Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2017–2018

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

14
Vragen van het lid Van der Lee (GroenLinks) aan de Staatssecretaris van
Financiën over de populariteit van het fonds voor gemene rekening als
constructie om vermogensbelasting te ontwijken (ingezonden 11 augustus
2017).
Antwoord van Staatssecretaris Wiebes (Financiën), mede namens de Minister
van Financiën (ontvangen 19 september 2017).
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Rijken mijden fiscus langs nieuwe route»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Is het waar dat het opzetten van een zogenaamd fonds voor gemene rekening
sterk aan populariteit heeft gewonnen en dat dit mede te verklaren is uit het
feit dat het register met informatie over de ’ultimate beneficial owner» van
vennootschappen (UBO-register) op korte termijn via wetgeving wordt
ingevoerd?
Antwoord 2
Door de belastingadviespraktijk en in de vakliteratuur worden verschillende
argumenten aangehaald voor het beleggen door middel van een open fonds
voor gemene rekening. Zo wordt genoemd dat het fonds een route is om
belasting op inkomen uit vermogen te besparen. Zoals in het voorgaande
geschetst, wordt het inkomen uit een participatie in een open fonds voor
gemene rekening veelal in box 2 belast. In box 2 is 25% belasting verschuldigd over het werkelijke inkomen uit aanmerkelijk belang op het moment dat
het fonds het rendement uitkeert. Het open fonds voor gemene rekening is
tevens vennootschapsbelasting verschuldigd over de winst (20% over de

1

ah-tk-20172018-14
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2017

dagblad Trouw van 10 augustus 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

1

eerste € 200.000 winst en 25% over het meerdere).2 Als er geen sprake is van
een open fonds voor gemene rekening is in box 3 – met inachtneming van de
in box 3 geldende vrijstelling – over het forfaitair bepaalde inkomen uit
sparen en beleggen 30% belasting verschuldigd. Door het verschil in de
bepaling van de grondslag, de mogelijkheid tot uitstel van belastingheffing in
box 2 en het verschil in tarief ontstaan prikkels om het vermogen zo fiscaal
gunstig mogelijk te positioneren. Deze prikkels zijn inherent aan het boxensysteem van de inkomstenbelasting.
Daarnaast is, onder meer in de media, naar voren gebracht dat een fonds
voor gemene rekening mogelijk zal worden ingezet in verband met de
registratie van informatie over uiteindelijk belanghebbenden (UBO’s).3 Of dit
inderdaad het geval zal zijn, valt in dit stadium niet te zeggen. Op dit moment
wordt onderzocht of de verplichting tot het registreren van UBO-informatie
ook moet gaan gelden voor fondsen voor gemene rekening. Indien uit dit
onderzoek blijkt dat de verplichting tot het registreren van UBO-informatie
moet gaan gelden voor fondsen voor gemene rekening, zal hier in de
betreffende regelgeving invulling aan worden gegeven.
Verder wordt ook de doorwerking naar de toeslagen en inkomensafhankelijke
regelingen genoemd. Hierop ga ik nader in bij de specifieke vragen over dit
onderwerp.
Vraag 3 en 7
Kunt u een kwantitatieve indicatie geven van de groei van het aantal
aanvragen het afgelopen jaar, afgezet tegen eerdere jaren?
Bent u bereid tot aanvullende wettelijke stappen die tijdig en doeltreffend
onbedoeld gebruik van een fonds voor gemene rekening voorkomen?
Antwoord 3 en 7
In de jaren tot 2015 werden er jaarlijks enkele tientallen open fondsen voor
gemene rekening bij de Belastingdienst aangemeld ter registratie. In 2015
waren dit er circa 200 en in 2016 circa 300. In 2017 zijn er tot medio augustus
ongeveer 550 aanmeldingen ontvangen. De Belastingdienst beoordeelt of
deze aanmeldingen voldoen aan de voorwaarden om te kwalificeren als een
open fonds voor gemene rekening. Doordat tot op heden ruim 25% van de
aangemelde fondsen niet voldoet aan de voorwaarden, is het aantal nieuwe
open fondsen voor gemene rekeningen lager dan het aantal aanmeldingen.
Kortom er zijn duidelijk meer aanmeldingen, al blijft het in absolute aantallen
relatief beperkt ten opzichte van het totaal aantal belastingplichtigen in box 3.
De Belastingdienst zal deze ontwikkeling goed blijven volgen, en uw Kamer
zal – in lijn met de Motie Bashir/Grashoff4 – daarover geïnformeerd worden.
Op dit moment vind ik het, ook gegeven de demissionaire status van het
kabinet, niet opportuun om wettelijke maatregelen te treffen.
Vraag 4
Kunt u aangeven in percentages (en eventueel met bandbreedtes) hoeveel
vermogensbelasting er via de constructies met een fonds voor gemene
rekening kan worden bespaard dan wel ontweken?
Antwoord 4
Zoals hiervoor beschreven bestaan er verschillen tussen box 2 en box 3.
Doordat in box 2 het daadwerkelijke rendement wordt belast en in box 3
wordt uitgegaan van een fictief rendement, is de omvang van de percentuele
besparing van beleggen via een open fonds voor gemene rekening met name
afhankelijk van de hoogte van het werkelijke rendement en de hoogte van het
vermogen. Voor bepaalde vermogensbestanddelen – zoals laagrenderende
2

