Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 1317

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 10 januari 2014
Hierbij bied ik u de geannoteerde agenda aan van de Raad Buitenlandse
Zaken van 20 januari 2014.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
F.C.G.M. Timmermans

kst-21501-02-1317
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-02, nr. 1317

1

GEANNOTEERDE AGENDA RAAD BUITENLANDSE ZAKEN VAN 20
JANUARI 2014
Zuidelijke Nabuurschap
De Raad Buitenlandse Zaken zal spreken over de politieke situatie in de
zuidelijke buurlanden, waarbij waarschijnlijk nadruk zal liggen op Egypte
en Syrië. Indien de ontwikkelingen daar aanleiding toe geven komt ook de
politieke situatie in Tunesië aan de orde, alsook de wijze waarop de EU
kan bijdragen aan de voortgang van de transitie in dit land.
Syrië
Over de Nederlandse inzet ten aanzien van Syrië wordt uw Kamer begin
volgende week in aanloop naar het AO Syrië van 16 januari a.s. separaat
per brief geïnformeerd, conform de toezegging tijdens het AO Patriots van
17 december jl. De Nederlandse inbreng tijdens de Raad zal de lijnen van
de in de Kamerbrief beschreven inzet volgen.
Egypte
Het kabinet maakt zich zorgen over de recente ontwikkelingen in Egypte.
Gewelddadigheden zijn aan de orde van de dag en maken zowel onder
veiligheidstroepen als politieke tegenstanders van de interim-autoriteiten
voortdurend slachtoffers. De in november aangenomen «demonstratiewet» schiep de juridische mogelijkheid voor een inval bij een
Egyptische mensenrechten-NGO en voor de veroordeling van diverse
demonstranten tot meerjarige straffen, waaronder drie mensenrechtenactivisten en twee leiders van de 6 april jongerenbeweging. HV Ashton heeft
in diverse verklaringen namens de EU haar grote zorgen over deze
ontwikkelingen uitgesproken.
Op 24 december jl. vond in Mansoura een terroristische aanslag plaats op
een gebouw van de Egyptische veiligheidsautoriteiten. Daarbij kwamen 16
mensen om het leven en raakten meer dan 130 mensen gewond.
Nederland heeft in bilaterale contacten met de Egyptische autoriteiten
condoleances overgebracht en afschuw over deze terreurdaad uitgesproken. De aanslag is voor de Egyptische autoriteiten aanleiding geweest
om de Moslimbroederschap tot terroristische organisatie te bestempelen.
De autoriteiten verdenken de Moslimbroederschap van betrokkenheid bij
Ansar Bayt al-Maqdis, de jihadistische groepering die de aanslag heeft
opgeëist.
Nederland zal in EU-verband zijn bezorgdheid over de recente ontwikkelingen uiten. De implementatie van de routekaart verloopt weliswaar
volgens schema, maar de huidige ontwikkelingen vormen een risico voor
de haalbaarheid van de onderliggende doelen zoals versterking van de
rechtstaat en meer democratisering van het land. Deze zorgen heeft
Nederland in bilaterale contacten overgebracht. De eerstvolgende stap op
de routekaart betreft het referendum over aanpassing van de Egyptische
grondwet. Dit referendum vindt plaats op 14 en 15 januari a.s. De
uitkomsten hiervan zullen naar verwachting tijdens de Raad aan de orde
komen.
Jemen
De Raad zal spreken over de actuele ontwikkelingen in Jemen in vervolg
op de Raad van 21 oktober jl. Bij bespreking zullen de beoogde afronding
van de Nationale Dialoog Conferentie (NDC) en zorg om het toenemende
geweld centraal staan. De NDC had in 2013 afgerond moeten zijn, maar
met name discussie over de bestuurlijke herindeling van Jemen en
behandeling van het voormalige Zuid-Jemen heeft voor vertraging

