Bijlage 6

Nieuwe bekostiging
eerstelijnsdiagnostiek

25 juni 2014

Inhoud

Contactpersonen:
David Ikkersheim

Pagina

Pagina

Management samenvatting

2

Bekostiging

17

Associate director

Opdracht

3

■ Opbouw advies

18

Tel: +31 (0) 6 41 83 96 26

■ Aanleiding

4

■ Opbouw bekostigingsvorm

19

■ Vraag, scope en toetsingskader

5

■ Uitwerking grondvormen

20

Aanpak

6

■ Selectie geschikte grondvormen

26

■ De drie delen van het onderzoek

7

■ Uitwerking grondvormen tot
bekostigingsvormen

31

vandervoort.femke@kpmg.nl

Verdieping: waarde van zorg

8
■ Advies

34

Josine Janus

■ Eerstelijnsdiagnostiek en toegevoegde
waarde

9

Implementatie

37

■ Versterking functie door sturen op
toegevoegde waarde

11

■ Roadmap

38

Bijlagen

41

Analyse huidige situatie

12

■ Huidige bekostiging

13

■ Waarde van eerstelijnsdiagnostiek in de
huidige vorm op basis van kwantitatieve
analyses

14

■ Resultaten kwantitatieve analyse

15

Plexus

ikkersheim.david@kpmg.nl
Femke van der Voort
Plexus
Manager
Tel: + 31 (0) 6 52 07 89 31

Plexus
Adviseur

Tel:

+ 31 (0) 6 10 21 72 85

janus.josine@kpmg.nl

© 2014 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappi j van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige
ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland. De naam KPMG, het logo en ‘cutting
through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

1

Managementsamenvatting
Vraag
De laatste jaren zijn de kosten voor de eerstelijnsdiagnostiek (ELD) fors toegenomen, waarbij
het niet helder is of deze extra kosten tot toegevoegde waarde voor de patiënt leiden. Een van
de belangrijkste oorzaken van deze situatie is de huidige bekostiging, waarbij per verrichting
betaald wordt en sturing op uitkomsten van zorg erg moeilijk is. Gegeven deze situatie heeft
het Ministerie van VWS KPMG Plexus gevraagd om te adviseren welke nieuwe ELD
bekostiging de toegevoegde waarde van deze zorg maximaliseert.
Aanpak
Om te komen tot ons advies hebben we de volgende aanpak gevolgd:
■ We zijn gestart met een analyse van de huidige situatie via gesprekken met veldpartijen
en zorgverzekeraars.
■ Tevens is er op basis van Vektis declaratiegegevens uit 2011 in kaart gebracht wat de
praktijkvariatie van ELD zorg in Nederland is en of er een verband bestaat tussen het
gebruik van ELD zorg en het voorkomen van onnodige tweedelijns kosten verband
houdend met diagnostiek.
■ Op basis van de bevindingen vanuit bovenstaande stappen en overleg met de
zorgverzekeraars en aanbieders hebben we de verschillende mogelijke
bekostigingsvormen afgezet tegen het toetsingskader dat VWS heeft opgesteld in haar
voorhangbrief ELD uit 2013.
Analyse huidige situatie

■ De huidige (laboratorium)tarieven lijken aan de hoge kant, zorgverzekeraars kunnen dus
nog prijsdruk uitoefenen.

Samenvattend adviseren we VWS het volgende:
■ Start per 2016 met functionele bekostiging op basis van producten aan de hand van vrije
prijzen;
■ Cluster de labverrichtingen conform het LESA formulier tot producten. Dit betekent een
forse vermindering van het aantal producten. Handhaaf de bestaande beeld- en functieproducten;
■ Creëer een apart BKZ voor ELD, of indien dit praktisch niet mogelijk is i.v.m. lopende
akkoorden, start in ieder geval met monitoring van de kosten jaar op jaar;
■ Breng alle ELD onder in dit kader en hiervoor geldt het eigen risico;
■ Schaf M&I’s diagnostiek af, huisartsen kunnen declareren via de nieuwe producten zodat
een level playing field ontstaat;
■ Laat zorgverzekeraars minimumnormen definiëren (zoals nu soms gebeurt), bijvoorbeeld
deelname aan diagnostisch toetsoverleg (DTO);
■ Laat zorgverzekeraars sturen op uitkomsten:
– Via segment 3 van de nieuwe huisartsbekostiging kunnen zorgverzekeraars huisartsen
belonen voor een goede verhouding ELD versus substitueerbare DOT’s;

Bovenstaande analyses leiden tot een aantal conclusies die relevant zijn voor de bekostiging:

– Via de vrije prijzen kunnen ze ELD aanbieders belonen die veel tijd steken in het
voorkomen van ondoelmatige diagnostiek en doelmatig aanvraaggedrag;

■ Er is variatie in het aantal geleverde prestaties ELD; adequate sturing op toegevoegde
waarde van ELD in het systeem lijkt te ontbreken. Een nieuwe bekostigingsvorm en
aangrijpingspunten voor de zorgverzekeraar moeten deze sturing zoveel mogelijk
faciliteren.

– Maak het mogelijk dat zorgverzekeraars dubbele diagnostiek niet meer hoeven te
vergoeden aan de partij die de diagnostiek voor de tweede maal uitvoert. Hierdoor
wordt er een prikkel in het systeem gebracht om betere afstemming te zoeken tussen
ELD aanbieders.

■ We zien geen verband tussen het type aanbieder en structureel lagere of hogere
zorgkosten en/of lagere of hogere aantallen declaraties.

■ Om dit vorm te geven dienen tijden (dagen, weken, maanden) gedefinieerd te
worden waarbinnen dubbele diagnostiek als ‘dubbel’ telt.

■ Functionele bekostiging is daarom een logisch uitgangspunt.

■ Treedt hierover in gesprek met de beroepsgroepen en definieer deze tijd per
product, zodat zorgverzekeraars houvast hebben bij het uitvoeren hiervan.

■ De zorgverzekeraar kan de geconstateerde variatie (in zorgkosten en aantallen) gebruiken
om te sturen op waarde van zorg. In de huidige situatie lijkt dat echter nog niet te
gebeuren. Een nieuwe bekostigingsvorm moet dit zoveel mogelijk faciliteren.

■ Tot slot, streef op termijn (bijvoorbeeld 2019) naar het onderbrengen van de ELD
bekostiging bij de huisarts, zodat hij integrale verantwoordelijkheid heeft voor het leveren
van de eerstelijns zorg en waar mogelijk tweedelijns zorg kan voorkomen.

© 2014 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappi j van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige
ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland. De naam KPMG, het logo en ‘cutting
through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

2

Opdracht

Opdracht
Aanleiding
Aanleiding

■ Knelpunten voortkomend uit afwijkende bekostiging: De prestaties die
gedeclareerd worden binnen de verschillende bekostigingssystemen, zijn niet
functioneel opgesteld. Dit betekent dat het afhankelijk is van het type aanbieder
welke prestatie tegen welk tarief gedeclareerd kan worden.

ELD is diagnostiek aangevraagd door een eerstelijnszorgverlener. In de praktijk
zijn het meestal huisartsen en verloskundigen die diagnostiek aanvragen, waarbij
de uitslagen bij die betreffende hulpverleners terugkomen. ELD kent een
onderscheid in laboratoriumonderzoek (onder andere bloedanalyses en
■ Knelpunten voortkomend uit achterhaalde prestaties/ tarieven: De tarieven zijn
urineonderzoek), beeldvormende diagnostiek (röntgenonderzoek) en
al geruime tijd niet herijkt waardoor de tarieven niet kostprijsconform zijn. Uit
functieonderzoek (onder andere ECGs). Het grootste deel van de diagnostiek
een kostenonderzoek (Conquaestor – Significant, mei 2011: kostenonderzoek
gebeurt op dit moment in eerstelijnsdiagnostische centra (EDC) of in ziekenhuizen.
eerstelijnsdiagnostiek) blijkt dat voor klinisch chemische en microbiologische
onderzoeken de tarieven aan de hoge kant zijn. Voor functieonderzoeken zijn
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) heeft tot doel gesteld
de tarieven aan de lage kant. Voor het totaal van alle diagnostiek bestaat het
om de functie ELD te versterken. De patiënt heeft baat bij een
vermoeden dat de werkelijke kosten lager zijn dan de tarieven.
eerstelijnsdiagnostische functie die kwalitatief goed, toegankelijk en betaalbaar is.
Een onafhankelijke diagnose vanuit een generalistisch perspectief voorkomt dat er ■ Knelpunten door verwevenheid ELD met tweedelijns behandelingen. De
onnodig wordt gemedicaliseerd en / of onnodig wordt doorverwezen naar de
mogelijkheid dat diagnostiek dubbel wordt uitgevoerd is een risico. In de
tweedelijnszorg.
praktijk blijkt het voor te komen dat diagnostiek die uitgevoerd is in de
eerstelijn, na verwijzing nogmaals wordt uitgevoerd in de tweedelijn. Een
In maart 2013 is een voorhangbrief naar de Tweede Kamer gestuurd over dit
tweede knelpunt dat de NZa schetst, is het risico op onnodige extra zorg. Dit
dossier. In deze brief wordt voor de lange termijn een perspectief geschetst om (1)
kan voorkomen als de patiënt ELD ontvangt vanuit het ziekenhuis en daarbij
de effecten van ELD te onderzoeken, en (2) toe te werken naar een nieuwe
onder behandeling van een medisch specialist wordt genomen. Dit heet het
bekostiging om de wenselijke ontwikkelingen te kunnen ondersteunen. Dit
risico op aanbod geïnduceerde zorg.
langetermijnperspectief is de aanleiding voor de opdracht vanuit de directie
Curatieve Zorg van het Ministerie van VWS aan KPMG Plexus.
■ Overige knelpunten:
Knelpunten
De huidige functie ELD in Nederland kenmerkt zich door een sterk versnipperd
aanbod verdeeld over de eerste- en tweedelijn, met ieder eigen regelgeving en
bekostigingsmethodieken. Op dit moment zit een aantal prikkels in het systeem,
waardoor zorgverzekeraars een beperkt actief inkoopbeleid t.a.v. diagnostiek
voeren. In de voorhangbrief van de Minister (Voorhangbrief functie ELD, 11 maart
2013) wordt verwezen naar de knelpunten zoals in het advies van de NZa
genoemd (NZa : Advies Eerstelijnsdiagnostiek, december 2011). De NZa noemt in
haar advies een viertal type knelpunten:

– Zorgverzekeraars hebben gescheiden inkoopbeleid tussen ziekenhuizen en
eerstelijns diagnostische centra (EDC’s);
– Er is verschil in het gebruik van het eigen risico voor de patiënt tussen de
zorgaanbieders (bij huisarts geen eigen risico, bij EDC en ziekenhuis wel);
– Een huisarts wordt onvoldoende geprikkeld om doelmatig diagnostiek aan te
vragen.
In dit advies gaan we in op de bekostiging die bijdraagt aan een hogere
toegevoegde waarde van de functie ELD.

© 2014 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappi j van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige
ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland. De naam KPMG, het logo en ‘cutting
through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

4

Opdracht
Vraag, scope en toetsingskader

Vraag
Het Ministerie van VWS heeft KPMG Plexus gevraagd om:
1. De effecten van ELD te onderzoeken

2. Toe te werken naar een nieuwe bekostiging om de wenselijke ontwikkelingen te
kunnen ondersteunen.
Dit rapport beschrijft het advies over een bekostigingsstructuur die bij kan dragen
aan lagere zorgkosten door een hogere toegevoegde waarde van de functie van
ELD.
Scope
Deze opdracht kent de volgende scope:
■ ELD die wordt geleverd op aanvraag van de huisarts of verloskundige. Het gaat
om functieonderzoek, beeldvormende diagnostiek en laboratoriumonderzoek.
■ Diagnostiek aangevraagd door tandartsen en diagnostiek binnen de eerstelijns
GGZ valt buiten de scope.

Toetsingskader
■ Creëren van een goede uitgangspositie van de diverse
aanbieders van diagnostiek om zelfstandig te functioneren
■ Stimuleren van substitutie van zorg naar de meest
doelmatige zorg
■ Volumeopdrijving waar mogelijk voorkomen
■ Stimuleren van doelmatig aanvragen door (met name) de
huisarts
■ Zorgen voor de juiste voorwaarden voor efficiënte
zorginkoop door zorgverzekeraar
■ Stimuleren van innovaties

■ Trombosediensten vallen buiten de scope.

■ Stimuleren van doelmatigheid van het diagnostisch
zorgproces per patiënt en voorkomen van dubbele
diagnostiek

Daarnaast dient het advies te voldoen aan de door de Minister gestelde
voorwaarden, zie hiervoor het kader rechts.

■ Vergelijkbaarheid tussen producten creëren op het niveau
van ‘patiëntcategorieën’ (wat kost een gemiddelde patiënt)

In de voorhangbrief van maart 2013 heeft de Minister elementen genoemd die
volgens haar essentieel zijn voor de toekomstige bekostiging,

■ Verminderen van de transactiekosten van aanbieders: niet
iedere verzekeraar over andere ‘samenstelling van’
producten (lumpsum, staffel, afzonderlijk producten) laten
onderhandelen

Deze elementen zijn voor ons advies gebruikt als toetsingskader en staan hiernaast
weegegeven.

■ Uitkomsten van zorg op patiëntniveau in relatie tot prijs
moet uitgangpunt zijn

Toetsingskader

■ Aansluiting van de systematiek op aanpalende sectoren
(diagnostiek in de tweedelijn, huisartsenbekostiging,
bekostiging verloskundigen)

© 2014 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappi j van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige
ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland. De naam KPMG, het logo en ‘cutting
through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

5

Aanpak

Aanpak
De drie delen van het onderzoek

Onderzoek in drie delen
Het advies is in drie delen: opgebouwd
• Op basis van kwalitatief onderzoek naar initiatieven uit
het veld.

■ Waarde van eerstelijnsdiagnostiek

■ Huidige situatie
■ Bekostigingsadvies

Waarde van ELD

Waarde van eerstelijnsdiagnostiek
In het deel over waarde van eerstelijnsdiagnostiek gaan we in op de functie van
eerstelijnsdiagnostiek aan de hand van een aantal initiatieven uit het veld. Hierin
schetsen wij waaraan een sterke functie eerstelijnsdiagnostiek voldoet en op
welke manier deze functie waarde toevoegt.
• Huidige bekostiging
• Kwantitatieve analyse op basis van declaratiedata

Huidige situatie
In dit deel schetsen wij de huidige situatie. We gaan in op de huidige bekostiging
en toetsen een aantal hypotheses rondom ELD. Hiervoor is gebruik gemaakt van
kwantitatieve analyses op basis van declaratiedata van zorgverzekeraars.

Huidige situatie

Bekostigingsadvies
In het laatste deel stelt KPMG Plexus op basis van de bevindingen uit de eerste
twee delen, een bijeenkomst met een aantal zorgverzekeraars en overleg met
aanbieders, een advies op voor een adequate bekostiging. Dit advies vindt u terug
in de hoofdstukken ‘Bekostiging’ en ‘Implementatie’.

• Op basis van de bevindingen uit de eerste twee delen.
• Op basis van overleg met de zorgverzekeraars over
hun rol en mogelijkheden
Bekostigingsadvies

© 2014 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappi j van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige
ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland. De naam KPMG, het logo en ‘cutting
through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

7

Verdieping: waarde
van zorg

Verdieping: waarde van zorg
Eerstelijnsdiagnostiek en toegevoegde waarde

Waarde van zorg
Waarde voor de patiënt bestaat uit zorg waarbij een zo hoog mogelijke kwaliteit
van zorg wordt geleverd tegen zo laag mogelijke kosten. Een belangrijk onderdeel
hierbij is passendheid van zorg.

