Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

22 343

Handhaving milieuwetgeving

28 663

Milieubeleid

Nr. 296

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 24 juni 2021
De vaste commissie voor Infrastructuur en Waterstaat heeft een aantal
vragen voorgelegd aan de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat over de brief van 4 maart 2021 inzake het advies van de adviescommissie Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving (VTH) over het
eindrapport «Om de leefomgeving» (Kamerstukken 22 434 en 28 663, nr.
295).
De Staatssecretaris heeft deze vragen beantwoord bij brief van 23 juni
2021. Vragen en antwoorden, voorzien van een inleiding, zijn hierna
afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Agnes Mulder
De griffier van de commissie,
Schuurkamp

kst-22343-296
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 343, nr. 296

1

Inleiding
Met deze brief beantwoord ik de vragen van de vaste commissie voor
Infrastructuur en Waterstaat over het eindrapport «Om de leefomgeving.
Omgevingsdiensten als gangmaker voor het bestuur» van de adviescommissie Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving (VTH)1.
Op 4 maart jl. zond ik u het rapport van de adviescommissie VTH. In mijn
begeleidend schrijven heb ik het belang van het rapport onderstreept en
heb ik aangegeven dat ik vind dat het rapport zorgvuldige aandacht en
een integrale opvolging van de aanbevelingen verdient. Daarbij is het
uiteraard aan een volgend kabinet om de kabinetsreactie nader uit te
werken en aan u toe te sturen. Gezien de urgentie van het onderwerp heb
ik de ambtelijke voorbereiding voor deze kabinetsreactie voortvarend
opgepakt met het doel dat een volgend kabinet in overleg met de partners
spoedig tot vervolgstappen kan komen. Ik heb hiervoor een aantal sporen
uitgezet die ik hieronder nader toelicht:
1. Stakeholderanalyse: hierbij wordt inzichtelijk waar alle vraagstukken van de stakeholders liggen en hoe met alle betrokken partijen
opvolging aan het rapport van de adviescommissie VTH kan worden
gegeven;
2. Kwantitatief onderzoek naar de data van de omgevingsdiensten: de adviescommissie VTH beveelt in haar rapport dringend aan
om een kort aanvullend onderzoek te doen naar de data van de
omgevingsdiensten. Het gaat dan om het per omgevingsdienst
verkrijgen van inzicht in de aantallen en categorieën bedrijven, de
daarbij benodigde uren voor VTH-taken en de feitelijk geleverde
inspanning. Met dit onderzoek vraag ik ook naar het aantal uitgevoerde inspecties, de wijze van financiering, het budget per omgevingsdienst en welk deel hiervoor gereserveerd is voor kennisontwikkeling, welke basistaken, plustaken en adviestaken zijn ingebracht, de
stand van de verordening voor de kwaliteitscriteria en de specialisatie
van de omgevingsdienst. Tevens kijkt het onderzoek naar welke data
ook in de toekomst verzameld moet worden om een totaalbeeld van
de omgevingsdiensten te kunnen geven: de Staat van de Omgevingsdiensten;
3. Juridisch onderzoek: dit onderzoek focust op hoe de aanbevelingen van de adviescommissie VTH doorgevoerd kunnen worden en
bekijkt onder andere welke wetswijzigingen hiervoor nodig zijn.
Het doel is dat deze sporen op 1 september a.s. zijn afgerond. Met de
uitkomsten van deze onderzoeken kan mijn opvolger de kabinetsreactie
opstellen waarin ingegaan wordt op hoe opvolging wordt gegeven aan de
aanbevelingen van de adviescommissie VTH.
Vraag 1:
Welke gevolgen ziet u voor het beleggen van de zogenaamde
plustaken en de verhoudingen tussen bevoegde gezagen en
omgevingsdiensten als de adviezen worden doorgevoerd?
De aanbevelingen van de adviescommissie VTH hebben betrekking op
gemeentelijke plustaken. Geadviseerd wordt een taak alleen als plustaak
onder te brengen bij een omgevingsdienst als deze goed is omschreven,
apart is gefinancierd en bemenst is. Dit vraagt om een bestuursbesluit.
Een goede verhouding tussen bevoegd gezag en omgevingsdienst is
hierbij evident. Enerzijds omdat het bevoegd gezag (mede)eigenaar is van
de omgevingsdienst anderzijds omdat zij opdrachtgever is. Het beleggen
van een plustaak bij een omgevingsdienst blijft daarmee mogelijk.
1

