Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

32 399

Regels voor het kunnen verlenen van verplichte
zorg aan een persoon met een psychische
stoornis (Wet verplichte geestelijke
gezondheidszorg)

Nr. 38

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET TWEEDE NADER VERSLAG
Ontvangen 21 december 2016
Inhoudsopgave
ALGEMEEN
1. Inleiding
2. Adequate rechtsbescherming en procedures die passen bij de
doelgroep
3. Wijzigingen in de Wvggz als gevolg van het rapport van
Commissie Hoekstra
4. Verwarde personen en de observatiemaatregel
5. Gegevensverstrekking in de Wvggz
6. Gevolgen voor de regeldruk
7. Gevolgen voor de financiën voor gemeenten
8. Consultatie
9. Overig
ARTIKELSGEWIJS

1
2
12
27
39
53
57
58
58
60
63

ALGEMEEN
Met grote belangstelling hebben wij, de Minister en Staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport (hierna: VWS) en de Staatssecretaris
van Veiligheid & Justitie (hierna: VenJ), kennis genomen van het tweede
nader verslag van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en
Sport, van 28 november 2016. Naar aanleiding van de tweede nota van
wijziging (Kamerstukken II, 2015/16 32 399, nr. 25) en de derde nota van
wijziging (Kamerstukken II, 2015/16 32 399, nr. 27) waarin de samenhang
tussen de verschillende aanhangige wetsvoorstellen voor gedwongen
zorg, te weten de voorstellen voor de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (hierna: Wvggz), de Wet zorg en dwang (hierna: Wzd) en de Wet
forensische zorg (hierna: Wfz) is versterkt, heeft de commissie besloten tot
het uitbrengen van een tweede nader verslag over het wetsvoorstel. De
regering is zeer erkentelijk voor de gedegen en constructieve voorbereiding door de verschillende fracties, de spoedig inbreng van de
beschouwingen en vragen en de daarmee onderschreven urgentie van de

kst-32399-38
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

1

behandeling van dit wetsvoorstel. Het doet ons deugd dat de leden van de
verschillende fracties de doelstellingen van het wetsvoorstel onderschrijven en op hoofdlijnen positief staan tegenover de uitgangspunten
van het wetsvoorstel. Alle partijen hechten aan een versterking van de
rechtspositie van personen met een psychische stoornis aan wie tegen
hun wil geestelijke gezondheidszorg wordt verleend. Het beleid van de
regering is gericht op het verbeteren van de kwaliteit van de geestelijke
gezondheidszorg, het voorkomen en terugdringen van dwang en drang en
het bieden van zorg op maat. Om deze doelstellingen te realiseren zetten
wij ons in voor inwerkingtreding van de Wvggz.
Alvorens over te gaan tot de beantwoording van de vragen van de
verschillende fracties stelt de regering vast dat er een breed gedragen
consensus bij de fracties bestaat over de uitgangspunten die het
wetsvoorstel hanteert: zoveel mogelijk preventie van dwang door vooraf
goede zorg te verlenen, het altijd eerst moeten onderzoeken van alternatieve vrijwillige behandelmogelijkheden en, indien toch tot verplichte zorg
moet worden besloten, dwang alleen gebruiken in het uiterste geval (het
zogenaamde ultimum remedium beginsel) en dan nog alleen in de minst
ingrijpende vorm. Ook de andere uitgangspunten van voorliggend
wetsvoorstel, zoals het versterken van de rechtspositie van de patiënt, het
versterken van de rol van familie en naasten van de patiënt voor betere
zorg voor de patiënt met zo min mogelijk dwang, het voorkomen van
dwang in plaats van beperking van dwang, het verhogen van de keuzevrijheid en de kwaliteit van verplichte zorg, de integrale benadering van
zorg op maat, een betere rolverdeling tussen de actoren en intensivering
van toezicht op de toepassing van verplichte zorg worden door de fracties
breed ondersteund.
Naast instemming zijn er vanuit uw Kamer ook kritische vragen gesteld
over onder andere de rechtsbescherming, de rol van het openbaar
ministerie, de informatie uitwisseling en de observatiemaatregel. Bij het
beantwoorden van uw vragen hebben wij voor de leesbaarheid zoveel
mogelijk de volgorde van de vragen uit het verslag aangehouden.
1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie onderstrepen dat de Wvggz geen
opnamewet, maar een behandelwet is, waarin de cliënt en diens
behandelbehoefte centraal staan.
Ook de leden van de PvdA-fractie ondersteunen de kern van het
wetsvoorstel. De door die leden genoemde stepped care benadering als
methode om zo snel en licht mogelijk in te grijpen en naarmate nodig is,
over te gaan tot zwaardere interventies is het uitgangspunt van de Wvggz.
En de regering is het met de leden van de PvdA-fractie eens dat ambulante zorg lokaal goed geregeld en beschikbaar moet zijn. Gemeenten
hebben daarin de regie in nauwe samenwerking met andere relevante
partners. Een toezichthoudende rol van de burgemeester op de inrichting
van de lokale zorg en ondersteuning kan passen in lokale afspraken
binnen het College, maar past niet in dit wetsvoorstel, dat niet ziet op deze
ambulante hulp, maar gaat over verplichte zorg. De bewaking daarvan ligt
in handen van de officier van justitie en de geneesheer-directeur. Dat
neemt niet weg dat gemeenten een belangrijke rol hebben om verplichte
zorg zoveel mogelijk te voorkomen. Het is daarom van groot belang dat
de ggz, het openbaar ministerie en gemeenten hierbij goed samenwerken
en op regionaal niveau daarover afspraken maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

2

Het door de Ministeries van VWS, VenJ en de Vereniging van Nederlandse
Gemeenten (VNG) in 2015 ingestelde aanjaagteam Verwarde Personen
heeft het afgelopen jaar bouwstenen en perspectieven aangereikt die
gemeenten kunnen helpen een sluitende aanpak te realiseren voor
mensen met verward gedrag. Daarbij zijn het tijdig oppakken van signalen
van mensen met verward gedrag, een goede eerste opvang, humaan
vervoer en de juiste ondersteuning en zorg van cruciaal belang.
Gemeenten hebben daarin de regie maar kunnen dit alleen samen met
andere relevante partners voor elkaar krijgen. In veel gemeenten en
regio’s is dit opgepakt en zijn hiervoor plannen gemaakt. Een sluitende
aanpak realiseren is complex, vraagt een grote inzet en vergt een
lange(re) adem. Daarom is voor de komende twee jaar, als vervolg op het
aanjaagteam, een schakelteam mensen met verward gedrag ingesteld, die
de focus zal hebben op de implementatie van de sluitende aanpak in
gemeenten. Het kabinet stelt bovendien € 30 miljoen per jaar beschikbaar
ter ondersteuning van de aanpak verwarde personen. Een groot deel
daarvan is beschikbaar voor het actieprogramma «lokale initiatieven
mensen met verward gedrag» bij ZonMw. Lokale samenwerkingsverbanden kunnen financiële ondersteuning vragen voor het realiseren van
een lokale sluitende aanpak van zorg, ondersteuning en veiligheid voor
mensen met verward gedrag en hun omgeving.
De leden van de PvdA-fractie toetsen de wijzigingen aan hun oorspronkelijke uitgangspunten: sterke inzet op het zo veel mogelijk voorkomen van
dwangmaatregelen en verplichte zorg, het verlenen van menswaardige
zorg, het versterken van de rechtspositie van de betrokkene en zijn
naasten, het vergroten van de keuzevrijheid en patiëntgerichtheid bij
zowel het voorkomen als het verlenen van verplichte geestelijke zorg, het
verbeteren van de waarborgen voor kwalitatief goede zorg en het toezicht
daarop en het creëren van betere mogelijkheden voor zorg op maat in de
omgeving van de betrokkene. De leden vragen hoe de observatiemaatregel past binnen dit streven, met name het voorkómen van verplichte
zorg en het kiezen voor minder dwang.
De observatiemaatregel is, evenals de crisismaatregel en alle overige
instrumenten tot inzet van verplichte zorg, een hulpmiddel om toe te
passen als het echt noodzakelijk is en in hoeverre het noodzakelijk is.
Vrijwillige zorg staat altijd voorop. Alleen als iemand met een psychische
stoornis zorg nodig lijkt te hebben omdat het ernstige vermoeden bestaat
dat deze anders ernstig nadeel zal veroorzaken voor zichzelf en/of
anderen, en het niet lukt om betrokkene op vrijwillige basis naar zorg te
leiden – ondanks intensieve pogingen van de ambulante hulpverlening en
bemoeizorg – kan de inzet van een observatiemaatregel aan de orde zijn.
Ook dan is het geen verplichting om een observatiemaatregel op te
leggen. Uiteindelijk beslist de onafhankelijke psychiater of er voor
betrokkene een medische aanleiding voor een observatiemaatregel is. De
psychiater legt dat vast in een verklaring. Op basis van deze verklaring
besluit de burgemeester of hij er gebruik van wil maken. Pas daarna kan
deze maatregel worden ingezet. De beoordeling wordt dus gedaan door
de psychiater. Zonder zijn verklaring gebeurt er niets. Daarmee vergroot
de observatiemaatregel het instrumentarium. Doel is altijd om de
betrokkene indien nodig toe te leiden tot vrijwillige zorg en zo bij te
dragen aan zijn herstel. Bij de evaluatie van het wetsvoorstel zal moeten
blijken in welke situaties voor welke doelgroepen de observatiemaatregel
is ingezet, voor hoe lang en wat daarvan het effect is geweest.
De leden van de fractie van de PvdA vragen naar de gevolgen van de
harmonisatie van de begrippen uit de Wvggz en de Wzd. Zij noemen
hierbij het vervangen van het begrip «schade» door «ernstig nadeel» en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

3

vragen welke lading deze begrippen hebben voor patiënten, naasten,
psychiaters of politie.
Met het hanteren van de term ernstig nadeel ter vervanging van schade is
geen materiële uitbreiding beoogd ten opzichte van het oorspronkelijke
wetsvoorstel. Evenmin is een materiële uitbreiding beoogd ten opzichte
van de toepassing van het huidige gevaarcriterium onder de Wet
bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (hierna: Wbopz).
Dit is verder toegelicht bij de tweede nota van wijziging bij het wetsvoorstel.
Genoemde leden constateren dat het wetsvoorstel onder meer tegemoet
komt aan de wens om zorgmijders te helpen en vragen welke route moet
worden gevolgd om mensen te helpen die zeer ernstig ziek zijn, geen hulp
willen en geen gevaar zijn voor zichzelf of anderen en ook de openbare
orde niet verstoren.
Indien geen sprake is van personen met een psychische stoornis die leidt
tot ernstig nadeel, is deze wet niet van toepassing. De te volgen route
loopt dan dus niet via de Wvggz. Het is uiteraard wel van groot belangrijk
om ook in dat geval signalen van mensen die (tijdelijk) de grip op hun
leven kwijt zijn op tijd te signaleren. Dit kunnen familieleden doen, buren
of mensen die om een andere reden bij iemand over de vloer komen. In
het kader van hun taak voor de openbare geestelijke gezondheidszorg op
grond van de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (hierna: Wmo
2015) organiseren gemeenten meldpunten waar inwoners en familieleden
hun signalen kwijt kunnen over mensen in hun omgeving. Veel gemeenten hebben zo’n meldpunt ondergebracht bij de GGD. In Rotterdam is
sinds kort een meldpunt ingesteld dat 24 uur per dag bereikbaar is en
waar veel gebruik van wordt gemaakt. Ook als mensen geen hulp willen,
kan worden gekeken waar iemand wel behoefte aan heeft. Dit kan op alle
levensgebieden liggen. Door eerst bijvoorbeeld iets aan schuldhulpverlening te doen kan soms later een ingang worden gekregen om iemand
toch uiteindelijk zorg te kunnen bieden. Als iemand geen gevaar is voor
zichzelf of zijn omgeving kan iemand niet gedwongen worden hulp te
aanvaarden. Toch betekent dit niet dat er niets mogelijk is. Vanuit de
sociale wijkteams, de GGD of (als iemand in zorg is) bijvoorbeeld de
Flexibele Assertive Community Treatment of FACT-teams in de geestelijke
gezondheidszorg (hierna: ggz) kan worden geprobeerd ingangen te
vinden om contact met iemand te maken. Dit doen ze door goed te
luisteren naar waar iemand wel behoefte aan heeft en soms met het
netwerk te overleggen wat de mogelijkheden zijn.
De vragen van de leden van de PvdA-fractie over privacy en het medisch
beroepsgeheim worden beantwoord in paragraaf 5 over gegevensverstrekking.
Genoemde leden zijn verheugd over de versterking van de positie van
familie en mantelzorgers. Zij vragen wat er is geregeld voor de thuissituatie met betrekking tot de Wvggz.
In de Wvggz is in artikel 2:4 opgenomen dat via een amvb wordt geregeld
welke vormen van verplichte zorg in de ambulante situatie – dat wil
zeggen: buiten een accommodatie van een zorgaanbieder – zijn toegestaan en de voorwaarden waaronder. Ambulante verplichte zorg is nieuw.
Onder de Wbopz is het niet mogelijk om verplichte zorg (bijvoorbeeld
gedwongen medicatie) ambulant te verlenen. Wel biedt de Wbopz door
middel van de voorwaardelijke machtiging de mogelijkheid van hele
sterke drang, omdat hiermee ambulante behandeling als voorwaarde
gesteld kan worden om een gedwongen opname te voorkomen. Indien

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

4

een patiënt zich echter niet aan de voorwaarden houdt en ambulante
behandeling weigert, moet hij alsnog gedwongen worden opgenomen
om tegen zijn wil behandeld te kunnen worden. Bij de Wvggz is dat niet
nodig; in het geval betrokkene thuis ambulante behandeling (bijvoorbeeld
medicatie) weigert, kan hij overgebracht worden naar een polikliniek om
alsnog verplicht medicatie te krijgen toegediend, mits dit in de zorgmachtiging is opgenomen. Daarna kan betrokkene weer naar huis. De drang
voor betrokkene wordt daarmee ten opzichte van de voorwaardelijke
machtiging in de Wbopz verder versterkt. Daarmee staat bij de Wvggz een
wezenlijk ander principe centraal dan bij de Wbopz: een voorwaardelijke
machtiging onder de Wbopz stelt als interventie de gedwongen opname
centraal, terwijl de Wvggz de behandeling centraal stelt.
Er wordt door de betrokken fractieleden ook gevraagd naar de reden
waarom er nog geen richtlijn is. Onder regie van de Nederlandse
Vereniging voor Psychiatrie (hierna: NVvP) is de laatste jaren hard gewerkt
aan een multidisciplinaire richtlijn. Dit betreft een generieke module,
anders dan een zorgstandaard, die onderwerpen – in dit geval dwang en
drang – behandelt die betrekking hebben op meerdere psychische
aandoeningen (hierna: module dwang en drang). Deze is recentelijk
geautoriseerd door de betrokken partijen. Het ontwikkelen van een
multidisciplinaire richtlijn kost doorgaans twee jaar. Bij een precair
onderwerp als dwang, hebben partijen, zo blijkt uit dit traject, meer tijd
nodig gehad om tot consensus over de inhoud te komen. Ambulante
dwang maakt geen specifiek onderdeel uit van die richtlijn omdat (1) de
meeste aanbevelingen ten algemene van toepassing zijn op dwang,
ongeacht waar die dwang plaatsvindt en (2) omdat dwang in de thuissituatie op dit moment geen onderdeel uitmaakt van de wettelijke mogelijkheden noch de praktijk. Op verzoek van het Ministerie van VWS heeft de
NVvP in het verband van het Netwerk Kwaliteitsontwikkeling ggz, het
VUmc gevraagd om een kwalitatief onderzoek te doen naar ideeën van het
veld over dwang in de thuissituatie en mogelijke normen daarbij. Er is
namelijk vrijwel geen onderzoek beschikbaar naar toepassing van dwang
in de thuissituatie. De resultaten van dit onderzoek worden met de inhoud
van de richtlijn dwang verwerkt in de generieke module dwang en drang.
Deze module wordt binnenkort aan partijen voor veldconsultatie
neergelegd. Partijen krijgen de gelegenheid om de module inhoudelijk te
becommentariëren, waarna deze medio 2017 vastgesteld kan worden.
Naar aanleiding van de vraag van de betrokken leden naar de betrokkenheid van familie en mantelzorgers, kan worden geantwoord dat in de
generieke module dwang en drang die in ontwikkeling is, ook aandacht
wordt besteed aan de positie van familie en naasten. Essentieel bij de
uitvoering van dwang in de ambulante setting is de veiligheid van de
betrokkenen (zowel patiënten en naasten als zorgverleners) en het besef
dat het huis van een patiënt door hem of haar als veilig plek gezien wordt
en dat verplichte zorg dit idee van een veilige plek kan schaden.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe goede ambulante geestelijke
gezondheidszorg geboden kan worden aan dementerende bejaarden.
Dat kan door deze zorg te bieden op locatie door als professional in de ggz
bij de mensen in het verzorgingshuis of het verpleeghuis op bezoek te
gaan en in overleg met de geriater, verplegenden en verzorgenden en
naasten goed na te gaan of hier sprake is van een psychogeriatrisch of
een bijkomend (ander) psychisch probleem. Op deze wijze kan een goede
diagnose worden gesteld en kan een dementerende bejaarde met
bijkomende psychische problematiek (bijvoorbeeld een depressie) de
behandeling krijgen die hij nodig heeft.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

5

De leden van de PvdA-fractie vragen voorts waarom wilsbekwaam verzet
kan worden overruled bij acuut levensgevaar voor de betrokkene
(gewijzigd artikel 2:1, zesde lid, Wvggz).
Mensen die suïcidaal zijn, zien vaak geen enkele andere uitweg meer en
kunnen het leven met alle problemen die ze op dat moment ervaren niet
meer verdragen. In veel gevallen is hier geen sprake van een heldere
afgewogen besluitvorming maar van depressieve ontregeling, chaos in
het hoofd en dwangmatige gedachten en beelden over zelfdoding. In
dergelijke crisissituaties zijn mensen zichzelf niet meer en is het zaak
mensen tegen zichzelf in bescherming te nemen. De gevolgen van hun
handelen in deze geestestoestand zijn onomkeerbaar. Het bieden van
dergelijke bescherming weegt daarom zwaarder dan het recht op
zelfbeschikking. Er zijn veel voorbeelden bekend van mensen die suïcidaal
waren maar na gedwongen opname en behandeling, weer hun plek
hebben gevonden en blij zijn dat hen tijdig hulp is geboden om hen van
deze onomkeerbare handeling te weerhouden.
Voornoemde fractieleden begrijpen dat voor forensische patiënten
speciale huisregels kunnen worden toegepast. Zij willen graag weten
waaraan moet worden gedacht en in hoeverre deze huisregels kunnen
afwijken van hetgeen gebruikelijk is in de betreffende instelling.
Voor forensische patiënten in een rijksinstelling voor forensische zorg
gelden de huisregels op grond van de Beginselenwet verpleging ter
beschikking gestelden (hierna: Bvt), of, indien het om een Penitentiair
Psychiatrisch Centrum gaat, op grond van de Penitentiaire beginselenwet
(hierna: Pbw, zie artikel 3.1, tweede lid, Wfz).
Voor forensische patiënten in een (door de Minister van VenJ gecontracteerde) private instelling die in het bijzonder is aangewezen als instelling
voor de verpleging van ter beschikking gestelden, ex artikel 3.3, eerste lid,
van de Wfz, gelden de huisregels die zijn opgesteld op grond van de Bvt
(artikel 3.3, tweede lid, Wfz). Voor forensische patiënten in een (door de
Minister van VenJ gecontracteerde) private instelling voor forensische
zorg zonder de bijzondere aanwijzing bedoeld in artikel 3.3, eerste lid, van
de Wfz, worden de huisregels toegepast op grond van artikel 8:15 van de
Wvggz, dan wel artikel 45 van de Wzd, indien het gaat om een forensische
patiënt die overeenkomstig hoofdstuk 9 Wvggz is geplaatst in een
accommodatie in de zin van die wetten.
Ingevolge de Wvggz kan de zorgaanbieder huisregels opstellen die passen
bij de doelgroep forensische patiënten die is opgenomen in de betreffende instelling, met het oog op een ordelijke en veilige gang van zaken.
Dit is ook mogelijk op grond van de Wzd. In deze huisregels zullen de
bevoegdheden aan de orde komen die ook jegens forensische patiënten
kunnen worden aangewend ingevolge beide wetsvoorstellen (hoofdstuk 9
Wvggz, en hoofdstuk 3A Wzd). Het betreft bijvoorbeeld de bevoegdheid
om, onder bepaalde voorwaarden, ter voorkoming van de verstoring van
de orde of veiligheid in de accommodatie, beperkingen aan te brengen in
het recht op bezoek, en het vrij gebruik van communicatiemiddelen, zoals
telefoons en internet. Ook kan het gaan om regels om de woonruimte of
de post van forensische patiënten, onder bepaalde voorwaarden, te
controleren op verboden voorwerpen.
De leden van de SP-fractie zijn kritisch over het toevoegen van de
observatiemaatregel, de positionering van de voorbereiding van een
zorgmachtiging bij het openbaar ministerie en de verschillen in rechtsgelijkheid die blijven bestaan voor mensen die gedwongen zorg opgelegd
krijgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

6

In reactie op de vraag van de betrokken leden naar de reden voor het
uitblijven van het antwoord op de vraag uit het nader verslag van de
Tweede Kamer van maart 2014 en over mogelijke onenigheid tussen het
Ministerie van Veiligheid en Justitie en het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de financiële gevolgen van het
wetsvoorstel, kan gezegd worden dat tussen beide ministeries de
afgelopen jaren constructief overleg over deze financiële consequenties
heeft plaatsgevonden. De regering geeft aan dat het in oktober 2014
uitgebrachte ZonMw rapport over gedwongen zorg en de verzoeken van
uw Kamer tot harmonisatie aanleiding waren om het wetsvoorstel voor de
Wvggz te wijzigen en hierbij de samenhang met de Wzd en de Wfz verder
te verbeteren. De prioriteit is uitgegaan naar het verwerken van zowel uw
opmerkingen als de aanbevelingen van ZonMw alsook de bevindingen
van de Commissie Hoekstra die de feiten en omstandigheden in de zaak
Bart van U. heeft onderzocht.
De regering heeft haar standpunt op de thematische wetsevaluatie
gedwongen zorg uit 2014 (waaronder de Wbopz) met de tweede nota van
wijziging aan uw Kamer aangeboden (Kamerstukken II 2015–2016, 25 424,
nr. 323). Op verzoek van de leden van de SP-fractie doet de regering uw
Kamer een overzicht toekomen van alle aanbevelingen uit deze evaluatie
en wat zij wel en wat zij niet heeft overgenomen. Zie hiervoor de bijlage1.
De leden van de SP-fractie vragen zich af hoe de Wvggz het principe van
ultimum remedium voor gedwongen zorg kan hanteren als de maatschappelijke context niet garandeert dat voorkomen wordt dat mensen in de
situatie komen dat zij gedwongen zorg nodig hebben. Zij noemen als
knelpunten wachtlijsten voor opnames, het ontbreken van voldoende 24
uur – 7 dagen in de week crisiszorg en weggevallen laagdrempelige
voorzieningen zoals dagbesteding, inloopvoorzieningen, toeleiding naar
werk en huisvesting.
In het kader van het traject rond verwarde personen worden deze
knelpunten samen met betrokken partijen en met het Schakelteam voor
personen met verward gedrag aangepakt. In de brief over het programma
van het Schakelteam is uiteen gezet welke acties worden ondernomen om
ervoor te zorgen dat de beschikbaarheid van crisiszorg, altijd bereikbare
meldpunten en laagdrempelige voorzieningen verbeterd worden. De
regering heeft al diverse acties ingezet om de wachttijden inzichtelijk te
maken en de patiënt te wijzen op de rol van de verzekeraar om patiënten
toe te geleiden naar zorg als zij worden geconfronteerd met een wachtlijst. U bent daarover voor het Algemeen Overleg van 22 december 2016
geïnformeerd.
De leden van de SP-fractie betreuren het dat de uitleg van de Wvggz door
verschillende incidenten in het verwarde personen debat is getrokken en
zij merken op dat het onwenselijk is dat gedacht wordt dat met deze wet
de problematiek rond mensen met verward gedrag opgelost wordt.
De regering is het met de betrokken fractieleden eens dat dit wetsvoorstel
er als zodanig niet toe strekt de problematiek van mensen met verward
gedrag op te lossen. De wet is wel een sluitstuk om, als het niet anders
kan, mensen toe te leiden naar de voor hen nodige zorg. Voor een deel
van de doelgroep van personen met verward gedrag zal dit een oplossing
kunnen bieden, maar niet voor allemaal. Om alle mensen de mogelijkheid
te geven om te participeren, is het van belang om te zorgen voor een
stabiele levensstructuur (huis, werk, dagbesteding, inkomen), de
mogelijkheid om signalen zo vroeg mogelijk op te vangen, en iedereen de
1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

7

juiste ondersteuning en zorg te geven. De verantwoordelijkheid voor deze
voorzieningen ligt in eerste instantie op lokaal niveau, bij gemeenten en
hun partners. Het aanjaagteam Verwarde Personen heeft het afgelopen
jaar bouwstenen ontwikkeld voor gemeenten zodat zij samen met alle
relevante partners kunnen zorgen voor een sluitende aanpak van mensen
met verward gedrag. In de reactie van het kabinet van 29 september 2016
(Kamerstukken II 2015/16, 25 424, 330) op de tweede tussenrapportage
van dit aanjaagteam is aangegeven wat er daar op dit moment wordt
gedaan om die stabiele levenstructuur van mensen te bewerkstelligen
zodat zij kunnen blijven deelnemen aan de samenleving.
De leden van de SP-fractie geven aan dat verplichte zorg in bepaalde
situaties onvermijdelijk is, maar vragen wat de gevolgen zijn als iemand in
zijn vrijheid wordt beperkt op basis van een verkeerde diagnose die is
gesteld. Zij willen ook graag weten wie hierop toeziet.
Professionals stellen diagnoses op basis van professionele richtlijnen en
hun ervaring. Bij complexe meervoudige problematiek kan dit lastig zijn
waardoor een diagnose moet worden bijgesteld. Dit is voor niemand een
wenselijke situatie.
Een enkele diagnose is niet voldoende om iemand in zijn vrijheid te
beperken. Het gaat om het gedrag dat uit de psychische stoornis
voorkomt. Als dit gedrag voor de persoon zelf of voor zijn omgeving
ernstig nadeel oplevert, kan in het uiterste geval verplichte zorg nodig zijn.
De procedure voor het opleggen van verplichte zorg gebeurt zeer
zorgvuldig. Zo is er in het voorbereidingstraject altijd een geneeskundige
verklaring van een niet bij de handeling betrokken psychiater nodig die
zijn bevindingen omtrent de diagnose vermeldt. Daarnaast toetst ook de
geneesheer-directeur bij zijn advies aan de officier van justitie of aan de
criteria voor verplichte zorg wordt voldaan. De rechter neemt vervolgens
een beslissing of verplichte zorg gelegitimeerd is. Tijdens de uitvoering
van de verplichte zorg, kan betrokkene indien hij het niet eens is met zijn
behandeling, een klacht indienen bij de klachtencommissie en daarna
eventueel in beroep bij de rechter. Hij kan dan ook om schadevergoeding
vragen. Daarnaast kunnen klachten over de zorg ook worden gemeld bij
het Landelijk Meldpunt Zorg. Mocht tussentijds de diagnose worden
bijgesteld en iemand op grond daarvan niet meer aan de criteria voor
verplichte zorg voldoen, dan moet de geneesheer-directeur de zorgmachtiging voor het einde van de looptijd beëindigen.
De leden van de SP-fractie vragen hoe gegarandeerd wordt dat er serieus
met mensen wordt omgegaan als zij worden aangehouden en hun kant
van het verhaal gehoord wordt.
Door op tijd signalen op te vangen van mensen met verward gedrag, door
een juiste triage in de meldkamer en door humaan vervoer wordt ervoor
gezorgd dat zorgvuldig met mensen wordt omgegaan. Op dit moment is
het vaak zo dat de politie als eerste wordt gebeld als iemand verward over
straat loopt. Op de meldkamer is het van belang dat een eenduidige triage
plaatsvindt. Partijen als de politie, de zorgverzekeraars, Ambulancezorg
Nederland werken aan een protocol voor een betere triage en een landelijk model meldkamer. Deze komen in de zomer van 2017 beschikbaar. De
politie heeft aangegeven in 2017 te gaan stoppen met het vervoer van
mensen met verward gedrag omdat zij vervoer van verwarde personen
niet als hun taak zien. Dat is de regering met de politie eens. Op dit
moment wordt door partijen hard gewerkt aan alternatieve vormen van
vervoer. Hier is ook extra geld beschikbaar voor gesteld. Bij brief van
29 september 2016 heeft het kabinet aangegeven wat er op dit moment
allemaal gebeurt om de ondersteuning en zorg voor mensen met verward
gedrag te verbeteren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

8

De leden van de CDA-fractie vragen hoe het VN-verdrag inzake de
rechten van personen met een handicap (hierna: VN-verdrag) zich
verhoudt tot de Wvggz en wijzen daarbij op het general comment bij
artikel 12 van het VN-verdrag waarin staat dat gedwongen zorg bij
psychiatrie volstrekt ontoelaatbaar is.
Het General Comment betreft artikel 12 van het VN-verdrag, maar het
genoemde punt over gedwongen zorg gaat vooral over artikel 14 van het
verdrag. Nederland heeft bij dat laatste artikel een interpretatieve
verklaring afgelegd die inhoudt dat Nederland het verdrag zo opvat dat
gedwongen zorg in zeer beperkte gevallen, met de juiste rechtsbescherming, toegestaan is. Dat past ook in de tekst van artikel 14, waarin
gesteld wordt dat personen met een handicap niet onrechtmatig of
willekeurig van hun vrijheid worden beroofd, dat iedere vorm van
vrijheidsontneming geschiedt in overeenstemming met de wet, en dat het
bestaan van een handicap in geen geval vrijheidsontneming rechtvaardigt. De wetsvoorstellen Wvggz en Wzd volgen deze criteria. In deze
wetsvoorstellen is het hebben van een psychische stoornis, verstandelijke
handicap of psychogeriatrische aandoening als zodanig, dus het enkel
bestaan daarvan, geen grond voor verplichte zorg. Niet het bestaan van
de geestelijke stoornis, de verstandelijke handicap of psychogeriatrische
aandoening, maar het ernstig nadeel dat een gevolg is van het gedrag dat
uit die stoornis, psychogeriatrische aandoening of verstandelijke
beperking voortvloeit, is het aangrijpingspunt voor verplichte zorg, met
onvrijwillige opname als ultimum remedium.
Dit standpunt van Nederland over verplichte zorg is in lijn met de
mensenrechtelijke standaarden van de Raad van Europa. Gewezen wordt
op de standaarden binnen de Raad van Europa, zoals Recommendation(2004)10 en de analyse van de artikelen 14, 15 en 17 van het
Verdrag. De Council of Europe’s Steering Committee on bioethics
concludeert dat onvrijwillige behandeling of zorg alleen dan gerechtvaardigd kan zijn, bij het bestaan van een ernstige psychische stoornis, als
het uitblijven van deze onvrijwillige zorg waarschijnlijk leidt tot ernstige
schade voor betrokkene of een derde. Deze verklaring vindt ook steun in
de jurisprudentie van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (zie
bijvoorbeeld Stanev t. Bulgarije, appl.no. 36760/06, par. 145–146 en
Hutchison Reid t. Verenigd Koninkrijk, appl.no. 50272/99, par. 52) en is dus
in lijn met het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM).
In antwoord op de vraag van de leden van de CDA-fractie waarom
gekozen is voor de term psychische ziekte in plaats van psychische
stoornis, wordt opgemerkt dat in de voorgestelde wettekst, conform de
voorkeur van de leden van de CDA-fractie, is gekozen voor de term
psychische stoornis, niet voor psychische ziekte.
De leden van de CDA-fractie vragen hoe de regering gedwongen zorg in
de thuissituatie concreet voor zich ziet in het kader van de Wvggz en de
Wzd. In dat kader willen ze ook graag weten hoe gedwongen zorg thuis
gehandhaafd kan worden en of sprake zal zijn van een begrenzing in tijd
alsmede hoeveel mensen uiteindelijk gedwongen zorg thuis zullen gaan
ontvangen.
Hoewel het traject met betrekking tot het ontwikkelen van een module
dwang en drang nog loopt, komt hier wel het beeld uit naar voren dat met
dwang in de thuissituatie terughoudend moet worden omgegaan. Ook
komt het beeld naar voren dat bepaalde vormen van verplichte zorg thuis
niet uitvoerbaar zijn, zoals separatie en fixatie, en daarom altijd in een
klinische setting gerealiseerd moeten worden. Medio 2017 is de module
dwang en drang afgerond. Mede afhankelijk van de inhoud van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