Waarde van zorg wordt gerealiseerd door een optimale kwaliteit te leveren per
euro. Het is van belang om hierbij niet alleen te letten op de kosten en kwaliteit
van de geleverde zorg (“het zorgproduct”), maar ook of deze zorg überhaupt
passend is (gepast gebruik) (RVZ advies Gepaste zorg, 2004; Porter, Teisberg,
Redefining Health Care, Creating Value-based Competition on Results 2006;
Virginia Mason Value Based Purchasing, 2013). Dit betekent dat wanneer
geleverde zorg niet passend is (bijvoorbeeld bij onnodige of dubbele diagnostiek),
er geen of slechts beperkt waarde wordt toegevoegd. Dit terwijl tegelijkertijd wel
kosten zijn gemaakt.
Een goed georganiseerde ELD (ELD waarbij passende zorg, met hoge kwaliteit
wordt geleverd) zou moeten voorkomen dat er onnodig wordt gemedicaliseerd
en/of onnodig wordt doorverwezen naar tweedelijnszorg. Dit draagt bij aan het
beheersen van de zorgkosten. De waarde van zorg voor ELD is hierbij op twee
manieren te interpreteren: binnen de ELD maar (vooral) ook in samenhang met de
aanvraag en behandeling die volgt.
De waarde van eerstelijnsdiagnostiek
De aanvrager van de diagnostiek heeft informatie nodig ten behoeve van het
stellen van een diagnose of de uitsluiting van een aandoening. Het is daarbij
belangrijk dat, waar mogelijk, de aanvrager gestimuleerd wordt om doelmatig aan
te vragen: niet onnodig maar wel voldoende.

Daarnaast draagt het beantwoorden van de vraag van de aanvrager binnen de
generalistische eerstelijn bij aan de poortwachtersfunctie die we in ons

Nederlandse zorgstelsel kennen; het voorkomt in gevallen dat de patiënt onnodig
in de tweedelijn terecht komt. Te weinig doorverwijzen is echter ook onwenselijk.

Praktijkvoorbeeld
Doelmatig aanvragen (MCC Omnes)
Het aanpassen van het probleemgestuurd aanvraagformulier door getrapte
uitvoering van diagnostiek leverde aantoonbare verbetering in doelmatig
aanvragen op. De voortdurende optimalisatie van het probleemgestuurd en
getrapt aanvragen wordt breed geaccepteerd door de huisartsen omdat de
aanpassingen in nauw onderling overleg tussen huisartsen, medisch specialisten
en laboratoriumartsen plaatsvinden.

Praktijkvoorbeeld
Cardiale echo binnen de eerstelijnsdiagnostiek (Diagnostiek voor U)
Een cardiale echo is geïndiceerd als de huisarts klepafwijkingen,
hartspierafwijkingen en /of hartzwakte wil diagnosticeren ten behoeve van zijn
beleid bij Atriumfibrilleren en de Hartfalen, conform de NHG-standaarden. Andere
indicaties zijn (moeilijk behandelbare) hypertensie en diagnostiek van cardiale
souffles en ritmestoornissen.
Zonder eerstelijns echo-onderzoek moeten deze patiënten verwezen worden naar
het reguliere spreekuur van de cardioloog waarna een diagnostisch pakket volgt
met minstens opstart van behandeling door de cardioloog, of naar de CAP
(Cardiale AdviesPoli), die eigenlijk bedoeld is voor subacute problematiek.
Na onderzoek bij Diagnostiek voor U was er maar voor 15% een indicatie voor
verwijzing. De cardiale echografie is beschikbaar voor de cardioloog en hoeft niet
te worden herhaald.

© 2014 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappi j van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige
ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland. De naam KPMG, het logo en ‘cutting
through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

9

Verdieping: waarde van zorg
Eerstelijnsdiagnostiek en toegevoegde waarde
Het voorkomen van dubbele diagnostiek voegt ook waarde toe aan de zorg.
Kosten van ELD in NL vs. buitenland
Uitslagen van diagnostiek die voor zowel de eerste- als tweedelijn beschikbaar zijn
Zorgverzekeraar VGZ heeft de tarieven per analyse, niet de kosten per analyse,
voorkomt kosten en versnelt de behandeling. De uitgevoerde diagnostiek is
tussen Nederland en Duitsland vergeleken op basis van een beperkt aantal Duitse
immers het uitgangspunt van de behandeling.
aanbieders en aantal Canadese aanbieders. Hiermee is inzichtelijk gemaakt dat er
Praktijkvoorbeeld
een verschil in tarieven bestaat, waarbij Nederlandse tarieven (fors) hoger lijken te
Spertijden (MCC Omnes)
liggen. Echter, op deze analyse is kritiek uit het veld aangezien het gaat om
Huisartsen die labaanvragen doen waarvan een nog geldende uitslag
slechts enkele Duitse aanbieders en dat er ook duurdere aanbieders in Duitsland
voorhanden is (spertijden) krijgen de melding dat opnieuw prikken/uitvoeren
zijn die niet in de analyse zouden zijn meegenomen.
van de betreffende aanvraag niet nodig is. Doordat ziekenhuis en huisartsen
De EDMA publiceert elk jaar Europese omzetcijfersvan In-vitro diagnostica
gebruik maken van dezelfde gegevens worden onnodige aanvragen
(IVD’s). (Zie: http://www.edmavoorkomen. Specialisten gaan deze werkwijze medio 2014 volgen met voor
ivd.be/uploads/Market%20Intelligence/2012_EU_IVD_Market_Statistics_Report.pd
hen relevante spertijden.
f) Nederland scoort in deze publicatie relatief goed, we staan onderaan de
uitgaven per capita. Noot hierbij is dat dit voor zover ons bekend de uitgaven van
Binnen de ELD brengt innovatie nieuwe waarde van zorg. Telediagnostiek en
aanbieders aan IVD’s is. Dit zegt dus niets over de hoogte van de vergoedingen
teleconsultatie faciliteren dat beeld- en functiediagnostiek in de eerstelijn tijd en
die zorgverzekeraars uitgeven. Al met al zijn er enige aanwijzingen dat de kosten
plaats onafhankelijk kunnen worden uitgevoerd. De kwaliteit van zorg en ook de
van ELD diagnostiek hoog liggen in Nederland, maar sluitend bewijs hiervoor
beantwoording van de zorgvraag binnen de eerstelijn nemen toe
ontbreekt. Een goede benchmark ELD tussen verschillende landen zou
interessant zijn. Voor zover ons bekend is deze er nu nog niet.
Praktijkvoorbeeld
Telediagnostiek (ksyos)
TeleDiagnostiek. Patiënten worden door de huisarts of POH verwezen naar
een locatie waar een fundusfoto gemaakt wordt (MDC, opticien, ziekenhuis,
huisartsenpraktijk). De foto’s worden beoordeeld door de optometrist die de
foto’s heeft genomen of door een centraal team van optometristen (alles
binnen 2 uur). De huisarts krijgt direct feedback in het HIS. De regionale
oogarts beoordeelt at random en anoniem de kwaliteit van de biometrie
(meting) en de beoordeling.
TeleConsultatie. Afwijkende fundusfoto’s kan de huisarts middels een
TeleOogheelkunde Consult voorleggen aan de oogarts.
TeleOogheelkunde leidt, vergeleken met de situatie waarin alle patiënten voor
controle naar de oogarts gingen, tot 93% reductie van fysieke verwijzingen
naar de tweedelijn, geen wachtlijst, beoordeling binnen 2 uur, terugkoppeling
naar de huisarts met groot leereffect en forse kostenreductie.

© 2014 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappi j van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige
ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland. De naam KPMG, het logo en ‘cutting
through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

10

Verdieping: waarde van zorg
Versterking functie door sturen op toegevoegde waarde
Toegevoegde waarde stimuleren

In onderstaand figuur staat schematisch weergegeven welke prikkels de bekostiging met zich mee moet brengen om de toegevoegde waarde – zowel binnen de ELD
als in de samenhang met de aanvraag en behandeling - te stimuleren.
* We spreken in dit onderzoek van de huisarts als aanvrager. In de praktijk kan ook de verloskundige of een andere eerstelijnszorgverlener diagnostiek aanvragen).

• Tegengaan onder- en overproductie
• Stimuleren doelmatige werkwijze

Aanvrager (huisarts*)

Eerstelijnsdiagnostiek

• Stimuleren doelmatig aanvraaggedrag
• Beantwoording vraag binnen 1e lijn
maximaliseren

Behandeling in de eersteof tweedelijn

• Waar mogelijk voorkomen dubbele
diagnostiek

De zorgverzekeraar kan de sturing vanuit de bekostiging versterken door in de afspraken die hij maakt extra aandacht te besteden aan het stimuleren van de waarde
van zorg. Dit kan door afspraken te maken over de zorg aan de hand van indicatoren. De volgende indicatoren sluiten aan bij de gewenste uitkomsten en effecten ten
behoeve van het creëren van toegevoegde waarde in de keten:
■ Het aantal aanvragen ELD en de kosten daarvoor per patiënt in relatie tot het totaal aantal en kosten van substitueerbare DOT’s

– We kiezen voor substitueerbare DOT’s omdat we ons bewust zijn van de beperkte invloed van ELD op de totale tweedelijns kosten. Met de focus op
substitueerbare DOT’s richten we ons op zorg die mogelijk ook in de eerstelijn afgehandeld kan worden.
– Met deze indicator wordt inzichtelijk dat een gedegen ELD onnodige kosten in de tweedelijn kan voorkomen.
■ Het percentage dubbele diagnostiek. De eerstelijn kan hierover afspraken maken met de tweedelijn.
Om bovenstaande uitkomsten en effecten te bereiken, kunnen de volgende minimumnormen worden afgesproken: betrokkenheid bij het diagnostisch toetsoverleg
(DTO) zodat afstemming wordt bereikt en het gebruik van LESA formulieren (dit zijn aanvraagformulieren waarbij doelmatig aanvraaggedrag gestimuleerd wordt)
© 2014 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappi j van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige
ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland. De naam KPMG, het logo en ‘cutting
through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

11

Analyse huidige
situatie

Analyse huidige situatie
Huidige bekostiging

Aanbieders en omvang
Patiënten kunnen op drie plekken terecht voor hun eerstelijns diagnostisch
onderzoek:
■ Bij een EDC
■ Bij een ziekenhuis of een ZBC
■ In sommige gevallen bij een huisarts zelf
De kosten van de ELD bedragen op jaarbasis ongeveer € 760 miljoen (op basis
van Vektis declaratie data uit het jaar 2011) en zijn de afgelopen jaren steevast
gestegen. Ziekenhuizen hebben een marktaandeel (gebaseerd op kosten) van
ongeveer 63 procent en EDC’s hebben een marktaandeel van ongeveer 28
procent. Er zijn ongeveer 90 ziekenhuislaboratoria die ELD leveren en er zijn 34
EDC’s. Macro gaat er € 480 miljoen om in de ziekenhuislaboratoria (op aanvraag
van huisarts of verloskundige) en € 212 miljoen in de EDC’s. Huisartsen die zelf
diagnostiek doen, ontvangen daarvoor macro € 32 miljoen. Daarnaast ontvangen
ZBC’s nog eens € 36 miljoen.
Huidige bekostiging
Tot voor kort kenden de verschillende aanbieders van ELD ieder hun eigen
bekostigingssystematiek. Na het NZa advies van 2011 over het versterken van de
functie ELD, is een generieke beleidsregel opgesteld om een belangrijke stap te
zetten richting de versterking.

partijen kunnen op basis van ervaring wijzigingen aanbrengen op de bestaande
prestaties van de lijst. Dit betekent dat waar nodig prestaties aan de lijst kunnen
worden toegevoegd of prestaties kunnen worden geschrapt.
Voor de totstandkoming van de tarieven en de tariefsoorten, wordt nog wel
verwezen naar verschillende beleidsregels van de NZa. Voor alle prestaties
gelden maximumtarieven, met uitzondering van de M&I verrichtingen waar vrije
tarieven gelden. Een tarief is opgebouwd uit één of twee componenten: het
kostenbedrag en/of één of meerdere honorariumbedrag(en).
De door de NZa genoemde knelpunten voortkomend uit afwijkende bekostiging,
zijn hiermee in theorie verholpen. In de praktijk zien we tot nu toe nog niet dat
zorgverzekeraars in de inkoop de aanbieders met elkaar vergelijken en inzichtelijk
maken wat het verschil in geleverde waarde van zorg is. Vanuit de
zorgverzekeraars bestaat nog steeds gescheiden zorginkoop tussen eerstelijn
(EDC’s) en tweedelijn (ziekenhuislabs). Adequate sturing ontbreekt hierdoor.
Prikkel huidige bekostiging
De huidige bekostiging werkt volume opdrijvend omdat elke handeling die wordt
uitgevoerd apart gedeclareerd en betaald wordt. De opbrengst van de aanbieder is
afhankelijk van het geproduceerde volume. Samen met het ontbreken van sturing
door de zorgverzekeraars betekent dit dat er een prikkel in het systeem zit dit
volume opdrijvend werkt. Er is geen sprake van een adequate bekostiging die de
waarde van ELD stimuleert.

De beleidsregel bevat alle mogelijke prestaties ELD en deze prestaties zijn
functioneel omschreven. Dit betekent dat iedere BIG-geregistreerde zorgaanbieder
die deze zorg kan leveren, onder de reikwijdte van de beleidsregel valt. De
beleidsregel is hiermee een eerste stap voor een gelijk speelveld tussen de
aanbieders van ELD. Zorgverzekeraars kunnen namelijk met aanbieders van ELD
in onderhandeling gaan onder dezelfde voorwaarden.
Belangrijke noot is dat de beleidsregel als dynamisch document is gepresenteerd:

© 2014 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappi j van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige
ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland. De naam KPMG, het logo en ‘cutting
through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

13

Analyse huidige situatie
Waarde van eerstelijnsdiagnostiek in de huidige vorm op basis van kwantitatieve
analyses

Inleiding
Voor dit hoofdstuk is gebruik gemaakt van data en hebben we op basis van een
kwantitatieve analyse de waarde van diagnostiek onderzocht. Deze kwantitatieve
analyse is geen doel op zich. Deze is bedoeld om de huidige situatie in kaart te
brengen en bestaande beelden over eerstelijnsdiagnostiek te toetsen. De toetsing
vindt plaats aan de hand van drie hypotheses, namelijk:
■ Er is variatie in de mate waarin ELD wordt geleverd per regio.

■ Er is een verband tussen de hoeveelheid ELD en de hoogte van de kosten voor
somatische curatieve zorg in een regio.
■ Er is een verband tussen het type ELD aanbieder en de totale kosten voor
somatische curatieve zorg in een regio.
Op de volgende pagina’s gaan we in op een aantal relevante resultaten.
Aandachtspunten voor interpretatie en beperkingen van kwantitatief
onderzoek
Een aantal punten zijn van belang bij het juist interpreteren van de getoonde
grafieken:
■ Voor het onderzoek is gebruik gemaakt van de gegevens uit de Vektisdatabase
(2011). In deze database worden de declaratiegegevens van alle Nederlandse
zorgverzekeraars verzameld.
■ In dit onderzoek is gekeken naar declaraties van EDC’s, ziekenhuislabs en
ZBC’s. M&I declaraties zijn buiten beschouwing gelaten. Ook diagnostiek in
keten-DBC’s blijft buiten beschouwing, hetgeen – indien dit in verschillende
regio’s in verschillende mate zou voorkomen - dan vertekent dit de resultaten.

■ Omdat de tarieven per type aanbieder anders kunnen zijn, is waar mogelijk
gekeken naar het aantal declaraties in plaats van de bijbehorende kosten. Dit
vormt een beperking in het onderzoek omdat de mix van producten per regio
kan wisselen.
■ Alle genoemde kosten zijn gecorrigeerd voor leeftijd, geslacht en sociaal
economische status. De genoemde aantallen zijn niet gecorrigeerd.
■ We leggen in de kwantitatieve analyse op verschillende niveaus verbanden
tussen ELD en kosten van zorg (totale 2e lijns kosten, substitueerbare 2e lijns
zorg en op diagnose niveau) . Zoals ook staat aangegeven bij de resultaten
spelen andere factoren (naast ELD) bij de kosten van zorg uiteraard een rol,
waarbij dit met name het geval is bij het totaal aan 2e lijns kosten, die van een
veelvoud factoren afhankelijk is, maar dit speelt ook bij de andere twee niveaus
waar een causaal verband niet 1-op-1 te leggen is.
■ In deze analyses is gekeken naar de kosten van zorg en de relatie met
substitueerbare DBC’s. Dit geeft op zichzelf al een beeld van de verschillen
tussen regio’s op waarde van de ELD. In deze analyse is echter niet gekeken
naar alle theoretische relevante zorguitkomsten, zoals bijvoorbeeld de
levensverwachting. Verbanden tussen deze uitkomsten en de functie ELD zijn
erg moeilijk te leggen, aangezien een veelheid van factoren deze uitkomsten
beïnvloedt.
Op de volgende pagina’s worden de hypotheses besproken en getoetst aan de
hand van enkele kwantitatieve bevindingen. Daarna geven we aan wat de
relevantie van deze inzichten is voor de bekostiging. Een verdieping van de
analyses is verder te vinden in de bijlage.

