Rechtspositie en veiligheid
van jongeren in
AVENIER, LOCATIE ANKER
Locatierapport

Inspectie jeugdzorg
Utrecht, februari 2011

Inspectie jeugdzorg

2

Inspectie jeugdzorg

Samenvatting

De Inspectie jeugdzorg voert haar stapsgewijs toezicht uit bij alle instellingen voor gesloten
jeugdzorg, maar niet bij alle locaties van deze instellingen. Verder houdt de inspectie ook rekening
met eerder toezicht dat bij een instelling is gedaan in verband met de toezichtlast.
De inspectie wil echter wel zicht krijgen of houden op deze locaties en weten hoe het is gesteld
met de rechtspositie van de jongeren en de veiligheid binnen de locatie.
De inspectie vindt de rechtspositie zo belangrijk omdat de jongeren die in de gesloten jeugdzorg
verblijven tegen hun wil in hun rechten kunnen worden beperkt. Omdat het gaat om jongeren die
een risico kunnen vormen voor zichzelf en/of voor anderen is ook de veiligheid van groot belang.

In dit toezicht gaat het om Avenier, locatie Anker, een voormalige JJI die sinds januari 2010 voor
de duur van twee jaar gesloten jeugdzorg biedt en waarover de inspectie al veel informatie heeft.
Om die reden beperkt de inspectie het toezicht voor de instelling door zich te richten op de meest
basale indicatoren.

In dit rapport geeft de Inspectie jeugdzorg antwoord op de vraag in hoeverre de onderzochte
locatie de rechtspositie en de veiligheid van de jongeren in beleid en praktijk voldoende heeft
geregeld.
De inspectie is van oordeel dat de instellingen voor gesloten jeugdzorg op operationeel niveau
dienen te functioneren. ‘Operationeel’ wil zeggen dat de medewerkers in de locatie het beleid
kennen en er in de praktijk naar handelen.

Het eindoordeel van de Inspectie jeugdzorg luidt dat Avenier, locatie Anker de rechtspositie en de
veiligheid van jongeren voldoende heeft geregeld. De locatie scoort op 9 van de 10 indicatoren
‘operationeel’ en voldoet daarmee aan de verwachtingen van de inspectie.

De locatie komt goed uit het onderzoek wat betreft de volgende onderwerpen:
•

Vrijheidsbeperkende maatregelen

•

Begeleiding en toezicht

•

Risicotaxatie

Aandacht van de locatie is vooral nodig voor het volgende onderwerp:
•

Toegang tot de klachtregeling

Bij een ingediende klacht vraagt de klachtencommissie aan het afdelingshoofd om die in
behandeling te nemen en met de jongere te praten over de klacht. Dit kan er toe leiden dat
jongeren zich belemmerd voelen bij het indienen van de klacht.

De Inspectie jeugdzorg doet de volgende aanbeveling aan Avenier, locatie Anker:
•

Zorg ervoor dat jongeren rechtstreeks toegang hebben tot de klachtencommissie.

3

Inspectie jeugdzorg

4

Inspectie jeugdzorg

Inhoudsopgave

Samenvatting ..................................................................................................................... 3
Hoofdstuk 1 Inleiding......................................................................................................... 7
Hoofdstuk 2 Rechtspositie en veiligheid jongeren in Avenier, locatie Anker ............................... 9
Hoofdstuk 3 Eindoordeel en aanbevelingen ......................................................................... 13

Bijlage 1

Beoordelingskader ........................................................................................ 15

5

Inspectie jeugdzorg

6

Inspectie jeugdzorg

Hoofdstuk 1

Inleiding

De Inspectie jeugdzorg voert haar stapsgewijs toezicht uit bij alle instellingen voor gesloten
jeugdzorg, maar niet bij alle locaties van deze instellingen. Omdat sommige instellingen meerdere
locaties hebben die een behoorlijke omvang hebben, wil de inspectie wel zicht krijgen of houden
op deze locaties en weten hoe het is gesteld met de rechtspositie van de jongeren en de veiligheid
binnen de locatie. Het toezicht kan ook op maat worden ingezet bij instellingen waarvan de
inspectie al veel informatie heeft of die een geringe omvang hebben.
De inspectie vindt de rechtspositie zo belangrijk omdat de jongeren die in de gesloten jeugdzorg
verblijven tegen hun wil in hun rechten kunnen worden beperkt. Omdat het gaat om jongeren die
een risico kunnen vormen voor zichzelf en/of voor anderen is ook de veiligheid van groot belang.

