Sectorrapportage
Asbest 2015

Inhoud
Voorwoord

3

Samenvatting

4

1 Inleiding
1.1 Toezicht door de Inspectie SZW
1.2	Doelstellingen van de Inspectie SZW

5
5
5

2 Resultaten inspectieprojecten
2.1 Inspectieproject Asbestmeldingen
2.2 Inspectieproject Niet-nalevers
2.3 Malafide asbestverwijderaars
2.4 Openbaarmaking
2.5 	‘Ontwijkconstructies’ in het gecertificeerde stelsel 

7
7
10
13
15
16

3 Incidenten, klachten en toezicht certificering
3.1 Incidenten, klachten en signalen
3.2 Toezicht certificering

18
18
20

4 Resultaten communicatie en samenwerking
4.1	Samenwerking met mede­toezicht­houders
4.2 Communicatie met de asbestsector
4.3	Communicatie met ‘risicosectoren’

22
22
23
25

5 Conclusies en vervolgaanpak
5.1	Verhoging naleving gecertificeerde sector
5.2 Minder malafide verwijderaars
5.3	Vergroting bewustwording ‘risicosectoren’

26
26
28
29

Bijlage: Overzicht proces asbestverwijdering bouwwerken

31

De Inspectie SZW werkt aan eerlijk, gezond en
veilig werk en bestaanszekerheid voor iedereen

Voorwoord
Eind 2011 heeft de Inspectie SZW een Meerjarenaanpak Asbest met als ondertitel ‘Een kwestie van lange adem’
opgesteld. Hierin werd beschreven op welke wijze de Inspectie over de jaren 2012 tot en met 2015 toezicht
houdt om blootstelling aan asbestvezels voor werknemers te voorkómen. De voorliggende rapportage maakt
duidelijk waar we op dit moment met de uitvoering daarvan staan. Welke resultaten er inmiddels zijn behaald
en wat daarvoor is gedaan.
In de gecertificeerde asbestsector werpt de strenge en intensieve aanpak van de Inspectie zijn vruchten af. Was
in 2012 bij de uitgevoerde inspecties nog minder dan een derde van de saneringslocaties op orde (30%), in 2014
is dit gestegen naar ruim de helft van de locaties (54%). In twee jaar tijd is de naleving van arbowet- en regelgeving bijna verdubbeld. Uit de rapportage blijkt ook dat het de Inspectie lukt om in goede samenwerking met de
branche die resultaten te behalen.
Asbest saneren is een vak. En bij vakmanschap hoort dat er veilig gewerkt wordt. Dat is gemakkelijker gezegd
dan gedaan. Het vergt een voortdurende en niet aflatende inzet om dat in de dagelijkse praktijk te realiseren.
Natuurlijk eerst en vooral door de werkgevers maar dit geldt eveneens voor de werknemers. De zogenaamde
‘deskundig toezichthouder asbest’ (DTA-er) heeft op de werklocatie een belangrijke verantwoordelijkheid. Bij
onverantwoord werknemersgedrag spreekt de Inspectie SZW de DTA-er aan: in de asbestsector worden daarom
geregeld werknemersboetes uitgedeeld.
Met de aanpak van de malafide verwijderaars gaat het eveneens de goede kant op. Maar liefst 45% van de
uitgevoerde asbestinspecties richt zich op klusbedrijven en aannemers die asbest in strijd met de regels
weghalen. De Inspectie wordt steeds slimmer in het detecteren van illegale praktijken. Er is een stevig en
uitgebreid netwerk opgebouwd met de andere toezichthouders in de asbestketen bij onder meer gemeenten,
milieupolitie en omgevingsdiensten. Ook de strafrechtelijke opsporingsmogelijkheden van de Inspectie SZW
worden bij de aanpak van malafide verwijderaars ingezet. De Inspectie investeert voortdurend in deze onmisbare samenwerking. De ‘ogen en oren’ van de lokale en regionale collega-toezichthouders zijn immers hard
nodig.
De rapportage laat zien dat in sectoren waar de kans op blootstelling aan asbestvezels reëel is, beweging zit. De
bakkerij- en zoetwarenindustrie en de brandweer zijn goede voorbeelden van sectoren die in overleg en met
betrokkenheid van de Inspectie voortvarend aan de slag zijn gegaan.
De komende jaren zijn er nog uitdagingen genoeg. De naleving moet verder omhoog: voor eind 2015 is 67% de
doelstelling. En voor de jaren daarna ligt de lat nog hoger. Er moet verder gewerkt worden aan de kwaliteit van
het gecertificeerde stelsel. De keten is immers zo sterk als de zwakste schakel. Ook het aanstaande asbestdakenverbod vraagt om alertheid. Voorkómen moet worden dat deze door beunhazen worden verwijderd.
Tevens is meer alertheid nodig bij opdrachtgevers in de keten. Daarbij gaat het om verantwoord opdrachtgeverschap. Zij bepalen in grote mate of bij de verwijdering van asbest veilig en gezond gewerkt wordt.
Het asbestrisico vraagt voorlopig nog de volle aandacht. De nieuwe Meerjarenaanpak Asbest zou wat dat betreft
weer dezelfde ondertitel mee kunnen krijgen: ’Een kwestie van lange adem-2’.
Mr. J.A. van den Bos
Inspecteur-generaal Inspectie SZW

