1/2

Staten-Generaal

Vergaderjaar 2013–2014

33 130

Voorstel voor een Interparlementaire
Conferentie Gemeenschappelijk Buitenlands en
Veiligheidsbeleid

C/ nr. 4

VERSLAG VAN EEN CONFERENTIE
Vastgesteld 14 januari 2014
Een delegatie van beide Kamers der Staten-Generaal heeft op donderdag
5 en vrijdag 6 september 2013 deelgenomen aan de interparlementaire
conferentie voor het Gemeenschappelijk Buitenlands, Veiligheids- en
Defensiebeleid (GBVB/GVDB) van de Europese Unie in het parlement van
Litouwen, de Seimas, te Vilnius.
De Nederlandse delegatie bestond uit mevrouw Eijsink (Tweede Kamer,
PvdA; delegatieleider), de heer Van Kappen (Eerste Kamer, VVD; plaatsvervangend delegatieleider), de heer Ten Broeke (Tweede Kamer, VVD), de
heer De Graaf (Eerste Kamer, VVD), mevrouw Hachchi (Tweede Kamer,
D66) en de heer Vuijk (Tweede Kamer, VVD). De delegatie werd ambtelijk
ondersteund door de heer Gradenwitz en mevrouw Van Genugten
namens de Eerste Kamer en door de heer Van Haaster namens de Tweede
Kamer.
De Nederlandse delegatie brengt als volgt verslag uit over haar
werkzaamheden voorafgaande aan en gedurende de conferentie in
Vilnius.
Algemene Nederlandse inzet gedurende de conferentie
Voorafgaande aan de conferentie is de delegatie-inzet door de commissie
Buitenlandse Zaken van de Tweede Kamer vastgesteld. Conform deze
vastgestelde inzet heeft de delegatie tijdens de conferentie gepleit voor
agendering en bespreking van het onderwerp «parlementaire procedures
en werkwijzen inzake besluitvorming over militaire inzet» in de volgende
conferentie begin april 2014 in Athene. Het doel hiervan is om de
verschillende parlementaire procedures in de EU-lidstaten met elkaar te
vergelijken en waar mogelijk van elkaar te leren.
Om dit onderwerp toe te lichten heeft de Nederlandse delegatie een
position paper uitgedeeld waarin de procedure in Nederland (art. 100
Grondwet, Toetsingskader) en een tiental andere lidstaten wordt
beschreven. De informatie over andere lidstaten is verkregen via het
netwerk van parlementair vertegenwoordigers in Brussel. Dit position

kst-33130-4
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Staten-Generaal, vergaderjaar 2013–2014, 33 130, nr. 4