■ Voor dit onderzoek is Nederland verdeeld in 48 regio’s. Dit is gedaan om
verschillen tussen regio’s inzichtelijk te kunnen maken, Hierbij wordt enerzijds
gekeken naar verschillen in declaratie van ELD en anderzijds naar kosten voor
de tweedelijnszorg. Een beschrijving van de gevolgde procedure is te vinden in
bijlage 1.1.

© 2014 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappi j van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige
ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland. De naam KPMG, het logo en ‘cutting
through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

14

Analyse huidige situatie
Resultaten kwantitatieve analyse

Uit de cijfers van Vektis blijkt dat het aantal declaraties ELD per verzekerde sterk
verschilt tussen de verschillende regio’s (ongeveer een factor twee). Dit patroon is
ook zichtbaar als we specificeren voor laboratoriumbepalingen of beeldvormende
diagnostiek. Zie voor de figuren per type diagnostiek en voor de gemiddelde ELD
kosten per regio bijlage 1.2.
Deze cijfers ondersteunen de hypothese dat de hoeveelheid geleverde ELD per
regio varieert. Deze bevinding is in lijn met eerder onderzoek naar praktijkvariatie
op tal van andere zorgterreinen.
Aantal ELD declaraties per verzekerde per regio
7,0

6,0
5,0
4,0
3,0
2,0

1,0

Totaal aantal ELD declaraties vs totale 2e lijnskosten per regio
€ 1.200
€ 1.000

R2 = 0,0104

€ 800
€ 600
€ 400
€ 200
€-

1,00

2,00

3,00

4,00

5,00

6,00

7,00

42
24
38
46
17
19
3
41
11
47
32
6
45
12
28
31
44
7
26
43
40
37
18
5
23
34
14
22
10
39
25
13
1
35
21
9
16
4
30
48
2
36
15
29
20
8
27
33

0,0

In de gegevens vinden wij dit verband echter niet terug. Voor het omgekeerde, dat
meer diagnostiek leidt tot meer kosten is ook geen bewijs te vinden. Dit duidt erop
dat in het huidige systeem niet voldoende sturing is op deze uitkomsten. Een
nieuw bekostigingssysteem moet hierin de gewenste sturing aanbrengen.

Gemiddelde totale 2e lijnskosten per
verzekerde

Er is variatie in de mate waarin ELD wordt geleverd per regio

Er is geen verband te vinden tussen de hoeveelheid ELD en de hoogte van
de kosten voor somatische curatieve zorg in een regio.
In de grafiek aan de rechterkant is geen correlatie zichtbaar tussen de
hoeveelheid ELD en de curatieve somatische tweedelijnskosten.
De verwachting vanuit het veld was dat er juist wel een verband zou zijn tussen
de hoeveelheid geleverde ELD en de tweedelijnskosten. Een zwaardere inzet van
diagnostiek zou dan leiden tot lagere tweedelijnskosten.

Uiteraard is er veel zorg die sowieso in de tweedelijn moet plaatsvinden en waarbij
het uitvoeren van ELD geen invloed heeft op de behandeling. Omdat deze zorg
mogelijk een vertekend beeld geeft, hebben wij deze analyse nogmaals uitgevoerd
met alleen substitueerbare DBC’s. Dit zijn DBC’s waarvan de zorg die is geleverd
voor een groot deel ook in de eerstelijn had kunnen plaatsvinden. Daarbij kan het
bijvoorbeeld gaan om het hechten van een eenvoudige wond of het behandelen
van een gekneusde enkel.
Op de volgende pagina vindt u deze resultaten.
Een verdere uitsplitsing van de kosten is te vinden in bijlage 1.3.

© 2014 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappi j van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige
ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland. De naam KPMG, het logo en ‘cutting
through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

15

Analyse huidige situatie
Resultaten kwantitatieve analyse
Totale curatieve somatische zorgkosten naar type regio

Gemiddelde kosten substitueerbare DBC's per verzekerde
€ 120

€ 1.400

€ 100

€ 1.200
€ 1.000

€ 80

€ 800

€ 60

R2 = 0,0003

€ 600

€ 40

€ 400
€ 20

€ 200

€-

1,0
2,0
3,0
4,0
5,0
6,0
Gemiddeld aantal ELD declaraties per verzekerde

7,0

€8
11
4
3
38
30
42
24
12
20
17
14
43
33
41
22
47
10
36
9
46
5
6
34
16
7
27
21
18
26
40
39
19
37
44
25
35
28
45
31
29
15
2
48
23
32
1
13

Substitueerbare DBC’s
zijn DBC’s waarvan de
behandeling vaak ook in
de eerstelijn had
kunnen plaatsvinden. Bij
deze DBC’s is het
belang van ELD extra
groot, omdat dit een
overstap naar de
tweedelijn kan
voorkomen.

Type regio
Gelet op de verwachting van het veld zou de relatie tussen de hoeveelheid ELD en
EDC
de tweedelijnskosten voor substitueerbare DBC’s zeker moeten gelden. Echter, op
ZBC
basis van de beschikbare gegevens is dit verband niet aan te tonen. Dit
ZKH
ondersteunt de voorgaande resultaten dat er weinig sturing op deze uitkomsten is
Relevantie voor bekostiging
Gemengd
en dat aanpassing van de bekostiging en steviger sturing door de
Bovenstaande analyses leiden tot een aantal conclusies die relevant zijn voor de
zorgverzekeraars vereist is.
bekostiging:
Er is geen verband zichtbaar tussen het type ELD aanbieder en de totale
■ Er is variatie in het aantal geleverde prestaties ELD; adequate sturing op
kosten voor somatische curatieve zorg in een regio
toegevoegde waarde van ELD in het systeem lijkt te ontbreken.
De derde hypothese betreft het verband tussen het leveren van ELD door een
■ We zien geen verband tussen het type aanbieder en structureel lagere of
bepaald type aanbieder en de hoogte van de kosten voor tweedelijnszorg. De
hogere zorgkosten en/of lagere of hogere aantallen declaraties.
aanname hierbij is dat wanneer ELD in het ziekenhuis wordt uitgevoerd, de
drempel om de patiënt door te verwijzen lager is. Dit zou dan leiden tot gemiddeld ■ Functionele bekostiging lijkt daarom een logisch uitgangspunt te zijn.
hogere tweedelijnskosten.
– Bij functionele bekostiging gaat het erom wat er geleverd wordt en niet wie
In de grafiek aan de rechterkant is geen verband zichtbaar tussen het type
het levert.
aanbieder en de hoogte van de curatieve somatische zorgkosten. In sommige
■ De zorgverzekeraar kan de geconstateerde variatie (in zorgkosten en
regio’s zijn de kosten hoger dan in andere, maar dit lijkt niet samen te hangen met
aantallen) gebruiken om te sturen op waarde van zorg. In de huidige situatie
het type aanbieder. In bijlage 1.4 is bovenstaande analyse ook te vinden voor
lijkt dat echter nog niet te gebeuren. Een nieuwe bekostigingsvorm en
substitueerbare DBC’s. Daarnaast bevat bijlage 1.5 analyses voor vijf specifieke
aangrijpingspunten voor de zorgverzekeraar moeten dit zoveel mogelijk
aandoeningen.
faciliteren.

© 2014 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappi j van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige
ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland. De naam KPMG, het logo en ‘cutting
through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

16

Bekostiging

Bekostiging
Opbouw advies

Onderdelen advies
Om tot een advies voor de bekostiging van ELD te komen, doorlopen we
verschillende stappen. Allereerst lichten we toe hoe een bekostiging is opgebouwd.
Elke bekostigingsvorm bestaat uit verschillende onderdelen, zoals de prestatie en
het tarief. De basis van elke bekostiging is de grondvorm, hiermee bedoelen we of
de bekostiging gebaseerd is op producten of bijvoorbeeld een budget. We werken
daarom de mogelijke grondvormen voor eerstelijnsdiagnotiek uit.
Vervolgens toetsen we deze grondvormen tegen het toetsingskader en selecteren
we de grondvormen die bijdragen aan de versterking van de ELD. In de toetsing
nemen we mee in hoeverre de zorgverzekeraars binnen de grondvorm de
mogelijkheid hebben om te sturen. De mate waarin de zorgverzekeraar kan sturen
op wenselijk uitkomsten is bepalend voor het eventueel mitigeren van ‘negatieve’
prikkels in de bekostiging.
De geselecteerde grondvormen werken we vervolgens uit tot volwaardige
bekostigingsvormen. In de uitwerking besteden we ook aandacht aan de plek in het
budgettair kader zorg en de gevolgen voor het eigen risico. Op basis van de
uitgewerkte bekostigingsvormen komen we tot een advies waarin de haalbaarheid
en toepasbaarheid van de verschillende mogelijkheden worden meegenomen.

Toelichting onderdelen
bekostigingsvorm

Uitwerken mogelijke
grondvormen

Selectie geschikte
grondvormen

Uitwerken grondvormen tot
bekostigingsvormen

Bekostigingsadvies

© 2014 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappi j van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige
ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland. De naam KPMG, het logo en ‘cutting
through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

18

Toelichting onderdelen
bekostigingsvorm

Bekostiging
Opbouw bekostigingsvorm

Uitwerken mogelijke
grondvormen

Selectie geschikte
grondvormen

Uitwerken
grondvormen tot
bekostigingsvormen

Bekostigingsadvies

Bekostigingsvorm
Een bekostigingsvorm is opgebouwd uit verschillende
onderdelen. De basis is de grondvorm. Vervolgens moet de
bekostigde prestatie gekozen worden. Als de prestatie en de
grondvorm helder zijn, blijft het tarief nog over: gelden er
bijvoorbeeld vaste tarieven of kunnen de zorgverzekeraar en
zorgaanbieder hierover onderhandelen. In onderstaande tekst
lichten we de verschillende onderdelen kort toe. Daarna werken
we eerst de verschillende mogelijke grondvormen uit.

Budget per aanbieder

Budget per patiënt

Productfinanciering

Niveau van clustering

Budget per verzekerde

Tariefvorm
De tariefvorm geeft aan wat de mogelijkheden zijn voor
zorgverzekeraar en zorgaanbieder om afspraken te maken over
het tarief. De volgende tariefvormen zijn mogelijk:
■ Vrije tarieven(/budgetten)

Grondvorm

■ Maximumtarieven(/budgetten)

Er zijn vijf mogelijke grondvormen:

■ Vaste tarieven(/budgetten)

■ Fee-for-Service (FFS)

Bij vaste tarieven staat vast welke tarief geldt voor welke
prestatie. Bij de overige tariefvormen is er ruimte om
bijvoorbeeld kwaliteit extra te belonen en ook is er ruimte om
doelmatigheidswinsten sneller te realiseren. Ook bij de
grondvormen gebaseerd op een budget, kan de hoogte van het
budget afhankelijk gemaakt worden van de geleverde
zorg(kwaliteit).

■ Productfinanciering
■ Budget per patiënt
■ Budget per verzekerde
■ Budget per aanbieder
De verschillende grondvormen verschillen in de mate waarop de
‘handelingen’ geclusterd zijn. Dit varieert van het bekostigen van
elke losse handeling (FFS) tot het bekostigen van de totale
aanbieder, los van welke losse handeling wordt uitgevoerd
(budget per aanbieder).
Bekostigde prestatie

Fee-for-Service

Door uit te gaan van een functionele bekostiging, wordt een
gelijk speelveld gecreëerd en is het mogelijk om de prestaties
van de verschillende aanbieders met elkaar te vergelijken.

Om te kunnen declareren is het nodig om af te spreken welke
prestatie gedeclareerd wordt. Uitgangspunt hierbij is dat de
prestaties voor iedere aanbieder gelijk zijn; zogenaamde
functionele bekostiging. Het gaat om de geleverde prestatie en
niet om wie de prestatie levert.

Leeswijzer
Op de volgende pagina’s lichten we per mogelijke grondvorm
het effect van de verschillende grondvormen voor de huisarts en
de eerstelijnszorgaanbieders toe. We geven bij elke grondvorm
ook aan welke sturingsmogelijkheden de zorgverzekeraar heeft
om eventuele negatieve effecten tegen te gaan en wat het
verwacht effect op het budgettair kader zorg (BKZ) is.

© 2014 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappi j van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige
ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland. De naam KPMG, het logo en ‘cutting
through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

19

Toelichting onderdelen
bekostigingsvorm

Bekostiging
Grondvorm: Fee-for-Service (FFS)

Uitwerken mogelijke
grondvormen

Selectie geschikte
grondvormen

Uitwerken
grondvormen tot
bekostigingsvormen

Bekostigingsadvies

Beschrijving
FFS is de grondvorm zoals de bekostiging van ELD nu is. In deze vorm wordt elke
handeling die wordt uitgevoerd apart gedeclareerd en betaald. De opbrengst van
de aanbieder is afhankelijk van het geproduceerde volume. Het is mogelijk dat de
zorgverzekeraar specifieke afspraken maakt over een bepaald type declaratie. In
de praktijk blijkt echter dat het niveau waarop gedeclareerd wordt, dusdanig laag
is, dat er hooguit afspraken op hoofdlijnen worden gemaakt.
Effect voor de huisarts
■ De bekostiging is gericht op de aanbieder van ELD en niet op de huisarts.
Hierdoor ervaart de huisarts op basis van de bekostiging geen stimulans om
doelmatig aanvraaggedrag te laten zien.

Effect voor de aanbieder van ELD
■ Deze bekostigingsvorm stimuleert de aanbieder van ELD tot een zo hoog
mogelijke productie. De aanbieder wordt immers beloond per geleverde
handeling. De kans op overproductie (productie die geen waarde toevoegt) is
hierbij aanwezig.

de nieuwe huisartsenbekostiging is een segment opgenomen (segment drie)
waarin ruimte is voor afspraken over uitkomsten van zorg. De huisarts kan via
dit segment beloond worden voor het leveren van bepaalde kwaliteit van zorg.
■ Overproductie bij de aanbieder kan de zorgverzekeraar eventueel tegengaan
door te sturen op waarde van zorg. Dit kan door inzichtelijk te maken in
hoeverre (meer) diagnostiek bijdraagt aan betere uitkomsten of lagere kosten in
de behandeling die volgt: het aantal aanvragen ELD en de kosten daarvoor per
patiënt in relatie tot het totaal aantal en kosten van substitueerbare DOT’s (zie
ook pagina 9). Binnen deze grondvorm is het niveau van de bekostigde
prestaties echter zo laag, dat de koppeling aan vervolgzorg lastig is.
■ De zorgverzekeraar beschikt door informatie vanuit de declaraties over
voldoende informatie om te kunnen sturen op dubbele diagnostiek.
Effect op het BKZ
Deze grondvorm brengt een groot risico op overschrijding van het BKZ met zich
mee omdat er een prikkel is tot overproductie. De afgelopen jaren is de omvang
van ELD dan ook aanzienlijk gegroeid.