Sectorrapportage Asbest 2015 | 3

Samenvatting
De Inspectie SZW heeft eind 2011 de meerjarige
Sectoraanpak Asbest 2012 - 2015 vastgesteld. In juli
2013 heeft de Inspectie hierover een eerste rapportage
uitgebracht. De sectorrapportage geeft een tweede
verslag over de tot dusverre bereikte resultaten. Er
worden conclusies getrokken en de vervolgaanpak
voor 2016 en verder wordt op hoofdlijnen geschetst.
Eind 2015 komt de Inspectie met een nieuwe
Meerjarenaanpak Asbest voor 2016 en verder.
De naleving van arbowet- en regelgeving door de
gecertificeerde saneringsbedrijven is fors toegenomen. Waar in 2012 slechts 30% van de uitgevoerde
inspecties op saneringslocaties in orde was, bleek dit
over 2013 te zijn gestegen naar 39% en is in 2014 bij
ruim de helft van de locaties (54%) alles in orde. In
twee jaar tijd is de naleving dus bijna verdubbeld. De
inspecteurs treden hard op en worden daarop ook
aangestuurd. De focus is gericht op ernstige en zware
overtredingen waarbij de kans op blootstelling aan
asbestvezels groot is. De Inspectie heeft de afgelopen
jaren steeds de samenwerking gezocht met relevante
betrokken partijen in de asbestsector. In 2016 en
verder zal die samenwerking worden voortgezet opdat
een structurele en breed gedragen verbetering van de
arbeidsveiligheid wordt bewerkstelligd. Inspectie en
asbestbranche vinden elkaar in het besef dat vakmanschap centraal moet staan. Dit wordt continu - ook in
communicatietools - uitgedragen.
De versterking van de asbestketen is een belangrijke
opgave voor de komende jaren. Opdrachtgevende
partijen, inventarisatiebureaus en laboratoria hebben
- naast saneringsbedrijven - allemaal een belangrijke
rol in deze keten. Een goed werkende keten vergt dat
de kwaliteit van alle relevante actoren hoog is. Met
name de rol van opdrachtgevers is essentieel. Als
opdrachtgevers voor een dubbeltje op de eerste rang
willen zitten en zich onvoldoende verdiepen in de te
leveren kwaliteit van de opdrachtnemende partijen,
blijven er risico’s ontstaan. Ook voor de gebruikers
zoals bewoners, klanten, bezoekers en patiënten.
Opdrachtgevers kunnen de beschikbare openbare
informatie met betrekking tot inspectiegegevens