Uitzondering hierop is als het een fonds betreft met de status van een vrijgestelde beleggingsinstelling of een fiscale beleggingsinstelling. In dat geval is geen vennootschapsbelasting
verschuldigd. Anders dan een fiscale beleggingsinstelling kent een vrijgestelde beleggingsinstelling geen uitdelingsverplichting, maar is bij de participant met een aanmerkelijk belang in
box 2 wel altijd belasting verschuldigd over ten minste een forfaitair voordeel gelijk aan het
hoogste rendementspercentage van box 3.
3
Het betreft het concept wetsvoorstel voor de Implementatiewet registratie uiteindelijk belanghebbenden, beschikbaar op de website voor internetconsultatie: https://
www.internetconsultatie.nl/implementatiewetregistratieuiteindelijkbelanghebbenden
4
Kamerstuk 34 552, nr. 53 (motie Bashir/Grashoff).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

2

spaarrekeningen – zal het werkelijke rendement lager zijn dan het forfaitaire
rendement. Dit forfaitaire rendement is immers gebaseerd op het rendement
dat behaald kan worden met de gemiddelde vermogensmix. Bij een werkelijk
rendement van 0,1% is in verhouding tot de omvang van het vermogen
nagenoeg geen vennootschapsbelasting en inkomstenbelasting in box 2
verschuldigd, terwijl in box 3 in een dergelijk geval – abstraherend van de
vrijstelling – 30% belasting wordt geheven over het fictieve rendement. In die
situatie is de besparing van beleggen in box 2 ten opzichte van beleggen in
box 3 dus nagenoeg het gehele verschuldigde bedrag.
Indien daarentegen het werkelijke rendement hoger uitvalt dan het forfaitaire
rendement van box 3 dan hoeft van een besparing geen sprake te zijn,
aangezien de belastingheffing over het werkelijke rendement in de vennootschapsbelasting en vervolgens in box 2 in dat geval hoger uitvalt dan de
belastingheffing over het fictieve rendement in box 3.5 Het is dus niet zo dat
beleggen via een open fonds voor gemene rekening per definitie voordeliger
is. Dit is afhankelijk van het gemaakte rendement, dat van jaar tot jaar kan
verschillen.
In de volgende tabel licht ik dit cijfermatig toe:
vermogen

r%

rendement

Vpb+
IB_box_2

Box_3

Verschil
in €

Verschil in
belastingdruk als
percentage van
het vermogen

250.000
250.000
250.000
250.000

0,1%
2%
4%
6%

250
5.000
10.000
15.000

100
2.000
4.000
6.000

2.716
2.716
2.716
2.716

– 2.616
– 716
1.284
3.284

– 1,0%
– 0,3%
0,5%
1,3%

vermogen

r%

rendement

Vpb+
IB_box_2

Box_3

Verschil
in €

Verschil in
belastingdruk als
percentage van
het vermogen

400.000
400.000
400.000
400.000

0,1%
2%
4%
6%

400
8.000
16.000
24.000

160
3.200
6.400
9.600

4.786
4.786
4.786
4.786

– 4.626
– 1.586
1.614
4.814

– 1,2%
– 0,4%
0,4%
1,2%

(*) gemiddeld toegerekend forfaitair rendement in box 3

Het is goed denkbaar dat de participanten in een fonds voor gemene
rekening een belastingvoordeel voor ogen hebben. Gezien het bovenstaande
wordt dat voordeel echter alleen behaald door participanten die daadwerkelijk
een laag rendement hebben gerealiseerd. Als een hoog rendement is
behaald, werkt het averechts.
Vraag 5, 6 en 7
Wat zijn de wettelijke voorwaarden waaraan voldaan moet worden voordat
een aanvraag van een fonds voor gemene rekening wordt goedgekeurd en
zijn deze voorwaarden scherp en actueel genoeg?
Waarvoor dient volgens u een fonds voor gemene rekening gebruikt te
worden en welke stappen zijn er mogelijk om te voorkomen dat dit fonds
gebruikt wordt om vermogensbelasting te ontwijken, dan wel de effectiviteit
van het toekomstige UBO-register te ondermijnen?
Bent u bereid tot aanvullende wettelijke stappen die tijdig en doeltreffend
onbedoeld gebruik van een fonds voor gemene rekening voorkomen?
Antwoord 5, 6 en 7
Een fonds voor gemene rekening is een samenwerkingsverband tussen
participanten (hierna wordt uitgegaan van natuurlijke personen) ter verkrijging van voordelen voor de participanten door het voor gemene rekening
beleggen van gelden. Een fonds voor gemene rekening heeft geen specifieke

