Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

29 754

Terrorismebestrijding

Nr. 547

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID EN
VOOR RECHTSBESCHERMING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 juni 2020
Tijdens het Algemeen Overleg Terrorisme op 29 januari jl. (Kamerstuk
29 754, nr. 541) heeft de Minister van Justitie en Veiligheid toegezegd om
per brief terug te komen op de mogelijkheden die het Wetboek van
Strafrecht (Sr) sinds de inwerkingtreding van de Wet Langdurig Toezicht
(WLT) biedt ten aanzien van (veroordeelde) terroristen. Daarnaast heeft de
vaste commissie voor Justitie en Veiligheid op 11 maart jl. de Minister
voor Rechtsbescherming verzocht de commissie te informeren over de
reikwijdte en mogelijkheden die de WLT biedt ten aanzien van gevangenen die vastzitten voor een terroristisch misdrijf. Met deze brief geven
wij hier opvolging aan.
Wij zijn nogmaals nauwkeurig nagegaan welke mogelijkheden de WLT
biedt ten aanzien van (gedetineerde) veroordeelden voor terroristische
misdrijven. Op basis daarvan komen wij tot de conclusie dat de huidige
wetgeving voldoende vrijheidsbeperkende mogelijkheden biedt en kan
worden toegepast bij terroristische misdrijven. Om echter onduidelijkheden met betrekking tot de toepasbaarheid van de WLT op terroristische
misdrijven te voorkomen, verduidelijken wij de wet door een wetswijziging voor te bereiden waarmee terroristische misdrijven expliciet
worden toegevoegd aan de opsomming van misdrijven in artikel 38z,
eerste lid, onder c, van het Wetboek van Strafrecht (Sr).
WLT en terroristische misdrijven
In onze eerdere brief van 11 september 2019 zijn wij uitvoerig ingegaan op
de maatregelen die op veroordeelde terroristen kunnen worden
toegepast.1 Daarbij zijn ook twee mogelijkheden, om langer toezicht te
kunnen houden op veroordeelden, aan bod gekomen.

1

kst-29754-547
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Kamerstuk 29 754, nr. 523

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 754, nr. 547

1

De eerste mogelijkheid betreft de tenuitvoerlegging van een zelfstandige
gedragsbeïnvloedende en vrijheidsbeperkende maatregel (hierna:
zelfstandige maatregel), die bij de veroordeling is opgelegd. De
zelfstandige maatregel kan op grond van artikel 38z, eerste lid, onder b, Sr
(onder meer) worden opgelegd aan personen die zijn veroordeeld tot een
gevangenisstraf wegens een misdrijf dat gericht is tegen, of gevaar
veroorzaakt voor, de onaantastbaarheid van het lichaam van een of meer
personen. Het moet daarbij gaan om een misdrijf waarop naar de
wettelijke omschrijving een gevangenisstraf van vier jaar of meer is
gesteld. Deze zelfstandige maatregel maakt het mogelijk om, aansluitend
aan het eindigen van de gevangenisstraf (of de voorwaardelijke invrijheidstelling), het toezicht zo lang als nodig voort te zetten.
De tweede mogelijkheid betreft een verlenging van de proeftijd van de
voorwaardelijke invrijheidstelling (artikel 6:1:18 van het Wetboek van
Strafvordering (Sv)).2 Bij iedere veroordeelde die voorwaardelijk vrijkomt,
is een verlenging van de proeftijd met twee jaar mogelijk. In gevallen
waarin sprake is van een veroordeling wegens een misdrijf dat aan het
criterium van artikel 38z, eerste lid, onder b, Sr voldoet, kan de proeftijd
daarna opnieuw worden verlengd met twee jaar. Er geldt in dat geval
geen wettelijk maximum voor het aantal verlengingen. Een verlenging
van de proeftijd kan ook aan de orde zijn indien bij de veroordeling geen
zelfstandige maatregel is opgelegd en biedt voor die gevallen de
mogelijkheid om het toezicht voort te zetten.
Terroristische misdrijven
De hiervoor beschreven mogelijkheden om langdurig toezicht te houden,
kunnen ook worden toegepast bij een veroordeling voor een terroristisch
misdrijf. Het in artikel 38z, eerste lid, onder b, Sr genoemde criterium
(«een misdrijf dat gericht is tegen, of gevaar veroorzaakt voor, de
onaantastbaarheid van het lichaam van een of meer personen») komt
overeen met het criterium opgenomen in artikel 38e Sr, op grond waarvan
de ongemaximeerde tbs-maatregel met verpleging van overheidswege
kan worden opgelegd. Van sommige delicten, zoals moord of doodslag (al
dan niet met terroristisch oogmerk), is evident dat zij een gevaar voor de
onaantastbaarheid van het lichaam van personen opleveren. Uit de
wetsgeschiedenis volgt dat het criterium een brede(re) strekking heeft. In
algemene zin gaat het om misdrijven waardoor gevaar voor personen
wordt veroorzaakt. In de wetsgeschiedenis worden onder andere ook
genoemd de misdrijven opgenomen in de Titels V (misdrijven tegen de
openbare orde), VII (gemeengevaarlijke misdrijven), VIII (misdrijven tegen
het openbaar gezag) en XVIII (misdrijven tegen de persoonlijke vrijheid)
van het Tweede Boek Sr.3 Dit betekent dat ook misdrijven die samenhangen met terroristische activiteiten onder dit criterium vallen.4 Dit geldt
ook voor misdrijven op grond waarvan veel uitreizigers worden veroordeeld, zoals training voor terrorisme (artikel 134a Sr) en deelneming aan
een terroristische organisatie (artikel 140a Sr).
Ook ten aanzien van misdrijven, opgenomen in de Wet internationale
misdrijven, die zijn gericht tegen of gevaar veroorzaken voor de onaantastbaarheid van het lichaam van personen, geldt dat het mogelijk is bij
een veroordeling voornoemde mogelijkheden uit de WLT toe te passen.5

