?

r

Een huis voor statushouders

ADVIES OVER KNELPUNTEN BIJ HET HUISVESTEN VAN
STATUSHOUDERS IN GEMEENTEN

Adviescommissie voor
Vreemdelingenzaken

De Adviesraad Migratie (ACVZ)

De Adviesraad Migratie bestaat uit tien deskundigen. De
adviesraad is een onafhankelijk adviesorgaan dat is ingesteld

bij wet. De adviesraad adviseert de regering en het parlement
over migratie. Daarvoor onderzoekt de adviesraad beleid en

wetgeving en geeft aan waar verbeteringen mogelijk zijn. De
adviesraad brengt praktische adviezen uit die gericht zijn op

het oplossen van bestaande en te verwachten problemen.

Colofon

'Een huis voor statushouders', uitgebracht aan de
staatssecretaris van Justitie en Veiligheid.
Uitgave van de Adviesraad Migratie (ACVZ), Den Haag 2022
ISBN: 978-90-8521-106-8

Adviesraad Migratie
Turfmarkt 147

2511 DP 's-Gravenhage
www.adviesraadmiqratie.nl
05-46840907

Foto titelpagina hoofdstuk 1: Patricia Rehe.

Foto titelpagina hoofdstuk 2: Riesjard Schropp.
Foto titelpagina hoofdstuk 3: Jilmer Postma.
Foto titelpagina hoofdstuk 4: Riesjard Schropp.

Foto titelpagina hoofdstuk 5: Freek van den Bergh.

Dit advies is voorbereid door leden van de Adviesraad Migratie
(ACVZ) en medewerkers van het secretariaat.
Raadsleden: Hugo Fernandes Mendes (voorzitter

subcommissie), Jos Wienen, Katja Rusinovic, Mark Klaassen.
Medewerkers secretariaat: Sander Vergeer (projectleider),

Sonja Avontuur, Laura Kok.

Een huis voor statushouders

<

Adviesraad Migratie - oktober 2022

2

1

J

Ö
f'-,;

ei
h->

Samenvatting

(.c;
Asielzoekers die een asielvergunning hebben gekregen (statushouders) worden geacht zo snel
<xj

mogelijk in te burgeren en te integreren in onze samenleving. Om actief te kunnen deelnemen
moeten zij niet te lang in de COA-opvang verblijven en moeten zij worden gehuisvest. Dat is
een wettelijke taak van gemeenten. Maar al sinds 2018 stagneert de uitstroom van

■S)

statushouders uit de opvang. Op 1 september 2022 verbleven er meer dan 17.000
statushouders in de opvang. De Adviesraad Migratie (ACVZ) ziet hiervoor drie oorzaken: de

wooncrisis, de crisis in het asielstelsel en een aantal knelpunten in de uitvoering en uitwerking
van het migratiebeleid op lokaal niveau. De combinatie van die omstandigheden maakt het

tijdig huisvesten van statushouders in gemeenten een grote uitdaging.
Figuur 1: Belemmerende factoren voor tijdige huisvesting statushouders

De wooncrisis

Nederland kampt al langere tijd met een wooncrisis. Er is jarenlang te weinig gebouwd, terwijl

de bevolking is blijven groeien en het aantal huishoudens blijft toenemen. Door Rijksbeleid,
gericht op liberalisering van de woningmarkt, is het aandeel sociale huurwoningen in de totale

woningvoorraad alsmaar verder afgenomen.

Dat beperkt ook de mogelijkheden van

gemeenten om betaalbare en passende woningen voor statushouders te vinden.
In absolute zin zorgen statushouders voor extra druk op de sociale woningmarkt. Maar de
wooncrisis wordt niet door hen veroorzaakt. Meer dan 90% van de sociale huurwoningen wordt

toegewezen

aan

andere

groepen

woningzoekenden.

Statushouders

hebben

net

als

Nederlandse burgers wel last van de wooncrisis.

In de periode 2015-2021 hebben gemeenten met uitzondering van 2017 altijd een achterstand
gehad op de taakstelling voor het huisvesten van statushouders. Maar het is niet zo dat

gemeenten stilzitten. In 2021 hebben gemeenten meer dan 10.000 statushouders meer
gehuisvest dan in 2020. En in de eerste helft van 2022 hebben gemeenten bijna 12.000

statushouders gehuisvest. Daarmee hebben zij hun taakstelling gehaald en hebben zij een

(bescheiden) deel van hun langdurige achterstand ingelopen.

Een huis voor statushouders

Adviesraad Migratie - oktober 2022

3

«

Afschaffing verplichte opname statushouders in urgentieregeling verkeerd signaal

In 2017 heeft het Kabinet de verplichting voor gemeenten afgeschaft om statushouders als

urgentiecategorie aan te wijzen als gemeenten besluiten een huisvestingsverordening met een

urgentieregeling in te stellen. Het doel van die verplichting was de integratie van statushouders
in de samenleving en de doorstroom in de asielketen te bevorderen. Het mag niet verbazen
dat deze maatregel tot een verminderd gevoel van urgentie voor het huisvesten van

statushouders heeft geleid. Met de afschaffing heeft het Rijk een verkeerd signaal afgegeven
aan gemeenten. Daarnaast kan de afschaffing voor gemeenten ook praktisch gezien tot

problemen leiden bij het huisvesten van statushouders. In een periode waarin langdurig niet

of

nauwelijks

is

geïnvesteerd

in

de

sociale

woningvoorraad

noch

in

tijdelijke

woonvoorzieningen, is een urgentieregeling feitelijk de enige manier om aan de taakstelling

voor het huisvesten van statushouders te voldoen.
Aanbeveling 1 (aan het Rijk)
Voer de wettelijke verplichting voor gemeenten weer in om statushouders als
urgentiecategorie aan te merken in het geval gemeenten een huisvestingsverordening met
een urgentieregeling instellen.

Lange tijd te weinig werk gemaakt van flexwoningen

Als onderdeel van de afschaffing van bovengenoemde verplichting zegde het Kabinet toe voor
statushouders ook in andere vormen van huisvesting te voorzien. Die toezegging is lange tijd

een loze belofte gebleken. Daarom herhalen wij onze oproep uit 2017 om meer te investeren

in flexibele woonoplossingen, niet alleen voor statushouders, maar voor alle groepen

spoedzoekers.

Aanbeveling 2 (aan het Rijk, provincies en gemeenten)
Investeer meer in flexibele woonoplossingen voor verschillende groepen woningzoekenden,
waaronder statushouders.

Ondersteuningsmaatregelen Rijk voor huisvesten statushouders onvoldoende aantrekkelijk

Het Rijk heeft specifieke financiële regelingen getroffen om gemeenten te ondersteunen bij

het realiseren van hun taakstelling om statushouders te huisvesten. Maar de doeltreffendheid
van die regelingen laat te wensen over, omdat de inhoudelijke voorwaarden niet aantrekkelijk
genoeg zijn, de administratieve vereisten als onwerkbaar worden ervaren of de financiële

gevolgen ervan voor gemeenten mogelijk langdurig negatief uitpakken. Gemeenten hebben

behoefte aan meer flexibele, langer lopende regelingen die ruimte bieden om lokaal maatwerk
toe te passen bij het huisvesten van alle aandachtsgroepen. Een goed voorbeeld daarvan is de

meerjarige Regeling huisvesting aandachtsgroepen, die gemeenten de ruimte laat zelf keuzes
te maken over hoe en voor welke groepen wordt gebouwd.

Aanbeveling 3 (aan het Rijk)
Bied gemeenten meerjarige generieke regelingen voor het ondersteunen van lokale
initiatieven op het gebied van volkshuisvesting voor alle aandachtsgroepen.

Een huis voor statushouders

Adviesraad Migratie - oktober 2022

4

V

(Zi
l'.,)

(Z)

Behoefte aan proactiever toezicht van provincies

<.iJ

Provincies houden toezicht op het huisvesten van statushouders door gemeenten. Dat is een
(Zi

(Z)

tamelijk formeel en afstandelijk proces, met vaststaande momenten van communicatie en

langlopende Interventiefasen. Als provincies hun toezichthoudende rol proactiever zouden
invullen en aan de voorkant van het proces en structureel met (clusters van) gemeenten in

G
'Z>

gesprek zouden gaan over de mogelijkheden om statushouders te huisvesten, zou de
effectiviteit van het interbestuurlijk toezicht kunnen worden vergroot.

Aanbeveling 4 (aan provincies)
Vul het bestuurlijk toezicht op de huisvesting van statushouders door gemeenten proactiever
in door aan de voorkant van het proces en structureel in regionaal verband met gemeenten
in gesprek te gaan over de mogelijkheden om statushouders te huisvesten.

De crisis in het asielstelsel
Voor een goede landing in onze samenleving is het van belang dat statushouders uit een
stabiele opvangsituatie komen. Maar door een hardnekkige focus op de korte termijn en een

krampachtig vasthouden aan een financieringssystematiek en bestuurlijke inrichting die niet

werken lukt het maar niet om voldoende reguliere opvanglocaties en buffercapaciteit te

realiseren en zijn alle inspanningen er voortdurend op gericht om nieuwe acute noodsituaties
in de asielopvang te voorkomen. Om de overgang van de opvang van asielzoekers naar

huisvesting en integratie van statushouders in gemeenten te verbeteren, moeten gemeenten
naar rato van hun inwoneraantal wettelijk worden verplicht opvanglocaties voor (alle)
asielzoekers ter beschikking te stellen, vergelijkbaar met de bestaande taakstelling voor het

huisvesten van statushouders. Zij zouden dan wel maximale ruimte moeten krijgen om die

opvang regionaal te organiseren en lokaal in te bedden.
Aanbeveling 5 (aan het Rijk)
Creëer de voorwaarden om een robuust asielstelsel te kunnen optuigen door:
• Gemeenten wettelijk te verplichten opvanglocaties voor alle asielzoekers beschikbaar te
stellen
• De slagkracht van gemeenten te vergroten door hen maximale ruimte te geven om die
opvang regionaal te organiseren en lokaal in te bedden
• Gemeenten voor die opgave structureel adequaat te financieren.

Uitvoeringskwesties
Ook bij de uitvoering en uitwerking van het beleid in gemeenten doen zich knelpunten voor
die om aandacht vragen. Die hebben betrekking op de systematiek van de taakstelling en de

koppeling van statushouders aan gemeenten.

Inwoneraantal gemeente handhaven ais verdeelcriterium huisvestingsopgave
Er is regelmatig discussie over het criterium voor verdeling van de taakstelling voor het
huisvesten van statushouders: het inwoneraantal van de gemeente. De vraag is dan of er geen
eerlijker criterium is, dat ook rekening houdt met de omstandigheden op de lokale
woningmarkt. Alternatieve criteria zoals het aantal beschikbare sociale huurwoningen, het
aandeel sociale huurwoningen in de woningvoorraad, of wachttijden voor sociale huurwoningen
roepen vragen op, lijken moeilijk te operationaliseren en doen afbreuk aan het uitgangspunt

Een huis voor statushouders

Adviesraad Migratie - oktober 2022

5

I

van een evenredige verdeling van de opgave. Ook het vervangen van de gemeentelijke door
een regionale huisvestingsplicht is onwenselijk omdat dat minder welwillende gemeenten de
gelegenheid zou bieden zich minder in te spannen en het initiatief aan andere gemeenten in
de regio te laten.

Gemeenten beter informeren bij koppeling statushouders
Gemeenten ervaren verschillende knelpunten bij de koppeling van statushouders door het
COA: gebrek aan transparantie, 'onvolledige koppelingsdossiers', een tekort aan koppelingen
om de taakstelling te kunnen halen en statushouders die wel gekoppeld worden maar die nog

niet in Nederland zijn.
Het COA kan gemeenten actiever en frequenter informeren over de samenstelling van te
huisvesten statushouders die nog in de COA-opvang verblijven, zodat gemeenten daar op

macro-niveau een reëel beeld van hebben.
Bij 'onvolledige koppelingsdossiers' gaat het om statushouders die hun verblijfsdocument nog
niet hebben ontvangen. De afgifte daarvan is een taak van de Immigratie- en

Naturalisatiedienst (IND). Het COA heeft daar geen invloed op. De IND kampt regelmatig met
achterstanden bij het uitreiken van verblijfsdocumenten. Het probleem heeft de aandacht,
maar de huidige krapte op de arbeidsmarkt brengt uitdagingen voor de IND met zich mee bij

het werven van personeel.
Sommige gemeenten ontvingen een tijd lang te weinig koppelingen om aan hun taakstelling
te kunnen voldoen. Dat kwam doordat het daadwerkelijke aantal te huisvesten statushouders
door het uitbreken van de coronapandemie achterbleef bij de geprognosticeerde aantallen en
het COA bij het toewijzen van koppelingen voorrang gaf aan gemeenten die (al langer) te
weinig statushouders huisvestten. Het gevolg daarvan was dat gemeenten achterstanden in

de taakstelling opliepen die hen niet te verwijten vielen. Dat kan voorkomen worden als
koppelingen niet opnieuw worden geprioriteerd maar de (algehele) taakstelling in een
dergelijke situatie tussentijds naar beneden wordt bijgesteld.
Gemeenten ontvangen ook koppelingen van gezinsleden van statushouders die Nederland nog
niet zijn ingereisd. Het kan soms lang duren voordat gezinsleden in Nederland arriveren.
Sommige gemeenten willen 'alleengaande' statushouders niet voor een onbekende periode in
een eengezinswoning huisvesten, terwijl daar voor andere woningzoekende gezinnen lange
wachtlijsten voor gelden. Gemeenten hebben ook aangegeven dat de regels voor passend
toewijzen hier knellen. Die regels houden in dat mensen met een laag inkomen in een
goedkope woning moeten worden gehuisvest, zodat het wonen betaalbaar blijft. Het tekort
aan passende sociale huurwoningen wordt niet opgelost door deze specifieke doelgroep uit te
zonderen van de regels voor passend toewijzen. Sterker nog, het toewijzen van een grotere
woning tegen een hogere huurprijs die de alleengaande statushouder op dat moment niet
kan betalen, kan de gemeente, de corporatie en de statushouder ook problemen opleveren.

De specifieke aanbevelingen die we hebben geformuleerd naar aanleiding van deze

uitvoeringskwesties zijn opgenomen in het overzicht van alle aanbevelingen, na hoofdstuk 5.

Een huis voor statushouders

Adviesraad Migratie - oktober 2022

6

Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1

Inleiding

8

1.1

De wooncrisis raakt ook statushouders

9

1.2

Context en adviesvraag

10

1.3

Onderzoek

10

1.4

Leeswijzer

11

Hoofdstuk 2

De wooncrisis raakt ook statushouders

12

2.1

Huisvesten statushouders: wie doet wat?

13

2.2

Statushouders te lang in COA-opvang

14

2.3

Meer dan 90% van sociale huurwoningen gaat naar andere groepen
woningzoekenden

2.4

16

Afschaffing verplichte urgentieregeling voor statushouders verkeerd

signaal

19

2.5

Plannen die in de steigers staan

20

2.6

Passender bouwen voor en betere spreiding vanaandachtsgroepen

22

2.7

Meer investeren in flexwoningen

23

2.8

Specifieke ondersteuningsregelingen van het Rijk onvoldoende effectief

25

2.9

Provinciaal toezicht: van reactie naar preventie

28

Hoofdstuk 3

Het belang van een robuust asielstelsel voor statushouders

3.1

Onvoldoende werk gemaakt van robuust asielstelsel

3.2

Opvang asielzoekers en huisvesting statushouders verschillend

32
33

georganiseerd

33

3.3

Samenwerking tussen Rijk en gemeenten voortdurend onder druk

35

3.4

Werk maken van een robuust asielstelsel

35

Hoofdstuk 4

Systematiek van de taakstelling

37

4.1

Discussie over criterium voor verdeling

38

4.2

Gemeentelijke of regionale taakstelling?

40

4.3

Behoefte aan frequenter zicht op omvang van detaakstelling?

41

Hoofdstuk 5

Knelpunten bij het koppelen van statushouders aan

43

gemeenten
5.1

Gemeenten: geen transparantie en inspraak

44

5.2

'Onvolledige koppelingsdossiers'

46

5.3

Te weinig koppelingen om aan taakstelling te kunnen voldoen

47

5.4

Wel koppelingen, (nog) geen statushouders

48

Overzicht aanbevelingen

54

Literatuurlijst

57

Respondentenlijst

61

Een huis voor statushouders

Adviesraad Migratie - oktober 2022

7

Ö
f'-J
l''..,)

<' i

'3;
(.ci

Dit advies gaat over knelpunten bij het huisvesten van
statushouders in gemeenten en wat ervoor nodig is om
die knelpunten weg te nemen of te verminderen.

CiLi
Cïi
Q

1.1

<n

De wooncrisis raakt ook statushouders

Nederland kampt met een wooncrisis. Er is jarenlang te weinig gebouwd, terwijl

de bevolking is blijven groeien^ en het aantal huishoudens blijft toenemen.In

2021 was er een tekort van 279.000 woningen. In 2024 zal dit tekort zijn
opgelopen tot 317.000 woningen.^Tot 2030 zullen ertussen 759.000 en 1.022.000
nieuwe woningen nodig zijn.'*

De prijzen van bestaande woningen zijn de laatste jaren fors gestegen, waardoor

een koopwoning voor veel mensen onbetaalbaar is.® Daarnaast kunnen veel
mensen geen woning vinden die past bij hun levensfase (bijvoorbeeld een

gelijkvloerse woning voor ouderen), of de omstandigheden waarin ze zich bevinden
(zoals de behoefte aan een extra slaapkamer bij gezinsuitbreiding). De koopsector

en de vrije huursector zijn de laatste jaren nog licht gegroeid, maar de voorraad
corporatiewoningen bleef nagenoeg gelijk.® Het aandeel sociale huurwoningen in
de totale woningvoorraad is dus afgenomen. Dat is het resultaat van jarenlang

Rijksbeleid gericht op liberalisering van de woningmarkt.^ De laatste jaren kwamen

er ook steeds minder sociale huurwoningen vrij voor nieuwe huurders.® Dat komt

onder andere omdat bewoners van sociale huurwoningen nog maar beperkt
doorstromen naar woningen in het midden- en hogere segment. De woningmarkt

zit dus op slot.

Het tekort aan sociale huurwoningen is extra problematisch voor woningzoekenden
die bijzondere aandacht nodig hebben. Dat zijn mensen die niet alleen een dak

boven hun hoofd zoeken, maar die ook nadere zorg, ondersteuning en begeleiding

nodig hebben. Denk aan hulpbehoevende ouderen, dak- en thuislozen, mensen die

afkomstig zijn uit een zorginstelling, arbeidsmigranten en asielzoekers die een
asielvergunning

hebben

gekregen

(statushouders).

Mensen

die

tot

een

aandachtsgroep behoren, kunnen vaak geen huis kopen of een woning in de vrije

sector huren. Zij zijn meestal afhankelijk van sociale huurwoningen. Het ontbreken
van een 'thuis' kan bij hen tot meerdere en meer indringende sociale problemen

leiden, omdat hun leefsituatie daardoor onvoldoende stabiel is. Problemen die
bovendien

bredere

maatschappelijke

kosten

met zich

kunnen

meebrengen,

bijvoorbeeld voor het tijdelijk maar soms langdurig bieden van alternatieve
opvang. Denk aan een alleenstaande moeder met kind waarvoor nog geen woning
beschikbaar is en die tijdelijk in een hotel wordt ondergebracht.

