Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2207
Vragen van het lid Van Haga (Groep Van Haga) aan de Ministers van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport, van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties, van Defensie en van Justitie en Veiligheid over de
beantwoording van vragen over de «Desinformatie-operatie» van de overheid
(ingezonden 15 maart 2023).
Mededeling van Minister Bruins Slot (Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties) (ontvangen 7 april 2023).
Vraag 1
Waarom geeft u in uw beantwoording op eerdere schriftelijke vragen aan dat
er geen «desinformatie operatie» heeft plaatsgevonden, zoals beschreven in
het artikel waaraan is gerefereerd, terwijl uit de Wet openbaarheid van
bestuur / Wet open overheid (Woo/Wob)-documenten onomstotelijk blijkt dat
de volgende gremia waren opgericht: directeurenoverleg desinformatie,
interdepartementale werkgroep desinformatie, Duiding Informatie Domein
(DID), Monitoring Informatie Domein (MID), denktank desinformatie,
newsrooms, appgroepen en internationale organisaties en systemen zoals het
Rapid Alert System en gremia in Europees- en NAVO-verband? Kunt u
bevestigen dan wel ontkrachten dat dergelijke gremia zich hebben gericht op
de bestrijding van desinformatie?1, 2
Vraag 2
Kunt u uitleggen waarom u in uw beantwoording op de derde vraag van de
eerdere schriftelijke vragen aangeeft dat het kabinet geen invloed heeft
uitgeoefend op de manier waarop media hun informatie verspreiden, of
welke boodschap deze informatie bevat, terwijl ambtenaren die onder de
verantwoordelijkheid vallen van de ministeries en daarmee van het kabinet,
wel degelijk invloed hebben uitgeoefend op de media, zoals uit de WOBdocumenten blijkt? Hoe beargumenteert u bijvoorbeeld dat de rondetafelgesprekken met hoofdredacteuren en de toegang tot portalen van techbedrijven
geen invloed uitoefenen is?

1
2

ah-tk-20222023-2207
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Aanhangsel van de Handelingen II, vergaderjaar 2022–2023, nr. 1616.
Bomen & Bos Substack, 28 december 2022, ««Desinformatie», Deel 3: Het Arsenaal» (https://
bomenenbos.substack.com/p/desinformatie-deel-3-het-arsenaal?s=08)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