In dit toezicht gaat het om Avenier, locatie Anker, een voormalige JJI die sinds januari 2010 voor
de duur van twee jaar gesloten jeugdzorg biedt en waarover de inspectie al veel informatie heeft.
Om die reden beperkt de inspectie de toezichtlast voor de instelling door zich te richten op de
meest basale indicatoren.
Avenier, locatie Anker biedt gesloten jeugdzorg voor jongens in Harreveld. De capaciteit is 76
plaatsen die zijn verdeeld over 8 groepen. Als basismethodiek hanteert locatie Anker “Youturn” en
is daarmee een pilot voor de sector gesloten jeugdzorg. Locatie Anker kent een hoge mate van
geslotenheid. Twee van de groepen hebben als specialisatie seksuele problematiek.
Het beleid van Avenier voor de gesloten jeugdzorg is reeds door de inspectie getoetst bij toezicht
op andere locaties van Avenier en als voldoende beoordeeld. Dit beleid geldt ook voor Avenier,
locatie Anker.

Het onderzoek is uitgevoerd op 24 november 2010 door twee inspecteurs en bevatte de volgende
onderdelen:
•

rondleiding;

•

interview met jongeren;

•

interview met groepsleiders;

•

analyse cliëntendossiers;

•

interview met gedragswetenschapper en teamleiding.

De inspectie heeft de resultaten van het onderzoek teruggekoppeld aan de locatiedirectie.

In dit rapport geeft de Inspectie jeugdzorg antwoord op de vraag in hoeverre de locatie de
rechtspositie en de veiligheid van de jongeren in beleid en praktijk voldoende heeft geregeld.
De inspectie is van oordeel dat de instellingen voor gesloten jeugdzorg op operationeel niveau
dienen te functioneren. ‘Operationeel’ wil zeggen dat de medewerkers in de locatie het beleid
kennen en er in de praktijk naar handelen.

7

Inspectie jeugdzorg

De inspectie vraagt de instelling of het concept rapport feitelijke onjuistheden bevat. Na
verwerking van de feitelijke onjuistheden stelt de inspectie de rapportage vast. In het vastgestelde
rapport neemt de inspectie de aanbevelingen aan de instelling op.
Als de inspectie de rapportage heeft vastgesteld, biedt zij deze aan aan de staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport en aan de instelling en locatie zelf. De inspectie plaatst het
vastgestelde rapport op haar website.

Leeswijzer
In hoofdstuk 2 staan de oordelen van de Inspectie jeugdzorg per indicator en een toelichting.
In hoofdstuk 3 staat het eindoordeel van de Inspectie jeugdzorg en de aanbeveling(en) aan de
instelling en de locatie.
In bijlage 1 staat het beoordelingskader van het toezicht.

8

Inspectie jeugdzorg

Hoofdstuk 2

Rechtspositie en veiligheid jongeren in
Avenier, locatie Anker

Dit hoofdstuk is gewijd aan de bevindingen van het toezicht. Deze staan in een tabel met
indicatoren die gevolgd wordt door een toelichting op het oordeel.

De scores per indicator zijn weergegeven in een driepuntsschaal. Deze scores houden in:
-

afwezig: er is geen beleid of het aanwezige beleid is zo onvolledig, onduidelijk of
inadequaat dat het beleid de medewerkers van de instelling geen informatie geeft die hen
kan leiden;

-

aanwezig: er is volledig, duidelijk en adequaat beleid, dat de medewerkers van de
instelling voldoende informatie geeft die hen kan leiden;

-

operationeel: het beleid is aanwezig én de medewerkers in de instelling kennen het beleid
en handelen ernaar.