Kamerstukken 22 343 en 28 663, nr. 295

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 343, nr. 296

2

Vraag 2:
Hoe zorgt u ervoor dat de bevoegde gezagen de basistaken, die
nu reeds wettelijk verplicht zijn om bij de omgevingsdiensten te
beleggen, ook daadwerkelijk daar belegd gaan worden?
Op grond van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) zijn
gemeenten en provincies als bevoegd gezag wettelijk verplicht de
basistaken te beleggen bij een omgevingsdienst. Op dit moment hebben
alle provincies en het merendeel van de gemeenten hun basistaken
belegd bij een omgevingsdienst. Onder de Uitvoeringsagenda-VTH2 trekt
IenW het project «Afhechten van bestaande afspraken» met het doel dat
iedere gemeente de basistaken belegd bij de omgevingsdienst. Hiervoor
voer ik gesprekken met de niet nalevende gemeenten. Voor de zomer
vindt een gesprek plaats met een aantal van deze gemeenten voor een
nadere duiding welke taken of taakonderdelen nog niet zijn ingebracht en
waarom niet. Het is de planning dat alle basistaken dit jaar nog bij de
omgevingsdiensten zijn belegd.
Vraag 3:
Hoe gaat u erin voorzien dat ook het Rijk en haar uitvoerende
diensten hun bijdragen leveren aan een robuust en toekomstbestendig stelsel voor vergunningverlening, toezicht en handhaving
(VTH-stelsel) als geheel?
Rijksdiensten leveren reeds een bijdrage aan het VTH-stelsel. Zo heeft de
ILT een belangrijke adviserende taak op de Wabo vergunningen bij
Brzo-bedrijven. Ook heeft het Rijk een rol in het interbestuurlijk toezicht
als toezichthouder op de provincies. Deze rol is bij de ILT belegd. Een
ander voorbeeld is de informatie-uitwisseling via de Inspectieview waarop
ook rijksdiensten zijn aangesloten. Deze bijdragen kunnen versterkt
worden. De adviescommissie VTH noemt in haar advies de ILT als
toezichthouder op de omgevingsdiensten als een goede stap om te
komen tot een robuust en toekomstbestendig VTH-stelsel. De consequenties van deze rol laat ik momenteel onderzoeken. Naast de vraag hoe
een dergelijke toezichthoudende taak zich verhoudt tot de vergunning- en
adviestaak, is het nodig om de juridische stappen in beeld te brengen die
dit met zich mee zou brengen. Het is aan het volgend kabinet om concrete
besluiten te nemen over de exacte vorm en omvang van bijdragen van
rijksdiensten aan het VTH-stelsel.
Vraag 4:
Hoe ziet u dit rapport in het licht van de Omgevingswet?
De Omgevingswet schetst het kader waarbinnen het VTH-stelsel moet
opereren. Het rapport van de adviescommissie VTH geeft tien aanbevelingen ter versterking van de omgevingsdiensten en daarmee van het
VTH-stelsel binnen de Omgevingswet. Ik denk dan bijvoorbeeld aan de
aanbevelingen voor het verhogen van de ondergrens van een omgevingsdienst en het verplichten van informatie-uitwisseling en investeren in
kennisinfrastructuur. De aanbevelingen van de adviescommissie Van
Aartsen vragen op onderdelen ook om meer centrale sturing zoals
landelijke normfinanciering in plaats van lokale outputfinanciering en
rijkstoezicht op de omgevingsdiensten. Op dit moment onderzoek ik hoe
deze aanbevelingen een plek kunnen krijgen in de Omgevingswet die
uitgaat van het principe dat zoveel mogelijk decentraal wordt uitgevoerd.
De versterking van het VTH-stelsel vind ik essentieel voor een goede
uitvoering van VTH.

2

Kamerstuk 22 343, nr. 293

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 343, nr. 296

3

Vraag 5:
Hoe ziet u de rol van de omgevingsdienst onder de
Omgevingswet voor zich? Wordt deze met de adviezen van de
commissie niet een landelijke uitvoeringsdienst die ver af komt
te staan van de lokale praktijk?
De 29 omgevingsdiensten voeren onder de Omgevingswet minimaal het
door de gemeenten en provincies de verplicht bij hun belegde basistakenpakket uit. Daarnaast kunnen de gemeenten en provincies aanvullende
taken (plustaken) bij de omgevingsdiensten beleggen. Dit wordt niet
anders dan nu het geval is. Over de verdere rol van de omgevingsdienst
onder de Omgevingswet in relatie tot de aanbevelingen van de adviescommissie VTH wordt nog een beeld gevormd. Een concrete aanbeveling
van de adviescommissie VTH betreft de advisering en uitvoeringstoets
door omgevingsdiensten over omgevingsplannen. Hierbij geeft de
omgevingsdienst – als gelijkwaardige partner naast beleid – een inhoudelijk advies over de milieunormering in omgevingsplannen en een
uitvoeringstoets op de normering. Opvolging van deze aanbeveling zou
betekenen dat de omgevingsdienst een grotere rol krijgt in de lokale
praktijk en hier juist dichter op komt te staan. Een ander voorbeeld gaat
over verbetering van de expertise en kennisdeling van omgevingsdiensten. Het meer specialiseren van kennis en expertise bij een aantal
omgevingsdiensten, zoals nu al voor Brzo-bedrijven is gebeurd, is ook een
richting die ik laat onderzoeken. Om het kennisniveau te verhogen is
specialisatie en massa van belang. Dit maakt het ook makkelijker
gekwalificeerde medewerkers aan te trekken. Tot slot zal bij het uitwerken
van een landelijke normfinanciering ook gekeken worden naar welke
taken door welke omgevingsdienst worden uitgevoerd en wat dit betekent
voor de omvang (kritische ondergrens). Met dit alles zal er nog steeds de
benodigde relatie zijn met de regionale bestuurders.
Vraag 6:
Hoe ervaart het bedrijfsleven de expertise en deskundigheid van
omgevingsdiensten in het algemeen, en omgevingsdiensten die
taken uit het Besluit risico’s zware ongevallen uitvoeren (BRZOtaken)? Welke ontwikkeling heeft daarin plaatsgevonden en
welke verdere ontwikkeling is van belang, ook gezien de
invoering van de Omgevingswet?
Het bedrijfsleven staat over het algemeen positief tegenover omgevingsdiensten, die met hun expertise een belangrijke bijdrage kunnen leveren
aan het veelomvattende omgevingsrecht, ook als dat is vereenvoudigd
onder de Omgevingswet. In zoverre is de doorontwikkeling van de
omgevingsdiensten een goede zaak. Bedrijfsvertegenwoordigers die door
de adviescommissie VTH zijn gehoord, geven aan dat zij een voorkeur
hebben voor verdere verbetering van het huidige stelsel en zij tonen zich
geen voorstander van het opnieuw op de schop nemen van het stelsel. Op
weg naar de Omgevingswet is het daarbij van belang dat medewerkers
van omgevingsdiensten volledig worden toegerust om op de nieuwe
manier te werken die de Omgevingswet voorstaat.
Hoewel bedrijfsvertegenwoordigers zich dus in het algemeen kunnen
vinden in de opzet van het huidige stelsel, zien zij nog wel de volgende
verbeterpunten:
1. Vergroot de deskundigheid van (Brzo-)omgevingsdiensten en
stimuleer onderlinge samenwerking.
2. Bevorder de oprichting van een omgevingsexpertisecentrum.
3. Stem de VTH-dienstverlening af op de behoeften van grote (Brzo-)
bedrijven en op die van het MKB.
4. Stimuleer (integraal) ketentoezicht door omgevingsdiensten en
overige overheidsinstanties (zoals de landelijke inspectiediensten en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 343, nr. 296

4

5.
6.

