Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

29 282

Arbeidsmarktbeleid en opleidingen zorgsector

Nr. 361

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN
EN SPORT EN VOOR MEDISCHE ZORG EN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 mei 2019
Met genoegen bieden wij u de tweede voortgangsrapportage aan van het
Actieprogramma Werken in de Zorg. De cijfers en prognoses – weergegeven in de bijgevoegde weergave van het online dashboard (bijlage 1)1
met de nulmetingen en de monitor (bijlage 2)2 die meer in detail en
meerjarig inzicht bieden – laten zien dat we voor een zeer forse opgave
staan, maar dat het mogelijk is het tekort aan personeel in de zorg terug te
dringen. Volgens de nieuwste prognose is het tekort dat we verwachten in
2022 80 duizend. Als een aantal ontwikkelingen zoals we die nu zien de
komende jaren doorzetten kan dit, met gelijkblijvende inspanning, wellicht
naar beneden worden bijgesteld naar een tekort van 55 duizend. Dit
betekent dat naast focus op instroom ook meer focus op behoud en
anders werken moet komen te liggen. Het vraagt dan ook om alle zeilen
bij te zetten. Om die reden honoreren we bijvoorbeeld alle aanvragen
voor SectorplanPlus voor het derde tijdvak, en gaan we extra ondersteuningskracht inzetten in de regio.
Het doel en de actielijnen
Ons doel is nu en in de toekomst goede zorg en welzijn te kunnen blijven
bieden. Hiervoor is het essentieel dat we voldoende medewerkers
hebben, die goed zijn toegerust voor en tevreden zijn met het belangrijke
werk dat zij doen.
We hebben gekozen voor een brede aanpak langs drie actielijnen:
1. Meer kiezen voor de zorg
2. Beter leren in de zorg
3. Anders werken in de zorg.

1
2

kst-29282-361
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 282, nr. 361

1

Het zwaartepunt van de aanpak ligt in de regio. Overal zijn regionale
actieplannen aanpak tekorten (RAAT) gemaakt met een beeld van de
regionale opgave, duidelijke ambities en concrete afspraken. Zaken die
niet in de regio opgelost kunnen worden, pakken we op samen met
landelijke partijen. Aan de landelijke actietafel, maar ook aan sectorale
tafels zoals die van de arbeidsmarktagenda 2023 en de hoofdlijnenakkoorden voor bijvoorbeeld de medisch specialistische zorg en de
wijkverpleging.
We ondersteunen die ambities op allerlei manieren:
– De zorginstellingen met extra middelen vanuit Sectorplanplus om
nieuwe medewerkers scholing te kunnen bieden.
– (Nieuwe en zittende) medewerkers met loopbaanoriëntatie en
-begeleiding via Sterk in je Werk. De sociale partners in de zorg met
geld (€ 1,7 miljard in 2019) voor een marktconforme loonontwikkeling in de zorg.
– De regio’s met concrete ondersteuning vanuit het Actie Leer
Netwerk dat onder andere goede voorbeelden ophaalt en deelt en
knelpunten adresseert.
– Met de Commissie Werken in de Zorg die de voortgang in de
regio’s volgt en daarover adviseert.
De campagne Ik Zorg omlijst alles wat er gebeurt rond het actieprogramma. Hierin staat de zorgmedewerker centraal: de campagne is voor
en door de medewerkers in de zorg ontwikkeld. Doel is huidige
medewerkers te steunen in het mooie werk dat zij doen, nieuwe
medewerkers te werven en te laten zien dat de zorg een zeer veelzijdige
en waardevolle werkomgeving is.
Via data-driven monitoring maken we inzichtelijk in welke mate de
acties die in de regio zijn uitgevoerd, helpen om de regionale opgave
effectief aan te pakken. Dit maakt bijsturing door partijen in de regio
tussentijds mogelijk. Ook krijgen we hiermee op landelijk niveau zicht op
de vraag of we voor Nederland als geheel op koers liggen: wat is het
beeld in de regio’s bij elkaar genomen? Dit doen we in de monitor
Werken in de Zorg. De monitor treft u in bijlage 23.
De monitor geeft een concreet beeld van de voortgang op de kernindicatoren die we op uw verzoek hebben benoemd in onze brief van
21 december 20184. aangevuld met cijfers van andere indicatoren die
relevant kunnen zijn voor de voortgang. Ook zijn de aanvullende vragen
en wensen uit uw brief van 13 maart 2019 in de monitor verwerkt, zoals
het presenteren van een nulmeting, uitsplitsing naar branches waar
mogelijk en aanvullende onderwerpen als lonen, numerus fixus en zzp’ers
in de zorg.
De cijfers zijn ook online voor iedereen te volgen: het Centraal Bureau
voor de Statistiek (CBS) maakt voor de kernindicatoren visualisaties in een
online dashboard voor het Actieprogramma Werken in de Zorg5. Daar
kunnen mensen 24/7 terecht voor de meest recente cijfers over werken in
de zorg en de voortgang op onze ambities. Ook de komende periode
blijven we met het CBS en sociale partners werken aan nog beter inzicht
in de laatste stand van de arbeidsmarkt in de zorg.
Daarnaast blijven we vol inzetten op belangrijke thema’s die zijn ondergebracht in aparte programma’s als «Zorg van nu», «Zorg op de juiste

