Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

26 956

Beleidsnota Rampenbestrijding

Nr. 96

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 maart 2011
Tijdens het spoeddebat op 13 januari jl. over de brand bij Chemie-Pack
(Handelingen II 2010/11, nr. 39, item 7, blz. 21–60) heb ik diverse onderzoeken toegezegd. In deze brief informeer ik u over de nu beschikbare
onderzoeksresultaten. Voorts ga ik – op verzoek van uw Kamer en naar
aanleiding van een besluit van de Vaste Commissie voor Infrastructuur en
milieu – in op de situatie bij het bedrijf Dow Chemicals in Terneuzen en de
Brzo-situatie in de gemeente Oosterhout.
1. Gezamenlijk onderzoek van VROM-Inspectie (VI), Inspectie
verkeer en waterstaat(IVW) en Arbeidsinspectie (AI)
Dit onderzoek is aangekondigd in de brief van 12 januari 2011 (Tweede
Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 26 956, nr. 75). Het onderzoek van de VI,
IVW en AI is gericht op de vergunningensituatie bij het bedrijf ChemiePack te Moerdijk en de uitgevoerde handhavingsactiviteiten.
Het onderzoek bestrijkt een periode tot de calamiteit op 5 januari 2011.
Wat betreft het toezicht gaat het onderzoek terug over de afgelopen vijf
jaar, tot aan 1 januari 2006.
Het volledige rapport is als bijlage bij deze brief gevoegd.1
De verantwoordelijkheid voor het milieutoezicht op Chemie-Pack ligt bij
de gemeente Moerdijk. In opdracht van de gemeente Moerdijk wordt het
Brzo2-toezicht op de milieu- en externe veiligheidscomponenten uitgevoerd door de Regionale Milieudienst West-Brabant (RMD).
De RMD werkt hierin samen met de Brandweer West en Midden Brabant
als bevoegd gezag voor de rampenbestrijding en de Arbeidsinspectie
Major Hazard Control als bevoegd gezag voor de werknemersveiligheid.

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt van de Tweede Kamer der StatenGeneraal.
2
Besluit risico’s zware ongevallen.

De VI is wettelijk adviseur voor de Brzo-bedrijven en zij beoordeelde
vanuit die rol selectief en globaal de ontwerpbeschikking op de aanvraag
om een vergunning. Daarnaast is de VI tot 1 januari 2012 belast met het
interbestuurlijk toezicht op gemeenten.

kst-26956-96
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 26 956, nr. 96

1

1

Belangrijkste conclusies
De door de gemeente Moerdijk verstrekte milieuvergunningen (revisievergunning 2009 en veranderingsvergunning 2010) geven het bedrijf ChemiePack veel ruimte in het omgaan met stoffen. Niet altijd is duidelijk wat
vergund is.
De afgelopen vijf jaar zijn bij Chemie-Pack diverse overtredingen
geconstateerd en hebben overheden sanctiemiddelen gebruikt om het
bedrijf tot naleving van regels te dwingen. Dit betreft zowel het geven van
waarschuwingen, het opleggen van eisen, processen-verbaal en dwangsomprocedures. Chemie-Pack wordt door toezichthouders gekenschetst
als een reactief bedrijf.
Volgens de planning van de gemeente moet Chemie-Pack ieder jaar
integraal worden gecontroleerd op de naleving van de vergunningen. In
2010 is geen controle uitgevoerd.
Het toezicht op de naleving van de regels uit het Brzo 1999 is wel,
overeen-komstig de wettelijk eis, jaarlijks uitgevoerd.
Volgens het gemeentelijke bestemmingsplan mocht het bedrijfsperceel
voor 60% van de oppervlakte worden bebouwd. Chemie-Pack heeft deze
ruimte volledig benut. In de bouw- en milieuvergunningen zijn niet
eenduidige eisen gesteld aan de brandwerendheid tussen verschillende
gebouwdelen.
Deze rapportage zal door de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OvV)
gebruikt kunnen worden in het eigen onderzoek.
Het Openbaar Ministerie voert een strafrechtelijk onderzoek uit naar de
oorzaak van de brand.
2. Vervolgonderzoek PGS 15-bedrijven
De VI heeft de afgelopen jaren onderzoeken uitgevoerd naar de brandveiligheid bij bedrijven waar grote hoeveelheden verpakte gevaarlijke stoffen
worden opgeslagen. Deze bedrijven worden in jargon PGS 15-bedrijven
genoemd.
Er was bij deze bedrijven een hardnekkig nalevingstekort. Uw Kamer is
daarover regelmatig geïnformeerd.
Op 8 oktober 2010 heeft de voormalige minister van VROM, mevrouw
Huizinga, uw Kamer geïnformeerd over de resultaten van de door de VI
ondernomen acties. Er resteerden toen nog 12 gemeenten waar geen of
onvoldoende actie op het gebied van de vergunning of het toezicht was
toegezegd. De VI is bij deze gemeenten juridische procedures gestart om
dit af dwingen en inmiddels zijn al deze gemeenten bezig om de vergunning dan wel de handhaving op orde te brengen. De VI blijft deze
gemeenten nauwgezet volgen.
Daarnaast heeft de VI nader onderzoek gedaan bij alle gemeenten en
provincies die vorig jaar hebben toegezegd de vergunning te actualiseren
dan wel een toezichtactie in gang te zetten.
Het ging hierbij om 196 gevallen en het blijkt dat bij 73 gemeentelijke én
provinciale bedrijven de toezegging niet is waargemaakt. Op de peildatum
25 februari 2011 was over 19 gevallen nog geen recente informatie
ontvangen.Het betrof op dat moment 10 gemeenten en 1 provincie. Ik
merk hierbij op dat dit beeld aan verandering onderhevig is, omdat
voortdurend druk wordt uitgeoefend om informatie te verstrekken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 26 956, nr. 96

