Werkprogramma 2024
Inspectie belastingen, toeslagen
en douane

Voorwoord
Als onafhankelijke Inspectie belastingen, toeslagen en douane zijn we sinds
1 januari 2022 aan het werk. De naam van onze inspectie alleen al zegt iets over
de omvang van onze opdracht. Er werken zo’n 35.000 mensen bij de diensten die
onder ons toezicht staan. Bovendien houden we niet alleen toezicht op
de uitvoering, maar spreken we ook de verschillende departementen en de
wetgever aan op ingewikkelde wetgeving en tekortschietende rechtsbescherming.
Eenvoudig gesteld, is voor ons de vraag of burgers en bedrijven krijgen waar ze
recht op hebben, of kunnen voldoen aan de verplichtingen die zij hebben. En we
kijken of mensen daarbij fatsoenlijk behandeld worden. Het is onze missie om
bij te dragen aan een overheid die recht doet aan mensen.
Dat doen we op onze eigen eigenwijze manier. We proberen nieuwe manieren van
toezicht uit, waarmee we zowel mensen en bedrijven als de medewerkers in de
uitvoering bij ons werk betrekken. We willen met één been in de samenleving
staan en met één been in de uitvoering. In onze visie sluit de systeemwereld van
politiek-bestuurlijk Den Haag niet goed aan op de leefwereld van burgers en
bedrijven. De overheid heeft niet goed genoeg in de gaten hoe wet- en
regelgeving uitpakt in de echte wereld. De verbinding tussen de overheid en
burgers moet hersteld worden. Dat zien wij als onze opdracht.
Met zo’n grote opdracht zijn wij een inspectie van bescheiden omvang. En dat is
goed. Een beeld dat we in onze club wel eens gebruiken, is dat van het Gallische
dorpje in het grote Romeinse rijk, uit de Asterix en Obelix stripverhalen. Als
kleine inspectie houden we de uitvoering, de departementen, maar ook de
bewindslieden en het parlement een spiegel voor. We zijn een reflectieve
toezichthouder die beweging tot stand wil brengen. De gehele overheid heeft de
opdracht om de menselijke maat opnieuw uit te vinden. In die beweging naar een
menselijke overheid willen wij een rol spelen.
De toverdrank daarvoor, zoals die van Asterix, bestaat niet. Het vraagt zowel
inzicht als inzet van verschillende partijen. Iedereen heeft daarbij een eigen
verantwoordelijkheid. De politiek zet de lijnen uit en is verantwoordelijk voor
goede wet- en regelgeving. Beleid en uitvoering bouwen en werken aan een
menselijke overheid die fatsoenlijk handelt en dienstbaar is aan de samenleving.
Het echte werk gebeurt door al deze partijen. In dit proces kan een ietwat
ongeduldige en gepassioneerde toezichthouder helpen om de systeemwereld de
goede kant op te duwen. Daartoe zijn wij tot op het bot gemotiveerd.

Bart Snels
Inspecteur-generaal

1

Werkprogramma 2024

Inhoud
Voorwoord

1

Inhoud

2

Inleiding

3

Recht doen aan mensen

3

Bij elkaar brengen van perspectieven

4

Dit werkprogramma

5

Vier aandachtsgebieden

6

Wet- en regelgeving

6

Rechtsbescherming

6

Organisatiecultuur

7

Sturing

7

Wat we gaan doen in 2024

9

Belastingen

9

Toeslagen

12

Douane

15

Organisatie en begroting

17

Ontwikkeling van ons toezicht

17

Ontwikkeling van onze organisatie

18

Tot slot

19

Bijlage
Wederhoortabel over praktische aandachtspunten
(apart te downloaden via www.inspectiebtd.nl/werkprogramma2024)

2

Werkprogramma 2024

Inspectie belastingen toeslagen en douane

Inleiding
In dit werkprogramma vertellen we wat we als Inspectie belastingen, toeslagen
en douane van plan zijn in 2024. Het is geen dichtgetimmerd plan: onze
programmering kan nog wijzigen. In ons toezicht op de diensten en bij het
ophalen van signalen in de samenleving zien we namelijk gedurende het jaar
risico’s en knelpunten. We willen ruimte houden om in te spelen op actuele
ontwikkelingen. Zo weten we bijvoorbeeld nog niet welke gevolgen de komende
Tweede Kamerverkiezingen, de kabinetsformatie en het regeerakkoord zullen
hebben voor belastingen, toeslagen en douane. We bepalen steeds of, waar en
met welke activiteit ons toezicht de meeste meerwaarde heeft.