3

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Kamerstuk 29 282, nr. 346
5
Via de AZW StatLine via https://azwstatline.cbs.nl/#/AZW/nl/ en het AZW Dashboard https://
dashboards.cbs.nl/v1/AZWDashboard/ van het CBS.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 282, nr. 361

2

plek», «Ontregel de zorg» en «Thuis in het verpleeghuis», die ook
van invloed zijn op de arbeidsmarkt en het werken in de zorg.
Voor wat betreft de opleidingen in de zorg biedt het Ministerie van OCW
diverse voorzieningen die tot doel hebben deze aantrekkelijker te maken
en beter te laten aansluiten bij de vraag van werkgevers. Zo kunnen
scholen en zorginstellingen ondersteuning vragen vanuit het Regionaal
Investeringsfonds voor initiatieven op het gebied van publiek private
samenwerking. Via het experiment Ruimte voor de regio is het mogelijk
een regionale invulling te geven aan mbo-opleidingen op basis van
bestaande kwalificaties. Studenten, docenten en bedrijven werken in dit
experiment samen aan een nieuwe, geregionaliseerde, beroepsopleiding.
Bovendien verkennen werkveld en onderwijs samen hoe het aanbod van
volwassenonderwijs flexibeler en daardoor beter passend bij individuen
kan worden aangeboden.
Hoe staan we er nu voor?
Volgens de meest recente prognose van begin mei 2019 van het onderzoeksprogramma Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn (AZW) is het verwachte
personeelstekort in 2022 ongeveer 80 duizend medewerkers. Dat is een
forse daling ten opzichte van een tekort van 100–125 duizend medewerkers zoals verwacht bij de start van het Actieprogramma Werken in de
Zorg (Kamerstuk 29 282, nr. 303). Dit verschil wordt verklaard door het
volgende: Er is nu een betere schatting van de uitgangssituatie eind
2017/begin 2018, namelijk 110 duizend ipv 100–125 duizend. De daling van
110 duizend naar 80 duizend is vervolgens voor ongeveer de helft te
verklaren doordat het nu gebruikte model, mede op verzoek van de
Tweede Kamer, uitgaat van het verwachte zorggebruik en een uitsplitsing
maakt naar branches. En voor de andere helft komt deze daling door de
extra inspanningen van de sector, mede gestimuleerd door de inzet van
middelen via Sectorplanplus.
Verwacht tekort op basis van de meest recente inzichten
Naast bovenstaande prognose zijn er ook nu al ontwikkelingen zichtbaar
die nog niet in het model zijn verwerkt6, maar die zeker kunnen leiden tot
het verder terugdringen van het verwachte tekort. Denk bijvoorbeeld aan
de stijging van het aantal zij-instromers en herintreders. Het aantal
zij-instromers en herintreders in 2018 is samen bijna 10 duizend hoger
dan in 2017. Ook zien we een verdere stijging op de instroom in het
onderwijs voor het schooljaar 2018/2019. Verder zien we dat het aantal
gerealiseerde stageplaatsen is toegenomen en ook dat het gebruik van
technologie en innovatie licht is gestegen.
Tegelijkertijd is er ook een aantal ontwikkelingen zichtbaar dat negatief
van invloed kan zijn op het verwachte tekort in 2022. Zo zien we dat het
ziekteverzuim in de zorg in het derde kwartaal van 2018 ten opzichte van
een jaar eerder is gestegen van 4,9% naar 5,1%. Dat geldt ook voor de
uitstroom uit de sector, die is met ruim 6% toegenomen. In de periode Q3
2017–Q3 2018 was de uitstroom ongeveer 7 duizend personen hoger dan
in dezelfde periode een jaar eerder.