2

Tot aan de inwerkingtreding van de Wet tenuitvoerlegging strafrechtelijke beslissingen per
1 januari 2020: artikel 15c, derde lid, Sr.
3
Kamerstuk 22 909, nr. 3, blz. 6–7.
4
Handelingen II 2013/14, nr. 105, item 9, p. 9 en 11.
5
Dit geldt (alleen) niet ten aanzien van misdrijven die niet gericht zijn tegen of geen gevaar
veroorzaken voor de onaantastbaarheid van het lichaam van personen, zoals het onrechtmatig
gebruikmaken van het embleem van het Rode Kruis of andere erkende beschermingstekens.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 754, nr. 547

2

Uit de jurisprudentie volgt tot slot dat onder bepaalde omstandigheden
ook een misdrijf, dat niet zonder meer gekarakteriseerd kan worden als
een misdrijf gericht tegen het lichaam van personen, zoals bedreiging,
onder voornoemd criterium kan vallen. Dat is het geval wanneer de
rechter tot de conclusie komt dat het misdrijf gericht is tegen het lichaam
van personen. Zo betrok de rechter in een geval van bedreiging onder
meer de omstandigheid dat een bedreiging werd voorafgegaan, vergezeld
of ondersteund door agressief gedrag van de betrokkene.6
Om het gebruik en toepassing van de zelfstandige maatregel te bevorderen, wordt met de betrokken organisaties, zoals de reclassering, het OM
en de Raad voor de Rechtspraak overleg gevoerd, zo blijkt ook uit de brief
van de Minister voor Rechtsbescherming ten aanzien van de motie van de
leden Kuiken en Van Wijngaarden (Kamerstuk 35 122, nr. 27).7 Tijdens
deze gesprekken wordt ook specifiek aandacht gevraagd voor de toepassing van de zelfstandige maatregel bij terrorismeverdachten. Tot nu toe is
onder meer gebleken dat de bekendheid met de zelfstandige maatregel,
ondanks dat er eerder aandacht aan is besteed, verder kan worden
vergroot. Binnen de rechtspraak is inmiddels (in opleidingen voor rechters
en juridisch medewerkers) aandacht gevestigd op de zelfstandige
maatregel en de voorwaarden waaronder deze kan worden opgelegd en
ten uitvoer kan worden gelegd.
Daarnaast voert het WODC een doorlopende monitoring en evaluatie van
de WLT uit. Zoals toegezegd bij de begrotingsbehandeling in 2018
(Handelingen II 2018/19, nr. 27, item 10) wordt hierbij ook gekeken naar de
toepassing van deze wet op terroristische misdrijven.8 Een overzichtsrapportage van de belangrijkste bevindingen ten aanzien van de eerste vijf
jaar van toepassing van de WLT wordt verwacht in 2023.
Om desalniettemin onduidelijkheden met betrekking tot de mogelijkheden
om langdurig toezicht te houden op terrorismeveroordeelden te
voorkomen, zijn wij in het verlengde hiervan zoals gezegd voornemens
een wetswijziging voor te bereiden waarmee terroristische misdrijven
expliciet worden toegevoegd aan de opsomming van misdrijven in artikel
38z, eerste lid, onder c, Sr. Daarmee wordt niet alleen verhelderd dat bij
terroristische misdrijven de zelfstandige maatregel kan worden opgelegd,
maar ook dat – overeenkomstig artikel 6:1:18 Sv – het aantal keren dat de
proeftijd van de voorwaardelijke invrijheidstelling kan worden verlengd in
geval van een veroordeling voor een terroristisch misdrijf niet aan een
wettelijk maximum gebonden is.
Overige maatregelen
Tijdens het AO Terrorisme van 29 januari jl. heeft het lid Yeşilgöz-Zegerius
(VVD) gesproken over mensen met radicale gedachten die vrij rondlopen
in onze samenleving, en daarbij gevraagd of de WLT ook van toepassing
is op geradicaliseerde personen. In dit verband stellen wij voorop dat de
WLT alleen kan worden toegepast wanneer een verdachte schuldig is
bevonden aan een misdrijf (dat voldoet aan het criterium opgenomen in
artikel 38z Sr). Dat betekent dat het niet mogelijk is om de WLT toe te
passen ten aanzien van personen die weliswaar zijn geradicaliseerd, maar
die zich niet schuldig hebben gemaakt aan een strafbaar feit. Wel zijn er
reeds andere mogelijkheden beschikbaar om deze personen onder
toezicht te stellen wanneer van hen een gevaar uitgaat voor de
samenleving.