9

module dwang en drang zal met het veld worden bezien of eventuele
gedwongen zorg thuis in de tijd begrensd zou moeten worden. Omdat
verplichte ambulante zorg nieuw is, is niet aan te geven hoeveel mensen
uiteindelijk verplichte ambulante zorg zullen ontvangen. In beide
wetsvoorstellen is bepaald dat bij algemene maatregel van bestuur
(hierna: amvb) wordt geregeld welke ambulante dwang mogelijk is en
onder welke voorwaarden. Uiteraard zal daarbij ook rekening worden
gehouden met een goede handhaafbaarheid.
Naar aanleiding van de vragen van de voornoemde fractieleden naar de
ondersteuning van familie en andere naastbetrokkenen, merkt de regering
op dat zij het van groot belang vindt een goede ondersteuning van familie
en naasten te realiseren. Omdat er geluiden zijn dat dit nog niet overal
sluitend geregeld is, onder andere van het aanjaagteam Verwarde
Personen, heeft het Schakelteam voor personen met verward gedrag de
opdracht om ervoor te zorgen dat op 1 oktober 2018 alle gemeenten en
regio’s beschikken over een goed werkend systeem voor de ondersteuning van mensen met verward gedrag. De meldpunten die 24/7
bereikbaar moeten zijn, de beschikbaarheid van crisiszorg en laagdrempelige voorzieningen hebben hierbij onze prioriteit. U heeft het werkprogramma van het Schakelteam voor het AO van 22 december 2016
ontvangen.
De leden van de CDA-fractie willen weten wie de doorzettingsmacht heeft
om te bepalen onder welke wet de gedwongen zorg wordt gegeven?
Voor het verkrijgen van zorg en ondersteuning binnen en buiten een
instelling is een indicatie nodig. Deze indicatie wordt gegeven op basis
van de aandoening, beperking, stoornis of handicap die is vastgesteld
door een ter zake kundige arts. Dit is iemand die volgens de vigerende
standaarden en richtlijnen van zijn beroepsgroep bevoegd is tot het
stellen van de diagnose.
Wanneer een persoon zowel een psychische stoornis heeft als een
verstandelijke beperking, zullen de ter zake kundige artsen (de psychiater
en de arts verstandelijk gehandicapten) bepalen wat voorliggend is. Zo
nodig hebben zij overleg met elkaar. Zij besluiten aan de hand van de
vigerende richtlijnen en classificatie-instrumenten zoals de ICD-10
(International Statistical Classification of Diseases and Related Health
Problems, versie 10), de DSM-IV en DSM-5 (Diagnostic and Statistical
Manual of Mental Disorders) en de ICF (International Classification of
Functioning, Disability and Health).
De leden van de CDA-fractie vragen naar de mogelijkheden die in het
rapport «Verplichte (na)zorg voor kwetsbare jongvolwassenen?» zijn
gesignaleerd voor gedwongen hulp aan kwetsbare jongeren.
Als het gaat om jong volwassenen met een (lichte) verstandelijke
beperking geeft de Wzd ruimte. In vergelijking met de Wbopz hoeft er niet
gewacht te worden met het bieden van onvrijwillige zorg totdat de situatie
zo ernstig is dat het ernstig nadeel alleen door middel van een onvrijwillige opname kan worden weggenomen. Het voorstel biedt bijvoorbeeld
de mogelijkheid om onvrijwillige zorg toe te passen in kleinschalige
woonvormen of gezinsvervangende tehuizen. Voor alle duidelijkheid, er
moet dan wel sprake zijn van een ernstig nadeel. Dit houdt in: het bestaan
van of het aanzienlijk risico op (a) levensgevaar, ernstig lichamelijk letsel,
ernstige psychische, materiële, immateriële of financiële schade, ernstige
verwaarlozing of maatschappelijke teloorgang, ernstig verstoorde
ontwikkeling voor of van de cliënt of een ander, (b) bedreiging van de
veiligheid van de cliënt al dan niet doordat hij onder invloed van een
ander raakt, (c) de situatie dat betrokkene met hinderlijk gedrag agressie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

10

van anderen oproept, (d) de situatie dat de algemene veiligheid van
personen of goederen in gevaar is.
De Wvggz biedt een vergelijkbare verruiming voor jongvolwassenen die
lijden aan een geestelijke stoornis en voor wie ernstig nadeel bestaat of
dreigt als gevolg van deze stoornis. Er hoeft niet gewacht te worden met
het verlenen van zorg totdat de situatie zo ernstig is dat het ernstig nadeel
alleen kan worden weggenomen door een gedwongen opname.
Gedwongen zorg kan ook buiten een instelling aangeboden worden.
Voornoemde leden wijzen erop dat er altijd nog een groep is die niet
geholpen wordt omdat het mentorschap niet geschreven is voor deze
situaties. De mogelijkheid om een combinatie te maken van een mentorschapmaatregel mét een voorwaardelijke Wbopz-machtiging zodat
gedwongen opname kan worden ingezet indien een jongvolwassene zich
niet houdt aan de aanwijzingen van de mentor, wordt door deze leden
gezien als oplossing.
Deze mogelijkheid van mentorschap is inderdaad een sympathieke
suggestie, gedaan in het rapport van het Wetenschappelijk Onderzoek- en
Documentatiecentrum van het Ministerie van VenJ. Alvorens hierover
uitspraken te doen, zal onderzocht moeten worden of we met vormen van
mentorschap een geschikt instrumentarium in handen hebben, voor wie
en of dat goed uitvoerbaar is.
De leden van de D66-fractie stellen dat de Wvggz beter aan lijkt te
sluiten bij de actuele situatie van ambulant behandelen en begeleiden en
een behandelwet is in plaats van een opnamewet. Zij vragen in hoeverre
dit ook geldt voor de Wzd.
De Wzd is juist (ook) een behandelwet met mogelijkheden binnen en
buiten accommodaties. Wel zal nog worden bezien welke onvrijwillige
zorg onder welke voorwaarden mogelijk moet zijn. Daarvoor zal nog een
amvb worden opgesteld.
De leden van de D66 fractie vragen in te gaan op de vraag of de Wvggz
van een zorgwet naar een beveiligingswet is gegaan.
Dat is niet het geval; de Wvggz is juist een behandelwet. De doelstellingen
die met het oorspronkelijke wetsvoorstel waren beoogd, zijn onverminderd van kracht. Kern van de Wvggz is dat de cliënt en zijn specifieke
zorgbehoefte centraal staan, en niet langer de gedwongen opname.
Gedwongen zorg mag alleen als alle alternatieven in een vrijwillig kader
zijn uitgeput en gedwongen zorg het laatste middel is om het voorziene
ernstige nadeel af te wenden. Indien gedwongen zorg noodzakelijk is,
dient de lichtste variant te worden ingezet. Gedwongen zorg moet
bovendien zo kort als mogelijk worden ingezet en regulier geëvalueerd
worden. Bij de verlening van gedwongen zorg staat voorop dat elk
individu de zorg ontvangt die hij nodig heeft. Om de zorg te kunnen
bieden die een cliënt op een bepaald moment nodig heeft, beschikt de
Wvggz over een breed arsenaal aan interventiemogelijkheden. De
uitbreiding ten opzichte van de Wbopz bestaat er uit dat op grond van de
Wvggz en de Wzd gedwongen zorg eventueel ook ambulant verleend kan
worden en niet langer gebonden is aan een gedwongen opname. Zo hoeft
niet gewacht te worden met het verlenen van zorg, totdat de situatie zo
ernstig is dat het ernstig nadeel alleen kan worden weggenomen door een
gedwongen opname. Daarmee is de zorg die iemand onder de Wvggz of
de Wzd kan ontvangen persoonsgebonden en niet langer instellingsgebonden, zoals onder de Wbopz. Door deze uitbreiding van interventiemogelijkheden ten opzichte van de Wbopz, biedt de nieuwe regelgeving de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

11

mogelijkheid om passende zorg te kunnen bieden. Daarnaast is er ook
aandacht voor de rol die gemeenten hebben bij het herstel.
Het rapport van de Commissie Hoekstra onderstreept echter nog eens dat
we voor deze groep patiënten niet de veiligheid uit het oog moeten
verliezen. Een deel van de patiënten brengt als gevolg van de stoornis
alleen zichzelf ernstig nadeel toe. Er is echter daarnaast een groep
patiënten die (ook) anderen ernstig nadeel toebrengt en/of een bedreiging
kan vormen voor de maatschappelijke veiligheid. Waar eveneens
veiligheidsaspecten aan de orde zijn, moeten deze ook worden meegewogen bij de inzet van de zorg die de betrokkene nodig heeft. Ook is uit
het rapport van de Commissie Hoekstra naar voren gekomen dat om een
goede inschatting te kunnen maken van de stoornis en het gevaar, de
uitwisseling van informatie tussen ketenpartners cruciaal is. Het primaire
uitgangspunt is nog immer om de zorg te bieden die het beste past bij de
behoefte en de individuele omstandigheden van de patiënt, waarbij wel
erkend wordt dat in bepaalde gevallen ook sprake kan zijn van een
beveiligingsnoodzaak waarin moet worden voorzien.
Voorts krijgt de cliënt een rechtspositie die sterker is dan onder de Wbopz.
De vertegenwoordiger van de Stichting Patiëntenvertrouwenspersoon
noemde dat tijdens de hoorzitting.
De leden van de D66-fractie vragen hoe de uitgangspunten proportionaliteit, doelmatigheid en subsidiariteit bij dit wetsvoorstel tegen elkaar
worden afgewogen.
Toetsing aan de criteria doelmatigheid, subsidiariteit en proportionaliteit
gebeurt thans ook onder de Wbopz. Indien niet aan deze vereisten wordt
voldaan, moet de rechter het verzoek om een machtiging afwijzen. De
toetsing aan deze rechtsbeginselen wordt door de rechter ambtshalve
uitgevoerd. Indien de raadsman van betrokkene expliciet een beroep doet
op deze rechtsbeginselen, moet de rechter daar expliciet op ingaan. In het
verleden zijn door de rechter verzoeken voor een machtiging onder meer
afgewezen omdat het door een stoornis veroorzaakte gevaar niet kon
worden afgewend door een gedwongen opname of omdat er betere
alternatieven waren. Zo heeft de rechter een verzoek om gedwongen
opname afgewezen voor een persoon die voortvloeiend uit een borderline
persoonlijkheidsstoornis meerdere suïcidepogingen had ondernomen.
Reden om het verzoek af te wijzen was dat van een gedwongen opname
niet mocht worden verwacht dat het aantal suïcidepogingen zou dalen. Dit
zou juist kunnen toenemen omdat cliënt in een voor haar onbekende
omgeving terecht zou komen. Gezien de kenmerken van haar stoornis
werd het beter geacht met vallen en opstaan intensief ambulant te
behandelen met vertrouwde mensen om haar heen (Rechtbank ’s
Hertogenbosch 31 maart 2010, BJ 2010/42).
2. Adequate rechtsbescherming en procedures die passen bij de
doelgroep
Een belangrijke aanleiding voor de tweede nota van wijziging is de vraag
om de aansluiting tussen de wetsvoorstellen Wvggz en Wzd te verbeteren. De regering heeft gekozen voor afzonderlijke regelingen, met name
vanwege het verschil in doelgroep, waaruit een verschil voortvloeit, zowel
in zorgbehoefte als in het type dwang dat wordt toegepast. De leden van
de VVD-fractie stellen dat mensen, ook als het gaat om mensen met een
(licht) verstandelijke beperking of beginnende dementie, zo lang mogelijk
thuis willen blijven wonen. Genoemde leden constateren dat de voorlopige machtiging is geschrapt en vragen de regering of het klopt dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

12

straks alleen nog afspraken ten aanzien van dwang in de ambulante
setting kunnen worden vastgelegd via het stappenplan.
Afspraken over onvrijwillige zorg dienen vastgelegd te worden in het
zorgplan, op basis van het in de wet beschreven stappenplan. Dat
stappenplan voorziet ook in het daarbij behorende multidisciplinaire
overleg. De Hoge Raad heeft op 2 oktober 2015 geoordeeld dat op grond
van de Wbopz geen voorwaardelijke machtiging afgegeven kan worden
aan mensen met enkel een (licht) verstandelijke beperking. De Wzd kent
het middel van een voorlopige machtiging niet en zet daarmee dus de
situatie voort zoals die nu ook onder de Wbopz geldt.
Op grond van het wetsvoorstel is onvrijwillige zorg thuis enkel mogelijk
indien dit bij amvb wordt geregeld. Hierover kan het volgende gemeld
worden. Op dit moment vinden voor de Wzd gesprekken met het veld
plaats over de mogelijkheid om dwangzorg in een ambulante situatie,
waaronder thuis, toe te passen. Voor de Wvggz is de module dwang en
drang in ontwikkeling, die ook ingaat op verplichte zorg in ambulante
situaties.
Hoewel deze trajecten nog lopen, komt daar wel als beeld uit naar voren
dat met dwang in de thuissituatie terughoudend moet worden omgegaan.
Ook komt als beeld naar voren dat bepaalde vormen van dwang in een
thuissituatie niet toegepast zouden moeten worden. Te denken valt
bijvoorbeeld aan beperking van de bewegingsvrijheid en de afzondering
of separatie van cliënten. Voor de overige vormen van dwang moet nog
verder verkend worden of en hoe deze toegepast zouden mogen worden
in een ambulante (thuis)situatie. De komende tijd zal gebruikt worden om
verdere afstemming met het veld te organiseren. Doordat in beide
wetsvoorstellen een voorhangprocedure is opgenomen voor deze amvb is
betrokkenheid van uw Kamer gegarandeerd.
De leden van de VVD-fractie vragen op welke wijze de rechtspositie van de
cliënt wordt geborgd onder de Wzd in het geval de zorgaanbieder zich
genoodzaakt ziet cliënten thuis te laten wonen met in het zorgplan
gemaakte afspraken. Ook vragen zij hoe dit is geregeld voor mensen die
in een instelling verblijven.
Allereerst schrijft de Wzd voor dat onvrijwillige zorg alleen als uiterst
middel kan worden overwogen ter voorkoming of afwending van ernstig
nadeel voor de cliënt of een ander. Gedwongen zorg in de thuissituatie is,
zoals hierboven reeds is opgemerkt, voorts alleen mogelijk indien dit is
bepaald bij amvb en onder de bij die amvb te stellen voorwaarden (artikel
2a). Daarnaast geldt, zowel voor eventuele zorg in de thuissituatie als voor
zorg in de instelling, dat onvrijwillige zorg alleen is toegestaan na het
doorlopen van het stappenplan en nadat uit het multidisciplinaire overleg
is gebleken dat er geen mogelijkheden voor vrijwillige zorg meer zijn. Dit
stappenplan met bijbehorend multidisciplinair overleg is er op gericht om
eventuele vormen van onvrijwillige zorg te voorkomen en af te bouwen.
De verantwoordelijkheid voor het doorlopen van bovenstaande stappen is
neergelegd bij een zorgverantwoordelijke. Dit is of een ter zake deskundig
arts of een andere deskundige. Het wetsvoorstel bevat daarnaast een
inspanningsverplichting voor de zorgverantwoordelijke om de instemming van de cliënt of zijn vertegenwoordiger met het zorgplan te
verkrijgen, waarbij hij zoveel als mogelijk rekening houdt met de wensen
en voorkeuren van de cliënt. Daarnaast bepaalt de wet dat eventuele
onvrijwillige zorg slechts voor drie maanden mag worden opgenomen in
het zorgplan. Als deze zorg na drie maanden niet is afgebouwd treedt de
zorgverantwoordelijke wederom in overleg met een andere deskundige.
Deze deskundige mag niet bij de zorg betrokken zijn. Als het nog niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

13

gelukt is om de onvrijwillige zorg na zes maanden af te bouwen, dan
wordt een externe deskundige ingezet. Op advies van deze externe
deskundige mag de onvrijwillige zorg telkens maximaal zes maanden
verlengd worden. Bij de overweging van onvrijwillige zorg thuis, geldt op
grond van het stappenplan altijd dat moet worden nagegaan in hoeverre
de thuissituatie geschikt is. Deze procedure is ook in lijn met het advies
van de Denktank complexe zorg, die adviseerde om een getrapt model in
te voeren bij de omgang met gedwongen zorg (Kamerstukken II 2011/12,
31 996, nr. 31).
Als extra waarborg voor de rechtspositie van de cliënt dient het zorgplan
binnen vier weken geëvalueerd te worden en vervolgens minimaal iedere
zes maanden. Indien de cliënt of zijn vertegenwoordiger er niet uitkomen
met de zorgverantwoordelijke over het opnemen van onvrijwillige zorg of
klachten hebben over de uitvoering van het zorgplan, dan kunnen zij zich
wenden tot een onafhankelijke klachtencommissie. Hierna staat nog
beroep open bij de rechtbank. Voor onvrijwillige opname en verblijf of
voortzetting van het verblijf van een cliënt waartegen de cliënt zich verzet
geldt dat dit alleen mogelijk is met een rechterlijke machtiging en in een
geregistreerde accommodatie.
De leden van VVD-fractie merken daarnaast op dat er in het kader van de
Wzd voor het verlenen van onvrijwillige zorg geen sprake is van voorafgaande toetsing door de rechter (tenzij sprake is van een opname waar
betrokkene zich tegen verzet). Artikel 5 EVRM en de jurisprudentie
daarover, verzetten zich hier niet tegen een rechterlijke toetsing achteraf.
Het maken van onderscheid binnen het nationale recht tussen verschillende categorieën van personen en/of gevallen ten aanzien van de te
volgen procedure leidend tot vrijheidsontneming, is toegestaan mits elke
procedure aan de vereisten van artikel 5 EVRM beantwoordt. Een toets
vooraf door de rechter is vanuit de optiek van de jurisprudentie van het
Hof niet nodig. De vereisten die worden gesteld zijn dat voor de beslissing
tot vrijheidsontneming een wettelijke procedure gevolgd moet zijn en dat
vrijheidsontneming vooraf ofwel spoedig achteraf aan rechterlijke
controle kan worden onderworpen. Vanwege de vereisten in het EVRM is
de hierboven beschreven procedure tot het opstellen van het zorgplan via
het stappenplan op wetsniveau geregeld. Dit wettelijk vastgelegde
stappenplan waarborgt een zorgvuldige, onpartijdige afweging van
belangen daar waar het gaat om het in het zorgplan opnemen van
onvrijwillige zorg. Ten slotte hebben cliënten en hun vertegenwoordigers
toegang tot een onafhankelijke klachtencommissie en daarna tot de
rechter. Ook zal onvrijwillige zorg waartoe is besloten op grond van het
stappenplan, geen permanente vrijheidsbeneming kunnen behelzen. Voor
onvrijwillige opname geldt op grond van de Wzd dat een rechterlijke
machtiging vooraf is vereist. Daarnaast zal ook in het geval van twijfel
over de bereidheid van de cliënt om opgenomen te worden, altijd vooraf
een machtiging van de rechter nodig zijn.
Gelet op het bovenstaande is de regering van mening dat de bescherming
van de rechten goed geborgd is. Zeker ook omdat de mensen die
betrokken zijn bij het leveren van de zorg gedwongen worden om telkens
na te blijven denken over minder vergaande alternatieven en niet uit
handelingsverlegenheid snel zullen grijpen naar het inzetten van
onvrijwillige zorg. Deze bij wet verplichte manier van werken komt de
kwaliteit van leven van een van de zorg afhankelijke Wzd-cliënt ten goede.
Zowel de leden van de fracties van de VVD, de PvdA, D66 en GroenLinks
vragen naar de rechtsbescherming van de verschillende doelgroepen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

14

De procedures binnen de Wzd en de Wvggz zorgen er voor dat slechts in
het uiterste geval onvrijwillige zorg toegepast kan worden. Bij gedwongen
zorg gaat het om een inbreuk op grondrechten. Een inbreuk op grondrechten is alleen toegestaan als daar een wettelijke basis voor is, waarin
wordt voorzien in een zorgvuldige besluitvormingsprocedure en adequate
rechtsbescherming. Dit is zowel in de Wzd als de Wvggz goed gewaarborgd. Dat wil echter niet zeggen dat de besluitvormingsprocedure en
rechtsbescherming in de Wzd en de Wvggz identiek moeten zijn. De
verschillen in de procedures leiden naar de mening van de regering niet
tot een ander niveau van rechtsbescherming. Het karakter van de zorg, het
verschil in doelgroepen en zorgbehoefte, alsmede de uitvoerbaarheid,
rechtvaardigen dat de procedures in de Wzd en de Wvggz op onderdelen
van elkaar verschillen.
In het voorstel voor de Wvggz worden alle vormen van dwang vooraf
getoetst door de rechter, in het voorstel voor de Wzd wordt over onvrijwillige zorg besloten aan de hand van een multidisciplinair stappenplan
waarbij een zorgvuldige afweging voor het al dan niet opnemen van
onvrijwillige zorg tot stand komt en er sprake is van een opschalend
model van deskundigheid, oplopend tot een externe consultatie. Met dit
proces wordt bereikt dat hulpverleners binnen de zorgcontext blijven
zoeken naar vrijwillige alternatieven. De voorgeschreven procedure leidt
tot een zorgvuldige en weloverwogen besluitvorming over onvrijwillige
zorg. Bovendien kan een gang naar de rechter voor verstandelijk
gehandicapten en psychogeriatrische cliënten (hierna: de VG/PGdoelgroep) leiden tot onbegrip bij de cliënt, tot minder zorgvuldige
afwegingen bij onvrijwillige zorg en het weer afbouwen daarvan. Daar
waar er sprake is van onvrijwillige opname of verblijf in een accommodatie, vindt in het voorstel voor de Wzd wel een rechterlijke toets vooraf
plaats.
De zorgbehoefte van een persoon met dementie of een verstandelijke beperking verschilt aanzienlijk van die van een persoon met een
ernstige psychische stoornis. In de Wvggz gaat het om cliënten met een
psychiatrische aandoening. De psychiatrie is onderdeel van de geneeskunde. De zorg is er doorgaans op gericht de patiënt te behandelen en de
stoornis die het gevaar doet veroorzaken weg te nemen. In de Wzd gaat
het om zorg aan mensen met dementie of een verstandelijke beperking.
Deze mensen zijn niet goed in staat om hun leven te overzien en hebben
doorgaans levensbreed en voor de rest van het leven zorg nodig. Waar in
de psychiatrie de nadruk ligt op behandeling, is de praktijk in de andere
twee sectoren veel meer gericht op verpleging, verzorging, begeleiding en
bescherming. Die andere insteek leidt ertoe dat vrijheidsbeperkingen om
andere redenen worden toegepast dan in de psychiatrie. Het is passender
om via een stappenplan over deze zorg te besluiten, dan via een toets van
de rechter vooraf.
Een ander belangrijk verschil tussen de doelgroepen van beide wetsvoorstellen is dat een groot deel van de mensen met dementie of een verstandelijke beperking zijn wil niet of onvoldoende kan uiten. Daardoor is het
bij de VG/PG-doelgroep, anders dan bij de psychiatrische cliënt, vaak niet
duidelijk of de cliënt zich verzet tegen de zorg die hij krijgt. Dat leidt tot
een andere dynamiek tussen zorgverlener en cliënt. Tot verzet van de
vertegenwoordiger komt het niet snel omdat vertegenwoordigers vaak
nog meer dan de zorgaanbieder willen dat hun familielid door vrijheidsbeperkende maatregelen wordt beschermd. Voor deze zogenoemde «geen
verzet, geen bezwaar groep», zijn in de Wzd procedurele waarborgen
ingebouwd. Bij het overwegen van bepaalde maatregelen – ook als er
geen verzet is – dient over de onvrijwillige en vrijwillige alternatieven
systematisch volgens het stappenplan te worden besloten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

15

De leden van de VVD-fractie vragen de regering welke waarborgen op
voorhand kunnen worden geboden om te kunnen stellen dat cliënten bij
een overgang van de Wvggz naar de Wet langdurige zorg (hierna: Wlz) de
juiste zorg op de juiste plek kunnen krijgen. Op welke wijze wordt dit
meegenomen bij de voorgenomen evaluatie?
De regering benadrukt dat de Wvggz en de Wzd cliëntvolgende wetten
zijn. Het maakt daarbij dus niet uit vanuit welk domein (de Wet langdurige
zorg, de Zorgverzekeringswet (hierna: Zvw), de Wmo 2015 of de Jeugdwet) de zorg gefinancierd wordt. Een cliënt gaat niet «over» van de Wvggz
naar de Wlz. Als het gaat om iemand die ggz-zorg nodig heeft, ontvangt
hij eerst zorg vanuit de Zvw. Indien na drie jaar nog steeds behandeling
met verblijf nodig is, wordt de zorg bekostigd vanuit de Wlz (dit noemen
we ook wel voortgezet verblijf). Dat wil niet zeggen dat de cliënt moet
verhuizen, alleen de financiering verandert. Is er na drie jaar geen reden
meer voor voortgezet verblijf, dan kan bekostiging van ondersteuning
plaatsvinden op grond van de Wmo 2015, eventueel aangevuld met
ambulante behandeling die gefinancierd wordt op grond van de Zvw.
De leden van de VVD-fractie vragen waarom voor de zorgmachtiging in de
Wzd en de Wvggz niet wordt uitgegaan van dezelfde definitie. De reden
daarvoor is dat er alleen in de Wvggz sprake is van een zorgmachtiging. In
de Wzd is sprake van een opnamemachtiging. De zorgmachtiging op
grond van de Wvggz kan gaan over alle vormen van verplichte zorg die
aan een cliënt met een psychische stoornis kunnen worden opgelegd. De
opnamemachtiging op grond van de Wzd gaat alleen over de onvrijwillige
opname van een cliënt met een psychogeriatrische aandoening of
verstandelijke beperking. Gelet hierop verwacht de regering geen
verwarring bij professionals. Er is immers een duidelijk onderscheid in
beide wetsvoorstellen ten aanzien van de titel en de reikwijdte van de
zorgmachtiging uit de Wvggz en de opnamemachtiging uit de Wzd.
Naar aanleiding van de vraag van de leden van de VVD-fractie of het
mogelijk is om het verschillend gebruik mee te nemen in de voorgenomen
evaluatie wordt opgemerkt dat de verschillen in de opzet van beide
wetsvoorstellen zullen worden meegenomen in de evaluatie. De Wvggz,
de Wzd en de Wfz zullen gelijktijdig en in samenhang worden geëvalueerd.
In antwoord op de vraag van de leden van de VVD-fractie hoe wordt
geborgd dat in de tussengelegen periode de overgang zo soepel mogelijk
zal verlopen, wordt opgemerkt dat voorafgaand aan de inwerkingtreding
van het wetsvoorstel, maar ook als de wetsvoorstellen in werking zijn,
voorlichting over de voormelde wetsvoorstellen plaatsvindt. Op dit
moment gebeurt dat via de website www.dwangindezorg.nl. Behalve
voorlichting wordt de komende periode ook flink geïnvesteerd in
ketensamenwerking. Er is een ketenprogramma Wvggz gestart dat zorg
draagt voor een tijdige implementatie van de samenwerking en de
informatie-uitwisseling onder de Wvggz. In dit ketenprogramma komen
ook de raakvlakken met de Wzd aan de orde. Daarnaast is er het Actieprogramma onvrijwillige zorg om het veld voor te bereiden op de inwerkingtreding het wetsvoorstel Zorg en dwang. Beide gaan niet alleen over
dwang, maar juist over cliëntgerichte zorgverlening om dwang te
voorkomen. Het wetsvoorstel stelt normen en schrijft een stappenplan
voor. Dat stappenplan geeft aan welke afwegingen moeten worden
gemaakt en welke deskundigheid moet worden betrokken om ervoor te
zorgen dat het gedrag van een cliënt zo goed mogelijk wordt begrepen,
zodat er cliëntgerichte zorg zonder dwang kan worden verleend. Het
Actieprogramma zorgt er op zijn beurt voor dat de sector wordt ondersteund bij het verder in de praktijk brengen van het «nee, tenzij»-principe

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

16

als het gaat om onvrijwillige zorg. Beide richten zich niet alleen op de
groep cliënten met extreme gedragsproblemen, maar ook op de grotere
groep cliënten die geen extreme gedragsproblemen heeft, maar wel
gedrag vertoont dat moeilijk te begrijpen is.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe precies onderscheid wordt
gemaakt tussen het civielrechtelijke en strafrechtelijke systeem en ggz
alsmede in die gevallen waarbij zorg en straf naast elkaar of na elkaar
bestaan. Zij vragen ook wat de reden is dat in geval dat iemand die zorg
nodig heeft, de beoordeling voor tijdelijke onderbreking en beëindiging
van verplichte zorg, wordt gedaan door de Minister van VenJ in plaats van
de geneesheer-directeur.
De geneesheer-directeur doet in alle gevallen de beoordeling voor
tijdelijke onderbreking en beëindiging van verplichte zorg, en legt in
gevallen waarin het de tussentijdse beëindiging betreft van een door de
strafrechter afgegeven zorgmachtiging die strekt tot opname in een
accommodatie zijn oordeel voor aan de Minister van VenJ. De beoordeling zelf wordt dus niet door de Minister uitgevoerd. Met de mogelijkheid voor de strafrechter om op grond van artikel 2.3 Wfz een
zorgmachtiging op te leggen vervalt het huidige artikel 37 van het
Wetboek van Strafrecht dat het mogelijk maakt voor de strafrechter om bij
volledige ontoerekeningsvatbaarheid iemand in een psychiatrisch
ziekenhuis te plaatsen. Zoals in de memorie van toelichting bij de Wfz is
aangegeven, wordt als knelpunt bij deze huidige mogelijkheid ervaren dat
er vanuit Justitie na het opleggen van de maatregel onvoldoende invloed
kan worden uitgeoefend op het beëindigen van de maatregel. Om dit
knelpunt op te lossen is het instemmingsvereiste van de Minister van
Veiligheid en Justitie gecreëerd. Het gaat bij de afgifte van deze zorgmachtigingen immers om gevallen waarin de strafrechtelijke rechtsorde in
het geding was en de Minister van Veiligheid en Justitie kan op deze
manier zijn medeverantwoordelijkheid voor de behandeling van deze
personen en het trachten te voorkomen van strafbare feiten gestand doen.
Daarbij is aan de orde de vraag of het gevaar voor anderen voldoende
blijvend gekeerd is en recidiverisico gereduceerd. Deze overweging gaat
niet op wanneer de zorgmachtiging met toepassing van artikel 2.3 van de
Wfz wordt afgegeven in combinatie met een vrijspraak. In dat geval is de
instemming van de Minister van Veiligheid en Justitie dan ook niet
vereist.
De leden van de PvdA-fractie vragen eveneens naar het precieze onderscheid tussen het civielrechtelijke en strafrechtelijke systeem en ggz en
die gevallen waarin zorg en straf naast elkaar of na elkaar bestaan. In een
strafrechtelijke procedure kan de strafrechter forensische zorg in een
strafrechtelijk kader opleggen. De zorg wordt dan verleend op basis van
een strafrechtelijke titel en de zorg wordt betaald door het Ministerie van
Veiligheid en Justitie. Daarbij kan bijvoorbeeld gedacht worden aan een
voorwaardelijke straf, waarbij behandeling in een forensisch psychiatrische afdeling een van de voorwaarden vormt. De behandeling is dan
voor een belangrijk deel gericht op vermindering van het recidiverisico
van betrokkene.
Het is daarnaast mogelijk dat het openbaar ministerie of de rechter tot de
conclusie komt dat een verdachte eigenlijk niet in het strafrecht thuishoort, maar zorg nodig heeft. De officier van justitie kan de rechter dan
vragen om een zorgmachtiging op te leggen via artikel 2.3 Wfz, of de
rechter kan zelf tot de conclusie komen dat dit de beste oplossing is in de
betreffende casus. De zorg wordt dan verleend in een civiel kader. Deze
zorg kan niet alleen in plaats van een straf worden opgelegd, maar ook
naast, voorafgaand aan of na afloop van een straf. Iemand zou bijvoor-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

17

beeld een boete kunnen krijgen en daarnaast een zorgmachtiging die
strekt tot gedwongen ambulante zorg. Ook komt het reeds in de huidige
situatie geregeld voor dat iemand na afloop van een tbs-maatregel een
rechterlijke machtiging krijgt van de civiele rechter om gedwongen
opgenomen te worden op grond van de Wbopz. In de toekomst kan
dezelfde strafrechter die de tbs-maatregel beëindigt beslissen over een
dergelijke gedwongen opname in civiel kader door middel van het
afgeven van een zorgmachtiging.
De leden van de PvdA-fractie vragen naar de samenhang van de observatiemaatregel met andere wetten en het EVRM.
De observatiemaatregel is (mede door de Raad van State) getoetst aan de
rechtspraak van de Hoge Raad en het Europees Hof voor de Rechten van
de Mens met betrekking tot het recht van vrijheid, en kan op basis
daarvan als overeenstemmend met de Grondwet en het EVRM te worden
beschouwd.
De leden van de PvdA-fractie vragen een overzicht te geven van de
overeenkomsten en verschillen tussen de rechtspositie van mensen
binnen de Wvggz, de Wzd en de Wfz.
In de Wvggz wordt de rechtspositie inzake de dwang bepaald door de
zorgmachtiging. Deze wordt door de rechter opgelegd, waarbij de rechter
gehouden is aan de voorwaarden die daarvoor door de wetgever zijn
gesteld. In de Wzd wordt onderscheid gemaakt tussen de dwang die
bestaat uit opname en andere dwangvormen. Voor de onvrijwillige
opname wordt de rechtspositie bepaald door de rechterlijke machtiging.
Hierbij dient de rechter zich ook te houden aan de wettelijke voorwaarden.
Voor de overige dwang op grond van de Wzd, zowel binnen als buiten een
instelling, geldt dat de rechtspositie wordt beschermd door het stappenplan, en aansluitend de klachtencommissie en de rechter. Daarvoor geldt
niet het vereiste van rechterlijke toestemming vooraf. De Wfz is niet
zozeer een rechtspositiewet, maar regelt vooral de organisatie en de
financiering van de forensische zorg en bevat daarnaast enkele schakelbepalingen om de aansluiting tussen de forensische zorg en de reguliere
geestelijke gezondheidszorg te verbeteren. De rechtspositie van forensische patiënten is vooral geregeld in de justitiële beginselenwetten.
De leden van de PvdA-fractie vragen of het klopt dat door stapeling van
maatregelen iemand tien dagen kan worden opgenomen en of dit mag op
grond van internationaal recht.
Betrokkene kan op grond van een door de onafhankelijke psychiater
opgestelde verklaring en door de burgemeester genomen besluit een
observatiemaatregel krijgen van maximaal drie dagen, waarna in geval
sprake blijkt te zijn van onmiddellijk dreigend ernstig nadeel als gevolg
van diens psychische stoornis aansluitend een crisismaatregel van drie
dagen voor betrokkene kan worden opgelegd door de burgemeester.
Daarna kan voor betrokkene een machtiging tot voortzetting van de
crisismaatregel wordt aangevraagd waarbij de rechter binnen drie dagen
na indienen van het verzoekschrift dient te beslissen. Gedurende deze tijd
kan de vrijheid van betrokkene worden ontnomen. Mede gelet op het
rekening houden met de regeling voor indiening door de officier van
justitie, bedoeld in artikel 7:7, en de beslistermijn voor de rechter, bedoeld
in artikel 7:8, klopt het dat betrokkene in totaal tien dagen diens vrijheid
kan worden ontnomen. Deze cumulatie is verenigbaar met het EVRM
waarbij telkens wel moet worden bezien dat het om maximumtermijnen
gaat en toepassing ervan enkel geoorloofd is voor zover wordt voldaan
aan de uitgangspunten van proportionaliteit en subsidiariteit, waarbij ook
de cumulatie als zodanig een rol kan spelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