Vraag 3
Waarom stelt u in uw antwoord op de achtste vraag dat er geen informatieoorlog heeft plaatsgevonden en richt u zich op de duiding van een gebeurtenis, zonder dat u ingaat op de vragen wat de rol van de EU precies is
geweest in strijd tegen desinformatie, welke afspraken zijn er gemaakt, met
wie en wanneer, welke rol de Nederlandse overheid heeft gespeeld en op
welke manier welke ministeries precies betrokken waren? Kunt u alsnog
antwoord geven op deze vragen?
Vraag 4
Waarom stelt u in uw antwoord op de negende vraag dat het Land Information Manoeuvre Centre (LIMC) geen kritische burgers heeft gesurveilleerd,
terwijl uit Wob-documenten het tegendeel blijkt en er bovendien duidelijk
sprake is van betrokkenheid van de politie en het Openbaar Ministerie (OM)
bij de activiteiten van het LIMC? Kunt u aangeven wat de samenwerking
tussen OM, politie en het LIMC omvatte en wie welke rol hierin had?
Vraag 5
Kunt u aangeven welke datastromen er van de Nationaal Coördinator
Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) naar het LIMC gingen, zoals blijkt
uit Wob-documenten? Kunt u aangeven wat voor data dit was en waarvoor
deze is gebruikt?
Vraag 6
Waarom geeft u in uw antwoord op de tiende vraag aan dat «Uit het
onafhankelijke onderzoek naar het LIMC... is echter uit de beschikbare
informatie en gesprekken niet gebleken dat het LIMC gebruik heeft gemaakt
van online schuilnamen, zogenaamde avatars, om informatie op te halen of
personen te benaderen», terwijl uit de vrijgegeven Wob-documenten wel
degelijk blijkt dat er avatars en trollen zijn ingezet? Waarom refereert u in dit
antwoord naar de conclusie uit een onderzoek, waarnaar niet wordt
gevraagd, in plaats van antwoord te geven op de vraag over de informatie
die naar voren komt uit de Wob-documenten waaraan gerefereerd wordt?
Vraag 7
Waarom stelt u in uw antwoord op de elfde vraag dat: «Het onderzoek doen
naar burgers in verband met mogelijke strafbare feiten en mogelijke
bedreigingen voor de nationale veiligheid is voorbehouden aan de opsporingsinstanties en inlichtingen en veiligheidsdiensten op basis van specifieke
wet- en regelgeving», terwijl de vraag ging over de juridische basis waarop
de NCTV en het LIMC deze activiteiten ontplooide? Kunt u alsnog antwoorden
op de vraag op welke juridische grond deze activiteiten door de NCTV en het
LIMC zijn uitgevoerd?
Vraag 8
Stelt u met uw antwoord op de twaalfde vraag – «Er heeft hier geen
juridische dwaling plaatsgevonden. Wij nemen daarom ook afstand van deze
vraag» – dat de activiteiten die het LIMC heeft uitgevoerd een juridische basis
hadden? Zo ja, welke?
Vraag 9
Waarom luidt uw antwoord op de veertiende vraag: «Wij herkennen ons niet
in het beeld dat geschetst wordt in de vraagstelling», terwijl er concrete
voorbeelden zijn van mensen die meedeelden in de subsidies die werden
verstrekt door ZonMW en Stichting Internet Domeinregistratie Nederland
(SIDN), zoals onder andere de heer Pierik, de heer Verweij, de heer Loos?
Waarom antwoordt u dat u zich hierin niet herkent, terwijl wordt gevraagd of
u kunt onderzoeken welke betrokkenen bij de denktank desinformatie
eventueel via subsidies zijn gefinancierd door de overheid in de periode
2019–2023? Kunt u de Kamer hiervan een overzicht met namen, projecten en
bedragen doen toekomen? Zo nee, waarom niet?
Vraag 10
Waarom stelt u in uw antwoord op de vijftiende vraag dat «dit niet klopt»,
terwijl leden van de Denktank Desinformatie met elkaar in contact stonden
middels een door het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrela-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

ties opgezette appgroep en groepsgewijs opereerden op social media? Kunt u
de communicatie van deze appgroep delen met de Kamer? Zo nee, waarom
niet?
Vraag 11
Aangezien uw antwoord op de zestiende vraag luidt: «Het kan voorkomen dat
deze inzichten wijzigen op basis van nieuwe informatie», onderkent u
hiermee dan ook dat kennisinstituten onmogelijk altijd kunnen weten wat
desinformatie is en wat niet? Onderkent u dat deze kennisinstituten dus naar
alle waarschijnlijkheid ook regelmatig kloppende informatie hebben bestreden? Deelt u de mening dat dit schadelijk is voor het vertrouwen in kennisinstituten, maar ook voor de democratie, omdat de kennisinstituten zelf in die
gevallen desinformatie verspreiden en burgers die correcte informatie
bestrijden de mond worden gesnoerd? Kunt u de Kamer deelgenoot maken
van alle checks en balances die men hanteert bij het beoordelen van
desinformatie? Als deze er niet zijn, kunt u dit ook als zodanig benoemen?
Vraag 12
Waarom geeft u geen antwoord op vraag over de kosten die gemoeid zijn
met het bestrijden van desinformatie? Anders geformuleerd nogmaals de
vraag: hoeveel fte aan rijksambtenaren voeren werkzaamheden uit die te
maken hebben met de bestrijding van desinformatie?
Vraag 13
Waarom stelt u in de beantwoording «zich niet te herkennen in het beeld dat
wordt geschetst in de vraagstelling en het artikel», terwijl in het artikel
waaraan in de vragen gerefereerd wordt een selectie van waargebeurde
voorvallen wordt beschreven, waarbij kritische burgers de politie aan de deur
kregen met het verzoek aan de burger om zijn of haar uitingen op social
media te veranderen? Waarom onderkent u niet dat binnen de ministeries
social media surveillance plaatsvond en de politie werd ingelicht, al dan niet
met tussenkomst van de inlichtingendiensten, zoals blijkt uit Wobdocumenten waarin correspondentie is te zien tussen functionarissen en
waarin werd verzocht om de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) op
artsen af te sturen? Kunt u reflecteren op de getoonde feiten?
Vraag 14
Kunt u een weergave overleggen van de organisatiestructuur met organogram, verantwoordelijkheden en activiteiten, waarin exact beschreven staat
hoe iedereen die zich met desinformatie bezighoudt binnen de overheid?
Kunt hierin ook alle interactie met de (social) mediabedrijven meenemen?
Vraag 15
Waarom houdt u in uw antwoord over de toepassing van de Behavioural
Dynamics Methodology (BDM) enige slagen om de arm door te zeggen:
«Voor zover bekend is niet actief of bewust gebruik gemaakt van de
zogenaamde Behavourial Dynamics Methodology tijdens de coronacrisis»?Deelt u de mening dat er absolute zekerheid moet zijn over de inzet van
een «military grade weapon», of facetten daarvan, zoals BDM? Kunt u
daarom uitsluitsel geven over de vraag of en zo ja welke BDM-technieken zijn
toegepast? Wie zijn hierbij betrokken geweest? Wie heeft binnen de coalitie
nog meer kennis genomen van deze toepassing? Wat is de juridische
grondslag geweest voor toepassing?
Vraag 16
Waarom blijft u volhouden dat het LIMC pas in 2020 werd opgericht, terwijl
uit Wob-documenten blijkt dat het LIMC op 5 december 2019 officieel werd
opgericht en het de zogenaamde «ceremoniële oprichting» was die in 2020
plaatsvond? Waarom ontkent u dat de NCTV een aansturende rol had ten
aanzien van het LIMC, terwijl dat duidelijk blijkt uit overheidsdocumentatie?
Waarom blijft u ontkennen dat het LIMC zonder wettelijke grondslag
opereerde, terwijl uit correspondentie van juristen blijkt dat er een militaire
steunverlening in het openbaar belang (MSOB) is voorbereid voor uw
voorganger, de voormalig Minister van Justitie en Veiligheid, om deze in te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

