s bijeenkomsten met alle betrokkenen om hen te
informeren en te raadplegen. Stuur
voorbereidende stukken 1-2 weken van tevoren.

•

Zorg voor een logo en huisstijl van de IGO voor
herkenbare communicatie.

•

Betrek (toekomstige) zwangeren en
ouders, bijvoorbeeld door een
moederraad op te richten.

Verder lezen
•

Uitleg opstellen
communicatieplan inclusief
invulblad

•

Tips voor het maken van een
huisstijl en logo die aanspreken

•

Betrekken (toekomstige)
zwangeren en ouders:
o

Content met consent

o

Toolbox cliënt centraal

o

Handreiking implementatie
cliëntparticipatie

o

Praktijkvoorbeelden
cliëntparticipatie

9

Verder lezen

10

Elkaar beter leren kennen
Voor goede samenwerking is een open gesprek
voeren en elkaar makkelijk kunnen benaderen
belangrijk. Hiervoor zijn vertrouwen, respect en
gelijkwaardigheid essentieel. Dat begint bij
elkaar beter leren kennen.
Wat zijn voorbeelden van
gedragsregels?
•

Om het onderling respect te
vergroten, kan het helpen om
gedragsregels op te stellen.

Voorbeelden van gedragsregels
•

Laat elkaar uitpraten.

•

Luister naar de zorgen van anderen.

•

Wees eerlijk.

•

Voorkom ruzie onderling als de zwangere
of ouders erbij zijn.

•

Spreek uit naar elkaar wat je dwars zit en
ga samen op zoek naar een oplossing.

•

De regels moeten duidelijk en helder
zijn en iedereen moet ermee
instemmen.

•

•

Je kunt de gedragsregels eventueel
vastleggen in een huishoudelijk
reglement.

Stuur op positieve feedback: kom met een
verbetervoorstel als je het ergens niet mee
eens bent.

•

Praat met elkaar en niet over elkaar.

•

Respecteer van elkaar dat vertegenwoordigers ook andere taken hebben.

•

Neem verantwoordelijkheid voor het
uitvoeren van je taken.

•

Maak ook afspraken over de
consequenties als iemand zich niet
aan de gedragsregels houdt.

Lees verder
•

Gezond verbond – voorbeelden van
gedragscodes en gedragsregels

•

KNOV – Beroepscode van
verloskundigen

11

Bewust nadenken over wie welke functie vervult
Of de IGO goed functioneert, hangt mede
af van het functioneren van personen in
de vertegenwoordigende posities. Het is
dus van belang om goed na te denken
over wie welke functie vervult.
Welke personen zijn geschikt
voor welke functies?
•

Competenties zijn persoonlijke
kwaliteiten, zoals vaardigheden,
kennis en werkstijlen.

•

Hiernaast tref je de competenties
waarvan VSV’s en IGO’s aangeven
dat goede bestuurders hierover
beschikken.

•

Rechts daarvan vind je voorbeelden
van competenties uit het kader goed
bestuur van de Inspectie
Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ).

Voorbeelden van competenties waar goede bestuurders over beschikken

Let op: Deze voorbeelden zijn niet uitputtend en kunnen verschillen per (type) betrokkene. Ga
daarom goed na welke (andere) competenties specifieke betrokkenen (het meest) belangrijk vinden.
Genoemd door VSV’s en IGO’s
Durven

Betrouwbaar

Gemotiveerd

Mandaat

IGJ – kader goed bestuur
Verantwoord

Transparant

Open
Goed kunnen
luisteren

Verbindend

Doelgericht
Participatief
Lerend

12

Professioneel organiseren
van de IGO

13

13

Professioneel organiseren van de IGO
We onderscheiden vier thema’s die bijdragen aan het professioneel organiseren van een IGO.
Je kunt aan de slag met één of meerdere thema’s tegelijk.

