Halfjaarrapportage september 2019

Monitor Invoering
Omgevingswet

Colofon
Document
Datum		
Versie		
Opsteller

Halfjaarrapportage Monitoring Invoering Omgevingswet september 2019
6-11-2019
1.0
Interbestuurlijke Monitoringoverleg Invoering Omgevingswet

Halfjaarrapportage september 2019

Monitor Invoering
Omgevingswet

Halfjaarrapportage september 2019 Monitor Invoering Omgevingswet | 3

4 | Halfjaarrapportage september 2019 Monitor Invoering Omgevingswet

Inhoud

Algemeen overzicht

6

Algemeen overzicht stand per criterium

6

Inleiding10
Monitor Invoering Omgevingswet
10
Rapportage aan de hand van concrete criteria
10
Leeswijzer12

Criterium 1: Omgevingsvisie
Indicator inhoud
Indicator publicatie

15
16
17

Criterium 2: Omgevingsverordening
Indicator inhoud 
Indicator techniek
Indicator publicatie

19
20
21
21

Criterium 3: Projectbesluit

23

Criterium 4: Omgevingsplan

27

Indicator proces
Indicator techniek

28
29

Criterium 5: Vergunningen en meldingen

31

Criterium 5.1 Vergunningen en meldingen – techniek
Criterium 5.2 Vergunningen en meldingen – indieningsvereisten
Indicator inhoud
Indicator techniek
Indicator publicatie
Criterium 5.3 Vergunningen en meldingen – proces
Criterium 5.4 Vergunningen en meldingen – beoordeling

33
35
36
36
37
39
42

Bijlage - Tabel stand per criterium in percentages

45

Halfjaarrapportage september 2019 Monitor Invoering Omgevingswet | 5

Algemeen overzicht
Algemeen overzicht stand per criterium
Samenvatting Q3 2019
CRITERIUM

RIJK

PROVINCIES (12)

WATERSCHAPPEN (21)

GEMEENTEN (355)

(Wisselend tussen 1 en 9)
100%

67%

33%

1 Omgevingsvisie
92%

8%

2 Omgevingsverordening
100%

75%

90%

25%

10%

3 Projectbesluit
68%

32%

100%

63%

37%

100%

58%

42%

4 Omgevingsplan

5 Vergunningen & meldingen
88%

12%

83%

17%

5.1 Techniek
50%

50%

5.2 Indieningsvereisten
100%

92%

8%

5%

95%

100%

83%

17%

5%

90%

1%

66%

33%

1%

64%

35%

5.3 Proces

5.4 Beoordeling
Voldoet

In voorbereiding

Nog onbekend

N.v.t.

6 | Halfjaarrapportage september 2019 Monitor Invoering Omgevingswet

5%

Algemeen beeld gemeenten
De VNG heeft met grote interesse kennisgenomen van de uitkomsten van de voortgangsmonitor. Het
beeld komt overeen met hetgeen wij ervaren in onze dagelijkse praktijk en contacten met gemeenten.
We zien een toenemend besef bij gemeenten van de volledigheid van de opgaven waar zij voor staan.
En dit leidt in veel gevallen ertoe dat zij moeten opschalen in activiteiten en inzet, wat op grote schaal
in werking is gezet door de gemeenten. Gemeenten krijgen een steeds scherper beeld wat ze te doen
hebben. Om hen hier ook gerichter op te ondersteunen, zijn in samenwerking met ADS de Regionale
Implementatie Ondersteuners (RIO’s) in het in leven geroepen.
Een specifieke uitkomst van deze monitor waarop de RIO’s direct ingezet gaan worden, is de groep
gemeenten die heeft aangegeven het niet te kunnen of willen oppakken en de groep gemeenten die
denkt niet tijdig klaar te zijn. We onderzoeken wat daar speelt en zullen inzetten op bewustwording
met gerichte ondersteuning. Daarnaast zien we dat de beschikbare capaciteit een breed ervaren
knelpunt is bij gemeenten richting de inwerkingtreding van de wet. Vanuit de VNG zullen we zowel op
bestuurlijk als management en organisatorisch niveau dit onder de aandacht brengen.
Een ander aandachtspunt bij gemeenten blijft het DSO. Tegelijkertijd merken we dat de kennis over
het DSO mede door initiatieven van de VNG groeit en gemeenten wel de noodzakelijke stappen zetten
om tijdig gereed te zijn om aan te sluiten op het DSO.
Verder zullen we in het komende jaar de samenwerking in de keten, zowel met de overige bevoegd
gezagen als met onze uitvoeringsinstanties zoals de omgevingsdiensten onder de aandacht blijven
brengen. In de voortgangsmonitor onder omgevingsdiensten, geven de omgevingsdiensten aan met
ongeveer 30% van de gemeenten afstemming te hebben over de uitvoering van de Omgevingswet.
In de RIO aanpak zal nagegaan worden hoe we hierop kunnen intensiveren. Daarnaast blijven we
ketensamenwerking actief ondersteunen, o.a. met het concept van de omgevingstafel.

Algemeen beeld waterschappen
De voortgangsrapportage geeft een herkenbaar beeld van hoe de waterschappen er 16 maanden voor
de beoogde datum van het in werking treden van de Omgevingswet voorstaan. Dat beeld bevestigt
dat er bij de waterschappen nog het nodige moet gebeuren om op tijd aan de eisen die de wet stelt te
voldoen, maar ook dat de waterschappen goed op koers liggen.
In de komende maanden zullen er vanuit de Unie van Waterschappen en vanuit initiatieven van
waterschappen onderling de nodige producten worden opgeleverd die een impuls zullen geven aan
de voortgang bij de waterschappen. Voorbeelden met betrekking tot de ‘instrumenten’ die in deze
rapportage aan de orde komen zijn de ‘Handreiking projectbesluit’ van de Unie van Waterschappen,
die eind 2019 beschikbaar komt, en hulpmiddelen die de waterschappen in staat te stellen om het in
het kader van de Omgevingswet belangrijke aspect ‘participatie’ beter handen en voeten te geven.
Op basis van de resultaten van de waterschappen in deze monitor gaat de Unie van Waterschappen
de nodige activiteiten richting diverse doelgroepen binnen de waterschappen ontplooien, waaronder
de ‘Programmamanagers Implementatie Omgevingswet’ en de ‘hoofden vergunningverlening en
handhaving’ van de waterschappen. Als onderdeel van dit traject zullen een aantal producten die in
de afgelopen periode vanuit ADSMO, de Unie zelf en (groepen van) individuele waterschappen zijn
ontwikkeld opnieuw onder de aandacht worden gebracht.

Halfjaarrapportage september 2019 Monitor Invoering Omgevingswet | 7

De belangrijkste aandachtspunten die de waterschappen signaleren zijn de afstemming met andere
overheden en de afhankelijkheden die het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) met zich meebrengt.
De afstemming met andere overheden wordt beïnvloed door de tijd die de interne implementatie van
de Omgevingswet van alle overheden vraagt.
Wat betreft het DSO merken de waterschappen op dat datgene wat er nog moet gebeuren door
externe factoren, namelijk het later beschikbaar komen van de benodigde standaarden en van DSO-LV,
onder een behoorlijke tijdsdruk staat. Niet alle leveranciers van VTH- en regelbeheersystemen hebben
hun software al gereed. En als het systeem eenmaal bij het waterschap in huis is (aangepast), moeten
gebruikers worden opgeleid, moet het systeem worden gevuld, moet dit worden getest, moet dit op
DSO-LV worden aangesloten, moet de interactie met DSO-LV worden getest e.d.
Met andere woorden, diverse systemen moeten zich nog bewijzen. Als de oplevering van (delen van
het) DSO-LV later gaat plaatsvinden en mocht blijken dat DSO-LV nog kinderziektes vertoont, iets
waarvoor de waterschappen overigens nu geen aanwijzingen hebben, dan wordt de tijdsdruk alleen
maar groter.
Desalniettemin bevestigt de voortgangsmonitor het vertrouwen van de waterschappen dat het hen
(met actieve ondersteuning door diverse partijen) gaat lukken tijdig aan de Omgevingswet te voldoen.

Algemeen beeld provincies
De laatste maanden hebben de provincies samen met hun ketenpartners veel geoefend (onder andere
in Try-Outs) met bijvoorbeeld het ontsluiten van informatie via het DSO, het opstellen van toepasbare
regels en het annoteren van een Omgevingsverordening. Dit oefenen geeft inzicht in de stappen die
nog nodig zijn om op 1 januari 2021 klaar te zijn om met de wet te kunnen werken. Er zijn al veel
stappen in de goede richting gezet, er zullen er nog veel moeten volgen. De inzet van provincies rond
de implementatie van de wet blijft dat ook onverminderd groot. Provincies zoeken elkaar daarbij op
en werken samen aan bijvoorbeeld de implementatie van de nieuwe standaarden en het opstellen van
modelleerrichtlijnen.
Knelpunten kunnen ontstaan door de vertraging in het beschikbaar komen van de standaard
voor publicatie van de Omgevingsverordening. De provincies moeten op 1 januari 2021 hun
omgevingsverordening hebben vastgesteld en gepubliceerd via de landelijke voorziening van het
Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO-LV). Hiervoor is geen overgangsrecht geregeld. Door de vertraging
is er geen tijd meer om te oefenen met het ontsluiten van de verordening en geen ruimte om
eventuele kinderziektes in systemen op te lossen. Het traject richting 1 januari 2021 is daarmee voor
provincies haalbaar, maar afhankelijk van factoren waar zij geen invloed op hebben en dus kwetsbaar.

8 | Halfjaarrapportage september 2019 Monitor Invoering Omgevingswet

Algemeen beeld rijkspartijen
De rijkspartijen zien de implementatie van de Omgevingswet gestaag vorderen. Voor elke rijkspartij
verschilt de opgave, doordat departementen en uitvoeringsorganisatie verschillende rollen en
verantwoordelijkheden hebben.
Voor het aansluiten op het DSO-LV en de koppeling van het DSO aan werkprocessen is een
gezamenlijke aansluitstrategie opgesteld die als leidraad wordt gebruikt voor het aansluiten en
het aanpassen van de daaraan gekoppelde werkprocessen. Om dit goed te begeleiden is hier extra
capaciteit opgezet. Komende tijd zullen partijen de aandacht meer gaan richten op het maken van
onderlinge werkafspraken en met decentrale overheden om de vergunningverlening goed te laten
verlopen vanaf 2021. Dit najaar verwachten partijen met elkaar een keuze te maken hoe zij wet- en
regelgeving gedigitaliseerd kunnen gaan aanpassen vanaf de inwerkingtreding van de wet.

