Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2017–2018

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

13
Vragen van het lid Leijten (SP) aan de Minister van Financiën over het bericht
«Rijken mijden fiscus langs nieuwe route» naar aanleiding van de aanstaande
UBO-registratie ter bestrijding van witwassen, terrorismefinanciering en
belastingontwijking (ingezonden 17 augustus 2017).
Antwoord van Staatssecretaris Wiebes (Financiën), mede namens de Minister
van Financiën (ontvangen 19 september 2017).
Vraag 1 en 7
Was u bekend met de achterstanden bij de Belastingdienst omdat vermogende particulieren een fonds voor gemene rekening aanvragen?1
Hoeveel aanvragen voor een nummer bij de Belastingdienst zijn inmiddels
gedaan? Betreft dit particulieren of bedrijven? Welke nationaliteiten of
vestigingslanden hebben deze particulieren en/of bedrijven? Kunt u de Kamer
infomeren over de aard van de aanvragen?
Antwoord 1 en 7
In de jaren tot 2015 werden er jaarlijks enkele tientallen open fondsen voor
gemene rekening bij de Belastingdienst aangemeld ter registratie. In 2015
waren dit er circa 200 en in 2016 circa 300. In 2017 zijn er tot medio augustus
ongeveer 550 aanmeldingen ontvangen. De Belastingdienst beoordeelt of
deze aanmeldingen voldoen aan de voorwaarden om te kwalificeren als een
open fonds voor gemene rekening. Doordat tot op heden ruim 25% van de
aangemelde fondsen niet voldoet aan de voorwaarden, is het aantal nieuwe
open fondsen voor gemene rekeningen lager dan het aantal aanmeldingen.
Kortom er zijn duidelijk meer aanmeldingen, al blijft het in absolute aantallen
relatief beperkt ten opzichte van het totaal aantal belastingplichtigen in box 3.
De Belastingdienst zal deze ontwikkeling goed blijven volgen, en uw Kamer
zal – in lijn met de Motie Bashir/Grashoff2 – daarover geïnformeerd worden.
Op dit moment vind ik het, ook gegeven de demissionaire status van het
kabinet, niet opportuun om wettelijke maatregelen te treffen.

1
2

ah-tk-20172018-13
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2017

https://www.trouw.nl/home/rijken-hebben-een-nieuwe-route-om-fiscus-te-mijden~a7e08d2d/
Kamerstukken II, 2016/17, 34 552, nr. 53 (motie Bashir/Grashoff).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

1

Vraag 2 en 6
Met welke reden is het fonds voor gemene rekening gecreëerd? Is dit bedoeld
als manier om belasting op vermogen te omzeilen alsmede de belanghebbende van vermogen toch weer te anonimiseren?
Wanneer zijn welke wijzigingen omtrent het fonds voor gemene rekening
gedaan en welke hebben geleid tot belastingontwijking?
Antwoord 2 en 6
Een fonds voor gemene rekening is een samenwerkingsverband tussen
participanten (hierna wordt uitgegaan van natuurlijke personen) ter verkrijging van voordelen voor de participanten door het voor gemene rekening
beleggen van gelden. Een fonds voor gemene rekening heeft geen specifieke
rechtsvorm en komt tot stand bij overeenkomst, waarbij geen notariële akte
vereist is.
In het spraakgebruik wordt onderscheid gemaakt tussen «open» en «besloten» fondsen voor gemene rekening. Een besloten fonds voor gemene
rekening is fiscaal transparant. Dat wil zeggen dat het fonds als zodanig niet
zelfstandig belastingplichtig is, maar de participanten in het fonds wel. De
participanten zijn dan over het algemeen belastingplichtig in box 3.
De fondsen zoals hier aan de orde betreffen zogenoemde «open» fondsen
voor gemene rekening. Open fondsen voor gemene rekening missen
weliswaar rechtspersoonlijkheid maar onderscheiden zich in financieeleconomisch opzicht niet wezenlijk van naamloze vennootschappen die het
beleggen van gelden in effecten of vastgoed ten doel hebben.3 De open
fondsen voor gemene rekening zijn dan ook vanwege de beoogde neutraliteit
van belastingheffing ten opzichte van beleggingsmaatschappijen (die wel
rechtspersoonlijkheid bezitten) al sinds 1969 belastingplichtig voor de
vennootschapsbelasting. Sinds de invoering van de Wet op de vennootschapsbelasting in 1969 is de behandeling van het fonds voor gemene
rekening niet inhoudelijk gewijzigd. De participanten in een open fonds voor
gemene rekening met belangen van 5% of meer zijn belastingplichtig in
box 2.4
Er is sprake van een open fonds voor gemene rekening als wordt voldaan
aan de volgende voorwaarden die worden gesteld in wet- en regelgeving5:
a. Er moet sprake zijn van een fonds (in beginsel een afgescheiden
vermogen zonder rechtspersoonlijkheid).
b. Het doel moet zijn het verkrijgen van voordelen voor de deelgerechtigden.
c.
Het moet voor gemene rekening zijn. Dit brengt een collectiviteit tot
uitdrukking, dat wil zeggen dat er minimaal twee participanten zijn, die
gelden of andere activa bijeenbrengen.
d. Het bezit van het vermogen is gericht op het verkrijgen van rendementen, via beleggen of het anderszins aanwenden van gelden.
e. Bewijzen van deelgerechtigdheid zijn verhandelbaar; voor de vervreemding (van het bewijs) is niet de toestemming vereist van alle deelgerechtigden. Als uitsluitend aan het fonds zelf kan worden vervreemd, of aan
bloed- en aanverwanten in de rechte linie, is geen sprake van verhandelbaarheid.
Een fonds meldt zich bij de Belastingdienst voor het verkrijgen van een
fiscaal nummer. De Belastingdienst toetst dan of materieel aan voorstaande
voorwaarden wordt voldaan. Alleen als aan de eerste vier voorwaarden wordt
voldaan is sprake van een fonds voor gemene rekening en indien wordt
voldaan aan de laatste voorwaarde (de bewijzen van deelgerechtigdheid zijn
vrij verhandelbaar), is sprake van een open fonds voor gemene rekening. Het
open fonds voor gemene rekening wordt dan geregistreerd en krijgt een
3
4
5