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-02, nr. 1317

2

gezorgd. De veiligheidssituatie in Jemen is sinds enige tijd weer
verslechterd door aanslagen van aan Al Qaeda gelieerde groepen,
gevechten tussen (shia) Houthi en salafi en toenemend geweld in het
Zuiden, waar een separatistische beweging actief is. Het kabinet zal
bepleiten dat de EU tot snelle en goede afronding van de NDC en tot
uitvoering van de aanbevelingen maant. Ook zal Nederland in Raadskader
zorgen uitspreken over de slechte humanitaire situatie, de slechte toegang
van humanitaire hulp en over de verslechterende veiligheidssituatie.
Midden-Oosten vredesproces
De Raad zal waarschijnlijk de laatste ontwikkelingen in het Midden-Oosten
Vredesproces (MOVP) bespreken. Door de onvermoeibare inspanningen
van Secretary of State Kerry zijn de onderhandelingen in een cruciale fase
terecht gekomen, waarin wordt gesproken over een Raamwerkakkoord.
De druk op beide partijen neemt toe. Het kabinet vindt dat bij het initiatief
van Kerry een belangrijke ondersteunende rol voor de EU is weggelegd.
Eensgezind optreden van de EU is essentieel, evenals nauwe coördinatie
met de VS. De inzet van het kabinet is gericht op het bijdragen aan een zo
gunstig mogelijk klimaat voor het welslagen van dit diplomatieke proces.
Iran
HV Ashton zal de Raad informeren over de voortgang in de gesprekken
tussen de E3+3 (Frankrijk, Duitsland, VK, Rusland, China en de VS) en Iran
over de technische vertaling van het interim-akkoord van 24 november jl.
Dit akkoord zal voor een periode van zes maanden grenzen stellen aan het
Iraanse nucleaire programma in ruil voor beperkte en omkeerbare
sanctieverlichting.
Zodra de partijen overeenstemming hebben bereikt over deze technische
vertaling zal het Internationaal Atoomenergieagentschap (IAEA) met een
plan komen om de stappen uit het akkoord te verifiëren. In lijn met het
akkoord en de raadsconclusies van 16 december jl. zullen de EU en de VS
pas overgaan tot sanctieverlichting nadat het IAEA heeft geverifieerd dat
Iran de afspraken op nucleair gebied uit het akkoord nakomt en nadat HV
Ashton een voorstel daartoe heeft gedaan. De kern van het sanctiebeleid –
olie-embargo en beperking financieel verkeer – blijft van kracht.
Verwachting is dat de formele onderhandelingen over het alomvattende
akkoord aanvangen na de start van de implementatie van het
interim-akkoord.
Het kabinet steunt de inspanningen van de E3+3, onder leiding van HV
Ashton, om te komen tot een oplossing voor de Iraanse nucleaire kwestie.
Wel blijft het samen met de E3+3 waakzaam: het komt nu aan op de
uitvoering van het akkoord in de praktijk. Aangezien Iran mede onder druk
van sancties bereid bleek tot concessies, acht het kabinet het belangrijk
eensgezind druk te houden tot een alomvattend akkoord is bereikt.
Ondanks het nucleaire akkoord zijn zorgen over de rol van Iran in de regio
en de mensenrechtensituatie in Iran onverminderd. Het kabinet spant zich
hier in EU en bilateraal verband blijvend voor in.
Centraal-Afrikaanse Republiek
Bij de bespreking van de verslechterde situatie in de Centraal Afrikaanse
Republiek (CAR) zal aandacht worden besteed aan zowel de humanitaire
en politieke – als de veiligheidssituatie. Ook zal gesproken worden over
mogelijke EU-bijdragen aan de CAR, in lijn met de conclusies van de
Europese Raad van 19-20 december jl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-02, nr. 1317