Blader door de thema’s en klik door voor inspiratie, handreikingen en tools.
Regelmatig afstemmen
van taken in de
IGO/regio

Visie en mening per
discipline blijven
herijken

Heldere, gelijkwaardige besluitvorming
inrichten

Doorvertalen naar
betaling bij
zorgpadverbetering

Budget organiseren
voor organisatiekosten
IGO

Om je taken als IGO goed
en efficiënt uit te voeren,
helpt het om de taken en
verantwoordelijkheden
van de IGO(-leden) en
regio regelmatig in kaart
te brengen en (opnieuw)
te beleggen.

Aan de IGO-overleggen
nemen per discipline één
of twee
vertegenwoordigers deel.
Het is belangrijk dat zij de
visie en mening van de
discipline goed kunnen
vertegenwoordigen.

Om te zorgen dat
besluitvorming
voorspelbaar en
gelijkwaardig verloopt, is
het belangrijk om het
besluitvormingsproces
goed in te richten.

Het is belangrijk om
zorgpadverbeteringen
door te vertalen in de
betaling die zorgverleners
vanuit de IGO ontvangen,
zodat de vergoeding
aansluit bij de geleverde
zorg.

Bij het vormen van een
IGO is financiering voor
de opstartkosten nodig.
Ook het professioneel
organiseren van een
bestaande IGO vraagt om
financiering.

14

Regelmatig afstemmen van taken in de IGO/regio
Om je taken als IGO goed en efficiënt uit te voeren,
helpt het om de taken en verantwoordelijkheden
van de IGO(-leden) en regio regelmatig in kaart te
brengen en (opnieuw) te beleggen.
Wat
•

•

•

Vanuit verschillende (landelijke) beleidslijnen
en -programma’s in de zorg en geboortezorg
volgen taken voor de regio’s. Er kunnen ook
taken volgen uit opgaven of doelen die je je als
IGO gesteld hebt.
Landelijk en regionaal lopen er al (veel)
initiatieven voor deze opgaven. Het is daarom
van belang deze initiatieven goed in beeld te
hebben en waar mogelijk aan te sluiten of
hierop verder te bouwen.
Het is belangrijk om bij iedere taak duidelijk te
maken wat de verantwoordelijkheid is van elk
IGO-lid en taken mede op basis hiervan
toe te delen.

Hoe
•

Breng regelmatig in kaart welke taken je als
IGO en als regio hebt. Kijk hierbij zowel naar
taken die volgen uit landelijke beleidslijnen en
-programma’s als naar taken die volgen uit de
opgaven of doelen die je je als IGO gesteld
hebt.

•

Breng per taak in kaart waar in de regio al aan
de taak gewerkt wordt. Denk bijvoorbeeld aan
het ROAZ en (werk)groepen binnen de IGO.

•

Ga bij nieuwe taken na of de taak past bij een
bestaande (werk)groep, of een aanpassing van
de bestaande (werk)groep nodig is of dat een
geheel nieuwe (werk)groep nodig is.

•

Maak bij iedere taak de verantwoordelijkheid
van elk IGO-lid en andere betrokkenen
duidelijk. Denk zowel aan verantwoordelijkheden van zorgverleners als van bijvoorbeeld
die van gemeenten en zorgverzekeraars.

Verder lezen
•

Opdracht formuleren en
vaststellen

•

Werkgroep samenstellen en
inrichten

•

Voorbeeld maatregelen
verminderen capaciteitsproblemen

15

Visie en mening per discipline blijven herijken
Aan de IGO-overleggen nemen per discipline één of
twee vertegenwoordigers deel. Het is belangrijk dat
zij de visie en mening van de discipline goed kunnen
vertegenwoordigen.

Hoe
•

•
Wat
•

Om als discipline met één stem te spreken, is
het belangrijk om het samen eens te zijn over:
o Wat jullie goede geboortezorg vinden.
o Wat jullie ambities zijn.

o Wat jullie belangrijk vinden in de
samenwerking onderling en met anderen.
•

Om te zorgen dat vertegenwoordigers van
jullie discipline met mandaat in IGO-overleggen
spreken, is het nodig om als discipline een heel
duidelijk besluitvormingsproces te hebben.