Ook statushouders worden geraakt door de wooncrisis. Zij worden geacht zo snel
mogelijk in te burgeren en te integreren.® Snelle huisvesting in gemeenten is een
voorwaarde om actief te kunnen deelnemen aan de Nederlandse samenleving. Het

is dus zaak dat statushouders de COA-opvang zo snel mogelijk verlaten. Dat is ook

nodig

om

voldoende

Een huis voor statushouders

opvangplekken

beschikbaar

te

houden

voor

nieuwe

Adviesraad Migratie - oktober 2022

9

asielzoekers. Maar al sinds 2018 stagneert de uitstroom van statushouders uit de
COA-opvang. Het lukt dus onvoldoende om hen hier te laten wonen op een manier
die bijdraagt aan een snelle en volwaardige deelname aan de Nederlandse
samenleving.

1.2

Context en adviesvraag

Dit advies maakt deel uit van ons programma 'Migratie en lokaal bestuur'.Met
dat programma willen we als adviesraad meer inzicht krijgen in knelpunten die

gemeenten ervaren bij de uitvoering en uitwerking van migratiebeleid op lokaal

niveau. Dit advies gaat over hoe gemeenten, provincies en het Rijk samenwerken
bij het huisvesten van statushouders. De vraag die we in dit advies beantwoorden
is:

Wat voor knelpunten ervaren gemeenten bij het huisvesten van statushouders
en wat is ervoor nodig om die knelpunten weg te nemen of te verminderen?

1.3

Onderzoek

Voor het schrijven van dit advies hebben we literatuuronderzoek gedaan en

overige bronnen geraadpleegd. Daarnaast hebben we op basis van door het COA
aangeleverde data een (interne) analyse gemaakt van de landelijke, provinciale

en gemeentelijke trends voor wat betreft de mate waarin wordt voldaan aan de
wettelijke taakstelling voor het huisvesten van statushouders. Bij die analyse
hebben

we

ook

gegevens

bevolkingsontwikkeling,

over

betrokken

woningbestand,

onder

meer

inwoneraantal,

registratietijden en zoektijden voor

sociale huurwoningen, aanwezigheid van opvang voor asielzoekers en projecten

voor huisvesting voor gemengde groepen. Op basis van de trendanalyse hebben

we een aantal provincies en gemeenten geselecteerd om mee in gesprek te gaan.

De selectiecriteria waren: geografische spreiding, grote, middelgrote en kleine
gemeenten,

waaronder

krimpgemeenten,

waarbij

we

in

de

geselecteerde

provincies hebben gekozen voor gemeenten die een tegengestelde trend lieten
zien. De provincies die we hebben geselecteerd zijn: Friesland, Gelderland, Noord-

Holland en Noord-Brabant. De gemeenten die we hebben geselecteerd zijn:
Tytsjerksteradiel en

de

Fryske

Marren

(Friesland),

Arnhem

en Apeldoorn

(Gelderland), Amstelveen, Alkmaar en Amsterdam (Noord-Holland) en Tilburg en
Drimmelen (Noord-Brabant). We hebben enkele stakeholders (COA, VNG, IPO,
Aedes,

Flexwonen,

Platform

Koninkrijksrelaties (BZK),

31,

ministerie

van

Binnenlandse

Zaken

en

ministerie van Justitie en Veiligheid (J&V) laten

reflecteren op onze onderzoeksopzet en de selectie van provincies en gemeenten.

Die reflecties hebben niet tot wijziging van de selectie geleid.
Er bestaan grote verschillen tussen provincies en tussen gemeenten voor wat

betreft de mate waarin de taakstelling voor het huisvesten van statushouders
wordt gerealiseerd. Dat duidt erop dat het gebrek aan sociale huurwoningen niet

Een huis voor statushouders

Adviesraad Migratie - oktober 2022

10

de enige verklaring kan zijn voor de (al langere tijd geldende) achterstanden in
het

huisvesten

van

statushouders.

We

hebben

ambtelijke

en

bestuurlijke

vertegenwoordigers van de geselecteerde provincies en gemeenten bevraagd over
de taakstelling en verklaringen voor de trend in het realiseren daarvan, de

specifieke situatie op de woningmarkt, belemmerende regelgeving, procedures en
uitvoeringspraktijken op het domein van het migratiebeleid, draagvlak en inzet,
samenwerking tussen de verschillende overheden en ondersteuning door het Rijk.

De resultaten van de interviews hebben we in een besloten focusgroepbijeenkomst
besproken met vertegenwoordigers van het COA, de Vereniging van Nederlandse
Gemeenten (VNG), het Interprovinciaal Overleg (IPO), het ministerie van JenV en

Vluchtelingenwerk

Nederland

(VWN).

Later hebben

we

hierover nog

apart

gesproken met vertegenwoordigers van het ministerie van BZK.

1.4

Leeswijzer

In dit eerste hoofdstuk hebben we de achtergrond van dit advies, de context en
adviesvraag en de gehanteerde onderzoekmethoden beschreven. In hoofdstuk 2

gaan we nader in op de gevolgen van de wooncrisis voor statushouders. In

hoofdstuk 3 staat de samenhang tussen de opvang van asielzoekers en huisvesting
en integratie van statushouders centraal. Hoofdstuk 4 gaat over de systematiek

voor

verdeling

van

de

huisvestingsopgave,

het

provinciale

toezicht

en

ondersteuningsregelingen van het Rijk. In hoofdstuk 5 ten slotte gaan we in op
knelpunten die gemeenten ervaren bij het koppelen van statushouders door het

COA.

* Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), Dashboard bevolking.
CBS, Huishoudensproqnose 2021-2070. 2021.
® Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (Min. BZK), De staat van de
woningmarkt, 2021.
Min. BZK, Nationale Woon- en Bouwaqenda. 2022.
5 CBS, Bestaande koopwoningen, verkoopprijzen, woningtype. 2022.
Sander Vergeer, Meer dan 90% van de sociale huurwoningen gaat niet naar statushouders,
maar naar andere woningzoekenden, blog 4 maart 2022.
Kamerbrief over portefeuille Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening I Kamerstuk I
Riiksoverheid.nl.
® Sander Vergeer, Meer dan 90% van de sociale huurwoningen gaat niet naar statushouders,
maar naar andere woningzoekenden, blog 4 maart 2022.
’
Kamerstuk
32824,
nr.
223
I
Overheid.nl
>
Officiële
bekendmakingen
(officielebekendmakinqen.nij.
Werkprogramma - Proorammaliinen I Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken.

Een huis voor statushouders

<

Adviesraad Migratie - oktober 2022

11

t

f

V

|;.

;

j

’

*4'

' ' iLH
«uf!

\

’J

LX—_ __ öIEl

;

;^ïïBMI!*)B.-.'ME»t.'^'.2°a!F«!'

3

W!W
ƒ.

.

hBH

•*.• -

l '
-A <1 X^; >.

i

1

.rlW
|.lfl

De wooncrisis raakt ook statushouders. Velen van hen
moeten in de COA-opvang te lang op huisvesting
wachten. Dat belemmert hun integratie in de
Nederlandse samenleving.

2.1

Huisvesten statushouders: wie doet wat?

Rijk stelt taakstelling vast en verdeelt die over gemeenten
Gemeenten zijn wettelijk verplicht huisvesting voor statushouders te regelen?^
Het ministerie van JenV stelt ieder halfjaar vast hoeveel statushouders gemeenten

moeten huisvesten. Die taakstelling is gebaseerd op het verwachte aantal
asielzoekers

dat

een

asielvergunning

krijgt.

Het

ministerie

van

is

BZK

verantwoordelijk voor het huisvestingsbeleid en regelt dus ook de verdeling van
de taakstelling over gemeenten. Het inwoneraantal bepaalt hoeveel statushouders
een gemeente moet huisvesten.De ministeries van JenV en BZK bespreken

samen met het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW)
(verantwoordelijk voor integratie) de voortgang van de realisatie van de

taakstelling met vertegenwoordigers van provincies en gemeenten. Dat doen zij
aan de Landelijke Regietafel Migratie en Integratie (LRT).^^

Het COA wijst statushouders toe aan gemeenten
Het COA is verantwoordelijk voor het toewijzen of 'koppelen' van statushouders

aan gemeenten.^'* Het gaat met kansrijke asielzoekers en statushouders in gesprek
over opleiding en werkervaring in het land van herkomst, ambities en de
aanwezigheid van een sociaal netwerk in Nederland.Dit zijn factoren die

meewegen, maar die niet doorslaggevend zijn voor koppeling aan een gemeente.
Het COA noemt dit 'zachte plaatsingscriteria'. In het intakegesprek komen ook

'harde plaatsingscriteria' aan bod, zoals de aanwezigheid van eerstegraads familie,
het hebben van werk of het volgen van een opleiding in Nederland en medische
bijzonderheden die plaatsing in een bepaalde regio noodzakelijk maken. Op basis

van de informatie uit het intakegesprek stelt het COA een 'klantprofiel' op. Dat

bevat ook een advies over plaatsing in een arbeidsmarktregio. Het COA schat

daarmee in waar iemand de meeste kans maakt een nieuw leven op te bouwen en

deel

te

nemen

aan

de

maatschappij.

Het

COA

zoekt een

azc

in

die

arbeidsmarktregio of in de buurt daarvan en koppelt de persoon vervolgens aan
een gemeente in of nabij die regio. Het COA heeft na verlening van de

asielvergunning door de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) twee weken de

tijd om de statushouder aan een gemeente te koppelen.

Een huis voor statushouders

Adviesraad Migratie - oktober 2022

13

Gemeenten regelen huisvesting
Als het COA de statushouder aan een gemeente heeft gekoppeld, moet die
gemeente een woning regelen. Het klantprofiel dat het COA heeft opgesteld, wordt
opgenomen in het Taakstellingsvolgsysteem (TVS), dat gemeenten kunnen

inzien.Zo kunnen zij onder meer informatie over de statushouder vinden die
relevant is voor het vinden van passende huisvesting. Dat is niet altijd eenvoudig,
bijvoorbeeld als er nog een gezinsherenigingsprocedure loopt, waarvan de

uitkomst onzeker is. De gemeente heeft in beginsel tien weken de tijd om passende

huisvesting te regelen, plus twee weken voor de feitelijke verhuizing. Gemeenten
mogen zelf bepalen of ze een statushouder zelfstandige of gedeelde woonruimte

aanbieden. Statushouders zijn verplicht om de woonruimte die een gemeente
aanbiedt

te

accepteren.

Vaak

doen

gemeenten

een

beroep

op

sociale

huurwoningen van woningcorporaties. Gemeenten mogen sinds 2017 zelf bepalen
of ze statushouders voorrang geven bij het toewijzen van een woning.
Provincies houden toezicht

De provincies hebben op grond van de Gemeentewet de taak om toezicht te
houden op de realisatie van de huisvestingstaakstelling door gemeenten.Als een

gemeente haar taakstelling niet haalt, dan heeft de provincie een 'beginselplicht'
om in te grijpen door middel van 'in de plaats treden bij taakverwaarlozing van
een overheid'. Daarvoor gebruiken provincies een toezichtinstrument dat 'de

interventieladder' wordt genoemd.^® Veel provincies hebben in aanvullende

beleidskaders, specifiek voor de huisvesting van statushouders, beschreven
wanneer en hoe een gemeente op die ladder kan stijgen. Uitgangspunt bij elke
interventie is steeds dat de in gebreke blijvende gemeente de kans krijgt de
gebreken te herstellen en de uiteindelijke interventie pas plaatsvindt nadat

ambtelijk en/of bestuurlijk overleg niet tot het gewenste resultaat heeft geleid.

2.2

Statushouders te lang in COA-opvang

De wooncrisis treft ook statushouders. Al sinds 2018 stagneert hun uitstroom uit
de COA-opvang. Op 1 september 2021 verbleven er 29.979 personen in de

opvang. 10.554 van hen (35%) waren statushouder. Op 1 september 2022
verbleven er 46.136 personen in de opvang, waarvan 17.039 statushouders

(37%). Zowel de aantallen asielzoekers als de aantallen statushouders in de

opvang

zijn

het

laatste

jaar

dus

aanzienlijk

toegenomen.

Het

aandeel

statushouders is min of meer stabiel gebleven.

Een huis voor statushouders

Adviesraad Migratie - oktober 2022

14

Fig. 2: Statushouders in de COA-opvang, sept.'21-sept.'22

50000
45000
40000
35000
30000
25000
20000
15000
10000
5000
0

■ Asielzoeker

«Statushouder

Bron: COA (peildatum eerste werkdag van de maand)

Het Rijk, provincies en gemeenten hebben bestuurlijke afspraken gemaakt over

het huisvesten van statushouders. Een daarvan is dat gemeenten statushouders
binnen maximaal 14 weken na de vergunningverlening huisvesten.21 Door het

gebrek aan beschikbare en passende woningen verblijven veel statushouders

echter langer in de opvang.^2 Woningcorporaties geven bij gemeenten steeds
vaker aan dat zij moeite hebben te voldoen aan de prestatieafspraken over het

huisvesten van statushouders.

Achterstanden op realisatie taakstelling
In de periode 2015-2021 hebben gemeenten met uitzondering van 2017 altijd een
achterstand gehad op de taakstelling voor het huisvesten van statushouders. In

de jaren 2015-2015 hebben gemeenten de hoge taakstellingen nagenoeg
gerealiseerd, maar de achterstanden van daarvóór liepen zij toen niet in. Dat lukte
ze in 2017 wel. In dat jaar huisvestten gemeenten meer statushouders dan de

taakstelling, inclusief de achterstanden daarop van voorgaande jaren. In 2018 liep

het aantal gehuisveste statushouders echter scherp terug, ook ten opzichte van
de taakstelling, waardoor er opnieuw achterstanden ontstonden. In 2019 en 2020
huisvestten gemeenten weliswaar meer statushouders dan de relatief lage

taakstellingen, maar de eerder ontstane achterstanden liepen zij ook toen niet in.
In de periode april 2020 tot en met juli 2021 heeft een taskforce van de IND een
achterstand van circa 15.000 asielaanvragen afgehandeld.2"* Dat had ook tot

gevolg dat er in relatief korte tijd veel asielvergunningen werden verleend.
Hierdoor verdubbelde de taakstelling voor het huisvesten van statushouders in

2021 ten opzichte van 2020.2^ in 2021 hebben gemeenten meer dan 10.000
statushouders meer gehuisvest dan in 2020. Maar omdat de verdubbelde

taakstelling niet werd gerealiseerd, nam de achterstand ook in dat jaar verder toe.
In de eerste helft van 2022 hebben gemeenten bijna 12.000 statushouders

gehuisvest. Daarmee hebben zij hun taakstelling gehaald én hebben zij een

Een huis voor statushouders

Adviesraad Migratie - oktober 2022

15

bescheiden deel van de achterstand ingelopen. In de tweede helft van 2022

moeten gemeenten nog eens 13.500 statushouders huisvesten. Inclusief de
bestaande achterstanden gaat het om meer dan 15.000 statushouders.

Fig.3: Taakstelling, huisvesting statushouders, 2015-1 juH 2022
60000

50000
40000

30000
20000
10000
u

..

Taakstelling

2022 2022
2015 2016 2017 2018 . 2019 2020 2021 (jan- (juli- ,
juni) dec) ,
28988 42994 22934 24000 11994 12120,24500 10000 13500

Taakstelling voor/achter 37002 52245 29618 22968 17444 15860 31762 13748 15358

Gehuisveste
statushouders
.......Taakstelling

28107 40050 31466 18889 13329 12015 22377 11886

—Taakstelling voor/achter

^^—Gehuisveste statushouders

Bron: Rijksoverheid^^
Er bestaan grote verschillen tussen gemeenten als het gaat om het (tijdig)

huisvesten van statushouders. Gemeenten die structureel goed presteren geven
aan dat ze het als een belangrijke maatschappelijke opgave zien. Zij zien hun

stevige ambtelijke en bestuurlijke inzet, de intensieve samenwerking met
woningcorporaties en het actief bemiddelen van statushouders als voornaamste

redenen voor hun goede prestaties. Maar ook deze gemeenten benadrukken dat

het in de huidige woningmarkt een grote uitdaging is alle statushouders tijdig te
huisvesten.
Het langdurige(r) verblijf van statushouders in de opvang is problematisch, omdat

het hun mogelijkheden beperkt om snel en soepel te integreren in de Nederlandse
samenleving en zij opvangplekken bezet houden voor asielzoekers die nog in

afwachting zijn van een beslissing op hun aanvraag.

2.3

Meer dan 90% van sociale huurwoningen gaat
naar andere groepen woningzoekenden

Er is veel discussie over de (extra) druk die statushouders op de sociale

woningmarkt leggen. In de periode 2015-2021 hebben gemeenten in totaal
166.243 statushouders gehuisvest. Gemiddeld huisvestten zij in deze periode
23.749 statushouders per jaar. In 2016 waren dat er ruim 40.000. Die piek was

het gevolg van de verhoogde aantallen vluchtelingen in 2015. Dat aantal is
sindsdien jaarlijks gedaald tot en met 2020. In 2021 is het aantal gehuisveste
statushouders voor het eerst sinds 2016 gestegen ten opzichte van het jaar ervoor.

In 2021 hebben alle Nederlandse gemeenten samen 22.377 statushouders
gehuisvest (peildatum 1 januari 2022).

Een huis voor statushouders

Adviesraad Migratie - oktober 2022

16

Fig. 4: Door gemeenten gehuisveste statushouders

45000
40000

35000
30000
25000
20000
15000

10000
5000

0
2015

2016

2017

2019

2018

2020

2021

Bron: COA.
Er worden gemiddeld 1,7 statushouders per woning gehuisvest.Volgens dat
gegeven zouden er over de periode 2015-2021 gemiddeld 12.960 woningen per

jaar zijn toegewezen aan statushouders.

Fig. 5: Aantai woningen voor statushouders, 2015-2021

45000
40000
35000
30000
25000
20000
15000
10000
5000
0
2015

2016

2017

2019

2018

2020

2021

■ Gehuisveste statushouders «Aantal woningen voor statushouders

Bron: COA, bewerking Adviesraad Migratie (ACVZ).

Het totale aantal toegewezen corporatiewoningen is in de periode 2015-2020 ieder

jaar

afgenomen.

In

2015

kwamen

er

nog

224.291

corporatiewoningen

beschikbaar. In 2020 waren dat er nog 153.282.

Een huis voor statushouders

Adviesraad Migratie - oktober 2022

17

Fig. 6: Aantal toegewezen corporatiewoningen, 2015-2020
250000

Bron: Aedesdatacentrum.nl
Relateren we het aantal corporatlewon ngen dat Is toegewezen aan statushouders
aan het totaalaantal toegewezen sociale huurwoningen dan blijkt dat in de periode

2015-2020 jaarlijks

gemiddeld

7,3%

van

alle

huurwoningen

sociale

van

corporaties verhuurd werd aan statushouders. Er was een piek in dat aandeel van

11% in 2016. Daarna nam het aandeel ieder jaar af tot 4,3% in 2020. Er is nog
geen

informatie

beschikbaar

over

het

totaalaantal

toegewezen

sociale

huurwoningen in 2021. Dat aantal ligt vermoedelijk niet hoger dan in 2020. Als
het totale aantal toegewezen corporatiewoningen in 2021 gelijk zou zijn aan het
aantal dat in 2020 vrijkwam, dan zou in 2021 8% van alle sociale huurwoningen
van corporaties verhuurd zijn aan statushouders. De toename van het aandeel

houdt verband met de omstandigheid dat gemeenten in 2021 bijna tweemaal zo

veel statushouders hebben gehuisvest dan in 2020.
Fig. 7: Aandeel woningen voor statushouders van
toegewezen corporatiewoningen, 2015-2020

^■Gehuisveste statushouders
^■Aantal woningen voor statushouders

Aantal toegewezen corporatiewoningen
—% woningen voo' statushouders

Bron: COA, Aedesdatacentrum.nl, bewerking Adviesraad Migratie (ACVZ).