18

De leden van de fractie van de PvdA vragen waarom het openbaar
ministerie wel een rol speelt binnen de Wvggz en de Wfz, maar niet
binnen de Wzd.
Binnen de Wvggz bekleedt de officier van justitie een centrale rol. De
redenen daarvoor zijn aangegeven in hoofdstuk drie van het algemeen
deel van de toelichting bij de tweede nota van wijziging bij de Wvggz. Het
gaat er onder meer om dat hierdoor de geneesheer-directeur wordt
ontlast en zich kan concentreren op diens zorginhoudelijke taak. Ook is de
officier van justitie, gelet op diens professionele achtergrond, de
aangewezen persoon om juridische kwalificaties als «stoornis» en
«gevaar» te duiden alsmede het causale verband daartussen en dat voor
de rechter te motiveren. In de Wvggz is het dan ook de officier van justitie
die de rechter verzoekt om een zorgmachtiging of machtiging tot
verlenging van de crisismaatregel. Binnen de Wzd is het Centrum Indicatie
stelling Zorg (hierna: CIZ) het orgaan dat de rechter kan verzoeken om een
rechterlijke machtiging tot gedwongen opname af te geven. Er is voor het
CIZ gekozen omdat dit onafhankelijke orgaan het beste in staat is om in te
schatten of een gedwongen opname voor mensen met een verstandelijke
handicap of een psychogeriatrische aandoening op zijn plaats is. Het CIZ
toetst of er sprake is van verzet, of er sprake is van ernstig nadeel en of
opname en verblijf voldoen aan de criteria van proportionaliteit, subsidiariteit en doelmatigheid. Omdat het CIZ ook verantwoordelijk is voor
Wlz-indicaties heeft het CIZ een duidelijk beeld van de zorgbehoefte van
deze cliënten. Bovendien kent het CIZ de mogelijkheden van extramurale
zorgverlening, waardoor een uitspraak gedaan kan worden over de vraag
of er geen minder ingrijpende alternatieven zijn om ernstig nadeel af te
wenden. Wanneer er een minder ingrijpend alternatief voorhanden is,
mag het CIZ geen verzoek tot een besluit tot Wzd-opname aan de rechter
voorleggen.
Tijdens het rondetafelgesprek over het wetsvoorstel is de rol van het
openbaar ministerie onder de Wbopz besproken. Op welke manier wordt
het openbaar ministerie, dat zijn focus heeft op strafrecht, gestimuleerd
een regierol te pakken op het gebied van gedwongen zorg, vragen de
leden van de PvdA-fractie.
Het openbaar ministerie heeft in het kader van het Verbeterprogramma
Maatschappelijke Veiligheid stevig ingezet op een meer actieve invulling
van de verzoekerrol. Zo is de capaciteit uitgebreid en wordt strafrechtelijke
informatie, zoals politiemutaties en justitiële documentatie, toegevoegd
aan het verzoekschrift voor een zorgmachtiging. Voorts vinden er pilots
plaats die onder meer gericht zijn op het verkrijgen van duidelijkheid over
de vraag wanneer een nadere toelichting door de officier van justitie ter
zitting meerwaarde heeft. Ook wordt in het kader van deze pilots bezien of
nog aanvullende informatie kan worden toegevoegd aan het verzoekschrift. Er wordt met cursussen en netwerkbijeenkomsten ingezet op
verdere professionalisering. Zie ook de brief van de Minister van
Veiligheid en Justitie van 29 november 2016 (Kamerstukken II 2016/17,
29 279, nr. 357). Ter voorbereiding op de Wvggz is een ketenprogramma
opgezet waarin het OM actief participeert. Er wordt in dat kader gekeken
naar de wijze waarop de processen en de informatievoorziening tussen de
partijen moeten gaan lopen. Als onderdeel hiervan wordt ook samen met
de ggz een samenwerkingsprotocol opgesteld ter ondersteuning van de
beoogde regionale overleggen. Hierin worden afspraken gemaakt over de
wijze waarop de regionale samenwerking vorm moet krijgen, met daarbij
aandacht voor zaken als bereikbaarheid en beschikbaarheid van
zorgaanbod.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

19

De leden van de fractie van de PvdA vragen of de regering de mening van
het openbaar ministerie deelt, dat er een risico bestaat voor een goede
uitvoering van de Wvggz, zolang de ggz-sector nog niet voldoende is
toegerust op het bieden van beveiligde zorg. Op dit moment vindt in het
kader van het programma continuïteit van zorg een onderzoek plaats naar
de beletselen in de continuïteit van zorg voor mensen voor personen met
gevaarlijk gedrag. Hierbij wordt ook onderzocht of één van de beletselen
is het onvoldoende beschikbaar zijn van beveiligde zorg. Dit onderzoek
wordt in januari 2017 afgerond. Via een aangepaste beleidsregel van de
Nza kunnen vanaf 1 januari 2017 wel de meerkosten voor beveiligde zorg
worden gedeclareerd bij de zorgverzekeraar als de zorgaanbieder hier met
zorgverzekeraar afspraken over heeft gemaakt.
De leden van de SP-fractie vragen ook naar de rechtsbescherming van
mensen in de langdurige zorg en de geestelijke gezondheidzorg. Zoals
uiteengezet bij de eerdere antwoorden in deze paragraaf kiest de regering
vanwege de verschillende doelgroepen voor wettelijke regelingen die op
die doelgroep zijn afgestemd. Met de tweede nota van wijziging bij de
Wvggz zijn de wetsvoorstellen wel – waar mogelijk – geharmoniseerd. Het
is dus niet zo, zoals de leden van de SP-fractie stellen, dat geen harmonisatie heeft plaatsgevonden. Zo zijn de kernbegrippen zoveel mogelijk
geharmoniseerd, de klachtenregeling en de schadevergoedingsregeling.
Daarnaast moeten, evenals in de Wvggz, zorgaanbieders bij de IGZ
melden indien zij tekortkomingen signaleren in de zorg. De regering vindt
geen aanleiding om de rechtsbescherming in één van de wetsvoorstellen
nog verder aan te passen, omdat beide wetsvoorstellen voorzien in
adequate en op de doelgroep toegesneden maar wel gelijkwaardige
rechtsbescherming.
De leden van de SP-fractie stellen dat voor mensen met een psychische
stoornis die functioneren in de samenleving wel een rechterlijke toets
vooraf vereist is en voor mensen die in een zorginstelling wonen en
levenslang afhankelijk zijn van zorg niet. Dat is niet helemaal juist. Voor
mensen met een verstandelijke beperking of psychogeriatrische
aandoening die zich verzetten tegen opname in een zorginstelling en of
waarvan de vertegenwoordiger zich verzet, geldt dat ook een rechterlijke
toets vooraf plaatsvindt.
Voor onvrijwillige zorg, niet zijnde een gedwongen opname in een
zorginstelling, geldt dat rechtsbescherming wordt geboden aan de hand
van het stappenplan. Het stappenplan schrijft een zorgvuldige, multidisciplinaire afwegingsprocedure voor, gebaseerd op het «nee, tenzij» principe, en biedt daarom een gelijkwaardig niveau aan rechtsbescherming.
Ook ZonMw bepleit niet dat in alle gevallen een rechterlijke toets vooraf
plaats moet vinden en ook op grond van het EVRM is dat niet vereist.
ZonMw doet als aanbeveling een onderscheid te maken tussen lichte
vormen van zorg en zware vormen van zorg, waarbij alleen voor de zware
vormen van zorg een toets door de rechter vooraf zou moeten plaatsvinden. Anders zou er ook een disproportioneel beroep op de rechter
plaatsvinden. Echter, dat voorgestelde onderscheid is heel moeilijk te
maken. Of iets een lichte maatregel of een zware maatregel is, wordt
namelijk uiteindelijk bepaald door de beleving van de cliënt. Ook kan wat
door hulpverleners als een lichte maatregel wordt gezien door de cliënt
als een zware maatregel worden gezien. Wel is het zo dat indien iemand
zeer intensieve zorg nodig heeft, waarbij een deel van die zorg onvrijwillig
is of wordt, opname in een zorginstelling waarschijnlijk de meest
passende plek voor een cliënt kan zijn. En dan vindt vooraf een rechterlijke
toets plaats indien de cliënt dat niet wil.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

20

De leden van de SP-fractie vragen de regering waarom zij het VN-verdrag
dat zij heeft ondertekend niet uitvoert, gezien zij een verschil in rechtsbescherming heeft opgenomen? Ook de leden van de GroenLinks-fractie
hebben vragen over de gevolgen van het nieuwe wetsvoorstel wat betreft
de rechtspositie van patiënten, mede in relatie tot het VN-verdrag. Beide
wetten hebben als uitgangspunt dat gedwongen of onvrijwillige zorg
ultimum remedium is en alleen ter voorkoming van ernstig nadeel dat
voortkomt uit gedrag van de betrokkene, en geven toegang tot de rechter
om die gedwongen zorg of gedwongen opname te laten toetsen. De
procedures zijn afgestemd op de doelgroep met hun eigen zorgbehoefte,
maar qua rechtsbescherming gelijkwaardig. In zowel het wetsvoorstel
zorg en dwang psychogeriatrische en verstandelijk gehandicapte cliënten
als het wetsvoorstel verplichte ggz is gedwongen zorg alleen toegestaan
als het gedrag als gevolg van die aandoening of beperking leidt tot ernstig
nadeel voor de cliënt of de psychische gezondheid of de algemene
veiligheid van anderen. Het toepassen van gedwongen zorg is een
ultimum remedium, als uitkomst van een zorgvuldige afwegingsprocedure, waarbij altijd op enig moment toetsing door de rechter mogelijk
is.
In de Wvggz vindt die toetsing door de rechter voorafgaand aan het
verlenen van verplichte zorg plaats. Het is uiteindelijk de rechter die via
een zorgmachtiging bepaalt welke verplichte zorg voor betrokkene
mogelijk is, op basis van het genoemde ultimum remedium beginsel (zie
5:17 en hoofdstuk 6 van de Wvggz).
In de Wzd vindt zorgvuldige, multidisciplinaire afweging van onvrijwillige
zorg plaats die achteraf door de onafhankelijke klachtencommissie en de
rechter getoetst kan worden. Daarnaast geldt op grond van artikel 24,
derde lid, dat onvrijwillige opname alleen mogelijk is met een rechterlijke
machtiging waarbij getoetst wordt of die opname noodzakelijk en geschikt
is om ernstig nadeel te voorkomen of af te wenden en er geen minder
ingrijpende mogelijkheden zijn om dit ernstig nadeel te voorkomen of af
te wenden. De procedure in de Wzd voor het opstellen en bijstellen van
het zorgplan is erop gericht om onvrijwillige zorg zoveel mogelijk te
voorkomen en anders zo spoedig mogelijk weer af te bouwen. Het
VN-verdrag inzake de rechten van personen met een handicap staat
verschillen als hierboven beschreven toe. Eén van de grondbeginselen
van het verdrag is «Respect voor verschillen en aanvaarding dat personen
met een handicap deel uitmaken van de mensheid en menselijke
diversiteit». Meer in het algemeen betekent gelijkheid ook niet dat je
mensen op dezelfde manier moet behandelen, maar dat je rekening houdt
met onderlinge verschillen. Juist bij dit verdrag is dat een belangrijk
uitgangspunt (zie bijvoorbeeld artikel 5, derde en vierde lid, van het
verdrag).
Op grond van het bovenstaande is de regering van mening dat de
waarborgen in de Wvggz en de Wzd volledig in overeenstemming zijn met
het VN-verdrag.
Over het general comment van het VN-comité bij artikel 12 van het
VN-verdrag is hierboven in antwoord op de CDA-fractie reeds geantwoord.
De leden van de SP-fractie zien naast het principiële bezwaar tegen
verschil in rechtsbescherming een praktisch bezwaar tegen twee wetten
en vragen waarom een ander karakter gegeven wordt aan verplichte zorg
die mensen nodig hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

21

De regering is van mening dat er met deze twee wetsvoorstellen optimaal
recht gedaan wordt aan de eigenheid van de verschillende doelgroepen,
terwijl beide voorstellen voorzien in een adequate rechtsbescherming.
Juist door rekening te houden met de eigenheid van de verschillende
doelgroepen wordt gegarandeerd dat de personen de best mogelijke zorg
krijgen ook als het gaat om het zo veel als mogelijk voorkomen van het
gedwongen toepassen van deze zorg. Op dit moment vallen de doelgroepen van beide wetsvoorstellen onder één wet, de Wbopz. Er is niet
gekozen voor één wetsvoorstel, omdat de tweede evaluatie van de Wbopz
juist pleitte voor specifieke regels voor de de VP/PG-doelgroep, aangezien
de Wbopz voor deze doelgroep niet voldoet. De argumenten die bij deze
evaluatie werden genoemd, acht de regering onverminderd van kracht. De
noodzaak voor afzonderlijke regelingen wordt ingegeven door het verschil
in doelgroep en het verschil in zorgbehoefte waarbij vaak andere vormen
van dwang worden toegepast. Voor beide voorstellen geldt overigens dat
ambulante gedwongen zorg is toegestaan als dat bij amvb is geregeld.
De leden van de SP-fractie vragen of de regering kan verklaren dat
sommige burgemeesters en wethouders de Wvggz lijken te zien als de
oplossing voor de problematiek rond verwarde personen. De regering
heeft altijd uitgedragen dat verplichte zorg alleen in uiterste geval wordt
gebruikt en de Wvggz behulpzaam kan zijn bij de realisatie van een
sluitende aanpak voor verwarde personen, maar dat de problematiek rond
verwarde personen de reikwijdte van dit wetsvoorstel overstijgt. Zo is
overlast of verwardheid op zichzelf geen reden voor verplichte zorg op
grond van dit wetsvoorstel, er moet altijd sprake zijn van een psychische
stoornis waar ernstig nadeel uit voortvloeit. Daarnaast vertoont niet
iedere persoon met een ernstige psychische stoornis verward gedrag. Als
het gaat om de opvang van verwarde personen in brede zin (dus niet
alleen mensen met ggz-problematiek), moet naar oplossingen worden
gezocht buiten dit wettelijke kader. Dat gebeurt ook. Het schakelteam voor
personen met verward gedrag stimuleert tot 1 oktober 2018 een sluitende
aanpak, waarbij het partijen verbindt, stimuleert en faciliteert. De verantwoordelijkheid voor het realiseren van deze sluitende aanpak ligt bij de
ketenparters zelf, zowel lokaal als regionaal, waarbij gemeenten een
regisserende rol hebben.
De leden van de CDA-fractie vragen nogmaals hoe op een goede wijze
bepaald kan worden of een cliënt zorg op basis van een zorgmachtiging in
een ggz-instelling krijgt of dat er sprake is van een opname op grond van
de Wzd. De betrokken leden verzoeken om grofmazig uiteen te zetten hoe
de ministeriële regeling op grond van artikel 1:1, eerste lid, onderdeel bb,
Wvggz eruit zal zien waarin wordt vastgesteld welke deskundigheid een
zorgverantwoordelijke moet hebben als deze geen ter zake deskundige
arts is. Ook willen de betrokken fractieleden graag weten waarom is
gekozen voor een ministeriële regeling in plaats van een amvb.
De voorliggende dominante geestelijke problematiek is bepalend. Voor de
Wvggz wordt dit beoordeeld door de geneesheer-directeur (samen met de
zorgverantwoordelijke). Voor de Wzd wordt dit beoordeeld door het CIZ.
Op grond van de Wvggz betreft het hier personen die een geregistreerd
beroep uitoefenen als bedoeld in artikel 3 van de Wet op de beroepen in
de individuele gezondheidszorg (Wet BIG). Hiermee is de belangrijkste
afbakening bij wet gesteld. Voor de nadere afbakening daarbinnen van de
categorie van deskundigen om wie het gaat, is gekozen voor een
ministeriële regeling, omdat het hier meer om een uitwerking gaat en
vanwege de mogelijke wijzigingen die regelmatig hiervoor zouden kunnen
plaatsvinden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

22

De leden van de CDA-fractie vragen wie in de praktijk de kosten van de
zorg op basis van de Wvggz gaat betalen.
Een verzekeraar heeft zorgplicht als het gaat om zorg die een aanspraak is
in het kader van de Zorgverzekeringswet. De Nederlandse Zorgautoriteit
(Nza) houdt toezicht op de naleving van de zorgplicht. In het geval er
sprake is van het bereiken van het omzetplafond heeft de verzekeraar de
mogelijkheid het omzetplafond te verhogen zodat de zorg voor de
verzekerde alsnog kan worden ingekocht, dan wel dat de zorgverzekeraar
voor de verzekerde zorg bemiddelt naar een andere zorgaanbieder. In
antwoord op de vraag van de CDA-fractie wat er moet gebeuren indien bij
een zorgmachtiging de gemeente aangeeft dat de zorgverzekeraar de zorg
moet leveren, is het zo dat bij de voorbereiding van de zorgmachtiging
overleg plaatsvindt wie de zorgmachtiging gaat uitvoeren. Partijen
moeten zich ervan vergewissen – voordat een verzoekschrift bij de rechter
wordt ingediend – dat de zorg ook uitgevoerd wordt. Knelpunten bij de
uitvoering van de zorg kunnen in het regio-overleg besproken worden.
De leden van de CDA-fractie vragen eveneens wat er gebeurt als een
zorginstelling qua zorgzwaarte moet opschalen en een opname in een
forensische setting plaatsvindt. Bij opschaling van de zorg heeft de
zorgverzekeraar de plicht om de toegankelijkheid van deze zorg voor de
patiënt te garanderen. Indien de zorgaanbieder waar betrokkene verblijft
geen beveiligde zorg kan leveren is deze afhankelijk van de zorg van een
collega-aanbieder. Deze laatstgenoemde zorgaanbieder kan de kosten
daarvan bij de eerstgenoemde (doorplaatsende) zorgaanbieder in
rekening brengen. Er is dan sprake van zogenaamde «onderlinge
dienstverlening». De meerkosten kan de zorgaanbieder die doorplaatst
declareren bij de zorgverzekeraar, mits deze daar bij de contractering met
de verzekeraar afspraken over heeft gemaakt. Inmiddels heeft de NZa de
beleidsregels op dit punt aangepast. Dit betekent dat alle zorgaanbieders
van klinische ggz zorg met ingang van 2017 afspraken kunnen maken met
verzekeraars over de levering van beveiligde zorg. De meerkosten, die
verbonden zijn aan deze zorg, kunnen zij bij verzekeraars declareren.
Wanneer voor lange tijd de opschaling van zorg noodzakelijk is kan de
betrokken patiënt ook voor langere tijd worden overgeplaatst naar de
aanbieder die zorg met een hogere beveiligingsgraad kan bieden.
De leden van de CDA-fractie vragen of de regering voornemens is de
overgangen tussen de Wvggz en de Wzd te monitoren. De regering is
inderdaad voornemens de effecten van de wetsvoorstellen te monitoren.
Daarbij zal ook worden gekeken naar de overgangen tussen de wetsvoorstellen.
De leden van de CDA-fractie betwijfelen of er in de praktijk sprake kan zijn
van een soepele overgang als er ook voor crisiszorg sprake is van
wachtlijsten. Indien iemand in crisis verkeert, is een snelle beoordeling
nodig door de crisisdienst. De crisisdienst kent geen wachtlijsten. De
crisisdienst werkt outreachend en kan de betrokkene ook in zijn eigen
omgeving beoordelen.
Mocht de crisisdienst tot het oordeel komen dat specialistische
ggz-behandeling nodig is, dan kan afhankelijk van de specifieke aangewezen behandeling, er sprake zijn van een wachtlijst. Daarom bieden
sommige crisisdiensten ook een aantal kortdurende behandeltrajecten
aan zodat een soepele overgang en behandeling gewaarborgd is. In
bepaalde gevallen zal dat mogelijk ook in de eigen omgeving kunnen
plaatsvinden door een stevige inzet van een zogenoemd Intensive Home
Treatment-team (IHT) aan huis.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

23

De leden van de D66-fractie zijn verheugd dat de patiënten, familie en
naasten een verstevigde positie krijgen, maar vragen welke concrete
afspraken er zijn over de rechten en plichten.
In de Wvggz is de positie van de familie, maar ook van naasten, stevig
verankerd. Familie en naasten kunnen een melding doen bij de gemeente
als ze zich zorgen maken over een familielid. Dat kan leiden tot een
verzoekschrift voor gedwongen zorg bij de officier van justitie door de
gemeente. Als de gemeente dat niet doet, kan de familie de gemeente
verplichten zo’n verzoekschrift alsnog bij de officier in te dienen als ze
vinden dat de noodzaak aanwezig is. Familie en naasten kunnen ook
anoniem bij de gemeente melden. Betrokkene kan met familie en naasten
een eigen plan van aanpak opstellen om verplichte zorg te voorkomen. De
behandelaar heeft overleg met de familie en naasten bij het opstellen van
het zorgplan en familie en naasten mogen ook hun zienswijze op het
zorgplan geven. Informatie van familie en naasten kan op die manier
onderdeel uitmaken van het dossier aan de rechter. Bij de evaluatie van
het zorgplan worden zij ook betrokken. Van belang is voorts dat de
familievertrouwenspersoon een wettelijke grondslag heeft en ook
wettelijke taken en bevoegdheden. Op deze wijze hebben familie en
naasten op grond van het wetsvoorstel een aantal afdwingbare rechten.
De leden van de D66-fractie vragen hoe de doelgroep, psychogeriatrische
patiënten en verstandelijk beperkten geïnformeerd zal worden over hun
recht om achteraf een toetsing van de rechter te eisen. Vanwege de aard
van de aandoening of beperking zal deze informatievoorziening naast zo
mogelijk begrijpelijke informatie voor de cliënt, mede gericht zijn op hun
wettelijk vertegenwoordigers. Deze informatievoorziening is primair de
taak van de zorgaanbieder. Daarnaast is dit ook onderdeel van het
takenpakket van de cliëntvertrouwenspersoon dan wel van de cliëntondersteuner Wlz.
De leden van de D66fractie willen weten wat de rechtvaardiging is voor
het verschil in rechtsbeschermingsniveau tussen de Wzd en de Wvggz.
Ook willen zij weten of betrokkene achteraf toetsing kan vragen. De Wzd
biedt een gelijkwaardig rechtsbeschermingsniveau als de Wvggz. De
besluitvorming over onvrijwillig zorg komt door middel van het stappenplan zeer zorgvuldig tot stand. Deze besluitvorming is multidiscplinair, onafhankelijk en transparant. Daarnaast is er bij de Wzd een
rechterlijke toets vooraf in geval van een gedwongen opname, indien de
cliënt zich verzet. Bij de uitvoering van de verplichte zorg kunnen cliënten
(of hun vertegenwoordiger) altijd in beroep bij de rechter indien zij van
mening zijn dat onvrijwillige zorg wordt verleend in strijd met de wet.
De D66-fractie vraagt waarom er niet voor gekozen is om één wet te
maken, conform de aanbevelingen van ZonMw. In de huidige wetgeving
(Wbopz) zijn er verschillende hoofdstukken voor de mensen met een
psychische stoornis en de mensen met een verstandelijke beperking of
psychogeriatrische aandoening. Dat zou in één nieuwe wet ook weer
nodig zijn. Er is juist gekozen voor twee wetsvoorstellen om de Wbopz
voor de mensen met een verstandelijke beperking en psychogeriatrische
aandoening niet voldeed (zie daarvoor de tweede evaluatie van de
Wbopz). De argumenten om te kiezen voor twee wetsvoorstellen zijn nog
onverminderd van kracht.
De leden van de D66-fractie vernemen graag hoe deze twee wetten naast
elkaar kunnen bestaan als er ook (grote) overlap verwacht is? Met de
tweede (en ook derde) nota van wijziging van de Wvggz zijn de Wzd en
Wvggz grotendeels geharmoniseerd. Toegezegd is om bij de evaluatie te
bezien of 1 wet toch meerwaarde heeft ten opzichte van twee aparte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

24

wetten. De Wzd ziet op alle cliënten met een verstandelijke beperking of
een psychogeriatrische grondslag terwijl de Wvggz gericht is op patiënten
met een psychische stoornis. In geval van dubbelproblematiek kan het
voorkomen dat een persoon zowel een psychische stoornis als een
verstandelijke beperking heeft. Wat de dominante aandoening is wordt
bepaald door ter zake kundige artsen. De dominante aandoening is ook
bepalend voor de vraag welke wet van toepassing is. Bij dubbelproblematiek kan ook (tijdelijk) gedwongen overplaatsing van het ene naar het
andere domein nodig zijn. Artikel 1, zevende lid, van de Wzd en artikel 1:1,
derde lid, van de Wvggz voorzien daarin.
Het begrip «zorgmachtiging» beslaat binnen de Wvggz alle vormen van
gedwongen zorg. Maar binnen de Wzd verwijst dit alleen naar opname
van de cliënt. De leden van de D66-fractie vernemen graag of de regering
risico’s ziet in het dagelijks gebruik van deze wet als de begrippen een
andere invulling kennen.
Omdat het voor de zorgaanbieder op voorhand duidelijk is of een machtiging op grond van de Wzd of op grond van de Wvggz is afgegeven,
schat de regering dit risico als laag in. De machtigingen hebben ook een
andere naam: zorgmachtiging onder de Wvggz en rechterlijke machtiging
tot opname onder de Wzd.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen hoe de rechter adequaat wordt
geïnformeerd over de situatie van een patiënt als er sprake is van opname
in een rijksinstelling. De regering gaat ervan uit dat de leden bedoelen hoe
de rechter zich informeert indien er sprake is van een opname in een
Forensisch Psychiatrisch Centrum. Wanneer sprake is van opname in een
Forensisch Psychiatrisch Centrum, wordt dit vooraf door de rechter
getoetst, omdat een dergelijke opname onderdeel moet zijn van de
zorgmachtiging (artikel 6:4 en artikel 6:5) op grond van de Wvggz. Indien
opname in een Forensisch Psychiatrisch Centrum geen onderdeel is van
een zorgmachtiging en plaatsing in een Forensisch Psychiatrisch Centrum
blijkt noodzakelijk, kan aan betrokkene verplichte zorg op grond van artikel
8:11 worden geboden door plaatsing in een Forensisch Psychiatrisch
Centrum (noodsituatie), waarna de zorgmachtiging op grond van artikel
8:12 Wvggz gewijzigd moet worden. Voor het overige heeft betrokkene
dezelfde rechtspositie als iedere andere cliënt onder de Wvggz.
Betrokkene kan – al dan met gebruikmaking van bijstand door een
patiëntvertrouwenspersoon een klacht indienen bij de klachtencommissie
en in beroep gaan bij de rechter. Ook kan hij een schadevergoeding
vragen.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen naar de positie van
ggz-patiënten in een justitiële tbs-instelling, waarbij ze samen met
tbs-gestelden worden gedetineerd. De leden van Groen Links vragen hoe
de regering aankijkt tegen een striktere scheiding tussen de velden.
De regering is van mening dat de zorg- en beveiligingsbehoefte van
iemand zou moeten bepalen in wat voor instelling iemand moet worden
geplaatst. Wanneer de zorg- en beveiligingsbehoefte van een persoon het
noodzakelijk maakt dat deze in een Forensisch Psychiatrisch Centrum
wordt geplaatst, acht de regering het van belang dat dit ook mogelijk is,
ook als er geen sprake is van een strafrechtelijke titel. Wanneer daarentegen de zorg- en beveiligingsbehoefte van iemand zodanig is dat hij of zij
beter op zijn of haar plek is in een reguliere ggz-instelling, dan moet ook
dat mogelijk zijn, ook in gevallen waarin er sprake is van een strafrechtelijke titel. Steeds zal aan de hand van de individuele omstandigheden van
de casus moeten worden bepaald in wat voor soort instelling betrokkene

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

25

het beste op zijn of haar plek is. Overigens behouden patiënten de rechten
en plichten op basis van hun zorgmachtiging, ongeacht waar dit gebeurt.
De leden van de Groen Links-fractie vragen ook waarom er afwijkende
regelingen gelden voor strafrechtelijk gedetineerden en psychiatrisch
patiënten als het gaat om dwangbehandeling.
Ggz-patienten die intramuraal moeten worden behandeld worden zoveel
mogelijk zelf in de ggz behandeld. De ggz biedt ook zorg aan in een
beveiligde setting. Alleen als de beveiligingsbehoefte zodanig hoog is dat
de ggz dit niet kan bieden, kan een ggz-patient in een tbs-kliniek worden
geplaatst. Dit moet in de rechterlijke machtiging worden opgenomen en
de rechter neemt hierover een beslissing. De problematiek van deze
patiënten komt overeen met die van tbs-gestelden met het verschil dat ze
geen delict hebben gepleegd, maar zodanig gedrag vertonen, dat ze
binnen de ggz niet te handhaven zijn en alleen een tbs-kliniek het vereiste
beveiligingsniveau kan bieden.
Voorts kan worden opgemerkt dat door via de zorgmachtiging te regelen
dat betrokkene in een Forensisch Psychiatrisch Centrum wordt geplaatst,
het systeem van de Wvggz niet wordt doorbroken. Deze groep patiënten
heeft op grond van artikel 6:4, vijfde lid, Wvggz de rechtspositie van de
Wvggz en daarmee is geborgd dat ook deze groep toegang heeft tot
bijvoorbeeld de bijstand van de patiëntenvertrouwenspersoon en de
klachtencommissie van de Wvggz. Ook de behandeling in de Forensisch
Psychiatrisch Centrum vindt plaats op grond van de zorgmachtiging. In
hoofdstuk 8 van de Wvggz is bepaald op grond van welke criteria
dwangbehandeling mag worden toegepast. Met het oog op de veiligheid
in de instelling en een goede zorgverlening, schrijft dit lid evenwel voor
dat plaatsing in een Forensisch Psychiatrisch Centrum alleen mogelijk is,
indien in de zorgmachtiging de beheersbevoegdheden uit de Bvt van
overeenkomstige toepassing zijn verklaard. Dit is noodzakelijk voor de
veiligheid van personeel en patiënten. Patiënten met een zorgmachtiging
worden immers slechts in een tbs-instelling geplaatst in de uitzonderlijke
situatie waarin zij zodanig gedrag vertonen dat zij in de reguliere instelling
niet te handhaven zijn en alleen een Forensisch Psychiatrisch Centrum het
noodzakelijke beveiligingsniveau kan bieden. Niet alleen de muren, maar
ook de manier van werken in de instelling, de maatregelen die jegens de
patiënt genomen kunnen worden en de verhouding tussen personeel en
patiënten zijn essentieel voor een ordelijk en veilig verloop van de
behandeling. Dit artikellid biedt mitsdien voor uitzonderlijke gevallen een
wettelijke grondslag om bevoegdheden die verder gaan dan de bevoegdheden die op grond van artikel 3:2, tweede lid, geboden kunnen worden,
in de zorgmachtiging op te nemen.
Om iemand in een Forensisch Psychiatrisch Centrum te kunnen plaatsen
is in beginsel een zorgmachtiging nodig. In die zorgmachtiging kan al zijn
opgenomen wat er aan dwangbehandeling nodig is. Te denken valt aan de
situatie dat wanneer de gedragsproblematiek voortkomt uit de stoornis
het aangewezen lijkt de rechter op voorhand te verzoeken om als
mogelijkheid in de zorgmachtiging op te nemen dat als uiterste middel
gedwongen medicatie kan worden toegepast. Mocht er een noodsituatie
ontstaan waarin meer noodzakelijk is, voorzien de artikelen 8:11 en 8:12
Wvggz in een mogelijkheid op dat punt. Deze artikelen zien op tijdelijke
verplichte zorg in noodsituaties voor maximaal drie dagen. Indien langer,
zal de zorgmachtiging moeten worden gewijzigd. Gedurende die tijd kan
de dwangbehandeling (onvrijwillige zorg) worden voortgezet. Gelet
hierop is de regering van oordeel dat de van overeenkomstige toepassing
van de bepalingen over dwangbehandeling uit de Bvt bij nader inzien