Blijf als discipline spreken over jullie visie op
goede geboortezorg en jullie ambities voor de
IGO en de regio.
Leg vast wat jullie belangrijk vinden in de
samenwerking onderling en met andere
zorgverleners en organisaties binnen en buiten
de IGO.

•

Bereid een IGO-overleg 1 à 2 weken van
tevoren voor met de eigen discipline.

•

Leg vast hoe het besluitvormingsproces voor
jullie discipline eruitziet en houd je aan deze
afspraken.

•

Maak een gezamenlijke appgroep voor snelle
communicatie onderling. Maak afspraken
over het gebruik van deze appgroep.

•

Het is bij bovenstaande adviezen behulpzaam
als je je verenigd hebt als eerstelijnsverloskundigen en als kraamzorgorganisaties.

Verder lezen
•

Sociocratische besluitvorming,
een methode om gelijkwaardige
besluitvorming te realiseren
o

•

Voorbeeld sociocratische
organisatiemethode in
Kringstatuut Alliant

Mededinging en juridische
verenigingsvormen

16

Heldere, gelijkwaardige besluitvorming inrichten
Om te zorgen dat besluitvorming voorspelbaar en
gelijkwaardig verloopt, is het belangrijk om het
besluitvormingsproces goed in te richten.

Hoe
•

o Welke beslissingen het bestuur zelfstandig
neemt en welke zaken naar de leden gaan.
o Wat de methode voor besluitvorming is.
Denk de voor- en nadelen van deze
methode goed door.

Wat
•

o Wie bij welk onderwerp wordt betrokken.
Wie stemrecht (bij afwezigheid) hebben en
wie een adviserende rol.

Om stappen te maken in het leveren van
integrale geboortezorg worden regelmatig
beslissingen genomen.

•

Om te zorgen dat de besluitvorming soepel en
voorspelbaar verloopt, is het belangrijk een
duidelijk besluitvormingsproces te hebben.

•

Het is relevant daarbij vast te leggen welke
leden (welk) stemrecht hebben en welke leden
alleen een adviserende rol.

•

Daarnaast is het goed om gelijkwaardigheid in
de besluitvorming vast te leggen, zodat
alle disciplines een gelijke stem hebben.

Leg het besluitvormingsproces vast:

o Of elke discipline zich heeft verenigd en hoe
ieders besluitvorming eruitziet.
•

Zorg dat stukken voor besluitvorming 1 à 2
weken van tevoren beschikbaar zijn. Zo heeft
het bestuur tijd om af te stemmen met de
achterban en weet zij welk mandaat zij heeft.

•

Formuleer opdrachten voor werkgroepen heel
concreet. Beschrijf het besluitvormingsproces,
inclusief de gewenste afstemming met
anderen. Beschrijf ook de implementatie
na oplevering door de werkgroep.

Verder lezen
•

Toolkit VSV-module
projectstructuur: projectfasering
en planning maken

•

Voorbeelden van bestaande
IGO’s

•

Opdracht formuleren en
vaststellen

•

Werkgroep samenstellen en
inrichten

•

Mededinging en juridische
verenigingsvormen

•

Sociocratische besluitvorming,
een methode om gelijkwaardige
besluitvorming te realiseren

17

Doorvertalen naar betaling bij zorgpadverbetering
Het is belangrijk om zorgpadverbeteringen door te
vertalen in de betaling die zorgverleners vanuit de
IGO ontvangen, zodat de vergoeding aansluit bij de
geleverde zorg.

Hoe
•

Wat
•

•

•

In IGO’s werken geboortezorgaanbieders
samen aan zorgpadverbeteringen die inzetten
op de juiste zorg op de juiste plek via
preventie, zorgverschuiving of shared care.