6

Het model werkt op basis van realisatiecijfers over gehele kalenderjaren. Over 2018 zijn op de
verschillende indicatoren van het actieprogramma Werken in de Zorg nu met name nog cijfers
beschikbaar t/m het derde kwartaal 2018. Bovendien zijn veel van de indicatoren pas heel
recent beschikbaar gekomen. Vandaar dat deze ontwikkelingen nog niet verwerkt zijn in de
huidige prognose van een tekort van 80 duizend personen in 2022.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 282, nr. 361

3

Per saldo zien we dat in het derde kwartaal 2018 het aantal werkzame
personen met ongeveer 29 duizend is gestegen ten opzichte van dezelfde
periode een jaar eerder. Dat is voorzichtig gerekend ongeveer 5 duizend
personen meer dan verwacht in de prognoses. Daardoor neemt het
verwachte tekort in 2022 verder af. Als deze aantallen in de jaren
2019–2022 hetzelfde zijn; dan kan het verwachte tekort in 2022 verder
afnemen naar 55 duizend personen.
Dit betekent dat naast focus op instroom ook nog meer focus op behoud
en anders werken moet komen te liggen. Het vraagt dan ook om alle
zeilen bij te zetten.
Intensiveren: een versnelling hoger
Zoals aangegeven in onze brief van 11 maart7 zullen we komende periode
aan de hand van de door de commissie Werken in de Zorg benoemde
vliegwielen onze Actieprogramma-aanpak versterken. Het gaat dan
concreet om:
1) Meer aandacht voor behoud
2) Anders werken
3) Het opschalen van onderwijsvernieuwingen
4) De zorgprofessionals nadrukkelijker betrekken
5) Aanpakken arbeidsmarktvraagstuk vanuit de gezamenlijke maatschappelijke opgave.
In deze brief van 11 maart zijn ook de activiteiten die we op deze vliegwielen ondernemen, weergegeven. Bijvoorbeeld via het Actie Leer
Netwerk het verspreiden van tools voor de invulling van goed werkgeverschap en het initiëren en faciliteren van lerende netwerken om uitstroom
te beperken. Het delen van voorbeelden van arbeidsbesparende technologie en het opschalen van initiatieven op het gebied van Leven Lang
Ontwikkelen via actieleren. Ook ondersteunen we partijen bij de ontwikkeling van een menukaart hoe medewerkers nog beter dan nu al gebeurt
te betrekken bij de RAATs. Verder stellen we het model zorggebruik
beschikbaar om goede strategische personeelsplanningen te kunnen
maken. Er is een handboek verschenen met goede praktijkvoorbeelden
van werkgevers die mensen met afstand tot de arbeidsmarkt in dienst
hebben genomen en er worden bijeenkomsten gehouden om ook andere
werkgevers te inspireren tot concrete ambities om de instroom van
mensen die nu nog op afstand staan van werk te verhogen.
Daar bovenop gaan we vanuit VWS een nog actievere bijdrage leveren in
de regio zelf. Daar waar het moet gebeuren, namelijk in de regio’s, leveren
we waar gewenst extra ondersteuningskracht.
En met het oog op het succes en de werking van SectorplanPlus willen we
de volledige aanvraag van € 141 mln. voor het derde tijdvak honoreren.
Dat betekent dat we voor het derde tijdvak € 60 mln. meer beschikbaar
stellen dan oorspronkelijk voorzien. Zo kunnen alle sectoren in de zorg nu
werk maken van het opleiden van nieuwe medewerkers en praktijkopleiders, maar ook van het behouden van huidige of met ontslag bedreigde
medewerkers.
Om taakherschikking verder te stimuleren en om tegemoet te komen aan
de toenemende belangstelling voor de opleiding van Verpleegkundig
Specialist/Physician Assistant, stellen we budget beschikbaar, zodat naast
de reeds toegekende 700 opleidingsplaatsen 74 extra studenten kunnen
starten aan de opleiding tot Verpleegkundig Specialist of Physician
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 282, nr. 361

4

Assistant. In het hoofdlijnenakkoord GGZ is eerder al afgesproken om
16 extra opleidingsplaatsen VS-GGZ te financieren.
Ten slotte
De monitor toont dat we op de goede weg zijn, maar laat ook duidelijk
zien dat we er nog zeker niet zijn. Met de brief van 11 maart (Kamerstuk
29 282, nr. 355) en deze voortgangsrapportage hebben we concreet laten
zien waar we samen met alle betrokken partners in de regio’s, het Actie
Leer Netwerk en de Commissie Werken in de Zorg, de komende periode
onze acties en inspanningen op richten. In het laatste kwartaal van 2019,
na het beschikbaar komen van de nieuwe cijfers ontvangt u een volgende
voortgangsrapportage met monitor.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
H.M. de Jonge
De Minister voor Medische Zorg,
B.J. Bruins
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
P. Blokhuis

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 282, nr. 361

5