■ In principe stimuleert deze bekostiging het doelmatig werken per handeling.
Omdat de aanbieder per handeling betaald wordt, stijgt zijn marge bij een
doelmatigere uitvoering. Hij heeft echter geen belang bij het optimaliseren van
het totale zorgproces (het aantal prestaties per patiënt optimaliseren), omdat dit
omzet kost.
■ De mate waarin de tweedelijn bepaalde diagnostische verrichtingen overdoet
die vanuit de eerstelijn reeds beschikbaar en bruikbaar zijn, is vanuit de
bekostiging gezien irrelevant voor de ELD aanbieder.
Mogelijkheden tot sturing vanuit zorgverzekeraar
■ Om de huisarts te stimuleren tot doelmatig aanvraaggedrag, kunnen
indicatoren rondom zuinig aanvragen afgesproken worden met de huisarts. In

© 2014 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappi j van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige
ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland. De naam KPMG, het logo en ‘cutting
through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

20

Toelichting onderdelen
bekostigingsvorm

Bekostiging
Grondvorm: Productfinanciering

Uitwerken mogelijke
grondvormen

Selectie geschikte
grondvormen

Uitwerken
grondvormen tot
bekostigingsvormen

Bekostigingsadvies

Beschrijving
Bij productfinanciering wordt, gelijk aan FFS, betaald voor losse producten. De
producten zijn echter geclusterd op een hoger niveau dan bij FFS. De opbrengst
van de aanbieder is afhankelijk van het aantal gedeclareerde prestaties.
Er zijn verschillende manieren van clustering mogelijk. Hierbij kan (theoretisch)
gedacht worden aan de volgende vormen:
■ Clustering op basis van kostenhomogeniteit
■ Clustering op basis van diagnose
■ Clustering op basis van categorieën van klachten
Voor een effectieve sturing is het nodig om een link te leggen tussen diagnostiek
en vervolgzorg. Dit kan niet bij clustering op kostenhomogeniteit. Omdat
diagnostiek voorafgaat aan het stellen van een diagnose, is het ook niet mogelijk
om hier vooraf op te clusteren. De derde optie, namelijk het clusteren op
categorieën van klachten (zoals ‘lab cardiaal’) ligt het meest voor de hand. Het
bestaande LESA formulier zou hiervoor de basis kunnen vormen. Hierbij dient
opgemerkt te worden dat het LESA formulier nu is ontworpen aan de hand van 33
veel voorkomende klinische vraagstellingen, die mogelijk nog niet uitputtend zijn.
De clustering op basis van categorieën dient met name plaats te vinden voor
laboratoriumonderzoek. De huidige prestaties voor beeld- en functieonderzoek
zouden kunnen blijven bestaan.
Effect voor de huisarts
■ De bekostiging is gericht op de aanbieder van ELD en niet op de huisarts.
Hierdoor ervaart de huisarts op basis van de bekostiging geen stimulans om
doelmatig aanvraaggedrag te laten zien.

mogelijke productie op productniveau. De aanbieder wordt immers beloond per
geleverd product. De kans op overproductie (productie die geen waarde meer
toevoegt) is hierbij aanwezig.
■ Deze bekostiging stimuleert wel het doelmatig werken binnen een product.
Omdat de aanbieder per product betaald wordt, stijgt zijn marge bij een
doelmatiger uitvoering.
■ De bekostiging geeft geen stimulans tot het voorkomen van dubbele
diagnostiek.
Mogelijkheden tot sturing vanuit zorgverzekeraar
■ De zorgverzekeraar heeft bij deze grondvorm dezelfde mogelijkheden om te
sturen op doelmatig aanvraaggedrag van de huisarts als bij FFS, alleen is het
aantal producten geringer en daarmee wellicht overzichtelijker.
■ Ten aanzien van het voorkomen van overproductie geldt ook hier dat de
zorgverzekeraar kan sturen op waarde van zorg. De benodigde koppeling van
ELD met de vervolgbehandeling is bij productfinanciering echter makkelijker te
maken dan bij FFS aangezien het niveau van de prestatie hier meer handvaten
voor geeft.
■ De zorgverzekeraar beschikt door informatie vanuit de declaraties over
voldoende informatie om te kunnen sturen op dubbele diagnostiek.
Effect op het BKZ
Deze grondvorm brengt een risico op overschrijding van het BKZ met zich om dat
er een prikkel is tot overproductie.

Effect voor de aanbieder van ELD
■ Deze bekostigingsvorm stimuleert de aanbieder van ELD tot een zo hoog

© 2014 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappi j van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige
ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland. De naam KPMG, het logo en ‘cutting
through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

21

Toelichting onderdelen
bekostigingsvorm

Bekostiging
Grondvorm: Budget per patiënt

Uitwerken mogelijke
grondvormen

Selectie geschikte
grondvormen

Uitwerken
grondvormen tot
bekostigingsvormen

Bekostigingsadvies

Beschrijving
In de grondvorm budget per patiënt wordt voor elke patiënt (een verzekerde die
minimaal één keer ELD nodig heeft per jaar) eenzelfde budget uitgekeerd. Het
‘product’ op basis waarvan wordt gefinancierd is de patiënt. De hoogte van het
budget per patiënt is gebaseerd op de gemiddelde kosten per patiënt van de
budgethouder. Deze grondvorm brengt relatief grote budgetonzekerheid voor de
aanbieder van ELD, afhankelijk van daadwerkelijke toestroom van patiënten
kunnen de inkomsten jaarlijks wisselen.

■ De aanbieder heeft wel baat bij doelmatiger werken per patiënt, een doelmatig
proces per patiënt verhoogt zijn marge.
■ De aanbieder wordt niet gestimuleerd om dubbele diagnostiek te voorkomen.

De budgethouder kan zowel de zorgaanbieder zijn als de aanvrager van
diagnostiek, de huisarts. In theorie kan ook de patiënt zelf de budgethouder zijn,
deze mogelijkheid laten we hier buiten scope. Als de huisarts budgethouder is,
onderhandelt de huisarts met de aanbieder over de vergoeding van de geleverde
zorg. De effecten van deze grondvorm zijn afhankelijk van wie de budgethouder is.
Daarom beschrijven we de effecten twee keer, één keer met de aanbieder als
budgethouder en één keer met de huisarts als budgethouder.
Budget bij ELD aanbieder
Effect voor de huisarts
■ De bekostiging is gericht op de aanbieder van ELD en niet op de huisarts.
Hierdoor ervaart de huisarts op basis van de bekostiging geen stimulans om
doelmatig aanvraaggedrag te laten zien.
Effect voor de aanbieder van ELD
■ De aanbieder heeft een financieel belang bij zoveel mogelijk ‘patiënten’,
hetgeen een sterke volume prikkel is.
■ Als de patiënt eenmaal een keer ELD heeft ontvangen, heeft de aanbieder een
prikkel tot onderproductie per patiënt / afschuiven van zorg omdat levering van
zorg ten koste gaat van de opbrengst per patiënt. De huisarts vraagt de zorg
aan dus de aanbieder heeft maar beperkte mogelijkheden om hier op te sturen
maar waar het kan, zal de aanbieder de grenzen van de kwaliteit en
hoeveelheid op zoeken.

© 2014 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappi j van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige
ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland. De naam KPMG, het logo en ‘cutting
through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

22

Toelichting onderdelen
bekostigingsvorm

Bekostiging
Grondvorm: Budget per patiënt

Uitwerken mogelijke
grondvormen

Selectie geschikte
grondvormen

Uitwerken
grondvormen tot
bekostigingsvormen

Bekostigingsadvies

Budget bij huisarts

Effect op het BKZ

Effect voor de huisarts

Deze grondvorm brengt een groot risico op overschrijding van het BKZ met zich
mee. De uitgaven zijn namelijk afhankelijk van het aantal patiënten ‘in zorg’. Zowel
de huisarts als de aanbieder heeft geen prikkel om het aantal patiënten
verminderen.

■ De huisarts ontvangt en beheert het budget en heeft hiermee direct de prikkel
tot zoveel mogelijk ‘ELD patiënten’. Als het budget eenmaal binnen is, voelt de
huisarts wel de prikkel om voor die patient doelmatig aan te vragen, dit
verhoogt immers zijn marge.
Effect voor de aanbieder van ELD
■ Wanneer de huisarts budgethouder is, hangt de productieprikkel en de prikkel
tot doelmatig werken voor de aanbieder af van de afspraken die hij met de
huisarts maakt.
■ Of diagnostiek in de tweedelijn opnieuw wordt uitgevoerd is irrelevant voor de
aanbieder. Hij of zij wordt niet beloond of gestraft voor deze vorm van dubbele
diagnostiek.
■ Administratieve last stijgt vanwege het grotere aantal onderhandelingspartners
(huisartsen) maar daalt door onderhandelen over minder producten.
Mogelijkheden tot sturing vanuit zorgverzekeraar
■ Om het aanvraaggedrag van de huisarts te kunnen sturen als de aanbieder het
budget beheert, kunnen indicatoren rondom zuinig aanvragen opgenomen
worden in segment drie van de huisartsenbekostiging.
■ Om onderproductie te voorkomen, is het nodig om te sturen op uitkomsten van
het gehele zorgproces en de rol van diagnostiek daarin. Om de koppeling met
tweedelijnszorg te kunnen maken is echter wel meer gedetailleerde informatie
over de prestatie nodig dan alleen het feit dat er een patiënt is geholpen. Er
moeten dus afspraken gemaakt worden over welke informatie er met de
declaratie meegestuurd wordt zodat de verzekeraar inzicht heeft in hetgeen
aan onderzoek gedaan is.
■ Om te sturen op het voorkomen van dubbele diagnostiek is ook additionele
informatie nodig over welke diagnostiek is uitgevoerd.

© 2014 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappi j van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige
ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland. De naam KPMG, het logo en ‘cutting
through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

23

Toelichting onderdelen
bekostigingsvorm

Bekostiging
Grondvorm: Budget per verzekerde

Uitwerken mogelijke
grondvormen

Selectie geschikte
grondvormen

Uitwerken
grondvormen tot
bekostigingsvormen

Bekostigingsadvies

Beschrijving
Voor elke ingeschreven verzekerde wordt eenzelfde budget uitgekeerd. Het
product is daarmee de verzekerde. De hoogte van het budget is gebaseerd op de
gemiddelde kosten per verzekerde, het totale budget is afhankelijk van het aantal
ingeschreven verzekerden. Deze grondvorm brengt relatief grote budgetzekerheid
doordat het om ingeschreven verzekerden gaat.
Ook hier kan zowel de huisarts als de aanbieder de budgethouder zijn.
Budget bij ELD aanbieder
Effect voor de huisarts
■ De bekostiging is gericht op de aanbieder van ELD en niet op de huisarts.
Hierdoor ervaart de huisarts op basis van de bekostiging geen stimulans om
doelmatig aanvraaggedrag te laten zien.
Effect voor de aanbieder van ELD
■ De aanbieder heeft een financieel belang bij zoveel mogelijk verzekerden, de
aanbieder zal daarom zijn best doen om zich te profileren.
■ De aanbieder heeft vervolgens een prikkel tot onderproductie per patiënt /
afschuiven van zorg omdat levering van zorg ten koste gaat van de opbrengst
per patiënt. De huisarts vraagt de zorg aan dus de aanbieder heeft maar
beperkte mogelijkheden om hier op te sturen maar waar het kan, zal de
aanbieder de grenzen van de kwaliteit en hoeveelheid op zoeken.
■ De aanbieder heeft baat bij doelmatiger werken per patiënt, een doelmatig
proces per patiënt verhoogt zijn marge.
■ Gelijk aan de vorige vormen, wordt de aanbieder ook hier niet gestimuleerd om
dubbele diagnostiek te voorkomen.
Budget bij huisarts

De verzekerden zijn reeds bij hem ingeschreven, hierdoor wordt de huisarts
gestimuleerd om voor zijn verzekerden populatie zo doelmatig mogelijk aan te
vragen. De huisarts is bij deze grondvorm integraal verantwoordelijk (voor zijn
gehele populatie) voor het voorkomen van tweedelijnszorg. Zijn
poortwachtersfunctie wordt hiermee versterkt en hij kan hiermee de integrale
basis geneeskundige zorg leveren. Conceptueel gezien lijkt deze grondvorm
daarmee aantrekkelijk.
Effect voor de aanbieder van ELD
■ Wanneer de huisarts budgethouder is, hangt de productieprikkel en de prikkel
tot doelmatig werken voor de aanbieder af van de afspraken die hij met de
huisarts maakt.
■ Of diagnostiek in de tweedelijn opnieuw wordt uitgevoerd is irrelevant voor de
aanbieder. Hij of zij wordt niet beloond of gestraft voor deze vorm van dubbele
diagnostiek.
■ Administratieve last stijgt vanwege het grotere aantal onderhandelingspartners
(huisartsen) maar daalt door onderhandelen over minder producten.
Mogelijkheden tot sturing vanuit zorgverzekeraar
De sturingsmogelijkheden van de zorgverzekeraar en de bijbehorende
voorwaarden daarvoor (meesturen van gedetailleerde informatie over de
handelingen die zijn verricht) zijn hetzelfde als bij de grondvorm budget per
patient.
Effect op het BKZ
Deze grondvorm brengt geen risico op overschrijding van het BKZ met zich mee
omdat het aantal verzekerden vooraf vast staat en daarmee ook de kosten die aan
de populatie verbonden zijn.

Effect voor de huisarts
■ De huisarts krijgt zijn budget op basis van het aantal ingeschreven patiënten.

© 2014 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappi j van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige
ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland. De naam KPMG, het logo en ‘cutting
through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

24

Toelichting onderdelen
bekostigingsvorm

Bekostiging
Grondvorm: Budget per aanbieder

Uitwerken mogelijke
grondvormen

Selectie geschikte
grondvormen

Uitwerken
grondvormen tot
bekostigingsvormen

Bekostigingsadvies

Beschrijving
Deze grondvorm is gelijk aan het oude budgetsysteem van de ziekenhuizen
waarbij de grondslag voor de financiering geen output en/of uitkomsten maar input
is. Niet de handelingen worden gefinancierd maar factoren die per zorgaanbieder
variëren zijn bepalend voor de bekostiging. Voorbeelden zijn:het aantal vierkante
meters, de gebruikte apparatuur of het aantal inwoners van het verzorgingsgebied.
De opbrengst voor de aanbieder is vooraf gegarandeerd. Gevolg van deze
bekostigingsvorm is dat er toetredingsdrempels aanwezig aan. Een extra
aanbieder betekent namelijk extra kosten en een aanbiedergeoriënteerde
bekostiging maakt het moeilijker om onderbouwd budget bij een aanbieder af te
halen.

niveau gebeurt (er is eigenlijk geen product meer, de aanbieder wordt betaald)
is het echter nog belangrijker om extra informatie te generen over welke
handelingen zijn uitgevoerd: er is tenslotte geen link meer op verzekerde of
patiëntniveau.

Effect op het BKZ
Deze grondvorm brengt geen risico op overschrijding van het BKZ met zich mee
omdat het budget van tevoren vast staat en niet wijzigt afhankelijk van het aantal
verrichtingen of patiënten.

Effect voor de huisarts
■ Deze vorm van bekostiging stimuleert de huisarts niet tot doelmatig
aanvraaggedrag.
Effect voor de aanbieder van ELD
■ De aanbieder heeft prikkel tot onderproductie per patiënt / afschuiven van zorg
omdat het leveren van zorg ten koste gaat van de opbrengst per patiënt. De
huisarts vraagt de zorg aan dus de aanbieder heeft maar beperkte
mogelijkheden om hier op te sturen maar waar het kan, zal de aanbieder de
grenzen van de kwaliteit en hoeveelheid op zoeken.
■ De aanbieder heeft wel baat bij doelmatiger werken per patiënt, een doelmatig
proces per patiënt verhoogt zijn marge.
■ Er zit in deze grondvorm geen prikkel tot het voorkomen van dubbele
diagnostiek.
Mogelijkheden tot sturing vanuit zorgverzekeraar
■ Gelijk aan de andere budgetvormen heeft de zorgverzekeraar een mogelijk om
te sturen op doelmatig aanvragen, voorkomen van onderproductie en het
voorkomen van dubbele diagnostiek, mits er bonus/malus afspraken mogelijk
zijn t.o.v. het budget. Doordat de clustering van producten hier op het hoogste

© 2014 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappi j van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige
ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland. De naam KPMG, het logo en ‘cutting
through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

25

Toelichting onderdelen
bekostigingsvorm

Bekostiging
Selectie geschikte grondvormen

Uitwerken mogelijke
grondvormen

Selectie geschikte
grondvormen

Uitwerken
grondvormen tot
bekostigingsvormen

Bekostigingsadvies

Toepassen toetsingskader
Aan de hand van het toetsingskader (zie pagina 6) toetsen wij in hoeverre de
grondvormen de gewenste prikkels in zich hebben. Voor elk element in het
toetsingskader lichten we kort toe in hoeverre elke grondvorm voldoet. Daarna
geven we in één overzichtelijke tabel aan hoe de verschillende grondvormen
scoren. Op basis daarvan maken we een selectie van grondvormen die potentieel
bijdragen aan de versterking van de ELD.
Creëren van een goede uitgangspositie van de diverse aanbieders van
diagnostiek om zelfstandig te functioneren

ELDaanbieder niet gemakkelijk diagnostiek uitbesteden aan bijvoorbeeld de
huisarts.
■ Budget per aanbieder: Dit budget is gebaseerd op kenmerken van de
aanbieder. Dit werpt een toetredingsdrempel op voor nieuwe aanbieders, want
om hen een budget toe te kennen moet óf het totale budget omhoog óf moet dit
budget worden afgeroomd van de bestaande aanbieders.
Stimuleren van substitutie van zorg naar de meest doelmatige zorg
■ Het stimuleren van substitutie van zorg is naar ons idee onafhankelijk van de
grondvormen.