Bij integrale bekostiging (IB) spreekt de IGO
voor integrale prestaties tarieven met de
zorgverzekeraar af. De IGO verdeelt de
inkomsten uit deze prestaties vervolgens onder
de deelnemende geboortezorgorganisaties.
Als een IGO zorgpadverbeteringen doorvoert,
betekent dit vaak een andere taakverdeling
voor zorgverleners. Het is van belang dat de
IGO dit goed doorvertaalt in de betaling
aan zorgaanbieders/-verleners.

•

•

Ga na of IB geschikt is. Voor regio’s met veel
verschillende aanbieders die wel/niet
deelnemen aan de IGO kan het moeilijk zijn om
IB te realiseren. Ga vroegtijdig het gesprek over
deze IB aan, zowel met de deelnemers aan de
IGO als de zorgverzekeraar. Bespreek daarbij
open – zowel onderling als tussen disciplines –
in welke mate jullie bij zorgpadverbeteringen
bereid zijn inkomsten te verschuiven.
Ontwikkel met alle belanghebbenden in de IGO
een verdeelmodel. Maak hierbij gebruik van
verdeelmodellen van andere IGO’s. Ga ook na
of er mogelijkheden zijn om (tijdelijk) onderling
te verrekenen.
Implementeer de verdeling stapsgewijs om
eerst zekerheid te creëren. Bied bijv. de eerste
jaren financiële zekerheid door IGOdeelnemers hetzelfde uit te betalen als toen de
monodisciplinaire bekostiging nog gold.

Verder lezen
•

Zorgpadverbeteringen
vormgeven en monitoren

•

Informatie over integrale
bekostiging, waaronder hoe je
een plan van aanpak opstelt en
informatie over contracteren en
declareren

•

Interactieve praatplaat Toolkit
Integrale Bekostiging

•

Handreiking versterken
netwerksamenwerking
geboortezorg (Hoofdstuk 5) voor
het verdelen van inkomsten in de
IGO

•

Beleidsregels in de
geboortezorg, waaronder de
beleidsregel integrale
bekostiging

18

Budget organiseren voor organisatiekosten IGO
Bij het vormen van een IGO is financiering voor de
opstartkosten nodig. Ook het professioneel
organiseren van een bestaande IGO vraagt om
financiering.

Hoe
•

•
Wat
•

•

Bij het oprichten van een IGO is menskracht
nodig: van zorgverleners en andere
professionals van samenwerkingspartners,
maar ook van externen voor specifieke
vaardigheden (bijv. data-analyse) en/of
onafhankelijke begeleiding. Hiervoor moet
budget georganiseerd worden.
Daarnaast maakt een IGO structurele kosten
(ook wel overheadkosten) voor de
bedrijfsvoering (denk aan: personeel,
communicatie, …). Deze overheadkosten horen
in de tarieven te zijn meegenomen.

•

Voor het oprichten van een IGO kun je de
toeslag integrale geboortezorg declareren. Let
op: het kan zijn dat de toeslag wordt betaald
nádat de IGO daadwerkelijk is opgericht.
Kijk of je projectgelden kunt organiseren.
Bijvoorbeeld via zorgverzekeraars vanuit de
transformatiemiddelen uit het Integraal Zorg
Akkoord (IZA).
Je kunt het gesprek aangaan met de
zorgverzekeraar over andere financiële
ondersteuning bij het oprichten van een IGO.
Let op: omdat inmiddels veel hulpdocumenten
uit de pilotperiode beschikbaar zijn, is er
minder noodzaak om oriënterende activiteiten
te vergoeden.

•

Zoek voor samenwerking rond kennisactiviteiten uit welke onderzoekssubsidies
eventueel beschikbaar zijn via ZonMw.

•

Bereken de overheadkosten en neem deze als
onderdeel van de begroting van de IGO op.