1

paper is als bijlage gevoegd bij dit verslag1. Om steun te vergaren voor dit
initiatief organiseerde de delegatie op de eerste conferentiedag in Vilnius
(donderdag 5 september) een lunchgesprek over dit onderwerp.
Verscheidene delegaties namen aan dit gesprek deel, waaronder de
Duitse, Griekse, Spaanse en Italiaanse delegatie.
De delegatie heeft naar aanleiding van het position paper een
amendement op de conferentieconclusies ingediend. Dit amendement is
aangenomen, hetgeen betekent dat het Griekse parlement tijdens de
volgende conferentie in april 2014 zal zorgdragen voor de agendering en
bespreking van het door de Nederlandse delegatie aangedragen thema.
De Nederlandse delegatie zal in het vervolgtraject en bij de uitwerking van
dit position paper een actieve rol blijven vervullen.
Donderdag 5 september 2013
Ontvangst en briefing door de Nederlandse ambassadeur in
Litouwen
De delegatie werd in Vilnius welkom geheten door de Nederlandse
ambassadeur in Litouwen, de heer Cees Spaans, en de plaatsvervangend
chef de poste, de heer Roy Kenkel. Deze heren informeerden de delegatie
over de stand van zaken en actuele politieke ontwikkelingen in Litouwen,
waarbij zij de nadruk legden op het Litouwse buitenlandbeleid. De
delegatie is aan ambassadeur Spaans en aan de heer Kenkel veel dank
verschuldigd voor hun medewerking en begeleiding tijdens het bezoek
van de Nederlandse delegatie aan Vilnius.
Litouwse prioriteiten op het terrein van Buitenlandse Zaken en
Defensie
Na enkele welkomsttoespraken door onder anderen de president van de
Republiek Litouwen, Hare Excellentie Dalia Grybauskaite, werd het eerste
agendapunt geopend: een gedachtewisseling over de prioriteiten van
Litouwen ten aanzien van het buitenlands- en defensiebeleid. De focus
van Litouwen was gericht op de Oostelijke Partnerschapstop van 28 en
29 november 2013. De Litouwse Minister van Buitenlandse Zaken
Linkevicius betoogde dat politieke en economische samenwerking met
Oost-Europese landen meerwaarde voor de EU oplevert. De Minister
pleitte in dat verband voor de sluiting van de politieke en handelsovereenkomst met Oekraïne, waarmee de hervormingen in dat land verder
zouden worden aangemoedigd. Inmiddels is gebleken dat Oekraïne onder
druk van Rusland heeft afgezien van deze partnerschapsovereenkomst, de
inspanningen van Litouwen ten spijt.
Ook de Litouwse Minister van Defensie, de heer Juozas Olekas, sprak de
conferentie over de prioriteiten van de Litouwse regering op het terrein
van veiligheid en defensie. Minister Olekas bracht naar voren dat een deel
van de besprekingen van de Europese Raad van 19 en 20 december 2013
wordt gewijd aan het Gemeenschappelijk Veiligheids- en Defensiebeleid
van de EU. Dat is voor het eerst sinds in 2009 het verdrag van Lissabon in
werking is getreden, memoreerde Minister Olekas. De Minister pleitte
voor meer zichtbaarheid van het GVDB en voor een herziening van de
Europese Veiligheidsstrategie. Nieuwe, actuele vraagstukken op het
terrein van cyberveiligheid, energie en maritieme veiligheid maken deze
herziening nodig, betoogde de Minister.

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Staten-Generaal, vergaderjaar 2013–2014, 33 130, nr. 4