■ FFS: De grondvorm, mits functioneel ingestoken, geeft iedere aanbieder
dezelfde uitgangspositie omdat dezelfde bekostiging op iedereen van
toepassing is en iedereen dezelfde prestaties kan leveren.

■ Wel is het afhankelijk van de mogelijkheid om te sturen op uitkomsten van
zorg.

■ Productfinanciering: idem als bij FFS.

■ Productfinanciering is hiervoor het meest geschikt: herkenbare producten die
het makkelijkst te koppelen zijn aan vervolgzorg.

■ Budget per patiënt
– Budgethouder huisarts: de huisarts bepaalt waar de diagnostiek wordt
geleverd. Dit kan, als de zorgverzekeraar onvoldoende stuurinformatie heeft
om dit te monitoren, leiden tot uitsluiting door de huisarts of bij marktmacht
van de huisarts, tot het afspreken van te lage tarieven met de aanbieder van
ELD.
– Budgethouder ELDaanbieder: als de patiënt eenmaal een keer bij de
aanbieder is geweest, kan een andere aanbieder niet of niet gemakkelijk
een vergoeding ontvangen. De eerste aanbieder heeft het budget tenslotte
al ontvangen.

■ Budget per verzekerde
– Budgethouder huisarts: zie redenering bij budget per patiënt.
– Budgethouder ELDaanbieder: in principe is iedere aanbieder vrij om onder
dezelfde voorwaarden de zorg te verlenen. Wel moet een aanbieder
ingeschreven patiënten hebben om een budget te ontvangen.

Volumeopdrijving waar mogelijk voorkomen
■ FFS: groot risico op volumeopdrijving en bovendien moeilijk te sturen door
zorgverzekeraar.
■ Productfinanciering: risico op volumeopdrijving, de zorgverzekeraar is wel iets
beter in staat om hierin tegen te sturen.
■ Budget per patiënt: groot risico op volumeopdrijving omdat een extra patiënt
direct extra inkomsten voor de huisarts of aanbieder oplevert.
■ De overige budgetvormen (budget per verzekerde of per aanbieder) remmen
volume.
Stimuleren van doelmatig aanvragen door (met name) de huisarts
■ Doelmatig aanvraaggedrag wordt alleen gestimuleerd als het budget bij de
huisarts ligt.
■ Daarnaast kan de zorgverzekeraar hierop ‘bijsturen’, dit is het best mogelijk bij
productfinanciering.

– Dit kan een drempel zijn voor nieuwe toetreders. Daarnaast zal een
© 2014 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappi j van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige
ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland. De naam KPMG, het logo en ‘cutting
through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

26

Toelichting onderdelen
bekostigingsvorm

Bekostiging
Selectie geschikte grondvormen

Uitwerken mogelijke
grondvormen

Selectie geschikte
grondvormen

Uitwerken
grondvormen tot
bekostigingsvormen

Bekostigingsadvies

Zorgen voor de juiste voorwaarden voor efficiënte zorginkoop door
zorgverzekeraar

aanpassing in de DOT-structuur kan deze prikkel opheffen, waarbij ook
aandacht moet zijn voor eventuele vereisten vanuit de DOT-grouper.

■ De zorgverzekeraar kan efficiënt inkopen als hij kan sturen op de juiste prijs,
het juiste aantal en de juiste kwaliteit.

Vergelijkbaarheid tussen producten creëren op het niveau van
‘patiëntcategorieën’ (wat kost een gemiddelde patiënt)

■ Productfinanciering is hiervoor het meest geschikt: herkenbare producten die
het makkelijkst te koppelen zijn aan vervolgzorg.

■ Alleen productfinanciering voldoet hier expliciet aan.

■ Bij FFS kan dit ook, hoewel het niveau van producten een extra slag vraagt van
de zorgverzekeraar.
■ Bij de bekostiging via budget per verzekerde of patiënt is efficiënte inkoop
afhankelijk van de extra informatie die door de zorgverzekeraar ontvangen
wordt. Er moeten afspraken gemaakt worden welke (stuur) informatie nodig is
om inzicht te krijgen in de kwaliteit van zorg en uitspraken te kunnen doen over
efficiëntie.
■ Bij een budget op aanbiederniveau is dit lastig c.q. onmogelijk.

Stimuleren van doelmatigheid van het diagnostisch zorgproces per patiënt
en voorkomen van dubbele diagnostiek

■ Bij FFS zijn de producten op een te laag niveau gedefinieerd om op
patiëntniveau te kunnen rapporteren.
■ Bij de bekostiging via budget per verzekerde of patiënt dient ook extra
informatie toegevoegd te worden aan de declaratie om op patiëntniveau
producten te kunnen vergelijken.
■ De kosten per verzekerde zijn wel gemakkelijk uit de budgetvarianten te
destilleren.
Verminderen van de transactiekosten van aanbieders: niet iedere
verzekeraar over andere ‘samenstelling van’ producten (lumpsum, staffel,
afzonderlijk producten) laten onderhandelen

■ FFS geeft geen prikkel tot doelmatig werken binnen het zorgproces, hiervoor
zijn de producten op een te laag niveau beschreven.

■ Naarmate de prestaties gestandaardiseerd en meer geclusterd zijn, is er
minder om op productniveau over te onderhandelen. Bij FFS zijn de
transactiekosten daarom het hoogste.

■ De andere grondvormen geven hier wel een (geringe) prikkel toe, behalve het
budget per aanbieder.

Uitkomsten van zorg op patiëntniveau in relatie tot prijs moet uitgangpunt
zijn

■ De budgetvarianten hebben als risico onderproductie per patiënt,
productfinanciering juist overproductie. De zorgverzekeraar kan bij
productfinanciering relatief eenvoudig sturen aangezien het verband tussen
ELD en vervolgzorg beter gelegd kan worden.

■ De uitkomsten van zorg per patiënt zijn het best te meten als inzichtelijk is wat
de ELD prestatie voor effect heeft op de vervolgbehandeling.

■ Dubbele diagnostiek wordt in geen enkele grondvorm door prikkels voorkomen,
tenzij hier actief via het meten hiervan op gestuurd wordt.

■ Productfinanciering is hier het meest geschikt voor.
■ Bij bekostiging via budget per verzekerde of patiënt moet er extra informatie
naar de zorgverzekeraars om de uitkomsten op patiëntniveau te kunnen
koppelen aan de prijs.

■ Alleen het sturen op dubbele diagnostiek ELD is niet voldoende. In de DOT
systematiek zit diagnostiek vaak (deels) in de DOT prijs. Zelfs als diagnostiek
niet dubbel wordt uitgevoerd, wordt er toch voor betaald. Alleen een
© 2014 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappi j van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige
ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland. De naam KPMG, het logo en ‘cutting
through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

27

Toelichting onderdelen
bekostigingsvorm

Bekostiging
Selectie geschikte grondvormen

Uitwerken mogelijke
grondvormen

Selectie geschikte
grondvormen

Uitwerken
grondvormen tot
bekostigingsvormen

Bekostigingsadvies

Aansluiting van de systematiek op aanpalende sectoren (diagnostiek in de
tweedelijn, huisartsenbekostiging, bekostiging verloskundigen)
■ Het aansluiten van ELD met aanpalende sectoren is maar ten dele mogelijk. De
ELD heeft een brugfunctie tussen vermoeden en vervolgbehandeling.
Productfinanciering sluit het best aan bij de bekostiging van diagnostiek en
behandeling in de tweedelijn. Een budget per verzekerde komt het meest in de
buurt van het abonnementssysteem van huisartsen en stimuleert het leveren
van integrale basiszorg. Hiermee lijken productfinanciering en budget per
verzekerde het beste aan te sluiten bij de systematiek van aanpalende
sectoren.
Stimuleren van innovaties
■ FFS laat kosten oplopen zonder prikkels tot innovatie.
■ De clustering bij productfinanciering prikkelt de innovatie binnen het proces,
zeker als er ruimte is voor het belonen van extra innovatie.
■ Bij de bekostiging via budget per verzekerde of patiënt is innovatie afhankelijk
van de onderliggende afspraken.
■ De budgetvorm op het niveau van de aanbieder werkt innovatie het minst in de
hand.

© 2014 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappi j van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige
ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland. De naam KPMG, het logo en ‘cutting
through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

28

Toelichting onderdelen
bekostigingsvorm

Bekostiging
Overzicht toetsing grondvormen (anno 2014)

Uitwerken mogelijke
grondvormen

Selectie geschikte
grondvormen

Uitwerken
grondvormen tot
bekostigingsvormen

Bekostigingsadvies

Voorwaarde

FFS

Productfinanciering

Budget per
patiënt

Budget per
verzekerde

Budget per
aanbieder

1.Creëren van een goede uitgangspositie van de diverse
aanbieders van diagnostiek om zelfstandig te functioneren
2. Stimuleren van innovaties
3. Stimuleren van substitutie van zorg naar de meest
doelmatige zorg
4.Volumeopdrijving waar mogelijk voorkomen
5.Stimuleren van doelmatig aanvragen door (met name) de
huisarts

*

*

6.Stimuleren van doelmatigheid van het diagnostisch
zorgproces per patiënt en voorkomen van dubbele
diagnostiek
7.Uitkomsten van zorg op patiëntniveau in relatie tot prijs
moet uitgangpunt zijn
8.Vergelijkbaarheid tussen producten creëren op het niveau
van ‘patiëntcategorieën’ (wat kost een gemiddelde patiënt)
9.Zorgen voor de juiste voorwaarden voor efficiënte
zorginkoop door zorgverzekeraar
10.Verminderen van de transactiekosten van aanbieders:
niet iedere verzekeraar over andere ‘samenstelling van’
producten (lumpsum, staffel, afzonderlijk producten) laten
onderhandelen
11.Aansluiting van de systematiek op aanpalende sectoren
(diagnostiek in de tweedelijn, huisartsenbekostiging,
bekostiging verloskundigen)
* Indien budget bij de huisarts wordt belegd
© 2014 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappi j van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige
ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland. De naam KPMG, het logo en ‘cutting
through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

29

Toelichting onderdelen
bekostigingsvorm

Bekostiging
Afweging en keuze voor geschikte grondvormen

Uitwerken mogelijke
grondvormen

Selectie geschikte
grondvormen

Uitwerken
grondvormen tot
bekostigingsvormen

Bekostigingsadvies

Afweging geschikte grondvormen
Het overzicht van de toetsing van de grondvormen (pagina 29) laat zien dat geen
enkele grondvorm zonder aanvullende sturing aan alle voorwaarden voldoet.
De grondvorm die aan de meeste voorwaarden voldoet is productfinanciering. De
grondvorm budget per verzekerde voldoet echter (als de huisarts budgethouder is)
aan elementen waarop productfinanciering minder scoort. Omdat de insteek
tussen productfinanciering en budget per verzekerde fundamenteel anders is, is
gekozen om beide grondvormen verder uit te werken. De overige grondvormen
(FFS, budget per patiënt en budget per aanbieder) vallen af als geschikte vorm.

omgebogen worden met aanvullende sturing, al dan niet met meer of minder
moeite.
Om een goed beeld van de volledige bekostigingsvorm te krijgen werken we nu de
grondvormen verder uit.

Productfinanciering
Productfinanciering is erg geschikt voor het stimuleren van substitutie en het
efficiënt inkopen door zorgverzekeraars, mits er gestuurd wordt op uitkomsten.
Daarnaast is er ruimte voor innovatie; immers juist bij een forse sturing op
toegevoegde waarde en doelmatigheid van ELD zorg worden aanbieders
maximaal gestimuleerd tot innoveren (zoals point of care concepten) en sluit de
bekostiging aan bij de tweedelijnszorg.
Risico’s van deze bekostigingsvorm zijn volumeopdrijving en het ontbreken van de
prikkel tot zuinig aanvraaggedrag.
Budget per verzekerde bij de huisarts
Een budget per verzekerde geeft prikkels die deels tegengesteld zijn aan
productfinanciering. Deze bekostigingsvorm is geschikt om zuinig aanvraaggedrag
en doelmatig werken te stimuleren.
Risico’s zitten in het onderproductie en slechtere vergelijkbaarheid op het niveau
van prestatie met vervolgzorg.
Keuze

De keuze voor één van deze bekostigingsvormen hangt af van de weging van de
voor- en nadelen. In beide systemen kunnen negatieve prikkels (deels)

© 2014 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappi j van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige
ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland. De naam KPMG, het logo en ‘cutting
through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

30

Toelichting onderdelen
bekostigingsvorm

Bekostiging
Uitwerking grondvormen tot bekostigingsvormen

Uitwerken mogelijke
grondvormen

Selectie geschikte
grondvormen

Uitwerken
grondvormen tot
bekostigingsvormen

Bekostigingsadvies

Uitwerking grondvormen

Bij gebruik maximumtarieven is er relatief minder risico op overschrijding van
het BKZ, Het nadeel is dat hiervoor een kostenonderzoek door de NZa
noodzakelijk is, dit brengt een langere doorlooptijd met zich mee en er is een
groot risico op reguleringsfalen, omdat adequate prijzen moeilijk te berekenen
zijn.

In deze paragraaf worden de geselecteerde grondvormen verder uitgewerkt tot
volledige bekostigingsvormen. Dit betekent dat we per geselecteerde grondvorm
expliciet maken welke prestaties worden bekostigd en wat de tariefsoort is. Tot slot
lichten we toe hoe de bekostigingsvormen zich verhouden tot het BKZ en het
eigen risico.
Budget per verzekerde bij huisarts
Productfinanciering

Prestaties

Prestaties

■ Bij een budget per verzekerde bij de huisarts is er maar één prestatie: de
eerstelijnsdiagnostische zorg voor een ingeschreven verzekerde. Omdat de
huisartsenbekostiging al deels gebaseerd is op het aantal ingeschreven
patiënten, levert dit geen extra administratie op.

■ De prestaties bij productfinanciering zijn gebaseerd op een clustering van
verschillende handelingen die in de huidige situatie (FFS) los bekostigd
worden. Zoals gesteld in de beschrijving van productfinanciering, is de meest
logische clustering gebaseerd op categorieën van klachten, oftewel:
probleemgeoriënteerd clusteren. Het huidige LESA formulier is hierop
gebaseerd. Zoals bij de beschrijving van productfinanciering genoemd, kunnen
de presstaties voor beeld- en functieonderzoek blijven bestaan. Dit niveau van
clustering begeleidt de huisarts bij het aanvragen van ELD en deelt de vele
bestaande losse handelingen in logische categorieën in. Als gevolg hiervan
neemt het aantal producten waarover afspraken gemaakt worden af, wat de
overzichtelijkheid en efficiëntie bij het inkopen ten goede komt. Daarnaast geeft
dit niveau voldoende informatie om een koppeling te kunnen maken naar
uitkomsten van zorg.
Tariefsoort
■ Het risico van productfinanciering is volume-opdrijving. Daarnaast ontbreekt
een prikkel voor doelmatig aanvraaggedrag en het voorkomen van dubbele
diagnostiek. Om deze risico’s waar mogelijk te mitigeren, is sturing door de
zorgverzekeraar belangrijk, waarbij een combinatie met een budgetplafond per
aanbieder (net zoals nu in de ziekenhuizen gebeurt) voor de hand ligt.
■ De bekostiging in het algemeen en het tarief in het bijzonder, zijn
mogelijkheden om invulling aan de sturing te geven. De zorgverzekeraar heeft
ruimte nodig om gewenste uitkomsten en effecten van zorg te belonen. Bij vrije
tarieven of maximumtarieven heeft de zorgverzekeraar deze ruimte. Als
gekozen wordt voor vrije prijzen is een snelle tariefaanpassing mogelijk.