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

26

overbodig is gebleken. Met de vierder nota van wijziging zijn derhalve «de
artikelen 16a en 17» uit artikel 6:5, vierde lid, Wvggz geschrapt.
Voor wat betreft de afwijkende regelingen voor strafrechtelijke gedetineerden en psychiatrische patiënten op het punt van dwangbehandeling
onderschrijven wij het belang om waar mogelijk te komen tot harmonisatie. In aanvulling op eerdere antwoorden over de rechtsbescherming in
de Wzd vult de regering op verzoek van de leden van de SGP-fractie nog
aan dat het EVRM geen rechterlijke toetsing vooraf verplicht. Wel vereist
het EVRM dat een procedure op wetsniveau vastgelegd moet worden.
Voor de Wzd is dit het stappenplan. Voor de Wvggz geldt dat op wettelijk
niveau is bepaald dat de rechter altijd vooraf toetst. Het is daardoor niet
meer noodzakelijk om de verdere procedure eveneens op wetsniveau te
bepalen.
3. Wijzigingen in de Wvggz als gevolg van het rapport van
Commissie Hoekstra
Evenals de leden van de VVD-fractie onderschrijft de regering dat sprake
moet zijn van een naadloze overgang van de beëindiging van de
terbeschikkingstelling (hierna: tbs) en de ingang van een zorgmachtiging.
Deze leden vragen hoe de regering aankijkt tegen de mogelijkheid
wanneer een zorgmachtiging die aan de orde komt in een strafrechtelijk
procedure, de aanvraag en verlening daarvan volledig in die strafrechtelijke procedure te integreren. Hierover het volgende. Artikel 2.3 van de Wfz
kent de strafrechter de bevoegdheid toe om in voorkomende gevallen ook
zelf een zorgmachtiging op grond van de Wvggz af te geven. Afgifte van
een zorgmachtiging is alleen mogelijk wanneer aan de criteria van de
Wvggz wordt voldaan en artikel 2.3 Wfz bepaalt dat die afgifte geschiedt
met toepassing van de Wvggz. Dit was reeds voorzien in de Wfz. De
regering heeft zeer bewust gekozen voor deze procedure. De afgifte van
zorgmachtiging door de strafrechter betreft géén forensische zorg, maar
verplichte geestelijke gezondheidszorg. De regering hecht er zeer aan dat
de procedure voor de voorbereiding en afgifte van een zorgmachtiging
door de strafrechter waar mogelijk aansluit op de reguliere procedure
voor de verlening van een zorgmachtiging op grond van de Wvggz. Dit
vanuit het oogpunt van belangen van rechtsbescherming, rechtsgelijkheid, rechtseenheid en uniformiteit in jurisprudentie. Voorkomen moet
immers worden dat de strafrechter een ander toetsingskader hanteert
wanneer hij een zorgmachtiging afgeeft op grond van de Wvggz.
Met de tweede nota van wijziging van de Wvggz is, mede naar aanleiding
van opmerkingen van de Raad voor de Rechtspraak, de aansluiting met
het strafprocesrecht versterkt. Het hoger beroep is geschrapt. Het
strafrechtelijke uitgangspunt dat de zitting in de regel openbaar is, is
wettelijk verankerd voor de procedure waarbij artikel 2.3 van de Wfz wordt
toegepast (artikel 6:1 Wvggz) en de reguliere beslistermijn met betrekking
tot de zorgmachtiging geldt niet. Voorts kan de strafrechter nog steeds
kiezen voor forensische zorg. Er is dan sprake van één (strafrechtelijk)
traject. Alleen wanneer de strafrechter reguliere zorg wenst op te leggen,
dient hij de procedure van artikel 2.3 Wfz te volgen waarbij de regels van
de in de Wvggz beschreven procedure gelden. Ook dan is sprake van een
integrale afweging, want de zorgmachtiging wordt gelijktijdig met het
vonnis of andere strafrechtelijke beslissing gegeven. Zo kan gelijktijdig
door dezelfde rechter worden beslist over zowel de beëindiging van de tbs
als de daarop aansluitende verlening van een zorgmachtiging.
De regering is van oordeel dat het voorgaande duidelijk maakt waarom in
bepaalde gevallen bij het afgeven van een zorgmachtiging door de
strafrechter sprake is van civielrechtelijke procedureregels die waar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

27

mogelijk aansluiten bij het strafprocesrecht. Hiermee geeft de regering
uitvoering aan de procedure van de zorgmachtiging door de strafrechter
op grond van artikel 2.3 Wfz waarbij de overgang van de beëindiging van
tbs naar de ingang van de zorgmachtiging op een adequate wijze is
vormgegeven en waarbij de individuele rechtspositie van de betrokkene
voorop staat. Van belang is uiteraard wel dat bijvoorbeeld een afgegeven
zorgmachtiging ten behoeve van een verdachte die een ernstig delict
heeft gepleegd in de praktijk snel genoeg ten uitvoer kan worden gelegd.
De leden van de VVD-fractie vragen waarom wordt teruggegrepen op de
bestaande systematiek van de algemene regeling in het geval van een
overgang van tbs naar gedwongen opname in de ggz en niet is gekozen
voor een individuele rechtspositie volgens de Wvggz.
De cliënten die met een zorgmachtiging in een Forensisch Psychiatrisch
Centrum worden geplaatst, hebben ook in dat geval de rechtspositie op
grond van de Wvggz en de op grond van de Wvggz afgegeven zorgmachtiging. Indien de zorgmachtiging mede inhoudt dat betrokkene in een
Forensisch Psychiatrisch Centrum kan worden geplaatst, is in de
zorgmachtiging in ieder geval opgenomen dat bij plaatsing de beheersbevoegdheden uit de Beginselenwet verpleging ter beschikking gestelden
(hierna: Bvt) van toepassing zijn. Andersom geldt voor tbs gestelden met
dwangverpleging die zijn opgenomen in een Wvggz accommodatie, dat zij
de rechtspositie hebben zoals geregeld in hoofdstuk 9 van de Wvggz. Dit
hoofdstuk bepaalt dat deze personen vanaf het moment van opname in de
Wvggz accommodatie, worden aangemerkt als personen met een
zorgmachtiging voor gedwongen opname. Dat zegt verder nog niets over
de behandeling die mag plaatsvinden of over de veiligheidsmaatregelen
die mogen worden genomen, zijnde de interne rechtspositie. Die interne
rechtspositie wordt geregeld in de rest van hoofdstuk 9, paragraaf 1, van
de Wvggz. Daar waar forensische patiënten met instemming van henzelf
in een Wvggz accommodatie worden geplaatst, geldt dat voor het mogen
toepassen van verplichte zorg, een zorgmachtiging moet worden
aangevraagd.
De leden van de PvdA-fractie vragen de regering in te gaan op de vraag of
de verschillende procedures met betrekking tot de civielrechtelijke
zorgmachtiging in het strafproces tot problemen kunnen leiden. De
regering meent van niet. De afgifte van de zorgmachtiging door de
strafrechter betreft géén forensische zorg, maar reguliere verplichte
geestelijke gezondheidszorg. Bij het afgeven van een zorgmachtiging door
de strafrechter is daarom sprake van civielrechtelijke procedureregels.
Waar mogelijk sluiten deze regels aan bij het strafprocesrecht. Voor een
nadere toelichting wordt verwezen naar het antwoord in deze paragraaf
op een soortgelijke vraag van de leden van de VVD-fractie.
De regering is gaarne bereid nader in te gaan op de door deze leden
aangegeven situatie wanneer op een verlengingszitting iemand vanuit een
tbs-kliniek in aanmerking kan komen voor overgang naar de Wvggz.
Wanneer hiervan sprake is zal de verlengingsprocedure voor de tbs
worden aangehouden voor ten hoogste drie maanden (artikel 509t, vijfde
lid, Sv). In deze periode kan op grond van de regels van de Wvggz door de
strafrechter met gebruikmaking van artikel 2.3 Wfz, een zorgmachtiging
worden afgegeven. Anders dan de Raad voor de Rechtspraak meent,
betreft dit geen omslachtige procedure. In het behandelplan in het kader
van de Bvt zijn al verschillende aspecten opgenomen in het kader van
dwangbehandeling die overeenkomen met de verschillende aspecten die
gelden voor de aanvraag van een zorgmachtiging door de officier van
justitie op basis van de Wvggz. De officier van justitie voegt dit behandelingsplan op grond van de Bvt toe aan het verzoekschrift voor een
zorgmachtiging, alsmede de indicatiestelling. (artikel 5:17, derde lid,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

28

onderdeel g, Wvggz). Met deze procedure is een integrale afweging
mogelijk en is voorzien in adequate waarborgen ten aanzien van de
rechtspositie en rechtsbescherming van de betrokkene. Zolang op de
vordering niet onherroepelijk is beslist, blijft de tbs van kracht (artikel
509q Sv). Om buiten twijfel te stellen dat de overweging van het opleggen
van een zorgmachtiging op grond van artikel 2.3 Wfz, ook onder de
reikwijdte van het aanhouden van de verlengingsprocedure tbs voor ten
hoogste 3 maanden valt, is artikel 509t, vijfde lid, met de vierde nota van
wijziging overeenkomstig aangepast.
De leden van de PvdA-fractie maken zich zorgen om de situatie die kan
ontstaan bij de hiervoor geschetste procedure, waarbij de rechtbank in de
gescheiden uitspraken beslist over de verlenging van tbs en het verlenen
van een zorgmachtiging. De regering deelt deze zorg niet.
Sprake is van een integrale afweging. De zorgmachtiging wordt gelijktijdig
met het vonnis of andere strafrechtelijke beslissing gegeven. Met
maatwerk wordt vooropgesteld dat de betrokkene de bedoelde zorg krijgt
die noodzakelijk wordt geacht. Met artikel 509t, vijfde lid, Sv worden de
strafrechtelijke procedure en de civielrechtelijke procedure als het ware
met elkaar verbonden. Dit artikel zorgt er voor dat de beslissing tot
verlenging van tbs kan worden aangehouden door de strafrechter voor de
maximale duur van drie maanden wanneer men tijdens de verlengingszitting tot de conclusie zou komen dat overgang naar de Wvggz als een
reëel alternatief wordt gezien. Gedurende deze periode kan de zorgmachtiging tot stand worden gebracht en is sprake van 1 (strafrechtelijke)
procedure. De overweging van het opleggen van een zorgmachtiging op
grond van artikel 2.3 Wfz valt ook onder de reikwijdte van artikel 509t,
vijfde lid. Met de vierde nota van wijziging is dit verduidelijkt.
De leden van de PvdA-fractie wijzen erop dat dit volgens de Raad voor de
Rechtspraak kan betekenen dat iemand verstoken blijft van goede zorg en
in het uiterste geval op straat komt te staan wanneer de tbs al is beëindigd
en de zorgmachtiging nog niet rond is. Is de regering hiervan bewust en
welke oplossing ziet zij hiervoor, zo vragen de betrokken leden.
Gelet op de beantwoording van de eerdere vragen van de leden van de
PvdA-fractie wordt met de beschreven procedure gewaarborgd dat de
betrokkene niet op straat kan komen te staan. Wanneer de strafrechter het
voor het vormen van haar eindoordeel noodzakelijk acht zich nader te
doen voorlichten omtrent de wijze waarop en de voorwaarden waaronder
de terugkeer van de ter beschikking gestelde in het maatschappelijk
verkeer zou kunnen geschieden, kan de verlengingsprocedure voor drie
maanden worden aangehouden met gelijktijdige verlenging van de
verpleging van de terbeschikkinggestelde. Volledigheidshalve merkt de
regering op dat beëindiging van tbs alleen kan plaatsvinden nadat de
verpleging van overheidswege gedurende minimaal een jaar voorwaardelijk beëindigd is geweest (artikel 509t, eerste lid, Sv).
Voornoemde leden merken op dat de door de Raad geschetste complicatie volgens de Raad kan worden ondervangen door, indien een
zorgmachtiging aan de orde komt in een strafrechtelijke procedure, de
aanvraag en de verlening daarvan volledig in die strafrechtelijke
procedure te integreren. Zij vragen hoe de regering dit advies beoordeelt
en of zij kan toelichten waarom dit advies niet is overgenomen. Wat moet
er volgens de regering gebeuren om deze complicatie te voorkomen?
Van de door de Raad voor de Rechtspraak aangegeven complicatie in hun
position paper ten behoeve van het rondetafelgesprek Wvggz van
31 oktober jongstleden is wat de regering betreft, gelet op het voorgaande, geen sprake. Voor de beantwoording van de vraag van voorge-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

29

noemde leden met betrekking tot het advies van de Raad dat indien een
zorgmachtiging aan de orde komt in een strafrechtelijke procedure, de
aanvraag en verlening daarvan volledig in die strafrechtelijke procedure
zou moeten worden geïntegreerd, wordt verwezen naar het antwoord op
een soortgelijke vraag van de leden van de VVD-fractie in deze paragraaf.
De leden van de SP-fractie maken zich zorgen om de rol van het openbaar
ministerie als voorbereidende partij van een zorgmachtiging. Allereerst
vragen zij zich af of het openbaar ministerie voldoende capaciteit en
affiniteit heeft met de zorginhoudelijke kant van een zorgmachtiging.
Het openbaar ministerie zal zijn capaciteit op dit terrein moeten vergroten,
onder meer door extra medewerkers aan te trekken. Het openbaar
ministerie heeft dit in voorbereiding en ontvangt hiervoor een bijdrage.
Het openbaar ministerie zet overigens nu al in op een meer actieve
verzoekerrol in het kader van het Verbeterprogramma Maatschappelijke
Veiligheid. In het kader van dit programma zijn reeds in 2016 5,0 fte extra
officieren, 13 fte parketsecretarissen en 16 fte administratief medewerkers
aan de parketten toebedeeld.
Voor wat betreft de zorginhoudelijke kant van een zorgmachtiging wijst de
regering erop dat dit primair onder de verantwoordelijkheid van de
geneesheer-directeur valt. Het verzoek om een zorgmachtiging komt in
nauwe samenwerking tussen de officier van justitie en de geneesheerdirecteur tot stand, waarbij de officier van justitie primair gaat over het
proces en de geneesheer-directeur over de zorginhoud.
In antwoord op de vraag van de leden van de SP-fractie waarom ervoor
gekozen is de verzoekerrol toch bij het openbaar ministerie neer te leggen,
wordt opgemerkt dat daar verschillende redenen voor zijn, waaronder de
volgende:
Een goede uitvoering van dit wetsvoorstel vraagt dat ketenpartners
toegang hebben tot relevante informatie om de gevaarzetting te kunnen
beoordelen. Dat vraagt om infrastructurele voorzieningen met een goed
beveiligingsniveau waardoor deze informatie op landelijk niveau
beschikbaar is. De verwachting is dat het openbaar ministerie beter in
staat is dit te organiseren dan de geestelijke gezondheidszorg;
Door de procesregie en daarmee de juridische motivering van een verzoek
om verlening van verplichte zorg weer bij het openbaar ministerie te
beleggen, wordt de geneesheer-directeur ontlast en kan hij zich weer
concentreren op zijn zorginhoudelijke kerntaak.
Het gaat hier om een aparte, civielrechtelijke taak van het openbaar
ministerie, die het openbaar ministerie overigens onder de huidige wet
Wbopz ook al vervult. Het is niet zo dat het feit dat het openbaar ministerie zorgmachtigingen aanvraagt ertoe leidt dat verplichte ggz in een
strafrechtelijk kader wordt getrokken. Wel is het zo dat het openbaar
ministerie, waar van toepassing, relevante strafrechtelijke informatie die
de geneeskundige verklaring onderbouwt toevoegt aan het verzoekschrift
voor een zorgmachtiging op grond van de Wvggz.
De SP vraagt tevens of er dossierkennis bij het openbaar ministerie
beschikbaar komt die zij kan toepassen bij een strafzaak in de toekomst.
De regering acht het niet wenselijk dat informatie die is vergaard voor de
procedure in het kader van de Wvggz oneigenlijk zou worden ingezet voor
opsporing of vervolging, zoals de leden van de SP-fractie vrezen.
Uitgangspunt is dat informatie verkregen ten behoeve van de procedure
in het kader van de Wvggz enkel voor dat doel wordt verwerkt. Het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

30

vereiste van doelbinding en het verbod op (door)verstrekken van
bijzondere (medische) persoonsgegevens zonder wettelijke grondslag,
gelden dan ook onverkort. De rol van de officier van justitie in het kader
van de Wvggz staat los van zijn rol in het kader van opsporing en
vervolging. Dit is alleen anders in de situatie waarin de officier van justitie
ten aanzien van een verdachte de afweging maakt of hij een zorgmachtiging of een sanctie, of een combinatie daarvan, zal vorderen. Ook de
systemen van het openbaar ministerie zijn zo ingericht en zullen ook in de
toekomst op die manier worden ingericht. De doelbinding en de scheiding
tussen het civiele Wvggz kader en het strafrechtelijke kader zijn dan ook
aandachtspunten bij de implementatie van de Wvggz binnen het
openbaar ministerie. Het openbaar ministerie heeft overigens al aangegeven speciale Wvggz-officieren te willen inzetten, die zich voornamelijk
zullen richten op procedures met betrekking tot verplichte zorg. Zowel
juridisch als praktisch wordt dus zo goed mogelijk geborgd dat (medische)
gegevens verkregen in het kader van de Wvggz niet oneigenlijk worden
gebruikt voor opsporing en vervolging.
De leden van de SP-fractie zien bij deze mogelijkheid een groot probleem
met het medisch beroepsgeheim.
De regering deelt deze analyse niet. Een arts of medisch behandelaar is
niet gebonden aan zijn medisch beroepsgeheim als een wettelijke
bepaling het hem mogelijk maakt, of hem zelfs verplicht, medische
gegevens aan een derde te verstrekken. In die gevallen die in de Wvggz
zijn beschreven waarin verstrekking van medische gegevens aan het
openbaar ministerie aan de orde is, is sprake van zo’n wettelijke
verplichting die het medisch beroepsgeheim doorbreekt. Dat betekent
bijvoorbeeld dat een psychiater die desgevraagd een medische verklaring
verstrekt aan het openbaar ministerie op grond van het bepaalde in de
Wvggz zijn medisch beroepsgeheim niet schendt. Daarnaast is het
uitgangspunt dat de gegevens die het openbaar ministerie verwerkt in het
kader van de Wvggz alleen mogen worden gebruikt ten behoeve van de
procedures in deze wet. Overigens vervult het openbaar ministerie de
verzoekerrol ook nu al onder de Wbopz. Van oneigenlijk gebruik zoals
deze leden vrezen is voor zover ons bekend ook thans niet gebleken.
De leden van de SP-fractie vragen de regering om een uitgebreide
toelichting waarom de multidisciplinaire commissie geen onderdeel meer
is van het wetsvoorstel.
Mede naar aanleiding van vragen van uw Kamer is de multidisciplinaire
commissie met de eerste nota van wijziging van de Wvggz geschrapt. De
multi-disciplinaire commissie was niet alleen duur, de commissie werkte
ook bureaucratie in de hand omdat de procedure voor verplichte zorg nu
twee maal doorlopen moest worden. Eén keer voor de multi-disciplinaire
commissie en één keer voor de rechter. Het feit dat de multidisciplinaire
commissie is geschrapt heeft overigens geen gevolgen voor de multi
displinaire insteek van het wetsvoorstel. Die blijft ongewijzigd. Ook zonder
multi disciplinaire commissie wordt bij de voorbereiding en de besluitvorming over gedwongen zorg de multidisciplinaire insteek gehandhaafd.
Zo wordt bij het verzoekschrift voor de rechter alle relevante omgevingsinformatie gebundeld (zorginhoudelijk, naasten en familie, lokaal domein,
politie, straf).
De leden van de SP-fractie vragen de regering hoe de verschillende
criteria proportionaliteit, subsidiariteit, doelmatigheid en veiligheid in
importantie gewogen worden wanneer een zorgverantwoordelijke beslist
tot het ultimum remedium van verplichte zorg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

31

De criteria veiligheid en doelmatigheid zullen naar verwachting niet leiden
tot andere besluitvorming over het inzetten van verplichte zorg, omdat
deze criteria ook nu reeds in de praktijk toegepast worden. Zo wordt een
cliënt die gedwongen is opgenomen onder de Wbopz soms overgeplaatst
naar een andere accommodatie, omdat dat vanuit het oogpunt van
veiligheid noodzakelijk is. Verschil met de huidige wetgeving is dat daar
waar veiligheidsaspecten aan de orde zijn, die moeten worden meegewogen binnen de adequate inzet van zorg die betrokkene nodig heeft. Het
maakt onderdeel uit van de zorgmachtiging. Wat betreft het criterium
doelmatigheid geldt dat ook onder de Wbopz reeds door hulpverleners,
maar ook door de rechter, wordt getoetst of aan dit criterium wordt
voldaan. Wanneer onder de Wbopz met een gedwongen opname het
ernstig nadeel niet kan worden weggenomen – er zijn voorbeelden waar
een gedwongen opname averechts werkt – is een gedwongen opname
niet doelmatig en kan de rechter het verzoek voor een machtiging
afwijzen.
De leden van de SP-fractie vragen bij het criterium doelmatigheid of het
de bedoeling om mensen die verplichte zorg krijgen, zo doelmatig deze
zorg te geven ook al is dat minder passend?
Dat is uiteraard niet passend bij het doel van de wet. Bij doelmatigheid
van de verplichte zorg gaat het niet om het vinden van zo goedkoop
mogelijke zorg. Bij doelmatigheid gaat het erom dat de verplichte zorg
leidt tot het doel dat met de verplichte zorg wordt beoogd. In de Wvggz
kan verplichte zorg verschillende doelen hebben, die zijn opgenomen in
artikel 3:4 van het wetsvoorstel. Wanneer verplichte zorg niet leidt tot het
beoogde doel, bijvoorbeeld het afwenden van ernstig nadeel, is het geen
doelmatige zorg en moet naar alternatieven worden gezocht. Behalve
doelmatigheid, moet verplichte zorg ook nog aan een aantal andere
criteria voldoen. Zo moet ook worden voldaan aan de criteria subsidiariteit en proportionaliteit. Verplichte zorg mag nooit verder gaan dan strikt
noodzakelijk is. De rechter toetst vooraf welke vormen van verplichte zorg
gelegitimeerd zijn, bij de uitvoering van de zorg kan betrokkene een klacht
indienen wanneer niet aan de eisen wordt voldaan die de Wvggz daaraan
stelt, met de mogelijkheid van beroep bij de rechter en de eis tot
schadevergoeding. Vanwege deze waarborgen is de regering ervan
overtuigd dat het criterium doelmatigheid zorgvuldige uitvoering borgt.
De leden van de SP-fractie vragen de regering in te gaan op de door Dhr.
Ruys geuite bezwaren ten aanzien van de verschillende beroepsprocedures voor de strafrechtelijke verleningsprocedure van de tbs en de
civielrechtelijke procedure van het afgeven van een zorgmachtiging.
De regering deelt het beeld dat door de Dhr. Ruys is neergezet niet. Bij
beantwoording van eerdere vragen in deze paragraaf van leden van de
VVD-fractie en leden van de PvdA-fractie is uiteengezet dat sprake is van
een integrale afweging. De zorgmachtiging wordt gelijktijdig met het
vonnis of andere strafrechtelijke beslissing gegeven. Met maatwerk wordt
vooropgesteld dat de betrokkene de bedoelde zorg krijgt die noodzakelijk
wordt geacht. Met de tweede nota van wijziging is, mede naar aanleiding
van opmerkingen van de Afdeling advisering van de Raad voor State en
de Raad voor de Rechtspraak, het hoger beroep in de procedure van de
Wvggz ten aanzien van de zorgmachtiging geschrapt. In veel gevallen zal
immers de termijn van de zorgmachtiging reeds zijn verstreken voordat
uitspraak in hoger beroep wordt gedaan. Met het bestaan van verschillende beroepsprocedures komt duidelijk tot uitdrukking dat de afgifte van
een zorgmachtiging door de strafrechter géén forensische zorg betreft,
maar juist reguliere verplichte geestelijke gezondheidszorg en dat daarop
de civielrechtelijke procedureregels van toepassing zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

32

De leden van de CDA-fractie vragen of de regering niet huiverig is dat de
keuze om de verzoekerrol bij het openbaar ministerie neer te leggen, in de
praktijk zal leiden tot te veel nadruk op het criterium gevaar in plaats van
het criterium gedwongen zorg en waarom hier niet gekozen is voor een
multidisciplinaire commissie.
De criteria voor het toepassen van gedwongen zorg zijn helder in de wet
omschreven. Er moet sprake zijn van een psychische stoornis met als
gevolg ernstig nadeel voor betrokkene zelf of voor een ander. Alleen
wanneer aan die criteria is voldaan is er aanleiding voor de officier van
justitie om een zorgmachtiging aan te vragen. Hiervoor is een medische
beoordeling nodig die de officier van justitie zelf niet kan verrichten.
Daarom is er sprake van nauwe samenwerking met de geneesheerdirecteur die zorgt voor een onafhankelijke medische verklaring en die de
officier van justitie vanuit een zorginhoudelijk perspectief adviseert over
de noodzaak tot het opleggen van gedwongen zorg. Overigens ligt ook in
de huidige situatie de verzoekerrol voor gedwongen opname onder de
Wbopz bij de officier van justitie. Er zijn geen indicaties dat als gevolg
daarvan zorginhoudelijke afwegingen onvoldoende tot uitdrukking komen
bij de betreffende verzoeken.
De vraag waarom niet is gekozen voor een multidisciplinaire commissie is
hierboven reeds besproken in antwoord op vragen van de SP-fractie.
Voor de beantwoording van de vraag van de leden van de CDA-fractie
over de passage van de Raad voor de Rechtspraak in hun position paper
dat de aanvraag van een zorgmachtiging via de civiele rechter en via de
strafrechtelijke weg tot problemen kan leiden, is reeds aangegeven bij
eerdere vragen van soortgelijke strekking van de leden van de VVD-fractie
en de leden van de PvdA-fractie dat het niet verlengen van de tbs één van
de specifieke gronden is waarbij een zorgmachtiging kan worden
afgegeven door de strafrechter op grond van artikel 2.3 Wfz. De strafrechter kan dus zelf of op vordering van het openbaar Minister een
zorgmachtiging opleggen. Ook kan hij nog steeds kiezen voor forensische
zorg en dan is er sprake van 1 (strafrechtelijk) traject. Indien de strafrechter reguliere zorg wenst op te leggen, dient hij de procedure van
artikel 2.3 Wfz te volgen. Dit betekent dat de regels van de Wvggz gelden.
De zorgmachtiging wordt gelijktijdig met het vonnis of andere strafrechtelijke beslissing gegeven (artikel 6:2, vierde lid, Wvggz) opdat de strafrechter bij zijn beoordeling een integrale afweging kan maken tussen straf
en zorg. De geschetste problemen in de position paper van de Raad ziet
de regering dan ook niet. Waar het om gaat is dat een zorgmachtiging in
het kader van artikel 2.3 Wfz geen forensische zorg betreft maar reguliere
zorg. Vanuit de belangen van rechtsbescherming en rechtsgelijkheid is
aansluiting bij de civielrechtelijke procedureregels een logisch gevolg.
De regering heeft, mede na aanleiding van eerdere adviezen van de Raad,
al verschillende aanpassingen doorgevoerd in de Wvggz om de procedure
van artikel 2.3 Wfz daar waar mogelijk te laten aansluiten op de uitgangspunten van het strafprocesrecht met telkens het toetsingskader van de
Wvggz voor ogen. De afgifte van een zorgmachtiging is immers geen
strafrechtelijke maatregel. Achtergrond van de toepassing van artikel 2.3
Wfz is nu juist dat de strafrechter een ruimere toepassing krijgt dan thans
in het huidige artikel 37 Wetboek van Strafrecht. Zo kan de strafrechter
ook ambulante verplichte zorg opleggen, is niet langer vereist dat de
verdachte volledig ontoerekeningsvatbaar is en kan ook aansluitend aan
het aflopen van de forensische titel een zorgmachtiging worden
afgegeven. Verzekerd is dat een ieder die met het strafrecht in aanraking
komt, maar beter op zijn plek is in de zorg, die zorg ook kan krijgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

33

De leden van de CDA-fractie maken zich zorgen of de officier van justitie
wel voldoende toegerust is om de nieuwe rol in de Wvggz op te nemen.
De leden van de SP-fractie delen deze zorg. De regering verwijst naar de
antwoorden die hierboven bij de vragen over het openbaar ministerie zijn
gegeven.
De leden van de CDA-fractie vragen meermaals naar een administratieve
lastentoets. In de memorie van toelichting bij het oorspronkelijke
wetsvoorstel en in de toelichting bij de eerste nota wijziging bij het
wetsvoorstel is reeds uitgebreid stil gestaan bij de consequenties van het
wetsvoorstel voor de administratieve lasten en de nalevingkosten. Bij het
oorspronkelijke wetsvoorstel is geconstateerd dat er geen substantiële
toename van de administratieve lasten zou volgen. De regeldruk zou deels
afnemen door het vervallen van vele meldingsverplichtingen en vereenvoudiging van het systeem van de rechterlijke machtiging (die onder de
Wbopz zes verschillende typen kent). Bij de eerste nota van wijziging is
een extern kostenonderzoek gedaan naar de verschuiving van taken van
de multidisciplinaire commissie naar de geneesheer-directeur. Met de
tweede nota van wijziging werd de verzoekerrol weer toebedeeld aan de
officier van justitie (zoals ook bij de Wbopz het geval is). De centrale
positie van het openbaar ministerie maakt het makkelijker dan bij een
dergelijke rol voor de geneesheer-directeur om de gegevensuitwisseling
gecoördineerd te laten verlopen. Dat zal veel schelen in het zoeken en
samenvoegen van relevante informatie. De verschuiving van taken in de
tweede nota van wijziging was aanleiding om het eerder verrichte
kostenonderzoek uit 2012 te actualiseren. Daaruit komt het beeld naar
voren dat voor de ggz de kosten niet navenant zullen dalen. De
meerkosten voor de ggz voor de uitvoering van dit wetsvoorstel blijven
geraamd op circa 8,7 miljoen euro. Voor het openbaar ministerie wijzigt
de regeldruk wel. Het openbaar ministerie krijgt binnen het voorstel voor
de Wvggz zoals gezegd een regierol met betrekking tot het proces. Het
openbaar ministerie dient het verzoekschrift voor verplichte zorg bij de
rechter in en draagt zorg voor een compleet dossier dat alle relevante
omgevingsinformatie omvat. De officier van justitie vult deze verzoekerrol
actiever in dan onder de Wbopz. Het grootste verschil is de aanwezigheid
van de officier van justitie ter zitting. Op dit moment wordt door middel
van een pilot onderzocht wanneer de aanwezigheid van de officier van
justitie ter zitting toegevoerde waarde heeft, en wanneer evident is dat zijn
aanwezigheid niet noodzakelijk is.
Zo is zowel bij de eerste nota van wijziging als de tweede nota van
wijziging van de Wvggz gekozen om een uitgebreid extern onderzoek te
laten doen naar de kosten in plaats van een aparte ACTAL-toets. De beide
nota’s zijn uiteraard afgestemd met het Ministerie van Economische Zaken
die ook gekeken heeft naar de administratieve lasten.
Overigens is van belang bij de interpretatie van deze ramingen dat de
kostenonderzoeken laten zien dat het complex is om een goede kostenberekening te maken, omdat er vele factoren zijn die de hoogte van deze
kosten zullen beïnvloeden, maar waarvan het moeilijk is een goede
schatting te maken. Voorbeeld is de ontwikkeling van het aantal
zorgmachtigingen. Dit wetsvoorstel wil verplichte zorg zoveel mogelijk
voorkomen door vroegtijdige en kwalitatief goede zorg op basis van
vrijwilligheid. Indien dan toch ingegrepen wordt, is het doel om door
eerder ingrijpen, zwaarder (en duurder) ingrijpen te voorkomen. Hierdoor
zouden de kosten voor het openbaar ministerie anders kunnen zijn, dan
hier is berekend. Dat geldt ook voor de kosten voor het zorggebruik. Deze
zouden kunnen dalen door vroegtijdig ingrijpen. Juist vanwege de
complexiteit zullen vanaf het moment van inwerkingtreding van dit
wetsvoorstel de kosten en besparingen worden gemonitord. Indien de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