2

Gedachtewisseling met Hoge Vertegenwoordiger Ashton
In haar inleiding noemde Hoge Vertegenwoordiger Catherine Ashton de
belangrijkste conflicten waarop de Europese diplomatie inspanningen
levert en resultaten boekt. Zo bemiddelt Hoge Vertegenwoordiger Ashton
actief in Egypte en wist zij een akkoord te bereiken tussen Servië en
Kosovo. Ook is de EU een van de actoren in de onderhandelingen met
Iran. Daarnaast noemde mevrouw Ashton de Europese missie «Atalanta»
een groot succes. In het operationeel gebied voor de kust van Somalië is
piraterij met 93% afgenomen.
Ten aanzien van de crisis in Syrië merkte Hoge Vertegenwoordiger Ashton
op dat de EU meewerkt aan het beëindigen van de verdeeldheid en het
bevorderen van de vrede. Naar aanleiding hiervan informeerde mevrouw
Eijsink naar de strategische consequenties van de crisis in Syrië voor de
EU en wilde zij weten welke oplossing de Hoge Vertegenwoordiger
voorstelt. Hoge Vertegenwoordiger Ashton beschreef vervolgens de
risico’s voor de EU ten aanzien van veiligheid, migratiestromen en
economie en handel. Volgens mevrouw Ashton dient de EU een geïntegreerde aanpak («comprehensive approach») in te zetten om Syrië te
stabiliseren.
Vrijdag 6 september 2013
Gedachtewisseling met de Secretaris-Generaal van de NAVO,
Anders Fogh Rasmussen
In zijn speech ging de heer Rasmussen allereerst in op de actuele situatie
in Syrië en met name de gifgasaanval op een buitenwijk van Damascus
van 21 augustus 2013. Volgens de Secretaris-Generaal van de NAVO kon
geconcludeerd worden dat de wapens waren ingezet door het Assadregime. Rasmussen greep de ontwikkelingen omtrent Syrië aan om te
benadrukken dat NAVO-bondgenoten nog altijd een vitaal, gezamenlijk
belang hebben in het waarborgen van de veiligheid in en om Europa.
Hiertoe merkte hij op dat indien Europa niet meer investeert in de eigen
defensie, zowel politiek als financieel, men binnenkort niet meer zal
spreken over Europese invloed in de wereld, maar slechts over de invloed
van anderen op Europa. Europa bezuinigt sterk op defensie, terwijl
opkomende machten juist steeds meer uitgeven op dat terrein. Geschat
door Rasmussen zullen de Chinese uitgaven op defensieterrein in 2015 al
hoger zijn dan die van de grootste acht EU-lidstaten tezamen.
De heer Rasmussen riep Europa op ambitieus te zijn en traditionele
rivaliteiten te laten varen om zo efficiënter samen te kunnen werken. Hij
sprak de hoop uit dat lidstaten zich tijdens de Europese Raad in december
2013 voornamelijk zouden concentreren op de volgende drie punten:
– Het versterken van het militair potentieel en het investeren in
capaciteiten op het terrein van «intelligence, surveillance en reconnaissance».
– Het tegengaan van fragmentatie van de defensie-industrie door meer
competitie toe te staan en verdergaande standaardisering.
– Het nastreven van efficiëntere samenwerking tussen nationale troepen.
In de discussie die volgde, stelde Tweede Kamerlid mevrouw Hachchi
namens de delegatie de vraag in hoeverre het bewijs dat de heer
Rasmussen leek te hebben aangaande de aanval met chemische wapens
in Syrië gedeeld werd met alle NAVO-partners. In antwoord op deze vraag
herhaalde de heer Rasmussen zijn opmerking over de bewijsvoering: de
gifgasaanval was uitgevoerd vanuit gebied dat onder controle stond van
het regime en was gericht tegen gebied dat door de oppositie werd
gecontroleerd. Ook gezien de omvang («scope and scale») van de operatie
kon, in zijn visie, alleen het regime deze hebben uitgevoerd. Hij voegde

Staten-Generaal, vergaderjaar 2013–2014, 33 130, nr. 4

3

daaraan toe dat het niet logisch zou zijn als de oppositie het zou hebben
gedaan en dat ook de Arabische Liga naar het regime wees.
Workshop over het Oostelijk Partnerschap en het strategische
belang voor de EU
De workshop stond geheel in het teken van de voorbereiding op de Derde
Top voor het Oostelijk Partnerschap, gepland voor 28-29 november 2013
in Vilnius. Dit Partnerschap is het raamwerk voor EU-relaties met
Armenië, Azerbeidzjan, Wit-Rusland, Georgië, Moldavië en de Oekraïne.
Het belangrijkste punt van discussie was het voornemen om tijdens de
Top een Associatieakkoord en een Deep and Comprehensive Free Trade
Agreement (DCFTA) met de Oekraïne te sluiten. Na een introductie door
de heer Audronius Azubalis, vice-voorzitter van de commissie voor
Buitenlandse Zaken van het Litouwse parlement, gaven drie sprekers hun
visie op het Partnerschap, te weten mevrouw Sofia Arkelstein (voorzitter
van de commissie voor Buitenlandse Zaken van het Zweedse parlement),
Dr. Laurynas Kasciunas (verbonden aan het East European Studies Centre)
en de heer Gunnar Wiegand (directeur Rusland en Oostelijk Partnerschap
voor de Europese Dienst voor Extern Optreden). Allen onderstreepten de
rol die het Oostelijk Partnerschap speelt in de transitie van de eerder
genoemde landen naar een democratische rechtsstaat waarin mensenrechten worden gerespecteerd. Ook werd geopperd dat het Oostelijk
Partnerschap van groot strategisch belang is voor de EU, zowel op het
terrein van de economie als de veiligheid. De (negatieve) druk die Rusland
uitoefent op de landen en de rivaliteit die het Oostelijk Partnerschap
ondervindt door de door Rusland voorgestelde douane-unie werd als
meer dan zorgelijk ervaren, terwijl de onopgeloste conflicten in de regio
genoemd werden als de grootste barrière voor vooruitgang.
Workshop over de Europese ambities en prioriteiten in de aanloop
naar de Europese Raad
Voor deze workshop waren als gastsprekers uitgenodigd de heer Arnaud
Danjean, voorzitter van de subcommissie Defensie van het Europees
Parlement, ambassadeur Michael Zilmer-Johns, senior militair adviseur
Veiligheid en Defensie van de Europese Dienst voor Extern Optreden en
mevrouw Claude-France Arnould, Directeur-Generaal van het Europees
Defensieagentschap.
De heer Danjean poogde de verwachtingen voor de uitkomsten van de
Europese Raad te temperen. Hij merkte op dat de tekortschietende
naleving van de Europese ambities wordt veroorzaakt door een gebrek
aan politieke wil in de lidstaten om de benodigde defensiecapaciteiten
beschikbaar te stellen. Ambassadeur Zilmer-Johns gaf aan dat de EU het
voor defensie beschikbare budget efficiënter zou kunnen benutten.
Mevrouw Arnould sloot zich hierbij aan en onderstreepte het belang van
gemeenschappelijke standaarden en vereisten om Europese defensiesamenwerking en het proces van «pooling and sharing» van militaire
capaciteiten te faciliteren.
Tijdens deze bespreking stelde mevrouw Hachchi aan de heer Danjean
(voorzitter commissie Defensie van het Europees Parlement) de vraag of
hij met haar van mening was dat de EU een leidende rol toekomt in de
ethische en juridische discussie over het gebruik van drones en ander
nieuw defensiematerieel. De heer Danjean beantwoordde deze vraag
bevestigend.
Procedurele aangelegenheden
In vervolg op de bespreking in Dublin (zie vorig Kamerverslag, Kamerstuk
33 130, B/nr. 3) werd ook bij deze conferentie aandacht besteed aan het