Rijkswaterstaat). Dit is in het bijzonder van belang bij nieuwe en
innovatieve bedrijfsprocessen.
Benoem één aanspreekpunt vanuit de verschillende VTHoverheidsinstanties voor bedrijven.
Verken de mogelijkheden om omgevingsdiensten onafhankelijker te
laten opereren. Dit kan de uitvoerbaarheid van wet- en regelgeving
bevorderen en kan zorgen voor een gelijk speelveld.

Vraag 7:
In hoeverre ervaart u verschillen in aanpak tussen regio’s in de
vergunningverlening, toezicht en handhaving, en in hoeverre
betekent dit een inbreuk op het level playing field? Waardoor
worden eventuele verschillen veroorzaakt?
Er zijn op dit moment 29 omgevingsdiensten waarvan 6 Brzo-omgevingsdiensten. Deze omgevingsdiensten bedienen hun eigen regio. Deze regio’s
verschillen. De uitdagingen voor de omgevingsdiensten in industrieel
gebied zijn anders dan in landelijk gebied. Dit leidt tot verschillen in
aanpak in de VTH, maar niet tot een inbreuk op het level playing field. Ook
bij de Brzo-inspecties is hiervan geen sprake: de Brzo-inspectie wordt
uitgevoerd aan de hand van een landelijk uniforme inspectiemethodiek
voor het Brzo-toezicht (NIM)) om een gelijk speelveld voor de bedrijven te
creëren. Alle inspecteurs die een Brzo-inspectie uitvoeren zijn op dezelfde
wijze opgeleid om de NIM te volgen. Op dit moment wordt een nieuwe
inspectiemethodiek ontwikkeld door BRZO+. Met de landelijke handhavingsstrategie (LHS) als kader wordt zoveel mogelijk uniformiteit in
aanpak nagestreefd. De LHS wordt momenteel in het kader van de
Uitvoeringsagenda-VTH verbeterd om de bruikbaarheid, gebruik en
samenwerking met het strafrecht te verbeteren.
Vraag 8:
Hoe ervaart het bedrijfsleven het gebruik van koepelvergunningen in de praktijk?
Op dit moment wordt alleen voor Chemelot gewerkt met een koepelvergunning. Bedrijven geven aan dat het instrument «koepelvergunning» in
de praktijk goed lijkt te werken. Koepelvergunningen versterken de
clustervorming en stimuleren het opbouwen van onderlinge expertise
binnen het cluster, om zo risico’s voor de samenleving te concentreren op
daarvoor aangewezen gebieden.
Vraag 9:
Is het gebrek aan expertise (onder andere aanpak milieucriminaliteit, verwevenheid milieuschade, gezondheidsschade, et cetera)
op te lossen met extra financiering? Zitten hier grotere uitdagingen aan vast?
De adviescommissie VTH geeft in haar aanbevelingen aan dat geïnvesteerd moet worden in de deskundigheid van de omgevingsdiensten. Deze
moet (minimaal) op hetzelfde niveau liggen als de deskundigheid
waarover de onder toezicht gestelde bedrijven beschikken. De adviescommissie VTH stelt voor de kwaliteitsverordening per bevoegd gezag voor de
basistaken van de omgevingsdienst te schrappen. In plaats daarvan moet
er per bevoegd gezag één besluit komen van het bestuur van de
omgevingsdienst dat de voor de dienst benodigde kwalitatieve en
kwantitatieve bezetting vastlegt voor de uitvoering van de basistaken, als
afgeleide van de complexiteit van de onder toezicht staande bedrijven.
Hierdoor zal een omgevingsdienst niet meer werken met een groot aantal
verschillende kwaliteitsverordeningen, maar met één besluit van het
bestuur. Uiteindelijk gaat het naast extra financiering ook om betere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 343, nr. 296