Halfjaarrapportage september 2019 Monitor Invoering Omgevingswet | 9

Inleiding
Monitor Invoering Omgevingswet
Het interbestuurlijke programma Aan de slag met de Omgevingswet heeft in zijn taakstelling
de opdracht gekregen de invoering van de Omgevingswet te monitoren1. Dit gebeurt vanuit het
project Monitor Invoering Omgevingswet. In het project worden verschillende onderzoeken
uitgevoerd en bronnen gevolgd om een beeld te krijgen van de voortgang van de invoering en
de veranderingen die de wet binnen de overheid tot gevolg heeft. De monitor doet dit niet alleen
voor de informatievoorziening van het Rijk, maar ook ter ondersteuning van de koepels van de
gemeenten, provincies en waterschappen die de veranderopgaven bij hun leden faciliteren.
De monitorrapportage is in eerste instantie bedoeld voor de leden van het opdrachtgevend
beraad (OGB) en de ProgrammaRaad van het programma Aan de slag met de Omgevingswet. Zij
kunnen de resultaten gebruiken voor het (bij)sturen van hun ondersteuningsinspanningen bij de
implementatie van de wet. Daarnaast wordt met de monitorrapportage een bijdrage geleverd
aan de monitorafspraken die de minister met de Tweede en Eerste Kamer heeft gemaakt.
De opzet van de voorliggende rapportage is op veel punten gewijzigd ten opzichte van eerdere
halfjaarrapportages. De monitor richt zich de komende periode vooral op het volgen van
de vraag hoe ver de bevoegde gezagen zijn met de voorbereidingen om op 1-1-2021 aan de
wettelijke eisen van de Omgevingswet te voldoen. De afgelopen maanden is een set criteria
uitgewerkt die aangeven wat er op invoeringsdatum minimaal af dient te zijn om te voldoen
aan de wet. De indicatoren die worden gemonitord zijn op deze criteria aangepast. Dit heeft
onder andere tot gevolg gehad dat een aantal zaken die ten behoeve van de vorige rapportages
werden gemonitord niet meer in deze rapportage terug te vinden zijn.
De transitie naar een succesvol werkende Omgevingswet omhelst weliswaar meer dan alleen
kunnen voldoen aan de minimale criteria op invoeringsdatum. Echter gegeven het belang van
een succesvolle start op de gewenste invoeringsdatum is er voor gekozen de monitoractiviteiten
in de komende fase tot de invoeringsdatum vooral te richten op deze minimumvereisten.

Rapportage aan de hand van concrete criteria
Op 16 juni 2019 heeft de ProgrammaRaad van het programma Aan de slag met de Omgevingswet
een set criteria vastgesteld waaraan de verschillende overheden op grond van de Omgevingswet
minimaal dienen te voldoen. De criteria zijn in nauwe samenwerking met de koepels VNG, IPO,
UvW en de veranderorganisatie voor de rijksinstanties tot stand gekomen. Alhoewel de koepels
en de rijksinstanties hogere ambities hebben waarvoor de monitor op verzoek ook informatie
verzameld, beperkt deze rapportage zich tot de vijf minimumcriteria. De minister heeft de
Tweede en Eerste Kamer hierover geïnformeerd.

10 | Halfjaarrapportage september 2019 Monitor Invoering Omgevingswet

De vijf criteria zijn:
1. Per 1-1-2021 hebben provincies en Rijk een vastgestelde omgevingsvisie die voldoet aan
de eisen van de Omgevingswet (artikel 3.2 en 3.3 Ow). De omgevingsvisie is met behulp van
de geldende standaard ontsloten via de landelijke voorziening1. (Dit criterium noemen we
hierna ‘Omgevingsvisie’)
2. Per 1-1-2021 heeft een provincie een vastgestelde omgevingsverordening die voldoet aan
de eisen van de Omgevingswet (hoofdstuk 7 van het Besluit kwaliteit leefomgeving). De
omgevingsverordening is met behulp van de geldende standaard ontsloten via de landelijke
voorziening2. (Dit criterium noemen we hierna ‘Omgevingsverordening’)
3. Als een rijkspartij, provincie of waterschap een projectbesluit vaststelt dan stellen zij deze
per 1-1-2021 vast conform de eisen van de Omgevingswet (Het projectbesluit voldoet
aan hoofdstuk 9 van het Besluit kwaliteit leefomgeving). Tijdens de overgangsfase hoeft
het projectbesluit het omgevingsplan niet te wijzigen. (Dit criterium noemen we hierna
‘Projectbesluit’)
4. Als een gemeente een omgevingsplan wil wijzigen, dan stelt de gemeente deze wijziging
per 1-1-2021 vast conform de eisen van de Omgevingswet. Het gewijzigde deel van het plan
voldoet aan de provinciale instructieregels en aan de instructieregels uit hoofdstuk 5 van het
Besluit kwaliteit leefomgeving. De wijziging wordt met behulp van de geldende standaard
ontsloten via de landelijke voorziening3. (Dit criterium noemen we hierna ‘Omgevingsplan’)
5. Vergunningen en meldingen:
5.1	Per 1-1-2021 is het bevoegd gezag (en/of haar uitvoeringsorganisatie) in staat om
conform de daarvoor geldende standaard een aanvraag of melding (art. 14.1 Ob)
vanuit de landelijke voorziening te ontvangen4. (Dit criterium noemen we hierna
‘Vergunningen en meldingen - techniek’)
5.2	Per 1-1-2021 stellen provincie, waterschap en gemeente de informatie beschikbaar
die nodig is om een aanvraagformulier in de landelijke voorziening samen te kunnen
stellen, waarin ook de door hen gestelde indieningsvereisten zijn meegenomen.
(Dit criterium noemen we hierna ‘Vergunningen en meldingen - indieningsvereisten’)
5.3	Per 1-1-2021 is het bevoegd gezag (en/of haar uitvoeringsorganisatie) voorbereid op de
gewijzigde vergunningenprocedure conform de eisen van de Omgevingswet. Hieronder
valt het kunnen verwerken van een enkelvoudige en een meervoudige aanvraag5.
(Dit criterium noemen we hierna ‘Vergunningen en meldingen - proces’)
5.4	Per 1-1-2021 is het bevoegde gezag (en/of haar uitvoeringsorganisatie) in staat om
aanvragen voor omgevingsvergunningen te beoordelen conform de eisen van de
Omgevingswet6. (Dit criterium noemen we hierna ‘Vergunningen en meldingen beoordeling’)

1

2

3

4

5

6

Omgevingsvisie: Per 1/1/21 wordt een Omgevingsvisie opgesteld met de STOP-TPOD standaard, via de reguliere infrastructuur voor officiële publicaties gepubliceerd in het elektronische publicatieblad van het desbetreffende orgaan en
ontsloten via DSO-LV. Een vóór 1/1/21 vastgestelde omgevingsvisie kan nog op grond van de Wet ruimtelijke ordening
worden gepubliceerd op www.ruimtelijkeplannen.nl met gebruikmaking van de IMRO-standaard. Ontsluiting van de informatie uit de visie in DSO-LV vindt in dat geval plaats met gebruikmaking van de overbruggingsfunctie.
Omgevingsverordening: Een Omgevingsverordening wordt opgesteld met de STOP-TPOD standaard en bekend gemaakt
via de landelijke voorziening.
Wijziging Omgevingsplan: Een wijziging van een Omgevingsplan wordt opgesteld met de STOP-TPOD standaard, bekendgemaakt via de LVBB en ontsloten via DSO-LV.
Ontvangen aanvraag of melding: Voor het ontvangen van een aanvraag of melding wordt gebruik gemaakt van de Standaard Aanvragen en Meldingen (STAM).
Beoordelingstermijn: Beoordeling van een aanvraag vindt binnen 8 weken plaats voor besluiten anders dan art 10.24
Omgevingsbesluit. Bij een meervoudige aanvraag is het bevoegd gezag dat de aanvraag behandelt, voorbereid op het
inwinnen van advies van het bestuursorgaan dat bevoegd gezag geweest zou zijn, als de activiteit los (enkelvoudig) aangevraagd zou zijn.
Beoordeling aanvraag omgevingsvergunning: De beoordeling van een aanvraag voor een omgevingsvergunning voldoet
tenminste aan de instructieregels uit hoofdstuk 8 van het Besluit kwaliteit leefomgeving. Dat betekent dat aanvragen
voor een omgevingsvergunning voor een omgevingsplanactiviteit ook dienen te voldoen aan de instructieregels voor het
omgevingsplan.

Halfjaarrapportage september 2019 Monitor Invoering Omgevingswet | 11

We rapporteren over alle overheden waarop een criterium van toepassing is. De monitor maakt
gebruik van verschillende bronnen om te kunnen volgen of de verschillende overheden ook
voor inwerkingtreding aan deze criteria voldoen. Daarbij wordt zoveel mogelijk uitgegaan van
formele objectieve bronnen zoals geregistreerde aansluitingen op de verschillende DSO-LV
onderdelen en officiële publicaties van omgevingsdocumenten. De gebruikte bron is in het
vervolg van deze rapportage per indicator vermeld. Bij een aantal criteria maken we gebruik
van een survey om dit in kaart te brengen. Deze survey wordt één maal per half jaar uitgezet
onder de projectleiders en programmamanagers invoering Omgevingswet bij de verschillende
overheden. Organisaties die niet deelgenomen hebben aan de survey worden meegeteld in de
categorie ‘nog onbekend’.
De meest recente ronde van de survey is eind augustus/begin september 2019 uitgevoerd. Deze
survey had een respons van 70% onder gemeenten (250 uit 355), 100% onder waterschappen
(21 uit 21) en rijkspartijen7 (11 uit 11) en 92% onder provincies (11 uit 12). De resultaten van de
survey zijn in een aparte rapportage8 aan de koepels aangeboden.

