Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

30 136

Herstructurering en uitvoering Stedelijke
vernieuwing

Nr. 52

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 december 2019
Met deze brief geef ik uitvoering aan de volgende twee toezeggingen aan
uw Kamer. Ten eerste dat nader onderzocht moet worden waar in
Nederland de funderingsproblematiek zich nog meer kan voordoen buiten
de genoemde 83 gemeenten. Dit in antwoord op Kamervragen van het lid
Nijboer over het bericht dat «Zeker 1 miljoen huizen in Nederland dreigen
te verzakken»1. Ten tweede de toezegging dat de Tweede Kamer eind 2019
wordt geïnformeerd over de voortgang van het Fonds Duurzaam
Funderingsherstel2.
Aanleiding
In het artikel «Zeker 1 miljoen huizen in Nederland dreigen te verzakken»
van 23 februari 2019 wordt aangegeven dat 1 miljoen huizen van voor
1970 risico lopen op verzakkingen. Deze cijfers waren niet nieuw. Reeds in
2014 heb ik uw Kamer geïnformeerd3 over de omvang van de problematiek van houten paalfunderingen, naar aanleiding van het DSP-rapport
«Gemeentelijke aanpak van schade aan houten paalfunderingen» van mei
2014. Van de 1 miljoen woningen uit voornoemd bericht zijn er 727.000
gebaseerd op dit rapport. Naast deze woningen lopen ook woningen met
staalfunderingen risico. Deze zijn rechtsreeks gefundeerd op de ondergrond en daarmee gevoelig zijn voor schade als gevolg van droogte en
onregelmatige inklinking van deze ondergrond. In Nederland zijn naar
schatting 300.000 woningen op deze manier gefundeerd.
Het is aannemelijk dat de problematiek van houten paalfunderingen en
een aantal staalfunderingen als gevolg van de klimaatverandering
versneld de aandacht gaat vragen. Door de droge zomers kunnen
1

Aanhangsel Handelingen II 2018/19, nr. 2274
Kamerstuk 31 865, nr. 149
3
Kamerstuk 30 136, nrs. 37 en 39
2

kst-30136-52
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 30 136, nr. 52

1

funderingen langer droog komen te staan, wat de kans op paalrot
vergroot en de noodzaak tot herstel versnelt. Bovendien leidt de droogte
tot een snellere inklinking van de ondergrond en de daarmee gepaard
gaande onregelmatige zettingen bij woningen op staal.
Tot februari van dit jaar waren bij het nationaal Funderingsloket uit 83
gemeenten meldingen binnengekomen over zakkende funderingen. Uit 23
gemeenten hiervan kwam meer dan één melding. Bij het nationaal
Funderingsloket kan iedereen terecht voor alle vragen rond funderingsproblematiek. Van funderingsonderzoek tot funderingsherstel, van aanpak
tot financiering, van preventie tot innovatie. Bij het loket werd een
toename van het aantal vragen bemerkt na de extreem droge zomer van
2018.
Rijksprogramma Aanpak Funderingsproblematiek
De toenemende omvang van de problematiek met funderingen, mede als
gevolg van de effecten van klimaatverandering, was aanleiding voor een
robuustere aanpak. Per 1 januari 2019 is daarom het Rijksprogramma
Aanpak Funderingsproblematiek van start gegaan, dat tot doel heeft het
verzamelen en delen van kennis en het bevorderen van kennisontwikkeling en innovaties op het gebied van de aanpak van funderingsproblematiek. Dit programma wordt in opdracht van mijn ministerie uitgevoerd
door de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO), en zal volgend
jaar extra inzetten op het delen van kennis met gemeenten met een hoog
risicoprofiel.
Het programma richt zich met name op het ondersteunen van gemeenten
en corporaties. Hoewel eigenaren primair verantwoordelijk zijn voor het
herstel van de fundering van hun woning mag van gemeenten worden
verwacht, gelet op hun verantwoordelijkheid bij de bouwkundige kwaliteit
van de woningvoorraad, dat zij optreden wanneer woningen (dreigen te)
verzakken. Het nationaal Funderingsloket maakt onderdeel uit van het
Rijksprogramma. Voor het jaar 2019 is voor het bemensen van het
Funderingsloket opdracht verleend aan het Kennis Centrum Aanpak
Funderingsproblematiek (KCAF), dat ook in de jaren daarvoor in opdracht
van BZK het loket uitvoerde.
Landelijke digitale funderingsviewer en de klimaatschadeschatter
In opdracht van mijn ministerie hebben RVO en KCAF in 2017 een
landelijke digitale funderingsviewer4 ontwikkeld. Deze digitale kaart geeft
op postcodeniveau, op basis van een combinatie van bouwjaar van de
woning en ondergrond, een eerste indruk van gebieden waar funderingsproblematiek zich zou kunnen voordoen. Enkele gemeenten, zoals
Rotterdam en Zaanstad, hebben zelf meer gedetailleerde kaarten van waar
de problematiek zich voordoet dan wel kan voordoen. Via de landelijke
viewer kunnen deze kaarten ook worden benaderd. De viewer wordt de
laatste maanden circa 1.500 keer per dag geraadpleegd.
Om meer zicht te krijgen op de schade die kan ontstaan als gevolg van de
klimaatverandering werd in opdracht van het Ministerie van Infrastructuur
en Waterstaat de Klimaatschadeschatter ontwikkeld. De klimaatschadeschatter is nu al beschikbaar via internet (www.klimaatschadeschatter.nl).
De tool is nog niet compleet, omdat betrouwbare gegevens over de
schaderelaties en de kwantificering nog niet altijd voorhanden zijn. Het
tabblad over funderingsproblemen als gevolg van klimaatverandering zal
de komende periode verder worden ontwikkeld. Uit de datasets van de
4

