Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 420

Noodpakket banen en economie

Nr. 93

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 juli 2020
Om de negatieve effecten van COVID-19 op de handel te mitigeren en
handelsstromen op gang te houden heb ik met de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (BHOS) eind maart
maatregelen getroffen op gebied van de exportkredietverzekering (ekv).1
Ik heb uw Kamer toegezegd in een brief meer informatie te geven over de
aard van de getroffen maatregelen. Deze toelichting is in aanvulling op de
antwoorden op vragen die door verschillende leden van uw Kamer aan
mij en aan de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (BHOS) zijn gesteld.2 Ook wil ik in deze brief uw Kamer informeren over de effecten van de getroffen maatregelen sinds de
inwerkingtreding.
De getroffen maatregelen hebben per saldo geen gevolgen voor de
budgettaire raming. Dit komt doordat bij deze maatregelen rekening is
gehouden met de op basis van internationale regelgeving verplichte
kostendekkendheid van de ekv op middellange termijn. Dat betekent
bijvoorbeeld dat voor ekv-producten waarvan het dekkingspercentage is
verhoogd, namelijk het verhogen van het gedekte percentage op
contragaranties en werkkapitaaldekking, de premie mee is gestegen. Voor
transacties die een hoger risicoprofiel kennen, zoals op landen die minder
kredietwaardig zijn, vloeit uit de premie-afspraken automatisch eveneens
een hogere premie voort. Voorts wil ik benadrukken dat voor alle
transacties die met deze maatregelen in verzekering worden genomen op
geen enkele wijze wordt afgeweken van het bestaande ekv-kader op het
gebied van maatschappelijk verantwoord ondernemen of compliance.
Daarnaast blijven de extra mogelijkheden die geboden worden om meer
groene transacties in verzekering te nemen eveneens geldig.

1
2

kst-35420-93
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Kamerstuk, 35 420, nr. 16.
Aanhangsel Handelingen II 2019/20, nr. 2633.
Kamerstukken, 21 501-02 en 25 295, nr. 2153.
Aanhangsel Handelingen II 2019/20, nr. 3129.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 420, nr. 93

1

Maatregelen op gebied van de ekv
Met de Minister voor BHOS heb ik eind maart vijf maatregelen getroffen
op het gebied van de ekv, onder voorbehoud van verenigbaarheid met het
Europese staatssteunkader. Ondertussen heb ik echter geconcludeerd dat
een van deze maatregelen mogelijk niet in overeenstemming is met de
Europese staatssteunregels (het bieden van exportkredietgaranties (ekg)
op bestaande door ekv-gedekte leningen). Deze maatregel heb ik daarom
teruggetrokken zodat er van de vijf maatregelen nu vier van kracht zijn.3
Hieronder licht ik deze maatregelen een voor een toe.
a. Het mogelijk maken van dekking op kortlopende exportkredieten.
Deze maatregel houdt in dat de Staat exportkredieten met een looptijd
korter dan twee jaar in verzekering kan nemen. Hiermee is vooral de
Nederlandse export op hoge inkomenslanden (EU- en OECD-landen)
geholpen. Normaal gesproken kan de Staat geen kortlopende exportkredieten in verzekering nemen, omdat deze markt door de private markt
bediend wordt en verzekering door de Staat daarom in strijd is met de
mededeling van de Europese Commissie ten aanzien van kortlopende
exportkredieten (2012/C392/01).4 De Commissie heeft deze mededeling
echter opgeschort tot eind dit jaar vanwege de economische situatie en de
terugtrekkende markt.
b. Het in verzekering nemen van transacties die indirect exportgerelateerd
zijn.
Deze maatregel houdt in dat de Staat binnenlandse transacties die indirect
aan Nederlandse export gerelateerd zijn in verzekering kan nemen,
bijvoorbeeld het verzekeren van Nederlandse toeleveranciers van een
Nederlandse exporteur. Met deze maatregel hoopt de Staat niet alleen
exporteurs zelf (waar de ekv oorspronkelijk voor bedoeld is) maar ook de
gehele waardeketen te beschermen tegen de negatieve gevolgen van
COVID-19 op de handel. Dit is in lijn met artikel 3.1 van de «Kaderwet
financiële verstrekkingen Financiën». Volgens de Kaderwet kan de Staat
alleen verzekeringen en garanties afgeven «ter dekking van risico’s
verbonden aan het handels- en dienstenverkeer van ondernemers met
landen buiten Nederland». Dit betekent dat er een exportaspect aan de
transactie moet zitten, maar dat kan ook indirect zijn. Per geval wordt
gekeken of een transactie voldoende exportgerelateerd is.
c. Het leveren van maatwerk binnen het landenbeleid.
Deze maatregel houdt onder meer in dat de Staat kan besluiten een
transactie op de overheid van een land te accepteren terwijl de landenlimiet wordt overschreden. Landenlimieten zijn onderdeel van het interne
risicokader, ze vloeien niet voort uit regelgeving. Mochten dergelijke
transacties tot schades leiden dan wordt conform standaard beleid
geprobeerd deze schades te recupereren via de Club van Parijs. Dat is in
het verleden een effectieve methode gebleken. Deze maatregel houdt
overigens niet in dat we ons duurzaam leenbeleid op landen die (ernstige)

3

Het bieden van ekg op bestaande leningen lijkt niet in overeenstemming te zijn met sectie 3.4
van de «Temporary Framework for State aid measures to support the economy in the current
COVID-19 outbreak» die de Europese Commissie op 20 maart heeft gepubliceerd. Bij een ekg
op een bestaande lening is het lastig om aan te tonen dat hiermee export mogelijk wordt
gemaakt.
4
Zie sectie 3.5 van de «Temporary Framework for State aid measures to support the economy in
the current COVID-19 outbreak» die de Europese Commissie op 20 maart heeft gepubliceerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 420, nr. 93

