Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

30 175

Luchtkwaliteit

Nr. 399

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 30 maart 2022
Schone en gezonde lucht is van levensbelang. In het Schone Lucht
Akkoord werk ik samen met gemeenten en provincies aan een permanente verbetering van de luchtkwaliteit om gezondheidswinst voor
iedereen te realiseren. De aanpak van luchtvervuiling door particuliere
houtstook is een belangrijk thema in het Schone Lucht Akkoord. Het doel
is een afname van de emissies van houtstook. Speciale aandacht gaat
daarbij uit naar de handhaving van overlastsituaties en het creëren van
een gezondere leefomgeving voor gevoelige groepen. Daarvoor heb ik in
het Schone Lucht Akkoord met gemeenten en provincies een pakket van
maatregelen, activiteiten en pilots afgesproken.
Met deze brief informeer ik uw Kamer achtereenvolgens over de ontwikkeling van de houtrookemissies, de uitkomsten van twee nieuwe
onderzoeken en de vervolgstappen die ik neem op basis van de onderzoeken. Het eerste onderzoek betreft «Samenwerking Houtrookonderzoek». Hierin is onderzocht of blootstelling aan houtrook leidt tot
gezondheidsklachten en zijn de mogelijkheden van specifieke meetapparatuur voor het meten van houtrook onderzocht. Het tweede onderzoek
betreft de «Beleidsverkenning aanvullende maatregelen om de emissies
van particuliere houtstook te beperken», waarin onderzoek is gedaan naar
aanvullende maatregelen, boven op de maatregelen uit het SLA, om
houtrookemissies tegen te gaan. De onderzoeken zijn als bijlage met deze
brief meegestuurd1.
De ontwikkeling van houtrookemissies
In maart2 heb ik u de voortgangsmeting van het Schone Lucht Akkoord
(SLA) toegestuurd. Hieruit blijkt dat we op koers liggen om de
1
2

kst-30175-399
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
RIVM-rapport 2021–0114P. Monitoringsrapportage. Doelbereik Schone Lucht Akkoord. Eerste
voortgangsmeting, Kamerstuk 30 175, nr. 397

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 175, nr. 399

1

doelstelling, 50% gezondheidswinst in 2030, te halen. Om deze
doelstelling te halen is het van belang dat maatregelen uit het SLA en het
klimaat- en stikstofpakket voortvarend worden uitgevoerd.
De voortgangsmeting laat zien dat het aandeel van huishoudens in de
emissies en de negatieve gezondheidseffecten van binnenlandse
luchtvervuiling, toeneemt. In 2016 was dit aandeel gemiddeld 14%, in
2030 neemt dit toe naar 15% tot 17%. Dit is hoger dan eerder werd
berekend. In 2019 berekende het RIVM dat dit aandeel in 2016 9% was. De
stijging komt doordat in de nieuwe berekeningen ook de emissie van
condenseerbaar fijn stof van houtstook zijn doorgerekend3. Binnen de
categorie huishoudens, is houtstook de voornaamste bron van negatieve
gezondheidseffecten.
Positief is dat het RIVM in de voortgangsmeting ook aangeeft dat, met het
ingezette beleid, de emissies en de negatieve gezondheidseffecten van
consumenten/houtstook in 2030 ongeveer 30% lager is dan in 2016. Dat is
een groot verschil met de doorrekening van RIVM uit 2019. In deze
eerdere berekening4 was de verwachting dat de emissies en gezondheidseffecten van houtrook naar 2030 ongeveer gelijk zouden blijven. Dat de
emissies en gezondheidseffecten in de voortgangsmeting nu afnemen
komt doordat is gerekend met de vervanging van oudere, meer vervuilende, kachels door nieuwere kachels die vanaf 2022 aan de Ecodesignverordening moeten voldoen5. Ook gaat PBL uit van een gelijkblijvend
houtgebruik. Het PBL geeft bij de berekeningen aan dat deze cijfers een
hoge mate van onzekerheid kennen.
Recente ontwikkelingen zorgen voor een fors hogere gasprijs. Dit kan een
belangrijke invloed hebben op de verkoop en het gebruik van houtkachels.
Er zijn geen objectieve cijfers beschikbaar, maar berichten vanuit de houten kachelbranche geven aan dat de verkopen sterk stijgen.
Vervolgstap ontwikkeling houtrookemissies
Ik vind het belangrijk om beter zicht te hebben op de ontwikkeling van de
emissies en overlast. Ik ga in gesprek met onder andere PBL en RIVM om
te onderzoeken wat de aard en omvang van de onzekerheden in de
emissiecijfers is en wat de korte en langere termijn gevolgen van de
stijgende gasprijzen op de houtrookemissies kunnen zijn.
Resultaten van het Samenwerking Houtrookonderzoek
RIVM, TNO, IRAS (universiteit Utrecht) en GGD Amsterdam hebben het
onderzoek uitgevoerd6. Het onderzoek toont aan dat houtstook niet alleen
bij de naaste buren, maar ook op buurtniveau, tot blootstelling leidt. Ook
toont het onderzoek dat blootstelling aan houtrook tot gezondheidsklachten leidt. Op dagen dat er op buurtniveau meer houtrook aanwezig
was, zijn mensen meer kortademig in rust en is het medicijngebruik, bij
mensen met luchtwegklachten, hoger dan op andere dagen.