34

monitor hiertoe aanleiding geeft, zal opnieuw worden bezien of, en zo ja,
welke maatregelen gewenst zijn.
De leden van de CDA-fractie willen graag weten wat er gebeurt als een
zorgaanbieder een wachtlijst voor de gevraagde zorg heeft of als het
omzetplafond van de zorgaanbieder bereikt is.
De zorgverzekeraar heeft een zorgplicht als het gaat om zorg die een
aanspraak is in het kader van de Zorgverzekeringswet, de NZa houdt
toezicht op de naleving daarvan. Wanneer er een wachtlijst is of het
omzetplafond is bereikt, zal de verzekeraar de patiënt begeleiden naar
zorg bij een andere zorgaanbieder.
De leden van de CDA fractie vragen naar de samenwerking tussen het
openbaar ministerie en de geneesheer-directeur aangezien deze wet een
andere insteek en uitvoering kent dan de Wbopz en het openbaar
ministerie, op dit punt, een lerende organisatie zal zijn.
De samenwerking wordt door de Wvggz tot stand gebracht, omdat de
officier van justitie en de geneesheer-directeur samen de zorgmachtiging
voorbereiden. De officier van justitie is daarbij primair verantwoordelijk
voor het proces en de geneesheer-directeur voor de zorginhoud. Het
wetsvoorstel bevat een duidelijke taakverdeling tussen de officier van
justitie en de geneesheer-directeur. Indien de officier van justitie op grond
van een aanvraag of ambtshalve besluit om een zorgmachtiging voor te
bereiden, wijst hij een geneesheer-directeur aan en verstrekt aan de
geneesheer-directeur eventueel aanwezige justitiële, strafvorderlijke en
politiegegevens die relevant zijn voor de voorbereiding van die zorgmachtiging. De geneesheer-directeur wijst de zorgverantwoordelijke aan, zorgt
voor een onafhankelijke medische verklaring en adviseert de officier van
justitie over het door de zorgverantwoordelijke opgestelde zorgplan (zijn
bijvoorbeeld de alternatieven voor verplichte zorg voldoende overwogen)
en of een eventueel door betrokkene ingediend eigen plan van aanpak
voldoende is om verplichte zorg te voorkomen. De officier van justitie stelt
aan de hand daarvan het uiteindelijke verzoekschrift op.
De leden van de CDA-fractie vragen bij welke soort zaken een motivering
ter zitting door de officier van justitie niet nodig is.
Zoals is aangegeven in de toelichting bij de tweede nota van wijziging van
de Wvggz, zal een toelichting door de officier van justitie in de regel niet
nodig zijn in gevallen waarin betrokkene alleen een gevaar voor zichzelf
vormt. Momenteel vinden pilots plaats die mede gericht zijn op het
verkrijgen van duidelijkheid over de vraag wanneer een nadere toelichting
door de officier van justitie ter zitting meerwaarde heeft. De uitkomsten
van de pilots worden verwacht in april 2017.
In het kader van hun wettelijke taak voor de openbare geestelijke
gezondheidszorg, organiseren gemeenten meldpunten waar inwoners en
familieleden hun signalen kwijt kunnen. De leden van de CDA-fractie
willen graag weten hoe gemeenten een meldpunt gaan regelen en of dit
uniform gebeurt.
Veel gemeenten hebben zo’n meldpunt ondergebracht bij de GGD en dat
ligt ook erg voor de hand, maar dit is geen verplichting. Het is gewenst
om de gemeenten beleidsvrijheid te geven hoe dit meldpunt in te richten,
want de situatie per regio kan enorm verschillen. Zo kan rekening worden
gehouden met de specifieke problematiek van de stad of regio. Wel is van
belang dat gemeenten zorgen dat een dergelijk meldpunt er is, dat het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

35

bereikbaar is en dat de inwoners weten hoe ze het meldpunt kunnen
bereiken.
De betrokken leden vragen voorts hoe de regering er tegenaan kijkt dat dit
betekent dat er geen uniformiteit in de aanvraag is, als er een aanvraag
voor verplichte zorg wordt doorgeleid naar de officier van justitie. Het is
inderdaad niet bepaald hoe een aanvraag bij de officier van justitie eruit
moet zien. Dat is mede gedaan om van tevoren niet allerlei drempels op te
werpen voor de toeleiding naar zorg. Als uit het verkennende onderzoek
signalen naar voren komen dat er grote zorgen zijn om de geestelijke
gezondheid van iemand met mogelijk ernstig nadeel tot gevolg, dan moet
de gemeente dit via een aanvraag bij de officier van justitie kunnen
neerleggen. Dat laat onverlet dat de wijze waarop de aanvragen gestalte
kunnen krijgen en de wenselijkheid van uniformering een vraagstuk is
waarover betrokkenen onderling afspraken kunnen maken.
De leden van de CDA-fractie vragen hoe de regering ziet dat bij het doen
van meldingen op grond van de Wvggz, aangesloten kan worden bij de
aanpak personen met verward gedrag, omdat dit wetsvoorstel voor een
beperkt deel betrekking heeft op de doelgroep verwarde personen. In het
kader van de ondersteuning van personen met verward gedrag is het van
belang dat buren, kennissen en familieleden terecht kunnen bij een
meldpunt om hun zorgen te uiten. Het verzorgen van een goede faciliteit
voor meldingen is immers één van de negen bouwstenen van het
aanjaagteam voor een sluitende aanpak. In het traject rond verwarde
personen wordt door gemeenten en hun partners bekeken hoe dit het
beste georganiseerd kan worden. Het is voor gemeenten geen verplichting om voor de uitvoering van dit wetsvoorstel aan te sluiten bij de
faciliteit in het kader van personen voor verward gedrag. Omdat een
persoon met verward gedrag echter tevens een persoon kan zijn met
ernstige psychische stoornis met mogelijk ernstig nadeel tot gevolg, is het
zeer goed voorstelbaar dat gemeenten bij de aanpak voor verwarde
personen aansluiten, ook omdat het bij een melding op voorhand lang
niet altijd duidelijk zal zijn wat er met een persoon aan de hand is en wat
hij nodig heeft.
De leden van de CDA-fractie willen weten of er sprake is van een landelijk
samenwerkingsprotocol. Op dit moment werken vertegenwoordigers van
het openbaar ministerie, GGZ Nederland en de VNG aan een landelijk
samenwerkingsprotocol onder de Wvggz. De bedoeling hiervan is de
regio’s te ondersteunen bij de samenwerking tussen relevante ketenpartners met het oog op de inrichting van een periodiek regionaal overleg.
De leden van de CDA-fractie vragen wie er onder het begrip familie vallen.
Het begrip familie en ook naasten is ruim bedoeld. Daaronder vallen
degenen die betrokkene kunnen helpen zijn leven dusdanig vorm te geven
dat hij mogelijk geen verplichte zorg nodig heeft. Het is vooral een
opdracht aan degenen die bezig zijn met de voorbereiding of uitvoering
van verplichte zorg (de geneesheer-directeur, de zorgverantwoordelijke)
om die personen erbij te betrekken. Wie dat precies zijn, zal afhangen van
de betrokkene. Het valt niet goed af te bakenen. Soms is een neef of een
buurman immers een beter contact voor betrokkene dan iemands broer of
zus. Alleen waar het begrip meer juridische betekenis heeft, is het begrip
familie gekoppeld aan de frase «voor de continuïteit van zorg essentiële»
[familie en naasten]. Dat zijn degenen die wezenlijk nodig zijn, wil
betrokkene continuïteit van zorg kunnen verkrijgen buiten de professionele zorg om.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

36

Bij de aanvraag tot verplichte zorg kan de familie anoniem blijven. De
rechter kan de familie echter wel horen, indien hij dat wenst. De leden van
de CDA-fractie vragen of er manieren zijn om de anonimiteit van de
familie te blijven borgen.
Indien een familielid een melding doet vanwege grote zorgen om de
geestelijke gezondheidstoestand van iemand en anoniem wil blijven,
wordt niet geregistreerd van wie die melding is. Op die wijze is de
anonimiteit van de melder gegarandeerd. De rechter die vervolgens het
desbetreffende familielid wil horen, weet niet dat deze persoon eerder
(anoniem) heeft gemeld. Voor de rechter is hij één van de getuigen die hij
kan horen.
De leden van de CDA-fractie vragen naar hoe de cliëntvertrouwenspersoon (CVP) in de praktijk geregeld wordt. In de Beleidsvisie organisatorische en financiële inbedding cliëntvertrouwenspersoon in de zorg voor
verstandelijk beperkte en psychogeriatrische cliënten die op 12 september
2016 naar uw Kamer is gestuurd (Kamerstukken II 2015/16, 25 424, nr. 327)
zijn de kaders beschreven waarbinnen de functie van cliëntenvertrouwenspersoon in de Wzd geregeld moet worden. Beroepsvereniging
Vertrouwenspersonen Zorg (BeVezo), het Landelijk steunpunt (mede)zeggenschap (LSR) en Zorgbelang als aanbieders van vertrouwenswerk in de
VG/PG-sector moeten samen met de cliëntenorganisaties, het voortouw
nemen om dit uit te werken. Op de vraag van deze leden of er een
landelijke stichting komt, is het antwoord, dat in de brief van 12 september jongstleden niet de keuze wordt gemaakt voor één landelijke
aanbieder, vergelijkbaar met de Stichting Patiëntenvertrouwenspersoon,
omdat dit model in genoemde sectoren niet op algemeen draagvlak kan
rekenen.
Aan Sira Consulting is een implementatieadvies gevraagd voor het model
waarbij de beschikbaarheid van de CVP-en regionaal wordt georganiseerd
en er daarnaast een landelijke faciliteit komt ter ondersteuning van de
kwaliteit en de rechtspositie van de CVP. Het implementatieadvies zal deze
maand worden opgeleverd. Aan de hand hiervan zal het gesprek met het
veld over de verdere uitwerking van de organisatorische en financiële
vormgeving van de CVP in de VG- en PG-sector. Op basis van het
implementatieadvies wil de Staatssecretaris van VWS de vragen en
opmerkingen van de diverse fracties, zoals die hem in de Inbreng van het
schriftelijk overleg inzake voornoemde brief zijn voorgelegd, beantwoorden. De reactie van de Staatssecretaris van VWS op deze Inbreng zal
uw Kamer in januari 2017 worden aangeboden.
De leden van de D66-fractie vragen naar de rolverdeling tussen de
officier van justitie en de geneesheer-directeur en hoe deze rolverdeling
verschuift indien één van de betrokken partners de taak niet oppakt.
Op grond van artikel 8:31 van de Wvggz vindt er periodiek overleg plaats
tussen de officieren van justitie, de gemeenten en de geneesheerdirecteuren die deel uitmaken van een regio. Dat overleg dient tevens om
dergelijke zaken te signaleren en erop te acteren. Momenteel wordt
gewerkt aan de invulling van dit periodiek overleg en in de uitwerking
ervan aan de hand van een protocol wordt een zogenoemd casusoverleg
voorgesteld, dat zeer frequent zal worden gehouden. Indien daarin
problemen zichtbaar of voelbaar worden, kan men opschalen naar het
periodieke overleg, waar dit kan worden opgepakt.
De leden van de D66-fractie begrijpen dat de officier van justitie uiteindelijk degene is die beslist of een verzoekschrift voor een zorgmachtiging
wordt ingediend bij de rechter, maar het is hen niet duidelijk op welke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

37

wijze de officier onderzoekt of alle alternatieven zijn uitgeput en in
hoeverre een maatregel proportioneel is.
De regering wijst erop dat het de geneesheer-directeur is die zal onderzoeken of alle mogelijkheden voor vrijwillige zorg zijn uitgeput. De
geneesheer-directeur brengt hierover advies uit aan de officier van justitie.
Tevens toetst de geneesheer-directeur of aan de overige uitgangspunten
voor verplichte zorg is voldaan, dat wil zeggen dat hij toetst aan proportionaliteit, doelmatigheid en subsidiariteit.
Voorts stellen de leden van de D66-fractie de vraag of de officier van
justitie boven de geneesheer-directeur staat, omdat deze de laatste kan
aanwijzen. De officier van justitie wijst een geneesheer-directeur aan
zodra hij start met de voorbereiding van een verzoekschrift voor een
zorgmachtiging. De officier van justitie staat in hiërarchische zin niet
«boven» de geneesheer-directeur. De aanwijzing moet worden gezien als
een administratief/organisatorisch besluit. De officier van justitie heeft de
procesregie en er dient immers een geneesheer-directeur te zijn die de
zorginhoudelijke regie heeft. Officier van justitie en geneesheer-directeur
hebben op grond van de Wvggz eigen taken en bevoegdheden. Er is door
deze rolverdeling geen vermenging tussen zorg en (straf)recht.
Integendeel: het maakt dat de officier van justitie een betere afweging kan
maken of in specifieke gevallen zorg meer aangewezen is voor betrokkene
in plaats van straf.
In antwoord op een vraag ter zake van de fractie van D66 over welke
beroepsbeoefenaren invulling kunnen geven aan de rol van de geneesheer-directeur, wordt opgemerkt dat een beroepsbeoefenaar op grond van
het wetsvoorstel in ieder geval een arts moet zijn die geregistreerd is op
grond van de Wet BIG. Dat je een arts moet zijn, is niet anders dan onder
de Wbopz, waar ook niet bepaald is dat de geneesheer-directeur een
psychiater is. Echter de praktijk is dat het zelden voorkomt dat een
geneesheer-directeur geen psychiater is.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen hoe de samenwerking
tussen geneesheer-directeuren, gemeenten, politie, rechterlijke macht en
het openbaar ministerie wordt vormgegeven en hoe wordt gekeken of er
voldoende capaciteit is.
In het wetsvoorstel is geborgd dat zorgaanbieders, gemeenten, het
openbaar ministerie en overige ketenpartners in de zorg periodiek
regionaal overleg voeren. In dit overleg komen onder andere aan de orde
het aanbod van verplichte zorg in de regio, de knelpunten bij de voorbereiding, de tenuitvoerlegging en de uitvoering van verplicht zorg, alsmede
de gegevensverstrekking. Ook kan eventuele onvoldoende capaciteit
worden besproken. GGZ Nederland, het openbaar ministerie en de VNG
stellen hiervoor een samenwerkingsprotocol op. Zo vaak als dat in de
betreffende regio nodig wordt geacht, zal er een regionaal overleg
plaatsvinden. In de tweede nota van wijziging is opgenomen dat er in
ieder geval eenmaal per drie maanden een regionaal overleg plaatsvindt.
Op de vraag van deze leden hoe de regering de afhankelijkheid van één
zorgaanbieder beschouwt: bij het bieden van ondersteuning en zorg aan
patiënten staat de zorgvraag van de patiënt altijd centraal. Als dit kan
worden geboden door maar één zorgaanbieder in de regio, lijkt de
regering dit niet bezwaarlijk. Als die ene zorgaanbieder een bepaald
zorgaanbod niet kan leveren omdat dit bijvoorbeeld alleen bovenregionaal wordt geboden, dan moeten afspraken worden gemaakt met
zorgaanbieders buiten de regio.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

38

Bij het aanwijzen van de zorgverantwoordelijken gaat de regering ook
kijken naar het kwaliteitsstatuut ggz. Dit in antwoord op vragen van de
leden van de GroenLinks-fractie over wie zorgverantwoordelijke kan zijn
en de belasting van de psychiater.
De situatie waarin een partij zijn verantwoordelijkheid niet zou oppakken,
is beschreven in antwoorden hierboven op de leden van de D66-fractie.
4. Verwarde personen en de observatiemaatregel
De leden van de VVD-fractie zijn van mening dat de observatiemaatregel
neigt naar een inbreuk op het recht van vrijheid waarin een belangrijk
element, het verlenen van benodigde zorg ten behoeve van de cliënt,
ontbreekt. Deze fractieleden stellen dat de zorgvraag te allen tijde centraal
dient te staan en niet ondergeschikt mag raken aan de belangen rond de
openbare orde. Ook de leden van de PvdA-fractie wijzen erop dat de
voorliggende wet een patiëntvolgende behandelwet is en geen opnamewet zou moeten inhouden en vragen de reactie van de regering op de
conclusie van partijen in het veld dat met de observatiemaatregel de
nadruk vooral lijkt te liggen op handhaving van de openbare orde en
veiligheid. Zij vragen, evenals de leden van de SGP-fractie, welke
concrete bijdrage de observatiemaatregel levert aan de oplossing van de
voorliggende problematiek en welke bijdrage en voordeel het voor de
patiënt betekent. De leden van de fractie van de SP merken op dat de
observatiemaatregel ingegeven lijkt uit het vraagstuk van de openbare
orde en dat zodra iemand wordt vastgezet ter observatie, geen behandeling kan worden geboden; zij vragen of de voorgestelde observatiemaatregel niet het principe van de wet doorbreekt en welk probleem
ermee wordt opgelost. Laatstgenoemde leden hebben ook gewezen op
het feit dat de wet gedwongen zorg als ultimum remedium beoogt in te
zetten. Ook de leden van de fracties van D66 en het CDA stellen
vragen over de verenigbaarheid van de observatiemaatregel met het
uitgangspunt dat dwang een ultimum remedium is en de fractieleden van
D66 vragen een toelichting op de meerwaarde en hoe de observatiemaatregel bijdraagt aan het verlenen van psychische hulp en ondersteuning
voor mensen die dit nodig hebben.
De regering hecht er sterk aan dat de Wvggz een behandelwet is, waarbij
dwang uitsluitend als ultimum remedium kan worden aangewend en het
belang van de patiënt voorop staat. De observatiemaatregel doet echter
geen afbreuk aan dit karakter van het wetsvoorstel. De observatiemaatregel is, evenals de crisismaatregel en alle overige instrumenten tot inzet
van verplichte zorg, een hulpmiddel om toe te passen als het echt
noodzakelijk is en heeft tot doel om de betrokken persoon toe te leiden
naar passende zorg. Er is ook hier sprake van een ultimum remedium;
alleen als met voldoende zekerheid kan worden aangenomen dat sprake is
van een psychische stoornis en er een ernstig vermoeden is van ernstig
nadeel, terwijl het niet lukt om betrokkene op vrijwillige basis naar zorg te
leiden, kan de inzet van een observatiemaatregel aan de orde zijn. Daarbij
mag de observatiemaatregel niet langer duren dan strikt noodzakelijk is.
Drie dagen is een maximumtermijn; indien betrokkene niet meer aan de
criteria voor een observatiemaatregel voldoet (dat kan ook al na een dag
zijn), moet de geneesheer-directeur de observatiemaatregel beëindigen.
Uiteraard is er voor de burgemeester geen verplichting om een observatiemaatregel op te leggen, het blijft een bevoegdheid waarbij de burgemeester uiteindelijk beslist, aan de hand van een verklaring van een
onafhankelijk psychiater, of hij er gebruik van wil maken. Daarmee
vergroot de observatiemaatregel het instrumentarium. De observatiemaatregel is een extra instrument om, als het echt niet anders kan, te
bezien welke zorg nodig is voor een persoon, waarover zeer grote zorgen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

39

bestaan en waarvan het zeer aannemelijk is dat hij een psychische
stoornis heeft en het ernstige vermoeden bestaat dat deze stoornis ernstig
nadeel kan veroorzaken, maar waarbij het, ondanks intensieve pogingen
van de ambulante hulpverlening en bemoeizorg, niet lukt om vrijwillige
zorg te laten accepteren. Naar verwachting zal de observatiemaatregel
voor een relatief kleine groep toegepast worden. Het gaat om personen
die bijna zeker een psychische stoornis hebben, daarvoor niet behandeld
willen worden en hun gedrag als gevolg van die stoornis tot grote zorgen
leidt bij hulpverleners voor het ontstaan van ernstig nadeel (maar wiens
gedrag net niet tot die urgentie voor verplichte zorg leidt om te komen tot
een crisismaatregel). De observatiemaatregel kan een belangrijk hulpmiddel zijn op tijdstippen waarop het moeilijk is om op korte termijn de
noodzakelijke informatie over een persoon te verkrijgen om dan een
goede beoordeling van de situatie te doen plaatsvinden (bijvoorbeeld in
de nacht als informatie van de zijde van de familie of hulpverlenende
instanties niet beschikbaar is). Een psychiater moet op korte termijn
oordelen. Als hij twijfelt over een acuut gevaar als gevolg van de
psychische stoornis, geeft dit instrument juist meer ruimte om tot een
meer weloverwogen oordeel te komen. De observatiemaatregel heeft tot
doel zodanige personen toe te leiden naar passende zorg. Indien tijdens
de observatie, die altijd plaatsvindt in een accommodatie van de
zorgaanbieder, sprake blijkt te zijn van onmiddellijk dreigend nadeel dat
uitsluitend kan worden afgewend door het verlenen van gedwongen
behandeling (bijvoorbeeld met medicatie), kan bovendien onverwijld een
crisismaatregel worden aangevraagd en direct op grond van artikel 7:3
met de gedwongen behandeling worden gestart. De noodzakelijke zorg en
behandeling kan uiteraard tijdens de observatieperiode altijd worden
verleend indien dat op vrijwillige basis geschiedt.
De regering is gezien het vorenstaande van oordeel dat de observatiemaatregel juist een belangrijke bijdrage kan leveren voor de patiënt,
aangezien het er toe kan leiden dat hij de passende zorg krijgt. De
regering benadrukt dat het doel van de observatiemaatregel gericht is op
de zorgvraag van de patiënt en niet op het handhaven van de openbare
orde.
De leden van de VVD-fractie merken op dat met een stapeling van
maatregelen, waaronder de observatie- en crisismaatregel, sprake kan zijn
van ten minste zes dagen ontneming van de vrijheid, zonder rechterlijke
toetsing. Het aantal dagen neemt verder toe indien sprake is van het
weekeinde of feestdagen. Genoemde leden vragen de regering op welke
wijze dit rechtvaardig is. Ook de leden van de PvdA-fractie vragen de
regering te reageren op signalen dat een persoon bij een stapeling van
maatregelen maximaal tien dagen kan worden opgenomen.
Voor betrokkene kan eerst een observatiemaatregel worden verleend van
maximaal drie dagen, waarna, (indien sprake blijkt te zijn van onmiddellijk
dreigend ernstig nadeel) aansluitend een crisismaatregel van drie dagen
voor betrokkene kan worden opgelegd. Indien nog steeds wordt voldaan
aan het criterium voor een crisismaatregel kan aansluitend voor
betrokkene om een machtiging tot voortzetting van de crisismaatregel
worden verzocht, waarop de rechter binnen drie dagen na indiening van
het verzoek dient te beslissen. Gedurende deze tijd kan de vrijheid van
betrokkene worden ontnomen. Mede gelet op de regeling met betrekking
tot het weekeinde en feestdagen, kan het inderdaad zo zijn dat betrokkene
in totaal tien dagen diens vrijheid wordt ontnomen zonder rechterlijke
toetsing vooraf. De regering wijst er op dat een zodanige periode
uitsluitend aan de orde kan zijn indien inderdaad sprake blijkt te zijn van
een persoon die een psychische stoornis heeft welke stoornis, zoals blijkt
uit een verklaring van een onafhankelijke psychiater, onmiddellijk
dreigend ernstig nadeel met zich brengt (anders is een aansluitende
crisismaatregel immers niet mogelijk). Voorts dient te worden gereali-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

40

seerd dat het om maximumtermijnen gaat en toepassing ervan enkel
geoorloofd is voor zover telkens wordt voldaan aan de uitgangspunten
van proportionaliteit en subsidiariteit, waarbij ook de cumulatie als
zodanig een rol kan spelen.
De regering hecht eraan in dit kader op te merken dat een observatiemaatregel niet zomaar wordt genomen. Dit zal uitsluitend gebeuren als het
echt niet anders kan en de mogelijkheden voor vrijwillige zorg zijn
uitgeput. Het is niet uit te sluiten dat een observatiemaatregel de vertrouwensrelatie beïnvloedt, maar dat geldt evenzeer voor de crisismaatregel
of een zorgmachtiging. In alle gevallen is het zorg waartegen betrokkene
zich verzet. In dit kader zal vooral de bejegening door de zorgverleners
van groot belang zijn.
De leden van de VVD-fractie willen graag een toelichting over de wijze
waarop kan worden getoetst of sprake is van een ernstig vermoeden, door
wie het ernstige vermoeden moet worden vastgesteld en wie achteraf
toetst of sprake was van het ernstige vermoeden. Voorts vernemen zij
graag op welke wijze «ernstig nadeel» wordt gedefinieerd. Ook de leden
van de PvdA-fractie vragen een uitleg over de term «ernstig vermoeden» en hoe kan worden voorkomen dat mensen vrij willekeurig op basis
van de inschatting van politieagenten worden opgenomen in een kliniek.
Bij een observatiemaatregel toetst een onafhankelijke psychiater,
voorafgaand aan het besluit van de burgemeester, of in voldoende mate
van aannemelijkheid kan worden aangenomen dat betrokkene aan een
psychische stoornis leidt. De psychiater beoordeelt daarbij tevens of
sprake is van een ernstig vermoeden dat die stoornis ernstig nadeel doet
veroorzaken. Het begrip «ernstig nadeel» is gedefinieerd in artikel 1:1,
tweede lid, Wvggz. De psychiater geeft een verklaring af of naar zijn
oordeel aan deze criteria is voldaan. De regering hecht eraan te
benadrukken dat het dus niet zo is dat politieagenten kunnen beslissen
over de opname van mensen in een kliniek. De beslissing moet worden
genomen door de burgemeester die daarvoor het oordeel van de
psychiater moet vragen.
Wat betreft de vraag wie achteraf toetst of sprake was van een ernstig
vermoeden; dit oordeel is uiteindelijk aan de rechter. Betrokkene kan
binnen drie weken na de dag waarop de burgemeester de observatiemaatregel heeft genomen, bij de rechter beroep instellen tegen de
observatiemaatregel. Hij kan daarbij tevens een verzoek tot schadevergoeding indienen, indien hij van mening is dat bij het nemen van de
observatiemaatregel de wet niet in acht is genomen.
De leden van de VVD-fractie vragen of bemoeizorg en FACT-teams geen
alternatief zijn voor de observatiemaatregel en hoe de observatiemaatregel zich verhoudt tot de maatregel tot inbewaringstelling (ibs).
De regering merkt hierover op dat het van belang is dat alvorens een
observatiemaatregel wordt getroffen, alle mogelijkheden voor vrijwillige
zorg zijn uitgeput. Ook voor de observatiemaatregel geldt dat het als
laatste redmiddel moet worden toegepast. De ambulante hulpverlening
moet alles in het werk hebben gesteld om passende zorg te verlenen. Er
zijn echter grenzen aan intensieve bemoeizorg of de hulpverlening door
FACT-teams. Er zijn mensen waarbij het niet lukt om ze toe te leiden naar
zorg, mensen die voor de hulpverlening onbenaderbaar zijn en die
afwijzend staan tegenover hulpverlening. De ambulante hulpverlening
heeft geen grip (meer) op deze mensen. In dat geval zijn er andere
middelen nodig om personen in zorg te krijgen als het vermoeden bestaat
van ernstig nadeel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

41

Het verschil met de crisismaatregel of de ibs onder de Wbopz is dat er bij
een crisismaatregel of ibs altijd sprake moet zijn van onmiddellijk
dreigend ernstig nadeel. Indien die onmiddellijke dreiging er niet is, kan
geen crisismaatregel of ibs worden opgelegd.
De leden van de PvdA-fractie vragen of de observatiemaatregel haaks
staat op de gedachte van een patiënt volgende behandelwet en hoe de
grotere nadruk op handhaving van de openbare orde en beveiliging zich
verhoudt tot het streven naar meer ambulante zorgverlening.
Zoals in het begin van deze paragraaf in antwoord op vragen van onder
meer de leden van de PvdA-fractie is uiteengezet, is de regering van
oordeel dat de observatiemaatregel niet haaks staat op de gedachte van
een patiënt volgende behandelwet en is het juist bij de observatiemaatregel de bedoeling is betrokkene naar passende zorg te leiden. De
verwachting is dat het hierbij om een kleine groep personen zal gaan.
Voor een reactie op de vragen van de leden van de PvdA-fractie over de
meerwaarde van de observatiemaatregel, wordt verwezen naar het
antwoord dat in het begin van deze paragraaf is gegeven op deze vragen
van de betrokken leden. Ook is eerder in deze paragraaf al ingegaan op de
vragen van de betrokken leden over een stapeling van maatregelen, de
invloed van de observatiemaatregel op het vertrouwen van de patiënt en
de term «ernstig vermoeden».
Voor de leden van de PvdA-fractie is het cruciaal dat het openbaar
ministerie niet zonder tussenkomst van een geneesheer-directeur
verplichte zorg mag aanwijzen. Welke deskundigen anders dan een
psychiater kunnen de rol van zorgverantwoordelijke en geneesheerdirecteur vervullen?
Voor een zorgverantwoordelijke is bepaald in artikel 1:1, eerste lid,
onderdeel bb, dat dit degene is die een geregistreerd beroep uitoefent als
bedoeld in artikel 3 van de Wet BIG en die behoort tot een bij regeling van
Onze Minister aangewezen categorie van deskundigen, verantwoordelijk
voor de zorg. De geneesheer-directeur is op grond van artikel 1:1, eerste
lid, onderdeel i, arts als bedoeld in de Wet BIG, aangewezen door en in
dienst van de zorgaanbieder en verantwoordelijk voor de algemene gang
van zaken op het terrein van zorg en de verlening van verplichte zorg. Bij
andere deskundigen dan een psychiater die aangewezen kunnen worden
op grond van de Wvggz kan worden gedacht aan de beroepsbeoefenaren
die regiebehandelaar kunnen zijn op grond van het model kwaliteitsstatuut voor de ggz. De regiebehandelaar coördineert het zorgproces en is
het eerste aanspreekpunt voor patiënt/cliënt en zijn/haar naasten/
wettelijke vertegenwoordiger. De taken en verantwoordelijkheden van de
regiebehandelaar zijn te vinden in het model kwaliteitsstatuut (https://
www.zorginzicht.nl/bibliotheek/model-kwaliteitsstatuut-ggz/Paginas/
Home.aspx).
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe vaak de observatiemaatregel
naar verwachting ingezet zal worden? Het is moeilijk in te schatten om
hoeveel gevallen het zal gaan, maar naar verwachting zal het om hooguit
enkele tientallen gevallen per jaar gaan. Tijdens de hoorzitting over dit
wetsvoorstel van 31 oktober 2016 is door de vertegenwoordigers van de
gemeenten aangegeven dat zij verwachten dat deze maatregel zeer
terughoudend zal worden toegepast.
De leden van de PvdA-fractie vragen om een reactie op de vrees dat de
observatiemaatregel een bepaalde huiver in de hand werkt voor mensen
die verward gedrag vertonen. De regering hecht eraan op te merken dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

42

«verward gedrag» geen reden is voor het treffen van een observatiemaatregel. Deze maatregel kan uitsluitend worden genomen als naar het
oordeel van de onafhankelijke psychiater in voldoende mate van
aannemelijkheid kan worden aangenomen dat sprake is van een
psychische stoornis en er tevens een ernstig vermoeden is dat die
stoornis tot ernstig nadeel zal leiden. Het is zeker niet zo dat alle mensen
met verward gedrag aan deze criteria zullen voldoen. Huiver dat
uitsluitend verward gedrag zal leiden tot een observatiemaatregel is dan
ook niet nodig.
De leden van de PvdA-fractie zijn benieuwd hoe kan worden voorkomen
dat onjuist gebruik wordt gemaakt van het instellen van de observatiemaatregel en wat de mogelijkheid is tot het instellen van beroep tegen de
observatiemaatregel. Ook de leden van de CDA-fractie vragen hoe een
betrokkene zich kan verweren tegen oneigenlijk gebruik van de observatiemaatregel als een politieagent verklaart vermoedens te hebben.
De observatiemaatregel kan alleen worden genomen door de burgemeester. Alvorens een observatiemaatregel kan worden getroffen, moet
zijn voldaan aan de eisen van artikel 7A:1, eerste lid, van de Wvggz. Dit
betekent dat met voldoende zekerheid moet kunnen worden aangenomen
dat sprake is van een psychische stoornis en dat er een ernstig vermoeden is dat deze stoornis ernstig nadeel doet veroorzaken. Dat dient te
worden beoordeeld door een onafhankelijk psychiater. Het ernstige
vermoeden dat de psychische stoornis ernstig nadeel doet veroorzaken
dient dus altijd te worden beoordeeld door een onafhankelijk psychiater
voordat de maatregel mag worden getroffen. Het is dan ook niet zo dat
mensen op basis van de inschatting van politieagenten kunnen worden
opgenomen ter observatie; er is altijd een medisch oordeel noodzakelijk
en een beslissing van de burgemeester.
De uitvoering van de observatiemaatregel geschiedt op grond van artikel
8:7, tweede lid, voorts altijd door een zorgaanbieder in een accommodatie
waarbij een geneesheer-directeur toezicht houdt op het onderzoek door de
zorgverantwoordelijke. De observatiemaatregel mag niet langer duren
dan strikt noodzakelijk is.
Op grond van artikel 8:18, tweede lid, moet de geneesheer-directeur de
observatiemaatregel beëindigen indien het doel van de observatie is
bereikt of niet langer wordt voldaan aan de criteria voor de observatiemaatregel. Dat kan ook betekenen dat de duur van een observatiemaatregel (aanzienlijk) korter is dan drie dagen. De drie dagen zijn een
maximumtermijn. Tot slot kan tegen de opgelegde observatiemaatregel
beroep bij de rechter worden ingesteld op grond van artikel 7A:7. Ook kan
schadevergoeding worden gevorderd indien blijkt dat de observatiemaatregel ten onrechte is opgelegd.
De leden van de PvdA-fractie vragen naar de mening over het door het
Landelijk Platform GGz (LPGGz), de NNvP en GGZ Nederland aangedragen alternatief voor de observatiemaatregel.
De regering constateert dat dit alternatief ziet op ruimere mogelijkheden
om de crisismaatregel te kunnen toepassen, waardoor de observatiemaatregel overbodig zou worden. GGZ Nederland heeft voorgesteld dat de
burgemeester ten aanzien van een persoon die zich in zijn gemeente
bevindt een crisismaatregel kan nemen indien er dreigend ernstig nadeel
is. De dreiging van het nadeel zou dan niet langer «onmiddellijk» hoeven
zijn, zoals nu in het wetsvoorstel is opgenomen. Door «onmiddellijk» te
schrappen kan de crisismaatregel breder worden ingezet. Er is echter een
juridisch bezwaar tegen het overnemen van dit voorstel. De Hoge Raad
heeft, op basis van het EVRM, gesteld dat als niet «op deugdelijke wijze is
aangetoond dat de betrokkene geestesziek is», iemand alleen in «spoedei-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