Kamerstuk 1967–1968, 6000, nr. 18.
Bij een belang van minder dan 5% vormen de participaties box 3-vermogen.
Artikel 2, eerste lid, onderdeel a, en derde lid, van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969
en het besluit van de Minister van Financiën van 11 januari 2007/nr. CPP2006/1870M
(Stcrt. 2007, nr. 15, p. 8–9), zoals dat luidt na de wijzigingen van het besluit van de Staatssecretaris van Financiën van 15 december 2015/ nr. BLKB2015/1511M (Stcrt. 2015, nr. 46505). Dit
besluit geeft op basis van de parlementaire geschiedenis duidelijkheid voor de uitvoeringspraktijk over enerzijds het begrip fonds voor gemene rekening en anderzijds de wijze van vrije
overdraagbaarheid in verschillende situaties, waaronder het zogenoemde stapelen van
fondsen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

2

fiscaal nummer toegekend. Indien de bewijzen van deelgerechtigdheid niet
vrij verhandelbaar zijn, is er sprake van een besloten fonds voor gemene
rekening.
Vraag 3, 4, 5 en 10
Vindt u het legitiem dat eigendomsconstructies niet terug te vinden zijn in het
openbare Handelsregister met het fonds voor gemene rekening? Zo nee, hoe
gaat u hier een einde aan maken? Zo ja, hoe verhoudt dit fonds voor gemene
rekening zich tot het (internationale) beleid dat de uiteindelijk belanghebbende (ultimate benficial owner – UBO) van vermogen altijd bekend moet
zijn?
Ziet u in het opkomen en gebruiken van het fonds voor gemene rekening een
ongewenst gevolg van de regelgeving om transparantie te krijgen over wie
de uiteindelijke eigenaar is van vermogen? Ziet u mogelijkheden om ook met
gebruik van een fonds voor gemene rekening de uiteindelijk belanghebbende
altijd bekend te laten zijn? Kunt u uw antwoord toelichten?
Erkent u, mede in het licht van het belang van het UBO-register ter bestrijding van witwassen, terrorismefinanciering en het tegengaan van belastingontwijking, dat het aanprijzen van een fonds voor gemene rekening door
fiscale adviseurs aantoont dat moraliteit ver te zoeken is en dat duidelijke en
strenge wetgeving onvermijdelijk is omdat deze adviseurs altijd hun klanten
zullen blijven begeleiden naar ongewenste en/of onvoorziene sluipmogelijkheden in de wet?
Hoe ver bent u gevorderd met het formuleren van Nederlandse wetgeving en
regels over de bekendheid van de UBO? Is het juist dat Nederland te laat is
met het implementeren van de Europese afspraken op dit terrein? Kunt u uw
antwoord toelichten?
Antwoord 3, 4, 5 en 10
Uit de media en uit informatie op websites van belastingadviseurs valt op te
maken dat het UBO-register mogelijk aanleiding kan vormen om een fonds
voor gemene rekening op te richten. Daarbij lijken met name privacyoverwegingen een rol te kunnen spelen. Zoals ook hiervoor is toegelicht, wordt
momenteel onderzocht of de verplichting tot het registreren van UBOinformatie ook moet gaan gelden voor fondsen voor gemene rekening.
Het streven is dat in de zomer van 2018 het Nederlandse UBO-register
operationeel is. Een concept wetsvoorstel voor de Implementatiewet
registratie uiteindelijk belanghebbenden is recent geconsulteerd. Op dit
moment worden alle consultatiereacties zorgvuldig bestudeerd en verwerkt.
Verwacht wordt dat het UBO-wetsvoorstel begin 2018 aan de Tweede Kamer
kan worden toegezonden.
De verplichting tot het registreren van informatie over uiteindelijk belanghebbenden in een centraal register vloeit voort uit de vierde Europese antiwitwasrichtlijn. De implementatie van de vierde anti-witwasrichtlijn heeft in
verschillende lidstaten, waaronder Nederland, vertraging opgelopen,
waardoor de implementatietermijn van 26 juni 2017 niet is gehaald. De
invoering van het UBO-register is een omvangrijk project – met een grote
ICT-component – dat de nodige tijd kost. Hierbij zij opgemerkt dat in het
richtlijnvoorstel van de Europese Commissie dat strekt tot wijziging van de
vierde Europese anti-witwasrichtlijn onder meer is voorgesteld om de
bepalingen met betrekking tot het UBO-register te herzien. In de onderhandelingen over dit richtlijnvoorstel, die zich in de zogenoemde triloogfase
bevinden, wordt ook gesproken over een langere implementatietermijn ten
aanzien van de verplichting om informatie over uiteindelijk belanghebbenden
te registreren.6
Vraag 8
Zijn er particulieren of bedrijven die een fonds aanvragen die bekend zijn bij
de Belastingdienst vanwege verhullende (buitenlandse) constructies in het
verleden? Zo ja, hoeveel? Kunt u de Kamer hiervan een overzicht sturen?
6