Recht doen aan mensen
We hebben de opdracht om met een onafhankelijke blik en op een reflectieve
manier toezicht te houden op de domeinen belastingen, toeslagen en douane. 1
We streven naar een mensgerichte overheid die fatsoenlijk handelt en dienstbaar
is aan de samenleving. We willen eraan bijdragen dat de overheid recht doet aan
mensen.

1
Onze onafhankelijkheid in de keuze van onderzoeken, onze werkwijze, bevindingen,
oordelen, interventies en communicatie zijn vastgelegd in Aanwijzingen inzake de
rijksinspecties en de (ministeriële) Regeling taakuitoefening en bevoegdheden IBTD.

3

Werkprogramma 2024

Inspectie belastingen toeslagen en douane

We zijn met ons toezicht een tegenkracht, die vanuit het perspectief van burgers
en bedrijven problemen signaleert, onderzoekt en agendeert. We geven waar
nodig ongevraagd advies. We beperken ons in ons toezicht niet tot de
taakuitvoering van de uitvoerende diensten, maar kijken ook in de praktijk naar
de gevolgen van wetgeving, politieke besluitvorming en aansturing door de
verschillende ministeries. We houden beleid, politiek en uitvoering een spiegel
voor. We willen dat de overheid altijd eerst aan de mens denkt. We willen
beweging creëren in vastzittende patronen in de stelsels waarop we toezicht
houden. De juiste kant op, de menselijke kant op. Om er zo voor te zorgen dat
mensen niet in de knel komen door het handelen van de overheid.

Bij elkaar brengen van perspectieven
We brengen in ons toezicht de perspectieven van de samenleving en de overheid
zo goed mogelijk samen door met zowel burgers als medewerkers te spreken.
Vanuit het perspectief van de samenleving kijken we hoe wetten, regels en de
dienstverlening door de overheid uitpakken. Zo hebben we contact met mensen
die knelpunten ervaren in de dienstverlening door de Belastingdienst, Dienst
Toeslagen of de Douane. Het gaat dan om burgers, bedrijven, intermediairs of
hulpverleners die verstrikt raken in complexe wetten en regels of tegen muren
aanlopen als ze contact zoeken met de overheid.
Dienstverlening door de overheid betekent voor ons een eerlijke en juiste
behandeling van burgers en bedrijven, zodat iedereen gemakkelijk aan
verplichtingen kan voldoen en zijn of haar recht kan halen. Het vraagt van
de overheid dat ze toegankelijk is, mensen proactief en in een vroeg
stadium informeert, begrijpelijk communiceert en problemen zoveel
mogelijk voorkomt.
Tegelijkertijd brengen we werkbezoeken aan betrokken ministeries, de
Belastingdienst, Dienst Toeslagen en de Douane en steken we ons licht op bij
medewerkers in alle lagen van de organisaties. Ook hun ervaringen geven ons
waardevolle inzichten. We zien de gevolgen van negatieve beeldvorming op hun
werk, maar ook hun behoefte aan professionele ruimte om met trots te kunnen
werken en van betekenis te zijn voor de samenleving. Vanuit het perspectief van
de overheid kijken we hoe de uitvoeringsdiensten als lerende organisaties zelf
invulling geven aan hun belangrijke taak om recht te doen aan mensen. Wat gaat
er goed en wat kan of moet beter? Wat hebben de diensten daarbij zelf in de
hand en waar liggen oorzaken elders in het systeem, zoals in wetgeving,
(politieke) besluitvorming of aansturing?

4

Werkprogramma 2024

Inspectie belastingen toeslagen en douane

Dit werkprogramma
Dit werkprogramma bouwt voort op ons werk van de afgelopen twee jaar: de
oriëntaties, verkenningen, onderzoeken, werkbezoeken en vele gesprekken die
we gevoerd hebben met burgers, bedrijven, medewerkers en professionals.
Evenals in het werkprogramma van 2023 zijn wet- en regelgeving,
rechtsbescherming, organisatiecultuur en sturing belangrijke aandachtsgebieden.
We lichten dit in het volgende hoofdstuk toe. In het derde hoofdstuk beschrijven
we op hoofdlijnen op welke onderwerpen we ons in 2024 gaan richten. Het laatste
hoofdstuk gaat over onze organisatie en begroting en wat er nodig is om onze
ambities te realiseren.

5

Werkprogramma 2024

Inspectie belastingen toeslagen en douane

Vier aandachtsgebieden
In 2024 hebben we dezelfde vier aandachtsgebieden die richting geven aan ons
toezicht op de domeinen belastingen, toeslagen en douane als in 2023. De
aandachtsgebieden komen uit onze risicoanalyse en zijn: wet- en regelgeving,
rechtsbescherming, organisatiecultuur en sturing. We beschrijven ze in dit
hoofdstuk.