2

In iets minder dan de helft van deze 73 gevallen betreft het bedrijven waar
een inspectierapport voor de brandbeveiligingsinstallatie was afgegeven
met een zogeheten «NEE conclusie».
Dat betekent dat er sprake is van een tekortkoming in de installatie
waardoor geen goedkeuring voor de installatie kon worden afgegeven.
Indien sprake is van een inspectierapport met een «NEE conclusie», moet
het bevoegd gezag gaan handhaven om tot een «JA conclusie» te kunnen
komen. Indien het bevoegd gezag niet uit eigen beweging hier toe
overgaat, dient de VI een verzoek tot handhaving in bij het bevoegd
gezag.
3. Quickscan risicobedrijven
De Kamer heeft mij verzocht bij motie van de leden Van Tongeren, Kuiken,
Ouwehand, Paulus Jansen en Dijkstra.(nr. 80, 26 956) door middel van een
quickscan de actuele veiligheidssituaties bij bedrijven met dezelfde
gevaarzetting als Chemie-Pack in kaart te brengen.
In deze brief informeer ik u over het eerste deel van de motie Van
Tongeren.
Over het tweede deel, het beoordelen van de crisis- en communicatieplannen zal ik u, samen met de minister van Veiligheid en Justitie, voor
het zomerreces van 2011 informeren.
Beschikbare informatie
De quickscan is uitgevoerd op basis van beschikbare informatie uit de
landelijke database die onderdeel is van de zogeheten Inspectieruimte
Brzo. De gegevens uit deze database zijn bedoeld ter ondersteuning van
de Brzo-inspectieteams en niet zozeer om vergelijkende uitspraken te
doen over de mate van naleving van het Brzo door de bedrijven.
Niettemin geeft de quickscan hier een beeld van; en dan in het bijzonder
de mate waarin het veiligheidbeheersysteem (VBS) van de bedrijven
functioneert. De bevindingen zijn gebaseerd op de inspectieresultaten uit
2009 en 2010 die op 15 februari 2011 waren opgenomen in deze inspectiedatabase.
Voor de quickscan zijn alle Brzo-bedrijven in Nederland genomen.
Bedrijven die als zodanig zijn aangemerkt, zijn primair zelf verantwoordelijk voor de veiligheid met betrekking tot het omgaan met gevaarlijke
stoffen binnen de eigen organisatie. Alle Brzo-bedrijven moeten volgens
de wet een veiligheidbeheer-systeem (VBS) hebben.
Beoordelingscriteria
In deze quickscan is gekeken naar de mate waarin het VBS van de
bedrijven is geïmplementeerd. Voor de quickscan zijn vijf van de in totaal
acht elementen van het VBS onderzocht die het meest relevant worden
geacht voor het doen van uitspraken over de (borging van de) veiligheid.
Dit zijn de volgende vijf elementen:
– Identificatie gevaren/beoordeling risico’s
– Beheersing van de uitvoering
– Wijze waarop wordt gehandeld bij wijzigingen
– Planning voor noodsituaties
– Toezicht op de prestaties.
Er is daarbij uitsluitend gekeken naar de mate waarin maatregelen en
procedures van het VBS zijn geïmplementeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 26 956, nr. 96