43

sende gevallen» kan worden opgenomen. Het woord onmiddellijk kan dus
niet zomaar worden geschrapt, het zou dan niet meer noodzakelijk om een
spoedgeval gaan.
Naar aanleiding van dit voorstel is met GGZ Nederland besproken om in
plaats van het schrappen van het begrip «onmiddellijk», aandacht te
geven aan het feit dat dit begrip niet te beperkt moet worden uitgelegd,
zoals thans wel soms het geval is bij de ibs, welke maatregel ook alleen
kan worden getroffen indien er sprake is van een spoedeisend geval. Uit
Nederlandse jurisprudentie over de ibs blijkt namelijk dat het gevaar dat
dreigt niet dezelfde dag nog hoeft plaats te vinden, maar dat het anderzijds ook niet 2 of 3 weken later mag zijn. Door het begrip crisismaatregel
ruimer uit leggen, komen we in de buurt van de doelstellingen van de
observatiemaatregel. Het blijft echter bij deze oplossing altijd noodzakelijk
dat een maatregel moet worden getroffen omdat er onmiddellijk ernstig
nadeel dreigt. Dat is niet altijd het geval. Voor de observatiemaatregel
wordt niet vereist dat er onmiddellijk dreigend ernstig nadeel is. Er moet
dan een ernstig vermoeden van ernstig nadeel zijn; dit is – anders dan bij
de crisismaatregel – juridisch gezien geen bezwaar omdat bij de observatiemaatregel wel is vereist dat de psychische stoornis in voldoende mate
van aannemelijkheid moet kunnen worden aangenomen. Het ernstig
nadeel kan vervolgens tijdens de observatieperiode verder onderzocht
worden.
De leden van de SP-fractie stellen dat het ontnemen van de vrijheid in
het bestaande rechtssysteem niet op basis van onderbuikgevoelens moet
worden getoetst en zij vrezen dat op basis van een niet objectiveerbaar
criterium «ernstig vermoeden», detentie in de hand wordt gewerkt. Zij
vragen hoe de regering dit gaat voorkomen en hoe iemand zich kan
verdedigen tegen een vermoeden.
Voor de beantwoording van deze vragen wordt verwezen naar de
bovenstaande antwoorden bij de vragen van de leden van de PvdAfractie. Aanvullend hierop merkt de regering nog op dat het oordeel van
de onafhankelijk psychiater over het voldoen aan de criteria een medisch
oordeel is dat een grondige onderbouwing behoeft; een onderbuikgevoel
zal hierbij uiteraard niet aan de orde zijn. Verder merkt de regering nog op
dat de burgemeester van het treffen van de observatiemaatregel
mededeling moet doen aan de patiëntenvertrouwenspersoon, die
betrokkene direct kan bijstaan, zo nodig bij het voor de rechter brengen
van een vermeend onterecht opgelegde observatiemaatregel.
De leden van de SP-fractie wijzen er verder op dat mensen die verward
zijn, ook dementie kunnen hebben of een verstandelijke beperking, welke
mensen er niet bij gebaat zijn om tijdelijk ter observatie te worden
opgenomen. De regering merkt op dat de observatiemaatregel niet kan
worden getroffen op grond van gesignaleerd verward gedrag, maar
uitsluitend als in voldoende mate van aannemelijkheid kan worden
aangenomen dat sprake is van een psychische stoornis (waaruit ernstig
nadeel voortvloeit). Alvorens de burgemeester de observatiemaatregel
kan nemen, moet de burgermeester het oordeel van een onafhankelijke
psychiater vragen of voldaan is aan het criterium met betrekking tot de
psychische stoornis (en het daaraan verbonden ernstige vermoeden van
ernstig nadeel). Indien de psychiater constateert dat sprake is van een
persoon met dementie of een verstandelijke beperking, waarbij geen
sprake is van een dominante psychische stoornis, zal de psychiater geen
positieve verklaring geven. In dat geval zal een burgemeester geen
observatiemaatregel opleggen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

44

De leden van de SP-fractie vragen waarom bij de observatiemaatregel
geen stoornis hoeft vast te staan. Voordat een observatiemaatregel kan
worden genomen, dient «met voldoende mate van aannemelijkheid vast
te staan» dat betrokkene aan een psychische stoornis lijdt. Voordat een
crisismaatregel kan worden genomen, dient er «een ernstig vermoeden te
zijn» dat het gedrag van betrokkene als gevolg van zijn psychische
stoornis een dreigend ernstig nadeel veroorzaakt. Wat betreft de aanwezigheid van de psychische stoornis, is voor de crisismaatregel dus enkel
een ernstig vermoeden vereist, terwijl voor een observatiemaatregel is
vereist dat de stoornis met voldoende mate van aannemelijkheid vast
moet staan. Dit zwaardere criterium voor de observatiemaatregel is nodig
omdat, gezien de jurisprudentie, bij uitsluitend een vermoeden van een
psychische stoornis (zoals bij een crisismaatregel) alleen in spoedeisende
gevallen een maatregel mogelijk is. Het criterium voor de observatiemaatregel is overigens ook door de Raad van State uitdrukkelijk getoetst aan
de jurisprudentie van het EHRM en de Hoge Raad (Kamerstukken II
2015/16, 32 399, nr. 26).
Naar aanleiding van de vraag van de betrokken leden of het criterium in
de praktijk geen onduidelijkheid zal veroorzaken, merkt de regering op dat
ervan uit mag worden gegaan dat een psychiater dit criterium zal kunnen
hanteren.
De leden van de SP-fractie vragen waarom drie dagen voor de observatiemaatregel is gesteld en of dat genoeg is. De regering geeft aan dat voor
maximaal drie dagen is gekozen omdat uit het veld de informatie is
gekomen dat drie dagen afdoende moet zijn. Het geeft de behandelaar
voldoende tijd om met kennis van het brede palet van de situatie van de
patiënt, zijn dossier, familie en naasten tot een conclusie te komen.
De leden van de SP-fractie vragen of de observatiemaatregel niet het
principe van de wet doorbreekt.
Zoals in het begin van deze paragraaf in antwoord op vragen van onder
meer de leden van de PvdA-fractie is uiteengezet, is de regering van
oordeel dat de observatiemaatregel niet haaks staat op de gedachte van
een patiënt volgende behandelwet. De observatiemaatregel is een extra
instrument om, als het echt niet anders kan, betrokkene naar passende
zorg te leiden. Indien reeds tijdens de observatie sprake blijkt te zijn van
onmiddellijk dreigend nadeel dat uitsluitend kan worden afgewend door
het verlenen van gedwongen zorg (bijvoorbeeld met medicatie), kan
bovendien onverwijld een crisismaatregel worden aangevraagd en direct
op grond van artikel 7:3 met de gedwongen behandeling worden gestart.
De noodzakelijke zorg kan uiteraard altijd worden verleend indien dat op
vrijwillige basis geschiedt.
De leden van de SP-fractie willen weten waarom de observatiemaatregel
er is gekomen en op wiens verzoek. Voor de reden voor de observatiemaatregel wordt verwezen naar de toelichting bij de tweede nota van
wijziging bij het wetsvoorstel en naar de eerdere bovenstaande
antwoorden op dit onderwerp. De observatiemaatregel is de juridische
vertaling van wat eerder in de brief van 30 juni 2015 over het plan van
aanpak rond personen met verward gedrag de time-out procedure wordt
genoemd (Kamerstukken II 2014/15, 25 424, nr. 279 , p. 7). De time-out
procedure is onder de aandacht gebracht door een psychiater die veel
ervaring heeft met deze problematiek en van mening is dat deze
maatregel kan bijdragen aan toegeleiding naar passende zorg voor
specifieke situaties en patiënten. Over een time-outprocedure is met
verschillende partijen gesproken, onder andere met diverse gemeenten.
De observatiemaatregel komt ook tegemoet aan wensen die eerder door
de VNG zijn geuit, zo heeft de VNG ook in een brief aan haar leden
gecommuniceerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

45

Genoemde leden vragen of de tijdens het rondetafelgesprek besproken
analyse, waarin burgemeester Crone betoogde dat een dodelijk slachtoffer en een verwond slachtoffer van een uitbehandelde psychiatrische
man te voorkomen waren geweest als hij de observatiemaatregel had
kunnen inzetten, klopt. Het valt niet te zeggen of met de inzet van de
observatiemaatregel een dodelijk slachtoffer te voorkomen was geweest.
Het is in ieder geval niet zo dat de situatie van deze individuele casus
aanleiding of maat is geweest voor de observatiemaatregel. Reeds in een
eerder stadium is door de regering de mogelijkheid van een observatiemogelijkheid onderzocht, om een extra instrument in handen te hebben
om mensen in zorg te krijgen die ondanks alle inspanningen heel moeilijk
in zorg te krijgen zijn. De regering kan in dit verslag niet ingaan op de
concrete casuïstiek en de precieze aard van het de toestand van deze man.
De leden van de SP-fractie verzoeken de observatiemaatregel te
schrappen. Het nut van de voorgestelde observatiemaatregel, zoals
uiteengezet in de toelichting bij de tweede nota van wijziging, en ook
verwoord in bovenstaande antwoorden, blijft voor de regering overeind
staan.
De leden van de SP-fractie vragen naar het toezicht bij vrijheidsbeperking
en verplichte zorg en vragen hoe dit in de Wvggz en Wzd is vormgegeven.
Voor de Wvggz staan de waarborgen hiervoor voornamelijk beschreven in
hoofdstuk 8. In het geval dat verplichte zorg plaatsvindt op grond van een
zorgmachtiging, kunnen ook daarin nadere waarborgen zijn gesteld,
afhankelijk van het soort verplichte zorg dat wordt opgelegd. Een
belangrijke rol inzake het toezicht is neergelegd voor de geneesheerdirecteur. Deze beoordeelt het optreden van de zorgverantwoordelijke.
Op grond van de Wzd is onvrijwillige zorg alleen mogelijk als dit is
opgenomen in het zorgplan, waarvan het opstellen en uitvoeren de
verantwoordelijkheid van de zorgverantwoordelijke is. Voor het opstellen
of aanpassen van het zorgplan geldt het in de Wzd beschreven uitgebreide stappenplan op grond waarvan bij het overwegen van onvrijwillige
zorg, diverse deskundigen betrokken dienen te worden. De zorgaanbieder
is verantwoordelijk voor het functioneren van de zorgverantwoordelijke.
De leden van de SP-fractie maken zich eveneens zorgen over de functie
van de cliëntvertrouwenspersoon in de Wzd en willen graag een
toelichting op hoe de functie van de cliëntvertrouwenspersoon in beide
wetten is vormgegeven en gefinancierd.
In de Wvggz heeft de patiëntenvertrouwenspersoon en in de Wzd de
cliëntenvertrouwenspersoon, een belangrijke rol in het bewaken van een
zorgvuldige uitvoering en het bijstaan bij eventuele klachten. Beide wetten
kennen een klachtenprocedure (hoofdstuk 10 in de Wgggz en hoofdstuk 4
in de Wzd).
De taken en bevoegdheden van de patiëntvertrouwenspersoon zijn
geregeld in hoofdstuk 11 van de Wvggz. De patiëntvertrouwenspersoon
verricht zijn werkzaamheden onafhankelijk van de zorgaanbieder, de
geneesheer-directeur en de zorgverantwoordelijke en is in dienst van de
Stichting Patiëntvertrouwenspersoon. Deze stichting wordt gefinancierd
met een instellingssubsidie van het Ministerie van VWS, gebaseerd op de
Kaderwet VWS-subsidies. Bij of krachtens amvb kunnen met betrekking
tot deze taken en bevoegdheden nadere regels worden gesteld, evenals
ten aanzien van de deskundigheid en de onafhankelijkheid.
In de Wzd hebben cliënten en hun vertegenwoordiger toegang tot een
cliëntvertrouwenspersoon. Ook voor de cliëntvertrouwenspersoon zijn de
taken en bevoegdheden vastgelegd in het wetvoorstel, evenals zijn
onafhankelijkheid ten opzichte van de zorgaanbieder, de zorgverantwoordelijke en het indicatieorgaan (artikel 57). In artikel 57, lid 4, van de Wzd is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

46

vastgelegd dat via een amvb nadere regels gesteld kunnen worden over
de deskundigheid, onafhankelijkheid, taken en bevoegdheden van de
cliëntenvertrouwenspersoon.
Over de invulling hiervan gaat de Staatssecretaris van VWS met de
betrokken velpartijen overleggen. Voorts zijn in de Beleidsvisie organisatorische en financiële inbedding cliëntvertrouwenspersoon in de zorg voor
verstandelijk beperkte en psychogeriatrische cliënten van 12 september
2016 (Kamerstukken II, 2015/16, 25 424, nr. 327) de kaders beschreven
waarbinnen deze functie moet worden ingevuld. Daarbij is het belangrijk
dat de functie zodanig wordt ingericht, dat deze de belangen van de cliënt
voorop zet en diens rechtspositie beschermt, en er tegelijkertijd toe
bijdraagt dat op laagdrempelige wijze problemen op de werkvloer kunnen
worden opgelost en onnodige juridische procedures worden voorkomen,
en dat de nadere invulling hiervan aan de betrokken partijen is. Ook
hierover is de Staatssecretaris met het veld in gesprek.
BeVeZo, LSR en Zorgbelang als aanbieders van vertrouwenswerk in de
VG/PG-sector hebben hierin, samen met de cliëntenorganisaties, het
voortouw. De Staatssecretaris van VWS heeft Sira Consulting advies
gevraagd over de nadere uitwerking van de organisatorische en financiële
positionering van de CVP. Uit de gesprekken die het onderzoeksbureau in
dit kader met betrokken partijen – waaronder BeVeZo, LSR en Stichting
Patiëntenvertrouwenspersoon – heeft gevoerd, blijkt dat er breed
draagvlak is voor het model, zoals dat in de brief van 12 september 2016
is gepresenteerd. Aan de hand van het implementatieadvies dat in
december 2016 zal worden opgeleverd, wil de Staatssecretaris van VWS
het gesprek voeren met het veld over de verdere uitwerking van de
organisatorische en financiële vormgeving van de CVP in de VG/PGsector. Op basis van het implementatieadvies wil de Staatssecretaris de
vragen en opmerkingen beantwoorden van de diverse fracties, zoals die
hem in de Inbreng van het schriftelijk overleg inzake voornoemde brief
zijn voorgelegd. De reactie van de Staatssecretaris op deze inbreng zal uw
Kamer in januari 2017 worden aangeboden.
De leden van de SP-fractie vragen naar verschillende regimes in instellingen. In de Wvggz en de Wzd is opgenomen dat de huisregels beperkt
dienen te zijn tot de ordelijke gang van zaken en de veiligheid, alsmede
passend moet zijn voor de doelgroep. Er kunnen geen huisregels worden
opgesteld die strijdig zijn met de Wvggz of de Wzd of die niet dienen voor
een ordelijke gang van zaken of de veiligheid. Huisregels kunnen en
mogen niet als grondslag gebruikt worden om in individuele gevallen
dwang toe te passen, ook niet ten behoeve van de veiligheid. Dwangzorg
kan enkel toegepast worden indien de procedures van de desbetreffende
wetgeving voor dwangzorg gevolgd worden.
GGZ Nederland heeft modellen opgesteld voor huisregels, die als
handreiking kunnen dienen voor de instellingen. Zo zijn er voor de
forensische doelgroep aparte huisregels ontwikkeld. Thans wordt bezien
of er voldoende grondslag is om deze ook reeds onder de Wbopz toe te
passen.
Dat laat onverlet dat huisregels uiteen mogen lopen, mits niet strijdig met
de wet.
De leden van de SP-fractie vragen de regering om de openbare geestelijke
gezondheidszorg (OGgz) alsnog in de Wet publieke gezondheid op te
nemen. Sinds 2007 zijn de gemeenten via de Wmo 2015 verantwoordelijk
voor de openbare geestelijke gezondheidszorg. Daarvoor hebben zij ook
middelen gekregen. Dat is bij de Wmo 2015 niet veranderd. De essentie
van de Wmo 2015 is dat deze middelen zo kunnen worden ingezet dat
concrete actie en cliëntgericht werken en niet de indicaties vooropstaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

47

De regering vindt het belangrijk dat gemeenten de taken die ze hebben op
het gebied van de openbare gezondheidszorg goed uitvoeren. Waar dat
niet zo is moeten we hen daarop aanspreken. Dat is behulpzamer dan een
wetswijziging.
De leden van de CDA-fractie vragen waarom er niet voor is gekozen om
met een verlenging van de duur van de crisismaatregel te komen in plaats
van de observatiemaatregel. Ook vragen zij of de periode om een persoon
voorafgaande aan een af te geven crisismaatregel verplichte zorg te
kunnen leveren (maximaal 18 uur) niet meer dan genoeg is om een beeld
te vormen over betrokkene.
De verlenging van de duur van de crisismaatregel is geen alternatief voor
de observatiemaatregel omdat het een ander doel en een andere
doelgroep betreft. Bij een crisismaatregel is immers sprake van een
persoon waarbij een psychische stoornis wordt vermoed en er een
onmiddellijk dreigend nadeel is dat alleen kan worden voorkomen door
onvrijwillige zorg. Bij een observatiemaatregel is niet vereist dat het
ernstig nadeel «onmiddellijk» dreigt. Het gaat bij deze personen met name
om nader onderzoek naar de aard van de psychische stoornis en de ernst
van het nadeel. Het verlengen van de duur van de crisismaatregel, die
mogelijk is via een machtiging daartoe van de rechter, geschiedt op basis
van hetzelfde criterium als de crisismaatregel zelf en biedt dan ook
onvoldoende alternatief. Voorts kan de 18 uur gedurende welke voorafgaande aan een crisismaatregel tijdelijke verplichte zorg kan worden
verleend, evenmin worden aangewend voor het vormen van een beeld
van de personen waarvoor de observatiemaatregel is bedoeld. De
tijdelijke verplichte zorg, voorafgaande aan de crisismaatregel, kan
immers alleen worden verleend indien redelijkerwijs mag worden
verondersteld dat een crisismaatregel zal worden genomen. Dit is in de
situatie waar een observatiemaatregel voor is bedoeld, niet het geval.
De leden van de CDA-fractie willen graag weten in hoeverre het mogelijk
is om de nadere diagnose in drie dagen vast te stellen en hoe de
observatiemaatregel kan worden uitgevoerd als betrokkene weigert mee
te werken. Uit informatie van het veld blijkt dat drie dagen afdoende
moeten zijn voor het stellen van de nadere diagnose. De observatiemaatregel zal altijd ten uitvoer moeten worden gelegd in de accommodatie van
een zorgaanbieder. Voor de inhoudelijke effectuering geldt dat het
inderdaad mogelijk is dat betrokkene weigert mee te werken aan het
onderzoek. Van belang is hier dat de geneesheer-directeur tijdens het
onderzoek de bevoegdheid krijgt informatie over betrokkene in te winnen
bij de officier van justitie (politie, strafvorderlijke en justitiële informatie).
Ook kan de zorgverantwoordelijke de familie of naasten bellen, indien hij
vragen heeft. Indien betrokkene weigert mee te werken aan het onderzoek, wordt dit des te belangrijker, omdat in dat geval via omgevingsinformatie de zorgverantwoordelijke moet zien een goed beeld te krijgen
van betrokkene. Hoe dan ook zal ook in deze situaties een goede
bejegening essentieel zijn voor een optimaal resultaat.
Inzake de vraag van de leden van de CDA-fractie over het oneigenlijk
gebruik van de observatiemaatregel wordt verwezen naar het antwoord
op die vraag eerder in deze paragraaf, welk antwoord is gebundeld met
een gelijksoortige vraag van de leden van de PvdA-fractie.
De leden van de CDA-fractie vragen of de regering het proportioneel en
doelmatig vindt om iemand maximaal drie dagen zijn/haar vrijheid te
ontnemen zonder rechterlijke toets vooraf. Het kan naar het oordeel van
de regering proportioneel en doelmatig zijn om een persoon in het kader
van de observatiemaatregel van zijn of haar vrijheid te ontnemen zonder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

48

rechterlijke toets vooraf, mits voldaan is aan de wettelijke criteria. In ieder
individueel geval zal echter de proportionaliteit, de subsidiariteit en de
doelmatigheid moeten worden getoetst. Ditzelfde geldt voor de crisismaatregel die – net als de huidige ibs – gedurende maximaal drie dagen plaats
kan vinden zonder rechterlijke toets vooraf.
Op de vraag van de leden van de CDA-fractie hoe de observatiemaatregel
zich verhoudt tot het principe dat dwang alleen als ultimum middel mag
worden ingezet waarbij voor zo licht mogelijke interventie moet worden
gekozen, wordt verwezen naar de uiteenzetting in het begin van deze
paragraaf.
De leden van de CDA-fractie vragen waarom de crisismaatregel niet
geschikt is voor «wandelende tijdbommen» en hoe iemand als zodanig
kan worden gecategoriseerd. De term «wandelende tijdbom» is gehanteerd om te refereren aan iemand met een psychische stoornis die
mogelijk ernstig nadeel kan opleveren (zoals gedefinieerd in het wetsvoorstel) en die niet de behandeling krijgt om dat (mogelijke) ernstige
nadeel te voorkomen. Het gaat om iemand waarover bij politie, gemeente
of ggz-crisisdienst signalen binnenkomen dat het mis dreigt te gaan met
die persoon, maar die net niet in aanmerking komt voor een crisismaatregel omdat niet aangetoond kan worden dat er sprake is van onmiddellijk
dreigend ernstig nadeel.
De leden van de CDA-fractie vragen naar een reactie op de kritiek op de
observatiemaatregel en of deze maatregel niet gebruikt gaat worden als
een time-outopname. Ook stellen ze aan de orde wat het effect van de
maatregel is op de patiënt na afloop van de maatregel indien er geen
reden is voor een zorgmachtiging. De observatiemaatregel is geen middel
om iemand die als lastig wordt beschouwd even op te sluiten en af te
laten koelen. De observatiemaatregel is geen detentie of een preventieve
hechtenis. De observatiemaatregel wordt uitgevoerd in een zorginstelling
en strekt tot onderzoek naar de aard van de psychische stoornis en of die
stoornis ernstig nadeel doet veroorzaken. De observatiemaatregel kan
alleen worden opgelegd door de burgemeester na een onderzoek door
een onafhankelijke psychiater en uitsluitend als voldaan wordt aan de
criteria van artikel 7A:1, eerste lid.
In de door de betrokken leden beschreven situatie waarin geen reden
blijkt voor een zorgmachtiging, is er ook geen reden voor aansluitende
verplichte zorg. Dat neemt niet weg dat betrokkene mogelijk wel zorg
nodig kan hebben. Het komt er dan op aan dat getracht wordt betrokkene,
in de periode dat hij of zij wordt onderzocht op grond van een observatiemaatregel, te bewegen dit te accepteren. Hierbij is een juiste manier van
bejegening door de zorgprofessionals van groot belang.
De leden van de CDA-fractie vragen of er een alternatieve wijze van
diagnosering is en op welke wijze binnen een crisismaatregel tot een
diagnose kan worden gekomen. Een diagnose kan mogelijk ook worden
gesteld aan de hand van de omstandigheden waarin betrokkene verkeert
in combinatie met al bij de betrokken hulpverlener bekende gegevens
over betrokkene. Als voor betrokkene een crisismaatregel wordt getroffen,
kan deze ook worden onderzocht. Die situatie is niet anders dan zoals
onder de Wbopz, met dien verstande dat betrokkene – voor zover mogelijk
– ook kan worden onderzocht zonder dat tot opname in een instelling
hoeft te worden overgegaan (de crisismaatregel kan immers ook ambulant ten uitvoer worden gelegd). Indien er echter geen sprake is van
onmiddellijk dreigend ernstig nadeel, kan een crisismaatregel niet aan de
orde zijn en kan de nadere diagnosestelling uitsluitend plaatsvinden na
het nemen van een observatiemaatregel. Uiteraard dient daarvoor te zijn
voldaan aan de daarvoor gestelde wettelijke eisen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

49

De leden van de CDA-fractie vragen welke rechtswaarborgen er zijn indien
achteraf blijkt dat een observatiemaatregel onterecht is opgelegd. Tegen
een opgelegde observatiemaatregel kan beroep worden ingesteld waarbij
de gemeente tot schadevergoeding kan worden veroordeeld indien de
observatiemaatregel onterecht blijkt te zijn opgelegd.
De leden van de CDA-fractie vragen naar een uitputtende lijst van plekken
die geschikt zijn voor tijdelijk verblijf, alsook hoe de veiligheid in de kliniek
gewaarborgd wordt als iemand niet tegen zijn wil behandeld mag
worden. Deze lijst valt op voorhand niet (uitputtend) te geven. Het gaat
erom dat betrokkene wordt ondergebracht naar een accommodatie van
een zorgaanbieder waar het onderzoek goed, veilig en effectief kan
worden uitgevoerd. De ggz-praktijk kan hierbij de kennis en ervaring
benutten van de forensische psychiatrie (bijvoorbeeld de ervaring met
observatie in het Pieter Baan Centrum). Ook kan de ggz zich hierover
samen met gemeenten buigen om geschikte locaties aan te wijzen. Dat
betreft ook de maatregelen die moeten worden getroffen om de veiligheid
in de locatie te waarborgen. Daaraan kan nog worden toegevoegd dat, als
reeds tijdens de observatie sprake blijkt van onmiddellijk dreigend nadeel
dat uitsluitend kan worden afgewend door het verlenen van gedwongen
zorg (bijvoorbeeld door gedwongen medicatie), onverwijld een crisismaatregel kan worden aangevraagd en direct met de gedwongen behandeling
kan worden gestart op grond van artikel 7:3 van de Wvggz. Verder kan ook
bij de uitvoering van de observatiemaatregel zo nodig toepassing worden
gegeven aan artikel 8:14 Wvggz, op basis waarvan ter voorkoming van
een noodsituatie een veiligheidsonderzoek aan kleding en lichaam van
betrokkene kan plaatsvinden.
De leden van de D66-fractie vragen hoe de regering kijkt naar de
observatiemaatregel als er zo weinig draagvlak uit het veld lijkt te zijn en
gesteld wordt dat er geen meerwaarde in zit voor het oplossen van de
problematiek. Zij vragen hoe een gedwongen opname waarbij geen
behandeling mogelijk is kan bijdragen aan het verlenen van psychische
hulp en ondersteuning voor mensen die dit nodig hebben. Zij vernemen
voorts graag welke lering er is getrokken uit de Wbopz.
De regering wijst voor de beantwoording van de eerste twee vragen naar
de uiteenzetting in de inleiding van deze paragraaf, waar is ingegaan op
de kritiek dat de observatiemaatregel geen meerwaarde zou hebben. Wat
betreft de lering die is gekozen uit de Wbopz, merkt de regering het
volgende op. De Wbopz kende de mogelijkheid van een observatiemachtiging van drie weken die werd opgelegd door de rechter. Dit was eerder
te vergelijken met een zorgmachtiging (in welk kader naast behandeling
ook observatie mogelijk is) dan met de voorgestelde observatiemaatregel.
Een belangrijk ander verschil is dat de observatiemachtiging alleen kon
worden opgelegd indien betrokkene een gevaar vormde voor zichzelf. De
observatiemaatregel kan daarentegen ook worden opgelegd indien het
ernstige vermoeden bestaat dat betrokkene een gevaar vormt voor
anderen. Van deze observatiemachtiging werd weliswaar weinig gebruik
gemaakt, maar het ging nog steeds om enkele tientallen observatiemachtigingen per jaar. Daarbij werd een groep bereikt die niet of nauwelijks
ervaringen met bopz-maatregelen had gehad. Met de observatiemachtiging op grond van de Wbopz werden overwegend zorgmijders bereikt.
Het ging vooral om mensen waarbij zelfverwaarlozing en dreigende
huisuitzetting een rol speelden. Het grootste deel van de mensen hield
contact met alle anderen af en sloot zich – soms letterlijk – op in de
woning. Post werd niet meer open gemaakt, de woning was vervuild en
het lukte de desbetreffende mensen niet (meer) om een regelmatig leven
te leiden. Daarmee waren maatschappelijke teloorgang en ernstige
zelfverwaarlozing de belangrijkste redenen voor het nemen van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

50

observatiemachtiging. Hierbij moet wel worden opgemerkt dat de
observatiemachtiging indertijd enkel zag op personen die een gevaar
waren voor zichzelf; dit terwijl de observatiemaatregel ook ziet op
personen die ernstig nadeel voor anderen opleveren. Overigens was een
conclusie uit de evaluatie van de observatiemachtiging dat op grond van
de gevonden gegevens de observatiemachtiging niet dermate slecht heeft
gefunctioneerd dat voortzetting zou moeten worden ontraden. Voor de
motivering waarom niet kan worden volstaan met de crisismaatregel en
de verplichte zorg voorafgaand aan de crisismaatregel wordt verwezen
naar de eerdere antwoorden over het onderscheid tussen de crisismaatregel en de observatiemaatregel.
De leden van de D66 fractie vragen hoe de uitgangspunten proportionaliteit en subsidiariteit worden afgewogen bij de observatiemaatregel.
Zoals in de inleiding aangegeven, wordt op dit moment ook onder de
Wbopz door de rechter reeds getoetst of bij een gedwongen opname aan
deze uitgangspunten wordt voldaan. Deze uitgangspunten zijn voor de
hulpverleners daarom niet nieuw, ze hebben in de Wvggz een wettelijke
verankering gekregen. Het gaat bij de Wbopz dan onder meer om de
vraag of er geen minder bezwarende alternatieven meer zijn en of met
een gedwongen opname het gevaar kan worden weggenomen. Specifiek
voor de observatiemaatregel zal worden getoetst of er geen mogelijkheden meer zijn voor ambulante hulpverlening. Eerst moet intensief
ingezet zijn om met behulp van bemoeizorg of andere ambulante
hulpverlening iemand toe te leiden naar zorg. Het komt echter voor dat er
personen zijn op wie de ambulante hulpverlening geen grip (meer) heeft.
Uit de evaluatie van de observatiemachtiging onder de Wbopz door het
Trimbosinstituut blijkt dat er een groep mensen is die ook met drang- en
bemoeizorg niet wordt bereikt, mensen zonder ziekte-inzicht die op geen
enkele manier benaderbaar zijn, maar om wie hele grote zorgen bestaan.
Met de observatiemaatregel kan dan in het uiterste geval geprobeerd
worden meer greep te krijgen op mensen die door hun gedrag ernstig
nadeel kunnen berokkenen, maar onbereikbaar zijn – ook via bemoeizorg
– voor de hulpverlening. De observatiemaatregel moet ook voldoen aan
het vereiste van subsidiariteit. Indien op een andere wijze dan door een
observatiemaatregel het voor een volledige diagnose benodigde
medische inzicht kan worden verkrijgen, is een observatiemaatregel niet
toelaatbaar. Tenslotte is de observatiemaatregel ook gebonden aan het
beginsel van proportionaliteit. Zo mag de observatiemaatregel niet langer
duren dan strikt noodzakelijk is, de termijn van drie dagen is een maximum termijn.
De leden van de D66-fractie menen dat de observatiemaatregel voorbij de
bedoeling van de Wvggz gaat, omdat de observatiemaatregel gebaseerd
is op een vermoeden van een stoornis en een vermoeden van ernstig
nadeel. Zij hebben vragen over het begrip «vermoeden» in dit kader.
Verder vernemen zij graag waarom er in eerdere versies werd gesproken
over «schade» in plaats van «ernstig nadeel» en in hoeverre dit leidt tot
een verlaging van de drempel tot de verplichte ggz.
De regering is van oordeel dat de observatiemaatregel niet voorbij de
bedoeling van de Wvggz gaat. Anders dan de betrokken fractieleden
veronderstellen, is voor een observatiemaatregel niet voldoende dat
sprake is van een enkel vermoeden van ernstig nadeel en een enkel
vermoeden van een stoornis. Wat betreft het ernstig nadeel moet sprake
zijn van een «ernstig vermoeden». De voorwaarde voor de aanwezigheid
van een psychische stoornis is zelfs nog zwaarder; door een onafhankelijk
psychiater moet zijn geoordeeld dat in voldoende mate van aannemelijkheid kan worden aangenomen dat de betrokkene aan een psychische
stoornis lijdt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