Wet- en regelgeving
Fiscalisten, belastingadviseurs en sociaal raadslieden vertellen ons regelmatig hoe
complex zij de wet- en regelgeving op het gebied van belastingen, toeslagen of
douane vinden. Voor mensen die geen expert zijn op dit gebied zijn de regels nog
moeilijker te begrijpen. Ook de uitvoeringsorganisaties worstelen met die
complexiteit. Veel wetgeving blijkt bovendien niet aan te sluiten bij de levens van
mensen. 2 Levens waarin van alles kan gebeuren en zich steeds veranderingen
voordoen.
We agenderen de vereenvoudiging van wet- en regelgeving bij politiek en beleid
en stimuleren dat die vereenvoudiging ook daadwerkelijk wordt aangepakt. We
willen namelijk dat wet- en regelgeving beter uitvoerbaar is voor burgers,
bedrijven en uitvoeringsdiensten. We stimuleren wetgever en beleidsmakers om
binnen het stelsel aan oplossingen te werken. We willen laten zien hoe bepaalde
wetgeving in de praktijk uitpakt voor mensen en tegen welke dilemma’s de
uitvoeringsorganisaties aanlopen. Ook kijken we of belangrijke signalen van de
werkvloer van de uitvoering hun weg terug naar de wetgever vinden.

Rechtsbescherming
De Belastingdienst, Dienst Toeslagen en Douane hebben vergaande
bevoegdheden, die ingrijpen in het leven van burgers en ondernemers. De
rechten van burgers en bedrijven zijn beschermd doordat zij mogelijkheden
hebben om op te komen tegen besluiten en handelingen van de overheid. Deze
rechtsbescherming voor burgers en bedrijven moet in de wet goed geregeld zijn
en vervolgens ook zo in de praktijk worden gebracht. Verschillende rapporten
hebben laten zien dat de rechtsbescherming onvoldoende op orde is. 3

De Staat van de uitvoering 2022 legt de nadruk op complexiteit als voornaamste oorzaak
van problemen in de publieke dienstverlening. Ook Klem tussen balie en beleid van de
Tijdelijke commissie Uitvoeringsorganisaties (2021) constateert dat de complexiteit van
wetgeving en stapeling van nieuw beleid grote problemen oplevert voor burgers, bedrijven,
maar ook de uitvoeringsorganisaties.
3
Zie onder andere Burgers beter beschermd uit 2021.
2

6

Werkprogramma 2024

Inspectie belastingen toeslagen en douane

We willen bijdragen aan de verbetering van de rechtsbescherming van burgers en
bedrijven. Ons uitgangspunt is dat de uitvoeringsorganisaties zo vroeg mogelijk in
het proces praktische rechtsbescherming moeten bieden. Dit betekent dat de
diensten met goede processen, besluitvorming en communicatie voorkómen dat
burgers en bedrijven onnodig in bezwaar moeten gaan of de gang naar de rechter
moeten maken om hun recht te krijgen. We maken de kwetsbaarheden in wet- en
regelgeving zichtbaar en kijken waar mensen in de praktijk in de knel komen. We
willen achterhalen waarom dit gebeurt en geven aan waar de rechtsbescherming
verbeterd en versterkt moet worden.

Organisatiecultuur
De cultuur van een organisatie bepaalt in belangrijke mate hoe medewerkers hun
werk doen. De afgelopen jaren hebben diverse onderzoeken uitgewezen dat
verbetering op het gebied van gedrag en cultuur nodig is om de
uitvoeringsorganisaties beter te laten functioneren. 4 Zo is het belangrijk dat
medewerkers ervaren dat ze de tijd, (professionele) ruimte en middelen hebben
om hun werk goed en mensgericht uit te kunnen voeren. Ook moet er ruimte zijn
voor tegenspraak, om fouten te maken en om daarvan te leren.
We willen dat de organisaties waar wij toezicht op houden zich blijven richten op
cultuurfactoren die de kwaliteit van het werk en de dienstverlening aan burgers
en bedrijven bevorderen. We brengen daartoe in beeld welke cultuurfactoren
ondersteunend zijn en welke belemmerend werken. Ook kijken we naar wat de
diensten al doen om hun organisatiecultuur te veranderen en bespreken we welke
mogelijkheden er zijn voor verdere verbetering.