Leeswijzer
De rapportage behandelt per criterium de mate waarin de verschillende overheden op het meest
recente moment van meten voldoen. Aan het begin van ieder hoofdstuk is een schematisch
overzicht opgenomen over de stand van zaken bij iedere bestuurslaag op het criterium waarop
de voortgang wordt gemonitord. Sommige criteria worden met meerdere indicatoren gemeten.
Ieder criterium/indicator bevat een grafische weergave die met maximaal drie kleuren de stand
van zaken op dat criterium weergeeft. De kleuren zijn:
• donkergroen: dat staat voor hoeveel procent van de overheden in de bestuurslaag al voldoet;
• lichtgroen: dat staat voor hoeveel procent van de overheden in de bestuurslaag bezig zijn
met voorbereidingen (zowel in uitvoering als gepland);
• grijs: het percentage overheden in de bestuurslaag dat nog niet aan de slag is om aan het
criterium te voldoen of waar de monitor nog geen zicht heeft op de status.
Voor de meeste instrumenten geldt dat als een bevoegd gezag er mee wil kunnen werken steeds
vier aspecten geregeld moeten zijn, die wij als indicatoren volgen:
• inhoud: Deze indicator geldt alleen voor de omgevingsvisies, omgevingsverordeningen
en de indieningsvereisten. We meten bij de visies en verordeningen het moment waarop
het eindresultaat door het bestuur is vastgesteld en het besluit gepubliceerd is in het
elektronische publicatieblad van het desbetreffende orgaan. We veronderstellen dat
de inhoud voldoet aan de wet op het moment van vaststellen door het orgaan. Bij de
indieningsvereisten kijken we alleen naar het beschikbaar zijn van de daarvoor relevante
toepasbare regels;
• proces: Deze indicator wordt gebruikt bij de criteria waarbij een organisatie straks iets moet
kunnen (ze moeten in staat zijn om…). Dat gaat om proces in de brede zin. Je moet niet alleen
je proces aangepast hebben, maar ook de kennis en competenties hebben om het te kunnen;

7

8

De relevantie van de criteria voor de afzonderlijke rijkspartijen (betrokken departementen en uitvoeringsorganisaties)
kan per organisatie verschillen in verband met hun verschillende taken en verantwoordelijkheden. Dit betekent dat ook
de basis voor de vergelijking van de voltooiing per criterium voor rijkspartijen kan verschillen. Deze is bij sommige criteria
minder dan de 11 rijkspartijen die gemonitord worden.
Deze rapportage is ook te vinden op de website van het programma Aan de slag met de Omgevingswet
https://aandeslagmetdeomgevingswet.nl/praktijk/kennis-onderzoek/onderzoek/

12 | Halfjaarrapportage september 2019 Monitor Invoering Omgevingswet

•

•

techniek: de inhoud moet op de juiste wijze en conform de juiste standaarden in de landelijke
voorziening (DSO-LV) kunnen worden ingevoerd, aangepast of opgehaald. Daarbij kijken
we naar:
-- is de relevante standaard beschikbaar;
-- hebben de software leveranciers hun producten hierop aangepast ofwel kunnen
overheden de beschikking hebben over de software die ze moeten gaan gebruiken
(dit wordt niet in de monitor gevolgd);
-- hebben overheden de aangepaste software-oplossingen van hun leveranciers ook
daadwerkelijk aangeschaft en geïnstalleerd of hebben de overheden op een andere
manier de beschikking over de software;
-- hebben de overheden met succes een koppeling weten te maken met het DSO-LV.
publicatie: het vastgestelde instrument moet - indien relevant - ook conform de juiste
standaarden openbaar gemaakt worden.

Per criterium en per bestuurslaag kan het verschillen of het bevoegd gezag op 1-1-2021 al aan
alle vier de aspecten moet voldoen.
Op het moment van verschijnen van de halfjaarrapportage was het voor de verschillende
overheden voor een deel van de indicatoren per criterium nog niet mogelijk volledig aan
de indicator of het criterium te voldoen vanwege het feit dat de oplevering van relevante
onderdelen van de DSO-LV pas later in de tijd gepland staat. Bij de criteria en indicatoren waar
dit speelt staat dat duidelijk aangegeven.
De afzonderlijke indicatoren per criterium zijn in de samenvattende overzichten aan het
begin van ieder hoofdstuk gecombineerd tot één score voor het criterium. Hiervoor is per
overheidsorganisatie gekeken aan hoeveel van de indicatoren van het criterium al wordt
voldaan. Alleen als een organisatie op alle indicatoren voldoet, wordt dit in de totaalscore voor
het criterium als donkergroen aangegeven. Bij ontbreken van één of meer ‘completes’ is dit
zichtbaar als lichtgroen. En indien op nog geen enkele indicator zekerheid over of inzicht in de
status bestaat, verschijnt deze organisatie in de totaalscore voor het criterium als grijs.

Per criterium hebben de betrokken koepels de monitorresultaten beoordeeld. Hun duiding van de
uitkomsten is telkens opgenomen binnen kaders met een groene achtergrond zoals ook voor dit
kader is gebruikt.

Lezers kunnen meer achtergrondgegevens, dwarsdoorsneden, analyses en onderliggende
onderzoeksrapporten terugvinden op de website van het programma Aan de slag met de
Omgevingswet: https://aandeslagmetdeomgevingswet.nl/praktijk/kennis-onderzoek/onderzoek

Halfjaarrapportage september 2019 Monitor Invoering Omgevingswet | 13

14 | Halfjaarrapportage september 2019 Monitor Invoering Omgevingswet

CRITERIUM 1:
OMGEVINGSVISIE

Halfjaarrapportage september 2019 Monitor Invoering Omgevingswet | 15

Een vastgestelde omgevingsvisie is op invoeringsdatum alleen relevant voor Rijk en provincies.
Criterium 1 luidt daarom:

Per 1-1-2021 hebben provincies en Rijk een vastgestelde omgevingsvisie die voldoet aan de eisen van
de Omgevingswet (artikel 3.2 en 3.3 Ow). De omgevingsvisie is met behulp van de geldende standaard
ontsloten via de landelijke voorziening1.

De Omgevingswet geeft gemeenten weliswaar ook een plicht tot het opstellen van een
omgevingsvisie, maar deze hoeft nog niet op 1-1-2021 te zijn vastgesteld en gepubliceerd.
STATUS

RIJK (1)

PROVINCIES (12)

WATER­SCHAPPEN (-)

100%

67%

33%

100%

67%

33%

100%

67%

33%

GEMEENTEN (-)

Criterium

Inhoud

Publicatie
Voldoet

In voorbereiding

Nog onbekend

N.v.t.

Indicator inhoud
In hoeverre het Rijk en de provincies bezig of klaar zijn met het opstellen en vaststellen van
omgevingsvisie wordt gemeten aan de hand van de vastgestelde en ter inzage gelegde visies
die deze organisaties publiceren via officiële bekendmakingen en ruimtelijkeplannen.nl.
Er wordt niet apart gemonitord of de vastgestelde en gepubliceerde visies ook inhoudelijk
voldoen aan artikelen 3.2 en 3.3 van de Omgevingswet. De organisatie zelf is verantwoordelijk
voor de inhoud.
Grafiek C1.1: Vastgestelde en/of in voorbereiding zijnde omgevingsvisies
100%
RIJK (1)
67%
PROVINCIES (12)

Voldoet

In voorbereiding

Nog onbekend

16 | Halfjaarrapportage september 2019 Monitor Invoering Omgevingswet

33%

Indicator publicatie
Per 1-1-2021 wordt een Omgevingsvisie opgesteld met de STOP-TPOD standaard, via de
reguliere infrastructuur voor officiële publicaties gepubliceerd in het elektronische
publicatieblad van het desbetreffende orgaan en ontsloten via DSO-LV. Een vóór 1-1-2021
vastgestelde omgevingsvisie kan nog op grond van de Wet ruimtelijke ordening worden
gepubliceerd op www.ruimtelijkeplannen.nl met gebruikmaking van de IMRO-standaard.
Ontsluiting van de informatie uit de visie in DSO-LV vindt in dat geval plaats met gebruikmaking
van de overbruggingsfunctie.
We meten bij deze indicator de publicatie van omgevingsvisies op ruimtelijkeplannen.nl.
Dit geeft het volgende beeld:
Grafiek C1.2: Op ruimtelijkeplannen.nl gepubliceerde omgevingsvisies
100%
RIJK (1)
67%

33%

PROVINCIES (12)

Voldoet

In voorbereiding

Nog onbekend

Duiding rijkspartijen
Door het Rijk wordt een Nationale Omgevingsvisie (NOVI) opgesteld. De ontwerp-NOVI is tussen
augustus en september 2019 samen met het Milieueffectrapport NOVI (PlanMER) ter inzage gelegd via
o.a. ontwerpnovi.nl en er zijn zienswijzen ingediend. Naar verwachting wordt de NOVI in het voorjaar
van 2020 definitief en treedt deze inwerking.

Duiding provincies
Alle 12 provincies zijn bezig met een visie conform de OW of hebben deze al vastgesteld. Publicatie
van een al vastgestelde visie mag nog op de huidige manier plaatsvinden via Ruimtelijkeplannen.nl.
Daarmee is er geen afhankelijkheid van nieuwe techniek en is de verwachting dat alle provincies aan
dit criterium zullen voldoen op 1-1-2021.

Halfjaarrapportage september 2019 Monitor Invoering Omgevingswet | 17

18 | Halfjaarrapportage september 2019 Monitor Invoering Omgevingswet

CRITERIUM 2:
OMGEVINGSVERORDENING

Halfjaarrapportage september 2019 Monitor Invoering Omgevingswet | 19

Criterium 2 is alleen van toepassing op de provincies en luidt:

Per 1-1-2021 heeft een provincie een vastgestelde omgevingsverordening die voldoet aan de eisen van
de Omgevingswet (hoofdstuk 7 van het Besluit kwaliteit leefomgeving). De omgevingsverordening is
met behulp van de geldende standaard ontsloten via de landelijke voorziening.

Dit criterium kent drie componenten die we monitoren: (1) De vaststelling van de inhoud,
(2) de technische mogelijkheden om de verordening via de DSO-LV te kunnen ontsluiten en
(3) de feitelijke publicatie van de verordening.
STATUS

RIJK (-)

PROVINCIES (12)
92%

WATER­SCHAPPEN (-)

GEMEENTEN (-)

8%

Criterium
67%

33%

Inhoud
92%

8%

Techniek
100%

Publicatie
Voldoet

In voorbereiding

Nog onbekend

N.v.t.

Indicator inhoud
De indicator inhoud van het criterium Omgevingsverordening stelt dat de omgevingsverordening
door Provinciale Staten op 1-1-2021 vastgesteld moet zijn en het besluit moet als officiële
publicatie gepubliceerd zijn in het elektronische publicatieblad. De meeste provincies hebben
al wel een geactualiseerde versie van de omgevingsverordening vastgesteld en gepubliceerd.
Deze verordeningen voldoen echter nog niet (volledig) aan de eisen van de Omgevingswet.
Grafiek C2.1 Vastgestelde of in voorbereiding zijnde omgevingsverordeningen
67%
PROVINCIES (12)

Voldoet

In voorbereiding

Nog onbekend

20 | Halfjaarrapportage september 2019 Monitor Invoering Omgevingswet

33%

Indicator techniek
De indicator techniek monitort (1) de standaard beschikbaar is, (2) leveranciers deze standaard
met succes in hun systemen hebben verwerkt zodat provincies in staat zijn de nieuwe techniek
te kunnen gaan gebruiken, (3) de provincies ook daadwerkelijk regelen dat ze de nieuwe
techniek kunnen gebruiken en (4) de provincies met succes in staat zijn om zijn op de Landelijke
Voorziening Bekendmaken en Beschikbaar stellen (LVBB).
De standaard voor het publiceren van omgevingsdocumenten, STOP/TPOD is recent vastgesteld
(versie 0.98-kern). Leveranciers van plansystemen kunnen daardoor inmiddels hun producten
daarop aanpassen. Omdat de landelijke voorziening nog niet officieel beschikbaar is, is het
momenteel nog niet mogelijk om op de techniekindicator d volledige score te halen. In de survey
vragen we naar de mate waarin provincies bezig zijn met het doorvoeren van de benodigde
aanpassingen in de techniek i.c. het aanschaffen / aanpassen van de daarvoor benodigde
systemen. Dit gaf het volgende beeld over de mate waarin provincies inmiddels de techniek op
orde hebben:
Grafiek C2.2: Mate waarin provincies de techniek op orde hebben om omgevingsverordeningen te kunnen
publiceren via DSO LV-BB
92%