Een huis voor statushouders

Adviesraad Migratie - oktober 2022

18

Meer dan 90% van de sociale huurwoningen gaat dus niet naar statushouders. In

absolute zin zorgen statushouders voor extra druk op de sociale woningmarkt.
Maar de wooncrisis wordt niet door hen veroorzaakt. Zij hebben er net als
Nederlandse burgers wel last van.

2.4

Afschaffing verplichte urgentieregeling voor
statushouders verkeerd signaal

Met ingang van 1 juli 2017 is de wettelijke verplichting om statushouders als

urgentiecategorie

aan

te

merken,

afgeschaft.Tot

die

tijd

was

in

de

Huisvestingswet bepaald dat, wanneer een gemeente een huisvestingsverordening

met een urgentieregeling instelde, statushouders die voor de eerste keer een

woning zoeken, in ieder geval als urgent woningzoekenden moesten worden
aangewezen. Het doel daarvan was om de integratie van statushouders in de

samenleving en de doorstroom in de asielketen te bevorderen. Het Kabinet vond

de afschaffing van deze regeling noodzakelijk om verdringing van andere
woningzoekenden op de sociale huurwoningmarkt te voorkomen.Omdat de

taakstelling voor het huisvesten van statushouders echter bleef bestaan en het
kabinet het 'ook van groot belang achtte' dat gemeenten aan die taakstelling
bleven voldoen, moesten gemeenten in hun huisvestingsverordening voortaan wel

vastleggen hoe zij invulling geven aan de taakstelling. Daarnaast zegde het

Kabinet toe dat het schrappen van de urgentiestatus gepaard zou gaan met
maatregelen om voor statushouders ook in andere vormen van huisvesting te
voorzien.

Gemeenten

hebben

urgentiecategorie

aan

nog

steeds

de

bevoegdheid

om

te

wijzen.

Veel

gemeenten

doen

statushouders
dat

ook

als

nog.33

Statushouders vormen immers hoe dan ook een aandachtsgroep, omdat zij niet

via het reguliere wachtlijstsysteem kunnen worden gehuisvest. Zij hebben anders
dan reguliere woningzoekenden geen wachttijd kunnen opbouwen. Bovendien
hebben zij vaak een beperkt sociaal netwerk, beheersen zij de Nederlandse taal

minder goed en beschikken zij niet over vaste huisvesting van waaruit zij een
woning kunnen zoeken.De urgentieregeling voor statushouders was bedoeld als

instrument om gemeenten in staat te stellen aan de taakstelling te voldoen.
Om echt mee te kunnen doen in de Nederlandse samenleving is het van groot

belang dat statushouders zo snel mogelijk na vergunningverlening in gemeenten
worden gehuisvest. Omdat de woonruimte in Nederland schaars is en de

maatschappelijke opgave evenredig verdeeld moet worden is sturing vanuit het
Rijk nodig. Bij die sturing hoort ook een heldere normstelling die het mogelijk
maakt aan de wettelijke verplichting te voldoen. De verplichte urgentieregeling

voor statushouders voorzag hierin. In een periode waarin langdurig niet of
nauwelijks is geïnvesteerd in de sociale woningvoorraad noch in tijdelijke

woonvoorzieningen, is een urgentieregeling feitelijk de enige manier om aan de
taakstelling te voldoen. De afschaffing van de verplichte urgentieregeling is

Een huis voor statushouders

<

Adviesraad Migratie - oktober 2022

19

gemeenten niet behulpzaam geweest bij het voldoen aan de taakstelling. Sterker
nog, het heeft verschillende negatieve effecten.
Ten eerste heeft het een psychologisch effect, omdat afschaffing van de voorrang

voor statushouders uitstraalt dat het huisvesten van deze groep woningzoekenden

minder urgent zou zijn. Het is die indruk die gemeenten ook in de verdediging kan
drukken op het moment dat zij besluiten statushouders (toch) als urgentiegroep
aan te merken. Van de wet hoeft het immers niet meer.

Ten tweede kan de afschaffing ook praktisch gezien negatieve effecten op het
huisvesten

van

statushouders

hebben.

Als

gemeente

een

ervoor

kiest

statushouders niet langer als urgentiegroep aan te wijzen en inspanningen van
corporaties om statushouders te huisvesten teruglopen, heeft de gemeente geen

stok meer achter de deur om ervoor te zorgen dat corporaties die inspanningen op

korte termijn weer intensiveren.
Deze negatieve effecten moeten niet worden onderschat. Zeker niet in combinatie

met het feit dat na de afschaffing van de wettelijk verplichte urgentieregeling
jarenlang onvoldoende werk is gemaakt van de toezegging om voor statushouders
in andere vormen van huisvesting te voorzien. Het Rijk heeft zich daarmee in eigen

voet geschoten, omdat het de uitstroom van statushouders uit de COA-opvang

belemmert en voor extra druk zorgt op de opvangcapaciteit. Maar het Rijk heeft

in zekere zin ook boter op het hoofd omdat het met de afschaffing van zijn eigen
heldere normstelling een verkeerd signaal aan gemeenten heeft afgegeven.
Op grond van het vorenstaande pleiten wij ervoor de wettelijke urgentieregeling

voor statushouders weer in te voeren.

Aanbeveling 1 (aan het Rijk)
Voer de wettelijke verplichting voor gemeenten weer in om statushouders als
urgentiecategorie
aan te
merken
in
het geval
gemeenten een
huisvestingsverordening met een urgentieregeling instellen.

2.5

Plannen die in de steigers staan

Versterking beleid huisvesting aandachtsgroepen
De uitdagingen bij het huisvesten van aandachtsgroepen zijn helder beschreven in

het rapport 'Een thuis voor iedereen'.De interbestuuriijke werkgroep versterking
beleid huisvesting aandachtsgroepen benadrukte daarin dat het huisvesten van

aandachtsgroepen een integrale opgave is: 'het gaat niet alleen over de juiste
woning maar ook over een lage huurprijs, ondersteuning in de buurt, (mantel)zorg
in de nabijheid, bestaanszekerheid en meedoen in de maatschappij. Om deze

integrale opgave te realiseren, is inspanning van meerdere overheidslagen en

maatschappelijke partijen nodig'.De werkgroep constateerde dat er sprake is
van gebrekkige monitoring, ongelijke verdeling van aandachtsgroepen over

gemeenten,

ontoereikende

Een huis voor statushouders

budgetten

bij

gemeenten,

onvoldoende

Adviesraad Migratie - oktober 2022

20

investeringsruimte bij woningcorporaties, een toenemende druk op leefbaarheid

van wijken waar aandachtsgroepen worden gehuisvest, tekorten aan kennis en
capaciteit bij sommige gemeenten en een gebrek aan centrale regie. De werkgroep

pleitte voor spoedmaatregelen voor de korte termijn en voor het inrichten van een
nationale samenwerkingsagenda voor de langere termijn. Op korte termijn moet

vooral

worden

voorkomen

dat

mensen

kwetsbaar

worden

en

tot

een

aandachtsgroep gaan behoren. Ook moeten mogelijkheden in de bestaande

woningvoorraad beter worden benut en moeten gemeenten en woningcorporaties
meer

structurele

middelen

krijgen.

Het

Rijk,

provincies,

gemeenten

en

woningcorporaties moeten er daarnaast op de langere termijn samen voor zorgen

dat er voldoende woningen voor alle aandachtsgroepen komen, dat er meer
ondersteuning komt op het gebied van welzijnswerk en zorg, dat wijken leefbaar
en veerkrachtig blijven en dat sociale huurwoningen, mensen en budgetten

evenwichtiger worden verdeeld over het land.^®

Bestuurlijk aanjager huisvesting statushouders
In de periode van 1 februari tot 1 november 2021 heeft Jantine Kriens als

bestuurlijk aanjager extra aandacht van regionale en lokale bestuurders gevraagd
voor de urgentie om statushouders te blijven huisvesten. In haar rapport 'Wind

tegen tij' constateerde zij onder meer dat er te lang een gebrek aan urgentiebesef
is geweest bij de Rijksoverheid en de politiek, dat er te laat is opgeschaald en dat
het te lang heeft geduurd voordat gemeenten konden rekenen op financiële en

inhoudelijke ondersteuning van het Rijk. Kriens onderschreef de constatering van

de interbestuurlijke werkgroep dat een coherente en integrale aanpak rond de
huisvesting van statushouders ontbreekt. In navolging van de werkgroep pleitte
ze voor een intensivering van de samenwerking tussen het Rijk, provincies en

gemeenten, het financieel ondersteunen van gemeenten en het vergroten van de
investeringscapaciteit van woningcorporaties. Ook riep zij op om de huidige manier

waarop de taakstelling over gemeenten wordt verdeeld te evalueren en te

onderzoeken of het mogelijk is de koppeling van statushouders aan gemeenten

door het COA meer af te stemmen op het aanbod van woningen in gemeenten.^®

Nationale Woon- en Bouwagenda
Het

kabinet

heeft

in

maart

2022

de

nationale

Woon-

en

Bouwagenda

gepresenteerd.Het doel daarvan is het bevorderen van de beschikbaarheid,
betaalbaarheid en kwaliteit van het woningaanbod in Nederland. Inzet is de

realisatie van 100.000 woningen per jaar, waarvan ten minste twee derde
betaalbare huur- en koopwoningen. Hiermee neemt het kabinet meer regie op
ruimtelijke ordening en volkshuisvesting. Onderdeel van de agenda vormen

programma's rondom woningbouw, wonen, betaalbaarheid, leefbaarheid en

verduurzaming. Zoals bepleit door de interbestuurlijke werkgroep is er een apart
programma voor het huisvesten van aandachtsgroepen opgezet. Ook voor hen

wordt ingezet op versnelde bouw van woningen, waaronder tijdelijke en

geclusterde woonvoorzieningen. Daarnaast gaat het kabinet een ondergrens voor

Een huis voor statushouders

Adviesraad Migratie - oktober 2022

21

het aandeel sociale huurwoningen stimuleren, om aandachtsgroepen evenredig

over gemeenten te verdelen.Ook worden regionale woonzorgvisies opgesteld,
die duidelijk moeten maken wat aandachtsgroepen nodig hebben als het gaat om

wonen, zorg, welzijn en werk. Tot slot wordt in dat programma ingezet op
preventie, zodat vaker wordt voorkomen dat mensen tot een aandachtsgroep gaan
behoren.

De wooncrisis en de gevolgen daarvan voor aandachtsgroepen hebben inmiddels

de volle aandacht. Op basis van het onderzoek dat wij voor dit advies hebben
uitgevoerd en eerder door ons uitgevoerd onderzoek onderschrijven wij het belang
van passender bouwen en een betere spreiding van aandachtsgroepen en

benadrukken we nogmaals het belang van blijvende investeringen in flexibele
woonoplossingen.

2.6

Passender bouwen voor en betere spreiding van
aandachtsgroepen

Om de uitstroom van statushouders uit de COA-opvang te stimuleren, moet de

huisvesting van statushouders onderdeel worden van het bredere vraagstuk

rondom het wonen van aandachtsgroepen.De kern van de wooncrisis is het
tekort aan betaalbare en passende huurwoningen. Er zijn niet alleen veel mensen
die 'scheef wonen', de woningvoorraad zelf is ook uit balans. Die bestaat voor het

overgrote

deel

uit

standaard

eengezinswoningen,

terwijl

er steeds

meer

eenpersoonshuishoudens zijn die behoefte hebben aan kleinere woningen.Dat

geldt ook voor veel woningzoekenden die behoren tot aandachtsgroepen,
waaronder alleenstaande statushouders.
Het is goed dat naar aanleiding van het rapport 'Een thuis voor iedereen' een
gelijknamig interbestuurlijk programma is ingericht, met als doel om binnen tien

jaar voor alle aandachtsgroepen passende woonruimte te realiseren en hun diverse
hulpvragen gecombineerd op te pakken aan de hand van regionale woonzorgvisies.
Binnen dat programma zal niet alleen oog moeten bestaan voor alleenstaande

statushouders,

maar

moet

aandacht

specifiek

ook

worden

besteed

aan

bovengemiddeld grote gezinnen van statushouders, die in de regel zonder
bouwkundige aanpassingen niet in bestaande eengezinswoningen kunnen worden

gehuisvest.
Naast het meer en passender bouwen in algemene zin en voor aandachtsgroepen,

waaronder statushouders, in het bijzonder, is het van belang meer oog te hebben

voor

lokale

maatschappelijke

problematiek

Aandachtsgroepen, waaronder statushouders,
afhankelijk

van

geconcentreerd

sociale

in

huurwoningen.

bepaalde

wijken

Die

en

zijn

in

voor woonruimte vooral

woningen
zelfs

aandachtswijken.

zijn

doorgaans

complexen,

waardoor

aandachtsgroepen vaak geconcentreerd worden gehuisvest. Dat kan ten koste

gaan van de veiligheid en leefbaarheid. Met het oog op veerkrachtige wijken zou
meer moeten worden ingezet op spreiding van het woningaanbod en menging van

Een huis voor statushouders

Adviesraad Migratie - oktober 2022

22

bewonersgroepen, niet alleen door het aantrekken van starters, midden- en

hogere inkomens in aandachtswijken, maar ook door meer sociale huur in
duurdere wijken te realiseren.'’"* Maar gemeenten die weinig grond en geen

strategisch

bezit

hebben,

zijn

voor

het

kopen

daarvan

afhankelijk van

marktpartijen en de grond in betere wijken en buurten is duur. Niet alle gemeenten

hebben de middelen om die grond te kopen. Voor het realiseren van betaalbare
sociale huur in betere buurten en wijken en dus tot een meer gespreide huisvesting

van aandachtsgroepen te komen, is regie en financiële ondersteuning van het Rijk
nodig."*5

2.7

Meer investeren in flexwoningen

Het uitbreiden van de woningvoorraad is een maatregel die de woningnood in
algemene zin en ook die voor statushouders op de middellange termijn kan

verminderen. Maar er zijn al langere tijd te veel statushouders die te lang in de
opvang verblijven."*® Zij moeten alsnog zo snel mogelijk uitstromen om de

opvangcapaciteit zo veel mogelijk vrij te houden voor asielzoekers die nog in

afwachting zijn van een beslissing op hun aanvraag. Daarom moet in de tweede
plaats

meer werk worden

statushouders

en

andere

gemaakt van

flexibele

aandachtsgroepen

in

woonoplossingen,

afwachting

van

waar

reguliere

woonruimte kunnen worden gehuisvest.

Flexwoningen zijn verplaatsbare woningen waarmee tijdelijke druk op de
woningmarkt kan worden opgevangen. Ze worden feitelijk gebruikt als een
flexibele schil van de woningmarkt. Flexwoningen zijn vaak stapelbaar, samen
te voegen en gemakkelijk aan te passen aan veranderende woonwensen. Ze
worden onder gecontroleerde omstandigheden in fabrieken geproduceerd en
kunnen na productie snel geleverd en geplaatst worden, bijvoorbeeld op
tijdelijk braakliggend terrein.'*®

Hoewel er door de hoge nood in steeds meer gemeenten wordt geëxperimenteerd
met flexwoningen'*^ bestaat er ook nog steeds weerstand tegen, zowel bij

gemeenten als corporaties. Die weerstand is gestoeld op de gedachte dat
structurele problemen op de woningmarkt niet kunnen worden opgelost met
tijdelijke huisvestingsinitiatieven. Wat ook meespeelt zijn twijfels over de vraag of

die tijdelijkheid niet schuurt met de noodzakelijke kwaliteit en stabiliteit van de

huisvesting van aandachtsgroepen. Tot slot zien sommige corporaties financiële
risico's omdat flexwoningen langer meegaan dan dat bouwlocaties beschikbaar
zijn. Dat brengt onzekerheden met zich mee voor wat betreft eindwaardes,

verplaatsingskosten en mogelijke vervolglocaties.™
Flexwoningen zijn geen structurele oplossing voor de wooncrisis. Als het gaat om

statushouders kunnen ze, afhankelijk van waar ze worden neergezet en of en hoe

het samenleven wordt georganiseerd, ook beperkingen met zich meebrengen als
het om integratie gaat. Maar het is beter dan een langdurig verblijf in een
opvanglocatie voor asielzoekers. Flexwoningen vormen een voor de hand liggende

Een huis voor statushouders

<

Adviesraad Migratie - oktober 2022

23

tijdelijke oplossing voor statushouders die nu langer dan gebruikelijk op een huis

moeten wachten in de COA-opvang. Dat kan zo worden georganiseerd dat

verbinding ontstaat tussen de verschillende bewonersgroepen onderling en tussen

bewoners en buurtgenoten. Dat vraagt om investeringen. In gemeenschappelijke
ontmoetingsruimtes, een gevarieerd activiteitenaanbod, goed samenleven en het

integreren van voorzieningen die ook voor buurtbewoners aantrekkelijk zijn.

Bekende voorbeelden zijn Plan Einstein in Utrecht, Startblok Riekerhaven in

Amsterdam en de Stieltjesstraat in Nijmegen. In Utrecht (Plan Einstein) woonden
asielzoekers en Utrechtse jongeren in verschillende gebouwen, maar was er een
gemeenschappelijke ruimte waar gezamenlijke activiteiten werden ondernomen.

In Startblok Riekerhaven wonen statushouders en starters op de woningmarkt

door elkaar heen en in het project Stieltjesstraat in Nijmegen werden de onderste
verdiepingen

van

het

pand

bewoond

door asielzoekers

en

de

bovenste

verdiepingen door starters.

Er zijn op dit moment ai behoorlijk wat projecten met flexibele en gemengde
woonvoorzieningen, waar statushouders met andere doelgroepen
samenwonen. Enkele voorbeelden:

In Gouda zijn 60 verplaatsbare sociale huurwoningen gerealiseerd voor één- en
tweepersoonshuishoudens, bestemd voor specifieké groepen die op dit moment
weinig kansen hebben op de woningmarkt, waaronder statushouders ('de
Rietgors')De gemeente Delft stelde een voormalig kantoorpand beschikbaar voor de
huisvesting van studenten, starters en statushouders ('de Woondiversiteit').
In Rotterdam is een woongemeenschap gerealiseerd waar ouderen,
spoedzoekers en statushouders elkaar helpen ('Samen en anders').
In Den Bosch zijn flexwoningen (studio's en appartementen) gebouwd voor
verschillende groepen spoedzoekers, waaronder statushouders ('de Fuik').
In Arnhem worden verschillende doelgroepen, waaronder statushouders,
gehuisvest in een oud verzorgingshuis, gecombineerd met diverse bedrijfjes
('Akker 71').
In Haren is een voormalig revalidatiecentrum in gebruik genomen als tijdelijke
locatie voor woon-, werk- en zorgvoorzieningen voor kwetsbare jongeren,
jongeren met een specifieke studieachtergrond, statushouders, startende
ondernemers en organisaties met een sociaal-maatschappelijke signatuur ('Hub
Haren').

De voorlopig aanhoudende schaarste op de woningmarkt vraagt om veel meer van
dit soort initiatieven.

Aanbeveling 2 (aan het Rijk, provincies en gemeenten)
Blijf investeren in flexibele woonoplossingen voor verschillende groepen
woningzoekenden, waaronder statushouders. Bij het afstoten van leegstaand
Rijksvastgoed voor dit soort initiatieven zouden niet alleen financiële
opbrengsten, maar ook het maatschappelijk belang van een versnelde
huisvesting en betere integratie van statushouders moeten worden
meegewogen.