5

De belastingheffing in box 2 is pas verschuldigd op het moment dat de winsten worden uitgekeerd of het aanmerkelijk belang wordt vervreemd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

3

rechtsvorm en komt tot stand bij overeenkomst, waarbij geen notariële akte
vereist is.
In het spraakgebruik wordt onderscheid gemaakt tussen «open» en «besloten» fondsen voor gemene rekening. Een besloten fonds voor gemene
rekening is fiscaal transparant. Dat wil zeggen dat het fonds als zodanig niet
zelfstandig belastingplichtig is, maar de participanten in het fonds wel. De
participanten zijn dan over het algemeen belastingplichtig in box 3.
De fondsen zoals hier aan de orde betreffen zogenoemde «open» fondsen
voor gemene rekening. Open fondsen voor gemene rekening missen
weliswaar rechtspersoonlijkheid maar onderscheiden zich in financieeleconomisch opzicht niet wezenlijk van naamloze vennootschappen die het
beleggen van gelden in effecten of vastgoed ten doel hebben.6 De open
fondsen voor gemene rekening zijn dan ook vanwege de beoogde neutraliteit
van belastingheffing ten opzichte van beleggingsmaatschappijen (die wel
rechtspersoonlijkheid bezitten) al sinds 1969 belastingplichtig voor de
vennootschapsbelasting. Sinds de invoering van de Wet op de vennootschapsbelasting in 1969 is de behandeling van het fonds voor gemene
rekening niet inhoudelijk gewijzigd. De participanten in een open fonds voor
gemene rekening met belangen van 5% of meer zijn belastingplichtig in box
2.7
Er is sprake van een open fonds voor gemene rekening als wordt voldaan
aan de volgende voorwaarden die worden gesteld in wet- en regelgeving8:
a. Er moet sprake zijn van een fonds (in beginsel een afgescheiden
vermogen zonder rechtspersoonlijkheid).
b. Het doel moet zijn het verkrijgen van voordelen voor de deelgerechtigden.
c.
Het moet voor gemene rekening zijn. Dit brengt een collectiviteit tot
uitdrukking, dat wil zeggen dat er minimaal twee participanten zijn, die
gelden of andere activa bijeenbrengen.
d. Het bezit van het vermogen is gericht op het verkrijgen van rendementen, via beleggen of het anderszins aanwenden van gelden.
e. Bewijzen van deelgerechtigdheid zijn verhandelbaar; voor de vervreemding (van het bewijs) is niet de toestemming vereist van alle deelgerechtigden. Als uitsluitend aan het fonds zelf kan worden vervreemd, of aan
bloed- en aanverwanten in de rechte linie, is geen sprake van verhandelbaarheid.
Een fonds meldt zich bij de Belastingdienst voor het verkrijgen van een
fiscaal nummer. De Belastingdienst toetst dan of materieel aan voorstaande
voorwaarden wordt voldaan. Alleen als aan de eerste vier voorwaarden wordt
voldaan is sprake van een fonds voor gemene rekening en indien wordt
voldaan aan de laatste voorwaarde (de bewijzen van deelgerechtigdheid zijn
vrij verhandelbaar), is sprake van een open fonds voor gemene rekening. Het
open fonds voor gemene rekening wordt dan geregistreerd en krijgt een
fiscaal nummer toegekend. Indien de bewijzen van deelgerechtigdheid niet
vrij verhandelbaar zijn, is er sprake van een besloten fonds voor gemene
rekening.

6
7
8

Kamerstuk 1967–1968, 6000, nr. 18.
Bij een belang van minder dan 5% vormen de participaties box 3-vermogen.
Artikel 2, eerste lid, onderdeel a, en derde lid, van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969
en het besluit van de Minister van Financiën van 11 januari 2007/nr. CPP2006/1870M
(Stcrt. 2007, nr. 15, p. 8–9), zoals dat luidt na de wijzigingen van het besluit van de Staatssecretaris van Financiën van 15 december 2015/ nr. BLKB2015/1511M (Stcrt. 2015, nr. 46505).Dit
besluit geeft op basis van de parlementaire geschiedenis duidelijkheid voor de uitvoeringspraktijk over enerzijds het begrip fonds voor gemene rekening en anderzijds de wijze van vrije
overdraagbaarheid in verschillende situaties, waaronder het zogenoemde stapelen van
fondsen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

4