3

Het kabinet deelt de zorgen over de ontwikkelingen in de CAR. Sinds de
machtsgreep door de Séléka-rebellen in maart jl. is de veiligheidssituatie
ernstig verslechterd, zijn de humanitaire noden gestegen en nemen de
interreligieuze spanningen toe. In 2013 heeft het kabinet 2 miljoen euro
beschikbaar gesteld aan het Common Humanitarian Fund (CHF) voor de
CAR. Daarnaast stelt Nederland jaarlijks 40 miljoen euro beschikbaar aan
het Central Emergency Response Fund (CERF), waaruit in 2013 15,8
miljoen dollar aan de CAR beschikbaar werd gesteld. Ook heeft het
kabinet de financiële bijdrage van de EU uit de African Peace Facility aan
MISCA gesteund, zoals besproken tijdens de Raad Buitenlandse Zaken
van december jl. In oktober nam de Raad hierover conclusies aan. In
december heeft de VN-Veiligheidsraad over de CAR resolutie 2127
aangenomen. Deze resolutie autoriseert Frankrijk en de AU-missie MISCA
te handelen onder hoofdstuk VII van het VN Handvest.
Het kabinet beziet de mogelijkheden voor steun aan landen en organisaties die actief zijn in de CAR, waarbij een extra humanitaire bijdrage in
2014 in de rede ligt. Het kabinet is van mening dat de EU-inzet in
samenhang met de VN-inzet moet worden bezien.
Zuid-Sudan
De Raad zal spreken over de recente ontwikkelingen in Zuid-Sudan, in het
bijzonder over de humanitaire en politieke -en veiligheidssituatie. Het
kabinet is zeer bezorgd over de ontwikkelingen in Zuid-Sudan. Er is sprake
van aanhoudend geweld sinds het uitbreken van het gewelddadige
conflict tussen pro-regeringstroepen en troepen loyaal aan voormalige
vicepresident Riek Machar op 15 december jl. Hoofdstad Juba is relatief
veilig, maar in de deelstaten Jonglei, Unity State en Upper Nile vinden
hevige gevechten plaats. Het conflict heeft zowel politieke als etnische
dimensies en heeft inmiddels geleid tot grote aantallen slachtoffers,
mensenrechtenschendingen en vele vluchtelingen en ontheemden. VN
OCHA sprak op 7 januari jl. van ruim 201.000 ontheemden sinds half
december 2013. De EU heeft aangekondigd in 2.014 EUR 50 miljoen
humanitaire steun beschikbaar te stellen in reactie op de humanitaire
crisis.
Vanuit de regio is inmiddels een bemiddelingsproces gestart. Op 5 januari
jl. zijn vredesbesprekingen in Addis Abeba onder leiding van de Intergovernmental Authority on Development (IGAD) van start gegaan. Eerste
prioriteit is het bereiken van een staakt-het-vuren. De EU Speciale
Vertegenwoordiger voor de Hoorn van Afrika, Rondos, ondersteunt dit
proces. De AU heeft een onderzoekscommissie ingesteld om mensenrechtenschendingen te onderzoeken.
De VN Veiligheidsraad stemde op 24 december jl. in met de ophoging van
de militaire component van UNMISS met 5.500 personen en van UNPOL
met 440 personen. Deze ophoging zal vooral gerealiseerd worden vanuit
andere VN-missies in Afrika. Nederland handhaaft de eigen bijdrage aan
UNMISS (zie Kamerbrief d.d. 24 december 2013, Kamerstuk 22 831, nr.
95). Wel zijn 4 Nederlandse UNPOL-medewerkers tijdelijk teruggehaald
naar Juba vanwege de onveilige situatie in VN-kampen Malakal en Melut.
Deze kampen zijn gelegen in de deelstaat Upper Nile en dit gebied is van
strategisch belang voor beide partijen vanwege de aanwezigheid van olie.
Het kabinet is van mening dat de EU-inzet zich moet richten op de verdere
ondersteuning van het regionale bemiddelingsproces. Prioriteit is het
bereiken van een staakt-het-vuren, als ook de vrijlating van de politieke
gevangenen en het beëindigen van de mensenrechtenschendingen en een
onafhankelijk onderzoek daarnaar. Het kabinet beziet de mogelijkheden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-02, nr. 1317