Verder lezen
•

Toolkit Integrale Bekostiging Financiering opstartkosten IGO

•

Toeslag integrale geboortezorg
(voorheen modulegelden)

•

In paragraaf 4.2 van het Integraal
Zorg Akkoord (IZA) vind je meer
informatie over de transformatiemiddelen

•

Beoordelingskader
transformatiemiddelen IZA

•

Hier kun je lezen welke
openstaande subsidieoproepen
er zijn bij ZonMw

•

Hier kun je lezen uit welke
onderdelen het ZonMwprogramma Zwangerschap en
geboorte bestaat

19

Verder lezen

20

Heldere, gelijkwaardige besluitvorming organiseren
Om te zorgen dat besluitvorming
voorspelbaar en gelijkwaardig verloopt, is
het belangrijk om het besluitvormingsproces goed in te richten.

MSB

Maatschappen gynaecologie e.d.

Welk mandaat hebben vertegenwoordigers in de samenwerking?
•

•

Kraamzorg
samenwerkingsverband

In de figuur hiernaast staan
voorbeelden van veelvoorkomende
overlegtafels van deelnemers aan een
IGO.
Het is nuttig om het besluitvormingsproces van iedere deelnemende
discipline aan de IGO te kennen. Zo
weet je welk mandaat
vertegenwoordigers in de IGO
hebben en wanneer en hoe zij hun
achterban moeten raadplegen.

VSV /
samenIGO
werkingsverband

Ziekenhuis

Coöperatie
van
eerstelijns
verloskundigen

21

Heldere, gelijkwaardige besluitvorming organiseren
Om te zorgen dat besluitvorming
voorspelbaar en gelijkwaardig verloopt, is
het belangrijk om het besluitvormingsproces goed in te richten.

Hoe hebben bestaande IGO’s hun
besluitvorming vastgelegd?
•

Om te zorgen dat besluitvorming
voorspelbaar en gelijkwaardig
verloopt, is het belangrijk om het
besluitvormingsproces goed vast te
leggen.

•

Daarbij is het nuttig om inspiratie op
te doen bij die bestaande IGO’s.

•

Er zijn zowel overeenkomsten als
verschillen te zien in de afspraken
over besluitvorming bij bestaande
IGO’s. Het is goed te verkennen wat
voor jullie IGO wel en niet werkt.

Voorbeeldovereenkomsten en -statuten
•

Voorbeeld IGO Geboortezorg Salland: stappenplan 'Samen verder bouwen' implementatie
Integrale Contractering

•

Voorbeeld samenwerkingsovereenkomst van een IGO

•

Op deze pagina vind je een voorbeeld van de dienstverleningsoverenkomst tussen IGO en
zorgverleners

•

Voorbeeld statuten coöperatie IGO IB februari 2019

•

Voorbeeld statuten verloskundigen voor aansluiting IGO februari 2019

22

Doorvertalen naar betaling bij zorgpadverbetering
Het is belangrijk om zorgpadverbeteringen
door te vertalen in de betaling die zorgverleners vanuit de IGO ontvangen, zodat de
vergoeding aansluit bij de geleverde zorg.
Hoe werkt de verdeling van
inkomsten door een IGO?
•

Zorgverzekeraar

8 prestaties per
zwangere

Bij integrale bekostiging ontvangt de
IGO inkomsten van de
zorgverzekeraar voor de geleverde
integrale prestaties.

•

De IGO verdeelt de inkomsten
vervolgens onder de geboortezorgorganisaties die deelnemen in de IGO.

•

Hoewel zelfstandig declareren niet
het uitgangspunt is (m.u.v.
kraamzorg), behouden individuele
deelnemers wel hun zelfstandig
declaratierecht: ze blijven zelfstandig
ondernemer.