4|

gebruiken (www.inspectieszw.nl/asbest). De Inspectie
zal opdrachtgevende partijen verder beïnvloeden door
de ontwikkeling van communicatietools. Daarbij
wordt gedacht aan tips of aandachtpunten waarmee
rekening kan worden gehouden bij offerteprocedures. Het zou daarnaast goed zijn als de branche
‘gedragsregels’ opstelt die bij offerteprocedures in
acht worden genomen.
De Inspectie SZW heeft het aantal inspecties dat is
gericht op malafide verwijderaars flink opgevoerd:
was in 2012 nog 12% van de inspecties hierop gericht,
in 2014 bedroeg dit 45% van het totaal aantal uitgevoerde asbestinspecties. De opgelegde boetebedragen
zijn zeer fors en met berichtgeving hierover wordt de
beleefde pakkans bewust beïnvloed. Veel inspecties
worden uitgevoerd op basis van signalen en tips die
onder meer afkomstig zijn van medetoezichthouders
bij gemeenten en omgevingsdiensten. Bij opsporingsonderzoeken werkt de Inspectie nauw samen met het
Openbaar Ministerie. In 2016 en verder zal de helft
van de beschikbare (asbest)inspectiecapaciteit worden
ingezet op de aanpak van malafide verwijderaars. Met
name in relatie tot het aanstaande asbestdakenverbod
wordt de samenwerking met medetoezichthouders
verder geïntensiveerd. Opdrachtgevende partijen die
asbesthoudend materiaal (bewust) laten verwijderen
door niet-gecertificeerde klusbedrijven en aannemers,
worden binnen de huidige wettelijke mogelijkheden
maximaal aangepakt.
De Inspectie heeft de indruk dat toch nog in relatief
veel sectoren sprake is van ‘onbekendheid’ met de
risico’s van asbest. Gezien het grote aantal toepassingen van asbesthoudende materialen in allerlei
bedrijfstakken, zullen in 2016 en verder communicatie-activiteiten worden ontwikkeld om hier verbetering in aan te brengen. In bekende ‘risicosectoren’ zal
gericht worden geïnspecteerd om de implementatie
van beheersmaatregelen te beoordelen en een vinger
aan de pols te houden.

1

Inleiding
1.1 Toezicht door de Inspectie SZW
Eind 2011 heeft de Inspectie SZW de Meerjarenaanpak
Asbest 2012 - 2015 vastgesteld1. Voor de inspectie is het
voorkomen van blootstelling aan asbest een speerpunt. In de inspectiebrede risicoanalyses die zijn
uitgevoerd in het kader van zowel het Meerjarenplan
2013 - 20142 als het - recente - Meerjarenplan 2015 20183 is asbest in de prioritering als een hoog (arbeids)
risico beoordeeld.
Dat komt op de eerste plaats omdat de blootstelling
aan asbestvezels levensbedreigende risico’s kan
hebben. Nog jaarlijks sterven er tussen de 900 en
1.300 mensen als gevolg van het inademen van
asbestvezels4. Het gaat dan om slachtoffers die in het
verleden - dikwijls tientallen jaren terug - zijn
blootgesteld en nu anno 2015 sterven aan de gevolgen
van mesothelioom, asbestose of (long)kanker. Over
de totale periode 1969 - 2028 wordt het aantal
sterfgevallen voor mesothelioom door de
Gezondheidsraad geschat op bijna 18.000 personen.
Hoewel de productie en het gebruik van asbest in 1993
in ons land volledig is verboden, vindt er ook nu nog
blootstelling plaats aan asbest: het in het verleden
toegepaste asbest is immers nog op veel plaatsen
aanwezig. In de werkomgeving kan blootstelling nog
plaatsvinden bij het verbouwen en slopen van
gebouwen en woningen, bodemsanering en de
reparatie of het onderhoud aan objecten (schepen,
boorplatforms, machines, enzovoort) waarin asbest
in enigerlei vorm is toegepast. Asbest wordt vandaag
de dag nog wereldwijd geproduceerd. In landen als
China, Brazilië en Rusland wordt de stof nog volop
gedolven. De kans is reëel dat ook nieuwe producten
afkomstig uit die landen asbest bevatten. Het probleem is dus voorlopig nog niet de wereld uit5.