Een huis voor statushouders

Adviesraad Migratie - oktober 2022

24

2.8

Specifieke ondersteuningsregelingen van het Rijk
onvoldoende effectief

De gemeentelijke huisvestingsopgave is groot. Daarom heeft het Rijk een aantal

maatregelen getroffen om gemeenten bij die taak te ondersteunen. Het gaat om

generieke maatregelen, regelingen voor aandachtsgroepen in brede zin en
specifieke regelingen voor statushouders.®® Vanuit gemeenten is aangegeven dat

die laatste maatregelen vaak onder hoge druk worden opgesteld, niet goed

doordacht zijn of dat de voorwaarden voor deelname voor gemeenten onvoldoende

aantrekkelijk zijn.

Gemeenten

hebben

de 'Tijdelijke

Regeling

Stimulering

Huisvesting Vergunninghouders' (TRSHV, 1 februari 2016 - 1 januari 2021),S'* de

eenmalige

regeling

'Financiële

impuls

huisvesting

grote

gezinnen

vergunninghouders' (15 juli 2021)®® en de 'Hotel - en Accomodatieregeling' (HAR,

1 november 2021 - 1 mei 2022, verlengd tot 1 augustus 2022)^® als voorbeelden
genoemd.

Tijdelijke Regeling Stimulering Huisvesting Vergunninghouders
De TRSHV is ingesteld naar aanleiding van de forse toename van het aantal
asielzoekers in 2015 en de (toen ook al) beperkte uitstroom van statushouders uit

de COA-opvang. Het doel van de regeling was het stimuleren van de bouw en
verhuur van woonvoorzieningen voor statushouders zonder dat dit zou leiden tot

verdringing van andere woningzoekenden. De regeling had daarom alleen

betrekking op woonvoorzieningen die aan de bestaande woningvoorraad werden
toegevoegd. In die woonvoorzieningen konden ook andere doelgroepen worden

gehuisvest, maar de subsidie gold alleen voor statushouders. Een van de
uitgangspunten van de regeling was dat de kosten voor de maatschappij beperkt

moesten blijven. Om te voorkomen dat aanspraak op huurtoeslag kon worden
gemaakt, golden maximale huurprijzen en het bijstandsbudget werd beperkt door

toepassing van de kostendelersnorm. De subsidie bedroeg 5.250 euro per

statushouder.

Er gold een subsidieplafond van 87,5 mln.

euro, waarmee

woonruimte voor 14.000 statushouders zou kunnen worden gesubsidieerd.®^
Aan het einde van de regeling was slechts 4% van het budget, 3.437.500 euro,

aan subsidie verstrekt, waarmee 550 statushouders zijn gehuisvest. Door het

onthouden van recht op huurtoeslag en het toepassen van de kostendelersnorm

was de TRSHV niet aantrekkelijk voor statushouders, gemeenten en corporaties,
omdat de regeling feitelijk niet rendeerde. Bovendien, zo concludeerde RIGO

Research en Advies eerder in de evaluatie van de regeling, was de voorwaarde om
een woning te laten bewonen door minimaal vier (meestal alleenstaande)

statushouders niet bevorderlijk voor het maatschappelijk draagvlak.®®

Een huis voor statushouders

Adviesraad Migratie - oktober 2022

25

Financiële impuls huisvesting grote gezinnen vergunninghouders
De 'Financiële impuls huisvesting grote gezinnen vergunninghouders' (15 juli

2021) was een eenmalige specifieke uitkering voor gemeenten voor het stimuleren
van versnelde huisvesting en begeleiding van grote gezinnen statushouders (acht

of meer personen) die in de COA-opvang verbleven en die door het COA al aan
een gemeente waren gekoppeld.De uitkering aan de gemeente betrof 32.500

euro per gezin. Dat budget kon bijvoorbeeld worden ingezet om een woning
geschikt te maken voor bewoning door een groot gezin. In totaal hebben 24

gemeenten uitkeringen ontvangen voor het huisvesten van 31 grote gezinnen,
waarmee het Rijk in totaal 1.007.500 euro aan gemeenten heeft uitgekeerd.®°

De door ons geconsulteerde gemeenten die geen gebruik van deze regeling hebben
gemaakt, hebben aangegeven dat de aanmeldingstermijn te krap was. Op 27 mei

2021

vond

een

online

informatiebijeenkomst

voor

gemeenten

plaats.

Geïnteresseerde gemeenten konden zich aanmelden van 27 mei 2021 tot en met
11 juni 2021. Sommige gemeenten achtten het niet reëel om in die periode in
overleg met woningcorporaties tot concrete plannen te komen voor verbouwing

van woningen.
Daarnaast hebben sommige geïnteresseerde gemeenten van corporaties te horen
gekregen dat het bedrag van de uitkering te laag was om woningen kostendekkend

te kunnen aanpassen. En in het geval twee woningen zouden kunnen worden
samengevoegd, zou dat de corporatie iedere maand derving van huurinkomsten

van één woning opleveren, die gecompenseerd zou moeten worden.

Hotel- en Accomodatieregeling (HAR)
De 'Hotel- en Accomodatieregeling' (HAR) bood gemeenten de mogelijkheid om

gekoppelde statushouders voor maximaal zes maanden tijdelijk onderdak te
bieden in hotels en andere accommodaties die niet bestemd of geschikt waren voor

permanente bewoning. Het ging naast hotels, pensions en bed & breakfasts om
recreatiewoningen, stacaravans, overige woningen met recreatieve bestemming

en leegstaand vastgoed zonder woonbestemming. Tijdens dat tijdelijke verblijf
verstrekte het COA de statushouder eet- en leefgeld en een financiële toelage.

Uitplaatsing

uit de

COA-opvang

via

de

HAR telde

direct

mee

voor de

huisvestingstaakstelling. Na afloop van de zesmaandentermijn werden gemeenten

financieel verantwoordelijk voor de statushouder. Er was dus géén sprake van een
terugkeer naar de COA-opvang als de gemeente er niet in slaagde de statushouder

binnen die zes maanden op reguliere wijze te huisvesten.

Deelnemende

gemeenten ontvingen van het COA een eenmalige financiële toelage van 8.280

euro per statushouder voor de bekostiging van het tijdelijk onderdak en 1.000 euro
ten behoeve van diens begeleiding. De HAR gold in eerste instantie voor maximaal
zes maanden of zou eerder komen te vervallen zodra gemeenten 2.500

statushouders op grond van deze regeling tijdelijk onderdak hadden geboden. In
mei 2022 is de werkingsduur van de regeling met drie maanden verlengd 'om het

huisvestingstempo in de eerste helft van 2022 te continueren.'®^ Ook is toen

Een huis voor statushouders

<

Adviesraad Migratie - oktober 2022

26

besloten de regeling alsnog open te stellen voor twee eerder uitgesloten groepen

statushouders: hoofdpersonen op wier aanvraag om gezinshereniging positief was

beslist en statushouders met (minderjarige) kinderen.
Op 30 mei 2022 hadden tien gemeenten bij het COA een verzoek ingediend om in

totaal 125 aan hen gekoppelde statushouders tijdelijk onderdak te bieden in hotels

en andere accommodaties.®'* Het maximumaantal van 2.500 statushouders is bij
lange na niet bereikt.
De grootste beperkende voorwaarde van de HAR voor gemeenten was dat het COA

de tegemoetkoming voor de gemeente en de verstrekkingen aan de statushouder

stopte als de gemeente na zes maanden nog geen vervolghuisvesting had
gevonden en de gemeente dan dus financieel verantwoordelijk werd voor de

statushouder. Omdat de druk op de sociale woningmarkt door deze regeling niet
afnam en het volgens sommige gemeenten niet realistisch was te verwachten dat
binnen zes maanden passende reguliere huisvesting te vinden zou zijn, ervoeren

zij deze voorwaarde als een financieel risico. Daar kwam nog bij dat de gemeente
verantwoordelijk werd voor de begeleiding van de statushouder vanaf het moment
dat deze via de HAR tijdelijk onderdak werd geboden. Ook daarvoor moesten

gemeenten op korte termijn extra capaciteit regelen en werkprocessen inrichten.

Al met al woog de eenmalige financiële toelage van het Rijk voor sommige
gemeenten niet op tegen de risico's van langdurige extra kosten.®®

Met het treffen van financiële regelingen om gemeenten te ondersteunen bij hun
taakstelling om statushouders te huisvesten erkent het Rijk dat zij die opgave

moeten realiseren in een woningmarkt die langdurig onder grote druk staat. Maar
de doeltreffendheid van de regelingen laat te wensen over, omdat de inhoudelijke
voorwaarden niet aantrekkelijk genoeg zijn, de administratieve vereisten als
onwerkbaar worden ervaren of de financiële gevolgen ervan voor gemeenten

mogelijk langdurig negatief uitpakken. Uit de gesprekken die we hebben gevoerd

leiden we af dat gemeenten behoefte hebben aan meer flexibele, langer lopende

regelingen die ruimte bieden om lokaal maatwerk toe te passen bij het huisvesten
van

alle

aandachtsgroepen,

zoals

de

meerjarige

'Regeling

huisvesting

aandachtsgroepen'. Die regeling geeft gemeenten de vrijheid zelf keuzes te maken
hoe en voor welke groep wordt gebouwd. In 2021 is in het kader van deze regeling

iets meer dan 35 mln. euro uitgekeerd aan 83 gemeenten voor 124 projecten voor

arbeidsmigranten,

dak-

en

thuislozen,

woonwagenbewoners,

studenten,

statushouders en andere spoedzoekers.®® Voor 2022 is het uitkeringsplafond van

deze regeling vastgesteld op 37,1 mln. euro.®^ Een dergelijke generieke regeling

biedt meer ruimte voor lokaal maatwerk en doet meer recht aan de omstandigheid
dat het woningtekort ook voor andere aandachtsgroepen geldt.

Aanbeveling 3 (aan het Rijk)
Bied gemeenten meerjarige generieke regelingen voor het ondersteunen van
lokale initiatieven op het gebied van volkshuisvesting voor alle
aandachtsgroepen.

Een huis voor statushouders

Adviesraad Migratie - oktober 2022

27

2.9

Provinciaal toezicht: van reactie naar preventie

In de gesprekken die we hebben gevoerd, hebben we ook gesproken over de wijze

waarop provincies invulling geven aan het toezicht dat zij uitoefenen op het
huisvesten van statushouders door gemeenten. Als gemeenten hun taakstelling

niet halen, start de provincie een bestuurlijk traject aan de hand van een
interventieladder, dat uit zes fasen bestaat. Fase 1 is het inventariseren van de

gemeenten die op 1 januari of 1 juli de taakstelling niet hebben gehaald. De laatste

stap, fase 6, is feitelijke indeplaatsstelling, waarbij de provincie het huisvesten van
statushouders overneemt en op kosten van de gemeente uitvoert.®® Provincies

beslissen zelf in welk tempo en op welke wijze zij de verschillende fasen van het
interbestuurlijk toezicht doorlopen.

Uit de gevoerde gesprekken komt het beeld naar voren van een tamelijk formeel

en afstandelijk proces, met vaststaande momenten van communicatie en
langlopende interventiefasen. Provincies spreken doorgaans eerst op ambtelijk
niveau met gemeenten die hun taakstelling niet hebben gehaald, alvorens
bestuurlijk op te schalen.

Dat sluit aan bij het uitgangspunt in de wet

(Revitalisering Generiek Toezicht, RGT) dat het toezicht in goed vertrouwen en dus

sober en terughoudend wordt uitgevoerd.®® Een gemeente moet altijd de kans
krijgen de achterstand op de taakstelling in te lopen. Actieve ondertoezichtstelling

en, uiteindelijk, indeplaatsstelling, kan pas plaatsvinden nadat ambtelijk en

bestuurlijk overleg geen effect heeft gehad.
Omdat het toezicht als een opschaalmodel is ingericht, is het, ook los van de

ingewikkelde situatie op de woningmarkt, feitelijk ongeschikt om in korte tijd de
langer durende stagnatie van uitstroom van statushouders uit de opvang vlot te

trekken. Bovendien zijn er de afgelopen jaren te veel gemeenten die hun
taakstelling niet halen, waardoor provincies keuzes moeten maken. Zij hebben

simpelweg te weinig capaciteit om alle gemeenten die om niet verschoonbare

redenen te weinig statushouders huisvesten actief onder toezicht te stellen.

Provincies focussen daarom op gemeenten die al langere tijd achterlopen zonder
dat zij daar verschoonbare redenen voor hebben.

De inrichting en toepassing van het provinciale toezicht op het huisvesten van
statushouders

door

gemeenten

is

niet

geschikt

om

de

huisvesting

van

statushouders te versnellen. Maar het voeren van bestuurlijk overleg en het

dreigen met juridische interventie door de provincie heeft in de praktijk wel tot
gevolg dat achterlopende gemeenten alsnog alles in het werk stellen om aan de

taakstelling te voldoen.

Er is nog

nooit een gemeente geweest waaraan

daadwerkelijk de sanctie van indeplaatsstelling is opgelegd. Op basis daarvan

concluderen we dat het interbestuurlijk toezicht uiteindelijk wel effectief is. Wij
zien in de knelpunten bij het huisvesten van statushouders door gemeenten geen
aanleiding om het interbestuurlijk toezicht op de schop te nemen. In plaats
daarvan zouden provincies structureel en in regionaal verband aan de voorkant
van het proces met gemeenten om tafel moeten gaan zitten, om samen met hen

Een huis voor statushouders

Adviesraad Migratie - oktober 2022

28

mogelijkheden voor het huisvesten van statushouders te bekijken en zo te

voorkomen dat gemeenten op de interventieladder stijgen en zij het gesprek met
hen meer dwingend moeten voeren. Regionaal is er vaak meer mogelijk dan lokaal.

Provincies zouden zo proactiever invulling geven aan hun toezichthoudende taak

en tegelijkertijd samenwerking tussen gemeenten in de regio kunnen stimuleren.
Aanbeveling 4 (aan provincies)
I Vul het bestuurlijk toezicht op de huisvesting van statushouders door
i gemeenten proactiever in door structureel en regelmatig in regionaal verband
met gemeenten in gesprek te gaan over de mogelijkheden om statushouders te
huisvesten.

De wooncrisis beperkt de mogelijkheden van gemeenten om betaalbare en

passende woningen te vinden voor statushouders. Maar dat is niet het hele of enige

verhaal. Statushouders hebben ook last van de semipermanente crisis waarin de
opvang van asielzoekers in Nederland verkeert en van de verschillende manieren

waarop die opvang en de huisvesting van statushouders zijn georganiseerd. Ook
dat bezorgt hen een valse start in Nederland. Hier gaan we in het volgende
hoofdstuk op in.

Een huis voor statushouders

<

Adviesraad Migratie - oktober 2022

29

" Artikel 28 Huisvestingswet 2014. Zie ook: Huisvesting statushouder I Asielbeleid I
Riiksoverheid.nl.
De exacte formule luidt: vg * (iG/iN)
- 'vg' staat voor het door de staatssecretaris van Veiligheid en Justitie in de Staatscourant
bekendgemaakte totale aantal statushouders dat in het daarbij aangegeven kalenderhalfjaar
naar verwachting moet worden gehuisvest;
- 'iG' staat voor het aantal inwoners van de gemeente;
- 'iN' staat voor het aantal inwoners van Nederland.
Gemeenten kunnen besluiten hun taakstelling onderling te verdelen, als het totale aantal
statushouders dat na die wijziging wordt gehuisvest, maar gelijk blijft. Zie artikel 29, lid 1
en 2 Huisvestingswet 2014.
“ Aan de LRT bespreekt het Rijk gezamenlijke migratieopgaven met het Interprovinciaal
Overleg (IPO), de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en het COA.
COA - Huisvesting van statushouders I www.coa.nl.
Het COA voert het intakegesprek met statushouders op de dag waarop de vergunning
wordt verleend. Bij asielzoekers die een goede kans op een verblijfsvergunning maken, vindt
dat gesprek al eerder plaats.
COA - Taakstellingvolgsvsteem I www.coa.nl.
Wetten.nl - Regeling - Gemeentewet - BWBR0005416 (overheid.nij.
Interbestuurlilk toezicht I Gemeenten I Riiksoverheid.nl.
*’ Advies: Pieken en dalen I Publicatie I Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken, p. 105.
Centraal Orgaan opvang Asielzoekers, Capaciteit en bezetting. 2022.
Het COA heeft na vergunningverlening twee weken de tijd om informatie over de
vergunninghouder te verzamelen en de koppeling aan een gemeente tot stand te brengen.
Na de koppeling heeft de gemeente 10 weken de tijd om huisvesting te regelen en dan nog
twee weken om de verhuizing te laten plaatsvinden. Huisvesting statushouder I Asielbeleid
I Riiksoverheid.nl.
In oktober 2021 verbleven er 11.000 statushouders in de COA-opvang, waarvan ruim
6.000 langer dan de afgesproken verblijfstermijn van 14 weken na vergunningverlening. Op
1 april 2022 verbleven er ruim 13.000 statushouders in de COA-opvang, waarvan meer dan
7.250 langer dan 14 weken. Staatscourant 2021, 45592 I Overheid.nl > Officiële
bekendmakingen (officielebekendmakingen.nll en Staatscourant 2022, 12550 I Overheid.nl
> Officiële bekendmakingen (officielebekendmakinqen.nll.
Gesprekken ACVZ met gemeenten, november 2021 - januari 2022.
Kamerstukken II, 2020/21, 19 637, nr. 2253.
“ Kamerstukken II, 2020/21, 19 537, nr. 2659.
Huisvesting statushouder I Asielbeleid I Ri1ksoverheid.nl.
Idem.
Sander Vergeer, Meer dan 90% van de sociale huurwoningen gaat niet naar statushouders,
maar naar andere woningzoekenden, blog 4 maart 2022.
Zoekresultaat I Overheid.nl > Officiële bekendmakingen (officielebekendmakinqen.nij.
Staatsblad
2016,
534
I
Overheid.nl
>
Officiële
bekendmakingen
(officielebekendmakingen.nij.
Kamerstuk 34454,
nr.
3
I
Overheid.nl
>
Officiële
bekendmakingen
fofficielebekendmakinqen.nij.
Idem. p. 2.
“ In 2021 waren er 352 gemeenten in Nederland. 190 (54%) daarvan hadden een
huisvestingsverordening. Van die 190 gemeenten met een huisvestingsverordening had toen
85% (152 gemeenten) in die verordening een urgentieregeling opgenomen. Voor de overige
15% (28 gemeenten) gold dat niet. In die gemeenten beslist de corporatie zelfstandig of er
voorrang wordt gegeven aan urgent woningzoekenden en welke groepen dat zijn. Van de
152 gemeenten die een urgentieregeling in hun huisvestingsverordening hadden opgenomen
had 70-73% statushouders in de urgentieregeling opgenomen. Van de 28 gemeenten die wel
een huisvestingsverordening hadden, maar die daarin geen urgentieregeling hadden
opgenomen, huisvestten corporaties in 64-79% van de gemeenten statushouders buiten de
reguliere woningtoewijzing om. Er waren in 2021 162 gemeenten (46%) zonder
huisvestingsverordening. In 91-95% van die gemeenten werden statushouders als (een van
de) aandachtsgroep(en) met voorrang gehuisvest. Zie Voorrang bij toewijzing sociale
huurwoningen 2021 I Rapport I Riiksoverheid.nl.
Voorstel van wet van het lid Kops tot wijziging van de Huisvestingswet 2014 (Wet
uitzonderen voorrang vergunninghouders). - Raad van State.
Kamerstuk
32271,
nr.
3
I
Overheid.nl
>
Officiële
bekendmakingen
(officielebekendmakinqen.nll.
Interbestuurlijke werkgroep versterking beleid huisvesting aandachtsgroepen. Een thuis
voor iedereen, 2021.
’’ Een thuis voor iedereen, p. 11.
Interbestuurlijke werkgroep versterking beleid huisvesting aandachtsgroepen. Een thuis
voor iedereen, 2021.