8%

PROVINCIES (12)

Voldoet

In voorbereiding

Nog onbekend

Indicator publicatie
De indicator publicatie geeft aan of de vastgestelde verordening als officiële publicatie is
gepubliceerd via de landelijke voorziening (LVBB). Dit is alleen mogelijk als aan alle onderdelen
van de indicator techniek is voldaan. De landelijke voorziening waarop de verordeningen
kunnen worden gepubliceerd zal echter niet voor maart 2020 beschikbaar zijn. Nog geen enkele
provincie kan daarom geheel aan deze indicator voldoen.
Grafiek C2.3: Mate waarin provincies hun omgevingsverordening hebben gepubliceerd via de Landelijke
Voorziening (LVBB)
100%
PROVINCIES (12)

Voldoet

In voorbereiding

Nog onbekend

Halfjaarrapportage september 2019 Monitor Invoering Omgevingswet | 21

Duiding provincies
Alle provincies zijn bezig met de actualisatie (Omgevingswet-proof maken) van omgevingsverordeningen.
Er loopt een gezamenlijk traject om de nieuwe standaarden te implementeren, modelleerrichtlijnen
op te stellen en software hierop aan te passen. De vertraging van de oplevering van de standaard heeft
een sneeuwbaleffect (technische aanpassingen die ook vertraagd zijn) waaraan voor provincies risico’s
kleven: er is geen tijd meer om met publicatie van de omgevingsverordening te oefenen.
Leveranciers kunnen nu pas hun software aanpassen. Op het moment dat de techniek voor publicatie
in productie komt (naar verwachting 31 maart 2020) zullen provincies direct hun ontwerpverordening
moeten publiceren. Dit geeft weinig ruimte voor het verhelpen van eventuele kinderziektes in de
systemen van zowel DSO-LV als de systemen van leveranciers. Als de standaarden stabiel blijken te
zijn, zodat leveranciers hun software gereed kunnen maken, is de verwachting dat alle provincies per
1-1-2021 hun vastgestelde Omgevingsverordening kunnen publiceren.

22 | Halfjaarrapportage september 2019 Monitor Invoering Omgevingswet

CRITERIUM 3:
PROJECTBESLUIT

Halfjaarrapportage september 2019 Monitor Invoering Omgevingswet | 23

Criterium 3 is van toepassing op rijkspartijen, provincies en waterschappen en luidt:

Als een rijkspartij, provincie of waterschap een projectbesluit vaststelt dan stellen zij deze per
1-1-2021 vast conform de eisen van de Omgevingswet (Het projectbesluit voldoet aan hoofdstuk 9
van het Besluit kwaliteit leefomgeving). Tijdens de overgangsfase hoeft het projectbesluit het
omgevingsplan niet te wijzigen.

STATUS

RIJK (5)
100%

PROVINCIES (12)

WATER­SCHAPPEN (21)

75%

90%

25%

GEMEENTEN (-)
10%

Criterium

Voldoet

In voorbereiding

Nog onbekend

N.v.t.

Voor dit criterium is op de invoeringsdatum alleen de indicator voor proces van belang. Van een
rijksinstantie, provincie of waterschap wordt verwacht dat als men na de invoeringsdatum van
de wet een projectbesluit moet nemen, men in staat is om dit conform de regels van de nieuwe
wet op en vast te stellen. Hiervoor dienen werkprocessen en samenwerkings-arrangementen
te worden aangepast. Voor het monitoren van de proces-indicator maken we gebruik van de
halfjaarlijkse survey. Dit gaf het volgende beeld over de stand per bestuurslaag op het inrichten
en aanpassen van processen voor het voorbereiden van projectbesluiten:
Grafiek C3.1: Mate waarin provincies, rijkspartijen en gemeenten bezig zijn met het inrichten en/of aanpassen van processen voor het voorbereiden van projectbesluiten
100%
RIJK (5)
75%

25%

PROVINCIES (12)
90%
WATERSCHAPPEN (21)

Voldoet

In voorbereiding

Nog onbekend

24 | Halfjaarrapportage september 2019 Monitor Invoering Omgevingswet

10%

Duiding rijkspartijen
100% van de rijkspartijen die gaan werken met het projectbesluit zijn gestart met voorbereidingen te
treffen om goed te kunnen werken met dit instrument. Een deel heeft handreikingen opgesteld voor
hun eigen werkterrein of is daar nog mee bezig; er zijn diverse informatiebijeenkomsten georganiseerd
en er wordt onderling gesproken over wat dit nieuwe instrument voor hun manier van werken
betekent.

Duiding provincies
Alle provincies zijn bezig met het inrichten van de processen die nodig zijn om een projectbesluit
op- en vast te stellen. Voor publicatie van deze besluiten zijn provincies opnieuw afhankelijk van de
oplevering van standaarden en de aanpassing van de software door leveranciers.

Duiding waterschappen
90% van de waterschappen heeft het aanpassen van de processen rond het projectbesluit aan de
nieuwe regels van de Omgevingswet in voorbereiding, 10% moet daaraan nog beginnen. Omdat de
definitieve versie van de handreiking die de Unie voor het projectbesluit maakt aan het eind van 2019
verschijnt en er nog 16 maanden tot het in werking treden van de wet resteren is deze stand van zaken
verklaarbaar en geen reden tot zorg. De waterschappen merken op dat de afstemming met andere
overheden, die ook allemaal druk zijn met de implementatie van de Omgevingswet, een bijzonder
punt van aandacht is.
De Handreiking projectbesluit van de Unie zal aan het eind van 2019 worden vastgesteld en daarna
actief bij de waterschappen worden geïntroduceerd, onder andere via bijeenkomsten van het overleg
van de programmamanagers Omgevingswet van de waterschappen (PIO). Dit zal naar verwachting tot
een versnelling van het aanpassen van de processen rond het projectbesluit leiden.
Een belangrijk aspect van de processen rond het projectbesluit is participatie. Uit de monitor komt
de behoefte aan verdere ondersteuning op dit aspect naar voren. Dit onderwerp heeft de volle
aandacht. Zo besteedt de handreiking projectbesluit hier bijvoorbeeld aandacht aan en wordt door
de waterschappen nagegaan of een traject kan worden gestart om ondersteunend materiaal te laten
ontwikkelen. Ook in overleggen van het PIO en met de hoofden vergunningverlening en handhaving
van de waterschappen (LOVH) zal dit onderwerp nogmaals besproken worden.
Wat betreft de technische voorzieningen waarmee de waterschappen vastgestelde projectbesluiten
via DSO-LV kunnen ontsluiten en publiceren, het ‘Regelbeheersysteem’, merken de waterschappen
op dat datgene wat er nog moet gebeuren door externe factoren, namelijk het later beschikbaar
komen van de benodigde standaarden en van DSO-LV, onder een behoorlijke tijdsdruk staat. Niet alle
leveranciers hebben hun software al gereed, En als het systeem eenmaal in huis (of aangepast) is,
moeten de gebruikers binnen de waterschappen worden opgeleid, moet het systeem worden gevuld,
moet dit worden getest, moet dit op DSO-LV worden aangesloten, moet de interactie met DSO-LV
worden getest e.d. Met andere woorden, diverse systemen moeten zich nog bewijzen. Als de oplevering
van DSO-LV verder wordt vertraagd en mocht blijken dat DSO-LV nog kinderziektes vertoont, iets
waarvoor de waterschappen overigens nu geen aanwijzingen hebben, dan wordt de tijdsdruk alleen
maar groter.

Halfjaarrapportage september 2019 Monitor Invoering Omgevingswet | 25

26 | Halfjaarrapportage september 2019 Monitor Invoering Omgevingswet

CRITERIUM 4:
OMGEVINGSPLAN

Halfjaarrapportage september 2019 Monitor Invoering Omgevingswet | 27

Het vierde criterium waaraan dient te worden voldaan om vanaf de invoeringsdatum verant­
woord te kunnen werken onder de Omgevingswet geldt alleen voor de gemeenten en luidt:

Als een gemeente een omgevingsplan wil wijzigen, dan stelt de gemeente deze wijziging per 1-1-2021
vast conform de eisen van de Omgevingswet. Het gewijzigde deel van het plan voldoet aan de provinciale
instructieregels en aan de instructieregels uit hoofdstuk 5 van het Besluit kwaliteit leefomgeving.
De wijziging wordt met behulp van de geldende standaard ontsloten via de landelijke voorziening.

STATUS

RIJK (-)

PROVINCIES (-)

WATERSCHAPPEN (-)

GEMEENTEN (355)
68%

32%

Criterium
1%

58%

41%

61%

39%

Proces

Techniek
Voldoet

In voorbereiding

Nog onbekend

N.v.t.

De gemeenten hoeven op 1-1-2021 nog geen nieuw Omgevingsplan te hebben vastgesteld.
De oude plannen en beheerverordening worden van rechtswege op die datum omgevingsplan.
Wijzigingen op het van rechtswege tot stand gekomen omgevingsplan dienen vanaf 1-1-2021 wel
conform de eisen van de Omgevingswet te kunnen worden doorgevoerd in dit plan. Het proces
voor de aanpassing en de techniek om de aanpassing ook in de landelijke voorziening door te
voeren moeten daardoor al wel vanaf de inwerkingtredingsdatum op orde zijn, voor zover de
gemeente al per direct aanpassingen wil kunnen doorvoeren.

Indicator proces
De mate waarin gemeenten hun proces voor het aanpassen van omgevingsplannen al ontworpen
en ingeregeld hebben wordt afgemeten aan de hand van surveyvragen aan de projectleiders en
programmamanagers bij gemeenten. De grafiek geeft weer hoeveel gemeenten voldoen aan de
indicator, ermee bezig zijn of waarbij het nog onbekend is:
Grafiek C4.1: Mate waarin gemeenten bezig zijn om processen voor het aanpassen van omgevingsplannen te
organiseren.
1%

58%

GEMEENTEN (355)

Voldoet

In voorbereiding

Nog onbekend

28 | Halfjaarrapportage september 2019 Monitor Invoering Omgevingswet

41%

Duiding gemeenten9
Wat betreft de inrichting of aanpassing van processen tot wijziging van het omgevingsplan zien we
dat ca. 15% van de gemeenten aangeeft hier al mee gestart te zijn. Van deze groep heeft bijna de helft
een plan opgesteld en bij 89% is geïnventariseerd welke processen geraakt worden. Ca. 43% van alle
gemeenten geeft aan plannen te hebben om op dit thema nog aan de slag te gaan.
Dit element is dus bij het grootste deel van de gemeenten in scope richting de invoeringsdatum. Er
zijn overigens geen gemeenten die aangeven dit niet van plan te zijn. Enkele gemeente geven hierbij
aan dat zij de impact hiervan op de werkprocessen beperkt achten. Een gemeente verwoordt het als:
Wij hebben geen vastgelegde processen en werken op lokaal maatwerkniveau in een klein team.
Dat werkt uitstekend en voldoet.
Daarnaast is het zo dat dit criterium pas gaat spelen wanneer je als gemeente een wijziging gaat
aanbrengen in het omgevingsplan. De kans dat dit per 1-1-2021 op grote schaal zal gaan plaatsvinden
is klein en we zien dan ook dat gemeenten zich met name richten op de techniek die vereist is om dit
te kunnen, zodat ze er technisch toe in staat zijn. Om gemeenten wel zo goed als mogelijk hierop voor
te bereiden en te zorgen dat ze gereed zijn om dit te doen, ontwerpt de VNG een werkend proces voor
het wijzigen van het Omgevingsplan. Dit kan door de gemeenten overgenomen worden en specifiek
worden gemaakt voor de eigen context. Ook organiseert de VNG een leergang omgevingsplan, waarin
dit element aan de orde komt.