Sturing
De uitvoeringsorganisaties die onder ons toezicht vallen, hebben te maken met
meerdere opdrachtgevers, uiteenlopende politieke besluiten en hoge
maatschappelijke verwachtingen. De opdrachten aan de uitvoering wijzigen
regelmatig en worden ook beïnvloed door internationale ontwikkelingen. Juist in
een complexe en veranderlijke omgeving is een goede sturing nodig. Als deze niet
op orde is, kan dit een doeltreffende en mensgerichte uitvoering in de weg staan.
We willen beleid, uitvoering en verschillende betrokken ministeries stimuleren om
samen adequaat te sturen en bij te sturen in geval van belangrijke
maatschappelijke ontwikkelingen. We hebben steeds specifieke aandacht voor
leren, verbeteren en vooruitkijken. We kijken hoe de verschillende ministeries
opdrachten aan de uitvoering geven en onderhouden.

Zie onder andere Rapport cultuuronderzoek Belastingdienst van Deloitte uit 2020 en Hoor
de klok luiden van FNV uit 2019.
4

7

Werkprogramma 2024

Inspectie belastingen toeslagen en douane

Vervolgens gaan we na hoe de opdrachten door de uitvoering worden opgepakt
en hoe de sturing op opdrachten intern verloopt. Hierbij vinden we het belangrijk
dat degenen die opdrachten geven ook luisteren naar de ervaringen hiermee op
de werkvloer. En dat is nodig: bij onze werkbezoeken horen we van medewerkers
dat zij het moeilijk vinden om signalen over knelpunten in de uitvoering onder de
aandacht te brengen bij beleid en opdrachtgevers.

8

Werkprogramma 2024

Inspectie belastingen toeslagen en douane

Wat we gaan doen in
2024
In dit hoofdstuk vertellen we waarop we ons in 2024 binnen de domeinen van
belastingen, toeslagen en douane gaan richten. De aandachtsgebieden uit het
vorige hoofdstuk komen hierin terug.
Om te beginnen richten we ons bij elk domein met een brede en verkennende blik
op onderdelen van de taakuitvoering. Vervolgens benoemen we een aantal
concrete onderwerpen waar we ons verder in gaan verdiepen. We zien bij deze
onderwerpen risico’s en knelpunten voor de publieke dienstverlening en de
samenleving. Ze volgen uit (verkenningen op) onze aandachtsgebieden en ons
toezicht in 2023. Ten slotte beschrijven we ontwikkelingen die we in 2024 blijven
volgen.
Steeds kijken we wat het beste past bij onze rol als reflectieve toezichthouder. Dit
betekent dat onze inzet per onderwerp varieert. We kunnen risico’s en knelpunten
tegenkomen die we nu nog niet kennen en die we ook willen oppakken.
En we houden rekening met onderzoek van andere toezichthouders
of kennispartners; waar mogelijk en nuttig zoeken we de samenwerking
met hen op.

Belastingen
Brede blik: burgers en bedrijven centraal
De Belastingdienst heeft als taak om eerlijk en zorgvuldig belastingen te heffen
en te innen. De Belastingdienst draagt met het uitvoeren van deze belangrijke
overheidstaak bij aan een financieel gezond en veilig Nederland.
In de meerjarenvisie van de Belastingdienst staan burgers en bedrijven centraal. 5
De Belastingdienst vertaalt dit in activiteiten die zich richten op dienstbaarheid en
echt luisteren naar de samenleving. 6 We willen breed verkennen hoe
verschillende directies 7 invulling geven aan deze ambitie en welke knelpunten de
Belastingdienst, burgers en ondernemers in de praktijk ervaren. We bestuderen
de binnen de Belastingdienst uitgevoerde en geplande onderzoeken, activiteiten
en programma’s op het gebied van dienstverlening.

Zie Meerjarenvisie Belastingdienst 2020-2025.
Zie Jaarplan 2023 van de Belastingdienst.
7
Onze aandacht gaat met name uit naar de directies Midden- en Kleinbedrijf (MKB),
Particulieren, Centrale Administratieve Processen (CAP) en Klantinteractie en Service (KI&S)
vanwege hun directe relatie met burgers en MKB-ers.
5
6