Tariefsoort
■ Het risico van het neerleggen van een budget bij de huisarts is, naast het
ontbreken van een prikkel voor het voorkomen van dubbele diagnostiek,
onderproductie door te weinig aanvragen en slechte vergelijkbaarheid van de
prestatie met eventuele vervolgzorg. Een randvoorwaarde voor deze
bekostiging is dat zorgaanbieders informatie aan de zorgverzekeraars sturen
over de daadwerkelijke handelingen/prestaties die verricht zijn. Hierdoor zijn
verzekeraars in staat om te monitoren wat er precies aan zorg geleverd wordt.
■ De bekostiging kan de risico’s mitigeren door op onderdelen te sturen. Op
doelmatig (in dit geval ‘voldoende’) aanvraaggedrag kan de zorgverzekeraar
sturen door de huisarts hiervoor te belonen. Belangrijke voorwaarde hiervoor is
dat het ‘tarief’ (de hoogte van het budget) voldoende ruimte laat om de huisarts
hiervoor te belonen. Naast het reguliere bedrag per verzekerde, is een opslag
nodig die voldoende sturing met zich meebrengt. De opslag dient daarom
substantieel te zijn.
Aandachtspunt
Een aandachtspunt bij deze bekostigingsvorm is de huidige praktijkvariatie: in de
ene regio wordt veel meer diagnostiek aangevraagd dan in de andere. Door een
budget per verzekerde af te spreken wordt er tussen regio’s gestandaardiseerd, dit
betekent dat de inkomsten van sommige aanbieders flink afnemen.

© 2014 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappi j van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige
ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland. De naam KPMG, het logo en ‘cutting
through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

31

Toelichting onderdelen
bekostigingsvorm

Bekostiging
Uitwerking grondvormen tot bekostigingsvormen

Uitwerken mogelijke
grondvormen

Selectie geschikte
grondvormen

Uitwerken
grondvormen tot
bekostigingsvormen

Bekostigingsadvies

BKZ

Eigen risico

In de huidige situatie valt ELD onder meer dan één budgettair kader:

De afgelopen jaren is het eigen risico steeds meer ingezet als sturinginstrument om
het zorggebruik terug te dringen. Ook voor ELD kan dit instrument ingezet worden.

■ De M&I’s bij de huisarts vallen onder het BKZ huisartsen.
■ De bekostiging van ziekenhuislabs valt onder het BKZ ziekenhuizen en het BKZ
medisch specialisten.
■ Tot slot valt de bekostiging van EDC’s onder het BKZ overig curatief.
Deze versnippering draagt niet bij aan een gelijk speelveld, eventuele
overschrijdingen van het budgettair kader worden immers anders benaderd. Om een
doelmatige inzet van ELD te stimuleren, en daarbij een gelijke speelveld te creëren,
is het aan te raden de ELD zorg onder één budgettair kader te laten vallen.
BKZ en productfinanciering
De verschillende aanbieders vallen nu onder verschillende budgettaire kaders. Het
lijkt onlogisch om aanbieders bij een reeds bestaand kader onder te brengen,
bijvoorbeeld alle ELD in het BKZ huisartsen, ook als het in een ziekenhuis is
geleverd. Om de zorgverzekeraar een zo goed mogelijk actief inkoopbeleid te laten
voeren, en ELD zo goed mogelijk vergelijkbaar te maken, is de beste optie om een
nieuw BKZ voor ELD in te stellen. Uiteraard moeten de overige budgettaire kaders
dan wel geschoond worden van deze bekostiging.
BKZ en het budget per verzekerde bij huisarts
In het geval van een budget per verzekerde bij de huisarts, wordt de huisarts
integraal verantwoordelijk voor de eerstelijnszorg van zijn verzekerde populatie. De
huisarts bepaalt wanneer en door wie er ELD wordt uitgevoerd. Een eigen BKZ is
ook hier mogelijk maar heeft naar ons idee geen meerwaarde boven het
onderbrengen van de kosten naar het BKZ huisartsen. Uiteraard is het ook hier van
belang dat het BKZ huisartsen verhoogd wordt met hetgeen overgeheveld wordt,
zodat de huisartsen niet onterecht verantwoordelijk worden voor een overschrijding
van het budget.

Eigen risico en productfinanciering
Momenteel valt alle ELD onder het eigen risico, behalve als de huisarts zelf de
diagnostiek uitvoert en declareert via de M&I’s. Dit creëert een ongelijk speelveld. Bij
productfinanciering adviseren wij om een gelijk speelveld te creëren en alle
diagnostiek onder het eigen risico te laten vallen. Daarnaast draagt het eigen risico
bij aan het doelmatig uitvoeren van ELD omdat het een remmend effect hierop heeft.
De patiënt wordt door het eigen risico ook zelf kritischer is op de hoeveelheid zorg.
Keerzijde is dat er een risico op onderbehandeling kan zijn. Het is daarom belangrijk
dat de uitkomsten gemonitord worden om onderbehandeling te voorkomen.
Eigen risico en het budget per verzekerde bij huisarts
Ook hier streven we naar een gelijk speelveld. We adviseren bij deze vorm echter
juist om de ELD in het geheel uit te sluiten van het eigen risico. Alle zorg geleverd
door de huisarts valt in het huidige systeem buiten het eigen risico. Als de ELD in
hetzelfde budgettair kader valt als de andere zorg geleverd door de huisarts, lijkt het
voor de hand te liggen om ook de ELD buiten het eigen risico te laten. Het argument
dat het eigen risico de productie remt is bij deze bekostiging minder relevant. De
budgetvariant remt namelijk in zichzelf al de productie.
M&I’s (modernisering en innovatie)
De wens om het speelveld voor aanbieders gelijk te trekken, gaat niet samen met
een aparte bekostiging voor huisartsen die zelf diagnostiek uitvoeren (M&I’s).
Daarom is ons advies huisartsen die zelf diagnostiek willen uitvoeren te laten
declareren via de nieuwe bekostigingsystematiek.
In een systeem met productfinanciering kunnen huisartsen dezelfde producten
declareren als de overige aanbieders, mits zij daarvoor een contract met de
zorgverzekeraar hebben. Wanneer de huisartsen de verantwoordelijkheid voor een
budget per verzekerde hebben, kunnen zij besluiten een deel van het budget te
besteden aan het zelf uitvoeren van diagnostiek.

© 2014 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappi j van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige
ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland. De naam KPMG, het logo en ‘cutting
through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

32

Toelichting onderdelen
bekostigingsvorm

Bekostiging
Uitwerking grondvormen tot bekostigingsvormen

Uitwerken mogelijke
grondvormen

Selectie geschikte
grondvormen

Uitwerken
grondvormen tot
bekostigingsvormen

Bekostigingsadvies

Op de vorige pagina staan de bekostigingsvormen uitgewerkt. Onderstaand geven we in tabelvorm nog een keer een samenvatting van de verschillende
bekostigingsvormen die bijdragen aan een hogere toegevoegde waarde van de functie ELD.

Bekostigingsvorm

Prestaties

Tariefsoort

BKZ

Eigen risico

Productfinanciering

Clustering van handelingen conform het LESA
formulier

Vrije tarieven waardoor
beloning van waarde
mogelijk is

Valt onder nieuw BKZ
ELD

Het eigen risico is van
toepassing op de ELD

Budget – vaste basis
met een vrij te
onderhandelen ruimte
(substantieel,
bijvoorbeeld 25 procent)
waardoor beloning van
waarde mogelijk is

Valt onder bestaand BKZ
huisartsen

Het eigen risico is niet
van toepassing op de
ELD

Daarnaast aandacht voor de geleverde waarde
van zorg via tenminste de volgende KPI’s:
1. Het aantal aanvragen ELD en de kosten
daarvoor per patiënt in relatie tot het totaal
aantal en kosten van substitueerbare DOT’s
2. Het percentage dubbele diagnostiek
Budget per
verzekerde
beheerd door
huisarts

De verzekerde is de ‘prestatie’
Daarnaast aandacht voor de geleverde waarde
van zorg via tenminste de volgende KPI’s:
1. Het aantal aanvragen ELD en de kosten
daarvoor per patiënt in relatie tot het totaal
aantal en kosten van substitueerbare DOT’s
2. Het percentage dubbele diagnostiek

Naast de genoemde KPI’s die de waarde van zorg inzichtelijk maken, kunnen de volgende minimumnormen worden afgesproken om de waarde te optimaliseren:
betrokkenheid bij het diagnostisch toetsoverleg (DTO) zodat afstemming wordt bereikt en het gebruik van LESA formulieren. Andere voorbeelden van minimumnormen
kunnen zijn het ISO 15189 certificaat , en tijdigheid van uitslagen (zie bijvoorbeeld de minimnormen die VGZ nu reeds stelt:
https://www.cooperatievgz.nl/zorgaanbieders/zorgsoorten/diagnostiek/beleid).

© 2014 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappi j van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige
ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland. De naam KPMG, het logo en ‘cutting
through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

33

Toelichting onderdelen
bekostigingsvorm

Bekostiging
Advies

Uitwerken mogelijke
grondvormen

Selectie geschikte
grondvormen

Uitwerken
grondvormen tot
bekostigingsvormen

Bekostigingsadvies

Afweging tussen de verschillende bekostigingsvormen

De verantwoordelijkheid beleggen daar waar het hoort

“That any sane nation, having observed that you could provide for the supply of
bread by giving bakers a pecuniary interest in baking for you, should go on to give
a surgeon a pecuniary interest in cutting off your leg, is enough to make one
despair of political humanity.”

De afweging tussen de bekostigingsvormen is mede bepaald op basis van een
sessie met zorgverzekeraars. De zorgverzekeraars zien veel voordelen in het
onderbrengen van de eerstelijnsdiagnostiek bij de huisarts.

George Bernard Shaw, The Doctor’s Dilemma, 1909
Economen, beleidsmakers, dokters en schrijvers als George Bernard Shaw weten
al ruim een eeuw dat elke bekostiging zijn eigen, specifieke gedrag oproept. In dit
advies is de waarde van ELD weergegeven. De ELD is een instrument van de
huisarts om de juiste diagnose te stellen (of een aandoening uit te sluiten) en een
passende behandeling te starten, idealiter vanuit een generalistisch perspectief.
Daarbij is zinnig en zuinig aanvraaggedrag van belang om de zorg zo doelmatig
mogelijk in te richten. Hergebruik van uitslagen waar mogelijk is hierbij een
waardevol element.

De geselecteerde bekostigingsvormen kennen ieder hun eigen voor- en nadelen.
De belangrijkste tegenstelling is dat productfinanciering een risico tot
overproductie met zich meebrengt terwijl de budgetvariant aandacht behoeft om
onderproductie te voorkomen. Om beide nadelen te verkleinen , en vollediger te
laten passen binnen de voorwaarden van de Minister, is het noodzakelijk om de
uitkomsten van zorg te monitoren.
Bij productbekostiging is het relatief goed mogelijk om verschillende aanbieders
met elkaar te vergelijken en de uitkomsten inzichtelijk te maken. De producten zijn
vergelijkbaar en de geleverde zorg is goed te koppelen met eventuele vervolgzorg
(de behandeling). De budgetvariant daarentegen behoeft een extra administratie
van daadwerkelijke geleverde verrichtingen om de productie tussen aanbieders
vergelijkbaar te maken (het product is immers de verzekerde en niet de
daadwerkelijke verrichting). Aanbieders met elkaar vergelijken en de relatie leggen
tussen ELD en vervolgbehandeling, vraagt dus een extra inspanning. Om tot een
advies te komen wegen we de haalbaarheid van beide bekostigingsvormen tegen
elkaar af.

De huisarts bepaalt of en in hoeverre er ELD wordt uitgevoerd. De uitslag komt
ook weer terug bij de huisarts met als doel dat de huisarts de juiste diagnose kan
stellen. Vanuit dit gegeven is het aantrekkelijk om de verantwoordelijkheid voor de
ELD, en daarmee ook de sturingsmogelijkheden, bij de huisarts te beleggen. Als
de huisarts het budget voor de ELD beheert, kan hij goed bepalen aan wie hij de
vraag stelt en onder welke voorwaarden (kosten en kwaliteit) hij de uitslag terug
wenst. Dit verhoogt doelmatigheid en voorkomt volume opdrijving.
Vanuit de analyse van de huidige situatie is naar voren gekomen dat er op dit
moment veel variatie in aanvraaggedrag bestaat en dat de link naar uitkomsten
van zorg nog niet gelegd wordt. Daarnaast zijn er op het gebied van
laboratoriumonderzoek, nog besparingen te realiseren door het strakker inkopen
van de ELD op basis van te onderhandelen tarieven, zo bevestigen
zorgverzekeraars ook die geconsulteerd zijn in dit onderzoek. Dit pleit ervoor om
te starten met productbekostiging op basis van vrije prijzen om de inkoopmacht zo
hoog mogelijk in de keten te leggen om maximale prijsdruk te organiseren, naast
het sturen op uitkomsten van zorg.
Daarnaast wordt de huisarts de komende jaren geconfronteerd met een
verandering van de eigen bekostiging en een verandering van het zorglandschap
(onder andere: van AWBZ naar Wmo, meer focus op zorg dichtbij/substitutie). De
huisarts verantwoordelijk maken voor het budget van de ELD is naar onze mening,
en ook naar de mening van de zorgverzekeraars, daarom nu niet haalbaar en
wenselijk.

© 2014 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappi j van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige
ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland. De naam KPMG, het logo en ‘cutting
through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

34

Toelichting onderdelen
bekostigingsvorm

Bekostiging
Advies

Uitwerken mogelijke
grondvormen

Selectie geschikte
grondvormen

Uitwerken
grondvormen tot
bekostigingsvormen

Bekostigingsadvies

Advies: twee fasen model past het beste in toetsingskader
Ons advies, mede voortvloeiend uit de sessie met zorgverzekeraars, is:
■ Om de markt voor ELD eerst onder volledige verantwoordelijkheid van de
zorgverzekeraar een ontwikkeling door te laten maken. Dit kan op basis van
productfinanciering met vrije prijzen. De verzekeraar is hierdoor in staat
afspraken te maken over vergelijkbare producten, de link te leggen met
uitkomsten van zorg en tegelijkertijd de kosten te verlagen. Voor deze vorm is
het van belang dat zorgverzekeraars en aanbieders gezamenlijk afspraken
maken over kwaliteitscriteria en inkoopcondities.
■ Als er consolidatie van de markt is opgetreden, de bestaande producten beter
vergelijkbaar zijn en de kosten waar mogelijk verlaagd, is de noodzaak voor
productfinanciering kleiner geworden. In feite verandert de scoring op de
toetsingscriteria op pagina 29 over tijd: we verwachten namelijk dat een groot
deel van de doelmatigheidswinst, als ook de verder professionalisering van de
ELD functie (o.a. uitkomsten meten en belonen) de komende jaren plaatsvindt
onder de productbekostiging. Daarmee worden een aantal criteria (zoals nr.
6,7,8 op pagina 29) niet meer of veel minder relevant, zo is de verwachting.
■ Vanaf dat moment is het mogelijk om de huisarts meer te laten sturen (budget
per verzekerde bij de huisarts) zonder dat de huisarts hierbij overvraagd wordt.
Deze bekostigingsvorm heeft een sterk remmende invloed op aanvraaggedrag
bij huisartsen en draagt daarmee verder bij aan een doelmatigere inzet van
eerstelijnsdiagnostiek.

© 2014 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappi j van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige
ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland. De naam KPMG, het logo en ‘cutting
through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

35

Bekostiging
Advies: samenvatting

Samenvatting van ons advies
Samenvattend adviseren we VWS het volgende:
■ Start per 2016 met functionele bekostiging op basis van producten aan de hand
van vrije prijzen;
■ Cluster de labverrichtingen conform het LESA formulier tot producten. Dit
betekent een forse vermindering van het aantal producten. Handhaaf de
bestaande beeld en functie producten;
■ Creëer een apart BKZ voor ELD*
■ Breng alle ELD onder in dit kader en hiervoor geldt het eigen risico;
■ Schaf M&I’s diagnostiek af, huisartsen kunnen declareren via de nieuwe
producten zodat een level playing field ontstaat;

■ Om dit vorm te geven dienen tijden (dagen, weken, maanden)
gedefinieerd te worden waarbinnen dubbele diagnostiek als ‘dubbel’ telt.
■ Treedt hierover in gesprek met de beroepsgroepen en definieer deze tijd
per product, zodat zorgverzekeraars houvast hebben bij het uitvoeren
hiervan.
■ Idealiter zouden prikkels voor het voorkomen van dubbele diagnostiek
ook de reguliere ziekenhuiszorg bevatten, echter dit is door de huidige
DOT-bekostiging ons inziens niet goed mogelijk.
■ Tot slot, streef op termijn (bijvoorbeeld 2019) naar het onderbrengen van de
ELD bekostiging bij de huisarts, zodat hij integrale verantwoordelijkheid heeft
voor het leveren van de 1e lijns zorg en waar mogelijk tweedelijns zorg kan
voorkomen.