5

samenwerking en kennisdeling. Als het gaat om milieucriminaliteit gaat
het er om het onderwerp een prominente plek op de bestuurlijke agenda
te geven. Doordat milieucriminaliteit zogenaamde «haalcriminaliteit» is,
blijft het vaak te lang onzichtbaar en is veel onderzoek nodig om het
boven tafel te krijgen.
Vraag 10:
Welke kansen biedt de uitbreiding van expertise door het
versterken van de samenwerking tussen organisaties met
VTH-taken en Gemeentelijke Gezondheidsdiensten (GGD’en) in de
aanpak van milieugerelateerde gezondheidsschade? Hoe kan dit
het beste vormgegeven worden, gelet op de conclusies van het
rapport «Om de leefomgeving»?
Een goede samenwerking tussen overheidsorganisaties – zoals tussen
organisaties met VTH-taken en GGD’en – draagt bij aan een goede aanpak
van milieu-gerelateerde gezondheidsschade. Op dit moment wordt in de
meeste regio’s al goed samengewerkt tussen GGD en omgevingsdiensten.
Gezien de nauwe relatie tussen milieu en gezondheidsschade is intensiveren van deze samenwerking van belang, bijvoorbeeld als het gaat om
naleving van normen voor geluid en lucht Ook de samenwerking tussen
veiligheidsregio’s en omgevingsdiensten is essentieel voor het goed
uitvoeren van de VTH taken. Tot slot wil ik verkennen hoe een nauwere
samenwerking tussen de omgevingsdiensten en de Bijzondere Opsporingsdiensten (BOD-en) van de ILT en NVWA kansen kan bieden in de
aanpak van milieuproblemen.
Vraag 11:
Gaat u voortvarend de conclusies oppakken? Of blijft dit liggen
voor het volgende kabinet?
Op 4 maart jl. zond ik u het rapport van de adviescommissie VTH. In mijn
begeleidend schrijven heb ik aangegeven dat het rapport zorgvuldige
aandacht en opvolging verdient. Ook gaf ik hierbij aan dat het aan een
volgend kabinet is om de kabinetsreactie nader uit te werken en aan u toe
te sturen. Gezien de urgentie van het onderwerp heb ik de ambtelijke
voorbereiding voor deze kabinetsreactie voortvarend opgepakt met het
doel dat een volgend kabinet in overleg met de partners spoedig tot
vervolgstappen kan komen.
Vraag 12:
Gaat u de Rijkstaken (uitvoerende taken en regelgevende taken)
ook onderzoeken ten behoeve van een robuust en toekomstbestendig VTH-stelsel?
Het is aan mijn opvolger om te bepalen of uitvoerende en regelgevende
rijkstaken nader onderzoek behoeven om het VTH-stelsel meer robuust en
toekomstbestendig te maken. Dit zal mogelijk ook verschillend zijn voor
de diverse rijkstaken. Ik onderzoek momenteel of er mogelijk rijkstaken
zijn die bij de omgevingsdienst belegd kunnen worden.
Vraag 13:
Hoe ziet de ambtelijke voorbereiding voor het opvolgen van de
adviezen uit het rapport eruit? Hoe verloopt deze voorbereiding?
Hoe gaat u voorkomen dat dit rapport, niet net als de eerdere
adviezen uit andere rapporten, op de achtergrond belandt?
Zoals ik in mijn brief aangeef heb ik gezien de urgentie van het onderwerp
de ambtelijke voorbereiding voor deze kabinetsreactie voortvarend
opgepakt met het doel dat een volgend kabinet in overleg met de partners

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 343, nr. 296

6

spoedig tot vervolgstappen kan komen. Ik heb hiervoor een aantal sporen
uitgezet die ik hieronder nader toelicht:
1. Stakeholderanalyse: hierbij wordt inzichtelijk waar alle vraagstukken van de stakeholders liggen en hoe met alle betrokken partijen
opvolging aan het rapport van de adviescommissie VTH kan worden
gegeven;
2. Kwantitatief onderzoek naar de data van de omgevingsdiensten: de adviescommissie VTH beveelt in haar rapport dringend aan
om een kort aanvullend onderzoek te doen naar de data van de
omgevingsdiensten. Het gaat dan om het per omgevingsdienst
verkrijgen van inzicht in de aantallen en categorieën bedrijven, de
daarbij benodigde uren voor VTH-taken en de feitelijk geleverde
inspanning. Met dit onderzoek vraag ik ook naar het aantal uitgevoerde inspecties, de wijze van financiering, het budget per omgevingsdienst en welk deel hiervoor gereserveerd is voor kennisontwikkeling, welke basistaken, plustaken en adviestaken zijn ingebracht, de
stand van de verordening voor de kwaliteitscriteria en de specialisatie
van de omgevingsdienst. Tevens kijkt het onderzoek naar welke data
ook in de toekomst verzameld moet worden om een totaalbeeld van
de omgevingsdiensten te kunnen geven: de Staat van de Omgevingsdiensten;
3. Juridisch onderzoek: dit onderzoek focust op hoe de aanbevelingen van de adviescommissie VTH doorgevoerd kunnen worden en
bekijkt onder andere welke wetswijzigingen hiervoor nodig zijn.
Het doel is dat deze sporen op 1 september a.s. zijn afgerond. Met de
uitkomsten van deze onderzoeken kan mijn opvolger de kabinetsreactie
opstellen waarin ingegaan wordt op hoe opvolging wordt gegeven aan de
aanbevelingen van de adviescommissie VTH.
Vraag 14:
Wat voor rol is er de komende jaren voor het Rijk weggelegd in
het versterken van de positie van de omgevingsdiensten?
In het VTH-stelsel heeft de Staatssecretaris van IenW de rol van stelselverantwoordelijke. Dat betekent dat ik er zorg voor draag dat het stelsel goed
is ingericht, duidelijk is wie welke bevoegdheden en verantwoordelijkheden heeft en dat het stelsel en de partijen daarbinnen kunnen functioneren. Door de aanbevelingen van de adviescommissie VTH integraal op
te volgen, kan het Rijk zorgdragen voor een versterking van de positie van
de omgevingsdiensten. Ik ondersteun deze conclusie van de adviescommissie VTH. In de kabinetsreactie zal meer specifiek op de rol van het Rijk
worden ingegaan in het licht van de aanbevelingen van de adviescommissie VTH.
Vraag 15:
Welke prioriteit heeft de versterking van het VTH-stelsel, tegen
de achtergrond van de impact die incidenten kunnen hebben op
de gezondheid van de mens en het milieu?
De versterking van het VTH-stelsel is urgent, juist gezien de conclusie van
de adviescommissie VTH over de omvang van de te vermijden milieuschade voor mens en milieu door een versterking van het VTH-stelsel. De
ILT geeft in haar ILT brede risicoanalyse (IBRA) 2020 een overzicht van
berekende milieuschade. Het hoogste bedrag dat zij in het overzicht
noemt, is een bedrag van 1,8 miljard aan schade door onjuiste verwerking
van afvalstoffen. Dan heb ik het nog niet over de schade op de
gezondheid door slechte luchtkwaliteit of verontreiniging van bodem
en/of water. De versterking van het VTH stelsel heeft dan ook voor mij de
hoogste prioriteit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 343, nr. 296