51

Verder wordt verwezen naar het eerder in deze paragraaf gegeven
antwoord op gelijksoortige vragen van de leden van de fracties van de
VVD en de PvdA over het begrip «vermoeden».
Het begrip «schade» is inderdaad vervangen door het begrip «ernstig
nadeel». Dit is gebeurd in de tweede nota van wijziging van de Wvggz,
met het oog op de gewenste harmonisatie tussen de Wvggz en de Wzd.
Zoals in de toelichting op die wijziging is opgemerkt, betekent dit echter
geen inhoudelijke wijziging van het begrip. Het is dus niet zo dat de
wijziging van het begrip leidt tot een verlaging van de drempel tot de
verplichte zorg.
De leden van de D66-fractie vragen hoe iemand zich kan verweren
tegen oneigenlijk gebruik van de observatiemaatregel en hoe willekeurige
detentie voorafgaande aan de observatiemaatregel kan worden voorkomen in het geval iemand onjuist als «verward» wordt bestempeld.
Tegen oneigenlijk gebruik van de observatiemaatregel kan beroep worden
ingesteld bij de rechter en om schadevergoeding worden verzocht.
Vrijheidsontneming voorafgaand aan het instellen van een observatiemaatregel als bedoeld in het artikel 7A:1, vierde lid, Wvggz mag ook
alleen worden gedaan indien redelijkerwijs mag worden verondersteld dat
een observatiemaatregel zal worden genomen. Oneigenlijk gebruik
hiervan is strafbaar en kan bovendien ook leiden tot een verzoek om
schadevergoeding. Deze systematiek is in wezen niet anders dan bij de
crisismaatregel en de verplichte zorg voorafgaand aan de crisismaatregel.
Het is aan de hulpverleners (inclusief de politie) om samen met de ggz en
gemeenten hiervoor praktische handvatten te scheppen opdat een
verantwoord gebruik van de maatregelen zal plaatsvinden.
De leden van de D66-fractie vragen hoe de observatiemaatregel zich
verhoudt tot het VN-verdrag.
De observatiemaatregel is een vorm van gedwongen zorg waarbij
vrijheidsontneming wordt toegepast. Het verdrag stelt daarover dat
personen met een handicap op voet van gelijkheid met anderen niet
onrechtmatig of willekeurig van hun vrijheid worden beroofd, en dat
iedere vorm van vrijheidsontneming geschiedt in overeenstemming met
de wet, en dat het bestaan van een handicap in geen geval vrijheidsontneming rechtvaardigt (artikel 14, eerste lid, VN-verdrag). Nederland heeft
met betrekking tot die bepaling een interpretatieve verklaring afgelegd die
inhoudt dat Nederland het verdrag zo opvat dat gedwongen zorg in zeer
beperkte gevallen, met de juiste rechtsbescherming, toegestaan is. Dit
standpunt van Nederland over verplichte zorg is in lijn met de mensenrechtelijke standaarden van de Raad van Europa. Zie wat betreft het
VN-verdrag verder de antwoorden op de vragen van de CDA-fractie en de
SP-fractie hierboven.
Om er zeker van te zijn dat de observatiemaatregel voldoet aan mensenrechtelijke eisen, is de maatregel getoetst aan het EVRM en de rechtspraak
van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM). In de zaak
S.R. tegen Nederland (appl. no. 13837/07) heeft het EHRM de voorloper
van de observatiemaatregel, de observatiemachtiging, getoetst. De
huidige maatregel is aangepast aan de eisen die in die zaak en andere
relevante zaken2 werden gesteld.»
Ook de leden van de Groenlinks-fractie en de SGP-fractie vragen hoe
de zorgen omtrent de observatiemaatregel moeten worden geduid en of
het kabinet bereid is tot een heroverweging aangaande de observatiemaatregel. Wat betreft de zorgen van Groen Links en de SGP-fractie
omtrent de observatiemaatregel verwijst de regering naar de voorgaande
antwoorden. Wat betreft heroverweging van het voorstel: er is gesproken
2

Met name Winterwerp v Netherlands (6301/73) en Varbanov v. Bulgaria (31365/96).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

52

met vertegenwoordigers van de NVvP, de patiëntenorganisaties en GGZ
Nederland om de argumenten voor en tegen de observatiemaatregel te
bespreken. De hulpverleners zagen voornamelijk argumenten tegen de
observatiemaatregel. Tegelijkertijd blijkt uit gesprekken met vertegenwoordigers van gemeenten, wat ook tijdens de hoorzitting naar voren
kwam, dat in incidentele gevallen de gemeenten dit instrument willen
kunnen inzetten. En dan gaat het hooguit om enkele tientallen gevallen
per jaar; het zijn juist de gevallen waarin men zich grote zorgen maakt en
een leemte voelt in het huidige instrumentarium. Want de Wbopz biedt
met de inbewaringstelling een vergelijkbaar instrument als de crisismaatregel onder de Wvggz. En de inbewaringstelling onder de Wbopz kan niet
in alle gevallen soelaas bieden.
5. Gegevensverstrekking in de Wvggz
Het delen van informatie door ketenpartners, waaronder de politie, het
openbaar ministerie, gemeenten en de geestelijke gezondheidszorg, is
essentieel om te kunnen beoordelen of verplichte zorg noodzakelijk is, zo
stellen de leden van de VVD-fractie. De regering is het met deze leden
eens dat altijd zorgvuldig dient te worden omgegaan met de uitwisseling
van (bijzondere) persoonsgegevens. De leden van de VVD-fractie vragen
of de Wvggz voldoende mogelijkheden biedt om in acute situaties de
benodigde gegevens veilig uit te wisselen. Zijn er voldoende waarborgen
voor de samenwerking tussen gemeenten, het openbaar ministerie, de
politie en de geestelijke gezondheidszorg binnen de Veiligheidshuizen en
kunnen indien nodig, andere partijen worden betrokken in de gegevensuitwisseling, bijvoorbeeld wanneer ketenpartners woningbouwcorporaties
willen informeren?
In de Wvggz staat beschreven welke gegevens mogen worden uitgewisseld ten behoeve van het aanvragen van een zorgmachtiging of (indien
het meer acuut is) een crisismaatregel. Uitgangspunt van het wetsvoorstel
is dat de gegevensuitwisseling digitaal en veilig plaatsvindt. Omdat er bij
de uitwisseling van gegevens ten bate van de Wvggz meerdere partijen
betrokken zijn en uitwisseling in de gehéle Wvggz-keten veilig moet
plaatsvinden, is een ketenprogramma opgezet. Het openbaar ministerie,
de politie, de Ministeries van VenJ en VWS, GGZ Nederland, de NVvP en
de VNG zijn gezamenlijk opdrachtgever van dit programma. Belangrijke
doelen zijn het borgen van de samenwerking op regionaal niveau en het
tot stand brengen van een veilige, onderlinge informatievoorziening, óók
in acute situaties.
Het wetsvoorstel richt zich nadrukkelijk op samenwerking en stelt daartoe
als verplichting dat de officieren van justitie met de gemeenten en de
geneesheren-directeuren op regionaal niveau overleg voeren over de
toepassing van de Wvggz, knelpunten in de uitvoering en de noodzakelijke gegevensverstrekking. Daarbij kunnen ook andere organisaties
worden betrokken die in aanraking komen met de doelgroep, zoals de
politie. Vanuit dit perspectief van regionale afsprakenkaders kunnen ook
regionale casus-overleggen worden ingericht. Een mogelijkheid hiervoor
is om gebruik te maken van een (reeds bestaand) veiligheidshuis. Dit zou
ook passen in de huidige ontwikkeling van de veiligheidshuizen waar
noodzaak voor verbinding met de ggz is onderkend. Dan moeten op dat
moment van de specifieke Wvggz casus-bespreking wel de juiste
Wvggz-partijen bij elkaar worden gebracht. In het veiligheidshuis werken
organisaties samen. Per casus wordt bekeken wie aanwezig moet zijn. Het
is de plek waar informatie uit verschillende domeinen wordt gedeeld om
te komen tot aanpak en afdoening van complexe problematiek. De Wvggz
biedt voor de noodzakelijke onderlinge informatieverstrekking een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

53

wettelijke grondslag voor zover het de partijen en de gegevens betreft die
in de Wvggz zijn benoemd.
Informeren van andere partijen zal altijd moeten plaatsvinden binnen de
regels die de Wet bescherming persoonsgegevens (hierna: Wbp) hiervoor
stelt. Dit betekent dat de uitwisseling van persoonsgegevens met partijen
die niet genoemd zijn in de Wvggz zelf (of andere relevante wetgeving)
alleen mogelijk is met toestemming van de betrokkene zelf. Voor een
antwoord op de vraag van de leden van de VVD-fractie over een landelijk
dekkend systeem waar verschillende ketenpartners gegevens kunnen
uitwisselen, wordt verwezen naar het antwoord aan het slot van deze
paragraaf.
De leden van de PvdA fractie vernemen graag hoe wordt gegarandeerd
dat de medische informatie, zoals bekend bij het openbaar ministerie, niet
wordt gebruikt voor strafrechtelijke opsporing en mogelijk vervolging.
Wie ziet toe op het gebruik van deze informatie en wie kan ingrijpen bij
oneigenlijk gebruik, zo vragen deze leden.
Uitgangspunt is dat de gegevens die het openbaar ministerie verwerkt in
het kader van de Wvggz alleen worden gebruikt ten behoeve van de
procedures in deze wet. Het vereiste van doelbinding en het verbod op het
(door)verstrekken van bijzondere (medische) persoonsgegevens zonder
wettelijke grondslag, gelden onverkort. De rol van de officier van justitie in
het kader van de Wvggz staat los van zijn rol in het kader van opsporing
en vervolging. Dit is alleen anders in de situatie waarin de officier van
justitie ten aanzien van een verdachte de afweging maakt of hij een
zorgmachtiging of een sanctie, of een combinatie daarvan, zal vorderen.
Ook de systemen van het openbaar ministerie zijn zo ingericht en zullen
ook in de toekomst op die manier worden ingericht. De doelbinding en de
scheiding tussen het civiele Wvggz kader en het strafrechtelijke kader zijn
dan ook aandachtspunten bij de implementatie van de Wvggz binnen het
openbaar ministerie. Het openbaar ministerie heeft overigens aangegeven
speciale Wvggz-officieren te willen inzetten, die zich voornamelijk zullen
richten op procedures met betrekking tot verplichte zorg. Zowel juridisch
als praktisch wordt dus zo goed mogelijk geborgd dat medische informatie verkregen in het kader van de Wvggz niet oneigenlijk wordt gebruikt
voor opsporing en vervolging.
Als het voor het doel opsporing en vervolging nodig is om medische
gegevens te verkrijgen moet de officier van justitie nog steeds bij de arts
een vordering doen gebaseerd op het Wetboek van Strafvordering.
De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) is toezichthouder als het gaat om de
verwerking van persoonsgegevens in het kader van de Wvggz. Indien zou
blijken dat het openbaar ministerie niet zorgvuldig omgaat met persoonsgegevens die het in het kader van de toepassing van de Wvggz verwerkt,
kan de AP gebruik maken van haar toezichtbevoegdheden. Daarnaast zou
onrechtmatig gebruik van informatie door het openbaar ministerie
nadelige gevolgen kunnen hebben voor de strafzaak.
De leden van de CDA-fractie verzoeken de regering om het advies van
de AP naar aanleiding van de tweede nota van wijziging aan de Tweede
Kamer te sturen. De regering stuurt dit advies als bijlage mee3.
Deze leden vragen voorts wat er gebeurt als de instelling die betrokkene
op moet nemen aan haar omzetplafond zit of als er een wachtlijst is. In het
verzoekschrift voor een zorgmachtiging is de zorgaanbieder opgenomen
3

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

54

die wordt belast met de uitvoering van de zorgmachtiging. Dat betekent
dat vooraf is afgestemd welke zorgaanbieder de verplichte zorg gaat
leveren. Indien een zorginstelling aan haar omzetplafond zit of er een
wachtlijst is, is daar reeds vooraf rekening mee gehouden en is naar een
passende oplossing gezocht. In dit kader wordt voorts verwezen naar de
antwoorden in paragraaf 3 van deze nota over het bereiken van het
omzetplafond.
De leden van de CDA-fractie vragen of als ggz-patiënten met een
zorgmachtiging worden geplaatst in justitiële tbs-instellingen en
tbs-gestelden worden gedetineerd in reguliere ggz-instellingen, door de
aangepaste regels voor de interne rechtspositie de impact niet onnodig
wordt vergroot. Naar mening van de regering wordt de impact van een
zorgmachtiging hierdoor niet vergroot. De cliënten die met een zorgmachtiging in een Forensisch Psychiatrisch Centrum worden geplaatst, hebben
ook in dat geval de rechtspositie op grond van de Wvggz en de op grond
van de Wvggz afgegeven zorgmachtiging. Indien de zorgmachtiging mede
inhoudt dat betrokkene in een Forensisch Psychiatrisch Centrum kan
worden geplaatst, is in de zorgmachtiging in ieder geval opgenomen dat
bij plaatsing in een Forensisch Psychiatrisch Centrum de beheersbevoegdheden uit de Bvt van toepassing zijn. Andersom geldt voor tbs-gestelden
met dwangverpleging die zijn opgenomen in een Wvggz accommodatie,
dat zij de rechtspositie hebben zoals geregeld in hoofdstuk 9 van de
Wvggz. Dit hoofdstuk bepaalt dat deze personen vanaf het moment van
opname in de Wvggz accommodatie, worden aangemerkt als personen
met een zorgmachtiging voor gedwongen opname. Dat zegt verder nog
niets over de behandeling die mag plaatsvinden of over de veiligheidsmaatregelen die mogen worden genomen, zijnde de interne rechtspositie.
Die interne rechtspositie wordt geregeld in de rest van hoofdstuk 9,
paragraaf 1, van de Wvggz. Daar waar forensische patiënten met
instemming van henzelf in een Wvggz accommodatie worden geplaatst,
geldt dat voor het mogen toepassen van verplichte zorg, een zorgmachtiging moet worden aangevraagd.
De leden van de CDA-fractie verzoeken om de reactie van de regering op
de stellingname van de Nationale Politie dat de nadruk te veel ligt op
informatielevering vanuit de politie aan het openbaar ministerie (of de
geneesheer-directeur), bij de start of het einde van gedwongen maatregelen, en dat in dit wetsvoorstel niet is voorzien in informatieoverdracht
vanuit het openbaar ministerie aan de politie om te controleren of een
patiënt die gedwongen wordt behandeld een wapenvergunning heeft.
Dit wetsvoorstel regelt slechts de gegevensuitwisseling die strikt
noodzakelijk is om het wetsvoorstel uit te voeren. Dat neemt niet weg dat
het voor de politie onder omstandigheden van belang kan zijn om te
weten of iemand verplichte zorg opgelegd heeft gekregen. Door het
Ketenprogramma Wvggz zullen met de organisaties die de Wvggz
uitvoeren de behoeften ten aanzien van gegevensuitwisseling nader in
kaart worden gebracht. Daarbij zal bijzondere aandacht uitgaan naar hoe
politieagenten, zonder afbreuk te doen aan de bescherming van de
privacy van de betrokken personen, zo goed mogelijk hun werk kunnen
doen als zij te maken krijgen met personen aan wie verplichte zorg is
opgelegd. Indien nodig kan in een later stadium relevante wet- en
regelgeving worden aangepast. Het Ketenprogramma Wvggz zal hierin
samen optrekken met het Schakelteam personen met verward gedrag.
De informatieoverdracht aan de politie ten aanzien van de bezitter of
aanvrager van een wapenvergunning wordt met een ander wetsvoorstel
geregeld. Het voorstel van de wet tot wijziging van de Wet wapens en
munitie, de Flora- en faunawet en de Wet natuurbescherming dat op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

55

23 maart 2016 aan de Tweede Kamer is aangeboden (Kamerstukken II
2015/16, 34 432) regelt dat van iedere aanvrager voor een bevoegdheidsdocument tot het bezit van een wapen, door de officier van justitie de
beschikbare gegevens over de aanvrager inzake inbewaringstellingen, en
rechterlijke machtigingen, bekend moeten worden gemaakt aan de
korpschef. Daarnaast wordt ook een permanente screening van wapenbezitters op het gebied van opnames onder de Wbopz mogelijk gemaakt. Dat
houdt in dat de officier van justitie nieuwe meldingen en wijzigingen die
hem bekend zijn op grond van de Wbopz van personen die een bevoegdheidsdocument tot het bezit van een wapen hebben, direct aan de
korpschef doorgeeft. Aangezien de Wvggz de opvolger is van de Wbopz
zal in de toekomst ook informatie over verplichte zorg op grond van de
Wvggz worden betrokken. Het hiervoor genoemde wetsvoorstel voorziet
in een samenloopbepaling met dit wetsvoorstel.
De leden van de D66-fractie vernemen graag hoe kwetsbare medische
gegevens binnen de grenzen van privacy en medisch beroepsgeheim
gehouden worden als er intensieve ketensamenwerking vereist is en of
voldoende rekening is gehouden met ingewikkelde familie/naastenrelaties. Met name indien een ambtenaar bij zitting aanwezig is. Hiervoor
zijn in de praktijk praktische oplossingen zoals het even naar buiten gaan
van de persoon die geen recht heeft op bepaalde informatie. Zittingen
vinden veelal op locatie plaats (dicht) bij de betrokkene.
Ook op andere plaatsen dan in artikel 5:2 Wvggz wordt rekening met de
ingewikkelde familie/naastenrelaties. Zo kunnen op grond van artikel 5:13
de voor de continuïteit van zorg relevante familie en naasten hun
zienswijze geven op het zorgplan. Dat kenbaar maken van de zienswijze
gebeurt zo mogelijk gelijktijdig en gezamenlijk, tenzij betrokkene of een
voor de continuïteit van zorg relevant familielid of naaste daar bezwaar
tegen heeft. Bij de zitting kan de rechter een aantal personen verplichten
te verschijnen (artikel 6:1, zesde lid), maar de rechter kan niet familie of
naasten verplichten te verschijnen. Overigens maakt de rechter mede
vanwege die soms ingewikkelde familierelaties weinig gebruik van de
mogelijkheid familie te horen.
Voor het antwoord op de vraag van de leden van de D66-fractie over een
landelijke strategie hoe de informatie-uitwisseling tussen ggz, gemeenten
en justitie geborgd zal worden, wordt verwezen naar het antwoord aan
het slot van deze paragraaf.
Tot slot, op dit onderwerp, vernemen de leden van de D66-fractie graag
hoe het toezicht rondom vrijheidsbeperkende maatregelen is vormgegeven in de Wzd. Goed toezicht op vrijheidsbeperkende maatregelen acht
de regering van groot belang. Het is in de Wzd de zorgaanbieder die
verantwoordelijk is voor de kwaliteit van de zorg en daarmee ook zorg
draagt voor systematische bewaking, beheersing en verbetering van de
kwaliteit van zorg, ook de onvrijwillige zorg. De zorgaanbieder moet
registreren welke vormen van onvrijwillige zorg worden toegepast in het
individuele geval. Aan de hand van die gegevens kan de zorgaanbieder
toetsen of goede zorg wordt geleverd. Tevens dient deze registratie voor
het toezicht door de IGZ. In Hoofdstuk 5 van de Wzd wordt het toezicht
belegd bij de IGZ. Ieder half jaar moet door het bestuur van de zorgaanbieder aan de inspectie een overzicht van de toegepaste onvrijwillige zorg
worden overgelegd, met daarbij een analyse.
De leden van fractie van GroenLinks zijn benieuwd hoe het kabinet
informatie-uitwisseling van gevoelige gegevens zo goed mogelijk gaat
regelen en welke rol gemeenten hierin spelen. Zij vernemen graag of er
een landelijke uitwisselingsinfrastructuur komt en aan welke voorwaarden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

56

zo’n systeem moet voldoen. Zij menen dat de privacy van patiënten en
familie daarbij voorop moet staan. Ook de leden van de VVD-fractie
hebben gevraagd naar de borging van een landelijk dekkend systeem. De
leden van de fractie van D66 vragen of er een landelijke strategie is hoe de
informatie-uitwisseling tussen ggz, gemeenten en justitie geborgd zal
worden.
Uitgangspunt van het wetsvoorstel is zoals gezegd dat de gegevensuitwisseling digitaal en veilig plaatsvindt. Omdat de uitwisseling van
gegevens ten bate van de Wvggz in de gehéle Wvggz-keten veilig moet
plaatsvinden is een ketenprogramma opgezet. Belangrijke doelen zijn het
borgen van de samenwerking op regionaal niveau en het tot stand
brengen van een veilige, onderlinge informatievoorziening. De manier
waarop de uitwisseling zal plaatsvinden en de voorwaarden worden
gezamenlijk vastgesteld. In ieder geval zal sprake zijn van een hoog
niveau van beveiliging omdat het bijzondere persoonsgegevens betreft en
daarbij een combinatie van (medische) persoonsgegevens, politiegegevens en justitiële- en strafvorderlijke gegevens.
Bij de uitwisseling van gegevens wordt de privacy van de patiënt en
familie gewaarborgd. Alleen gegevens die strikt noodzakelijk zijn voor de
uitvoering van de wet mogen worden uitgewisseld, en staan vermeld en
nader toegelicht in de wet. In het programma wordt gewerkt volgens het
uitgangspunt van privacy-by-design. Dit houdt in dat privacybescherming
en dataminimalisatie vanaf het begin af aan in het ontwerp worden
meegenomen. Bij de inrichting van de (keten)processen en in de informatie uitwisseling wordt voldoende aandacht besteed aan privacybeschermende maatregelen.
6. Gevolgen voor de regeldruk
De leden van de VVD-fractie en leden van de CDA-fractie vragen wat
het betekent dat de verzoekerrol weer bij de officier van justitie komt te
liggen.
In het wetsvoorstel is het uitgangspunt dat de officier aanwezig is ter
zitting, tenzij een nadere toelichting niet nodig is. Het openbaar ministerie
geeft aan dat met name de zittingstijd, voorbereiding en reistijd een effect
hebben op het aantal officieren van justitie dat nodig is. Deze zittingen
vinden over het algemeen namelijk niet bij de rechtbank plaats, maar in
een kliniek of bij iemand thuis.
Momenteel wordt een drietal pilots uitgevoerd over de optimalisering van
de actieve verzoekerrol van het openbaar ministerie onder de huidige
Wbopz. Deze zullen duidelijk maken in welke mate aanwezigheid ter
zitting van de officier van justitie gewenst is. De pilots lopen tot en met
maart 2017. Het openbaar ministerie heeft een extern onderzoeksbureau
opdracht gegeven om de kosten en de meerwaarde van het toevoegen
van de extra informatie en het aanwezig zijn ter zitting te onderzoeken. De
resultaten worden in april 2017 verwacht. De uitkomsten hiervan wil de
regering eerst afwachten. Mede naar aanleiding van de uitkomsten
hiervan zal bepaald moeten worden hoeveel fte er nodig is. Hierbij zal ook
gekeken worden naar de ontwikkeling van het aantal zittingen.
De leden van de VVD fractie vragen om een inschatting te maken van de
kosten bij verschillende uitkomsten van de pilots betreffende de aanwezigheid van de officier van justitie bij de zitting. De regering wil op de
uitkomsten van deze pilots niet vooruitlopen. Vanaf 2018 is een bedrag
van 5,3 miljoen euro per jaar op de begroting van het Ministerie van VenJ
gereserveerd voor de actieve verzoekerrol van de officier van justitie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

57

onder de Wvggz. De regering verwacht dat dit voldoende zal zijn om
invulling te geven aan de actieve verzoekerrol van het openbaar ministerie. Indien uit de pilots naar voren zou komen dat de nu begrote
bedragen niet toereikend zijn, zal hierover het gesprek met het openbaar
ministerie worden gevoerd.
De raming van de kosten onder de Wbopz van het Trimbosinstituut is op
30 september jongstleden naar uw Kamer gezonden (Bijlage bij Kamerstukken II 2016/17 32 399, nr. 34).
In de brief aan de Tweede Kamer van 29 november 2016 (Kamerstukken II
2016/17, 29 279, nr. 357) met daarin de beleidsreactie op een aantal
rapporten in vervolg op de Commissie Hoekstra heeft de Minister van
VenJ laten weten dat de betrokken toezichthouders hebben geconstateerd
dat de maatregelen uit het verbeterprogramma van het openbaar
ministerie, die vooruitlopen op de Wvggz en die de actieve rol voor de
officier van justitie vormgeven, zijn geïmplementeerd.
7. Gevolgen voor de financiën voor gemeenten
De leden van de PvdA-fractie vragen of gemeenten klaar zijn voor een
domeinoverstijgende en persoonsgerichte aanpak.
Zoals al aangegeven in de Kabinetsreactie op de tweede tussenrapportage
van het aanjaagteam Verwarde Personen, tonen partijen in het hele land
ambitie bij de ondersteuning van mensen met verward gedrag, maar is
het nog nergens sluitend geregeld. Het Schakelteam heeft van het kabinet
en de VNG de opdracht om ervoor te zorgen dat op 1 oktober 2018 alle
gemeenten en regio’s beschikken over een goed werkend systeem voor
de ondersteuning van mensen met verward gedrag.
De leden van de CDA-fractie willen graag weten of er wel of niet extra
kosten voor gemeenten met deze tweede nota van wijziging gemoeid zijn.
De activiteiten die de gemeenten op grond van dit wetsvoorstel uitvoeren,
liggen in het verlengde van de verplichting die de gemeente op grond van
de Wmo 2015 heeft, namelijk het toeleiden van een persoon naar die zorg
en ondersteuning die hij nodig heeft. Een voorbeeld is dat gemeenten
moeten organiseren dat inwoners en familie hun zorgen en signalen kwijt
kunnen op basis waarvan de noodzaak van verplichte zorg kan worden
onderzocht. In het kader van hun wettelijke taak voor openbare geestelijke
gezondheidszorg, organiseren gemeenten deze meldpunten al. Het betreft
dus geen nieuwe taken voor gemeenten. Inderdaad heeft de VNG in haar
consultatiereactie, mede namens het Nederlands Genootschap van
burgemeesters, niet aangegeven dat dit wetsvoorstel tot extra kosten voor
gemeenten leidt. Ook in het externe kostenonderzoek dat is verricht, zijn
geen ramingen voor de gemeenten opgenomen. Hierbij wil de regering
aantekenen dat het opstellen van een goede kostenberekening moeilijk is,
omdat er vele factoren zijn die de hoogte van deze kosten beïnvloeden,
maar waarvan het moeilijk is een goede schatting te maken. Zo zou het
kunnen dat de Wvggz leidt tot een toename van het aantal meldingen.
Vanwege de complexiteit zullen vanaf het moment van inwerkingtreding
van dit wetsvoorstel de kosten worden gemonitord, ook de kosten voor de
gemeenten.
8. Consultatie
De leden van de Pvda-fractie vragen waarom de aanbeveling van
ZonMw niet is overgenomen om een eenduidige invulling te geven aan
het begrip zorgmachtiging. De reden hiervoor is dat de zorgmachtiging

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

58

onder de Wvggz een andere machtiging is dan de machtiging onder de
Wzd, zoals de leden van de PvdA-fractie terecht stellen. De machtiging
onder de Wzd strekt alleen tot een gedwongen opname, de zorgmachtiging onder de Wvggz strekt tot alle vormen van verplichte zorg,
bijvoorbeeld ook verplichte medicatie. Op grond van de Wzd kan een
cliënt onvrijwillig medicatie krijgen als dit is vastgelegd in het zorgplan,
op basis van het in de wet beschreven stappenplan in combinatie met het
daarbij behorende multidisciplinaire overleg met diverse (externe)
deskundigen. Dat is ook de reden waarom een cliënt die wordt overgeplaatst vanuit een VP/PG instelling naar een ggz-instelling toch een
nieuwe machtiging nodig heeft, indien deze cliënt zich tegen de geestelijke gezondheidszorg verzet.
De leden van de SP-fractie vragen naar de meest recente cijfers over de
grondslagen voor ibs, Rechterlijke Machtigingen en bopz-opnames. Op
30 september 2016 heeft uw Kamer met mijn brief (Kamerstukken II,
2016–2017, 32 399, nr. 34) de rapporten van het Trimbos-instituut4
ontvangen. Daarin staan de cijfers over de periode 2011- 2014 en worden
deze cijfers ook geanalyseerd.
Zoals al aangegeven in de Kabinetsreactie op de tweede tussenrapportage
van het aanjaagteam Verwarde Personen tonen partijen in het hele land
ambitie bij de ondersteuning van mensen met verward gedrag, maar is
het nog nergens sluitend geregeld. Het Schakelteam voor personen met
verward gedrag heeft de opdracht om ervoor te zorgen dat op uiterlijk
1 oktober 2018 – rond de beoogde in werking treding van het wetsvoorstel
– alle gemeenten en regio’s beschikken over een goed werkend systeem
voor de ondersteuning van mensen met verward gedrag. In de week van
12 – 16 december 2016 heeft u het werkprogramma van het Schakelteam
ontvangen.
De leden van de CDA-fractie zouden graag het advies van het College
voor de Rechten van de Mens willen ontvangen. Dit geldt ook voor de
adviezen van de Nationale Politie en de IGZ. Die worden bij deze
meegezonden5.
De Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming dringt erop
aan dat de Minister terughoudend gebruik maakt van zijn weigeringsmogelijkheid. De leden van de CDA-fractie vragen zich af of er eenduidige
criteria komen, waaraan de Minister een dergelijke afweging gaat maken.
Slechts wanneer er gegronde redenen voor zijn zal de Minister van VenJ
van zijn bevoegdheid om instemming te weigeren gebruik maken. Hij zal
zich daartoe, via het Nederlands Instituut Forensische Psychiatrie en
Psychologie (hierna: NIFP), laten adviseren door een onafhankelijk
psychiater, die niet alleen ingaat op de zorgvraag van betrokkene, maar
ook op veiligheidsaspecten. Wanneer niet meer wordt voldaan aan de
vereisten die de Wvggz stelt voor het verlenen van gedwongen zorg (er
moet sprake zijn van een stoornis en als gevolg daarvan dreigend ernstig
nadeel voor betrokkene zelf of voor een ander) is er voor de Minister van
VenJ geen ruimte om beëindiging van een gedwongen opname tegen te
houden. De Minister van VenJ zal slechts, aan de hand van voornoemd
NIFP advies, controleren of terecht is geconcludeerd dat een gedwongen
opname kan worden beëindigd, en of alle relevante omstandigheden,
waaronder ook die in relatie tot eventuele risico’s voor de samenleving,
daarbij voldoende zijn betrokken.