dienen bij de Minister van Defensie? Kunt u aangeven wat de overwegingen
zijn geweest om Justitie een MSOB te laten opstellen voor de inzet van het
LIMC?
Vraag 17
Kunt u uitleggen wat de gedetacheerde defensiemedewerkers vanuit het
LIMC voor werk verrichtten bij de NCTV, wat de politie wekelijks bij het LIMC
deed en welke data van de NCTV naar het LIMC ging?
Vraag 18
Kunt u aangeven wat er volgens u niet klopt uit de officiële overheidscorrespondentie die is vrijgegeven onder de Wob, waaruit blijkt dat de voormalig
Minister voor Medische Zorg en Sport al op 25 maart 2020 is ingelicht over
de activiteiten van het LIMC, dat zij in augustus 2020 een persoonlijke brief
van Luitenant Generaal Wijnen heeft ontvangen en dat zij in de tussenliggende periode nog enkele keren is gebriefd over het LIMC en een presentatie
over BDM heeft bijgewoond? Indien u onderkent dat deze informatie uit
overheidscorrespondentie wel degelijk juist is, klopt het dan dat de voormalig
Minister voor Medische Zorg en Sport de Kamer onjuist heeft geïnformeerd?
Vraag 19
Waarom zegt u «Het laten deelnemen van farmaceuten aan het NDN is nooit
onderdeel geweest van de gezamenlijke Europese inzet in de onderhandelingen met farmaceuten over de aankoop van COVID-19-vaccins», terwijl de
vraag niet was of het plaatsen van een netwerksensor onderdeel van de
gezamenlijke Europese inzet in de onderhandelingen is geweest, maar of dit
überhaupt inzet is geweest, ook voordat de Europese Commissie de
vaccinonderhandelingen van het Inclusieve Vaccine Alliantie (IVA) overnam?
Hoe reflecteert u op de vrijgegeven officiële overheidscorrespondentie,
waarin die optie wordt besproken?
Mededeling
Hierbij deel ik u mede dat de Kamervragen van het lid Van Haga (Van Haga)
over de «desinformatie operatie» van de Nederlandse overheid, ingezonden
15 maart 2023, met kernmerk 2023Z04403, niet binnen de gebruikelijke
termijn van drie weken kunnen worden beantwoord. De reden van het uitstel
is dat de benodigde interdepartementale afstemming voor het beantwoorden
van de vragen meer tijd in beslag neemt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4