De inspectie verwacht voor elke indicator een score operationeel. In bijlage 1 staat per indicator
een omschrijving van de score operationeel.

Operationeel

Indicatoren
Vrijheidsbeperkende maatregelen:

Aanwezig

Criterium
De instelling heeft de rechtspositie en de veiligheid van jongeren
voldoende geregeld

Afwezig

Scores per indicator

Welke vrijheidsbeperkende maatregelen mogen worden toegepast

√

Wanneer vrijheidsbeperkende maatregelen mogen worden toegepast

√

Wie vrijheidsbeperkende maatregelen mogen toepassen

√

Hoe medewerkers bij toepassing vrijheidsbeperkende maatregelen dienen te
handelen
Instemming gedragswetenschapper bij toepassing vrijheidsbeperkende
maatregelen
Toepassing vrijheidsbeperkende maatregelen specifiek per jongere

√

Toepassing vrijheidsbeperkende maatregelen door getrainde en geïnstrueerde
medewerkers

√

Begeleiding en toezicht: inhoud en wanneer

√

Risicotaxatie verlof en buitenactiviteiten structureel mbv instrument

√

Toegang tot klachtregeling / vertrouwenspersoon

√
√

√

9

Inspectie jeugdzorg

Toelichting
Avenier, locatie Anker, hanteert hetzelfde beleid voor Anker als voor de andere locaties voor
gesloten jeugdzorg van Avenier. Bij de meest recente (her-)toets bij een locatie van Avenier
eerder dit jaar beoordeelde de inspectie het beleid als volledig aanwezig. Dit is reden voor de
inspectie om ook bij de toetsing bij Anker voor alle indicatoren minimaal van het oordeel aanwezig
uit te gaan.

Vrijheidsbeperkende maatregelen
Bij een geplande opname van een jongere beslist het hoofd behandeling welke
vrijheidsbenemende maatregelen voor die jongere in het voorlopig perspectiefplan worden
opgenomen. In geval van een crisisopname gebeurt dit achteraf. Uit de interviews en de
bestudeerde dossiers blijkt dat vastpakken en vasthouden en afzondering in principe in het
voorlopige perspectiefplan staan. Voor overige maatregelen kan dit verschillen. Na 6 weken vindt
de eerste perspectiefplanbespreking plaats. Vervolgens wordt het plan iedere 3 maanden
geëvalueerd. Bij deze besprekingen beslist de gedragswetenschapper die aan de groep verbonden
is of er maatregelen bij komen en/of af kunnen. Indien nodig wordt het perspectiefplan tussentijds
gewijzigd.
Zowel medewerkers als jongeren weten dat maatregelen alleen mogen worden toegepast wanneer
ze in het perspectiefplan staan vermeld of in noodsituaties.

Alle pedagogisch medewerkers, maar ook de afdelingshoofden en gedragswetenschappers, hebben
de 3-daagse basiscursus Mentaal Fysieke Training doorlopen en krijgen eens per jaar een
herhalingstraining. Ook oefenen de medewerkers wel eens aan het einde van een
teamvergadering. Verder ontvangen medewerkers trainingen gericht op het voorkomen van
incidenten en wordt elk team getraind in het beter op elkaar ingespeeld raken bij incidenten.
Nieuwe medewerkers worden in hun eerste maand boventallig ingeroosterd. Zij worden gekoppeld
aan een pedagogisch medewerker-A die hen uitleg geeft over de protocollen in het
kwaliteitshandboek van Avenier en over hoe maatregelen moeten worden uitgevoerd. Zolang zij de
basiscursus nog niet hebben gehad, voeren de nieuwe medewerkers geen maatregelen uit.
Afdelingshoofden en gedragswetenschappers lopen mee wanneer er alarm is. Ze houden zich
daarbij zo veel mogelijk afzijdig van de uitvoering van maatregelen maar nemen de regie wanneer
de situatie daar om vraagt.