3

Resultaten quickscan
Op 15 februari 2011 waren er 416 Brzo-bedrijven geregistreerd. Van 29
bedrijven was in de inspectiedatabase over de jaren 2009 en 2010 geen
informatie beschikbaar.
De resultaten: bedrijven die
– op alle vijf elementen redelijk of goed scoorden: 13
– op vier elementen redelijk of goed scoorden: 28
– op drie elementen redelijk of goed scoorden: 50
– op verschillende elementen wisselend hebben gescoord: 225
Bedrijven die op één of meer elementen slecht scoorden
Er zijn 71 bedrijven die op één of meer van de vijf elementen het oordeel
«slecht» scoorden. Van deze 71 bedrijven scoorden er 25 op twee of meer
van de vijf onderzochte elementen slecht.
Ik constateer op basis van deze grove onderzoeksmethodiek dat in ieder
geval bij de groep van 25 bedrijven ten tijde van de inspectie sprake was
van een niet optimale borging van de veiligheid. Ik merk hierbij op dat er
sprake is van een momentopname. Het is mogelijk dat een bedrijf naar
aanleiding van de inspectieresultaten in 2009 en 2010 en eventuele
handhavingsacties van het bevoegd gezag inmiddels verbeteringen heeft
doorgevoerd. De resultaten van de quickscan moeten, in afstemming met
de «Landelijke Aanpak Toezicht (LAT)1 Risicobeheersing Bedrijven», dus
eerst geverifieerd te worden alvorens hieraan consequenties verbonden
kunnen worden.
Fase 2 van de quickscan richt zich met name op deze 25 bedrijven.
Daarnaast zal onderzocht worden of er eventueel nog andere bedrijven
aan de selectie toegevoegd moeten worden, onder andere uit de groep
van 29 bedrijven waarvan geen informatie over 2009 en 2010 beschikbaar
was.
4. Verzoek Tweede Kamer
Op 3 februari jl. is mij gevraagd is in te gaan op de situatie bij het bedrijf
Dow Chemicals in Terneuzen en de Brzo-situatie in de gemeente
Oosterhout alsmede een overzicht te geven van andere bedrijven waar
zich soortgelijke situaties als bij Dow Chemicals voordoen.
Dow Chemicals
Begin februari 2011 is in de pers bericht over een uitgevoerd strafrechtelijk onderzoek bij het chemieconcern DOW Benelux B.V.
Vanuit haar interbestuurlijke toezichtsrol heeft de VI een inventariserend
onderzoek ingesteld naar het actuele Brzo-toezicht door de provincie
Zeeland op de naleving door het bedrijf. In het onderzoek zijn de jaren
2008, 2009 en 2010 beschouwd.

1
De LAT gaat het toezicht verbeteren op alle
grote risicobedrijven in Nederland en bouwt
verder op de successen van voorgangers VT
Chemie en LAT BRZO.

Uit het onderzoek blijkt dat de provincie Zeeland het Brzo-toezicht aan de
hand van het landelijk «Toezichtmodel BRZO «99» programmeert. Dit
toezicht is in 2008, 2009 en 2010 volgens het programma en systematisch
uitgevoerd.
Voor de programmering en uitvoering van het toezicht werkt de provincie
Zeeland samen met de Arbeidsinspectie Major Hazard Control, de
Veiligheidsregio Zeeland en de provincie Noord-Brabant en Limburg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 26 956, nr. 96