■ Laat zorgverzekeraars minimumnormen definiëren (zoals nu op sommige
plekken reeds gebeurt – zie bijvoorbeeld de inkoopspecificaties VGZ 2015) ,
bijvoorbeeld deelname aan diagnostisch toetsoverleg (DTO);

In bijlage 3 gaan we kort in op de positie van de medische microbiologie.

■ Laat zorgverzekeraars sturen op uitkomsten:

* Indien dit niet of lastig mogelijk is in verband met lopende Hoofdlijnen akkoorden
met afspraken veldpartijen op basis van bestaande kaders, maak dan in ieder
geval de ELD omvang jaar op jaar zichtbaar in de VWS begroting.

– Via segment 3 van de nieuwe huisartsenbekostiging kunnen
zorgverzekeraars huisartsen belonen voor een goede verhouding ELD
versus substitueerbare DOT’s op basis van de benchmark uit
declaratiegegevens;
– Via de vrije prijzen kunnen ze ELD aanbieders belonen die veel tijd steken
in het voorkomen van ondoelmatige diagnostiek (bijvoorbeeld door het
hanteren van spertijden – zie de casus MCC Omnes);

Op de volgende pagina werken we bovenstaande uit in een tijdslijn via een
zogenaamde ‘roadmap’.

** Hierbij is het van belang op te merken dat zorgverzekeraars ook nu reeds niet
verplicht zijn onnodige zorg te vergoeden. Het gaat dus wellicht om het
expliciteren dat dubbele diagnostiek (in een groot deel van de gevallen) hieronder
valt.

– Maak het mogelijk dat zorgverzekeraars dubbele diagnostiek niet meer
hoeven te vergoeden aan de partij die de diagnostiek voor de tweede maal
uitvoert.** Hierdoor wordt er een prikkel in het systeem gebracht om betere
afstemming te zoeken tussen ELD aanbieders.

© 2014 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappi j van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige
ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland. De naam KPMG, het logo en ‘cutting
through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

36

Implementatie

Implementatie
Roadmap - globaal

Roadmap

2014

Het advies gaat uit van een twee fasen model. Eerst vanuit de huidige situatie overgaan op productfinanciering en daarna toe werken naar een budget per verzekerde
dat wordt beheerd door de huisarts. Onderstaand de benodigde stappen voor implementatie. Op de volgende pagina worden de stappen toegelicht en is een
gedetailleerde planning weergegeven.

Huidige situatie

Beleid

Veld

■ Veldpartijen meenemen in vormgeving beleid

■ Aanpassen systemen (verzekeraars en aanbieders)

■ VWS vraag NZa om advies over clustering van
producten

■ Zorginkoopbeleid opstellen door zorgverzekeraar

■ VWS stelt aanwijzing op voor NZa

■ Afspraken maken over prestaties, tarief en kwaliteit
van zorg

■ Aanpassen regelgeving

2016

■ Clustering huidige prestaties naar producten
■ Aanpassing BKZ
Productfinanciering

Beleid
■ Aanpassing producten (voortschrijdend inzicht)

■ Monitoren afspraken o.b.v. productfinanciering

■ VWS stelt aanwijzing op voor NZa

■ Afspraken opstellen tussen huisarts en
zorgverzekeraar

■ Aanpassen regelgeving

2019

■ Aanpassing BKZ
Budget per verzekerde
bij huisarts

Veld

■ Huisartsen meenemen in hun rol

■ Zorginkoopbeleid opstellen door zorgverzekeraar
■ Afspraken opstellen tussen huisarts een aanbieders
van ELD
■ Inregelen systemen bij huisarts

© 2014 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappi j van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige
ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland. De naam KPMG, het logo en ‘cutting
through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

38

Implementatie
Roadmap – in meer detail

Tweede helft 2014

2016

Aan het einde van de eerste helft van 2014 ontvangt VWS het advies van KPMG
Plexus. Hiermee gaat VWS in de tweede helft van dit jaar het gesprek met het veld
aan en vervolgens volgt een aanwijzing voor de NZa. In de tweede helft van 2014
moet de ELD op de agenda van de NZa geplaatst worden zodat hier rekening mee
gehouden wordt in het werkprogramma 2015.

In 2016 moet blijken of en in hoeverre zorgverzekeraars in staat zijn te sturen op
de waarde van de ELD. Op basis van de afspraken die gemaakt zijn tussen
zorgverzekeraar en zorgaanbieder, werken de partijen toe naar een stijging in
waarde. Niet alleen door het prijsniveau te drukken maar vooral ook door te sturen
op kwaliteit van zorg in de keten.

Eerste helft 2015

Deze jaren worden gebruikt om de voorwaarden voor ELD voor alle partijen te
optimaliseren.

De aanwijzing van VWS is gericht op het aanpassen van de relevante wet- en
regelgeving door de NZa. Dit betreffen de beleidsregels en nadere regels welke
betrekking hebben op de ELD. In de eerste helft van 2015 past de NZa deze
regels aan conform het vastgestelde beleid van VWS.

Aangezien de afgelopen jaren de regelgeving al meer functioneel is geworden, zijn
de belangrijkste stappen: aanpassen dat tarieven en tariefsoorten eenduidig zijn
(niet meer verwijzen naar andere regelgeving, alle ELD valt onder één en
dezelfde set van regels) en het clusteren van de huidige (laboratorium)prestaties.
Als laatste moeten alle deel BKZ-en geclusterd worden tot één BKZ ELD. Naast
de vorming van één BKZ voor de ELD, geeft de hoogte van dit BKZ de
zorgverzekeraar en de veldpartijen een stimulans om zorgvuldig om te gaan met
de waarde van de functie.
Tweede helft 2015
In de tweede helft van 2015 is duidelijkheid over de regelgeving voor de ELD. Op
basis hiervan kunnen veldpartijen hun declaratiesystemen waar nodig aanpassen.
In het advies is aangegeven dat zorgverzekeraars moeten sturen op prijs en
kwaliteit van zorg. Zorgverzekeraars kunnen via het zorginkoopbeleid en via de
zorginkoopspecificaties direct sturen op de kwaliteit, betaalbaarheid en
toegankelijkheid van zorg. Ze moeten hiervoor passende kwaliteitsmaten en
beloningsstructuur opstellen. Het beleid dat de verzekeraar in het
zorginkoopbeleid heeft opgesteld is de basis voor de afspraken met
zorgaanbieders.

2017
In 2017 starten we met het toewerken naar de tweede fase: het budget naar de
huisarts. Dit betekent dat VWS weer een aanwijzing moet opstellen voor de NZa
waarin het beleid voor de komende jaren staat weergegeven. Bij het opstellen van
de aanwijzing is het ook nu weer van belang om in gesprek te blijven met het veld
zodat er een haalbare en goede lijn wordt doorgezet.
Eerste helft 2018
In de eerste helft van 2018 past de NZa op basis van de aanwijzing van VWS de
regels aan zodat de stap naar een budget bij de huisarts gemaakt kan worden. Dit
betekent dat de regels gericht op de verschillende producten en declaratie
daarvan, omgeschreven worden naar regels gericht op ELD met als product
‘verzekerden’.
In de nadere regels is het noodzakelijk om voorschriften op te nemen over
additionele informatie over de geleverde zorg, conform de dan geldende ELD
producten, aangezien anders geen adequate sturing meer mogelijk is. Door vast te
leggen op welke manier deze informatie van de aanbieder van ELD richting de
zorgverzekeraar gestuurd moet worden, is er zekerheid dat er eenduidige
informatie overdracht tot stand komt en kunnen zorgverzekeraars de kwaliteit van
zorg blijven monitoren, ook in een situatie met een budget ELD per verzekerde
beheert door de huisarts. Verder dient VWS het BKZ ELD onder te brengen bij het
bestaande BKZ voor de huisartsen. Er dient een besluit te worden genomen of het
budget ELD per verzekerde vast of onderhandelbaar is.

© 2014 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappi j van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige
ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland. De naam KPMG, het logo en ‘cutting
through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

39

Implementatie
Roadmap – in meer detail

Tweede helft 2018
In de tweede helft van 2018 is het voor alle partijen vervolgens weer duidelijk onder
welke omstandigheden en met welke regelgeving de ELD te maken krijgt. De
partijen kunnen op basis hiervan afspraken opstellen.
De huisartsen en zorgverzekeraar maken afspraken over hoe om te gaan met
kosten en kwaliteit van zorg en welk budget de huisartsen nodig hebben om ELD in
te kopen. Ook hier kan de zorgverzekeraar via het zorginkoopbeleid sturen op
kosten, kwaliteit en toegankelijkheid van zorg. De zorgverzekeraar stuurt alleen niet
meer op de zorgaanbieders zelf maar doet dit via de huisarts.
De huisarts moet vervolgens afspraken opstellen met de ELDaanbieder over de te
leveren prestaties en de tarieven. Als laatste kunnen de partijen hun systemen dan
aanpassen zodat de declaraties conform de nieuwe situatie kan plaatsvinden.
2019
In 2019 is de huisarts integraal verantwoordelijk (voor zijn gehele populatie) voor
het voorkomen van tweedelijnszorg. Hierbij is het van belang dat de
zorgverzekeraar middels de aangeleverde informatie de waarde van zorg blijft
monitoren en hier met de huisarts afspraken over blijft maken.
Bovenstaande is alleen haalbaar wanneer tegen 2019 consolidatie van de markt
heeft plaatsgevonden.

© 2014 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappi j van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige
ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland. De naam KPMG, het logo en ‘cutting
through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

40

Bijlages

Bijlage 1.1
Kwantitatieve analyse regiobepaling

Aanpak
Onze aanpak van de kwantitatieve analyse is te vinden op pagina 13, in het
hoofdstuk “inleiding kwantitatieve analyse”.
Regiobepaling
In de analyses rondom declaratie van ELD en tweedelijnszorggebruik wordt
gekeken naar variatie tussen regio’s en variatie tussen verschillende type
aanbieders van ELD. Deze diagnostiek kan worden aangeboden door EDC’s,
ZBC’s en ziekenhuislaboratoria.

5. Het komt geregeld voor dat in een regio 90% van de laboratoriumbepalingen
door een EDC wordt uitgevoerd, terwijl 85% van de beeldvormende
diagnostiek in een ziekenhuislab plaatsvindt. De toewijzing van een regio kan
daarom verschillen per analyse.

6. Het inwoneraantal per regio ligt tussen de 125.000 en 700.000.
7. In onderstaande plaat zijn de regio’s weergegeven. De kleuren hebben geen
andere betekenis dan dat ze bedoeld zijn om de regio’s te onderscheiden.

Om de verschillen te kunnen identificeren hebben we Nederland opgedeeld in 48
regio’s. Hiervoor is de volgende methode gehanteerd:
1. Elke postcode in Nederland bestaat uit 4 cijfers en twee letters. Zo’n postcode
beslaat een (deel van een) straat. Wanneer we gebieden samenstellen op
basis van de eerste drie cijfers ontstaan gebieden ter grootte van een grote
wijk of een klein dorp. Van deze gebieden is het gebruik van ELD bekend.
2. Van elk van deze postcode-3 regio’s is vastgesteld welk percentage van de
ELD declaraties naar welk type aanbieder gaat. Deze percentages zijn
berekend aan de hand van het totaal aantal declaraties, maar ook apart voor
de verschillende soorten diagnostiek (beeldvormend, laboratorium,
functiegericht en overig).
3. Vervolgens zijn regio’s samengesteld uit postcode-3 gebieden bij elkaar in de
buurt, waarbij de levering van ELD per soort diagnostiek vaak naar hetzelfde
type aanbieder gaat.
4. Dit leidt tot 48 regio’s. In de analyses krijgen de regio’s soms een toewijzing
naar een bepaald type aanbieder. Die toewijzing wordt alleen gegeven
wanneer 80% of meer van de ELD declaraties naar dit type aanbieder gaat.
Wanneer er geen dominant aanbiederstype is, wordt de regio als “gemengd”
aangemerkt.

© 2014 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappi j van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige
ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland. De naam KPMG, het logo en ‘cutting
through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

42

Bijlage 1.2
Kwantitatieve analyse gebruik eerstelijnsdiagnostiek

Aantal beeldvormende ELD declaraties per verzekerde per regio
0,35

0,30

■ Het verschil tussen het hoogste en laagste aantal
declaraties per inwoner is voor zowel beeldvormende
diagnostiek als voor laboratoriumbepalingen ongeveer
een factor 2.
■ Wel zien we dat regio’s waar relatief veel
beeldvormende diagnostiek wordt uitgevoerd, niet per
definitie de regio’s zijn waar ook veel
laboratoriumbepalingen worden uitgevoerd.

0,25
0,20

■ Functiegerichte onderzoeken vormen maar een klein
deel van het totaal (0,28%), dat deze niet in een
aparte grafiek worden getoond.

0,15
0,10

-

11
46
38
12
3
47
6
4
24
7
42
5
17
41
19
48
44
43
40
22
30
14
21
26
28
36
34
37
32
45
35
25
27
18
16
29
20
10
23
13
9
2
33
15
31
8
39
1

0,05

Aantal ELD declaraties voor laboratoriumbepalingen per verzekerde per regio
7,0

6,0
5,0
4,0

3,0
2,0

-

42
24
38
17
46
19
3
41
11
47
32
45
6
31
28
12
44
26
7
43
37
40
18
23
5
34
22
10
14
39
1
13
25
35
9
16
21
4
30
48
2
36
15
29
20
8
33
27

1,0

© 2014 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappi j van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige
ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland. De naam KPMG, het logo en ‘cutting
through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

43

Bijlage 1.2
Kwantitatieve analyse gebruik eerstelijnsdiagnostiek

Gemiddelde kosten voor ELD (beeld, functie, lab en overig) per verzekerde
€ 70,00
€ 60,00
€ 50,00

■ Ook in de kosten per verzekerden zien we een
spreiding terugkomen. De spreiding in kosten is echter
wel iets kleiner dan de spreiding in aantallen. De
volgorde van de regio’s komt niet 1-op-1 met de
grafiek van de aantallen declaraties. Dit heeft een
aantal oorzaken:
– De tarieven voor eenzelfde prestatie zijn niet gelijk
per type aanbieder.

€ 40,00

– Het gaat om een mix van declaraties, van
labbepaling tot MRI-scan en deze kan per regio
verschillen.