9

Werkprogramma 2024

Inspectie belastingen toeslagen en douane

We hebben hierbij bijvoorbeeld aandacht voor vroegsignalering en invordering in
het kader van (corona)schulden. Daarvoor gaan we in gesprek, gaan we op
werkbezoek en vragen we informatie op. En we vragen aan burgers, bedrijven en
intermediairs die met de Belastingdienst te maken hebben hoe zij de
dienstbaarheid ervaren en in hoeverre ze zich gehoord voelen.
Verdiepen
In deze paragraaf beschrijven we twee onderwerpen waarvan we nu al weten dat
we ons daar verder in gaan verdiepen in 2024.
Digitale toegang met DigiD
Sinds 1 oktober 2022 is de Belastingdienst overgegaan naar
tweefactorauthenticatie om in te loggen met DigiD. Dienst Toeslagen stapt hier
per 1 januari 2024 op over. In 2023 zagen we bij onze bezoeken aan rechts- en
belastingwinkels dat het gebruik van DigiD en de tweefactorauthenticatie voor
veel mensen een te hoge drempel is. Een groep van 4,5 miljoen Nederlanders
beschikt over onvoldoende digitale vaardigheden om gebruik te maken van de
dienstverlening van het Rijk. 8 Bestaande oplossingen als de papieren aangifte of
de hulp bij aangifte zijn ontoereikend om deze hele groep te helpen. 9 Steeds
meer mensen dreigen hierdoor te worden buitengesloten. 10 We gaan samen met
de mensen die deze uitdagingen ervaren en de betrokkenen aan de kant van de
overheid op onderzoek. Eerst zoeken we met elkaar uit wat het gezamenlijke
probleem is. Vervolgens geven we samen een aanzet tot oplossingen, zodat deze
mensen hun belastingzaken en toeslagen weer zelf kunnen regelen of hierbij goed
geholpen kunnen worden.
Aanpak van fraude
We verdiepen ons in 2024 in het beleid en de uitvoering rondom de bestrijding
van opzettelijke overtreding van regels. Er zijn aanwijzingen dat er
handelingsverlegenheid bij de Belastingdienst is ontstaan, waardoor de
handhaving door de Belastingdienst onder druk staat en signalen over mogelijke
fraude blijven liggen.
Het recente verleden heeft laten zien dat het fout kan gaan. Bij risicoselectie
werden sommige mensen vaker geselecteerd voor controle dan anderen, of
mensen werden onterecht als fraudeur bestempeld, met alle gevolgen van dien.
En ook nu nog komen er voorbeelden boven van (vermeende) discriminatie in de
handhaving of het toezicht door de Belastingdienst.

Zie de Factsheet Wie bereikt de (Rijks)overheid niet? van de Dienst Publiek en
Communicatie uit 2022.
9
Zie de Resultaten verantwoordingsonderzoek 2022 Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties van de Algemene Rekenkamer.
10
Zie het rapport Digitale identiteit vraagt veel van DigiD en eHerkenning van de Algemene
Rekenkamer uit 2023.
8

10

Werkprogramma 2024

Inspectie belastingen toeslagen en douane

Tegelijkertijd is het voor het vertrouwen van de samenleving in de overheid
belangrijk dat de Belastingdienst naleving kan bevorderen en voldoende ruimte
voelt om mogelijke fraude te signaleren en te doen aanpakken. Ons toezicht richt
zich op de vraag hoe de dienst zorgt voor een evenwichtige handelswijze hierin.
We bedoelen hiermee dat er enerzijds sprake kan zijn van goede handhaving en
dat er anderzijds geen mensen onterecht benadeeld worden.
Volgen van ontwikkelingen
Er zijn politiek-bestuurlijke ontwikkelingen die van invloed zijn op ons werk en die
we de komende tijd blijven volgen.
Vereenvoudiging fiscale stelsel
Vanuit ons aandachtsgebied wet- en regelgeving volgen we de vereenvoudiging
van het fiscale stelsel. Hoewel iedereen het erover eens is dat dit voor burgers,
bedrijven én voor de uitvoering belangrijk is, blijkt het toch lastig om de ambitie
van vereenvoudiging concreet te maken. In de aanloop naar verkiezingen en
nieuwe coalitievorming vinden wij het belangrijk dat politiek en beleid concrete
stappen blijven zetten.

11

Werkprogramma 2024

Inspectie belastingen toeslagen en douane

Belangenbehartiger belastingen en toeslagen
Eén van de maatregelen uit het vorige coalitieakkoord was het instellen van een
laagdrempelige onafhankelijke fiscale rechtshulp. In april 2023 hebben wij een
adviesnota naar de staatssecretaris van Financiën - Fiscaliteit en Belastingdienst
gestuurd over de ontwikkeling van deze rechtshulp. 11
Ook in 2024 blijven we in gesprek met betrokken partijen over deze ontwikkeling.
Dat doen we, omdat een belangenbehartiger belangrijk is voor het versterken van
de rechtsbescherming van belastingplichtigen. Bovendien kan de taakuitvoering
van de belangenbehartiger raken aan ons werk.