Zie ook de brochure “Aanpak van asbest 2012 - 2015, Een kwestie
van lange adem” met een verkorte versie van de Sectoraanpak
Asbest van de Inspectie SZW, april 2012 (www.inspectieszw.nl, onder
publicaties).
2
Zie “Meerjarenplan 2013-2014”, Inspectie SZW d.d. november 2012.
3
Zie “Meerjarenplan 2015 - 2018”, Inspectie SZW d.d. september
2014.
4
Gezondheidsraad (juni 2010), advies ‘Asbest: risico’s van milieu- en
beroepsmatige blootstelling’.
5
De wereldwijde asbestproductie bedraagt in 2013 circa 2 miljoen
ton. Ter vergelijking: in 1950 bedroeg dit circa 1,2 miljoen ton. En in
1980 een piek van 4,7 miljoen ton. Cijfers, R.L. Virta, United States
Geological Survey (www.usgs.gov).

De intensieve aandacht van de Inspectie SZW voor het
arbeidsrisico asbest is naast de gezondheidsrisico’s
ook ingegeven door het feit dat de naleving van weten regelgeving bij het verwijderen van asbesthoudend
materiaal nog onder de maat is. Bij inspecties over de
afgelopen jaren is sprake van een continu groot aantal
gecertificeerde bedrijven waar tekortkomingen
worden geconstateerd. Het handhavingspercentage
bij deze inspecties lag de afgelopen jaren op een
niveau van rond de 55 - 60 procent6. Dit is voor een
sector waar de bedrijven procescertificaten hebben en
de werknemers over persoonscertificaten beschikken
te hoog.
Een derde reden om de asbestproblematiek hoge
inspectieprioriteit te geven is te vinden in de omvang
van de zogenaamde malafide asbestverwijderingen. In
verschillende rapporten van de afgelopen jaren wordt
de omvang hiervan fors ingeschat. De Algemene
Rekenkamer noemt in haar rapport7 uit 2008 schattingen die er vanuit gaan dat jaarlijks 30 tot 50% van
de slooppanden illegaal, dat wil zeggen zonder
vereiste certificaten, worden gesloopt. Sommige
schattingen liggen hier zelfs nog boven. De Inspectie
SZW vindt het ontoelaatbaar dat asbest door malafide
klusbedrijven en aannemers wordt verwijderd. De
ondeskundige saneringen brengen niet alleen
gezondheidsrisico’s voor werknemers en omwonenden met zich mee, maar ondermijnen ook het legale
gecertificeerde stelsel waar bedrijven conform de
wet- en regelgeving hun brood willen verdienen.

1.2	Doelstellingen van de Inspectie
SZW
De Inspectie SZW heeft eind 2011 de Sectoraanpak
Asbest voor de jaren 2012 tot en met 2015 vastgesteld.
In de sectoraanpak zijn een aantal (tussentijdse)
doelstellingen opgenomen op basis waarvan de
activiteiten voor de komende jaren worden bepaald.