4

voor humanitaire steun in 2014 aan landen met een humanitaire crisis;
een humanitaire bijdrage aan Zuid-Sudan ligt hierbij in de rede.
Afghanistan
De Raad zal spreken over de EU-inzet in Afghanistan voor de periode
2014–2016. Afghanistan staat voor een belangrijk jaar met grote uitdagingen: Dit jaar zijn de presidentsverkiezingen en eind dit jaar loopt de
ISAF missie ten einde. De relatie tussen Afghanistan en de internationale
gemeenschap zal hierdoor veranderen. Er zijn de afgelopen twaalf jaar
stappen vooruit gezet, maar op sommige terreinen, waaronder mensenrechten, anticorruptiemaatregelen en economische hervormingen is nog
een lange weg te gaan. Na jaren van zeer intensieve externe betrokkenheid moet Afghanistan meer op eigen benen gaan staan en voortbouwen op de basis die met internationale hulp is gelegd. De internationale gemeenschap, waaronder Nederland, zal blijven bijdragen aan de
stabiliteit, ontwikkeling en wederopbouw van Afghanistan.
Ook de EU heeft zich gecommitteerd aan lange termijn steun aan
Afghanistan. Het kabinet is van mening dat de toekomstige EU-inzet
toegespitst moet zijn op die terreinen waar het de meeste meerwaarde
kan hebben, zoals: politie en justitie sector, mensenrechten (specifiek
vrouwenrechten) en democratisering. Het is hierbij van belang dat de
verschillende EU-instrumenten (politiek en diplomatie, ontwikkelingssamenwerking, mogelijke voortzetting van de EUPOL-missie) goed op elkaar
worden afgestemd. Met andere belangrijke actoren (zoals de VN) en
donoren dient goede coördinatie plaats te vinden om ervoor te zorgen dat
de inzet van deze actoren elkaar versterkt. De EU heeft hierin een
belangrijke coördinerende taak te vervullen.
Rusland
De Raad zal de EU-Rusland Top in Brussel van 27 en 28 januari a.s.
voorbereiden, waarbij zowel de onderlinge relaties als buitenlandpolitieke
onderwerpen op de agenda staan. Gelet op de aankomende Olympische
Spelen (7 t/m 23 februari) en Paralympische Spelen (7 t/m 16 maart) in
Sochi is niet uitgesloten dat de Raad ook daarover zal spreken.
Tijdens de top zal worden gesproken over de energierelatie met Rusland,
de onderhandelingen over een Nieuw Strategisch Akkoord, het
EU-Rusland Partnerschap voor Modernisering, handel, visa, mensenrechten en internationale onderwerpen, zoals Syrië, Iran, Afghanistan,
Noord-Korea, het Oostelijk Partnerschap en het MOVP.
Een eensgezinde en geïntegreerde benadering door de EU blijft essentieel
om de belangen en waarden van de EU in de relatie met Rusland goed te
kunnen behartigen. Ten aanzien van de tussen de EU en Rusland
afgesproken «Common Steps», die het pad moeten effenen naar
wederzijdse visumliberalisatie, heeft de Europese Commissie recent een
eerste voortgangsrapport uitgebracht. Daarin stelt de Commissie dat voor
een aantal onderdelen nog verdere informatie-uitwisseling en implementatie nodig is. Daadwerkelijke visumliberalisatie is derhalve thans nog niet
aan de orde. Bij toekomstige stappen op dit gebied zal Nederland nauw
optrekken met andere EU-lidstaten. Er is een breed draagvlak onder
EU-lidstaten om het visumdossier in de brede context van de betrekkingen van de EU met Rusland te zien.
Het kabinet is samen met veel andere lidstaten van mening dat er tijdens
de EU-Rusland Top specifiek aandacht gevraagd moet worden voor de
mensenrechtensituatie in Rusland, in het bijzonder voor beperkingen
opgelegd aan NGO’s, vrijheid van demonstratie, bescherming van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-02, nr. 1317

5

rechten voor LHBT, aanscherping wet op hoogverraad, herinvoering van
de smaadwetgeving en aanscherping van de internetwetgeving. Ook
tijdens de mensenrechtenconsultaties EU-Rusland op 28 november jl. zijn
deze onderwerpen besproken. Van belang is dat Rusland zich aan zijn
internationale verplichtingen houdt, of dit nu mensenrechten betreft of het
nakomen van WTO afspraken.
Voor het kabinet is het tevens van belang dat Rusland wordt aangemoedigd een constructieve rol te spelen in internationale aangelegenheden, zoals ten aanzien van Syrië en het Oostelijk Partnerschap. Het is
belangrijk dat er wordt voortgebouwd op de goede samenwerking met
Rusland met betrekking tot internationale aangelegenheden zoals het
nucleaire programma van Iran, Afghanistan en bij piraterijbestrijding.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-02, nr. 1317

6