Dit maakt deel uit van het Raadscompromis met betrekking tot dit richtlijnvoorstel waarover op
20 december 2016 in Coreper overeenstemming is bereikt. Het Raadscompromis is beschikbaar
via: http://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2016/12/20-money-launderingand-terrorist-financing/?utm_source=dsmsauto&utm_medium=email&utm_campaign=Money+laundering+and+terrorist+financing%3a+Council+agrees+its

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

3

Antwoord 8
Particulieren die een fiscaal nummer voor een open fonds voor gemene
rekening aanvragen en gaan participeren in dat nieuw opgerichte fonds, zijn
op reguliere wijze bekend bij de Belastingdienst. Vermogende particulieren
die een fonds voor gemene rekening gebruiken doen dit niet om het
vermogen buiten het zicht van de Belastingdienst te brengen, maar veelal uit
privacyoverwegingen. De Belastingdienst blijft wel bij een dergelijke
anonimiseringsstructuur zicht houden op de participanten in deze fondsen
voor gemene rekening en hun vermogen.
Vraag 9
Acht u het wenselijk dat door middel van fondsen voor gemene rekeningen
mensen wiens inkomen bestaat uit rendement op vermogen dankzij deze
fiscale constructies eerder recht op zorg- en/of huurtoeslag kunnen krijgen?
Zo nee, welke maatregelen bent u bereid op dit vlak te nemen? Zo ja, kunt u
dat toelichten?
Antwoord 9
Zoals hiervoor ook aangegeven, is het fiscale voordeel dat kan worden
behaald met het onderbrengen van vermogen in een fonds voor gemene
rekening afhankelijk van de feiten en omstandigheden. Naast het fiscale voorof nadeel kan het onderbrengen van vermogen in een fonds voor gemene
rekening ook gevolgen hebben voor toeslagen en andere inkomensafhankelijke regelingen. Voor toeslagen en andere inkomensafhankelijke regelingen
wordt gebruikgemaakt van het verzamelinkomen en een eventuele vermogenstoets of vermogensinkomensbijtelling. In het verzamelinkomen is het
inkomen opgenomen uit box 1, box 2 en box 3. Overheveling van vermogen
naar een andere box kan invloed hebben op de wijze waarop het inkomen
wordt bepaald (daadwerkelijk genoten inkomen/rendement versus fictief
rendement), maar in alle gevallen blijft het vastgestelde inkomen deel
uitmaken van het verzamelinkomen. Als in een regeling een vermogenstoets
is opgenomen, wordt in het algemeen aangesloten bij de grondslag van
box 3 (sparen en beleggen). Wordt vermogen uit box 3 gehaald, bijvoorbeeld
door aankopen of schenkingen te doen of bijvoorbeeld een (duurdere) eigen
woning aan te schaffen, dan vermindert hierdoor de grondslag van box 3.
Ook het onderbrengen van vermogen in een open fonds voor gemene
rekening kan leiden tot een vermindering van de box 3-grondslag. Dit werkt
in theorie door naar de vermogenstoets van de huur- en zorgtoeslag en de
vermogensinkomensbijtelling. In de praktijk acht ik de kans dat dit grote
budgettaire effecten met zich brengt op het vlak van toeslagen echter niet zo
groot. Mijn verwachting is dat vermogende particulieren in het algemeen een
dusdanig inkomen hebben dat zij op basis daarvan niet of slechts in beperkte
mate in aanmerking komen voor zorg- of huurtoeslag. Ook is het waarschijnlijk dat het overgrote deel van deze groep een eigen woning heeft en om die
reden geen aanspraak heeft op huurtoeslag. Kans op enig budgettair effect is
mogelijk wel aanwezig waar het gaat om de hoogte van de eigen bijdrage
voor mensen die intramurale zorg ontvangen (Wet langdurige zorg). Iemand
die in een intramurale Wlz-instelling woont, die een vermogen heeft dat meer
bedraagt dan de vrijstelling in box 3 en die dat vermogen onderbrengt in een
open fonds voor gemene rekening of een andere rechtsvorm in box 2, betaalt
dan een lagere eigen bijdrage.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

4