Indicator techniek
De indicator techniek volgt of een gemeente is aangesloten op de Landelijke Voorziening
Bekendmaken en Beschikbaar stellen (LVBB) en omgevingswetbesluiten kan publiceren.
Een wijziging van een omgevingsplan moet daarvoor worden opgesteld met de STOP-TPOD
standaard, worden bekendgemaakt via de LVBB en worden ontsloten via DSO-LV.
Het is op dit moment nog voor geen enkele overheidsorganisatie mogelijk om aan de indicator
techniek van het criterium omgevingsplan te voldoen, omdat op het moment van meten het
hiervoor relevante deel van de landelijke voorziening nog niet beschikbaar was.
Een stabiele versie van de standaard is inmiddels vastgesteld. Om te bepalen of de gemeenten
al technisch in staat zijn om een wijziging van het omgevingsplan op de landelijke voorziening
te publiceren volgen we het aantal gemeenten dat al met succes een aansluitingstraject heeft
doorlopen op het DSO-LV. Zolang formeel aansluiten op de LVBB en ontsluiting via DSO-LV nog
niet mogelijk is proberen we via de halfjaarlijkse survey zicht te houden op de voorbereidingen die
de gemeenten hiervoor treffen. Bij de voorbereidende werkzaamheden beperken we ons tot het
volgen van de aanpassing of aanschaf van systemen door overheden. Dat gaf het volgende beeld:
Grafiek C4.2: Mate waarin gemeenten de techniek op orde hebben om wijzigingen in het omgevingsplan via
LVBB te publiceren en via DSO-LV beschikbaar te stellen
61%

39%

GEMEENTEN (355)

Voldoet

9

In voorbereiding

Nog onbekend

In deze tekst is mede gebruik gemaakt van de uitkomsten op de verdiepende vragen uit het voortgangsonderzoek.
Deze rapportage is te vinden op de website van het programma Aan de slag met de Omgevingswet
https://aandeslagmetdeomgevingswet.nl/praktijk/kennis-onderzoek/onderzoek/

Halfjaarrapportage september 2019 Monitor Invoering Omgevingswet | 29

We zien dat net iets meer dan 1/3e van de respondenten gestart is met het aanpassen en/of
aanschaffen van software voor het opstellen, wijzigen en publiceren van omgevingsdocumenten.
Hiervan heeft bijna driekwart een oriëntatie heeft uitgevoerd ten aanzien van de impact. Bij de helft
is ook al een marktoriëntatie uitgevoerd en bij een kwart is de werving reeds gestart. Van de overige
respondenten geeft net iets minder dan de helft aan van plan te zijn dit nog op te pakken en 1 op de 8
respondenten geeft aan dit nog niet te weten.10
Vanuit de VNG zal deze laatste groep van gemeenten benaderd worden om meer context te krijgen bij
hun situatie en na te gaan hoe zij richting 1-1-2021 de benodigde stappen kunnen zetten. Vanaf najaar
2019 werken we vanuit de VNG en het programma Aan de slag met de Omgevingswet met Regionale
Implementatie Ondersteuners. Zij zetten koplopers in voor inhoudelijke ontwikkeling, ondersteunen
de gemeenten in de midden categorie met producten en implementatieondersteuning: gericht op het
‘hoe’ en bij de achterblijvers onderzoeken ze wat er speelt, in te zetten op bewustwording en hen mee
te krijgen in verder ontwikkeling om tijdig gereed te zijn. De uitkomsten van dit voortgangsonderzoek
vormen belangrijke input voor de Regionale Implementatie Ondersteuners en hun aanpak.
Het criterium 4 is een van de complexere criteria omdat het pas gaat gelden indien een gemeente
een wijziging aanbrengt in het omgevingsplan, een zogenaamd als… dan… criterium. Dat neemt niet
weg dat het van groot belang is dat gemeenten zich dit vroegtijdig realiseren en er op voorbereid zijn
alvorens zij voornemens zijn een wijziging door te voeren.
We zien op basis van de uitkomsten van het onderzoek dat dit thema in beeld is bij het overgrote
deel van de gemeenten, waarbij de nadruk ligt op het technische element. Een logische benadering,
aangezien de complexiteit rondom dit criterium met name zit op het aanpassen en/of aanschaffen van
de benodigde software. Wel vormt de groep gemeenten die nog niet weten of zij aan de slag gaan met
de software een aandachtspunt, welke vanuit de VNG opgepakt zal worden.

10

In deze tekst is mede gebruik gemaakt van de uitkomsten op de verdiepende vragen uit het voortgangsonderzoek.
Deze rapportage is te vinden op de website van het programma Aan de slag met de Omgevingswet
https://aandeslagmetdeomgevingswet.nl/praktijk/kennis-onderzoek/onderzoek/

30 | Halfjaarrapportage september 2019 Monitor Invoering Omgevingswet

CRITERIUM 5:
VERGUNNINGEN EN
MELDINGEN
Halfjaarrapportage september 2019 Monitor Invoering Omgevingswet | 31

Het vijfde en laatste instrument waarmee de overheden meteen vanaf invoeringsdatum
van de Omgevingswet moeten kunnen werken zijn de omgevingsvergunningaanvragen
en meldingen. Het criterium is opgedeeld in een aantal subcriteria waaraan dient te zijn
voldaan door alle overheden die als bevoegd gezag optreden voor de verwerking van
omgevingsvergunningaanvragen en meldingen.

Vergunningen en meldingen:
5.1 Per 1-1-2021 is het bevoegd gezag (en/of haar uitvoeringsorganisatie) in staat om conform
de daarvoor geldende standaard een aanvraag of melding (art. 14.1 Ob) vanuit de landelijke
voorziening te ontvangen (subcriterium techniek).
5.2 Per 1-1-2021 stellen provincie, waterschap en gemeente de informatie beschikbaar die
nodig is om een aanvraagformulier in de landelijke voorziening samen te kunnen stellen,
waarin ook de door hen gestelde indieningsvereisten zijn meegenomen (subcriterium
indieningsvereisten).
5.3 Per 1-1-2021 is het bevoegd gezag (en/of haar uitvoeringsorganisatie) voorbereid op de
gewijzigde vergunningenprocedure conform de eisen van de Omgevingswet Hieronder valt
het kunnen verwerken van een enkelvoudige en een meervoudige aanvraag (subcriterium
proces).
5.4 Per 1-1-2021 is het bevoegde gezag (en/of haar uitvoeringsorganisatie) in staat om
aanvragen voor omgevingsvergunningen te beoordelen conform de eisen van de
Omgevingswet (subcriterium beoordeling).
De overall voortgang op deze subcriteria is als volgt:
STATUS

RIJK (8)

PROVINCIES (12)

WATERSCHAPPEN (21)

GEMEENTEN (355)

5.1 Techniek
88%

12%

83%

17%

100%

63%

37%

100%

58%

42%

Criterium
5.2 Indieningsvereisten
50%

50%

Criterium
100%

100%

100%

Inhoud
50%

50%

100%

58%

42%

Techniek
100%

100%

Publicatie

Voldoet

In voorbereiding

Nog onbekend

32 | Halfjaarrapportage september 2019 Monitor Invoering Omgevingswet

N.v.t.

100%

STATUS

RIJK (9)

PROVINCIES (12)

WATERSCHAPPEN (21)

GEMEENTEN (355)

5.3 Proces
100%

92%

8%

5%

95%

1%

66%

33%

100%

92%

8%

5%

95%

1%

66%

33%

83%

17%

4%

86%

10%

1%

60%

39%

83%

17%

5%

90%

5%

1%

64%

35%

Criterium

Vergunnings­
procedure

89%

11%

Advies inwinnen
5.4 Beoordeling
100%

Criterium

Voldoet

In voorbereiding

Nog onbekend

N.v.t.

Hieronder wordt de voortgang op de vier subcriteria nader toegelicht.

Criterium 5.1 Vergunningen en meldingen – techniek
Vanaf de eerste dag dat de wet in werking is getreden moet een bevoegd gezag (of
haar uitvoeringsorganisatie) via een aansluiting op de landelijke voorziening (DSO LV)
vergunningaanvragen en meldingen uit het omgevingsloket kunnen ontvangen. Hiervoor is
nodig dat men een aansluiting op het DSO-LV heeft waarmee de aanvragen en meldingen
digitaal kunnen worden binnengehaald die voldoen aan de STAM-standaard. De STAM-standaard
versie 0.9 is op 12-9-2019 vastgesteld. Overheden kunnen naar verwachting vanaf medio 2021
aansluiten op de landelijke voorziening.
Een organisatie voldoet aan indicator techniek wanneer deze succesvol aangesloten is op de
landelijke voorziening11 of wanneer de uitvoeringsorganisatie waaraan zij de behandeling
van vergunningen en meldingen hebben uitbesteed dit kan namens hen. In aanloop naar
deze aansluiting volgen we de voorbereidingen die overheden treffen. Met behulp van de
halfjaarlijkse survey proberen we inzicht te krijgen in hoeverre de overheden zich hierop
voorbereiden door al wel de benodigde software aan te schaffen of aan te passen. De grafiek
toont het aantal overheden dat voldoet aan de indicator techniek (dus succesvol aangesloten is
op de landelijke voorziening), bezig is met de voorbereiding of waarbij het nog onbekend is.

11

Ook dit zal naar alle waarschijnlijkheid worden gevolgd aan de hand van het succes waarmee een overheid een testbericht m.b.t. een vergunningaanvraag met bijlagen kan ontvangen en verwerken.

Halfjaarrapportage september 2019 Monitor Invoering Omgevingswet | 33

Grafiek C5.1: Mate waarin overheden bezig zijn de techniek die nodig is om vergunningen en meldingen te
kunnen verwerken op orde te brengen.
88%

12%

RIJK (8)
83%

17%

PROVINCIES (12)
100%
WATERSCHAPPEN (21)
63%

37%

GEMEENTEN (355)

Voldoet

In voorbereiding

Nog onbekend

Duiding gemeenten12
Ongeveer 29% van de gemeenten geeft aan al bezig te zijn met het aanpassen of aanschaffen van de
software voor behandeling van meldingen en vergunningaanvragen. Bij 61% van deze groep heeft een
oriëntatie van de impact plaatsgevonden. Net iets minder dan de helft heeft ook al een marktoriëntatie
uitgevoerd. En bij 40% is de werving reeds gestart. Circa 31% van de gemeenten geeft aan weliswaar nog
niet bezig te zijn, maar wel plannen te hebben om dit op te pakken. Er is één gemeente die aangeeft dit niet
van plan te zijn. De VNG neemt contact op met deze gemeente om na te gaan wat de context hiervan is.
Over de gehele linie constateren we dat dit onderwerp bij gemeenten in scope is. Om te zorgen dat alle
gemeenten tijdig gereed zijn, heeft de VNG een marktverkenning uitgevoerd die gemeenten kunnen
raadplegen en verzorgt de VNG masterclasses over het DSO.