€ 30,00
€ 20,00
€ 10,00

42
41
47
24
38
3
11
43
46
12
45
19
4
6
44
5
17
40
7
22
1
25
32
31
36
27
37
26
21
9
14
30
28
18
34
35
2
20
48
15
16
39
33
29
13
23
10
8

€-

© 2014 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappi j van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige
ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland. De naam KPMG, het logo en ‘cutting
through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

44

Bijlage 1.3
Kwantitatieve analyse zorggebruik

Gemiddelde zorgkosten per patiënt
€ 1.400

€ 1.200

€ 1.000

€ 800

€ 600

€ 400

Gemiddelde zorgkosten per patiënt

Niet-substitueerbare DBC's gecorrigeerd
Substitueerbare DBC's gecorrigeerd

€ 200

1e lijn kosten gecorrigeerd
ELD kosten gecorrigeerd
8
11
4
3
38
30
42
24
12
20
17
14
43
33
41
22
47
10
36
9
46
5
6
34
16
7
27
21
18
26
40
39
19
37
44
25
35
28
45
31
29
15
2
48
23
32
1
13

€-

€ 1.400

■ In bovenstaande grafiek is het verschil in gemiddelde kosten per verzekerde per regio zichtbaar. Het verschil tussen de regio met de hoogste en de laagste kosten
1.200 verband te zijn tussen hoogte van de kosten voor ELD en de hoogte van de totale kosten. De verwachting vanuit het
bedraagt € 195,- per verzekerde. Er lijkt€ geen
veld was dat investeren in ELD zou leiden tot lagere totale kosten. In dat geval zouden de donkerblauwe delen naar rechts moeten aflopen. Dit patroon is niet
zichtbaar. Omgekeerd zien we ook geen
bewijs dat meer diagnostiek leidt tot hogere totale kosten.
€ 1.000
€ 800

€ 600
© 2014 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappi j van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige
ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative€(‘KPMG
400 International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland. De naam KPMG, het logo en ‘cutting
through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

45

Bijlage 1.4
Kwantitatieve analyse verband tussen eerstelijnsdiagnostiek en kosten
substitueerbare DBC’s

Gemiddelde kosten substitueerbare DBC's per verzekerde
€ 120
€ 100
€ 80

Type regio
EDC
ZBC
ZKH
Gemengd

€ 60
€ 40
€ 20

8
17
33
20
38
3
4
16
11
30
12
6
9
10
14
19
27
41
40
39
22
28
7
46
15
42
29
47
43
37
5
36
18
2
26
13
31
24
32
21
34
44
25
45
35
23
48
1

€-

■ Net als voor de totale kosten (zie pagina 15) lijkt er ook voor de hoogte van de substitueerbare kosten geen verband te zijn met het type
aanbieder. Vanuit het veld was dit wel de verwachting, onder de aanname dat bij diagnostiek die in het ziekenhuis wordt uitgevoerd de
drempel lager is om een patiënt ook in de tweedelijn te zien. Hierdoor zouden de tweedelijnskosten hoger oplopen dan bij diagnostiek die
buiten het ziekenhuishuis wordt uitgevoerd.

© 2014 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappi j van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige
ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland. De naam KPMG, het logo en ‘cutting
through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

46

Bijlage 1.5
Aandoeningsspecifieke kwantitatieve analyse: Hartfalen

Analyse hartfalen

Aantal ELD declaraties voor hartfalen per 1000 verzekerden

■ Verder kan er geen relatie aangetoond worden tussen de hoeveelheid ELD en
de totale kosten voor hartfalen en ook is geen verband zichtbaar tussen de
totale kosten en het type aanbieder.

250
200
150
100
50
0
36
42
24
10
2
28
31
12
32
45
47
48
34
3
15
25
35
39
46
23
9
11
44
19
40
38
13
37
7
22
43
6
26
17
41
1
30
29
5
18
20
21
4
33
16
8
14
27

■ De spreiding in aantallen eerstelijnsdiagnostische declaraties is een factor vijf.
Hierbij lijkt er geen verband te zijn tussen het type aanbieder in een regio en
het aantal declaraties.

300

Aantal declaraties per 1000 verzekerden

■ Voor hartfalen is gekeken naar patiënten met een BNP/NT-pro-BNP. Voor deze
patiënten zijn ook de laboratoriumbepalingen uit de hartfalenstandaard
meegenomen. Deze afbakening is afgeleid van de NHG richtlijn voor hartfalen.
Daarnaast is gekeken naar hartfalen DBC’s.

Type regio
EDC
ZBC
ZKH
Gemengd

Totale kosten voor hartfalen (MSZ+ELD) vs gemiddeld aantal
ELD declaraties per verzekerde voor hartfalen
€ 30,00

Totale kosten

€ 25,00

Totale kosten (MSZ en ELD) voor hartfalen
€ 30,00

€ 20,00

€ 25,00

€ 15,00

€ 20,00
€ 15,00

€ 10,00

€ 10,00

€ 5,00
€ 5,00

€0,05
0,1
0,15
0,2
0,25
Gemiddeld aantal ELD declaties voor hartfalen per verzekerde

0,3

8
33
9
10
20
17
3
23
13
12
34
35
24
2
38
26
43
31
32
19
46
18
21
11
5
47
37
29
25
39
41
30
16
7
44
42
36
22
1
6
40
14
4
28
15
45
27
48

€-

0

© 2014 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappi j van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige
ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland. De naam KPMG, het logo en ‘cutting
through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

47

Bijlage 1.5
Aandoeningsspecifieke kwantitatieve analyse: Hernia

Analyse hernia

Aantal ELD declaraties voor hernia per 1000 verzekerden

■ Voor hernia is gekeken naar de MRI lumbosacrale wervelkolom en het aantal
hernia DBC’s.

■ Verder kan er geen relatie aangetoond worden tussen de hoeveelheid ELD en
de totale kosten voor hernia.

2,50
2,00
1,50
1,00
0,50
0,00

5
14
19
12
15
3
42
38
46
31
41
37
10
9
44
11
6
30
33
32
2
1
43
36
23
45
7
47
4
20
40
25
22
26
48
16
24
27
39
35
29
17
13
18
21
34
28
8

■ De totale kosten voor hernia verschillen ook per regio, maar hier is de spreiding
minder groot.

3,00

Aantal declaraties

■ De spreiding in aantallen eerstelijnsdiagnostische declaraties is opvallend. In
een aantal regio’s worden 2 tot 3 MRI’s per 1000 verzekerden gedeclareerd,
terwijl dat elders minder dan 0,1 MRI per 1000 verzekerden is.

3,50

■ Opvallend is dat de regio’s waarin de diagnostiek veelal bij ZBC’s wordt
uitgevoerd relatief lage totale kosten laten zien. Deze ZBC’s voeren zelf ook
herniaoperaties uit. De goede score kan daarom samenhangen met een goede
diagnostiek, maar ook met een concurrerende prijs voor de ingreep.

Totale kosten voor hernia (ELD + MSZ) vs gemiddeld aantal
ELD declaraties per verzekerde voor hernia

Type regio
EDC
ZBC
ZKH
Gemengd
Totale kosten per verzekerde (ELD + MSZ) voor hernia
€ 12,00

€ 12,00
€ 10,00

€ 10,00

€ 8,00

€ 6,00

€ 6,00

€ 4,00

€ 4,00

€ 2,00

€ 2,00

€0,0000

0,0005 0,0010 0,0015 0,0020 0,0025 0,0030 0,0035
Gemiddeld aantal ELD declaraties voor hernia per verzekerde

€14
46
36
15
47
35
8
24
10
4
22
1
25
13
6
7
17
31
16
11
39
30
26
19
20
48
40
21
33
18
42
9
3
38
45
34
29
37
43
44
41
2
12
23
32
28
27
5

€ 8,00

© 2014 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappi j van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige
ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland. De naam KPMG, het logo en ‘cutting
through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

48

Bijlage 1.5
Klachtspecifieke kwantitatieve analyse: Thoracale klachten e.c.i.

Analyse thoracale klachten e.c.i.

Gemiddeld aantal ELD declaraties per verzekerde voor thoracale klachten eci

■ Voor thoracale klachten is gekeken naar patiënten met een ECG. Voor deze
patiënten zijn ook de laboratoriumbepalingen uit de standaard rondom
thoracale klachten meegenomen. Daarnaast is gekeken naar DBC’s rondom
thoracale klachten.

0,160

■ Verder kan er geen relatie aangetoond worden tussen de hoeveelheid ELD en
de totale kosten voor thoracale klachten e.c.i. en ook is geen verband zichtbaar
tussen de totale kosten en het type aanbieder.

0,120
0,100
0,080
0,060
0,040

0,020
0,000
11
23
38
25
37
19
42
2
41
1
3
7
29
43
48
24
44
40
13
6
8
20
47
28
18
21
10
5
46
26
14
15
34
17
32
27
45
12
16
9
22
35
30
36
39
4
31
33

■ De spreiding in aantallen eerstelijnsdiagnostische declaraties is een factor
zeven. Hierbij lijkt er geen verband te zijn tussen het type aanbieder en het
aantal declaraties.

0,140

Type regio
EDC
ZBC
ZKH
Gemengd

Totale kosten voor thoracale klachten eci (MSZ + ELD) vs
gemiddeld aantal ELD declaraties per verzekerde voor
thoracale klachten

€ 12,00

Totale kosten (MSZ en ELD) voor thoracale klachten eci
€ 14,00

€ 10,00

€ 12,00

€ 8,00

€ 10,00

€ 6,00

€ 8,00

€ 4,00

€ 6,00

€ 2,00

€ 4,00
€ 2,00

€0

0,05
0,1
0,15
Gemiddeld aantal ELD declaraties per verzekerde

0,2

€14
20
8
28
30
33
4
39
11
37
6
38
19
16
17
34
36
13
2
9
31
41
3
12
46
42
22
27
43
47
15
1
18
5
40
24
7
25
32
21
45
35
48
23
26
44
10
29

Gemiddelde toatle kosten

€ 14,00

© 2014 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappi j van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige
ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland. De naam KPMG, het logo en ‘cutting
through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

49

Bijlage 1.5
Klachtspecifieke kwantitatieve analyse: “Vage klachten”

Analyse “vage klachten”

Gemiddeld aantal declaraties per verzekerde (alle laboratoriumbepalingen)

■ Voor “vage klachten”is gekeken naar alle laboratoriumbepalingen Daarnaast is
gekeken naar DBC’s rondom algemene klachten.

5,00
4,00
3,00
2,00
1,00
0,00
42
24
38
17
46
19
3
41
11
47
32
45
6
31
28
12
44
26
7
43
37
40
18
5
23
34
22
10
14
39
1
13
25
35
9
16
21
4
30
48
2
36
15
29
20
8
33
27

■ Onderstaande grafiek suggereert een positief verband tussen de hoeveelheid
ELD en de totale kosten voor “vage klachten”. Voor deze aandoening is het
kostenaandeel van de diagnostiek echter erg groot. Hierdoor geeft deze grafiek
feitelijk een verband weer tussen de hoeveelheid diagnostiek en de kosten voor
diagnostiek.

6,00

Aantal declaraties

■ De spreiding in aantallen eerstelijnsdiagnostische declaraties is een factor
twee. Hierbij lijkt er geen verband te zijn tussen het type aanbieder en het
aantal declaraties.

7,00

Type regio
EDC
ZBC
ZKH
Gemengd

Totale kosten voor vage klachten (MSZ+ELD) vs gemiddeld
aantal declaraties per verzekerde voor "vage klachten"
€ 45,00
R² = 0,2751

€ 40,00

Totale kosten (MSZ en ELD) voor "vage klachten"

€ 35,00

€ 45,00

€ 30,00

€ 40,00

€ 25,00

€ 35,00
€ 30,00

€ 20,00

€ 25,00

€ 15,00

€ 20,00

€ 10,00

€ 15,00
€ 10,00

€ 5,00

€ 5,00

0,0

1,0

2,0
3,0
4,0
5,0
6,0
Gemiddeld aantal declaraties per verzekerde

7,0

€42
47
3
41
43
45
24
38
46
15
12
27
11
17
9
14
31
4
2
1
5
19
32
39
36
22
18
40
20
33
7
26
25
44
28
30
37
6
16
35
21
34
29
48
13
8
10
23

€-

© 2014 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappi j van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige
ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland. De naam KPMG, het logo en ‘cutting
through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

50

Bijlage 2.0
Gehanteerde codes voor hartfalen

ELD

Tweedelijnskosten

Selecteer alle patiënten met onderstaande code. Kijk voor deze patiënten ook naar
de codes in de tweede tabel.

Specialisme Diagnose

Behandeling

Diagnoseomschrijving

0320

0301

alle

acuut hartfalen

0320

0302

alle

chronisch hartfalen

0313

0107

110X (waarbij X elk getal mag zijn) decompensatio cordis

Code

Omschrijving

070820

BNP/NT-proBNP

Code

Omschrijving

039494

Echografie van het hart.

039755

Analyse van een 24-uurs electrocardiografie registratie.

039757

Beoordeling ECG, Holter, inspanningsonderzoek e.d.

070489

ASAT, SGOT, transaminase

074891

ALAT, SGPT, Transaminase

070442

Natrium

070443

Kalium

070404

Kreatinine klaring (of andere klaring)

070419

Kreatinine

070702

Hemoglobine [is inclusief (eventueel) hematocriet en celindices
(MCV, MCH en MCHC en erytrocyt)]. Erytrocyten, enkelvoudige
bepaling. Gemiddeld erytrocytenvolume MCV. Hematocriet,
enkelvoudige bepalin

070728

Hemoglobine scheiding kwantitatief

070820

BNP/NT-proBNP

070425

Cholesterol, totaal

070460

Triglyceriden

074251

Cholesterol, HDL

© 2014 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappi j van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige
ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland. De naam KPMG, het logo en ‘cutting
through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

51

Bijlage 2.0
Gehanteerde codes voor hernia

ELD
Code

Omschrijving

083390

MRI lumbosacrale wervelkolom.

Tweedelijnskosten
Specialisme

Diagnose

Behandeling

Diagnoseomschrijving

0330

1203

alle

radiculair syndroom / HNP lumbaal-thoracaal

0330

1204

alle

pseudoradiculair syndroom lumbo-sacraal

0308

2505

alle

HNP,chemonucleolysis en percutane nucleotomie of minimal invasive

0308

2550

alle

lumbosacrale discotomie enkelvoudig

0308

2555

alle

lumbosacrale discotomie meervoudig of bijzondere technieken

0308

2560

alle

operaties wegens recidief HNP lumbaal

0305

1360

alles, behalve 223/226

H.N.P.

© 2014 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappi j van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige
ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland. De naam KPMG, het logo en ‘cutting
through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

52

Bijlage 2.0
Gehanteerde codes voor thoracale klachten

ELD

Tweedelijnskosten

Selecteer alle patiënten met onderstaande code. Kijk voor deze patiënten ook naar
de codes in de tweede tabel.

Specialisme Diagnose

Behandeling

Diagnoseomschrijving

0320

0201

alle

thoracale klachten eci

Code

Omschrijving

0313

0018

alle

analyse pijn op de thorax zd

039757

Beoordeling ECG, Holter, inspanningsonderzoek e.d.

Code

Omschrijving

039755

Analyse van een 24-uurs electrocardiografie registratie.

039494

Echografie van het hart.

070489

ASAT, SGOT, transaminase

074891

ALAT, SGPT, Transaminase

070442

Natrium

070443

Kalium

070404

Kreatinine klaring (of andere klaring)

070419

Kreatinine

070702

Hemoglobine [is inclusief (eventueel) hematocriet en celindices
(MCV, MCH en MCHC en erytrocyt)]. Erytrocyten, enkelvoudige
bepaling. Gemiddeld erytrocytenvolume MCV. Hematocriet,
enkelvoudige bepalin

070728

Hemoglobine scheiding kwantitatief

070820

BNP/NT-proBNP

070425

Cholesterol, totaal

070460

Triglyceriden

074251

Cholesterol, HDL

© 2014 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappi j van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige
ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland. De naam KPMG, het logo en ‘cutting
through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

53

Bijlage 2.0
Gehanteerde codes voor “vage” klachten

ELD
Omschrijving
Alle testen die onder "LAB" vallen.

Tweedelijnskosten
Specialisme

Diagnose

Behandeling

Diagnoseomschrijving

0313

0003

Alle

anal alg malaise/moeheid zd

0313

0021

Alle

anal klacht nno zd

0313

0020

Alle

anal systeemaandoening zd

© 2014 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappi j van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige
ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland. De naam KPMG, het logo en ‘cutting
through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

54

Bijlage 3.0
Positie medische microbiologie

Positie van de medische microbiologie
Vanuit de gesprekken met het veld is naar voren gekomen dat de taken van de
medische microbiologie niet in alle gevallen passen binnen de nu geldende
prestaties. Dit komt voort uit de taken gericht op de openbare gezondheid: In het
kader van de volksgezondheid heeft de arts-microbioloog taken gericht op
aangifteplichtige ziekten, aangetoond in het laboratorium. Dit voorkomt overdracht
tussen mensen en verspreiding van infecties. De medisch microbioloog heeft in
datzelfde kader een gids- en adviesfunctie richting huisarts, ziekenhuis maar ook
GGD’s. Ons advies is om te onderzoeken in hoeverre deze taken binnen de
bekostiging en het budgettair kader van de ELD passen of dat hiervoor een andere
manier van bekostiging (bijvoorbeeld via de GGD) passender is.

© 2014 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappi j van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige
ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland. De naam KPMG, het logo en ‘cutting
through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

55

© 2014 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het
handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een
dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het
KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden
zijn aan KPMG International Cooperative (‘KPMG
International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten
voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn
geregistreerde merken van KPMG International.