1 prestatie per
uur kraamzorg

Integrale geboortezorgorganisatie (IGO)

Deel van IGO’s verdeelt via een percentage van de inkomsten per integrale
prestatie en ander deel van de IGO’s via monodisciplinaire bekostiging

Ziekenhuis
(waar relevant incl. MSB en
vakgroep gynaecologie)

Eerstelijnsverloskundigenpraktijk

Kraamzorgorganisatie

23

Doorvertalen naar betaling bij zorgpadverbetering
Het is belangrijk om zorgpadverbeteringen door te vertalen in de
betaling die zorgverleners vanuit de IGO
ontvangen, zodat de vergoeding aansluit
bij de geleverde zorg.
Hoe werkt de verdeling van
inkomsten door een IGO?
•

•

De meeste IGO’s worden integraal
bekostigd.

Deze pagina bevat links met meer
informatie over het voorbereiden van
integrale bekostiging, waaronder
informatie over hoe je een plan van
aanpak opstelt, en informatie over
contracteren en declareren bij
integrale bekostiging.

Voorbereiden integrale bekostiging (IB)

Contracteren en declareren bij IB

•

Achtergrondinformatie integrale
bekostiging

•

Ontwerpen en realiseren van integrale
bekostiging

•

Best practices IGO’s

•

•

Verkennen of integrale bekostiging
wenselijk en haalbaar is.

Presentatie "Contractering integrale
geboortezorg“

•

Randvoorwaarden VSV's bij invoering
integrale bekostiging

Leidraad berekening integrale tarieven
geboortezorg 2023

•

Vormgeven declaratieproces en financiële
administratie

•

Toeslag integrale geboortezorg (voorheen
modulegelden)

•

NZa Evaluatie integrale bekostiging
geboortezorg over periode 2017-2019

•

RIVM evaluatie integrale bekostiging
geboortezorg.

•

Video met uitleg over verdeelsystematiek
van een IGO

•

24

Mededinging en juridische verenigingsvormen
Wat betekent mededinging en
hoe kies je een verenigingsvorm?
•

•

•

Bij het samenwerken binnen of
tussen disciplines in de geboortezorg (zoals in een IGO) heb je te
maken met wet- en regelgeving
rondom mededinging. Hiernaast
vind je meer informatie.

Wanneer je als discipline een
duidelijke gezamenlijke visie en
ambitie hebt, kan een juridische
verenigingsvorm bijdragen aan het
realiseren hiervan.
Een verenigingsvorm kies je het
beste aan de hand van hoe goed de
samenwerking al loopt en wat je met
de verenigingsvorm wil bereiken.
Hiernaast vind je meer informatie
over de verschillende verenigingsvormen en aandachtspunten daarbij.

Mededinging
•

De Autoriteit Consument & Markt
(ACM) houdt toezicht op de
concurrentie (ook wel: mededinging)
in o.a. de geboortezorgmarkt. Zie ook
Richtsnoeren Zorggroepen.

•

ACM-beleidsregel over afspraken in
het kader van de juiste zorg op de
juiste plek.

•

Handreiking mededinging

•

Leidraad voor beoordeling
lidmaatschapscriteria
samenwerkingsverbanden
geboortezorg.

Juridische verenigingsvormen
•

Het is belangrijk om stil te staan bij wat het
oprichten van een rechtspersoon betekent voor
de juridische aansprakelijkheid.

•

Verzekeringen geboortezorgnetwerken

•

Verschillende disciplines in de IGO kunnen zich
door middel van een rechtspersoon steviger
positioneren als één zakelijk aanspreekpunt
richting zorgverzekeraar en andere
zorgaanbieders en partijen.

•

Oprichten van een rechtspersoon voor overstap
integrale bekostiging.

•

Overzicht van verschillende rechtsvormen
(vereniging, coöperatie, stichting, B.V.).

•

Voorbeeldstatuten vereniging

•

Checklist oprichten rechtspersoon voor meer
informatie.