Duiding provincies
Ongeveer de helft van alle provincies is niet van plan software voor de behandeling van meldingen
en vergunningen aan te passen of aan te schaffen. Dit heeft te maken met het feit dat deze taken zijn
overgedragen aan de omgevingsdiensten. Omdat provincies er als eigenaar en opdrachtgever van
omgevingsdiensten voor verantwoordelijk zijn dat ook daar de invoering van de Omgevingswet goed
verloopt, voeren alle provincies gesprekken met hun omgevingsdiensten over de aansluiting op de
landelijke voorzieningen. Provincies die ook zelf een aansluiting regelen, hebben geïnventariseerd wat de
impact is van het via het DSO moeten ontvangen en afhandelen van vergunningaanvragen en meldingen
en zijn bezig met de opdrachtverlening aan softwareleveranciers.

Duiding waterschappen
29% van de waterschappen heeft het systeem waarmee vergunningaanvragen en meldingen vanuit het
DSO-LV kunnen worden ontvangen al in huis; de overige 71% heeft het aanpassen of aanschaffen van
dit systeem in voorbereiding. Omdat het hier over het algemeen gaat om het aanpassen van bestaande
systemen, en niet zoals bij de software voor projectbesluiten om nieuw te ontwikkelen systemen, gaat, is
verklaarbaar dat de waterschappen met deze systemen verder zijn dan met het Regelbeheersysteem, de
software voor onder andere het projectbesluit. Desalniettemin is er wel extra aandacht nodig. 40% van de
groep van waterschappen die in voorbereiding is, moet namelijk feitelijk nog met dit aspect starten.

12

In deze tekst is mede gebruik gemaakt van de uitkomsten op de verdiepende vragen uit het voortgangsonderzoek.
Deze rapportage is te vinden op de website van het programma Aan de slag met de Omgevingswet
https://aandeslagmetdeomgevingswet.nl/praktijk/kennis-onderzoek/onderzoek/

34 | Halfjaarrapportage september 2019 Monitor Invoering Omgevingswet

Voor het overige gelden hier voor een deel dezelfde opmerkingen als die de waterschappen bij
de techniek voor het projectbesluit maakten. Het later beschikbaar komen van DSO-LV, zet het
vervolgtraject onder tijdsdruk. Systemen kunnen nog niet op DSO-LV worden aangesloten, de
interactie met DSO-LV kan nog niet worden getest e.d. Met andere woorden, diverse systemen moeten
zich nog bewijzen. Als de oplevering van DSO-LV verder wordt vertraagd en mocht blijken dat DSO-LV
nog kinderziektes vertoont, iets waarvoor de waterschappen overigens nu geen aanwijzingen hebben,
dan wordt de tijdsdruk alleen maar groter.
Naar aanleiding van de constatering dat 40% van de groep van waterschappen die in voorbereiding
is, feitelijk nog met het aanpassen of aanschaffen van dit systeem moet starten zal de Unie dit punt
gaan bespreken in een bijeenkomst met de hoofden vergunningverlening en handhaving van de
waterschappen (LOVH). De Unie zal het punt ook nog een keer voorleggen aan het PIO.

Duiding rijkspartijen
Van de 11 rijkspartijen die bezig zijn zich voor te bereiden op het werken met de Omgevingswet
moeten er ook 5 technisch in staat zijn om vergunningen en meldingen te kunnen ontvangen via het
DSO-LV. 88% van de rijkspartijen is gestart of van plan om software aan te schaffen/passen. Uit de
respons op de halfjaarlijkse survey kwam naar voren dat de helft van deze 88% is gestart. De rijkspartij
(13%) die heeft aangegeven nog onbekend, is in gesprek met een andere rijkspartij om via hen
vergunningaanvragen te laten verlopen, vanwege het geringe aantal te verwachten aanvragen.
Om de rijkspartijen een leidraad te bieden is er een gezamenlijke aansluitstrategie opgesteld
als hulpmiddel bij het tijdig aansluiting en monitoren van de operationele voortgang vanuit de
rijkspartijen. Verder vindt er regulier overleg plaats met de rijkspartijen om hen te ondersteunen.

Criterium 5.2 Vergunningen en meldingen – indieningsvereisten
Dit criterium geldt alleen voor provincies, waterschappen en gemeenten. Om indieningsvereisten
bij het indienen van de aanvraag of melding zichtbaar te krijgen is een specifieke set van
zogenaamde toepasbare regels nodig voor iedere activiteit waarvoor het bevoegd gezag op basis
van de verordeningen of het omgevingsplan een vergunning-, melding-, of informatieplicht invoert.
Toepasbare regels zorgen er onder andere voor dat de juridische regels in verordeningen en
plannen door de software van het DSO kunnen worden geïnterpreteerd zodat de juiste vragen
in het indieningsformulier kunnen worden gesteld. Zonder deze toepasbare regels verschijnen
er geen specifieke vragen over de activiteit in het indienings-/meldingsformulier op het DSOLV en kunnen de indieningsvereisten ook niet zichtbaar worden gemaakt voor de indiener/
melder. De indiener valt dan terug op een algemeen aanvraagformulier waarin geen specifieke
vragen en indieningsvereisten voor de aan te vragen activiteit zijn opgenomen. Zo’n formulier is
minder gebruiksvriendelijk en er ontstaat daarbij ook eerder de situatie dat niet alle relevante
informatie en de nodige gegevens en bescheiden bij de aanvraag zijn gevoegd. In dat geval
moet het bevoegd gezag hierover nog contact met de aanvrager opnemen. Het criterium over
de indieningsvereisten wordt gevolgd aan de hand van indicatoren op het gereed hebben van de
inhoud, de techniek en de publicatie op het DSO.
NB Naast de toepasbare regels voor het verkrijgen van de juiste indieningsvereisten faciliteert
het DSO-LV ook de mogelijkheid voor het werken met toepasbare regels om te checken of
een activiteit vergunning-, melding-, of informatieplichtig is. Deze vorm van toepasbare regels
verhoogt de gebruikersvriendelijkheid voor de niet-professionele gebruiker en is aanvullend op
de toepasbare regels voor het indienen.

Halfjaarrapportage september 2019 Monitor Invoering Omgevingswet | 35

Indicator inhoud
We monitoren bij de lokale overheden de voortgang waarin toepasbare formulieren
voor het kunnen aanvragen van vergunningen, het doen van meldingen en voldoen aan
informatieplichten, beschikbaar komen. Hiervoor volgen we het beschikbaar stellen van
specifieke sets toepasbare regels voor indieningsvereisten per bestuurslaag:
• Voor de waterschappen volgen we alleen toepasbare regels voor de set activiteiten uit de
bruidsschat die betrekking hebben op de waterkwaliteit;
• Voor de gemeenten volgen we het opvoeren van regels rondom de taken:
-- opslaan van roerende zaken
-- alarminstallatie aanleggen
-- handelsreclame maken
-- gebruik van locatie bouwwerken
-- maken, hebben of veranderen van een uitweg of het gebruik daarvan
-- slopen in een beschermd stads- of dorpsgezicht
-- slopen van een bouwwerk
-- uitvoeren van een werk
-- vellen van houtopstand
• Voor de provincies volgen we de publicatie van indieningsvereisten voor activiteiten
waarvoor de provincie bevoegd gezag is als vergunningverlener of meldingsinstantie en die
volgen uit hun via de LVBB gepubliceerde omgevingsverordening.
Grafiek C5.2.1: Overzicht percentage overheden dat bezig is met inhoud indieningsvereisten
100%
PROVINCIES (12)
100%
WATERSCHAPPEN (21)
100%
GEMEENTEN (355)

Voldoet

In voorbereiding

Nog onbekend

Op het moment van opstellen van deze halfjaarrapportage was vanuit de monitor nog geen
zicht op de mate waarin decentrale overheden al toepasbare regels voor indieningsvereisten
klaar hadden. Bekend is dat een deel van de overheden al bezig is met oefenen met het
opstellen van regels.

Indicator techniek
Overheden voldoen aan de indicator techniek wanneer ze succesvol aangesloten zijn op de
landelijke voorziening en toepasbare regels kunnen ontsluiten. Ze moeten daarvoor over een
regelbeheersysteem beschikken dat de toepasbare regels conform de STTR-standaard kan
overzetten naar het DSO-LV.

36 | Halfjaarrapportage september 2019 Monitor Invoering Omgevingswet

De STTR-standaard is op 12-3-2019 vastgesteld. De productieomgeving op het DSO-LV is
momenteel echter nog niet beschikbaar. Zodra het een overheidsinstantie is gelukt om
toepasbare regels m.b.t. indieningsvereisten te ontsluiten in de productie-omgeving13,
beschouwen we dat als een indicatie dat de overheidsinstantie in staat is om aan het techniekcriterium te voldoen.
In aanloop naar een succesvolle aansluiting volgen we overheden bij de voorbereidingen.
Daarvoor kijken we naar de aanschaf of aanpassing van software door overheden.
Grafiek C5.2.2: Mate waarin overheden al met succes zijn aangesloten op het DSO-LV en toepasbare regels
kunnen ontsluiten.
50%

50%

PROVINCIES (12)
100%
WATERSCHAPPEN (21)
58%

42%

GEMEENTEN (355)

Voldoet

In voorbereiding

Nog onbekend

Indicator publicatie
De publicatie van indieningsvereisten wordt gemonitord aan de hand van de toepasbare regels
die overheden hiervoor via de productie-omgeving van de landelijke voorziening ontsloten
hebben. Zie ook de indicator inhoud. Voor de provincies geldt als extra eis dat de verordening
al via het DSO-LV gepubliceerd is voordat indieningsvereisten kunnen worden gepubliceerd (zie
ook criterium 2).
Grafiek C5.2.3: Mate waarin overheden al met succes indieningsvereisten voor vergunningaanvragen en
meldingen hebben gepubliceerd
100%
PROVINCIES (12)
100%
WATERSCHAPPEN (21)
100%
GEMEENTEN (355)

Voldoet

In voorbereiding

Nog onbekend

Omdat publiceren feitelijk nog voor medio 2020 niet mogelijk is, voldoet vooralsnog nog geen
enkele overheid aan dit criterium.

13

Het gaat hier naar alle waarschijnlijkheid om het met succes kunnen publiceren van een daarvoor afgesproken test-set
van toepasbare regels m.b.t indieningsvereisten op de landelijke voorziening.