3

RIVM. Definitieve emissiecijfers over 2019 bekend. https://www.rivm.nl/nieuws/definitieveemissiecijfers-over-2019-bekend
Kamerstuk 30 175, nr. 382
5
Verordening (EG) nr. 2015/1185 van de Commissie van 24 april 2015 tot uitvoering van Richtlijn
2009/125/EG van het Europees parlement en de Raad wat eisen inzake ecologisch ontwerp
betreft voor toestellen voor lokale ruimteverwarming die vaste brandstoffen gebruiken (PbEU
2015, L 293).
6
RIVM. Samenwerking Houtrookonderzoek. https://www.rivm.nl/houtrook/samenwerkinghoutrookonderzoek
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 175, nr. 399

2

Uit het onderzoek blijkt ook dat houtrook te meten is met een continu
metende roetmonitor, een relatief kostbaar en niet draagbaar instrument.
Goedkopere en praktischere alternatieven lijken veelbelovend, maar
vragen nog nader onderzoek en/of doorontwikkeling. Deze alternatieven
bieden mogelijk perspectief om (verhoogde) blootstelling aan houtrook
aan te tonen.
Voor handhaving is het echter nodig dat niet alleen de blootstelling aan
houtrook wordt vastgesteld, maar dat ook wordt vastgesteld welke
specifieke hout- of pelletkachel hiervoor verantwoordelijk is en welk deel
van de blootstelling van andere bronnen afkomstig is. Dat lijkt niet
mogelijk met enkel een meting nabij de stoker of de gehinderde.
Vervolgstappen aanpak houtrookoverlast en handhaving
Ik vind het van groot belang dat de handhaving bij houtrookoverlast
verbetert. Acteren bij klachten met als sluitstuk handhaving is veelal
mogelijk, maar wordt nog niet altijd effectief toegepast. Soms omdat het
ingewikkeld is om de overlast aan te tonen, soms omdat de capaciteit en
prioriteit bij gemeenten nog ontbreken.
Uit het «Samenwerking Houtrookonderzoek» is geen toepasbare
meetmethode naar voren gekomen voor handhaving. Ik ga daarom met
de onderzoekers, gemeenten en stakeholders in overleg om te bezien of
andere manieren voor het aantonen van overlast ten behoeve van de
handhaving mogelijk zijn.
Overige maatregelen om houtrookoverlast tegen te gaan
Met het Schone Lucht Akkoord heb ik, naast het »Samenwerking
Houtrookonderzoek», een aantal maatregelen afgesproken om de
handhaving te versterken. Zo hebben gemeenten toegezegd te acteren bij
herhaaldelijke overlast, is de Stookwijzer, het Stookalert en het
stappenplan Overlast van houtstook ontwikkeld.
De Stookwijzer geeft een actueel stookadvies op postcodeniveau en
daarnaast is een laagdrempelige manier voor mensen die overlast ervaren
om een klacht in te dienen7. Als invulling van de motie van Esch8, en zoals
toegezegd aan uw Kamer, is in november 2021 aan alle colleges van B&W
van gemeenten in Nederland, die nog niet aangesloten zijn bij de
Stookwijzer, een brief gestuurd met het (dringende) verzoek om
meldingen van houtrookoverlast in ontvangst te nemen en te acteren bij
herhaalde overlast. Deze brief is als bijlage toegevoegd9. Tot op heden
hebben 27 gemeenten zich aangemeld n.a.v. de brief van november 2021.
In totaal ontvangen daarmee 110 gemeenten de meldingen van de
Stookwijzer.
Bij ongunstige weersomstandigheden blijft houtrook meer hangen in de
woonomgeving en is meer overlast te verwachten. Hiervoor is het
stookalert ontwikkeld10. Zoals toegezegd aan uw Kamer is in 2021 is
samen met een aantal gemeenten een verkenning gestart naar de
mogelijkheden voor een pilot «Stookverbod tijdens een stookalert». Doel
van de pilot is (ernstige) overlast bij ongunstige weersomstandigheden te
beperken door in een buurt of gemeente een tijdelijk stookverbod af te
kondigen. Ik ga verder in gesprek met gemeenten voor de uitvoering van
de pilot in 2022.
7

Stookwijzer. www.stookwijzer.nu
Kamerstuk 30 175, nr. 382
9
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
10
RIVM. Stookalert. https://www.rivm.nl/stookalert
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 175, nr. 399