6

Vgl. Hoge Raad 12 februari 2013, ECLI:NL:PHR:2013:BY8434.
Kamerstuk 35 122, nr. 37
8
Kamerstuk 35 000 VI, nr. 35
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 754, nr. 547

3

Zo geeft de Tijdelijke wet bestuurlijke maatregelen terrorismebestrijding
(Twbmt) de Minister van Justitie en Veiligheid de bevoegdheid om
bestuursrechtelijke maatregelen te treffen jegens personen die vanwege
hun gedragingen in verband kunnen worden gebracht met terroristische
activiteiten of de ondersteuning daarvan.9 Achtergrond hiervan is het
kunnen nemen van maatregelen ten aanzien van personen van wie een
gevaar voor de nationale veiligheid uitgaat, ook wanneer hun gedragingen (nog) niet resulteren in strafbare feiten. Uw Kamer is recent
geïnformeerd over de door het Wetenschappelijk Onderzoek- en
Documentatiecentrum (WODC) uitgevoerde evaluatie van de werking en
toepassing van de Twbmt.10
Bovendien kan in een vroeg stadium strafrechtelijk worden opgetreden,
gelet op de ruime strafbaarstelling van in het bijzonder misdrijven ter
voorbereiding of vergemakkelijking van terroristische misdrijven en
deelneming aan een terroristische organisatie.11 Concrete aanwijzingen
dat een persoon betrokken is bij terroristische activiteiten of groeperingen, kunnen al aanleiding vormen voor de inzet van bijzondere
opsporingsbevoegdheden. Van belang daarbij is dat verdachten van een
terroristisch misdrijf langer in bewaring kunnen worden gesteld en – bij
ernstige terroristische misdrijven zoals deelneming aan een terroristische
organisatie – gevangen kunnen worden houden op grond van alleen een
verdenking (zonder dat er ernstige bezwaren zijn).12
Tot slot
Het is uiteraard van belang om te blijven bezien of de wettelijke mogelijkheden (nog steeds) voldoende soelaas bieden én hoe deze in de praktijk
worden toegepast en of deze worden benut, zoals oorspronkelijk beoogd.
Zoals uit het voorgaande blijkt, zetten wij ons daar samen met betrokken
partners maximaal voor in.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus
De Minister voor Rechtsbescherming,
S. Dekker

9

Op grond van deze wet kunnen onder meer een locatieverbod, contactverbod, uitreisverbod en
een meldplicht (al dan niet met elektronisch toezicht) worden toegepast.
10
Kamerstuk 29 754, nr. 544
11
Hieronder valt ook het verrichten van allerlei ondersteunende activiteiten (zie artikel 140a,
derde lid, Sr).
12
Zie ook de Wet versterking strafrechtelijke aanpak terrorisme, in werking getreden per
16 oktober 2018.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 754, nr. 547

4