Halfjaarrapportage september 2019 Monitor Invoering Omgevingswet | 37

Duiding gemeenten14
10% van de gemeenten geeft aan bewust bezig te zijn met het beschikbaar stellen van de
indieningsvereisten. Nagenoeg alle gemeenten in deze groep hebben geïnventariseerd welke
activiteiten dit betreft. Ongeveer 45% van de gemeenten geeft aan nog van plan te zijn met het
beschikbaar stellen van indieningsvereisten aan de slag te gaan. Geen van de gemeenten is op dit
moment klaar met dit proces en zodoende is er dus nog geen gemeente die indieningsvereisten heeft
gepubliceerd.
Gezien deze uitkomsten zal de VNG de komen de periode dit thema extra onder de aandacht brengen
van gemeenten. We zien in de genoemde knelpunten dat gemeenten het ook complex vinden om
gericht goede informatie te vinden, door het brede scala aan informatie dat beschikbaar is. Om hier
aan tegemoet te komen, heeft de VNG een Producten en Dienstencatalogus (PDC) opgesteld. In deze
PDC is het volledige aanbod van de VNG op de Omgevingswet terug te vinden, waaronder ook die voor
de indieningsvereisten.

Duiding waterschappen
De waterschappen gaan er vanuit dat het Rijk de volgende sets met toepasbare regels voor
indieningsvereisten klaarzet in het DSO-LV:
1. Indieningsvereisten in het kader van de over te dragen bruidsschat (regels met betrekking tot
waterkwaliteit);
2. een algemene set met toepasbare regels voor indieningsvereisten waarin in ieder geval de
gegevens van de indiener worden gevraagd, de activiteit en de locatie.
Na inwerkingtreding van de wet zullen de waterschappen voor de activiteiten die niet met de
bruidsschat worden afgedekt indieningsvereisten aan DSO-LV beschikbaar stellen. De voorbereidingen
hiervoor lopen reeds.
De waterschappen gebruiken hun Regelbeheersysteem, dat reeds bij de indicator ProjectbesluitTechniek aan de orde is geweest, om de indieningsvereisten voor de activiteiten die niet met de
bruidsschat worden afgedekt aan het DSO-LV aan te bieden. Deze indieningsvereisten worden na in
werking getreden van de wet door de waterschappen aan DSO-LV beschikbaar gesteld.
De stand van zaken en aandachtspunten met betrekking tot de regelbeheersystemen van de
waterschappen zijn reeds weergegeven bij het criterium Projectbesluit.
De waterschappen gaan er vanuit dat het Rijk een set toepasbare regels voor de indieningsvereisten
voor hen klaar zet in het DSO-LV in het kader van de over te dragen bruidsschat (regels met betrekking
tot waterkwaliteit). Zodra deze set beschikbaar is, is er verder geen extra inspanning van de
waterschappen nodig om per 1-1-2021 aan het criterium m.b.t. de indieningsvereisten te voldoen.

14

In deze tekst is mede gebruik gemaakt van de uitkomsten op de verdiepende vragen uit het voortgangsonderzoek.
Deze rapportage is te vinden op de website van het programma Aan de slag met de Omgevingswet
https://aandeslagmetdeomgevingswet.nl/praktijk/kennis-onderzoek/onderzoek/

38 | Halfjaarrapportage september 2019 Monitor Invoering Omgevingswet

Duiding provincies
Provincies moeten indieningsvereisten regelen voor activiteiten die zij in de omgevingsverordening
hebben opgenomen. Driekwart van de provincies heeft in beeld welke activiteiten dit betreft.
Met alle provincies samen wordt onderzocht hoe dit onderwerp het meest efficiënt opgepakt kan
worden en wordt overwogen een aantal topactiviteiten aan te merken waarvoor gezamenlijk
regels opgesteld worden. Met het Rijk moeten nadere afspraken worden gemaakt over wie de
indieningsvereisten maakt voor die activiteiten waarvoor provincie bevoegd gezag is maar die niet uit
de omgevingsverordening voortkomen.
Voordat provincies regels toepasbaar kunnen maken en indieningsvereisten kunnen opstellen, moeten
zij de ontwerpverordening klaar hebben. Een aantal provincies oefent momenteel met software voor
toepasbare regels met als doel een beeld te krijgen van de uit te voeren werkzaamheden. Publicatie
van toepasbare regels is daarmee nog niet aan de orde.

Duiding rijkspartijen
Dit criterium is weliswaar niet van toepassing voor het Rijk, maar het is goed om te melden dat de
rijksregels onder de Omgevingswet worden uitgewerkt in toepasbare regels. Hetzelfde geldt voor de
zogenaamde bruidsschat. Hiervoor heeft de rijkspartij die de regels toepasbaar maakt de benodigde
software aangeschaft. Na inwerkingtreding wordt bezien in hoeverre het zinvol is om het toepasbaar
maken van de regels via een centrale voorziening te laten verlopen, of bij de departementen zelf
te laten.

Criterium 5.3 Vergunningen en meldingen – proces
Per 1-1-2021 is het bevoegd gezag (en/of haar uitvoeringsorganisatie) voorbereid op de
gewijzigde vergunningenprocedure conform de eisen van de Omgevingswet. Hieronder valt
het kunnen verwerken van een enkelvoudige en een meervoudige aanvraag. Beoordeling van
een aanvraag dient binnen 8 weken plaats te kunnen vinden voor besluiten anders dan art
10.24 Omgevingsbesluit. Bij een meervoudige aanvraag is het bevoegd gezag dat de aanvraag
behandelt, voorbereid op het inwinnen van advies van het bestuursorgaan dat bevoegd gezag
geweest zou zijn, als de activiteit los (enkelvoudig) aangevraagd zou zijn.
Een overheid voldoet aan het procescriterium zodra ze in brede zin hun processen voor het
behandelen van vergunningaanvragen en meldingen hebben aangepast aan de nieuwe wet. Het
gaat daarbij niet alleen om werkafspraken over de behandeling, maar ook over het organiseren
van de benodigde competenties. Daarnaast moeten voor complexe aanvragen waarbij verplicht
advies van een andere overheid is vereist afspraken worden gemaakt over de wijze van
samenwerken bij dergelijke gevallen.
Via de halfjaarlijkse survey volgen wij de mate waarin een bevoegd gezag al bezig is processen
aan te passen voor het kunnen behandelen van omgevingsvergunningaanvragen en meldingen
conform de eisen van de Omgevingswet. Er zijn twee vragen over gesteld: (1) in hoeverre ze het
proces op orde hebben en (2) in hoeverre ze al afspraken hebben met andere overheden over
het inwinnen van (verplicht) advies. Dit leidt tot de volgende scores van de overheden op de
beide onderdelen van de procesindicator:

Halfjaarrapportage september 2019 Monitor Invoering Omgevingswet | 39

Grafiek C5.3.1: Mate waarin overheden hun processen voor behandeling van vergunningen en meldingen in
lijn hebben gebracht met de nieuwe eisen van de Omgevingswet
100%
RIJK (9)
92%

8%

PROVINCIES (12)
5%

95%

WATERSCHAPPEN (21)
1%

66%

33%

GEMEENTEN (355)

Voldoet

In voorbereiding

Nog onbekend

Grafiek C5.3.2: Mate waarin overheden al afspraken met andere overheden hebben gemaakt over het
inwinnen van advies bij specifieke categorieën vergunningaanvragen
89%

11%

RIJK (9)
83%

17%

PROVINCIES (12)
4%

86%

10%

WATERSCHAPPEN (21)
1%

60%

39%

GEMEENTEN (355)

Voldoet

In voorbereiding

Nog onbekend

Duiding gemeenten15
Van alle gemeenten geeft ongeveer 1/3e aan gestart te zijn met het aanpassen van de processen
rondom vergunningverlening. De helft van deze groep heeft hiervoor reeds een plan opgesteld hoe
dit te gaan doen. 75% van de gemeenten die zeggen te zijn gestart, heeft geïnventariseerd wat de
impact is op de werkprocessen en de benodigde kennis. En bij 28% daarvan zijn de aanpassingen van
de werkprocessen al in gang gezet. Net iets meer dan 1/3e van alle gemeente geeft aan plannen te
hebben om dit onderdeel op te pakken.
Een deel van de gemeenten heeft de vergunningverlening belegd bij de omgevingsdiensten. Uit de
voortgangsmonitor van de omgevingsdiensten16 blijkt dat het aanpassen van de processen rondom
vergunningverlening bij alle omgevingsdiensten in scope is.

In deze tekst is mede gebruik gemaakt van de uitkomsten op de verdiepende vragen uit het voortgangsonderzoek.
Deze rapportage is te vinden op de website van het programma Aan de slag met de Omgevingswet
https://aandeslagmetdeomgevingswet.nl/praktijk/kennis-onderzoek/onderzoek/
16
De resultaten van dit onderzoek zijn te vinden in een rapportage van Kantar Public op de website
https://aandeslagmetdeomgevingswet.nl/praktijk/kennis-onderzoek/onderzoek/
15

40 | Halfjaarrapportage september 2019 Monitor Invoering Omgevingswet

We constateren dat gemeenten dit onderdeel in scope hebben en een aanzienlijk deel reeds
vorderingen maakt op dit terrein. Om gemeenten hierin te ondersteunen, voert de VNG actief
leveranciersmanagement en organiseren we masterclasses over het verwerven van software.
Deze worden zeer druk bezocht.

Duiding waterschappen
5% van de waterschappen heeft zijn processen voor het behandelen van vergunningaanvragen en
meldingen reeds aan de eisen van de Omgevingswet aangepast; 95% heeft dit in voorbereiding. De
waterschappen merken op dat de afstemming met andere overheden, die ook allemaal druk zijn met
de implementatie van de Omgevingswet, een bijzonder punt van aandacht is. Dat een waterschap
binnen zijn gebied soms met tientallen andere overheden te maken heeft en dat deze overheden,
ook overheden binnen één bestuurslaag, hierbij geen uniform beleid hebben, maakt één en ander
niet eenvoudiger. Omdat er nog 16 maanden tot het in werking treden van de wet resteren, is de
stand van zaken op dit moment nog geen reden tot zorg. Dit betekent niet dat er aan de kant van
de waterschappen geen extra aandacht nodig is. Een kwart van waterschappen die in voorbereiding
is, moet feitelijk namelijk nog met het aanpassen van deze processen starten. Dit is voor de Unie
aanleiding om dit punt te gaan bespreken in een bijeenkomst met de hoofden vergunningverlening en
handhaving van de waterschappen (LOVH).
De Unie zal het punt ook nog een keer aan de orde stellen in het PIO. In beide bijeenkomsten
zal de Unie de resultaten van het project PIKO, Project Interbestuurlijke Ketensamenwerking
Omgevingswet, nog een keer onder de aandacht brengen. Hierbij wordt ook aandacht besteed aan
de als onderdeel van PIKO ontwikkelde game ‘Recreatiecentrum’. De Unie verwacht namelijk dat de
resultaten van PIKO een impuls en verrijking kunnen geven aan de trajecten waarin de processen van
vergunningaanvragen en meldingen worden aangepast aan de eisen van de Omgevingswet.
Mede naar aanleiding van de opmerkingen van de waterschappen over de afstemming met andere
overheden is participatie een ander belangrijk aspect van de processen rond vergunningsaanvragen
dat de Unie nogmaals onder de aandacht van de waterschappen zal brengen. In het voorjaar van
2019 heeft een groep van waterschappen het initiatief genomen om specifiek voor het invullen van
dit aspect, in relatie tot vergunningverlening, ondersteunend materiaal te laten ontwikkelen. Dit
materiaal is beschikbaar voor alle waterschappen en de Unie zet zich in om hier in bijeenkomsten
van het PIO en van de hoofden vergunningverlening en handhaving van de waterschappen (LOVH)
aandacht aan te besteden. De Unie gaat na of er ook nog een specifieke activiteit rond participatie kan
worden ontplooid voor de omgevingsmanagers van de programma’s implementatie Omgevingswet
van de waterschappen.