De pedagogisch medewerker bespreekt toegepaste maatregelen standaard na met de betrokkenen
en met het team. Bij het teamoverleg zijn naast de pedagogisch medewerkers het afdelingshoofd
en de gedragswetenschapper aanwezig. Ook legt de medewerker informatie over incidenten en het
toepassen van maatregelen vast in het registratiesysteem BRES. Gedragswetenschappers kijken
tijdens iedere dienst naar de geregistreerde incidenten in BRES. In de dagelijkse overdracht
binnen het team en bij het (Ankerbreed) ochtendoverleg worden alle incidenten en toegepaste
maatregelen in het bijzijn van de gedragswetenschapper en het afdelingshoofd besproken.
Wanneer een jongere wordt afgezonderd, spreekt de gedragswetenschapper achteraf met de
jongere.

10

Inspectie jeugdzorg

Avenier Anker constateerde bij de evaluatie van incidenten dat de afstemming onderling bij
vastpakken en vasthouden niet altijd goed was. Daarom is een nieuwe afspraak dat de
pedagogisch medewerker-A van de groep waar het incident zich voordoet, het vastpakken en
vasthouden coördineert.

Begeleiding en toezicht
Vanuit hun kantoor hebben pedagogisch medewerkers zicht op alle ruimtes waar de jongeren
verblijven. Er is altijd minimaal één pedagogisch medewerker bij de jongeren. Ze zijn zich er van
bewust dat zicht op de jongeren van groot belang is voor de veiligheid maar ook voor het gevoel
van veiligheid van de jongeren en voor de sfeer.
Pedagogisch medewerkers begeleiden jongeren naar school. De afdelingshoofden en
gedragswetenschappers zorgen dat ze tijdens de schoolgang alles zien en zichtbaar zijn. Zij komen
ook meerdere keren per dag op de groepen en geven feedback aan medewerkers over de wijze
waarop toezicht op de jongeren wordt uigevoerd.
’s Nachts zijn jongeren op hun kamer met de deur op slot. Via een intercom kunnen ze
communiceren met de receptie. Op een aantal groepen is er een wakende nachtdienst of een
slaapdienst. Avenier onderzoekt of een wakende nachtdienst bij alle groepen ingevoerd kan
worden.

Risicotaxatie verlof
Voorafgaand aan een verlofplanning vult de gedragswetenschapper een checklist risicotaxatie in.
Bij agressieproblematiek of seksuele problematiek worden ook respectievelijk de Savry en/of de JSOAP ingevuld door de gedragswetenschapper. De lijsten gaan samen met de verlofaanvraag naar
het toetsingsoverleg, dat eens per twee weken plaatsvindt. In dit overleg kijken de hoofden
behandeling van de locaties Alexandra, Prisma en Anker naar de motivering, voorwaarden en de
risicotaxatie.
Voorafgaand aan de verlofbeweging bespreekt de mentor de risico’s met de jongere. Bij twijfel,
bijvoorbeeld omdat een jongere niet lekker in zijn vel zit, overlegt de mentor met het
afdelingshoofd of het verlof uitgesteld of afgelast moet worden.
Op teamniveau wordt het verlof van de jongeren wekelijks geëvalueerd. Bij wijzigingen of
negatieve signalen wordt het verlofplan bijgesteld.

Toegang tot de klachtregeling/vertrouwenspersoon
De reden dat de inspectie de indicator met betrekking tot de toegang tot de
klachtregeling/vertrouwenspersoon niet als voldoende beoordeelt is dat de klachtencommissie bij
klachten aan het afdelingshoofd vraagt de klacht eerst met de jongere te bespreken. Indien een
jongere dit niet wil, neemt de klachtencommissie de klacht alsnog in behandeling.
De inspectie is van oordeel dat deze werkwijze bij de jongeren de indruk kan wekken dat er geen
rechtstreekse toegang is tot de klachtencommissie. Dit kan er toe leiden dat jongeren zich
belemmerd voelen bij het indienen van de klacht.

11

Inspectie jeugdzorg

De vertrouwenspersoon is bij de instelling goed in positie. De vertrouwenspersoon heeft wekelijks
spreekuur op iedere leefgroep. Jongeren maken gebruik van het spreekuur en zijn tevreden over
de vertrouwenspersoon.