Toeslagen
Brede blik: het toeslagenproces vanuit burgerperspectief
Dienst Toeslagen heeft de taak om toeslagen uit te keren en daarmee een aantal
basisvoorzieningen voor mensen betaalbaar te maken. Het gaat om huurtoeslag,
zorgtoeslag, kinderopvangtoeslag en het kindgebonden budget. De dienst kent
jaarlijks circa 19 miljard euro toe aan 5,5 miljoen unieke huishoudens. 12
Het is belangrijk dat de toeslagen op tijd worden toegekend en dat mensen niet
verrast worden door terugvorderingen.
In 2023 hebben we gezien dat verbetering van de dienstverlening hoog op de
agenda staat bij Dienst Toeslagen. Zo is de dienst bezig met een programma om
het niet-gebruik van toeslagen aan te pakken en voert zij campagnes om burgers
te attenderen op het tijdig doorgeven van wijzigingen in de levenssituatie. We
zijn positief over de ingezette koers van Dienst Toeslagen met aandacht voor de
menselijke maat in alle fasen van het proces. 13
Tegelijkertijd zijn we benieuwd wat burgers hier in de praktijk van merken en of
de dienstverlening aansluit bij wat burgers daarvan mogen verwachten. We
richten ons daarbij op alle fases in het toeslagenproces die burgers (kunnen)
doorlopen: het aanvragen, het doorgeven van wijzigingen, de definitieve
toekenning, bezwaar & beroep en invordering. We zullen kijken naar de ervaring
van burgers bij het doorlopen van dit proces. Ook spreken we periodiek met de
dienst om te reflecteren op actuele ontwikkelingen, eventuele dilemma’s en
mogelijke incidenten.

Onze adviesnota is opgenomen onder de beslisnota's bij de Kamerbrief d.d. 1 juni 2023
van de staatssecretarissen voor Fiscaliteit en Belastingdienst en Toeslagen en Douane.
12
Zie Rechtdoen, presteren en anticiperen in 2023, Jaarplan 2023 van de Dienst Toeslagen.
13
Zie onze Uitkomst verkenning financiële ondersteuning uit 2023.
11

12

Werkprogramma 2024

Inspectie belastingen toeslagen en douane

Verdiepen
In 2024 verdiepen we ons voor toeslagen op het onderstaande onderwerp.
Uitvoeringtoets waarborgfunctie Algemene wet bestuursrecht (Awb)
In 2023 hebben wij een verkenning uitgevoerd op het onderwerp financiële
ondersteuning. Hieruit kwam naar voren dat invoering van nieuwe wet- en
regelgeving weinig ruimte overlaat voor het structureel verbeteren van de
dienstverlening van de Dienst Toeslagen. 14 Een belangrijke wetswijziging waar de
Dienst Toeslagen de komende periode mee te maken krijgt, is het wetsvoorstel
voor de versterking van de waarborgfunctie Algemene wet bestuursrecht (Awb).
In de Awb is de rechtsbescherming van burgers geregeld. Met de versterking van
de waarborgfunctie wil de regering de rechtspositie van de burger bij
overheidshandelen versterken, de menselijke maat in het bestuurs(proces)recht
vergroten en de overheid meer responsief maken. 15 Uit de pre-consultatie van het
wetsvoorstel kwam naar voren dat deze aanpassingen in de Awb een grote
impact kunnen hebben op uitvoerende diensten. Met een uitvoeringstoets brengt
Dienst Toeslagen die impact in kaart. We onderzoeken het proces rond deze
uitvoeringstoets en hoe er in de afronding van het wetsvoorstel rekening wordt
gehouden met de door de dienst ingeschatte gevolgen voor de uitvoering.
Volgen van ontwikkelingen
Ook binnen het domein van toeslagen zijn er ontwikkelingen die van invloed zijn
op ons werk en die we de komende tijd blijven volgen.
Hersteloperatie kinderopvangtoeslag
Begin 2024 ronden wij ons onderzoek naar de hersteloperaties
(kinderopvangtoeslag, fraudesignaleringsvoorziening en vermogensrendementsheffing) af. De hersteloperatie voor de kinderopvangtoeslag zal nog jaren duren.
Wij blijven volgen hoe de leefwereld van gedupeerden en de systeemwereld van
de overheid zich tot elkaar verhouden. Hierbij komen persoonlijke ervaringen van
mensen en de dilemma’s die spelen bij de uitvoering samen. Gezien het belang
van een gerechtvaardigd herstel van vertrouwen in de overheid, blijven we de
ontwikkelingen rondom de hersteloperatie kinderopvangtoeslag volgen. 16
Toekomst toeslagenstelsel
Het inmiddels demissionaire kabinet had zich in het coalitieakkoord de ambitie
gesteld om de toeslagen af te schaffen. Het is een complex stelsel dat voor
burgers niet is te overzien. 17 Diverse partijen hebben afgelopen jaren
verkenningen uitgevoerd naar hoe het toeslagenstelsel in combinatie met de