7

Vraag 16:
Hoe kunnen incidenten beter in beeld gebracht en aangepakt
worden?
Jaarlijks geef ik u een overzicht van alle inspanningen van toezichthouders en de veiligheidssituatie bij bedrijven die onder het Besluit
risico’s zware ongevallen (Brzo) vallen in de Staat van de Veiligheid. Hierin
wordt een beeld gegeven van de geconstateerde overtredingen en
incidenten bij Brzo-bedrijven. De Staat van de Veiligheid van 2020 stuur ik
u – mede namens mijn collega’s van JenV en SZW – voor het zomerreces
toe. Bij het aanbieden van de Staat van de Veiligheid zal ik u ook informeren over de doorontwikkeling van de Staat van de Veiligheid die tot
doel heeft een nog breder beeld van de veiligheidssituatie bij
Brzo-bedrijven te geven.
Van belang is dat we leren van incidenten en daarmee zorgen voor een
verbetering van de omgevingsveiligheid en gezondheid. Ik wil tevens in
gesprek met mijn collega bestuurders in het Bestuurlijk Omgevingsberaad
van oktober 2021 over het actief openbaar maken van inspectiegegevens
ander dan Brzo-bedrijven.
Vraag 17:
Kunt u toelichten waarom de ontwikkelingen in de leefomgeving
en incidenten niet systematisch worden gevolgd, waardoor het
lijkt te ontbreken aan kwantitatieve en kwalitatieve data?
Bij vraag 13 gaf ik aan dat ik in navolging van het dringend advies van de
adviescommissie VTH een kort aanvullend onderzoek doe naar de data
van de omgevingsdiensten. Het gaat dan om het per omgevingsdienst
verkrijgen van inzicht in de aantallen en categorieën bedrijven, de daarbij
benodigde uren voor VTH-taken en de feitelijk geleverde inspanning. Met
dit onderzoek vraag ik ook naar het aantal uitgevoerde inspecties, de wijze
van financiering, het budget per omgevingsdienst en welk deel hiervoor
gereserveerd is voor kennisontwikkeling, welke basistaken, plustaken en
adviestaken zijn ingebracht, de stand van de verordening voor de
kwaliteitscriteria en de specialisatie van de omgevingsdienst. Tevens kijkt
het onderzoek naar welke data ook in de toekomst verzameld moet
worden om een totaalbeeld van de omgevingsdiensten te kunnen geven:
de Staat van de Omgevingsdiensten. Hiermee wordt dan ook een start
gemaakt met het systematisch volgen van ontwikkelingen in de leefomgeving. Bij de beantwoording van vraag 16 gaf ik aan dat incidenten al
jaarlijks gemonitord worden in de Staat van de Veiligheid.
Vraag 18:
Hoe kan de bestuurlijke fragmentatie, wat leidt tot grote en
ongerechtvaardigde verschillen in de aanpak van de handhaving
en in de behandeling van burgers en bedrijven, verbeterd
worden?
De adviescommissie VTH geeft in haar aanbevelingen aan hoe de
bestuurlijke fragmentatie waar omgevingsdiensten mee te maken hebben,
verbeterd en gewaarborgd kan worden. Bijvoorbeeld door het invoeren
van één uitvoerings- en handhavingsbeleid en één uitvoeringsprogramma
op basis van één risicoanalyse per regio. Ik neem die adviezen ter harte.
Tevens is een nauwe samenwerking tussen omgevingsdiensten en de
BOD-en van ILT en NVWA van belang. Het is aan mijn opvolger om in de
kabinetsreactie aan te geven hoe de adviezen uitgewerkt en geimplementeerd kunnen worden.
Vraag 19:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 343, nr. 296