1

Gecertificeerde sector
In principe geldt voor de Inspectie het uitgangspunt
dat er in de gecertificeerde sector sprake zou moeten
zijn van een nagenoeg volledige naleving. Dat wil
zeggen dat ernstige tekortkomingen waardoor de
Het gemiddelde (landelijke) handhavingspercentage van de
Inspectie SZW met betrekking tot arbo-inspecties ligt op 66% in
2013, Jaarverslag 2013 Inspectie SZW.
7
ARK-rapport “Ketenbesef op de werkvloer”d.d. maart 2008.
6

Sectorrapportage Asbest 2015 | 5

kans op blootstelling aan asbestvezels aanwezig is,
feitelijk niet behoren voor te komen.
De Inspectie SZW wil de komende jaren de naleving
van de arboregels bij de gecertificeerde asbestverwijderingsbedrijven fors omhoog hebben. Daarom
streeft de Inspectie ernaar dat twee van de drie
bedrijven asbest zo veilig verwijderen dat zij geen
wet- en regelgeving overtreden. Dit betekent dat ten
opzichte van 2009 het nalevingsniveau met bijna 50%
moet zijn gestegen: een stijging van 45% in 2009 naar
67% in 2015. In de jaren na 2015 moet de naleving in
de gecertificeerde asbestsector verder worden
verhoogd.
Malafide bedrijven
Het bewust verwijderen van asbest zonder zich aan de
regels te houden, komt volgens de beschikbare
schattingen regelmatig voor. In verreweg de meeste
gevallen gaat het hier niet zo zeer om een gebrek aan
kennis, maar om het opzettelijk niet volgens de regels
willen werken die borgen dat het asbest veilig
gesaneerd wordt. Veelal spelen financiële overwegingen - ook bij de opdrachtgever - een rol. Variërend van
het incidenteel of in voorkomende gevallen willen
behalen van tijdswinst (‘tijd is geld’) tot aan het
bewust en structureel zich aanbieden om asbest
‘tegen een prikkie’ te saneren. In 2015 moet het bewust en - illegaal verwijderen van asbest aanzienlijk
zijn teruggebracht.
Risicovolle sectoren
Blootstelling aan asbest is niet alleen aan de orde bij
bedrijven die asbest saneren. Ook werknemers in
bijvoorbeeld de sector scheepsreparatie en -onderhoud, de installatiebranche of de brandweer lopen
risico. De inspectie heeft specifieke doelstellingen
geformuleerd voor deze ‘risicosectoren’. In 2015 zijn
werknemers in de risicosectoren zich meer bewust
van de gezondheidsrisico’s van het werken met
asbest. Ze weten asbest beter te herkennen en kennen
de gevaren en risico’s. De werknemers zijn bovendien
op de hoogte van de maatregelen die zij moeten
nemen om zich te beschermen tegen asbestvezels.

6|

2 Resultaten inspectieprojecten
In deze rapportage wordt ingegaan op de activiteiten
en resultaten van het toezicht op asbest sinds het
verschijnen van de sectorrapportage Asbest 2013. Het
gaat daarom vooral om activiteiten die in 2014 (en
deels 2015) hebben plaatsgevonden.

2.1 Inspectieproject Asbestmeldingen
In 2014 heeft de Inspectie SZW 240 inspecties uitgevoerd in het kader van het zogenaamde ‘meldingenproject’. Deze inspecties zijn uitgevoerd op basis van
de in totaal meer dan 64.000 saneringsmeldingen die
in 2014 binnen zijn gekomen.
Het doel van deze inspecties is tweeledig:
• Het zorg dragen voor een zekere inspectiedruk
zodat de ruim 300 gecertificeerde bedrijven asbest
arbeidsveiliger gaan saneren;
• Het verkrijgen van actuele signalen op basis van de
ingezette handhavingsinstrumenten teneinde
bedrijven te kunnen identificeren als zogenaamde
‘niet-nalevers’ die extra en intensieve inspectieaandacht nodig hebben. Deze bedrijven worden
dan in het jaar daarop (2015) geselecteerd voor het
project ‘niet-nalevers’.

asbestsector lijkt zijn vruchten af te werpen. Was in
2012 bij de uitgevoerde inspecties nog minder dan een
derde van de saneringslocaties op orde (30%), in 2014
is dit gestegen naar ruim de helft van de locaties
(54%). In twee jaar tijd is de naleving van arbowet- en
regelgeving bijna verdubbeld. Dit wijst erop dat het
strenge en intensieve optreden van de Inspectie in
combinatie met alle andere activiteiten werkt.
In totaal zijn er 213 overtredingen geconstateerd
waarbij in 65% (138) zware handhavingsinstrumenten
zijn ingezet. Daarbij gaat het om stilleggingen, boetes
en/of proces-verbaal.
Ook hier kan worden geconstateerd dat er stevig
wordt opgetreden door de inspecteurs. Onderstaande
grafiek 2 laat zien dat in 2011 de inzet van zware
handhavingsinstrumenten nog op 26% (78) lag.