Een huis voor statushouders

<

Adviesraad Migratie - oktober 2022

30

l-.-j

&
t',.)
Cï»
t-C!

Wind tegen tij. Eindrapportage aanjaagteam huisvesting statushouders, 2021.
Min. BZK, Nationale Woon- en Bouwaqenda, 2022.
Programma Een thuis voor iedereen I Home I Volkshuisvesting Nederland.
Advies: Pieken en dalen I Publicatie I Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken, pp. 4344.
Huishoudens nu (cbs.nl).
Een thuis voor iedereen I Rapport I Riiksoverheid.nl, p. 27, Platform31 kennis- en
netwerkorganisatie voor stad en regio - Kwetsbare wijken in beeld.
■*5 Gesprekken ACVZ met gemeenten, november 2021 - januari 2022.
Zie paragraaf 2.2, noot 22.
Advies: Pieken en dalen I Publicatie I Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken, pp. 7071.
‘*® Platform31 kennis- en netwerkorganisatie voor stad en regio - Factsheet Flexwonen Verplaatsbare woningen - gewoon doen!
Praktijkvoorbeelden - Expertisecentrum Flexwonen.
Gesprekken ACVZ met gemeenten, november 2021 - januari 2022.
5* Praktijkvoorbeelden - Expertisecentrum Flexwonen.
Advies: Pieken en dalen I Publicatie I Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken, p. 71.
55 Ondersteuningsmaatregelen Rijk I Rapport I Rijksoverheid.nl.
5'*
Staatscourant
2015.
45925
1
Overheid.nl
>
bekendmakingen
Officiële
(officieiebekendmakinoen.nl)
55 Wetten.nl - Reoeiino - Reoeiino financiële imouls huisvesting grote gezinnen
vergunninghouders - BWBR0045352 (overheid.nl).
55
Staatscourant
2022,
12550
1
Overheid.nl
>
bekendmakingen
Officiële
fofficielebekendmakinoen.nl).
52
Staatscourant
2015.
45925
1
Overheid.nl
>
bekendmakingen
Officiële
(officielebekendmakinoen.nl).
55 Evaluatie Tijdelijke reoeiino stimulering huisvesting vergunninghouders • RIGO.
55 Wetten.nl - Reoeiino - Reoeiino financiële impuls huisvesting grote gezinnen
vergunninghouders - BWBR0045362 (overheid.nij.
5° Idem.
55 Gesprekken met gemeenten, november 2021 - januari 2022.
52 Idem.
55
Staatscourant
2022.
12550
I
Overheid.nl
>
Officiële
bekendmakingen
(officielebekendmakinoen.nij, d. 3.
5“*
Informatie
over
kst-1040993
1
Overheid.nl
>
Officiële
bekendmakingen
(officielebekendmakinoen.nl).
55 Gesprekken met gemeenten, november 2021 - januari 2022.
55
Kamerstuk
27925,
nr.
363
i
Overheid.nl
>
Officiële
bekendmakingen
(officielebekendmakingen.nl).
52
Staatscourant
2022,
18345
1
Overheid.nl
bekendmakingen
>
Officiële
(officielebekendmakinoen.ni).
55 Fase 1 bestaat uit signaleren, in fase 2 wordt informatie opgevraagd en gevalideerd, in
fase 3 (start actief toezicht) worden afspraken gemaakt over acties, termijnen en het vervolg,
in fase 4 wordt de juridische interventie aangekondigd, in fase 5 volgt het besluit tot
indeplaatsstelling en wordt een laatste mogelijkheid geboden om alsnog zelf te voorzien en
in fase 6 volgt de feitelijke indeplaatsstelling. Algemeen beleidskader indeplaatsstelling bij
taakverwaarlozing I Beleidsnota I Rijksoverheid.nl.
5’ Interbestuurlijk toezicht I Gemeenten I Rijksoverheid.nl.

Een huis voor statushouders

Adviesraad Migratie - oktober 2022

31

M.

J

B

a
1

Kkw

■

■rw^faM

'

'f

rs^f

L -■ .
'

1

■ '’V

gSx-.-hi/ -.>>

.i^ïsë^

■'

'--^

o

AiP

Hoofdstuk 3

Het belang van een

robuust asielstelsel
voor statushouders

Huisvesting en integratie van statushouders kunnen
niet los worden gezien van de manier waarop de
opvang van asielzoekers is georganiseerd. Voor een
goede landing van statushouders in de samenleving is
het in de eerste plaats van belang dat zij uit een
stabiele opvangsituatie komen.
3.1

Onvoldoende werk gemaakt van robuust
asielstelsel

Het feit dat te veel statushouders te lang in de COA-opvang verblijven, komt niet

alleen omdat ze vanwege de wooncrisis minder snel kunnen uitstromen naar een
sociale huurwoning in een gemeente. Hier wreekt zich ook dat er vóór het

uitbreken van de huidige opvangcrisis, in de periode 2016-2020, onvoldoende
werk is gemaakt van het realiseren van een robuust, dat wil zeggen stabiel én

flexibel, asielstelsel. Na de opvangcrisis van 2015 werd het een speerpunt van het

beleid om het asielstelsel goed te laten aansluiten op de fase na de opvang,

ongeacht de vraag of dan terugkeer aan de orde is, of huisvesting en inburgering
moeten worden geregeld.In ambtelijk en bestuurlijk taalgebruik: het creëren
van een 'doorgaande lijn'.

Maar ondanks het opstellen van de 'integrale

migratieagenda',^^ het inrichten van het programma 'flexibilisering van de
asielketen'^2 en de follow up daarvan én het feit dat er in de jaren na 2015 tamelijk

stabiele en op zichzelf goed beheersbare aantallen asielzoekers naar Nederland
kwamen^^ heeft het Rijk niet geïnvesteerd in buffercapaciteit en is er na de afname
van het aantal asielzoekers in 2015 te weinig gevoel van urgentie overgebleven

voor het realiseren van flexibele woonvoorzieningen, waar niet alleen asielzoekers

en statushouders maar ook andere groepen met een urgente woonvraag tijdelijk

kunnen worden gehuisvest.
De semipermanente crisis in de asielopvang wordt veroorzaakt door een
hardnekkige focus op de korte termijn.'^"’ Zolang politieke en financiële korte
termijnoverwegingen

blijven,

doorslaggevend

wordt

de

semipermanente

crisismodus in stand gehouden en zal een robuust asielstelsel een vergezicht

blijven. Maar om het asielvraagstuk integraal te kunnen oppakken en de fasen van

opvang, huisvesting en integratie goed op elkaar te kunnen laten aansluiten, moet
de opvang van asielzoekers duurzaam op orde zijn.

3.2

Opvang asielzoekers en huisvesting
statushouders verschillend georganiseerd

Naast de stagnatie van de uitstroom van statushouders uit de opvang door de

wooncrisis en het feit dat de wil om te leren van het verleden het te lang heeft

afgelegd tegen de focus op de korte termijn, is er nog een reden waarom de
overgang van de COA-opvang naar huisvesting en integratie van statushouders in

gemeenten nog niet echt is verbeterd. Dat is dat de opvang van asielzoekers en

de huisvesting van statushouders heel verschillend zijn georganiseerd.

Een huis voor statushouders

<

Adviesraad Migratie - oktober 2022

33

Huisvesting statushouders: permanente wetteiijke taaksteiiing
Gemeenten zijn sinds jaar en dag wettelijk verplicht statushouders te huisvesten.^®
Die verplichting is algemeen geaccepteerd. Er is geen gemeente die weigert
statushouders te huisvesten. Wel zijn er grote verschillen in het tempo waarmee

gemeenten die taakstelling realiseren, Het is duidelijk dat de huidige wooncrisis
hen daarbij voor uitdagingen stelt.

Opvang asieizoekers: 'in goed overieg'
Gemeenten zijn (vooralsnog) niet verplicht asielzoekers op te vangen. Het Rijk,

provincies en gemeenten maken 'in goed overleg' afspraken met elkaar over de
opvang van asielzoekers, op basis van vrijwilligheid. Die open bestuurscultuur
wordt vanwege de democratische legitimiteit als een groot goed ervaren. Ze werkt

ook best redelijk als de instroom in de opvang niet al te veel fluctueert en de
uitstroom uit de opvang op peil blijft. Maar zodra de instroom na een afname weer

snel en substantieel toeneemt of de uitstroom stagneert, zoals nu al langere tijd

het geval is, zit daar een keerzijde aan. Het regelen van nieuwe opvanglocaties is
een politiek bestuurlijke aangelegenheid, dat iedere keer opnieuw afstemming en

overleg vergt tussen Rijk, provincies en gemeenten, tussen het college van
burgemeester

en

wethouders

en

de

gemeenteraad,

maar

ook

met

maatschappelijke organisaties en betrokken of bezorgde burgers. Dat is een

bewerkelijk proces dat veel tijd kost, geen garanties biedt voor succes en dat de
verhoudingen tussen het Rijk en gemeenten voortdurend onder druk zet. Het zijn
vaak dezelfde gemeenten die opvanglocaties ter beschikking stellen. Er zijn ook
gemeenten die hun verantwoordelijkheid structureel niet of onvoldoende nemen.

Goede overgang tussen opvang en huisvesting en integratie daarom
moeiiijk te reaiiseren
Een belangrijk gevolg van het feit dat de opvang van asielzoekers en de
huisvesting van statushouders zo verschillend zijn georganiseerd, is niet alleen dat
deze niet goed op elkaar aansluiten, maar ook dat die aansluiting praktisch moeilijk

te realiseren is. Een samenhangende benadering heeft als doel om alle fasen van

het asielbeleid goed op elkaar te laten aansluiten. Daarom wordt ernaar gestreefd
statushouders te huisvesten in de regio waar ze als asielzoeker zijn opgevangen

en waar ze vaak al sociale contacten hebben opgedaan en een (begin van een)
netwerk hebben opgebouwd. Dat lukt echter onvoldoende. Statushouders moeten
op basis van het inwoneraantal van gemeenten verspreid over het land worden

gehuisvest. Maar asielzoekerscentra (azc's) zijn niet evenredig verspreid over

Nederland. De meeste reguliere azc's liggen al jaren in het noorden, oosten en
zuiden van het land. Het probleem is dus niet alleen dat de huidige manier waarop

de opvang is georganiseerd regelmatig voor langere perioden te weinig locaties
oplevert, maar ook dat locaties die wel ter beschikking worden gesteld, niet

voldoende evenredig over het land zijn verdeeld. Er zijn regio's waar geen

opvanglocatie is.^® Daar moeten dan statushouders worden gehuisvest die als

Een huis voor statushouders

Adviesraad Migratie - oktober 2022

34

asielzoeker in andere regio's zijn opgevangen. In die gevallen is het überhaupt niet

mogelijk om een 'doorgaande lijn' te creëren tussen opvang en huisvesting.

3.3

Samenwerking tussen Rijk en gemeenten
voortdurend onder druk

De semipermanente crisismodus in de asielopvang zet ook de bestuurlijke
samenwerking tussen Rijk en gemeenten voortdurend onder druk. Bij gemeenten
zit nog veel chagrijn over de manier waarop het Rijk met hen is omgegaan tijdens

de opvangcrisis van 2015.^^ Er zijn toen gemeenten geweest die zich hebben
ingezet om

een opvanglocatie te

realiseren,

die

het COA

nog voor de

ingebruikname onaangekondigd afbestelde, omdat de locatie niet meer nodig was.
Het 'deja vu' dat een deel van de gemeenten in de huidige opvangcrisis ervaart,

maakt dat zij op hun hoede zijn en niet staan te springen om opnieuw hun nek uit
te

steken.

Dat

gold

te

meer

in

de

maanden

voorafgaand

aan

de

gemeenteraadsverkiezingen in maart 2022. Zoals gezegd zijn er daarnaast

gemeenten die structureel geen ofte weinig verantwoordelijkheid nemen voor het
opvangen van asielzoekers.

Provincies en gemeenten ergeren zich ook nu weer aan de crisisaanpak van het
Rijk,

die volgens hen

vaak gepaard

gaat met gebrekkige of onhandige

communicatie. Het Rijk en het COA worden door gemeenten niet altijd als
betrouwbare partner gezien, omdat het Rijk geen consistent en duurzaam

opvangbeleid voert. Een van de dieptepunten hierin was het geven van een
aanwijzing voor acute noodopvang aan drie gemeenten en een regio in december

2021, waar geen juridische grondslag voor bestond.^® Die vertrouwenskwestie
werkt ook door in de gesprekken die worden gevoerd over het huisvesten van
statushouders. Ook omgekeerd kan dat het geval zijn. Een bestuurlijke tik op de

vingers van een gemeente door de provincie vanwege het niet tijdig realiseren van

de taakstelling voor het huisvesten van statushouders^® kan ook het gesprek
tussen de overheden over het realiseren van opvanglocaties voor asielzoekers in

negatieve zin beïnvloeden.

3.4

Werk maken van een robuust asielstelsel

Een robuust asielstelsel vergt niet alleen een andere, structureel adequate

financiering van de asielketen, maar ook een aanpassing van de bestuurlijkfinanciële verhoudingen tussen het Rijk en gemeenten.®® Gemeenten moeten

wettelijk worden verplicht om opvanglocaties ter beschikking te stellen voor alle

asielzoekers. De wettelijke opvangverplichting moet net als de taakstelling voor
het huisvesten van statushouders permanent gelden voor individuele gemeenten,
naar rato van het inwoneraantal.®’- Maar het moet een verplichting zijn mét

maximale ruimte voor gemeenten om de opvang regionaal te organiseren. Dat
betekent ook dat het mogelijk zou moeten zijn de opvangtaakstelling regionaal uit

te wisselen, net zoals dat nu al mogelijk is met de huisvestingstaakstelling. Op die

manier krijgen gemeenten meer mogelijkheden om de overgang van de opvang

Een huis voor statushouders

Adviesraad Migratie - oktober 2022

35

van asielzoekers naar huisvesting en integratie van statushouders in gemeenten
te verbeteren en 'eigenschalige opvang' te realiseren. Als gemeenten wettelijk

verantwoordelijk worden voor het beschikbaar stellen van opvanglocaties voor alle

asielzoekers, moet het Rijk ze niet alleen de ruimte maar ook de middelen geven
om dat goed te kunnen organiseren.

Aanbeveling 5 (aan het Rijk)
Creëer de voorwaarden om een robuust asielstelsel te kunnen optuigen door;
• Gemeenten wettelijk te verplichten opvanglocaties voor alle asielzoekers
beschikbaar te stellen
• De slagkracht van gemeenten te vergroten door hen maximale ruimte te
geven om die opvang regionaal te organiseren en lokaal in te bedden
• Gemeenten voor die opgave structureel adequaat te financieren.

Zoals we eerder hebben geadviseerd, geldt het vereiste van een meerjarig stabiele
en

toereikende

financieringssystematiek

ook

voor

de

betrokken

uitvoeringsorganisaties zoals de IND en het COA.®^

Gemeenten hebben bij het huisvesten van statushouders niet alleen te maken met
de gevolgen van de woon- en opvangcrisis. Zij worden ook geconfronteerd met

uitdagingen bij de uitvoering en uitwerking van migratiebeleid op lokaal niveau.
Daar gaan we in het volgende hoofdstuk op in.

Kamerstukken II 2017/18, 19 637, nr. 2375.
Kabinet presenteert integrale miqratieaqenda I Nieuwsbericht I Riiksoverheid.nl.
Uitvoerinqsaqenda Flexibilisering Asielketen I Migratie I Riiksoverheid.nl.
Er is geen miqratiecrisis in Nederland, rraar (weer) een opvangcrisis I Nieuwsbericht I
Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken.
Advies: Pieken en dalen I Publicatie I Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken,
Asielopvang uit de crisis I Publicatie I Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken.
Artikel 28 Huisvestingswet 2014.
COA - Locatiezoeker I www.coa.nl.
Gesprekken ACVZ met gemeenten, november 2021 - januari 2022.
Asielopvang in acute nood: kabinet geeft aanwijzing I Nieuwsbericht I Rilksoverheid.nl.
Provincies hebben op grond van artikel 124 van de Gemeentewet de wettelijke taak
toezicht te houden op de realisatie van de gemeentelijke taakstelling voor het huisvesten
van statushouders. Als een gemeente haar taakstelling niet haalt, dan heeft de provincie een
beginselplicht om in te grijpen door middel van 'in de plaats treden bij taakverwaarlozing van
een overheid'. Daarvoor gebruiken provincies de zogeheten 'interventieladder'. Uitgangspunt
bij elke interventie is steeds dat de in gebreke blijvende gemeente de kans krijgt de gebreken
te herstellen en de uiteindelijke interventie pas plaatsvindt nadat ambtelijk en/of bestuurlijk
overleg niet tot het gewenste resultaat heeft geleid. Advies: Pieken en dalen I Publicatie I
Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken, p. 106.
Advies: Pieken en dalen I Publicatie I Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken,
Asielopvang uit de crisis I Publicatie I Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken.
Advies: Pieken en dalen I Publicatie I Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken, pp. 5653. Asielopvang uit de crisis I Publicatie I Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken.
Asielopvang uit de crisis I Publicatie I Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken.
Asielopvang uit de crisis I Publicatie I Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken.

Een huis voor statushouders

Adviesraad Migratie - oktober 2022

36

«fT*? ï

y y

Hoofdstuk 4

In dit hoofdstuk gaan we in op de systematiek van de
taakstelling. We adviseren om de bestaande
systematiek te handhaven.
4.1

Discussie over criterium voor verdeling

De wettelijke taakstelling om statushouders te huisvesten is gebaseerd op het

inwoneraantal van de gemeente. Dat is het enige criterium voor verdeling van de
opgave. In enkele gesprekken die we hebben gevoerd is dat criterium ter discussie
gesteld. Die discussie is niet nieuw, maar speelt eens in de zoveel tijd op, met

name als de taakstelling substantieel hoger is dan de voorliggende periode, zoals
in 2021 het geval was. Vanuit de Randstad wordt nog weleens gezegd dat er in

andere regio's veel meer ruimte is om mensen te huisvesten. Vanuit andere regio's
wordt vaak benadrukt dat er in de Randstad meer werkgelegenheid is, en dat veel
statushouders daarom in een later stadium sowieso naar de Randstad trekken. De

vraag die dan gesteld wordt is of er geen andere werkbare criteria zijn te bedenken
die meer recht doen aan lokale omstandigheden, zoals de druk op de woningmarkt.

Ook bestuurlijk aanjager Jantine Kriens ontving deze signalen. Dat bracht haar tot
een pleidooi voor 'een brede en open evaluatie van de wijze van verdeling,

alternatieve manieren van verdelen en de kwestie van uitruilen'.®''

In de gesprekken die wij hebben gevoerd zijn verschillende alternatieve criteria
voor verdeling van de taakstelling geopperd. Die criteria hangen met elkaar samen

en hebben te maken met de overspannen situatie op de woningmarkt. Het gaat
om criteria als het aantal beschikbare sociale huurwoningen, het aandeel sociale
huurwoningen in de woningvoorraad, of wachttijden voor sociale huurwoningen.

Elk criterium heeft voor- en nadelen, maar de voordelen wegen volgens ons niet
op tegen de nadelen.