Zie de link in voetnoot 13.
Zie wetsvoorstel Versterking waarborgfunctie Awb.
16
Zie ons signaal ‘Levens in de wachtstand’ uit 2023.
17
Zie onze Knelpuntenbrief uit 2023.
14
15

13

Werkprogramma 2024

Inspectie belastingen toeslagen en douane

fiscaliteit aangepast zou kunnen worden. Toeslagen horen beleidsmatig bij andere
ministeries dan het ministerie van Financiën. Dit vraagt om een consequente en
gemeenschappelijke agenda. Ondertussen moeten verbeteringen binnen het
huidige toeslagenstelsel ook op het netvlies blijven van politiek en beleid. Ook
deze ontwikkeling blijven we volgen.

14

Werkprogramma 2024

Inspectie belastingen toeslagen en douane

Douane
Brede blik: de menselijke maat in de praktijk
De Douane is een belangrijke schakel in de wereldwijde keten van handel en
logistiek. Zij houdt toezicht op de in-, door- en uitvoer van goederen, heft en int
invoerrechten, belastingen en accijnzen en handhaaft wet- en regelgeving op het
gebied van veiligheid, economie, gezondheid en milieu. De Douane beschermt
hiermee de samenleving tegen onveilige en ongewenste goederen en draagt bij
aan het versterken van de concurrentiepositie van Nederland en de Europese
Unie.
De Douane opereert in een dynamische omgeving. Dit komt onder meer door de
sterke handelsgroei (E-commerce), geopolitieke ontwikkelingen en digitalisering.
Ook heeft de Douane te maken met een groeiend takenpakket met verschillende
opdrachtgevers. De Europese Commissie stelt in toenemende mate eisen aan de
uitvoering van douanetaken. Personele ontwikkelingen (o.a. vergrijzing) en
externe bedreigingen (ondermijning, cybercriminaliteit) leggen extra druk op de
organisatie en haar medewerkers.
De Douane heeft in 2023 acties ingezet om de betekenis van het begrip ‘de
menselijke maat’ voor het eigen handelen uit te werken. 18 We zijn benieuwd hoe
de Douane dit in de praktijk vertaalt en wat bedrijven hiervan merken. We richten
onze blik hiervoor op processen rondom heffing en invordering van
douaneschulden en gaan in gesprek met zowel de werkvloer als met bedrijven.
In 2023 hebben we voor de Belastingdienst en Dienst Toeslagen een verkenning
uitgevoerd op het gebied van organisatiecultuur. In 2024 zullen we ons ook
richten op de organisatiecultuur van de Douane.

18

Zie Jaarplan 2023 van de Douane.

15

Werkprogramma 2024

Inspectie belastingen toeslagen en douane

Verdiepen
Ook bij de Douane is er een specifiek onderwerp waarin we ons in 2024
verdiepen.
De positie van bedrijven bij geschillen met de Douane
Vanuit onze missie, recht doen aan mensen, verdiepen wij ons in 2024 verder in
de rechtsbescherming van bedrijven in hun interactie met de Douane. Bij een
eerste verkenning in 2022 haalden we signalen op bij medewerkers van de
Douane en bij bedrijven en hun intermediairs. Bedrijven gaven aan last te hebben
van de strikte toepassing van Europese douanewetgeving door de Douane. De
Douane moet niet-ingevorderde invoerrechten aan de Europese Commissie (EC)
compenseren wanneer zij zonder hun toestemming douaneschulden kwijtscheldt
of vermindert. Om een financiële claim van de EC te voorkomen, lijkt de Douane
daarom vaak door te procederen tot de hoogste instantie. Bedrijven hebben
daardoor lang te maken met rechtsonzekerheid en maken hoge kosten voor
rechtsbijstand. In 2024 willen we dit signaal nader onderzoeken en nagaan of
hierin patronen te doorbreken zijn.