Staten-Generaal, vergaderjaar 2013–2014, 33 130, nr. 4

4

Reglement van Orde van de conferentie. In het kader van de herzieningsprocedure waren alle delegaties in de gelegenheid gesteld om amendementen in te dienen. De amendementen die door Nederland waren
ingediend beogen meer structuur, samenhang en continuïteit aan te
brengen in de organisatie van de conferentie. De Nederlandse amendementen zijn bijgevoegd2. Een ad hoc werkgroep zal alle ingediende
amendementen bestuderen en van advies voorzien voor de volgende
conferentie in Athene in april 2014. De behandeling zal in Athene worden
voortgezet en zo nodig ook nog in de navolgende conferentie in Rome in
september 2014.
Aanname van conclusies door de conferentie
Aan het einde van het programma namen de delegaties met algemene
stemmen conclusies aan over de conferentie. Deze conclusies zijn
overigens niet bindend voor de deelnemende delegaties. De conclusies
vormen een weerslag van de besproken onderwerpen en de teneur van de
diverse inbrengen. De conclusies van de conferentie betreffen onder meer
de Oostelijke Partnerschapstop, de Europese Raad over het GVDB, het
conflict in Syrië en de herziening van de Europese Veiligheidsstrategie. Tot
slot werd het Nederlandse initiatief om de parlementaire besluitvormingsprocedures voor buitenlandse uitzendingen door de conferentie omarmd;
het volgende, Griekse voorzitterschapsparlement werd uitgenodigd om
een gedachtewisseling over dit thema te agenderen voor de conferentie in
april 2014 in Athene.
Volledigheidshalve zijn de conclusies van de conferentie (Engelstalig)
bijgevoegd3.
De voorzitter van de delegatie,
De voorzitter van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken van de
Tweede Kamer,
Eijsink
De plaatsvervangend voorzitter van de delegatie,
De voorzitter van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken, Defensie
en Ontwikkelingssamenwerking van de Eerste Kamer,
Van Kappen
De griffiers van de delegatie,
Namens de Eerste Kamer,
Gradenwitz
Namens de Tweede Kamer,
Van Haaster

2
3

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Staten-Generaal, vergaderjaar 2013–2014, 33 130, nr. 4

5