8

Heeft u in kaart hoe groot de omvang van milieucriminaliteit is?
Zo ja, is bij u bekend welk percentage daarvan daadwerkelijk
wordt berecht?
Zoals eerder aangegeven in de brief van 3 december 20203 omvat
milieucriminaliteit als begrip een grote hoeveelheid delicten die ongelijksoortig zijn. Daarnaast is milieucriminaliteit over het algemeen haalcriminaliteit4 en kent het een hoog dark number5 waardoor er in algemene zin
geen duidelijk beeld te schetsen is van de exacte aard en omvang. Daar de
exacte omvang niet bekend is, is het ook niet mogelijk om aan te geven
welk percentage daarvan daadwerkelijk berecht wordt.
Vraag 20:
Welke mogelijkheden zijn er om een onjuist verleende vergunning
in te trekken, zonder dat dit tot bestuurlijke chaos leidt? Is het
wettelijk instrumentarium hier toereikend genoeg voor?
Paragraaf 2.6 (artikel 2.29 – 2.33a) van de Wabo regelt wijziging en
intrekking van een verleende omgevingsvergunning. Dit is bijvoorbeeld
mogelijk in gevallen waarin ernstig nadelige gevolgen voor de fysieke
leefomgeving voorkomen of zoveel mogelijk beperkt moeten worden. Het
is aan het bevoegd gezag om verleende omgevingsvergunningen te
wijzigen of in te trekken.
Vraag 21:
Hoe komt het dat de geschetste problemen, waarvan enkele
belangrijkste bevindingen al op pagina 19 worden benoemd, nog
steeds bestaan?
Op pagina 19 geeft de adviescommissie VTH aan dat zich nog steeds
vermijdbare problemen voordoen die uitmonden in gezondheidsschade.
De adviescommissie noemt hiervan diverse voorbeelden, zoals de
casussen van Tata Steel, een afvalverwerker op wiens terrein een
afvalbrand ontstond na opzegging van de huur door de terreineigenaar en
de «stoppersregeling» voor veehouders. Het gaat dan om onduidelijke
regels, te late handhaving en verschillen in handhaving. De adviescommissie VTH geeft aan dat deze problemen er nog steeds zijn doordat:
1. er onvoldoende robuustheid is wat afbreuk doet aan de kwaliteit;
2. er sprake is van fragmentatie. Dit zorgt ervoor dat er geen level
playing field aanwezig is;
3. er te weinig grip is op de mobiele milieubelasting;
4. milieucriminaliteit onvoldoende wordt aangepakt in de samenwerking tussen bestuurs- en strafrecht.
Deze analyse van de adviescommissie VTH resulteert in tien aanbevelingen die ervoor moeten zorgen dat het VTH-stelsel versterkt wordt en de
geschetste problemen in de toekomst worden voorkomen.
Vraag 22:
Hoe kan de onafhankelijkheid van de omgevingsdiensten worden
verbeterd en gewaarborgd?
De adviescommissie VTH geeft in haar aanbevelingen aan hoe de
onafhankelijkheid van de omgevingsdiensten verbeterd en gewaarborgd
kan worden. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om de aanbeveling voor een
landelijke normfinanciering voor de omgevingsdiensten waardoor deze
3

Kamerstuk 22 343, nr. 293 – programma-aanpak Liever een goede buur!
Criminaliteit die men pas ontdekt nadat men daar zelf actief naar op zoek gaat.
5
Criminaliteit die niet geregistreerd staat.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 343, nr. 296

9

niet meer afhankelijk zijn van lokale outputfinanciering en de versterking
van de positie van de directie door verplicht mandaat en herziening van
de benoemingsprocedure. Ik neem die adviezen ter harte. Het is aan mijn
opvolger om in de kabinetsreactie aan te geven hoe de adviezen
opgevolgd gaan worden.
Vraag 23:
Hoe sterk staat het stelsel zodra de Omgevingswet wordt
ingevoerd? Hoe kan de positie van het stelsel verstevigd worden,
indien het niet sterk genoeg is?
Er wordt continu hard gewerkt aan de versterking van het VTH-stelsel. Op
dit moment worden de aanbevelingen van het rapport Berenschot
opgevolgd in de Uitvoeringsagenda-VTH. De opvolging van deze
aanbevelingen zal begin 2022 worden afgerond. De aanbevelingen van de
adviescommissie VTH zien op de versterking van het VTH-stelsel door de
versterking van de positie van de omgevingsdiensten in dit stelsel. Op dit
moment zet ik hiervoor een eerste stap met het in vraag 13 omschreven
kwantitatieve onderzoek naar de data van de omgevingsdiensten. Het
onderzoek kijkt ook naar welke data in de toekomst verzameld moeten
worden om een totaalbeeld van de omgevingsdiensten te kunnen geven:
de Staat van de Omgevingsdiensten. Samen met de regelmatige
evaluaties (tweejaarlijkse onderzoeken) van het stelsel zorgt dit voor
inzicht waarmee tijdig bijgestuurd kan worden.
Vraag 24:
Is het bekend of de geschetste problemen en het spanningsveld
tussen nabijheid en onafhankelijkheid ook bij andere instanties
voorkomen die vergunning/toestemming verlenen én controle
uitvoeren, bijvoorbeeld bij organisaties als de Nederlandse
Voedsel- en Warenautoriteit?
Dit is mij niet bekend. Wel wordt in het in vraag 13 genoemde juridisch
onderzoek nadrukkelijk gekeken naar «best practices en lessons learned»
bij andere relevante overheidsorganisaties. Voor het genoemde
voorbeeld, de NVWA geldt dat dit een landelijk opererende inspectie is,
evenals de ILT. Tevens is de onafhankelijkheid van de landelijke inspecties
geborgd in de Aanwijzingen inzake de rijksinspecties die sinds 2016
gelden. Deze aanwijzingen zijn vooral gericht op het borgen van onafhankelijke
oordeelsvorming door rijksinspecties. Ook streven de aanwijzingen naar
een balans tussen onafhankelijkheid enerzijds en ministeriële verantwoordelijkheid anderzijds, en naar het versterken van de relatie tussen toezicht,
beleid en uitvoering.
Vraag 25:
Wat is de ideale grootte van een omgevingsdienst?
De adviescommissie VTH geeft in haar rapport aan dat de grootte van
omgevingsdiensten samenhangt met het aantal inrichtingen en de
hoeveelheid en omvang van de taken die gemeentebesturen aan de
omgevingsdienst hebben overgedragen. Tevens geeft zij aan dat het
gevoel heerst dat een omgevingsdienst met minder dan 100 fte niet
voldoende kennis kan opbouwen, maar dat hier geen harde onderbouwing voor is. Het door mij opgestarte en in vraag 13 beschreven
onderzoek naar de data van de omgevingsdiensten zal onder andere
inzicht geven in het aantal en type inrichtingen dat elke omgevingsdienst
bedient. Daarmee zal het tevens de basis zijn voor het bepalen van de
door de adviescommissie VTH aanbevolen normfinanciering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 343, nr. 296