Duiding provincies
Bij een deel van de provincies heeft een uitgevoerde impactanalyse geleid tot een plan voor de
aanpassing van werkprocessen.

Duiding rijkspartijen
Criterium 5.3 is relevant voor 9 van de 11 rijkspartijen met een veranderopgave voor de Omgevingswet.
Al deze rijkspartijen zijn gestart met het aanpassen van de werkprocessen of zijn dat van plan. 89% van
de rijkpartijen is van plan, of is gestart met het aanpassen van de werkprocessen voor het inwinnen
en/of geven van advies (met instemming) bij de behandeling van vergunningen en meldingen. Eén
rijkspartij (11%) heeft aangegeven de vergunningverlening waarschijnlijk aan een uitvoeringsorganisatie
uit te besteden. De gesprekken hierover zijn gestart en de voorbereidingen lopen.

Halfjaarrapportage september 2019 Monitor Invoering Omgevingswet | 41

Criterium 5.4 Vergunningen en meldingen – beoordeling
Per 1-1-2021 is het bevoegde gezag (en/of haar uitvoeringsorganisatie) in staat om aanvragen
voor omgevingsvergunningen te beoordelen conform de eisen van de Omgevingswet.
De mate waarin een bevoegd gezag zich voorbereidt op het kunnen beoordelen van
vergunningaanvragen wordt gevolgd via de halfjaarlijkse survey. Dit heeft geleid tot het
volgende overzicht van de mate waarin overheden al in staat zijn om vergunningaanvragen te
kunnen beoordelen conform de eisen van de Omgevingswet
Grafiek C5.4: Mate waarin overheden in staat zijn om vergunningaanvragen te beoordelen conform de eisen
van de Omgevingswet
100%
RIJK (9)
83%

17%

PROVINCIES (12)
5%

90%

5%

WATERSCHAPPEN (21)
1%

64%

GEMEENTEN (355)

Voldoet

In voorbereiding

Nog onbekend

42 | Halfjaarrapportage september 2019 Monitor Invoering Omgevingswet

35%

Duiding gemeenten17
We constateren dat 26% van alle gemeenten al gestart is met het aanpassen van beoordelingsprocessen.
Driekwart van de gemeenten in deze groep heeft geïnventariseerd welke processen worden geraakt.
Door 44% is een plan opgesteld voor de aanpassingen en 1/3e is daadwerkelijk gestart met het
aanpassen van de processen. Daarnaast heeft 38% van de gemeenten aangegeven van plan te zijn dit
onderwerp op te pakken.
De VNG zal de komende tijd met name de aandacht richten op deze laatste twee categorieën, opdat
ook zij tijdig klaar zijn.

Duiding waterschappen
5% van de waterschappen heeft zijn processen voor het beoordelen van vergunningaanvragen en
meldingen reeds aan de eisen van de Omgevingswet aangepast; 90% heeft dit in voorbereiding en 5%
moeten hier nog een start mee maken. Deze resultaten zijn in lijn met die bij het vorige criterium. De
Unie gaat ervan uit dat de twee soorten processen in één keer door de waterschappen zullen worden
aangepast. De opmerkingen van de waterschappen die bij het vorige criterium zijn gemaakt, gelden
dan ook bij dit criterium. Ook voor de vervolgacties die de waterschappen op dit punt aan de monitor
verbinden wordt verwezen naar datgene wat bij criterium 5.3 is geschetst.

Duiding provincies
Omdat de meeste provincies hun taken op dit gebied hebben uitbesteed aan Omgevingsdiensten,
vinden gesprekken plaats over samenwerking en verantwoordelijkheden.18

Duiding rijkspartijen:
100% van de rijkspartijen die vergunningaanvragen en meldingen moeten beoordelen is gestart met
het aanpassen van hun werkprocessen of van plan dit te gaan doen.
Uit de survey blijkt dat één rijkspartij nog moet starten.

In deze tekst is mede gebruik gemaakt van de uitkomsten op de verdiepende vragen uit het voortgangsonderzoek.
Deze rapportage is te vinden op de website van het programma Aan de slag met de Omgevingswet
https://aandeslagmetdeomgevingswet.nl/praktijk/kennis-onderzoek/onderzoek/
18
Voor meer zicht op hoe ver de omgevingsdiensten en andere uitvoeriningsorganisaties van gemeenten en provincies zijn
met hun voorbereidingen op de Omgevingswet de rapportage van het in september 2019 door Kantar Public uitgevoerde
onderzoek op de website https://aandeslagmetdeomgevingswet.nl/praktijk/kennis-onderzoek/onderzoek/
17

Halfjaarrapportage september 2019 Monitor Invoering Omgevingswet | 43

44 | Halfjaarrapportage september 2019 Monitor Invoering Omgevingswet

Halfjaarrapportage september 2019 Monitor Invoering Omgevingswet | 45

BIJLAGE
TABEL STAND PER CRITERIUM
IN PERCENTAGES

Criterium 1: Omgevingsvisie
STATUS

RIJK (1)

PROVINCIES (12)

WATERSCHAPPEN (-)

GEMEENTEN (-)

Criterium
voldoet

0%

67%

nvt

nvt

in voorbereiding

100%

33%

nvt

nvt

nog onbekend

0%

0%

nvt

nvt

0%

67%

nvt

nvt

in voorbereiding

100%

33%

nvt

nvt

nog onbekend

0%

0%

nvt

nvt

voldoet

0%

67%

nvt

nvt

in voorbereiding

0%

0%

nvt

nvt

nog onbekend

100%

33%

nvt

nvt

Inhoud
voldoet

Publicatie

Criterium 2: Omgevingsverordening
STATUS

RIJK (-)

PROVINCIES (12)

WATERSCHAPPEN (-)

GEMEENTEN (-)

Criterium
voldoet

nvt

0%

nvt

nvt

in voorbereiding

nvt

92%

nvt

nvt

nog onbekend

nvt

8%

nvt

nvt

voldoet

nvt

0%

nvt

nvt

in voorbereiding

nvt

67%

nvt

nvt

nog onbekend

nvt

33%

nvt

nvt

voldoet

nvt

0%

nvt

nvt

in voorbereiding

nvt

92%

nvt

nvt

nog onbekend

nvt

8%

nvt

nvt

voldoet

nvt

0%

nvt

nvt

in voorbereiding

nvt

0%

nvt

nvt

nog onbekend

nvt

100%

nvt

nvt

Inhoud

Techniek

Publicatie

Halfjaarrapportage september 2019 Monitor Invoering Omgevingswet | 47

Criterium 3: Projectbesluit
STATUS

RIJK (5)

PROVINCIES (12)

WATERSCHAPPEN (21)

GEMEENTEN (-)

Criterium
voldoet

0%

0%

0%

nvt

in voorbereiding

100%

75%

90%

nvt

nog onbekend

0%

25%

10%

nvt

WATERSCHAPPEN (-)

GEMEENTEN (355)

Criterium 4: Omgevingsplan
STATUS

RIJK (-)

PROVINCIES (-)

Criterium
voldoet

nvt

nvt

nvt

0%

in voorbereiding

nvt

nvt

nvt

68%

nog onbekend

nvt

nvt

nvt

32%

voldoet

nvt

nvt

nvt

1%

in voorbereiding

nvt

nvt

nvt

58%

nog onbekend

nvt

nvt

nvt

41%

voldoet

nvt

nvt

nvt

0%

in voorbereiding

nvt

nvt

nvt

61%

nog onbekend

nvt

nvt

nvt

39%

Proces

Techniek

48 | Halfjaarrapportage september 2019 Monitor Invoering Omgevingswet

Criterium 5: Vergunningen en meldingen
STATUS

RIJK (8)

PROVINCIES (12)

WATERSCHAPPEN (21)

GEMEENTEN (355)

5.1 Techniek
Criterium
voldoet

0%

0%

0%

0%

in voorbereiding

88%

83%

100%

63%

nog onbekend

12%

17%

0%

37%

voldoet

nvt

0%

0%

0%

in voorbereiding

nvt

50%

100%

58%

nog onbekend

nvt

50%

0%

42%

voldoet

nvt

0%

0%

0%

in voorbereiding

nvt

0%

0%

0%

nog onbekend

nvt

100%

100%

100%

voldoet

nvt

0%

0%

0%

in voorbereiding

nvt

50%

100%

58%

nog onbekend

nvt

50%

0%

42%

voldoet

nvt

0%

0%

0%

in voorbereiding

nvt

0%

0%

0%

nog onbekend

nvt

100%

100%

100%

5.2 Indieningsvereisten
Criterium

Inhoud

Techniek

Publicatie

Halfjaarrapportage september 2019 Monitor Invoering Omgevingswet | 49

STATUS

RIJK (9)

PROVINCIES (12)

WATERSCHAPPEN (21)

GEMEENTEN (355)

5.3 Proces
Criterium
voldoet

0%

0%

5%

1%

in voorbereiding

100%

92%

95%

66%

nog onbekend

0%

8%

0%

33%

0%

0%

5%

1%

in voorbereiding

100%

92%

95%

66%

nog onbekend

0%

8%

0%

33%

voldoet

0%

0%

4%

1%

in voorbereiding

89%

83%

86%

60%

nog onbekend

11%

17%

10%

39%

0%

0%

5%

1%

in voorbereiding

100%

83%

90%

64%

nog onbekend

0%

17%

5%

35%

Vergunningsprocedure
voldoet

Advies inwinnen

5.4 Beoordeling
Criterium
voldoet

50 | Halfjaarrapportage september 2019 Monitor Invoering Omgevingswet

Halfjaarrapportage september 2019 Monitor Invoering Omgevingswet | 51

52 | Halfjaarrapportage september 2019 Monitor Invoering Omgevingswet

Dit is een uitgave van:
Programma Aan de slag met de Omgevingswet
www.aandeslagmetdeomgevingswet.nl
November 2019
Het programma Aan de slag met de Omgevingswet is
een initiatief van VNG, IPO, UvW en het Rijk.

Halfjaarrapportage september 2019 Monitor Invoering Omgevingswet | 53