Als de taakstelling verdeeld zou worden op basis van het aantal beschikbare sociale

huurwoningen zouden regio's, gemeenten, wijken en buurten waar weinig tot geen
sociale huurwoningen beschikbaar komen, worden ontzien en zou een groter deel

van de statushouders daar worden gehuisvest waar nog wel sociale huurwoningen
beschikbaar komen. Dat zou alleen mogelijk zijn als er inzicht is in het aantal
sociale huurwoningen dat beschikbaar komt, niet alleen op lokaal, maar ook op

regionaal en nationaal niveau. Dat inzicht is er niet en lijkt ook moeilijk te

realiseren. Toepassing

van dit model in een overspannen situatie op de

woningmarkt zoals nu zou de beperkte uitstroom van statushouders uit de COAopvang waarschijnlijk nog verder doen afnemen, met alle gevolgen voor hun
integratie en participatie van dien. Ook zouden statushouders niet langer
evenredig over gemeenten worden verdeeld. Bovendien zou dit bij gemeenten met

weinig vrijkomende sociale huurwoningen tot een onwenselijke prikkel kunnen

leiden om in de situatie te berusten en voor langere duur minder statushouders te

huisvesten.

Als het aandeel sociale huurwoningen als verdeelsleutel zou worden gehanteerd,
gelden deels dezelfde bezwaren. Ook dan zou sprake zijn van een onevenredige
verdeling van statushouders over gemeenten, omdat ook op dit punt grote
verschillen tussen gemeenten bestaan.®® Zolang die er zijn, zou toepassing van dit

criterium voor gemeenten met een bescheiden aandeel sociale huurwoningen in
hun woningvoorraad die liever geen statushouders willen huisvesten een prikkel

kunnen zijn om dat aandeel laag te houden. Dat zou de druk op gemeenten met
een groter aandeel sociale huurwoningen verhogen. Het zou ook de leefbaarheid

van wijken en buurten met veel sociale huurwoningen in die gemeenten (verder)

kunnen aantasten. Tot slot zou het afzien van verhoging van het aandeel sociale
huurwoningen in 'onwelwillende' gemeenten daar ook de mogelijkheden (verder)
beperken om andere aandachtsgroepen te huisvesten.

Ook het verdelen van de huisvestingsopgave op basis van wachttijden voor sociale
huurwoningen is problematisch. Dat zou weliswaar tot ontlasting van gemeenten

met de langste wachttijden leiden, maar ook dit zou een onevenredige spreiding
van statushouders opleveren. Ook op dit punt bestaan immers grote verschillen

tussen gemeenten. Dit criterium zou bovendien alleen kunnen worden toegepast
als wachttijden overal op dezelfde manier gemeten worden, wat nu niet het geval
is. In dat kader speelt bijvoorbeeld de vraag of uitgegaan zou moeten worden van

(passieve) wachttijd of dat ook (actief) zoekgedrag meegewogen zou moeten

worden.
We hebben geen 'brede en open evaluatie van de wijze van verdeling en
alternatieve manieren van verdelen'van de taakstelling uitgevoerd. Op basis van

de gesprekken die wij
verdeelcriteria

die

hebben gevoerd stellen wij vast dat alternatieve

worden

genoemd

vragen

oproepen,

moeilijk

te

operationaliseren lijken en effecten met zich meebrengen die haaks staan op onze
overtuiging dat het huisvesten en integreren van statushouders een brede

maatschappelijke opgave en een gedeelde verantwoordelijkheid is, waar alle

gemeenten aan moeten bijdragen.®® Wij denken ook niet dat het integreren van
corporatiebezit in de verdeelsleutel tot een betere spreiding van statushouders
over het land zou leiden. Het zijn immers juist ook de steden in de Randstad waar

veel corporatiebezit is geconcentreerd.

Bij integratie van dat bezit in de

verdeelsleutel zouden die gemeenten waarschijnlijk (nog) meer statushouders

moeten huisvesten dan zij nu al moeten doen. Last but not least leiden wij uit de
gevoerde gesprekken af dat de huidige verdeelsleutel weliswaar onderwerp van

gesprek is, maar stellen we ook vast dat deze niet op grote schaal ter discussie

wordt gesteld, noch dat een van de genoemde alternatieve criteria breed wordt
gedragen.

Een huis voor statushouders

Adviesraad Migratie - oktober 2022

39

4.2

Gemeentelijke of regionale taakstelling?

Naast het gesprek over het criterium voor verdeiing van de taakstelling is ook de

vraag opgeworpen of een regionale taakstelling niet te verkiezen is boven een

taakstelling die aan individuele gemeenten wordt toegeschreven? Dat is geen

gekke vraag, omdat de regionale afstemming over asielopvang, huisvesting van
statushouders en integratie en participatie sinds de inrichting van het systeem met
een landelijke en provinciale regietafels in 2015 is geïntensiveerd. Een argument

voor een regionale taakstelling zou kunnen zijn dat dit het gevoel van een gedeelde

verantwoordelijkheid kan versterken. Maar als gemeenten niet langer individueel
worden aangeslagen voor het leveren van hun specifieke bijdrage aan die
gezamenlijke opgave opent dat ook mogelijkheden voor minder welwillende

gemeenten om zich minder in te spannen en het initiatief aan andere gemeenten
in de regio te laten. Dat is onwenselijk omdat de opdracht en uitdagingen hetzelfde

blijven. De situatie op de woningmarkt verandert er bijvoorbeeld niet door.
Bovendien is de regionale afstemming niet overal even sterk ontwikkeld. Het

opleggen van een huisvestingstaakstelling aan een bovenlokaal bestuurlijk niveau

is bovendien alleen mogelijk als bevoegdheden ook op dat niveau worden belegd.
Dat roept complexe juridisch bestuurlijke vragen op en zou ten koste gaan van de

gemeentelijke autonomie.
Op grond van het vorenstaande adviseren wij de bestaande systematiek voor het
verdelen van de taakstelling voor het huisvesten van statushouders te handhaven.

Aanbeveling 6 (aan het Rijk)
Handhaaf de bestaande systematiek waarbij individuele gemeenten naar rato
van hun inwoneraantal statushouders moeten huisvesten.

De Huisvestingswet biedt overigens al de mogelijkheid taakstellingen regionaal uit

te wisselen, mits de som van de taakstelling binnen het samenwerkingsverband
ongewijzigd blijft.®^ Van die mogelijkheid wordt nog lang niet overal gebruik

gemaakt, omdat veel gemeenten primair gericht zijn op het realiseren van hun
eigen opgave. Van de mogelijkheid taakstellingen regionaal uit te ruilen zou meer

gebruik kunnen worden gemaakt.®® Er zijn interessante ontwikkelingen op het

gebied van regionale samenwerking. Bijvoorbeeld regionale tussenvoorzieningen
waarin gemeenten samenwerken om statushouders tijdelijk te huisvesten op een

locatie in een van de samenwerkende gemeenten, zoals aan de Picassolaan in
Alkmaar.®3

Een huis voor statushouders

Adviesraad Migratie - oktober 2022

40

4.3

Behoefte aan frequenter zicht op omvang van de
taakstelling?

Het Rijk bepaalt elk half jaar hoeveel statushouders gemeenten

moeten

huisvesten. Die taakstelling wordt doorgaans uiterlijk drie maanden voor de

nieuwe taakstellingsperiode bekend gemaakt. De taakstelling die geldt voor het

eerste semester van het volgende jaar wordt meestal in oktober/november
gepubliceerd, die voor het tweede semester van het lopende jaar in april/mei.
Een deel van de respondenten vindt het lastig dat de taakstelling maar twee keer

per jaar wordt gepubliceerd. Zij zijn van mening dat gemeenten beter zouden

kunnen

anticiperen

op de taakstelling

als zij

frequenter zouden worden

geïnformeerd over (wijzigingen in) de hoogte ervan. Andere respondenten ervaren

dit niet als een probleem en benadrukken juist dat een meer frequente
kennisgeving van (wijzigingen in) de taakstelling vanwege de schommelingen in
het aantal asielzoekers (en daarmee ook van het verwachte aantal te verlenen

asielvergunningen) veel onrust met zich zou kunnen meebrengen.
De taakstelling is een prognose en het daadwerkelijke aantal statushouders kan
op ieder moment (gaan) afwijken van het geprognosticeerde aantal. Ook kunnen

opeenvolgende prognoses verschillen. Zolang die verschillen beperkt blijven,
hoeven ook de verwachte inspanningen van gemeenten niet direct te worden
aangepast. Maar als die verschillen substantieel worden, heeft dat wel gevolgen

voor de inspanningen die gemeenten geacht worden te leveren. Dat was

bijvoorbeeld het geval bij de taakstelling over de eerste helft van 2021, die maar
liefst meer dan twee keer zo hoog was als de taakstelling over de tweede helft van

2020 (13.500 tegenover 5.500).®^ Die forse toename had te maken met een
inhaalslag van de IND bij het afhandelen van asielaanvragen.Veel respondenten
hebben opgemerkt dat gemeenten daar niet tijdig over zijn geïnformeerd en dat
zij zich daardoor overvallen voelden. Voor gemeenten betekende die veel hogere

taakstelling niet alleen een uitbreiding van de huisvestingsopgave, maar ook van
hun opgaven voor maatschappelijke begeleiding, onderwijs, gezondheidszorg,
inburgering, toeleiding tot de arbeidsmarkt etc.

Gemeenten hebben volgens ons niet zozeer behoefte aan frequentere publicatie
van de taakstelling an sich. Zij hebben vooral behoefte aan tijdige en heldere

communicatie over wezenlijke verschillen tussen prognoses en substantiële

afwijkingen tussen het aantal verwachte en werkelijk te huisvesten statushouders.
Aanbeveling 7 (aan het Rijk)
Communiceer tijdig en helder over wezenlijke verschillen tussen prognoses van
het aantal te huisvesten statushouders en over substantiële afwijkingen tussen
het aantal verwachte en werkelijk te huisvesten statushouders, zodat
gemeenten tijdig weten welke inspanningen zij geacht worden te leveren.

Een huis voor statushouders

Adviesraad Migratie - oktober 2022

41

Eindrapportage Wind tegen til I Rapport I Riiksoverheid.nl. p. 33.
Kamerbrief over programma 'Een thuis voor iedereen' I Kamerstuk I Riiksoverheid.nl.
Asielopvang uit de crisis I Publicatie I Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken.
Wetten.nl - Regeling - Huisvestinoswet 2014 - BWBR0035303 (overheid.nl').
Gesprek met VNG, 26 januari 2022.
” Gesprek met gemeente Alkmaar, 16 december 2021.
Gesprekken met gemeenten en provincies, november 2021 - januari 2022.
Taakstelling huisvesting vergunninghouders eerste helft 2021 I Brief I Riiksoverheid.nl.
Kamerbrief over stand van zaken en afronding Taskforce terugbrengen achterstanden IND
I Kamerstuk I Riiksoverheid.nl.

Een huis voor statushouders

Adviesraad Migratie - oktober 2022

42

’■< 1

Knelpunten bij het
koppelen van
statushouders aan
gemeenten

Gemeenten ervaren knelpunten bij de koppeling van
statushouders door het COA. In dit hoofdstuk lichten
we die toe.
Respondenten hebben de volgende knelpunten genoemd:
•

De koppeling wordt als een ondoorzichtig proces ervaren

•

Koppelingsdossiers zijn volgens hen regelmatig 'onvolledig'

•

Soms ontvangen gemeenten te weinig koppelingen om aan hun taakstelling te
kunnen voldoen

•

Het gebeurt

regelmatig

dat gekoppelde

statushouders

niet

binnen

de

taakstellingsperiode arriveren, waardoor zij, formeel gezien, niet tijdig kunnen

worden gehuisvest.

5.1

Gemeenten: geen transparantie en inspraak

Meerdere respondenten hebben opgemerkt dat het koppelingsproces voor
gemeenten een 'black box' is. ^3 Het is hen lang niet altijd duidelijk wat de precieze

redenen zijn voor koppeling van een statushouder aan de gemeente. Die redenen
zijn in hun ogen vaak niet of onvoldoende af te leiden uit het door het COA

opgestelde klantprofiel, dat voor gemeenten is in te zien in het Taakstelling Volg

Systeem (TVS).^'* Gemeenten hebben geen invloed op de koppeling.

Die

combinatie van ondoorzichtigheid en het ontbreken van een mogelijkheid tot

beïnvloeding ervaren sommige gemeenten als problematisch, onder andere omdat
het volgens hen vaak voorkomt dat gekoppelde statushouders niet goed aansluiten
bij het type woningen dat lokaal beschikbaar is.®^

De zorgen en frustraties van gemeenten op dit punt zijn begrijpelijk, want de
uitdagingen zijn fors.
gemeenten

Maar die uitdagingen worden niet minder groot als

meer inzicht krijgen

in

de

redenen voor koppeling van een

statushouder aan de gemeente, noch als gemeenten inspraak krijgen in de
koppelingen. Standaard eengezinswoningen vormen in de meeste gemeenten nu
eenmaal het grootste deel van de woningvoorraad en gemeenten kunnen maar

beperkt sturen op mutaties in het woningbouwbestand. Veel gemeenten hebben

een voorkeur voor (niet bovengemiddeld grote) statushouders gezinnen omdat die
(direct) in eengezinswoningen kunnen worden gehuisvest. Maar het grootste deel

van

de

te

huisvesten

statushouders

matcht

niet

met

standaard

eengezinswoningen. Alleenstaanden, tijdelijke alleenstaanden (mensen die in

afwachting zijn van de overkomst van hun gezinsleden, 'alleengaanden') en
bovengemiddeld grote gezinnen vormen samen naar schatting ongeveer 70% van

de te huisvesten statushouders.Als het COA gemeenten meer inzicht zou
verschaffen in koppelingsredenen zou dat de samenstelling van de doelgroep en

de

lokale

woningvoorraad

niet

veranderen.

Meer

transparantie

in

koppelingsredenen is dus geen oplossing voor het ervaren knelpunt. En het COA
kan niet verantwoordelijk worden gemaakt voor het passend koppelen van

statushouders aan beschikbare (typen) woningen in gemeenten. Het COA kan

gemeenten in algemene zin wel actiever en frequenter informeren over de

Een huis voor statushouders

Adviesraad Migratie - oktober 2022

44

samenstelling van te huisvesten statushouders die nog in de COA-opvang
verblijven, zodat gemeenten daar op macro-niveau een reëel beeld van hebben.
Het is overigens niet zo dat het COA overspeeld wordt door gemeenten met vragen

om anders samengestelde huishoudens te mogen huisvesten.Over het algemeen
slagen gemeenten er na enige tijd nog steeds in gekoppelde statushouders te
huisvesten. Gemeenten zijn er, ook in de huidige complexe omstandigheden op de

woningmarkt, in geslaagd de taakstelling voor de eerste helft van 2022 te
realiseren en daarbij ook nog een deel van hun achterstand in te lopen (zie

paragraaf 2.2).

Inzicht in koppelingsredenen is voor gemeenten wel van belang om voortvarend
aan de slag te kunnen gaan met inburgering en integratie van statushouders.

Daarom moet het ervaren gebrek aan transparantie wel serieus genomen worden.
Het COA geeft nu al richting de eigen locatiemedewerkers aan wat de reden voor

de koppeling van een statushouder aan een gemeente is. In die gevallen waar
sprake is van specifieke redenen voor koppeling van een statushouder aan een

gemeente zou het COA de gemeente daar altijd actief over moeten informeren.
Aanbeveling 8 (aan het COA)
a) Informeer gemeenten actief en frequent over de gezinssamenstelling van
te huisvesten statushouders die nog in de opvang verblijven, zodat
gemeenten daar op macro-niveau een reëel beeld van hebben
b) Als er specifieke redenen voor koppeling van een statushouder aan een
gemeente zijn, informeer de gemeente daar dan actief over.

Het lijkt ons geen goed idee om gemeenten inspraak te geven in de koppeling van

statushouders. Dat brengt het risico met zich mee dat er een voortdurende

discussie tussen gemeenten en het COA ontstaat, die de uitstroom uit de opvang

(verder) belemmert. Bovendien zou dat ertoe kunnen leiden dat gemeenten
statushouders selecteren die het gemakkelijkst te huisvesten zijn, waardoor

moeilijker plaatsbare statushouders (nog) langer in de COA-opvang verblijven. In
plaats daarvan kan beter worden ingezet op het stimuleren van regionale
samenwerking

tussen

huisvestingsopties.

Dat

gemeenten
zal

het

bij

probleem

het

zoeken

van

de

naar

mismatch

geschikte
tussen

de

gezinssamenstelling van statushouders en beschikbare (typen) woningen niet

geheel oplossen, maar kan wel tot versneld passende huisvesting in de regio
leiden. Het onthouden van inspraak van gemeenten in de koppeling van

statushouders laat onverlet dat het COA informatie die vanuit de gemeente en/of

regionaal

samenwerkende

gemeenten

beschikbaar

wordt

gesteld

over

lokaal/regionaal passende profielen en gezinssamenstelling van statushouders
waar mogelijk zou moeten meewegen.

Een huis voor statushouders

Adviesraad Migratie - oktober 2022

45

5.2 'Onvolledige koppelingsdossiers
Het tweede knelpunt dat respondenten ten aanzien van de koppeling van
statushouders aan gemeenten ervaren, is dat zij regelmatig 'onvolledige dossiers'
van het COA ontvangen. Dat blijkt meestal om dossiers te gaan van statushouders

die hun verblijfsdocument nog niet hebben ontvangen. De afgifte daarvan is een
taak van de IND. Normaliter reikt de IND statushouders binnen twee weken na

toekenning van de asielvergunning het verblijfsdocument uit. De IND informeert

het COA over de bestelling van het verblijfsdocument en het COA geeft dat door
aan de gemeente. Het komt echter regelmatig voor dat de IND over die

tweewekentermijn heen gaat. Dat is problematisch omdat het verblijfsdocument

een formeel identiteitsbewijs is, dat noodzakelijk is om allerlei praktische zaken te
regelen waardoor statushouders kunnen gaan meedoen in de samenleving. Denk
aan het ondertekenen van een huurcontract of het openen van een bankrekening.
Er zijn gemeenten die wachten met het zoeken naar huisvesting tot het moment

dat de IND het verblijfsdocument daadwerkelijk heeft afgegeven.®®

Het COA zit hier in een lastige positie. Het heeft geen invloed op de afgifte van

verblijfsdocumenten, maar is wel boodschapper van de vertraging daarvan richting

gemeenten. Het is aan gemeenten niet uit te leggen dat zij in de gegeven complexe
situatie

op

de

woningmarkt

geacht

worden

te

voldoen

aan

een

forse

huisvestingsopgave terwijl 'het Rijk' de eigen uitvoeringsprocessen niet goed op

orde heeft en daardoor feitelijk zelf belemmeringen opwerpt om aan die opgave te
kunnen voldoen. Maar degenen die hier het meeste last van hebben zijn
statushouders. Zij worden hierdoor nodeloos lang(er) in de wachtstand gezet.

De langere wachttijden voor afgifte van verblijfsdocumenten door de IND houden
verband met de huidige krapte op de arbeidsmarkt en de uitdagingen die dit voor

de IND meebrengt bij het werven van personeel. De IND kampt al langer met een
personeelsgebrek. De dienst heeft ingezet op een daling van de wachttijden voor

afgifte van verblijfsdocumenten door extra personeel te werven, waaronder

loketmedewerkers,

en

de

Interdepartementale

Post-

en

Koeriersdienst

verblijfsdocumenten te laten bezorgen.®® Voor een goede start van statushouders

is het zaak dat de wachttijden voor afgifte/bezorging van verblijfsdocumenten
structureel worden weggenomen. Aan sommige groepen reguliere migranten als
studenten en expats, die vaak met grotere aantallen in dezelfde omgeving wonen,

reikt de IND sinds enige tijd verblijfsdocumenten op locatie (bijvoorbeeld een

universiteit of gemeentehuis) uit.^°° Om snel en vooral ook praktisch te kunnen

starten met hun integratie, zou het ook voor statushouders goed zijn om bij die
trend aan te sluiten.