4

Het strafrechtelijk onderzoek is inmiddels afgerond en het dossier is op
1 februari 2011 naar het functioneel parket gezonden. Het Openbaar
Ministerie moet nu de beslissing nemen of tot vervolging kan worden
overgegaan.
Gemeente Oosterhout
Na de brand in Moerdijk op 5 januari 2011 besteedde regionaal dagblad
BN/De Stem vanaf 6 januari 2011 enige malen aandacht aan Brzo-bedrijven in de regio en de rol van de gemeente daarbij.
Binnen de gemeente Oosterhout zijn vijf Brzo-bedrijven gevestigd,
waarvan vier bedrijven onder het Wm bevoegd gezag van de gemeente
vallen en één bedrijf onder de bevoegdheid van de provincie.
Vanuit haar interbestuurlijke toezichtsrol houdt de VI sinds 2009
verscherpte controle op de gemeente Oosterhout. In 2009 heeft de
gemeente een deel van de taken op het gebied van Brzo-toezicht
overgedragen aan de RMD.
De gemeente beoordeelt in die periode nog wel zelf de Brzo-plicht en het
veiligheidsrapport. Daarnaast is de gemeente verantwoordelijk voor de
feitelijke handhaving indien tijdens inspecties overtredingen worden
geconstateerd.
De VI wordt regelmatig over de voortgang geïnformeerd en constateert
verbetering.
In 2011 geeft de gemeente de RMD opdracht om naast het Brzo ook op de
naleving van de Wet milieubeheer toezicht te houden. Verder worden
besprekingen gevoerd met de RMD over een opdracht om structureel
toezicht te houden op 20 risicovolle bedrijven (waaronder de Brzo-bedrijven).
Overzicht soortgelijke situaties
Inzake het verzoek van uw Kamer een overzicht te geven van met Dow
Chemicals vergelijkbare bedrijven, verwijs ik u naar het vervolgonderzoek
PGS 15-bedrijven en de quickscan risicobedrijven.
5. Ontwikkelingen externe veiligheid en vorming van Regionale
Uitvoeringsdiensten (RUD’s) Overheid en bedrijfsleven hebben de
afgelopen decennia vele inspanningen op het terrein van de veiligheid
gedaan en voortgang gerealiseerd. Op het gebied van wetgeving,
vergunningverlening, toezicht en handhaving maar ook als het gaat om
het inrichten van overheidsorganisaties om deze processen te ondersteunen, zijn belangrijke resultaten behaald op het gebied van veiligheid.
Externe veiligheidscontouren zijn verankerd in de ruimtelijke ordening. Er
is dus grote vooruitgang op het gebied van veiligheid geboekt, maar nog
niet over de hele linie kan worden gesproken van een adequate taakuitvoering door gemeenten en provincies bij zowel vergunningverlening,
toezicht en handhaving. Dat blijkt zowel uit de bovengenoemde PGS
15-onderzoek en het Chemie-Pack-onderzoek als uit eerdere themaonderzoeken van de rijksinspecties en casuïstiek waar deze inspecties bij
betrokken zijn, waaronder een aantal recente incidenten. Ook het advies
van de commissie Mans over de herziening van het handhavings-stelsel
van het omgevingsrecht uit 2008 wijst op het bestaan van een handhavingstekort, niettegenstaande alle inspanningen om de handhaving te
verbeteren.
De toenmalige minister van VROM, mevrouw Cramer, heeft in de
Negende voortgangsrapportage inzake het externe veiligheidsbeleid ten
aanzien van het zogenaamde verbeterprogramma Brzo aangegeven dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 26 956, nr. 96