3

Ook werk ik, zoals toegezegd aan uw Kamer, aan de actualisatie van het
stappenplan «Overlast van houtstook». Doel is om handreiking op te
stellen met praktisch toepasbare tips en opties om handhaving bij overlast
in de praktijk vorm te kunnen geven. Hierbij wordt zowel gekeken naar de
huidige juridische mogelijkheden en naar de mogelijkheden onder de
omgevingswet. Dit traject is begin 2022 gestart onder de naam Routewijzer Houtstook en Overlast. Dit wordt uitgevoerd door een werkgroep
van gemeenten, omgevingsdiensten, GGD GHOR en kennisinstellingen.
Verwachting is dat in het tweede kwartaal van 2022 de eerste aanzet voor
de Routewijzer Houtstook en Overlast gereed is.
Verkenning aanvullende maatregelen houtstook
In opdracht van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat heeft
Royal Haskoning DHV, een verkenning uitgevoerd naar de mogelijkheden
en effecten van aanvullende maatregelen op het Schone Lucht Akkoord
om de emissies van particuliere houtstook te beperken. Doel van het
onderzoek was om de effecten van een breed pallet van maatregelen in
kaart te brengen. Bij het onderzoek is de inbreng van een brede groep
stakeholders meegenomen.
Het onderzoek geeft een eerste beeld van mogelijke maatregelen, een
raming van de effectiviteit en de kosten en uitvoeringsaspecten van de
onderzochte maatregelen. Belangrijke conclusie uit het onderzoek is dat
een verdere vermindering van de emissies en overlast mogelijk is, maar
dat er geen makkelijke maatregelen voor handen zijn. Maatregelen die de
emissies en overlast sterk kunnen verminderen, vragen veelal substantieel
budget en/of substantiële handhavingscapaciteit en uitvoeringslasten
en/of kunnen ingrijpende gevolgen hebben voor huishoudens met een
houtkachel of open haard.
Ook vraagt de uitvoering van veel maatregelen niet alleen de inzet van het
Rijk, maar ook de inzet en uitvoering van andere partijen als gemeenten,
provincies, uitvoeringsdiensten en marktpartijen. In het onderzoek worden
de uitvoeringsaspecten en het mogelijke draagvlak globaal geduid, maar
dit is veelal nog onvoldoende gespecificeerd om een goede afweging over
de maatregelen te kunnen maken.
Vervolgstappen aanvullende maatregelen houtstook
Ik werk daarom de komende maanden, met medeoverheden en stakeholders, op basis van de uitkomsten van de «Beleidsverkenning aanvullende maatregelen om de emissies van particuliere houtstook te
beperken», een voorstel uit om de houtrookemissies verder te verminderen. Hierbij betrek ik ook de resultaten van de pilots houtstookarme/
houtstookvrije wijken en de pilot stookverbod bij een stookalert.
Daarnaast betrek ik hierbij informatie over de onzekerheden in de
verwachte ontwikkeling van de emissies en het mogelijke effect van een
hogere gasprijs. Ook neem ik de uitkomsten mee van de analyse van het
RIVM naar de nieuwe WHO-advieswaarden, die naar verwachting voor de
zomer gereed is.
Ik vind het belangrijk dat de aanpak van houtrook daadwerkelijk de
gezondheidseffecten en overlast verminderen. In mijn aanpak weeg ik ook
de effecten voor mensen die nu een houtkachel bezitten mee.
Zowel over de mate waarin mensen overlast ervaren, als over het
draagvlak van maatregelen zijn geen recente cijfers uit representatief
onderzoek beschikbaar. We zien wel een stijging van het aantal meldingen
van overlast en ervaren gezondheidsklachten via de www.stookwijzer.nu,
burgerbrieven die het Rijk ontvangt en via berichten op (social) media. In

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 175, nr. 399

4

welke mate deze stijging komt door een daadwerkelijke stijging van de
overlast en in welke mate hier de sterk toegenomen aandacht voor
houtrookemissies meespeelt is niet bekend. Ik laat daarom nog dit jaar
een representatief opinie onderzoek uitvoeren naar de mate waarin
mensen nu overlast en gezondheidsklachten van houtrook ervaren en wat
het draagvlak is voor verschillende maatregelen.
Concluderend
Mijn inzet is om ervoor te zorgen dat de emissies, negatieve gezondheidseffecten en overlast van houtrook de komende jaren daadwerkelijk
substantieel afnemen. Uit de voortgangsmeting blijkt dat de emissies
afnemen, maar ook dat de onzekerheden groot zijn.
Ik ga daarom onverminderd door met de uitvoering van de bestaande
maatregelen en pilots uit het Schone Lucht Akkoord, en het versterken
van de mogelijkheden voor toezicht en handhaving. Ook ondersteun ik
gemeenten financieel bij het uitvoeren van maatregelen en innovatieve
pilots via de Specifieke Uitkering Schone Lucht Akkoord11 die vanaf 1 april
2022 wordt opengesteld.
Daarnaast wil ik meer inzicht in de onzekerheden in de berekeningen én
de mogelijke effecten van de hogere gasprijs. Ik bespreek met medeoverheden en stakeholders op basis van de verkenning van aanvullende
maatregelen hoe we emissies en negatieve gezondheidseffecten van
houtstook verder kunnen verminderen. Daarbij betrek ik de ervaringen uit
de pilots en de resultaten van het opinie onderzoek.
Mijn streven is om uw Kamer in het najaar van 2022 te informeren over de
uitkomsten en de vervolgstappen die ik neem.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,
V.L.W.A. Heijnen

11

Stcrt. 2022, nr. 6619

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 175, nr. 399

5