25

Geboortezorglandschap

26

Landelijke organisaties die actief zijn of samenwerken in de
geboortezorg
Beroeps- en
brancheverenigingen

Overheid en
netwerkorganisaties

Kenniscentra en
onderzoeksdomeinen

Cliëntenorganisaties

Integrale
werkgroepen

Toezichthouders en
zorgautoriteiten

Klik op een onderdeel
voor meer informatie

27

Regionale samenwerkingsorganisaties relevant voor de
geboortezorg
VSV
71x

JGZ

ROS
15x

Regionale netwerken, waarin
organisaties van verloskundig
zorgverleners, kraamzorgorganisaties en andere geboortezorgprofessionals gezamenlijk
het (kwaliteits-)beleid rondomde
geboortezorg vaststellen.
Jeugdgezondheidszorg
(JGZ) is de gezondheidszorg
voor kinderen en jongeren
tussen 0 en 18 jaar.
Gemeenten in Nederland
zijn verantwoordelijk voor
het organiseren van de JGZ.

Het ROS-netwerk
is het landelijk
dekkend netwerk
van 15 Regionale
Ondersteuningsstructuren
(ROS’en).

VSV

(met rechtspersoon)

7x

Lokale
Coalitie
Kansrijke
Start

RSO
10x

Sommige (delen van)
VSV’s zijn als
rechtspersoon is
ingeschreven bij het
Handelsregister van de
Kamer van Koophandel.

Samenwerking tussen
professionals uit het sociale
domein (o.a. jeugdgezondheidszorg, welzijn,
schuldhulpverlening, werk &
inkomen en huisvesting) en
het medische domein.

Een RSO is een
Regionale Samenwerkingsorganisatie die
zorgcommunicatie (ICT
en informatieuitwisseling) in de regio
ondersteunt.

IGO
9x

Consortia

Babyconnect
regio’s

10x

7x

Van de VSV’s hebben
negen samenwerkingsverbanden zich doorontwikkeld tot een
integrale geboortezorgorganisatie, waarvan acht
met integrale bekostiging.1

KSV
41x

Kraamzorgorganisaties in de
regio verenigingen zich in
een KSV om de kraamzorg
(binnen het VSV) te
vertegenwoordigen. Een
KSV kan actief zijn in
meerdere VSV’s.

Regionale samenwerkingsverbanden van professionals die
ROAZ
multidisciplinair en lijnoverstijgend kennis ontwikkelen en
11x
delen. Bij ieder consortium zijn
meerdere VSV’s en minimaal een
perinatologisch centrum betrokken.

Regionale partnerschappen (regio’s) die aan
de slag gaan met de
implementatie van
Babyconnect kunnen
rekenen op ondersteuning
van het programmabureau.

Elk ROAZ maakt
afspraken om de
acute zorg in de
regio’s goed te
organiseren en
kwalitatief te
verbeteren.

Klik op een onderdeel
voor meer informatie

1. Bestuurders van alle IGO’s hebben zich verenigd in een bestuurdersoverleg. VSV’s die interesse hebben om een
IGO te worden zouden (via CPZ) bij dit bestuurdersoverleg informatie kunnen ophalen.

28

Partijen actief in de geboortezorg binnen een regio

Ziekenhuis op de
rand van het
werkgebied

Kraamzorgorganisaties
Huisartsenpraktijken

Klinisch verloskundigen
Gynaecologen
Anesthesisten
O&G verpleegkundigen

Ziekenhuis

Eerstelijnsverloskundigenpraktijken

Neonatologen
Kinderartsen

Zelfstandige
echocentra

Kraamverpleegkundigen
Kansrijke Start
Partners

Neonatologie verpleegkundigen

Eerstelijnsverloskundigenpraktijk op de rand van het
werkgebied

Jeugdgezondheidszorg

Zorgverzekeraars

29

Landelijke beleidslijnen en programma’s in de geboortezorg
Welke landelijke ontwikkelingen
zijn er in de geboortezorg?
•

•

•

Vanuit verschillende (landelijke)
beleidslijnen en –programma’s volgen
maatschappelijke opgaven voor de
zorg in het algemeen en voor de
geboortezorg specifiek.
Rechts noemen we een aantal
belangrijke beleidslijnen,
programma’s, rapporten, en integrale
werkgroepen voor de geboortezorg.
Om samen doelen te stellen en/of te
inventariseren welke taken je als IGO
en als regio hebt, is het goed om
deze ontwikkelingen te kennen en na
te gaan wat ze betekenen voor je
regio.