https://geocontent.rvo.nl/funderingsviewer_storymap/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 30 136, nr. 52

2

klimaatschadeschatter valt wel af te leiden dat voor 92 gemeenten het
risico op funderingsproblemen als gevolg van de klimaatverandering
hoog is en voor 74 gemeenten gemiddeld, Voor circa de helft van de
gemeenten (180) is het risico op funderingsproblemen laag.
Bij de inschatting van deze risico’s is aantasting van paalfunderingen door
bacteriën buiten beschouwing gelaten.
Voortgang Fonds Duurzaam Funderingsherstel
Het Fonds Duurzaam Funderingsherstel is na een grondige voorbereiding
in 2017 van start gegaan. Bij de voorbereiding, waaraan naast mijn
ministerie gemeenten, banken, verzekeraars, de Nationale hypotheekgarantie, SVn en KCAF deelnamen, was de veronderstelling dat jaarlijks 500
leningen door het fonds aan woningeigenaren zouden worden verstrekt
voor blokgewijs funderingsherstel. De voorbereiding vond grotendeels
plaats ten tijde van de financiële crisis, waar relatief veel woningeigenaren
onvoldoende inkomen (LTI) of vermogen (TLV) hadden om een lening af te
sluiten voor funderingsherstel.
Enkele maanden na de start van het fonds in 2017 bleek dat het fonds
beperkte slagkracht had als gevolg van het in de voorwaarden
opgenomen LTI-plafond van 120%, de LTI-afkoopregeling en de verder
dalende hypotheekrente. Dit was aanleiding voor het fonds om te gaan
werken aan een verbetering van de propositie. Het aantal uit te zetten
leningen werd verlaagd naar 250 per jaar, het LTI-plafond van 120% werd
losgelaten, de LTI-afkoopregeling werd vervangen door een garantstelling
en het rentetarief kon door een aantal ingrepen worden verlaagd van 3,6%
naar 3,1% (30 jaar vast). Daarnaast heeft het fonds actief dertig
gemeenten benaderd om deel te nemen.
Ondanks de media-aandacht begin dit jaar heeft dit niet tot nieuwe
deelnemende gemeenten geleid. Van de gemeenten die wel deelnemen
aan het fonds hebben Rotterdam en Zaanstad de grootste opgave. Ook zij
hebben echter beperkte procescapaciteit om het aantal leningaanvragen
op korte termijn te verhogen.
Twee jaar na het operationeel worden van het fonds, heeft het fonds
slechts 14 leningen verstrekt. De gekozen fondsstructuur leidt nu tot
relatief hoge kosten bij een laag leningniveau. Het bestuur van het fonds
heeft mij te kennen gegeven dat het fonds in de huidige vorm niet
levensvatbaar is en mij verzocht goedkeuring te verlenen aan haar
voorgenomen besluit om het fonds uiterlijk 1 januari 2021 te sluiten.
Gelet op het belang van blokgewijze aanpak van funderingsherstel, de
(latente) omvang van de problematiek en de verwachtte toename ervan
als gevolg van de klimaatverandering acht ik het van belang dat voor de
doelgroep van het Fonds Duurzaam Funderingsherstel een leenfaciliteit
voor funderingsherstel beschikbaar blijft. Het gaat hierbij dus specifiek om
eigenaar-bewoners die, vanwege onvoldoende inkomen of omdat hun
huis «onder water» staat, op de reguliere hypotheekmarkt geen lening
kunnen krijgen om hun fundering te herstellen. Om die reden wordt nu
onderzocht welke alternatieven denkbaar zijn. De ervaringen van het
Fonds Duurzaam Funderingsherstel alsook de oprichting van het
Warmtefonds worden daarbij betrokken. Ik heb het bestuur van het fonds
verzocht te wachten met het sluiten van het fonds tot een alternatief
voorhanden is.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
R.W. Knops

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 30 136, nr. 52

3