10

Vraag 26:
Welke oplossingen ziet u om niet alleen het delen van kennis,
maar ook het uitwisselen van informatie tussen bijvoorbeeld
omgevingsdiensten, waterschappen en politie te verbeteren?
De adviescommissie VTH constateert dat kennisontwikkeling en
informatie-uitwisseling bij omgevingsdiensten onder de maat zijn en
benadrukt de noodzaak van extra investeringen op kennisontwikkeling/
informatiedeling en menskracht hiervoor. Het is aan mijn opvolger om in
de kabinetsreactie aan te geven hoe deze aanbeveling opvolging krijgt.
Binnen de Uitvoeringsagenda-VTH onderzoek ik momenteel de mogelijkheden voor verbetering van de kennisinfrastructuur VTH. Hiervoor is een
eerste verkenning uitgevoerd. Ik heb gesproken met verschillende
koepelorganisaties en kennisorganisaties over welke acties mogelijk zijn
om kennis tussen de verschillende organisaties beter uit te wisselen en
waar verbinding met bestaande initiatieven kan worden gelegd. Het blijkt
dat er op inhoudelijk vlak al veel kennisnetwerken tot stand zijn gekomen
en veel thema’s in ontwikkeling zijn. Hierbij valt te denken aan inhoudelijke thema’s, zoals circulaire economie en bodem. Deze initiatieven zijn
zeer waardevol. Het verbinden van deze initiatieven neemt mogelijk al een
aantal hiaten weg.
In de ontwikkeling van het systeem Inspectieview staat zowel de kwaliteit
van de data als de uitbreiding van het aantal deelnemende organisaties
centraal. Onlangs zijn stappen gezet om ook het OM aan te sluiten op de
Inspectieview. Hiermee zal de informatie uitwisseling tussen omgevingsdiensten en politie/OM aanzienlijk kunnen verbeteren.
Daarnaast blijkt dat er zowel landelijk als decentraal behoefte is aan het
uitwisselen van kennis tussen uitvoering en beleid. Momenteel onderzoek
ik binnen de Uitvoeringsagenda-VTH hoe we de kennisuitwisseling tussen
beleid en uitvoering kunnen implementeren.
Vraag 27:
In hoeverre ziet u het delen van kennis tussen verschillende
overheidslagen als mogelijkheid om de slagkracht van de
omgevingsdiensten te vergroten?
Een goede kennisinfrastructuur als basis voor een goede kennisdeling is
voor alle overheden van belang en draagt bij aan het vergroten van de
slagkracht van alle partijen waaronder de omgevingsdiensten. In vraag 26
heb ik toegelicht dat ik binnen de Uitvoeringsagenda-VTH momenteel
onderzoek welke mogelijkheden er zijn voor verbetering van de kennisinfrastructuur binnen het VTH-stelsel.
Vraag 28:
Waarom zijn de eenmalige aansluitkosten en de jaarlijkse
gebruikersvergoeding à 10.000 euro voor Inspectieview Milieu
niet opgenomen in de Rijksfinanciering? Legt dit extra financieringsdruk op het VTH-stelsel? Zijn hierdoor instanties die
VTH-taken uitvoeren in de problemen gekomen?
De omgevingsdiensten zijn volgens de Wabo verplicht milieugegevens
met elkaar uit te wisselen. Een omgevingsdienst die deze gegevens via de
Inspectieview uitwisselt voldoet automatisch aan deze wettelijke
verplichting. Het grootste deel van de jaarlijkse kosten van de Inspectieview wordt door mijn ministerie gefinancierd. Een omgevingsdienst die
is aangesloten op de Inspectieview draagt – zoals is opgenomen in het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 343, nr. 296

11

BOR6 – jaarlijks € 10.000 bij aan de beheerkosten van de Inspectieview. Dit
is een beperkte bijdrage aan de totale kosten. Andere deelnemende
partijen in de Inspectieview betalen een hogere bijdrage. Ik heb geen
signalen ontvangen van instanties die hierdoor in de problemen komen.
Ik ben overigens met betrokken partijen in overleg over de tariefstelling
voor de Inspectieview, welke voor de omgevingsdiensten per 1 januari
2022 zal worden verhoogd. De Inspectieview maakt het makkelijker voor
omgevingsdiensten om gegevens met elkaar uit te wisselen en verhoogt
daarmee de effectiviteit en efficiëntie van toezicht en handhaving.
Vraag 29:
Hoe kan de informatie-uitwisseling op peil worden gebracht?
Welke rol speelt de Kamer hierbij? Welke rol speelt het Ministerie
van Infrastructuur en Waterstaat hierbij, en heeft u hierin kansen
laten liggen? Speelt het Ministerie van Justitie en Veiligheid hier
in het kader van milieucriminaliteit ook een rol bij?
Binnen het programma Liever een goede buur is één van de projecten
informatie-uitwisseling tussen bestuurs- en strafrecht. In dit project is
recentelijk het voortouw genomen door Omgevingsdienst NL met
medewerking van het OM. Het project bevindt zich momenteel nog in de
beginfase. Hierin wordt gewerkt wordt aan een concrete opdrachtformulering om het project breder uit te kunnen zetten. Hier wordt ook rekening
gehouden met de uitkomsten van het rapport van de adviescommissie
VTH en het deelrapport van de Algemene Rekenkamer7. Het project
informatie-uitwisseling kent verscheidene stakeholders, zoals de
Omgevingsdiensten, landelijke inspecties, OM, de politie, het Ministerie
van Justitie en Veiligheid en het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en niet in de laatste plaats de provincies en gemeenten (decentrale
bevoegd gezagen) vanuit hun beleidsmatige en opdrachtgevers
verantwoordelijkheid.
Voor specifiek Inspectieview geldt dat verschillende acties worden
ondernomen die bijdragen aan een verbeterde gegevensuitwisseling:
– De omgevingsdiensten hebben vorig jaar aangegeven dat de gebruiksvriendelijkheid van Inspectieview vergroot moet worden. ILT en
Omgevingsdienst NL hebben tweede helft 2020 de verbeterwensen bij
alle omgevingsdiensten geïnventariseerd en deze begin van dit jaar
geïmplementeerd.
– Er wordt gewerkt aan het meer en beter beschikbaar stellen van
gegevens van bronhouders via Inspectieview. U kunt hierbij onder
andere denken aan gegevens van het OM.
– In het rapport van de Algemene Rekenkamer «Een onzichtbaar
probleem» wordt geconstateerd dat er onjuiste gegevens via de
Inspectieview ontsloten worden. ILT jaagt bronhouders aan om te
zorgen dat gegevens die via de Inspectieview gedeeld worden juist
zijn. ILT ondersteunt dit door via een «terugkoppeling in het systeem»
voor partijen inzichtelijk te maken wat de kwaliteit van de door hen
gedeelde gegevens is., zodat partijen daar zelf actie op kunnen nemen.
– Eind 2020 is een Taskforce opgericht, met en voor betrokken partijen,
die tot doel heeft de partijen te helpen bij het optimaal benutten van de
Inspectieview in hun primaire proces, bijvoorbeeld door training,
opzetten en delen analysecapaciteit, uitwisselen van goede ervaringen
e.d.
Vraag 30:
6
7