4

Trimbos-instituut (2016), Kostenevaluatie van de Wbopz en Lastgevingen tot inbewaringstelling
in de GGZ, in de periode 2011–2014.
5
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

59

De leden van de CDA-fractie vragen in relatie tot artikel 8:17 waarom niet
meer expliciet het overleg tussen de Minister van VenJ en de geneesheerdirecteur is vastgelegd.
Het betreft hier een extra waarborg in de vorm van de noodzakelijke
toestemming voor tijdelijke onderbreking van de verplichte zorg indien
het gaat om een relatief beperkte groep patiënten. Het is niet nodig om
een geregeld overleg tussen de Minister en de geneesheer-directeur bij
wet te constitueren.
De leden van de CDA-fractie willen graag weten of de afspraken tussen de
IGZ en VNG op basis van een wettelijke regeling gemaakt zullen worden.
Deze leden vragen ook welke onderwerpen deze afspraken betreffen.
Deze afspraken over het toezicht door de IGZ zullen niet op basis van een
wettelijke regeling gemaakt worden. Wel zal tussen IGZ en de VNG aan de
orde moeten komen hoe en met behulp van welke instrumenten de IGZ
kan toetsen of er kwalitatief en kwantitatief voldoende vrijwillige hulp en
ondersteuning aan patiënten en cliënten is geboden, voorafgaande aan
het geven van verplichte zorg. Dit om na te gaan of in de zorg voldoende
is gedaan om te voorkomen dat dwang moet worden toegepast. De IGZ
ziet – naast het toezien op verplichte zorg – namelijk niet meer toe op
vormen van ondersteuning die onder het toepassingsbereik van de Wmo
2015 vallen. Er zullen dus onderling afspraken gemaakt moeten worden
welke vormen van zorg onder het toezicht van de gemeente vallen en
welke onder het toezicht van de IGZ. Denk hierbij aan zorg in de vorm van
bijvoorbeeld verzorging of begeleiding die wordt verleend in beschermde
woonvormen in een Regionale Instelling voor Beschermd Wonen (RIBW)
waar psychiatrische patiënten wonen en de dagactiviteitencentra waar
psychiatrische patiënten gebruik van maken.
9. Overig
De leden van de PvdA-fractie vragen de regering op de amendementen
het lid Tanamal te reageren. In gewijzigd amendement nr. 32 (voorheen
15) wordt een voorhangbepaling voorgesteld voor een amvb over nadere
regels ten aanzien van de kwaliteit van verplichte zorg, de veiligheid in de
accommodatie en de wijze van toezicht op verplichte zorg. Deze
voorhangbepaling is in de vierde nota van wijziging opgenomen in artikel
8:6 van de Wvggz.
Deze leden willen weten hoe de verplichte zorg wordt geregistreerd en de
IGZ kan toezien op de waarborgen, nu in de tweede nota van wijziging het
digitale register waarin aanbieders voor de IGZ moeten registreren of ze
verplichte zorg toepassen en hoelang is weggehaald.
Ingevolge artikel 8:24 van de Wvggz is de zorgaanbieder nog steeds
verplicht om een reeks van gegevens digitaal beschikbaar te hebben ten
behoeve van de uitvoering van de wet en het toezicht door de inspectie,
waaronder de duur en de frequentie van de toegepaste verplichte zorg.
Verplichte zorg zal digitaal worden geregistreerd zoals in de ggz nu al
verplicht is op grond van een van de uitvoeringsregelingen van de Wbopz
volgens de minimale Argus dataset. De inspectie kan toezien of de
waarborgen rond verplichte zorg zijn nageleefd door tijdens inspectiebezoeken naast gesprekken en dossieronderzoek ook van deze gegevens
gebruik te maken. Bovendien ontvangt de inspectie ingevolge artikel 8:25
van de zorgaanbieder ten minste eens per zes maanden een digitaal
overzicht van de verplichte zorg die door de zorgaanbieder is verleend,
onder vermelding van de aard en frequentie daarvan, met daarbij een
door het bestuur van de zorgaanbieder ondertekende analyse van de
verleende verplichte zorg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

60

De in gewijzigd amendement nr. 31 (16) voorgestelde verplichting voor de
geneesheer-directeur tot het informeren van familie en naasten bij het
opstellen van het zorgplan is nu opgenomen in artikel 5:4, onderdeel c,
van de Wvggz. De verplichting tot het instellen van een plancoördinator
ziet de regering niet als een meerwaarde voor het opstellen van het plan
van aanpak, bedoeld in artikel 5:5, ook omdat het in de voorbereidingsfase
reeds heel druk is om betrokkene heen. Hij krijgt onder meer te maken
met de geneesheer-directeur, de onafhankelijk psychiater, de zorgverantwoordelijke, de patiëntenvertrouwenspersoon en familievertrouwenspersoon (als hij daarmee instemt), de advocaat, de officier van justitie en
de gemeente indien die gemeente een verkennend onderzoek doet of
betrokken is bij het opstellen van het zorgplan. Dat laat onverlet dat er in
de praktijk wel een dergelijke coördinator kan zijn. De regering wil dit
graag overlaten aan het veld om hiervoor een goede werkvorm te vinden.
In amendement nr. 17 wordt voorgesteld continuïteit van zorg wettelijk
vast te leggen. De continuïteit van zorg is al onderdeel van de zorgmachtiging en het zorgplan. Daarin wordt rekening gehouden met het feit dat
de zorgbehoefte van betrokkene kan variëren afhankelijk van het moment.
Verschillende zorgaanbieders kunnen bij de zorgverlening betrokken zijn.
Daarmee is de continuïteit van zorg onderdeel van de zorgmachtiging/
zorgplan, wat overigens onverlet laat dat een warme overdracht noodzakelijk is om de zorg goed te laten verlopen.
In gewijzigd amendement nr. 30 (18) krijgen ook naasten een expliciete rol
in het signaleren van tekortkomingen in de verplichte zorg en kunnen zij
deze melden bij de IGZ. De regering rekent het niet tot de taak van de
wetgever om te regelen dat de familievertrouwenspersoon klachten over
de structuur en uitvoering van de zorg aan de inspectie dient te melden.
Dat lijkt specifiek een taak voor de patiëntenvertrouwenspersoon. Het
staat de familievertrouwenspersoon natuurlijk vrij om een en ander bij de
inspectie te melden. De bemiddelingsrol van de familievertrouwenspersoon is al opgenomen in artikel 12:1, tweede lid, van de Wvggz.
In gewijzigd amendement nr. 29 (19) wordt voorgesteld dat instellingen
een beleidsplan moeten hebben om verplichte zorg te voorkomen door
best practices toe te passen c.q. alternatieven op basis van vrijwilligheid
aan te bieden. Wat betreft het voorgestelde voor artikel 2:2: hierin wordt
naar de mening van de regering al afdoende voorzien via artikel 2:2,
eerste lid. Vanuit zijn professie zal de zorgaanbieder bij het opstellen van
het beleidsplan zich uiteraard dienen te baseren op de werkmethoden,
processen en aanpakken die zich als effectief hebben bewezen bij het
terugdringen en voorkomen van verplichte zorg en het zoeken naar
alternatieven op basis van vrijwilligheid. Wat betreft het voorgestelde
voor artikel 8:5: een richtlijn van het veld bevat per definitie werkmethoden en processen die zich bewezen hebben in de praktijk. In die zin
wordt ook daar al in voorzien.
Amendement 28 (21) regelt dat indien een patiënt meent dat niet meer
wordt voldaan aan criteria voor verplichte zorg of toch mogelijkheden op
basis van vrijwilligheid ziet, moet worden bekeken of verplichte zorg nog
strikt noodzakelijk is. In het eerste lid van artikel 8:21 van de Wvggz wordt
hierin al voorzien, met dien verstande dat de aanleiding voor de evaluatie
het voornemen tot beëindiging van de verplichte zorg is. Indien de
betrokkene van mening is dat niet langer aan de criteria voor verplichte
zorg wordt voldaan, kan hij bij de geneesheer-directeur een aanvraag
indienen voor beëindiging van de verplichte zorg (artikel 8:18).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

61

De leden van de D66-fractie vragen naar de ketensamenwerking, de
inkoop van de zorg en de financiering, met name naar wie de geneesheerdirecteur betaalt als iemand geen patiënt blijkt te zijn.
Wanneer er geen sprake is van een strafrechtelijke titel als gevolg van een
gepleegd delict zal de Zvw voorliggend zijn wat betreft de financiering van
de zorg. De werkzaamheden die een geneesheer- directeur moet verrichten ten hoeve van de voorbereiding van een zorgmachtiging betreffen
volgens het ZiN activiteiten zoals medische specialisten die plegen te
bieden en behoren tot de Zvw. Deze kosten kunnen dus worden gedeclareerd bij de zorgverzekeraar van betrokkene. Indien de betrokkene
uiteindelijk niet in de zorg terecht komt, kan het op dit moment (ook onder
Wbopz) soms lastig zijn om deze kosten weg te schrijven. De komende
periode vindt overleg plaats met het ZiN en de Nza om dit op te lossen.
In antwoord op de zorgen van de leden van de D66-fractie en de leden van
de SGP-fractie over de veiligheid van en/of voor toezicht van de patiënt,
zorgverlener en de rechter als de patiënt in een thuissituatie verblijft,
reageert de regering als volgt: de Wvggz vereist in artikel 2:4 een amvb
om gedwongen zorg thuis mogelijk te maken. Ook dienen dan de eisen en
waarborgen die in die situatie moeten gelden, in de maatregel te worden
uitgewerkt. Belangrijke waarborgen zijn gelegen in het feit of het toezicht
in de thuissituatie voldoende georganiseerd kan worden. De rol van de
familie en naasten komt aan de orde in de module dwang en drang.
De leden van de D66-fractie en de SGP-fractie vragen of er een wettelijke
basis is in de regio om afspraken te maken over de aanwezigheid van
politie/beveiliging en vragen hoe in een dergelijke situatie zou moeten
worden omgegaan.
Er is in de Wvggz voorzien in de verplichting om overleg te voeren op het
niveau van een veiligheidsregio/GGD. Mede gelet op de mogelijkheid van
ambulantisering van de verplichte zorg, zouden in dat verband over de
inzet van politie en beveiliging afspraken moeten worden gemaakt. Indien
ertoe over wordt gegaan om via de amvb, bedoeld in artikel 2:4, bepaalde
verplichte zorg mogelijk te maken in de thuissituatie, zullen in dat besluit
ook de noodzakelijke waarborgen voor een goede en veilige uitvoering
van die verplichte zorg moeten worden gesteld. In die situatie zal het
nodig zijn om hierover afspraken te maken tussen zorgaanbieder,
gemeenten, openbaar ministerie en politie.
De leden van de D66-fractie en de GroenLinks-fractie vragen ook of er
voldoende implementatietijd en adequate financiering wordt uitgetrokken
voor de nieuwe wet.
Een implementatietijd van één jaar acht de regering realistisch. Hoewel de
Wvggz de praktijk inderdaad ingrijpend zal veranderen, kunnen de
betrokken partijen op bepaalde onderdelen al anticiperen op de veranderingen die de wet met zich meebrengt. De pilots onder de huidige Wbopz,
het implementatietraject over informatie-uitwisseling en de werkgroep
Querido waarin partijen zich voorbereiden op regionale samenwerking
zijn voorbeelden van trajecten waarin de voorbereiding al is gestart.
Vanzelfsprekend zal de regering goed in gesprek blijven met alle
betrokken partijen over de haalbaarheid van de beoogde implementatie.
Op onderdelen moet de implementatie met betrokken partijen nog
worden uitgewerkt. Wij delen de visie dat de kosten en ervaringen van
patiënten, maar ook van hulpverleners en andere betrokken partijen
gemonitord moeten worden na inwerkingtreding van het wetsvoorstel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

62

ARTIKELSGEWIJS
HOOFDSTUK 1,
Onderdeel A, artikel 1:1
De definitie van het begrip familie en naaste is onderwerp van enkele
vragen van de leden van de VVD-fractie.
De regering wijst erop dat het begrip «naaste» evenmin als «familie»
definiëring vereist. Waar het begrip (meer) juridische betekenis heeft,
zoals in artikel 5:2, vijfde lid, is het begrip gekoppeld aan de frase «voor de
continuïteit van zorg essentiële» [familie en naasten]. De wetgever kan
niet goed bepalen wanneer daarvan sprake is en laat dat ter beoordeling
door de autoriteit, bedoeld in het desbetreffende artikel. In het geval van
artikel 5:2 is dat het college van burgemeester en wethouders. Het doen
van meldingen op grond van artikel 5:2 staat overigens open voor een
ieder. Het is niet in het belang van betrokkene, noch van het college om
een melding inhoudelijk te behandelen die redelijkerwijs niet in lijn ligt
met de bedoeling van artikel 5:2. Het college hoeft in die situaties weinig
te doen qua verkennend onderzoek en geen aanvraag in te dienen bij de
officier van justitie. Enkel indien de melding wordt gedaan door [onder
meer] de voor de continuïteit van zorg essentiële naaste, staat tegen het
niet indienen van een aanvraag voor verplichte zorg bij de officier van
justitie een beroepsgang open. De bestuursrechter zal dan beoordelen of
het beroep van betrokkene ontvankelijk is.
De leden van de CDA-fractie willen graag weten of het deelcriterium
immateriële schade een uitbreiding vormt ten opzichte van de Wbopz.
Verder vragen zij hoe in de praktijk ervoor gezorgd gaat worden dat dit
criterium ernstig nadeel door de toevoeging dat betrokkene door
hinderlijk gedrag agressie van anderen oproept niet te licht wordt
toegepast.
Zoals in de toelichting bij de tweede nota van wijziging van de Wvggz bij
artikel 1:1 is gesteld, is met het toevoegen van het deelcriterium «immateriële schade» ten opzichte van de Wbopz geen wijziging beoogd. Het gaat
hierbij om schade die niet op geld herleidbaar is, zoals reputatieschade of
aantasting van de goede eer of naam van iemand.
In de toelichting bij de tweede nota van wijziging van de Wvggz is verder
aangegeven dat er geen inhoudelijk verschil zit tussen «ernstig nadeel» en
de invulling van het begrip «gevaar» op grond van de Wbopz. Een van de
criteria is daarbij het oproepen van agressie door hinderlijk gedrag van
betrokkene. In de praktijk komt dit nogal eens voor omdat derden het
gedrag van betrokkene niet begrijpen, het hinderlijk vinden en daardoor,
wanneer betrokkene ermee doorgaat vanwege zijn stoornis, in sommige
gevallen agressief worden naar betrokkene toe. Zoals bij alle vormen van
gevaar kijken rechters in de praktijk kritisch of de betreffende modaliteit
zich inderdaad voordoet in de voorliggende casus. Bij de scholing van
rechters op dit onderwerp wordt hieraan ook de nodige aandacht besteed.
HOOFDSTUK 2
Onderdeel J, artikel 2:4
De leden van de CDA-fractie willen graag weten wanneer de richtlijnen
voor de toepassing van gedwongen zorg thuis gereed zijn. Het netwerk
kwaliteitsontwikkeling ggz is bezig met de ontwikkeling van een generieke
module dwang en drang en de ontwikkeling van kwaliteitscriteria voor
ethische en veilige uitvoer van ambulante dwang. Met de ontwikkeling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

63

van de generieke module komt er één door het veld breed gedragen
document die de wenselijke inhoud en organisatie van de zorg beschrijft
vanuit patiënt perspectief. Daarbij zal in kwaliteitscriteria worden
beschreven hoe preventie, opvang, beveiliging, onderzoek, risicotaxatie,
behandeling en nazorg van dwang goed, veilig en volgens goed hulpverlenerschap plaatsvindt. Daarmee wordt bijgedragen aan het zo veel
mogelijk voorkomen van dwangmaatregelen en als het niet anders kan
het zorgvuldig uitvoeren van passende dwangmaatregelen. In december
2016 of januari 2017 wordt dit ter consultatie aangeboden aan het veld. De
verwachting is dat de module dwang en drang en de kwaliteitscriteria in
mei 2017 vastgesteld kunnen worden. Hetgeen door het veld is
ontwikkeld, kan de basis vormen voor de amvb. De planning van de
algemene maatregel is dat deze medio 2017 in consultatie gaat en begin
2018 aan uw Kamer wordt aangeboden. U ontvangt al veel eerder de
consultatieversie van de module dwang en drang. Hierin zijn de criteria
opgenomen voor behandeling thuis.
HOOFDSTUK 3
Onderdeel L, artikel 3:2
De leden van de D66-fractie vragen naar een uitleg over de opsomming
in artikel 3:2, tweede lid.
Zoals in de toelichting bij de tweede nota van wijziging bij artikel 3:2,
tweede lid, is aangegeven, is een limitatieve opsomming beoogd. Dat is
gedaan om betrokkene meer rechtswaarborgen te bieden over de
dwangmaatregelen die toegepast kunnen worden. Daarmee is ook voor
een deel tegemoet gekomen aan de aanbeveling van ZonMw om de
vormen van verplichte zorg preciezer te omschrijven. De omschrijving laat
evenwel afdoende ruimte voor nieuwe, positieve, ontwikkelingen in het
professionele veld.
Onderdeel Q
HOOFDSTUK 5
Artikel 5:2
De leden van de CDA-fractie vragen naar de mogelijkheden van de
gemeente om misbruik van de toepassing van artikel 5:2 tegen te gaan.
Artikel 5:2 verplicht de gemeente weliswaar tot een verkennend
onderzoek, maar een dergelijk onderzoek hoeft niet veel om het lijf te
hebben indien de aanleiding van een melding bijvoorbeeld enkel een
burenruzie is. Ook hoeft de gemeente in geen geval terugkoppeling te
geven aan de melder, anders dan indien de melder iemand is uit de
beperkte doelgroep, bedoeld in het vijfde lid van artikel 5:2. In dat geval
dient wel aan de melder te worden teruggekoppeld.
Artikel 5:13
De leden van de SGP-fractie vinden dat er ook aandacht moet zijn voor
de veiligheid van familie en naasten.
De regering verwijst in dat verband naar de uiteenzetting in paragraaf
«overig» na vragen van de D66- en SGP-fractie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

64

HOOFDSTUK 6
Artikel 6:1
De leden van de VVD-fractie vragen de regering toe te lichten waarom is
gekozen om de zittingen in beginsel openbaar te houden.
Voor de betrokkene die voor de strafrechter verschijnt en ten aanzien van
wie de afgifte van de zorgmachtiging met toepassing van artikel 2.3 Wfz
wordt overwogen, is zowel vanuit het oogpunt van rechtsbescherming als
dat van afstemming met de strafrechtelijke procedure de hoofdregel
inzake openbaarheid van toepassing verklaard. Hiermee is ook gehoor
gegeven aan het verzoek dat op dit punt is gedaan door de Raad voor de
Rechtspraak. Dat houdt in dat de zitting in de regel openbaar is, tenzij de
rechter, bijvoorbeeld in verband met de kwetsbaarheid van de betrokkene,
besluit tot besloten behandeling. Hiermee wordt afgeweken van de regel
van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering dat in personen en
familiezaken de zitting niet openbaar is, tenzij de rechter anders besluit.
Voor de afgifte van zorgmachtigingen zonder toepassing van artikel 2.3
Wfz door de civiele rechter – dit geldt voor de meerderheid van de af te
geven machtigingen – geldt overigens desbetreffende regeling uit het
Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering wel. Deze zittingen vinden
achter gesloten deuren plaats.
Onderdeel R
HOOFDSTUK 7A
Artikel 7A:1
De leden van de CDA-fractie vragen in relatie tot de observatiemaatregel
naar enkele voorbeelden van oorzakelijke verbanden tussen de psychische
stoornis en het ernstig nadeel. Daarnaast vragen zij of er ook een oorzakelijk verband kan zijn als niet zeker is of het ernstig nadeel gaan
plaatsvinden.
De psychische stoornis kan bijvoorbeeld bestaan uit wanen op grond
waarvan betrokkene meent dat iemand hem iets zou willen aandoen of
aan heeft gedaan. Vervolgens zou betrokkene op grond daarvan gevaarlijk
voor de bedoelde persoon kunnen worden. Denk bijvoorbeeld aan een
persoon met schizofrenie, die als gevolg van die stoornis maatschappelijk
teloor dreigt te gaan en zichzelf ernstig verwaarloost of een persoon met
een bipolaire stoornis, waarbij het gevaar bestaat dat hij anderen ernstig
lichamelijk letsel toebrengt, een gevaar vormt voor de psychische
gezondheid van anderen en door hinderlijk gedrag de agressie van
anderen oproept.
Ernstig nadeel omvat het aanzienlijk risico op schade etc. (zoals
omschreven in artikel 1:1, tweede lid). Dat houdt in dat er ook een
oorzakelijk verband kan zijn als het risico aanzienlijk is dat het ernstig
nadeel zich gaat manifesteren. In hoeverre dat zich in een concreet geval
voordoet, zal telkens moeten worden beoordeeld aan hand van de
omstandigheden van het geval. De aard van de psychische stoornis,
eerder vertoond gedrag (zoals gedane bedreigingen) en ook bekende
politie-, justitiële- en strafvorderlijke gegevens, dan wel eerder afgegeven
maatregelen/machtigingen tot gedwongen zorg, zijn daarbij van belang.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

65

HOOFDSTUK 8
Onderdeel LL, artikel 8:17
De leden van de CDA-fractie vragen waarom in relatie tot de
bevoegdheid van de geneesheer-directeur om het college van burgemeester en wethouders te informeren, bedoeld in artikel 8:17, niet is
gekozen voor een verplichting in het belang van de openbare orde en
veiligheid.
In artikel 8:17 zijn ter zake van de belangen van de openbare orde en
veiligheid al waarborgen neergelegd. Zo staat in het tweede lid de
verplichting voor de geneesheer-directeur om toestemming te vragen aan
de Minister van VenJ voor het onderbreken van de verplichte zorg indien
het bepaalde patiënten betreft. In het zevende lid staat de verplichting
voor de geneesheer-directeur om de officier van justitie over de tijdelijke
onderbreking van de verplichte zorg in te lichten.
Onderdeel OO, artikel 8:30
De leden van de CDA-fractie vragen hoe de toelichting dat de Minister
een geanonimiseerde set gegevens ontvangt, zich verhoudt tot de
mogelijkheid dat ook het BSN kan worden opgevraagd,
De aangehaalde tekst slaat op de situatie dat ervoor gekozen wordt om de
persoonsgegevens, waaronder zo nodig het BSN, naar een aan te wijzen
instantie te laten zenden, waarna de gegevens door die instantie
geanonimiseerd naar de Minister kunnen worden gezonden. Overigens
wordt in verband met deze aanwijzingsmogelijkheid het wetsvoorstel ter
zake van die aanwijzingsbevoegdheid nog verbeterd/verduidelijkt met de
vierde nota van wijziging.
Onderdeel PP
HOOFDSTUK 9
Artikel 9:6
De leden van de CDA-fractie willen graag weten welke verschillen en
overeenkomsten er zijn tussen artikel 9:6 van de Wvggz en de oude
bepaling op grond van de Wbopz.
De artikelen 9:5, 9:6 en 9:7 voorzien in de mogelijkheid van behandeling
van de betrokkene. De inhoud ervan is ontleend aan de regeling van de
artikelen 38b, 38c en 38d, van de Wbopz en komt daarmee ook zoveel
mogelijk overeen. Voor wat betreft het artikel 9:6 betekent dit dus dat het
artikel zo veel mogelijk overeenkomt met artikel 38c Wbpoz.
Artikel 9:6, eerste lid, onderdelen a en b, heeft dezelfde strekking als
artikel 38c Wbpoz met dien verstande dat «het gevaar dat de stoornis van
het geestvermogen doet verstoren» is vervangen door «het ernstig nadeel
dat de psychische stoornis van». Inhoudelijk is hiermee geen wijziging
beoogd. De overige leden zijn een equivalent van artikel 38c Wbopz
behalve dat het vijfde en het zevende lid van artikel 38c Wbpoz niet zijn
overgenomen.
HOOFDSTUK 10
De regering bevestigt de leden van de CDA-fractie dat de klachtenfunctionaris op grond van de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

66

beschikbaar is voor alle cliënten van de zorgaanbieder, dus ook voor
cliënten waarop de Wvggz van toepassing is.
De geschilleninstantie op grond van de Wkkgz moet voldoen aan de eisen
zoals neergelegd in de Wkkgz en de Uitvoeringsregeling Wkkgz. De
klachtencommissie op grond van de Wvggz moet voldoen aan de
bepalingen bij of krachtens die wet. De Wkkgz en Wvggz bieden de ruimte
aan veldpartijen om de werkzaamheden van geschilleninstantie Wkkgz en
klachtencommissie Wvggz te integreren in één organisatie zodat van
dezelfde voorzieningen en elkaars kennis gebruik kan worden gemaakt.
De toegang voor cliënten en de uitspraken zullen echter wel conform de
wettelijke eisen moeten zijn.
Op grond van de Wkkgz heeft de cliënt toegang tot de geschilleninstantie
nadat in beginsel de interne klachtenprocedure van de zorgaanbieder is
doorlopen. De geschilleninstantie doet bindende uitspraken. Bij beroep
tegen een uitspraak van de geschilleninstantie zal de rechter slechts
marginaal toetsen.
Op grond van de Wvggz heeft de cliënt direct toegang tot de klachtencommissie, wanneer het gaat over klachten over beperking van vrijheidsrechten of aantasting van de lichamelijke integriteit. De klachtencommissie doet bindende uitspraken. Tegen de beslissing van de klachtencommissie kan bij de rechter beroep worden ingesteld.
Onderdeel VV
HOOFDSTUK 14
Artikel 14:3, aanpassing voorstel voor de Wzd
Onderdeel A, artikel 1
Eerste lid, onderdeel c
De leden van de SGP-fractie vragen naar de reikwijdte van de Wzd.
De regering heeft er voor gekozen om de Wzd te laten gelden voor alle
cliënten met een verstandelijke beperking of een psychogeriatrische
aandoening die mogelijk onvrijwillige zorg nodig hebben, en dit niet te
beperken tot de cliënten die toegang hebben tot de Wlz. Deze personen
kunnen immers zorg uit de Wlz, de Zvw, de Jeugdwet of de Wmo 2015
krijgen. Voor de Wlz geldt dat de CIZ indicatie altijd gebaseerd is op een
medische verklaring van een ter zake deskundige arts. Dit is de reden dat
een CIZ indicatie dus afdoende is om vast te stellen of iemand onder de
Wzd valt of niet. Voor de overige domeinen zal dit moeten blijken uit de
verklaring van een terzake deskundig arts. Voor de toepasselijkheid van de
Wzd zal altijd een terzake deskundig arts vast hebben moeten stellen of
een persoon een verstandelijke beperking heeft of een psychogeriatrische
aandoening. Daarnaast is gevraagd naar het verschil tussen een oudere
met en zonder een dergelijke verklaring. Een ouder die bijvoorbeeld
wijkverpleging ontvangt maar geen psychogeriatrische aandoening heeft
valt niet onder het bereik van de Wzd. Voor hem geldt de reguliere
bescherming van de WGBO. Voor de wijkverpleging is er geen verschil.
Alleen als onvrijwillige zorg wordt overwogen, zal voor de oudere zonder
medische verklaring eerst die verklaring of een CIZ indicatie moeten
worden afgegeven. Daarnaast zou de wijkverpleging alleen maar
onvrijwillige zorg kunnen toepassen als de zorgaanbieder waartoe de
wijkverpleging behoort, daarvoor op grond van artikel 20 van de Wzd is
geregistreerd, die onvrijwillige zorg op grond van de in artikel 2a
bedoelde amvb thuis is toegestaan, en het stappenplan is doorlopen om
vast te stellen of voor die onvrijwillige zorg geen alternatieven mogelijk
zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

67

Eerste lid, onderdeel f
De leden van de SGP-fractie constateren dat de definitie van een
zorgaanbieder veranderd en verruimd is, en vragen zich af of die definitie
niet te onbegrensd is.
De definitie van zorgaanbieder in de Wzd (en Wvggz) is gemodelleerd
overeenkomstig het bepaalde in de Wkkgz over een «zorgaanbieder» en
bevat een brede omschrijving van degenen die als zodanig beschouwd
kunnen worden. Of een zorgaanbieder daadwerkelijk toepassing moet
geven aan het bepaalde in de Wzd hangt af van de vraag of die zorgaanbieder zorg verleent aan de cliëntengroep van de Wzd en, of van de vraag
of die zorgaanbieder bij die zorgverlening ook eventueel onvrijwillige zorg
gaat toepassen. Indien dat het geval is dan dient die zorgaanbieder zich
daartoe te registreren op grond van artikel 20 Wzd. Een zorgaanbieder
maakt met registratie op grond van artikel 20 van het wetsvoorstel dus
een bewuste keuze dat hij onvrijwillige zorg kan bieden en daarmee aan
alle wettelijke eisen van de Wzd moet voldoen. Zorgaanbieders die zich
niet registreren mogen geen onvrijwillige zorg verlenen.
Eerste lid, onderdeel g
De Wzd introduceert het begrip «zorgverantwoordelijke», waarover de
leden van de SGP-fractie vragen naar nadere eisen.
Vanwege de gewenste harmonisatie van begrippen en definities met die
in de Wvggz is gekozen voor deze aangescherpte invulling van het begrip
zorgverantwoordelijke. De begrippen zijn zo veel als mogelijk en passend
binnen de zorgpraktijk van de verschillende cliëntgroepen geharmoniseerd. De deskundigheid van de zorgverantwoordelijke moet passen bij de
cliënt en de zorg die hij nodig zal hebben, zodat de zorgverantwoordelijke
de regie kan voeren over de aan de cliënt te verlenen zorg en zo nodig de
onvrijwillige zorg. In de zorg voor mensen met een psychogeriatrische
aandoening of een verstandelijke beperking hoeft dat niet altijd iemand te
zijn die een geregistreerd beroep uitoefent als bedoeld in artikel 3 van de
Wet BIG. In de nog op te stellen ministeriële regeling zullen eisen worden
gesteld aan eventuele deskundigen die de rol van zorgverantwoordelijke
mogen vervullen. Hierbij valt te denken aan eisen aan opleidingsniveau,
competenties en kennis van en ervaring met de specifieke doelgroep. Met
deze aanscherping en nadere duiding van de benodigde kwalificaties en
competenties van een zorgverantwoordelijke kan het veld een passende
invulling geven aan de rol van een zorgverantwoordelijke.
Tweede lid
De leden van de CDA-fractie vragen naar een nadere uitleg over de
verhouding tussen de term «dreiging» in een voorgaande versie van het
wetsvoorstel en de term «ernstig nadeel».
Het gebruik van het werkwoord dreigen in het eerdere voorstel voor de
Wzd is in het kader van de harmonisatie van het criterium voor de
toepassing van onvrijwillige/verplichte zorg vervangen door het gebruik
van de term aanzienlijk risico. Beoogd is eenzelfde criterium te hanteren
als in de Wvggz dat ook niet is beoogd afwijkend te zijn van hetgeen
onder de Wbopz geldt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

68

Onderdeel B, artikel 2
Eerste lid
De leden van de SGP-fractie vragen naar de relatie tussen het recht om
bezoek te kunnen ontvangen en de huisregels.
Huisregels kunnen opgesteld worden om beperkingen op te leggen,
bijvoorbeeld met bezoektijden.
Uitgangspunt is dat naleving van de huisregels plaatsvindt op basis van
vrijwilligheid. Indien er zich toch een situatie voordoet dat er sprake is van
verzet dan zal handhaving voor zover er sprake is van zorg en handhaving
nodig is ter voorkoming van ernstig nadeel via het stappenplan moeten
lopen. Die huisregels zijn bedoeld voor een goede orde in de instelling en
gelden dan voor iedereen. Mocht voor een individuele cliënt het nader
beperken van bezoek nodig zijn, dan is dat een vorm van onvrijwillige
zorg die alleen kan worden toegepast ter voorkoming van ernstig nadeel.
Of dit nodig is, dient te worden vastgesteld met het doorlopen van het
stappenplan om dan uiteindelijk vast te leggen in het zorgplan.
Onderdeel C, artikel 2a
Wat is de stand van zaken van de ontwikkeling van de inhoudelijke
normen voor de zorgverlening aan mensen buiten de accommodatie, zo
willen de leden van de CDA-fractie graag weten. De leden van de
SGP-fractie vragen of de regering bereid is om de concept amvb waarin
onvrijwillige zorg thuis geregeld wordt, samen met de nota naar
aanleiding van dit tweede nader verslag, aan de Tweede Kamer te sturen
zodat deze betrokken kan worden bij de behandeling van het
wetsvoorstel.
De regering geeft in dit verband aan dat er nog overleg plaatsvindt met
het veld over hoe deze amvb er op dit punt uit zou moeten zien. De
module dwang en drang, die door de ggz wordt opgesteld, kan als input
dienen. Zodra de concept amvb gereed is, zal deze naar de kamer worden
gezonden. In artikel 2a is een voorhangprocedure geregeld voor deze
amvb.
Onderdeel KK, artikel 28a
De leden van de CDA-fractie willen graag weten wat er gebeurt als het
CIZ adviseert dat zorg betreft als bedoeld in de Zvw en de zorgverzekeraar
vindt dat hier geen sprake van is.
Als de rechter een machtiging heeft afgegeven, dan is de inhoud van de
machtiging bepalend voor wie gehouden is die uit te voeren. Ten onrechte
voorzag het wetsvoorstel nog niet in een bepaling over die tenuitvoerlegging. De vierde nota van wijziging van de Wvggz voorziet hierin (art.
28c). Daarbij wordt tevens geregeld dat de IGZ de bevoegdheid krijgt om
zorgaanbieders te verplichten de rechterlijke machtiging uit te voeren.
Binnen de Wvggz was al geregeld dat de IGZ uiteindelijk doorzettingsmacht heeft.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

69

Onderdeel AF
HOOFDSTUK 3A Wzd
Artikelen 49 en 50
De leden van de CDA-fractie willen graag weten in welke gevallen het
college van burgemeester en wethouders wordt geïnformeerd in geval
van een verlof op basis van artikel 50. Indien de regering concludeert dat
een dergelijke informatieverstrekking niet noodzakelijk is dan willen deze
leden graag weten wat hiervoor de reden is.
Indien een persoon op basis van artikel 50 Wzd met verlof of ontslag
gestuurd wordt dan hoeft het college van burgemeester en wethouders
niet geïnformeerd te worden. De reden dat op grond van de Wvggz een
bevoegdheid is opgenomen voor de geneesheer-directeur om het college
van burgemeesters en wethouders te informeren, is gelegen in het
verschil tussen de doelgroepen en de daarmee samenhangende aard van
de maatregel/machtiging. Binnen de Wvggz kan een crisismaatregel of
zorgmachtiging ook zien op verplichte zorg die gegeven wordt in een
ambulante setting. Daarbij is de verplichte zorg (ambulant of intramuraal)
gericht op behandeling en doorgaans van relatief korte duur. Bij de
afbouw van de maatregel/machtiging is het goed denkbaar dat zulks
alleen mogelijk is indien de gemeente (waar betrokkene naar verwachting
zal verblijven) gemeentelijke ondersteuning aanbiedt op grond van de
Wmo 2015. Binnen de Wzd kan daarentegen enkel een machtiging
afgegeven worden voor gedwongen opname. Personen die gedwongen
dienen te worden opgenomen, zullen vanwege hun aandoening vaak
levenslang zorg en ondersteuning moeten krijgen, waarbij ondersteuning
vanuit de Wmo 2015 niet zo snel aan de orde zal zijn.
HOOFDSTUK 4 Wzd
De leden van de CDA-fractie willen graag weten of bij de uitvoering van
de klachtenregeling de desbetreffende persoon ook gebruik kan maken
van een onafhankelijke klachtenfunctionaris zoals die in de Wkkgz is
neergelegd. Deze vraag heeft de regering in paragraaf 10 bevestigend
beantwoord.
Onderdeel AJ, artikel 60a
Eerste lid
De leden van de SGP-fractie vragen of de regering de verschillen kan
weergeven tussen de meldplicht in de Wvggz, en de meldplicht die hier
wordt voorgesteld om «het gegrond vermoeden» dat de uitvoering van de
onvrijwillige zorg ernstig tekortschiet te melden bij de IGZ.
Met deze aanpassing is beoogd eenzelfde regeling te treffen als in artikel
13:2 van de Wvggz. De verschillen in benaming en opsomming van de
personen voor wie deze meldplicht geldt, hebben betrekking op de
verschillende benamingen en taken die voor deze personen in beide
wetsvoorstellen worden gehanteerd. De Wzd kent geen geneesheerdirecteur, terwijl in de Wzd de zorgverlener wettelijk een zelfstandige rol
heeft bij de uitvoering van onvrijwillige zorg welke rol in de Wvggz
wettelijk verloopt via de taak van de zorgverantwoordelijke. Voorts kent de
Wzd geen patiëntenvertrouwenspersoon of familievertrouwenspersoon,
doch wel een cliëntenvertrouwenspersoon. Deze persoon heeft echter
dezelfde rol als de patiëntenvertrouwenspersoon in de Wvggz. Om deze
reden is het verschil in de personen die een meldplicht hebben te
verklaren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

70

Artikel 40 Wzd
De regering kan de leden van de SGP-fractie bevestigen dat huisregels
ook onder de nieuwe regels opgesteld kunnen worden die betrekking
hebben op het uiten van een culturele of religieuze identiteit. De Wzd
brengt hier geen verzwaring in ten opzichte van de huidige wetgeving.
Huisregels en onvrijwillige zorg moeten echt uitdrukkelijk van elkaar
worden onderscheiden. Huisregels gelden voor iedereen in de accommodatie, onvrijwillige zorg is een individuele maatregel die alleen is
toegestaan ter voorkoming van ernstig nadeel en als geen vrijwillige
oplossing meer mogelijk is.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
mede namens de Staatssecretarissen van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport en van Veiligheid en Justitie,
E.I. Schippers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

71

Bijlagen:
1.
2.

6
7

Overzicht aanbevelingen thematische wetsevaluatie Gedwongen
zorg6
Consultatiereacties Autoriteit Persoonsgegevens (AP), College voor
de Rechten van de Mens (CvdRM), IGZ en Politie7.

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 399, nr. 38

72