16

Werkprogramma 2024

Inspectie belastingen toeslagen en douane

Organisatie en begroting
In 2024 gaan we het derde jaar van ons bestaan als inspectie in. We zijn een
organisatie in ontwikkeling en blijven bouwen aan onze identiteit en positie. Ons
beeld van wat er speelt bij belastingen, toeslagen en douane wordt steeds
scherper, zowel vanuit het perspectief van burgers en bedrijven als dat van de
overheid.

Ontwikkeling van ons toezicht
In het advies voor onze oprichting staat dat de reflectieve functie voorop moet
staan in ons toezicht. Reflectief toezicht betekent dat we als inspectie als het
ware boven de domeinen hangen om problemen en risico’s in het systeem te
zien, deze vervolgens te agenderen, te spiegelen en daarover het gesprek te
voeren.
We zijn bewust een kleine toezichthouder die het leervermogen in de domeinen
belastingen, toeslagen en douane wil versterken. We reflecteren ook op het effect
van ons eigen toezicht, om te zien hoe we publieke belangen beschermen en
publieke waarden creëren. 19

19

Zie onder meer het rapport Toezien op publieke belangen van de Wetenschappelijke
Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) uit 2013 en Toekomst van toezicht van de
Inspectieraad uit 2016.

17

Werkprogramma 2024

Inspectie belastingen toeslagen en douane

Omdat het burgerperspectief nadrukkelijk onderdeel uitmaakt van onze
opdracht 20, blijven we burgers en ondernemers vragen naar hun ervaringen met
de diensten. We bouwen aan onze kennis en expertise om burgers te betrekken
bij ons toezicht. Ook zoeken we naar innovatieve manieren om de resultaten van
ons toezicht toegankelijk te maken.
Zowel toezichthouders als wetenschappers houden zich bezig met de vraag hoe
reflectief toezicht het beoogde effect bereikt. Wij zijn daarom aangesloten bij een
project binnen het onderzoeksprogramma ‘Vernieuwing van toezicht’ van de
Nationale Wetenschapsagenda. Doel van dat project is om toezicht en
wetenschap samen te brengen rond de vraag hoe toezicht zich kan vernieuwen
om publieke belangen te borgen. 21 Wat we tijdens dit project leren, passen we de
komende jaren toe in ons eigen toezicht.

Ontwikkeling van onze organisatie
In het werkprogramma van 2023 gaven we aan meer capaciteit nodig te hebben
voor de uitvoering van ons toezichtwerk. We hebben inmiddels de ruimte
gekregen om te groeien, van 23 FTE (peildatum 1 januari 2023) naar 35 FTE.
Hiermee blijven we, zeker in vergelijking met andere toezichthouders, een kleine
toezichthouder. 22 Maar voor ons is dit een forse groei die we weloverwogen en
stapsgewijs doorlopen. Medio 2024 verwachten we op volle sterkte te zijn.
De groei en ontwikkeling van onze inspectie vragen iets van hoe we
georganiseerd zijn. Daarom werken we aan een actualisatie van ons organisatieen formatierapport en aan onze toezichtstrategie. Momenteel zijn we aangesloten
bij de medezeggenschapsorganisatie van het ministerie van Financiën. In 2024
geven we onze eigen medezeggenschap vorm.
Binnen de begroting van het ministerie van Financiën is vanaf 2024 een bedrag
van €6.391.000 per jaar beschikbaar gesteld voor de Inspectie belastingen,
toeslagen en douane.
Naast voldoende middelen en expertise is het belangrijk dat onze
onafhankelijkheid geborgd is en dat we directe en tijdige beschikking hebben over
informatie die we nodig hebben voor ons toezicht. Beide zijn in onze ministeriële
regeling vastgelegd. Uiteraard zijn we ook betrokken bij de ontwikkeling van de
nieuwe Wet op de rijksinspecties waarin deze zaken voor alle rijksinspecties
geregeld worden.

Toezicht als tegenkracht uit 2020.
Voor meer informatie, zie Nieuwe toekenning binnen NWA vernieuwing van toezicht, NWO
2023.
22
Voor meer informatie zie Het inspectielandschap van Nederland.
20
21

18

Werkprogramma 2024

Inspectie belastingen toeslagen en douane

Tot slot
Dit werkprogramma begon met de manier waarop we invulling geven aan onze
opdracht. Vanuit onze rol van aanjager richten we ons op wat er beter kan en
waarom dat moet. Zo dragen we bij aan een overheid die het vertrouwen van
mensen weer verdient. Een overheid die recht doet aan mensen.

19

Werkprogramma 2024

Inspectie belastingen, toeslagen en
douane
23 oktober 2023
Rijnstraat 50
2515 XP Den Haag
www.inspectiebtd.nl
contact@inspectiebtd.nl