2

schuldhoudbaarheidsproblemen hebben of landen waar sancties voor
gelden zullen heroverwegen.
d. Het verhogen van het gedekte percentage op contragaranties en
werkkapitaaldekkingen.
Deze maatregel houdt in dat de Staat tijdelijk in plaats van 80 procent
90 procent dekking kan bieden op contragaranties en werkkapitaaldekkingen, de zogeheten liquiditeitsverruimende instrumenten die veel door
het mkb worden gebruikt. Het bieden van 90 procent dekking wordt
toegestaan door de tijdelijke staatssteunkaderregeling in het kader van
COVID-19 die de Europese Commissie op 19 maart heeft aangenomen.5
Het bieden van 90 procent dekking in plaats van 80 procent kan ervoor
zorgen dat banken beter in de liquiditeitsbehoefte van exporterende
bedrijven kunnen voorzien.
Totstandkoming maatregelen
Om ervoor te zorgen dat de maatregelen gewenst zijn en additioneel aan
de markt heb ik de «Rijkscommissie voor export» gevraagd te toetsen in
hoeverre de maatregelen eraan bijdragen om de negatieve economische
gevolgen van COVID-19 op export te mitigeren. De Rijkscommissie heeft
daarop laten weten dat de maatregelen geschikt lijken om de negatieve
economische gevolgen van COVID-19 op het gedeelte van de export waar
de ekv van invloed op is te mitigeren. De Rijkscommissie is een publiekprivaat overlegorgaan dat als taak heeft om als klankbord te fungeren op
het terrein van (inter)nationale vraagstukken en mogelijke oplossingen
daarvoor op het gebied van de ekv als bedoeld in artikel 3 lid 2 van de
«Kaderwet financiële verstrekkingen Financiën». De Rijkscommissie
bestaat momenteel uit 25 leden en een voorzitter die gezamenlijk
exporterend Nederland vertegenwoordigen.
Effectiviteit maatregelen op gebied van de ekv
Het doel van de getroffen maatregelen op gebied van de ekv is primair het
op gang houden van handelsstromen om daarmee de negatieve effecten
van COVID-19 op de economie en werkgelegenheid te mitigeren. Hoewel
het nog te vroeg is om te zeggen in hoeverre de maatregelen hier effectief
in zijn geweest is sinds het treffen van de maatregelen sprake van een
forse toename in het aantal ekv-aanvragen ten opzichte van voorgaande
jaren. In april en mei 2020 zijn in totaal 19 meer ekv-aanvragen geweest
vergeleken met dezelfde maanden in 2019 en 39 meer ekv-aanvragen
vergeleken met 2018.
Periode

april 2018

mei 2018

april 2019

mei 2019

april 2020

mei 2020

Aantal aanvragen

12

14

21

25

28

37

Van de 65 ekv-aanvragen die in april en mei zijn gedaan hebben er twintig
gebruik gemaakt van de extra ruimte die met de maatregelen op gebied
van ekv wordt geboden. Zoals hieronder te zien hebben exporteurs tot nu
toe voornamelijk gebruik gemaakt van: het mogelijk maken van dekking
op kortlopende exportkredieten, het in verzekering nemen van transacties
die indirect export gerelateerd zijn en het verhogen van het gedekte
percentage op contragaranties en werkkapitaaldekkingen. Het moet nog
blijken of er gebruik gemaakt gaat worden van het leveren van maatwerk
binnen het landenbeleid.6
5

Zie sectie 3.2 van de «Temporary Framework for State aid measures to support the economy in
the current COVID-19 outbreak» die de Europese Commissie op 20 maart heeft gepubliceerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 420, nr. 93

3

Maatregelen op gebied
van de ekv

a. Het mogelijk maken van
dekking op kortlopende
exportkredieten

b. Het in verzekering nemen van
transacties die
indirect export
gerelateerd zijn

c. Het leveren van
maatwerk binnen het
landenbeleid

d. Het verhogen van het gedekte
percentage op contragaranties en
werkkapitaaldekkingen

Aantal aanvragen

7

2

0

11

Verlengen maatregelen
Zoals ik ook heb aangegeven in mijn antwoord op de vragen van het lid
Van Raan die ik op 28 april met uw Kamer heb gedeeld zijn de getroffen
maatregelen in ieder geval tot 31 december 2020 van kracht.7 Op dit
moment kan ik nog niet zeggen of de getroffen maatregelen verlengd
zullen worden. Dit is voor het mogelijk maken van dekking op kortlopende
exportkredieten en het verhogen van het gedekte percentage op contragaranties en werkkapitaaldekkingen onder meer afhankelijk van verlenging
van het tijdelijke staatssteunkader door de Europese Commissie. Voor de
overige maatregelen is dit afhankelijk van het effect dat COVID-19 op de
handel heeft gehad en daarmee de noodzaak om de maatregelen te
verlengen.
De Staatssecretaris van Financiën,
J.A. Vijlbrief

6

De gecompliceerde risico’s op een land waarop maatwerk moet worden geboden vragen om
een uitgebreid due diligence proces, waardoor de looptijden veelal langer zijn dan de dekkingsaanvragen op landen waarvoor sowieso al een meer open landenbeleid bestond. Pas wanneer
maatregel c langere tijd van kracht is geweest ontstaat er een compleet beeld van de effectiviteit van deze maatregel.
7
Aanhangsel Handelingen II 2019/20, nr. 2633.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 420, nr. 93

4