12

Inspectie jeugdzorg

Hoofdstuk 3

Eindoordeel en aanbevelingen

In dit hoofdstuk oordeelt de Inspectie jeugdzorg in hoeverre de locatie de rechtspositie en de
veiligheid van jongeren voldoende heeft geregeld.

Het eindoordeel van de inspectie luidt dat Avenier, locatie Anker de rechtspositie en de
veiligheid van jongeren voldoende heeft geregeld.
De instelling scoort 9 van de 10 indicatoren ‘operationeel’ en voldoet daarmee voldoende aan de
verwachtingen van de inspectie.

Avenier, locatie Anker komt goed uit het onderzoek wat betreft de volgende punten:
•

Vrijheidsbeperkende maatregelen

•

Begeleiding en toezicht

•

Risicotaxatie

Aandacht van Avenier, locatie Anker is vooral nodig voor het volgende onderwerp:
•

Toegang tot de klachtregeling

Bij iedere ingediende klacht vraagt de klachtencommissie voordat ze de klacht in behandeling
neemt aan het afdelingshoofd om met de jongere te praten over de klacht. Dit kan er toe leiden
dat jongeren zich belemmerd voelen bij het indienen van de klacht.

Aanbeveling
•

Zorg ervoor dat jongeren rechtstreeks toegang hebben tot de klachtencommissie.

13

Inspectie jeugdzorg

14

Inspectie jeugdzorg

Bijlage 1

Beoordelingskader

Heeft de instelling de rechtpositie en de veiligheid van jongeren in de praktijk voldoende
geregeld?
Indicator
Vrijheidsbeperkende
maatregelen:
welke
Vrijheidsbeperkende
maatregelen:
wanneer
Vrijheidsbeperkende
maatregelen:
wie
Vrijheidsbeperkende
maatregelen:
hoe
Vrijheidsbeperkende
maatregelen:
instemming
gedragswetenschapper

Vrijheidsbeperkende
maatregelen:
maatregelen specifiek
per jongere
Vrijheidsbeperkende
maatregelen:
Training en instructie

Operationeel
De medewerkers weten welke maatregelen mogen worden
toegepast en handelen overeenkomstig.
Medewerkers weten wanneer de maatregelen mogen worden
toegepast en handelen overeenkomstig.
Medewerkers weten wie de maatregelen mag toepassen en
handelen overeenkomstig.
Medewerkers weten hoe (volgens welke procedures) zij dienen te
handelen bij maatregelen en noodsituaties en handelen
overeenkomstig.
Medewerkers weten dat de instemming van de
gedragswetenschapper nodig is en hoe en in welke vorm deze
verkregen moet worden.
Zij passen geen maatregelen toe zonder deze instemming.
De gedragswetenschapper zorgt ervoor dat hij steeds betrokken is
bij beoordeling en instemming.
Medewerkers weten dat ieder behandelplan specifieke maatregelen
benoemt.
Zij noemen per behandelplan specifieke maatregelen en passen
alleen deze maatregelen toe wanneer er maatregelen nodig zijn.
Zij informeren de jongeren hierover.
1. Voorkomen: Medewerkers weten hoe zij moeten werken
aan het voorkómen van incidenten en handelen daarnaar
2. Toepassen: Medewerkers zijn getraind en geïnstrueerd in
het toepassen van maatregelen.

Begeleiding en
toezicht: inhoud en
wanneer
Risicotaxatie
Toegang tot
klachtregeling/
vertrouwenspersoon

3. Nazorg: Medewerkers weten dat en welke nazorg zij bij
incidenten moeten geven en handelen daarnaar.
Medewerkers weten wat begeleiding en toezicht inhoudt en
wanneer er begeleiding en toezicht is en
handelen daarnaar.
Medewerkers taxeren de risico’s rond verlof en buitenactiviteiten.
Zij doen dat structureel met behulp van een instrument.
Medewerkers weten dat en hoe jongeren rechtstreeks toegang
hebben tot de klachtencommissie en de vertrouwenspersoon,
informeren de jongeren hierover zo nodig en stellen hen hiertoe in
staat.

15