5

alle bij het Brzo betrokken partijen hebben aangegeven de samenwerking
te willen continueren en dat zij zal bezien op welke wijze dit kan plaatsvinden.
Omdat het grote aantal betrokken overheden bij het toezicht op het Brzo
vraagt om gerichte coördinatie en afstemming is in 2006 het landelijk
platform LAT BRZO ingesteld. Het LAT BRZO wordt gevormd uit vertegenwoordigers van de Arbeidsinspectie, de brandweer (NVBR), de VNG, de
beleidsdepartementen (BZK, SZW, VROM) en het IPO als voorzitter.
Recent, 26 januari 2011, is het LAT BRZO met het programma
Vernieuwend Toezicht Chemie samengegaan in het programma «Landelijke Aanpak Toezicht (LAT) Risicobeheersing Bedrijven». Doel van dit
nieuwe programma is om tot integrale samenwerking van alle toezichthouders bij BRZO en de grote chemiebedrijven te komen.
Oogmerk van dit programma is een landelijke regie: eenzelfde aanpak
voor alle risicobedrijven in het land. In het kader van dit programma zijn
er onder meer vier landsdelige programma’s tot stand gebracht voor de
coördinatie en afstemming van het toezicht op Brzo-bedrijven door alle
betrokken instanties.
Deze landsdelige programma’s voeren echter niet het daadwerkelijke
toezicht op Brzo-bedrijven uit. Daarvoor is de vorming van de RUD’s
(Regionale Uitvoeringsdiensten) van belang. Het milieutoezicht op
BRZO-bedrijven van gemeenten en provincies valt onder het basistakenpakket van de RUD’s.
Onder regie van de provincies moet de komende tijd een verbinding
worden gemaakt tussen enerzijds de vier landsdelige programma’s voor
de coördinatie en afstemming van het toezicht op BRZO-bedrijven/Chemie
en anderzijds de RUD’s die gespecialiseerd zullen zijn in de uitvoering van
de vergunningtaken en het milieutoezicht op BRZO-bedrijven en Chemie.
In mijn brief van 21 februari jl. heb ik de colleges van Gedeputeerde
Staten van de provincies gemeld dat het Rijk uiterlijk eind juni 2011 er van
overtuigd wil zijn dat er daadwerkelijk een landsdekkend netwerk van
robuuste RUD’s tot stand komt. Tevens heb ik gemeld dat, indien die
overtuiging onvoldoende is, per provincie wordt bezien of en op welke
wijze er vanuit het Rijk moet worden geïntervenieerd.
Op de (taakuitvoering door de) RUD’s zijn de Kwaliteitseisen 2.0 van
december 2009 van toepassing. Dat betekent dat de RUD’s onder meer
moeten voldoen aan de Maatlat externe veiligheid (onderdeel van de
Kwaliteitscriteria 2.0). Nu al staat vast dat niet alle RUD’s voldoende
kritieke massa zullen hebben voor bijvoorbeeld de uitvoering van de
Brzo-taken.
Bestuurlijk is op 26 januari 2011 vastgesteld dat het nodig is dat een
beperkt aantal RUD’s zich specialiseert op de majeure risicobedrijven
(zoals BRZO en Chemie) om aan de kwaliteitscriteria te kunnen voldoen.
Momenteel wordt onder regie van de provincies gewerkt aan de vormgeving van hierop gespecialiseerde RUD’s (c.q. de vormgeving van de
benodigde samenwerking tussen RUD’s).
6. Vervolgacties
Het bovenstaande geeft mij aanleiding tot de volgende vervolgacties:
1. Ten aanzien van de groep risicovolle bedrijven zal ik een verkenning
uitvoeren naar de mogelijkheden om op rijksniveau de grip op de
veiligheidsituatie bij risicovolle bedrijven te kunnen versterken, met
inachtneming van de totstandkoming van een landsdekkend netwerk
van robuuste RUD’s.
2. De VI intervenieert bij de gemeenten en provincies die vorig jaar met
betrekking tot de PGS 15-bedrijven hebben toegezegd over te gaan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 26 956, nr. 96

6

3.

4.

tot actualisering van de vergunning dan wel tot het in gang zetten
van een toezichtactie, maar dat niet hebben gedaan.
Waar nodig worden door de VI juridische procedures gestart om het
bevoegde gezag formeel te verzoeken de vergunning te actualiseren
dan wel adequaat te handhaven.
De VI zal op basis van de huidige bevindingen het bevoegd gezag van
de 25 Brzo-bedrijven die in de quickscan op basis van informatie uit
2009 en 2010 slecht scoorden, aanschrijven met het verzoek informatie te verstrekken over de actuele naleving van het Brzo bij deze
bedrijven en de in de gang gezette handhavingsacties. Mede op basis
van deze informatie zal worden bepaald bij welke bedrijven eventuele
vervolgacties, waaronder mogelijke interventie, nodig zijn.

Bovengenoemde acties, inclusief de ontwikkelingen op het gebied van de
vorming van Regionale Uitvoeringsdiensten, beogen een belangrijke
bijdrage te leveren aan de verbetering van de kwaliteit van de uitvoering
bij gemeenten en provincies als het gaat om vergunningverlening,
toezicht en handhaving bij risicobedrijven. Ik zal de vorderingen
nauwlettend volgen.
Op basis van die vorderingen én op basis van de inhoudelijke onderzoeksresultaten zal ik mij dan beraden of het veiligheidsbeleid voor de risicobedrijven in de huidige en beoogde vorm in stand kan blijven, danwel
aanpassingen nodig zijn, uiteraard met behoud van de primaire verantwoordelijkheid van de ondertoezicht staande bedrijven voor de veiligheid.
Ik zal uw Kamer daarover informeren spoedig na het verschijnen van het
rapport van de OvV.
De staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu,
J. J. Atsma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 26 956, nr. 96

7