Stb. 2017, nr. 193, 21 april 2017
Het is de verwachting dat dit rapport eind juni a.s. verschijnt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 343, nr. 296

12

Gaat u, ten behoeve van een robuust en toekomstbestendig
VTH-stelsel, de taken van het Rijk en de uitvoerende diensten
onderzoeken?
Ik onderzoek momenteel of er taken van het Rijk en de uitvoerende
diensten bijdragen aan een versterking van het VTH-stelsel. Het is aan
mijn opvolger om te bepalen of uitvoerende en regelgevende rijkstaken
meegenomen worden bij de versterking van het VTH-stelsel. Gezien de
aanbevelingen van de adviescommissie VTH over rijkstoezicht op de
omgevingsdiensten is het mijn verwachting dat hierbij in ieder geval de
taken van de ILT worden onderzocht.
Vraag 31:
Welke mogelijkheden ziet u om de kennisontwikkeling en het in
huis hebben van de juiste expertises binnen alle omgevingsdiensten naar een gelijkwaardig niveau te tillen?
De adviescommissie VTH constateert dat kennisontwikkeling en
informatie-uitwisseling bij omgevingsdiensten onder de maat zijn en
benadrukt de noodzaak van extra investeringen op kennisontwikkeling en
menskracht. Het is aan mijn opvolger om in de kabinetsreactie aan te
geven hoe deze aanbeveling opvolging krijgt.
Binnen de Uitvoeringsagenda-VTH onderzoek ik de mogelijkheden voor
verbetering van de kennisinfrastructuur VTH. Hiervoor is een eerste
verkenning uitgevoerd. Ik heb gesproken met verschillende koepelorganisaties en kennisorganisaties over welke acties mogelijk zijn om kennis
tussen de verschillende organisaties beter uit te wisselen en waar
verbinding met bestaande initiatieven kan worden gelegd. Het blijkt dat er
op inhoudelijk vlak al veel kennisnetwerken tot stand zijn gekomen en veel
thema’s in ontwikkeling zijn. Hierbij valt te denken aan inhoudelijke
thema’s, zoals circulaire economie en bodem. Deze initiatieven zijn zeer
waardevol. Het verbinden van deze initiatieven neemt een aantal hiaten
weg.
Daarnaast blijkt dat er zowel landelijk als decentraal behoefte is aan het
uitwisselen van kennis tussen uitvoering en beleid. Momenteel onderzoek
ik binnen de Uitvoeringsagenda-VTH hoe we de kennisuitwisseling tussen
beleid en uitvoering kunnen implementeren.
Tot slot draagt het verder professionaliseren van Omgevingsdienst NL bij
aan de kennisontwikkeling bij omgevingsdiensten. Dit betekent ook dat
men meer gaat samenwerken tussen omgevingsdiensten als het gaat om
het aantrekken van de juiste en voldoende expertise (medewerkers) en het
bieden van relevante opleidingsmogelijkheden voor medewerkers.
Vraag 32:
Hoe gaat u erop toezien dat de reeds wettelijk verplichte basistaken daadwerkelijk worden ondergebracht bij omgevingsdiensten?
Op grond van de Wabo zijn gemeenten en provincies als bevoegd gezag
wettelijk verplicht de basistaken te beleggen bij een omgevingsdienst.
Indien dit niet gebeurt, dan kan de provincie interbestuurlijk toezicht
houden op de gemeente. Onder de Uitvoeringsagenda-VTH trekt IenW het
project «Afhechten van bestaande afspraken» met het doel dat iedere
gemeente de basistaken belegd bij de omgevingsdienst. Hiervoor voer ik
de komende maanden gesprekken met de niet nalevende gemeenten. Het
is de planning dat alle basistaken dit jaar nog bij de omgevingsdiensten
zijn belegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 343, nr. 296

13

Vraag 33:
Welke mogelijkheden ziet u in het vaststellen van een basistakenpakket enerzijds, maar ook risico-gestuurd te werk gaan
anderzijds?
Het basistakenpakket is het minimumpakket aan taken dat gemeenten en
provincies moeten beleggen bij omgevingsdiensten. Daarnaast kunnen
gemeenten en provincies ook andere taken bij de omgevingsdiensten
beleggen (de plustaken). De omgevingsdiensten kunnen al deze taken
risicogestuurd uitvoeren zoals de inzet van meer of minder capaciteit op
specifieke taken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 343, nr. 296

14