Landelijke beleidslijnen en programma’s
•

Zorgstandaard Integrale Geboortezorg (zie paragraaf
9.1.3 voor verantwoordelijkheden VSV) en het
Toetsingskader.

•

Actieprogramma Kansrijke Start en Vervolgaanpak
2022-2025

•

Babyconnect een versnellingsprogramma voor
informatie-uitwisseling

•

ZonMw-programma Zwangerschap en Geboorte

•

Platform waardegedreven geboortezorg

Landelijke integrale werkgroepen
•

Capaciteit

•

Cliëntparticipatie

•

Gegevensuitwisseling

•

Kwaliteit

•

Organisatie en bekostiging

•

Preventie

•

Zorgstandaard Integrale
Geboortezorg

Rapporten
•

Advies RIVM: ‘Beter weten: een beter begin’

•

Spoorboekje Integrale Bekostiging Geboortezorg

•

Rapport ‘Stip op de horizon voor de geboortezorg’ over
ontwikkeling nieuwe vorm van bekostiging

•

Rapport Samen (net)werken in de zorg: patronen doorbreken
(evaluatieonderzoek regionale samenwerking VSV’s)
30

Landelijke beleidslijnen en programma’s in de zorg
Welke landelijke ontwikkelingen zijn er in de zorg?
•

Vanuit verschillende
(landelijke) beleidslijnen en –
programma’s volgen
maatschappelijke opgaven
voor de zorg in het algemeen
en voor de geboortezorg
specifiek.

•

Rechts noemen we een
aantal belangrijke
beleidslijnen, programma’s
en rapporten voor de zorg.

•

Om samen doelen te stellen
en/of te inventariseren welke
taken je als regio hebt, is het
goed om deze
ontwikkelingen te kennen en
na te gaan wat ze betekenen
voor je regio.

Integraal Zorgakkoord (IZA)

Gezond & Actief Leven Akkoord (GALA)

Het IZA (zie ook de samenvatting) heeft als
• In het Gezond & Actief Leven Akkoord (GALA) zijn
doel de zorg voor de toekomst goed,
preventieafspraken verder uitgewerkt. Gemeenten en
toegankelijk en betaalbaar te houden.
GGD’en, zorgverzekeraars en VWS zetten samen in op
Hiervoor zijn afspraken gemaakt tussen
gezond en actief leven met een stevige sociale basis.
VWS en een groot aantal partijen in de zorg.
Beleidsagenda toekomstbestendige acute zorg
In het IZA zijn belangrijke opgaven voor de
zorg opgenomen.
• Deze beleidsagenda heeft als doel om kwalitatief
Programma Passende Zorg en
goede acute zorg onder alle omstandigheden voor
Uitkomstgerichte Zorg (UZ)
iedereen toegankelijk te houden.
• Passende zorg is een beweging om ervoor
• De beleidsagenda bevat acties op drie kernpunten: 1)
te zorgen dat iedereen ook in de toekomst
kwaliteit en toegankelijkheid 2) zorgcoördinatie en 3)
goede zorg kan krijgen. Zie de Kamerbrief en
samenwerking in de regio. Zie de Kamerbrief over de
werkagenda voor meer informatie.
beleidsagenda voor meer informatie.
• VWS investeert in het programma UZ om
Model netwerkvorming, samenwerking en samen leren
goede behandeling passend bij de
en ontwikkelen
persoonlijke situatie van de patiënt te
• Zorginstituut Nederland heeft een dynamisch model
stimuleren. Zorgprofessional en patiënt
ontwikkeld om samenwerking regelmatig te evalueren
horen samen te kunnen beslissen wat voor
en te versterken, zonder onderlinge vergelijking.
een patiënt de beste behandeling is.

•

31