Aanbeveling 9 (aan de IND)
Reik verblijfsdocumenten van statushouders voortaan uit in de azc's waar zij in
afwachting van huisvesting verblijven zodat zij daar niet langer afzonderlijk voor
naar een IND-loket hoeven te reizen.

Een huis voor statushouders

Adviesraad Migratie - oktober 2022

46

5.3

Te weinig koppelingen om aan taakstelling te
kunnen voldoen

Het derde knelpunt dat respondenten ten aanzien van de koppeling van

statushouders aan gemeenten hebben benoemd is, dat een substantieel aantal
gemeenten enige tijd te weinig koppelingen van het COA ontving om aan de

taakstelling te kunnen voldoen. Dat speelde vooral in de tweede helft van 2019 en
in de eerste helft van 2021, bijvoorbeeld in de provincies Friesland en Gelderland.

In die provincies voldeden relatief veel gemeenten bovengemiddeld goed aan de

taakstelling.

Sommige

hadden

bewust een voorsprong

op de taakstelling

opgebouwd, zodat de opgave niet in één keer te groot zou worden als de
taakstelling fors zou toenemen. Door het uitbreken van de coronapandemie

kwamen er echter minder asielzoekers naar Nederland dan verwacht.Dat had
ook tot gevolg dat het aantal verleende asielvergunningen achterbleef bij de
geprognosticeerde aantallen. Daardoor kon het COA de daarop gebaseerde
taakstelling niet 'dichtkoppelen'. Het COA koos er toen voor een prioritering in de

koppeling van statushouders aan te brengen. Het gaf daarin tijdelijk voorrang aan
gemeenten die (al langer) te weinig statushouders huisvestten, zodat zij de

mogelijkheid kregen hun achterstand in te lopen. Dat ging echter zo ver dat goed
presterende gemeenten niet alleen hun voorsprong zagen verdampen, maar zelfs

te weinig koppelingen ontvingen om nog aan de taakstelling te kunnen voldoen.
In de eerste helft van 2021, toen de taakstelling meer dan verdubbelde ten

opzichte van de tweede helft van 2020, ontvingen maar liefst 28 van de 51
Gelderse gemeenten te weinig koppelingen van het COA om aan hun taakstelling
te kunnen voldoen.Het gevolg daarvan was dat zij een achterstand in de

taakstelling opliepen die hen niet te verwijten viel. Dat is ook de reden waarom de
provincie Gelderland, net als de provincie Friesland, gemeenten toen niet heeft

laten stijgen op de interventieladder.i°3 Later ontvingen de Friese en Gelderse

gemeenten overigens weer voldoende koppelingen om aan hun taakstelling te
kunnen voldoen. Maar de niet verwijtbare achterstand die zij hadden opgebouwd,
bleef staan. Dat hebben gemeenten als bijzonder onrechtvaardig ervaren.
De ministeries van JenV en BZK hebben dat onrechtvaardigheidsgevoel erkend. Zij
hebben met het COA, de VNG en het IPO afgesproken dat, als dit probleem zich in
de toekomst opnieuw voordoet, de betrokken partijen met elkaar om tafel gaan

om te voorkomen dat niet verwijtbare achterstanden bij de nieuwe taakstelling
worden opgeleid.^'’"’
Vanuit de wens recht te doen aan eerdere inspanningen van gemeenten is het te

begrijpen dat het COA een herprioritering in de koppelingen aanbracht. Feitelijk
hebben gemeenten die voldoende koppelingen hadden ontvangen, maar die fors

achterliepen op hun taakstelling, daarmee een extra signaal/aansporing ontvangen

om alsnog aan hun taakstelling te voldoen. Maar als dat tot niet verwijtbare
achterstanden leidt bij gemeenten die zich extra hebben ingespannen om de

taakstelling wel te halen, is het logisch dat die laatsten zich feitelijk gestraft voelen

Een huis voor statushouders

Adviesraad Migratie - oktober 2022

47

voor hun inzet. Dat is schadelijk voor het vertrouwen van gemeenten in de

samenwerking met het Rijk.
Het is goed dat de betrokken partijen hebben afgesproken over niet verwijtbare

achterstanden in gesprek te gaan als het COA achterblijvende gemeenten

nogmaals met prioriteit koppelingen toewijst als de asielinstroom en het aantal
statushouders significant achterblijft bij de prognoses. Dat laatste zal op enig

moment nogmaals gebeuren, want de taakstelling blijft een prognose en bevat dus
altijd een zekere mate van onzekerheid. Het zou echter beter zijn als het gesprek
over niet verwijtbare achterstanden überhaupt niet gevoerd hoeft te worden. Dat
kan voorkomen worden als koppelingen niet opnieuw worden geprioriteerd maar

de (algehele) taakstelling in een dergelijke situatie tussentijds naar beneden wordt
bijgesteld. Het is, kortom, niet alleen zaak tijdig en helder te communiceren over
substantiële afwijkingen tussen het aantal verwachte en werkelijk te huisvesten

statushouders (aanbeveling 7). Het is ook van belang om daar voor gemeenten
zichtbaar consequenties aan te verbinden.

Aanbeveling 10 (aan het Rijk)
Stel de taakstelling voor het huisvesten van statushouders tussentijds naar
beneden bij als blijkt dat het werkelijke aantal te huisvesten statushouders
substantieel lager is dan het geprognosticeerde aantal.

Het kan een politieke overweging zijn om een taakstelling niet naar beneden bij te
stellen. Een verlaging zou immers tot een vermindering van het besef van urgentie

kunnen leiden. Maar het risico daarop is evengoed aanwezig als gemeenten
onvoldoende koppelingen ontvangen om aan de taakstelling te kunnen voldoen,

met dien verstande dat dan ook nog eens extra irritatie ontstaat.

5.4

Wel koppelingen, (nog) geen statushouders

Het laatste knelpunt dat respondenten hebben ingebracht, is dat zij koppelingen
ontvangen van statushouders die nog niet in Nederland zijn. Statushouders

kunnen hun achtergebleven gezinsleden naar Nederland laten overkomen. Het
COA koppelt de gezinsleden binnen twee weken na inwilliging van de aanvraag

door de IND aan de gemeente waar ook de statushouder die al in Nederland is (de
hoofdpersoon) aan is gekoppeld. Vanaf dat moment heeft de gemeente volgens

de werkafspraken twaalf weken om de gekoppelde gezinsleden te huisvesten. In
de praktijk kan het echter langer duren voordat zij in Nederland arriveren. Dat is

afhankelijk van persoonlijke omstandigheden, de situatie in het land van herkomst,

of de toestand in de wereld. Zo waren veel gezinsleden tijdens de coronapandemie
vanwege reisrestricties voor onbepaalde tijd niet in staat naar Nederland te reizen.
Soms duurt het zelfs zo lang dat gekoppelde gezinsleden niet binnen de
taakstellingsperiode waarin zij aan de gemeente zijn gekoppeld, inreizen, en ook

niet kort erna.i°5 Het is overigens niet zo dat het altijd lang duurt voordat
gezinsleden nareizen.

Daar zitten grote verschillen

in tussen landen van

herkomst.

Een huis voor statushouders

Adviesraad Migratie - oktober 2022

48

Dat het lang kan duren voordat gezinsleden de hoofdpersoon daadwerkelijk

nareizen is niet alleen vervelend voor de hoofdpersoon. Het stelt ook gemeenten,
corporaties en het COA voor uitdagingen. Gemeenten kunnen geen gekoppelde
nareizigers huisvesten die er nog niet zijn. Als gemeenten veel nareizigers moeten
huisvesten en die gezinsleden niet in of kort na het verstrijken van de

taakstellingsperiode in Nederland arriveren, lopen gemeenten een achterstand op
in het realiseren van de taakstelling die hen niet te verwijten valt. En het levert
hen dilemma's op bij het huisvesten van de hoofdpersoon. Sommige gemeenten

huisvesten statushouders die in afwachting zijn van de overkomst van hun
gezinsleden alvast in een eengezinswoning. Andere wachten daarmee tot de
gezinsleden daadwerkelijk zijn ingereisd. Sommige beginnen dan pas met zoeken

naar een eengezinswoning.Daarom is in de eerste plaats van belang dat de
wachttijden voor nareisprocedures worden verkort.In dat kader is ook van

belang dat de IND, naar aanleiding van een uitspraak van de Raad van State,
sinds april 2022 bij het nareisbeleid meer rekening is gaan houden met de

administratieve praktijken in landen van herkomst en minder hoge eisen stelt aan
het bewijs om een biologische gezinsbond aannemelijk te maken.

Maar de overkomst van gezinsleden kan ook onzeker zijn nadat de IND
toestemming voor de nareis heeft gegeven. Gemeenten vinden het om twee

redenen lastig hoe daarmee om te gaan. Ten eerste vinden sommige het
onwenselijk om een 'alleengaande' statushouder voor een onbekende periode in

een eengezinswoning te huisvesten, terwijl daar voor andere woningzoekende

gezinnen lange wachtlijsten voor gelden. Ten tweede zijn er gemeenten die vinden

dat de regels voor passend toewijzen hier belemmerend werken. Beide punten zijn
direct gerelateerd aan de krapte op de woningmarkt.

Het eerste punt gaat over het behoud van lokaal draagvlak. Het is duidelijk dat het
voor langere tijd

huisvesten

van

een

alleengaande statushouder in

een

eengezinswoning bij andere woningzoekende gezinnen die daar al lang voor op
een wachtlijst staan tot onbegrip en frustratie kan leiden. Het enige dat gemeenten

daartegen kunnen doen is consequent uitleggen waarom zij die keuze maken,
aangeven wat de alternatieven zijn (de hoofdpersoon in de overvolle COA-opvang

laten zitten, het huisvesten van de hoofdpersoon in een tussenvoorziening, het

tijdelijk

huisvesten

van

meerdere

alleengaande

statushouders

in

een

eengezinswoning) en toelichten waarom zij daar niet voor (kunnen of willen)
kiezen. Welke oplossing een gemeente ook kiest en hoe duidelijk die oplossing ook

wordt uitgelegd, er is altijd kans op ophef in de buurt zolang er woningschaarste

is.i“

Statushouders uitzonderen van de regels voor passend toewijzen?
De regels voor passend toewijzen zijn onderdeel van de woningwet die op 1 juli
2015 is ingegaan.Qg regels houden in dat mensen met een laag inkomen in een

goedkope woning moeten worden gehuisvest, zodat het wonen betaalbaar blijft.
Als uitgangspunt daarbij geldt het moment van woningtoewijzing en de situatie

Een huis voor statushouders

Adviesraad Migratie - oktober 2022

49

zoals die dan is. Dat geldt niet alleen voor statushouders, maar voor alle
woningzoekenden. Statushouders die in afwachting zijn van de overkomst van hun
achtergebleven gezinsleden hebben over het algemeen een bijstandsuitkering voor

alleenstaanden. Sinds de invoering van de regels voor passend toewijzen zijn

gemeenten terughoudender geworden met het alvast huisvesten van alleengaande
statushouders in eengezinswoningen.Sommige

respondenten

hebben er

daarom voor gepleit statushouders uit te zonderen van de regels voor passend

toewijzen. De gedachte die daaraan ten grondslag ligt is dat gemeenten wettelijk
verplicht zijn statushouders te huisvesten en zij daarvoor onder bestuurlijk toezicht

van de provincie staan. Dat zou het wegnemen van belemmeringen voor deze

specifieke doelgroep rechtvaardigen.

De regels voor passend toewijzen zijn bedoeld om de betaalbaarheid van het
wonen voor huishoudens te garanderen. Woningcorporaties zijn op grond van de

Woningwet verplicht aan 95% van hun huurtoeslaggerechtigde huurders een

passende huurwoning toe te wijzen.Dat betekent dat de huurprijs van de
woning

op

of

Woningcorporaties

onder

de

hebben

zogenaamde

dus

de

aftoppingsgrens

moet

liggen.’-^®

om

5%

van

ruimte

aan

hun

huurtoeslaggerechtigde huurders een woning toe te wijzen waarvan de huurprijs

daarboven ligt. Zij kunnen ook van die mogelijkheid gebruik maken voor het
huisvesten van alleengaande statushouders in eengezinswoningen. Het probleem

is dan dat de statushouder de huur van die woning misschien niet kan betalen. Dat
kan de corporatie een huurschuld opleveren die niet kan worden terugbetaald en

betekent voor de statushouder een risico op huisuitzetting. Als de corporatie
besluit een alleengaande statushouder alvast een eengezinswoning toe te wijzen

binnen de 5% vrije toewijsruimte, kan ze zelf besluiten om die woning toe te wijzen

tegen een aanvangshuur die op of onder de lagere aftoppingsgrens ligt. Als een

corporatie dat doet, is voldaan aan de regels voor passend toewijzen omdat de
woning dan op het moment van toewijzen betaalbaar is. Het probleem voor
corporaties is dat ze de huur na overkomst van de gezinsleden niet direct weer

mogen verhogen naar de hogere aftoppingsgrens.Dat levert de corporatie dus

derving van huurinkomsten op. Niet alle corporaties zijn daartoe bereid. Bovendien
moeten corporaties hun vrije toewijsruimte verdelen over alle aandachtsgroepen

en willen corporaties die ruimte niet geheel voor statushouders aanwenden.
Ook alleengaande statushouders die in afwachting zijn van de overkomst van hun
gezinsleden hebben last van het tekort aan passende sociale huurwoningen. Dat

probleem wordt niet opgelost door deze specifieke doelgroep uit te zonderen van

de regels voor passend toewijzen. Het toewijzen van een grotere woning tegen
een hogere huurprijs die de alleengaande statushouder op dat moment niet kan

betalen, kan de gemeente, de corporatie en de statushouder problemen opleveren.
Maar het is ook een probleem van het Rijk. Want de terughoudendheid van een

deel van de gemeenten en corporaties om alleengaande statushouders die in

afwachting zijn van de overkomst van gezinsleden alvast in wel beschikbare
eengezinswoningen te plaatsen, draagt eraan bij dat er al veel te lang veel te veel

Een huis voor statushouders

Adviesraad Migratie - oktober 2022

50

statushouders

in

de

verblijven.

COA-opvang

de

Ongeveer

helft

de

van

statushouders in de opvang is in afwachting van nareizende gezinsleden of is

nagereisd gezinslid en die zitten ongeveer twee keer zo lang in de opvang als
diegenen die geen nareisprocedure hebben lopen.Het langdurige verblijf van

statushouders in de opvang is problematisch omdat ze dan niet goed kunnen

starten met hun integratie. De wettelijke verplichting voor gemeenten om
statushouders te huisvesten brengt een verantwoordelijkheid voor het Rijk met
zich mee om gemeenten te ondersteunen bij het realiseren van die taak. Dat

betekent ook dat het Rijk niet zomaar van corporaties kan verwachten dat zij de
huur van eengezinswoningen die zij toewijzen aan alleengaande statushouders

tijdelijk verlagen. Op die manier wordt dit probleem eenzijdig bij gemeenten en
corporaties neergelegd, die daar dan telkens over in gesprek moeten met elkaar.

Wat wel helpt Is om gemeenten meer inzicht te bieden in het moment van inreis

van gezinsleden van statushouders. Dat is wat het COA sinds kort ook doet. Het

maakt in het Taakstelling Volg Systeem (TVS) de stand van de nareisprocedure
inzichtelijk zodat gemeenten beter kunnen anticiperen op het moment van inreis
van gezinsleden en mogelijk ook vaker passende eengezinswoningen beschikbaar
hebben op het moment dat de gezinsleden daadwerkelijk zijn ingereisd.
In augustus heeft de staatssecretaris echter aangekondigd een wachtperiode van

vijftien maanden in te voeren voor het verlenen van een machtiging tot voorlopig
verblijf in het kader van nareis, tenzij de statushouder al eerder een woning heeft
gevonden.Dit nieuwe beleid is inmiddels ingevoerd door middel van een IND-

Informatiebericht.121 Op basis van dit beleid wordt nareis pas toegestaan nadat de

statushouder heeft aangetoond over geschikte huisvesting te beschikken of na
vijftien maanden na indiening van de aanvraag. Doordat het moment van

aankomst van de gezinsleden afhangt van het moment dat de statushouder
geschikte huisvesting heeft, is er geen sprake meer van de situatie dat de

gemeente kan anticiperen op het moment van inreis van de gezinsleden. De

situatie is feitelijk omgedraaid:

afhankelijk

van

de

gemeenten

en

die

moet

bewijzen

dat

huisvesting

heeft.

Door dit

nieuwe

gemeente,

daadwerkelijk geschikte

de statushouder is voor gezinshereniging

woningcorporaties

nog

vaker

worden

de

statushouder
beleid

geconfronteerd

zullen
met

statushouders die in afwachting van de aankomst van hun gezinsleden zelfstandig
in een eengezinswoning wonen.

De juridische basis van het nieuwe beleid is overigens erg wankel omdat het niet

voldoet aan de eisen die de Vreemdelingenwet en de EU-Gezinsherenigingsrichtlijn
aan de nareisprocedure stellen.122 Dit betekent dat rechterlijke toetsing in

individuele procedures ervoor zou kunnen zorgen dat de wachtperiode bij het niet
hebben van geschikte huisvesting toch niet kan worden opgelegd. Dit creëert een

onzekere situatie waar alle betrokkenen - het COA, gemeenten, woningcorporaties

en de statushouder en zijn gezinsleden - mee kunnen worden geconfronteerd.

Een huis voor statushouders

Adviesraad Migratie - oktober 2022

51

Zoals opgemerkt in paragraaf 2.7 moeten het Rijk, provincies en gemeenten
blijven

investeren

in

flexibele woonoplossingen

voor verschillende

groepen

woningzoekenden. Daar zouden ook 'doorstroomwoningen' voor alleengaande

statushouders

deel

van

kunnen

uitmaken.

Daarmee

bedoelen

we

tussenvoorzieningen waar statushouders die in afwachting zijn van de overkomst
van hun gezinsleden tijdelijk kunnen worden gehuisvest als de woningcorporatie
hen niet direct kan of wil huisvesten in een eengezinswoning. Het voordeel daarvan

is dat de statushouder daar al kan beginnen met integreren, met name als dat

gemengde voorzieningen zijn, waar ook andere groepen spoedzoekers worden

gehuisvest. In tweede instantie, als de gezinsleden zijn overgekomen, kan het hele
gezin dan in een (financieel passende) eengezinswoning worden gehuisvest en
komt er weer een plek in de doorstroomwoning vrij voor een statushouder die nog

in een azc verblijft.

’’ Gesprekken met gemeenten en provincies, november 2021 - januari 2022.
Het TVS is een applicatie waarmee het COA gegevens deelt met gemeenten. In TVS staat
de informatie die de statushouder heeft gedeeld met het COA en waarvoor hij toestemming
heeft gegeven voor overdracht aan de gemeente. COA - Taakstellinqvolqsvsteem I
www.coa.nl.
” Gesprekken met gemeenten en provincies, november 2021 - januari 2022.
Focusgroepbijeenkomst met COA, J&V, VNG, IPO en VWN, 29 maart 2022.
Idem.
Gesprekken met gemeenten en provincies, november 2021 - januari 2022.
”
Informatie
over
ah-1036605
I
Overheid.nl
>
Officiële
bekendmakingen
(officielebekendmakinqen.nl).
IND verzorgt dienstverlening vanuit vier loketten en qaat het land in I IND.
De asielinstroom voor 2020 was geprognosticeerd op 27.500. Er werden in 2020
daadwerkelijk 13.673 eerste asielaanvragen ingediend. Inclusief opvolgende aanvragen,
nareisaanvragen en asielverzoeken ingediend door amv's bedroeg het aantal asielaanvragen
in dit jaar 19.218. Zie VI Justitie en Veiligheid Riiksbeqrotinq 2020 I Begroting I
Riiksoverheid.nl, p. 88 en Asieltrends (ind.nl).
Gesprek met provincie Gelderland, 29 december 2021.
Gesprek met provincie Gelderland, 29 december 2021, gesprek met provincie Friesland,
1 december 2021.
Focusgroepbijeenkomst met COA, J&V, VNG, IPO en VWN, 29 maart 2022.
Provincies beschouwen de maand na de halfjaarlijkse taakstellingsperioden in het kader
van het interbestuuriijk toezicht als overgangsperiode. Het komt immers vaak voor dat een
gemeente kort na de halfjaarperiode toch nog aan de taakstelling voldoet of de achterstand
daarop inloopt, bijvoorbeeld als alsnog een groot statushouders gezin wordt gehuisvest, of
een tussenvoorziening in gebruik wordt genomen waar in één keer meerdere alleenstaande
statushouders kunnen worden gehuisvest.
Focusgroepbijeenkomst met COA, J&V, VNG, IPO en VWN, 29 maart 2022.
Gesprekken met gemeenten en provincies, november 2021 - januari 2022.
In april 2022 besliste de IND in een derde van de aanvragen voor nareizigers buiten de
wettelijke termijn van zes maanden.
ECLI:NL:RVS:2022:1951, Raad van State, 202106171/1/V3 (rechtspraak.nl).
Maatregelen om wachttijd voor nareis te verkorten I IND.
Zie bijvoorbeeld: Utrechters verdeeld over voorrang statushouders op sociale
huurwoningen: 'Ze pakken het niet handig aan' (volkskrant.nl).
Wetten.nl - Regeling - Woningwet - BWBR0005181 (overheid.nl).
Gesprekken met gemeenten en provincies, november 2021 - januari 2022,
Focusgroepbijeenkomst met COA, J&V, VNG, IPO en VWN, 29 maart 2022.
““ Idem.
Artikel 54, eerste lid. Besluit Toegelaten Instellingen Volkshuisvesting (BTIV), Staatsblad
2015, 231 I Overheid.nl > Officiële bekendmakingen (officielebekendmakinqen.nl).
De aftoppingsgrenzen zijn:
•€ 533,25 (prijspeil 2022) voor huishoudens van 1 of 2 personen;
•€ 678,66 (prijspeil 2022) voor huishoudens van meer dan 2 personen.

Een huis voor statushouders

Adviesraad Migratie - oktober 2022

52

Regels voor passend toewiizen I Diensten van algemeen economisch belang (DAEBj I
Home I Volkshuisvesting Nederland.
Woningcorporaties mogen jaarlijks de huur verhogen en zijn daarbij gebonden aan
maximum percentages en bedragen. Bovendien geldt bij de huurverhoging het inkomen van
twee jaar terug. Zie Welke regels gelden er voor een huurverhoging? I Riiksoverheid.nl.
Gesprek met ministerie van BZK, 24 mei 2022.
Focusgroepbijeenkomst met COA, J&V, VNG, IPO en VWN, 29 maart 2022.
Kamerstukken II 2021/22, 19 637, nr. 2983.
IB 2022/90, 'Uitwerking maatregel huisvesting bij nareis', d.d. 3 oktober 2022.
Zie bijvoorbeeld CM2207 Reactie van de Commissie Mehers op de Kamerbrief inzake
besluitvorming omtrent de opvangcrisis - Meijers Commission (commissie-mei1ers.nl).

Een huis voor statushouders

Adviesraad Migratie - oktober 2022

53

Overzicht aanbevelingen

Aanbevelingen uit het advies 'Een huis voor statushouders'

Met betrekking tot de wooncrisis
Aanbeveling 1 (aan het Rijk)
Voer de wettelijke verplichting voor gemeenten weer in om statushouders als
urgentiecategorie aan te merken in het geval gemeenten een huisvestingsverordening met
een urgentieregeling instellen.

Aanbeveling 2 (aan het Rijk, provincies en gemeenten)
Investeer meer in flexibele woonoplossingen voor verschillende groepen woningzoekenden,
waaronder statushouders.

Aanbeveling 3 (aan het Rijk)
Bied gemeenten meerjarige generieke regelingen voor het ondersteunen van lokale
initiatieven op het gebied van volkshuisvesting voor alle aandachtsgroepen.

Aanbeveling 4 (aan provincies)
Vul het bestuurlijk toezicht op de huisvesting van statushouders door gemeenten proactiever
in door aan de voorkant van het proces en structureel in regionaal verband met gemeenten
in gesprek te gaan over de mogelijkheden om statushouders te huisvesten.

Met betrekking tot de crisis in het asieisteisei
Aanbeveling 5 (aan het Rijk)
Creëer de voorwaarden om een robuust asieisteisei te kunnen optuigen door;
• Gemeenten wettelijk te verplichten opvanglocaties voor alle asielzoekers beschikbaar te
stellen
• De slagkracht van gemeenten te vergroten door hen maximale ruimte te geven om die
opvang regionaal te organiseren en lokaal in te bedden
• Gemeenten voor die opgave structureel adequaat te financieren.

Met betrekking tot de systematiek van de taaksteiiing voor het huisvesten van
statushouders en de koppeiing van statushouders aan gemeenten

Aanbeveling 6 (aan het Rijk)
Handhaaf de bestaande systematiek waarbij individuele gemeenten naar rato van hun
inwoneraantal statushouders moeten huisvesten.

Aanbeveling 7 (aan het Rijk)
Communiceer tijdig en helder over wezenlijke verschillen tussen prognoses van het aantal
te huisvesten statushouders en over substantiële afwijkingen tussen het aantal verwachte
en werkelijk te huisvesten statushouders, zodat gemeenten tijdig weten welke inspanningen
zij geacht worden te leveren.

Een huis voor statushouders

<

Adviesraad Migratie - oktober 2022

55

Aanbeveling 8 (aan het Rijk)
Stel de taakstelling voor het huisvesten van statushouders tussentijds naar beneden bij als
blijkt dat het werkelijke aantal te huisvesten statushouders substantieel lager is dan het
geprognosticeerde aantal.

Aanbeveling 9 (aan het COA)
a) Informeer gemeenten actief en frequent over de gezinssamenstelling van te huisvesten
statushouders die nog in de opvang verblijven, zodat gemeenten daar op macro-niveau
een reëel beeld van hebben
b) Als er specifieke redenen voor koppeling van een statushouder aan een gemeente zijn,
informeer de gemeente daar dan actief over.

Aanbeveling 10 (aan de IND)
Reik verblijfsdocumenten van statushouders voortaan uit in de opvanglocaties waar zij in
afwachting van huisvesting verblijven zodat zij daar niet langer afzonderlijk voor naar een
IND-loket hoeven te reizen.

Een huis voor statushouders

Adviesraad Migratie - oktober 2022

56

Literatuurlijst

Literatuur
Aanjaagteam huisvesting statushouders, Eindrapportage Wind tegen tii (2021).

Adviesraad Migratie (ACVZ), Pieken en dalen (2017).
Adviesraad

Migratie

(ACVZ)

Raad voor het Openbaar bestuur (ROB),

en

Asielopvang uit de crisis (2022).
Companen, Voorrang bi1 toewijzing socale huurwoningen 2021 (2022).

Inspectie Justitie en Veiligheid, De opvang van overlastgevende asielzoekers
(2019).

Interbestuurlijke werkgroep versterking beleid huisvesting aandachtsgroepen. Een

thuis voor iedereen (2021).
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, De staat van de
woningmarkt (2021).

Ministerie van Justitie en Veiligheid, Incidentenrapport 2020.

Platform 31, Factsheet Flexwonen - Verplaatsbare woningen - gewoon doen!

(2018)
Platform 31, Kwetsbare wijken in beeld (2017).

RIGO Research en Advies, Evaluatie Tijdelijke regeling stimulering huisvesting

vergunninghouders (2021).
Sociaal Cultureel Planbureau, De sociale staat van Nederland (2019).

Wet- en regelgeving
Besluit van 16 juni 2015, houdende nieuwe nadere regels betreffende toegelaten

en

instellingen

dochtermaatschappijen

en

nadere

regels

betreffende

wooncoöperaties (Besluit toegelaten instellingen volkshuisvesting 2015), Stb

2015, 231.
Besluit van de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid van 29 oktober 2021,
nummer 3607824, houdende lijdelijke uitbreiding van de bevoegdheid van het
Centraal Orgaan opvang asielzoekers om bepaalde categorieën vreemdelingen uit

te sluiten

van verstrekkingen

op

grond

van

de

Regeling

verstrekkingen

asielzoekers en andere categorieën vreemdelingen 2005 (Besluit tijdelijk onderdak
in hotels en andere accommodaties), Stcrt 2021, 45592.

Besluit van de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid van 3 mei 2022, nummer

3974285, houdende wijziging van het Besluit tijdelijk onderdak in hotels en andere
accommodaties, Stcrt 2022, 12550.

Regeling van de Minister voor Wonen en Rijksdienst van 10 december 2015,
nr. 2015-00000731519, houdende vaststelling van regels voor het verstrekken
van subsidie (Tijdelijke regeling stimulering huisvesting vergunninghouders), Stcrt

2015, 45925.

Regeling van de Minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening houdende
regels voor het verstrekken van specifieke uitkeringen aan gemeenten voor de

Een huis voor statushouders

Adviesraad Migratie - oktober 2022

58

realisatie van woonruimten voor aandachtsgroepen (Meerjarige regeling specifieke

uitkeringen aandachtsgroepen), Stcrt 2022, 18345.
Regeling van de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid van 29 juni 2021,

nr. 3378999, houdende een eenmalige specifieke uitkering voor gemeenten in

verband met het stimuleren van versnelde huisvesting en begeleiding van grote
gezinnen vergunninghouders die verblijven op de opvanglocaties van het Centraal

Orgaan opvang

asielzoekers (Financiële impuls huisvesting grote gezinnen

vergunninghouders), Stcrt 2021, 34491.

Wet van 14 december 2016 tot wijziging van de Huisvestingswet 2014 inzake de
huisvesting van vergunninghouders, Stb 2016, nr. 534.

Kamerstukken
Kamerstukken II, 2017/18, 19 637, nr. 2375.
Kamerstukken II, 2017/18, 32 824, nr. 223.
Kamerstukken II, 2019/20, 35 300 VI, nrs. 1 en 2.
Kamerstukken II, 2020/21, 19 637, nr. 2763.
Kamerstukken II, 2020/21, 19 637, nr. 2669.
Kamerstukken II, 2021/22, 27 926, nr. 353.
Kamerstukken II, 2021/22, 32 847, nr. 929.

Kamerstukken II, 2020/21, 19 537, nr. 2763.
Kamerstukken II, 2021/22, 19 637, nr. 2820.
Kamerstukken II, 2021/22, 32 847, nr. 883.

Aanhangsel Handelingen II, 2021/22, nr. 3235.

Websites
Algemeen beleidskader indeplaatsstelling bij taakverwaarlozino I Beleidsnota I
Riiksoverheid.nl.
Asielopvang

in

acute

nood:

kabinet geeft

aanwijzing

I

Nieuwsbericht

I

Riiksoverheid.nl.
Asieltrends (ind.nl).

Asielzoekerscentrum Budel sluit in 2024 vanwege overlast I NU - Het laatste
nieuws het eerst op NU.nl.

Bestaande koopwoningen; verkoopprijzen; woningtype (cbs.nl).

Bevolkingsgroei (cbs.nl).

COA - Capaciteit en bezetting I www.coa.nl.
COA - Huisvesting van statushouders I www.coa.nl.
COA luidt noodklok over opvang niet-Oekraïense vluchtelingen I NOS
COA - Locatiezoeker I www.coa.nl.
COA - Opvanglocaties voor extra begeleiding en toezicht I www.coa.nl.

COA slaat opnieuw alarm: snel grote opvanglocaties nodig voor asielzoekers
(trouw.nl).

COA - Taakstellingvolgsvsteem I www.coa.nl.

Een huis voor statushouders

<

Adviesraad Migratie - oktober 2022

59

Doelstellingen tiideliike oovang overlast gevende asielzoekers deels behaald 1
Nieuwsbericht 1 WODC - Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum.
Er is geen

mioratiecrisis in

maar fweer) een

Nederland,

opvangcrisis

1

Nieuwsbericht 1 Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken.
Huishoudensprognose 2021-2070: Groei aantal huishoudens houdt aan fcbs.nl)

Huishoudens nu (cbs.nl).
Huisvesting statushouder I Asielbeleid I Riiksoverheid.nl.
Interbestuurliik toezicht I Gemeenten I Riiksoverheid.nl.

Meer dan 90% van de sociale huurwoningen gaat niet naar statushouders, maar

naar andere woningzoekenden.
Meerderheid bevolking voor opvang vluchtelingen (cbs.nl).
Nationale

Woon-

en

Bouwagenda

I

Rapport

I

Ri1ksoverheid.nl.

Ondersteuningsmaatregelen Rijk I Rapport I Riiksoverheid.nl.

Praktijkvoorbeelden - Expertisecentrum Flexwonen.
Programma Een thuis voor iedereen I Home I Volkshuisvesting Nederland.

Programma Flexibilisering Asielketen I Migratie I Riiksoverheid.nl.
Regels voor passend toewiizen I Diensten van algemeen economisch belang

(DAEB) I Home I Volkshuisvesting Nederland.

Taakstelling

huisvesting

vergunninghouders

eerste

helft

2021

I

Brief

I

Riiksoverheid.nl.

Utrechters verdeeld over voorrang sta:ushouders op sociale huurwoningen: 'Ze
pakken het niet handig aan' (volkskrant.nl).

Uitvoeringsagenda Flexibilisering Asielketen I Migratie I Riiksoverheid.nl.
Welke regels gelden er voor een huurverhoging? I Riiksoverheid.nl.

Werkprogramma - Programmalijnen I Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken.

Een huis voor statushouders

Adviesraad Migratie - oktober 2022

60

Oriënterende gesprekken

Armine Stepanyan, dossierhouder aandachtsgroepen VNG

Eva Braas, secretaris aanjaagteam huisvesting statushouders

Frank Wassenberg, Piatform 31

Guust Einders, beleidscoördinator woningmarkt VNG
Inge Verhoef, senior beleidsadviseur provincie Zuid-Holland
Ingrid Buurstra, beleidsadviseur wonen provincie Friesland, voorzitter IPO-

werkgroep huisvesting statushouders

Iris de Graaff, beleidsmedewerker huurbeleid en aandachtsgroepen ministerie BZK
Johan Craats, Expertisecentrum Flexwonen

Kevin Klop, senior-beleidsmedewerker afdeling corporaties ministerie BZK

Marcel van der Gaag, senior-adviseur Directie Regie Migratieketen ministerie JenV
Pieter Schipper, belangenbehartiger AEDES
Robin Matteman, senior-adviseur Directie Regie Migratieketen ministerie JenV
Stephan van der Meij, teamhoofd bewonerslogistiek COA
Susanne van der Kleij, secretaris aanjaagteam huisvesting statushouders

Wim Reedijk, Expertisecentrum Flexwonen

Verdiepende interviews
Ada Dorp, senior-beleidsmedewerker directie Wonen ministerie BZK
Agnes Muller, adviseur wonen gemeente Alkmaar

Ankie Eleveld, adviseur asiel/migratie VNG, programmamanager vluchtelingen

gemeente Almere

Arnoud Rijnen, woordvoerder commissaris van de Koning provincie Noord-Brabant

Cathalijne Bouwkamp, wethouder stedelijke ontwikkeling gemeente Arnhem
Charlotte van Kleef, beleidsmedewerker corporaties directie Wonen ministerie BZK
Dorien Malawau-Wilson, voormalig senior bestuursadviseur gemeente Arnhem

Erik Ronnes, gedeputeerde provincie Noord-Brabant
Gelbrig Hoekstra, (voormalig) wethouder wonen gemeente Tytsjerksteradiel
Hans ten Brinke, interbestuurlijk toezicht provincie Gelderland

Henk Smit, hoofd kabinet commissaris van de Koning provincie Noord-Brabant
Henk Veldhuizen, beleidsadviseur gemeente Tytsjerksteradiel
Ina Adema, commissaris van de Koning provincie Noord-Brabant
Ingrid Buurstra, beleidsadviseur wonen provincie Friesland
Ingrid de Gooijer, beleidsadviseur wonen gemeente Tilburg
Jacob Wedemeijer, (voormalig) wethouder wonen gemeente Amsterdam

Jan van den Oord, adviseur gemeente Amsterdam

Jan-Willem Stoop, (voormalig) wethouder ruimtelijke ontwikkeling gemeente

Drimmelen

Joost van Ravesteyn, manager woningmarkt, gemeente Amsterdam
Jos Boerland, (voormalig) wethouder wonen gemeente De Fryske Marren

Judith Schoenmakers, beleidsmedewerker sociale zaken gemeente Drimmelen
Jürgen Vissers, wethouder asiel en integratie gemeente Drimmelen

Karin Koster, beleidsmedewerker huurbeleid en aandachtsgroepen directie Wonen

ministerie van BZK
Klaas Fokkinga, gedeputeerde provincie Friesland
Krista van der Heijden, strategisch adviseur gemeente Tilburg

Lisenka Schmitz, programmamanager gemeente Apeldoorn

Manuel Groot Zevert, planoloog stedelijk gebied provincie Noord-Brabant
Marianne

Veenhof,

(voormalig)

hoofd

afdeling

statushouders

gemeente

Amsterdam

Marleen Althuizen, strategisch adviseur gemeente Alkmaar
Merel van Dooren, beleidsmedewerker huurbeleid en aandachtsgroepen directie
Wonen ministerie BZK

Monique Verschuren, beleidsmedewerker wonen gemeente Drimmelen

Nathan Stukker, (voormalig) wethouder wonen gemeente Apeldoorn

Peter Kerris, gedeputeerde provincie Gelderland

Pieter Dijkman, (voormalig) wethouder wonen gemeente Alkmaar
Rineke Jansen, beleidsmedewerker wonen gemeente Amstelveen

Rita de Bruijckere, coördinatie interbestuurlijk toezicht provincie Noord-Brabant
Rob Ellermeijer, (voormalig) wethouder wonen gemeente Amstelveen

Robby Brekelmans, kabinet commissaris van de Koning provincie Noord-Brabant
Roland Demmendaal, interbestuurlijk toezicht provincie Noord-Holland

Rutger Groot Wassink, wethouder sociale zaken, democratisering en diversiteit

gemeente Amsterdam

Sander Hulshof, beleidsmedewerker huurbeleid en aandachtsgroepen directie

Wonen ministerie BZK
Stijn Smeulders, gedeputeerde provincie Noord-Brabant
Tinus Kamps, senior-beleidsmedewerker huurbeleid en aandachtsgroepen directie

Wonen ministerie BZK
Wike Swart, beleidsadviseur maatschappelijke ontwikkeling gemeente De Fryske
Marren

Focusgroep

Armine Stepanyan, dossierhouder aandachtsgroepen VNG
Erna Lensink, beleidsmedewerker integratie Vluchtelingenwerk Nederland

Ingrid Buurstra, beleidsadviseur wonen provincie Friesland, voorzitter IPO-

werkgroep huisvesting statushouders
Robin Matteman, senior-adviseur Directie Regie Migratieketen Ministerie JenV
Stephan van der Meij, teamhoofd bewonerslogistiek COA

Een huis voor statushouders

Adviesraad Migratie - oktober 2022

63