Grafiek 2 Inzet handhavingsinstrumenten 2011 - 2014
80%
70%

69%

65%

60%

55%

52%

44%

48%

50%

Uit de inspecties over 2014 blijkt dat het handhavingspercentage (uitgedrukt als het aantal saneringslocaties dat ‘niet in orde’ is) 46% bedraagt: 111 van 240
geïnspecteerde saneringslocaties waren niet in orde.
Dit betekent dat de ingezette daling zich ook over
2014 verder voort heeft gezet. Grafiek 1 laat dit zien.

40%
30%
20%
10%
0%

35%
26%
2011
(N=304)

2012
(N=377)

2013
(N=394)

2014
(N=213)

Inzet Instrumenten

De vorming per 1 januari 2012 van een asbestinspectieteam met volledig vrijgestelde inspecteurs, een
concentratie aan expertise en een strakke focus op de

Middelzwaar
Zwaar

Grafiek 1 Handhavingspercentages Meldingenprojecten 2008 - 2014
75

70%

70
65
60
55

61%

60%

59%

56%

55%

50
45
40

46%
2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

Handhavingspercentage

Sectorrapportage Asbest 2015 | 7

Figuur 1 Overzicht ‘meest voorkomende overtredingen’

2014

53

37

2013

96

2012

23
103

136
0%

10%

26

20

24

15

65

60%

70%

58
20%

30%

40%

10

35

50%

31

24

26

44

79
38
80%

41
90%

100%

Correct werkplan
Doeltreffende en noodzakelijke maatregelen nemen bij verwachte overschrijding grenswaarde
Concentratie asbeststof 'ALARA-principe'
Afval in geschikte verpakking afvoeren
Overtredingen anders dan asbest (bv valgevaar, arbeidsmiddel)
(Schriftelijke) melding
Doelmatige wasgelegenheden en doucheruimten
Overige

Het aandeel van zware sancties is ten opzichte van
2011 tweeënhalf keer zo hoog. De inspecteurs richten
zich bij hun inspecties vooral op ernstige tekortkomingen waar de veiligheid en gezondheid van de
werknemers in het geding is en/of risico’s voor
vezelemissie naar de omgeving aan de orde is. Deze
focus op tekortkomingen ‘die er toe doen’ is in de
cijfers zichtbaar. Sinds 1 januari 2013 is bovendien het
nieuwe zwaardere recidive-instrumentarium van
toepassing8. Ook dit heeft een effect op het groeiend
aandeel zware sancties.

uitvoering van de werkzaamheden toepassen van
werkmethoden die tot een zo laag mogelijke emissie
van asbestvezels leidt (‘ALARA-principe’9).
Overtredingen met betrekking tot het werkplan
komen veel voor. In het werkplan moet staan hoe het
werk wordt uitgevoerd: welke maatregelen er worden
getroffen om de blootstelling zo laag mogelijk te
doen zijn als ook de te hanteren werkmethode en de
te gebruiken hulpmiddelen. Een goed werkplan laat
dus zien dat er van tevoren is nagedacht over de
sanering en de bescherming van werknemers.

Figuur 1 geeft inzicht in aard en soort van de tekortkomingen die tijdens de inspecties veelal door de
inspecteurs worden waargenomen en waarop wordt
gehandhaafd. Ook hier is weer een vergelijking
gemaakt met de inspectie-resultaten uit de eerdere
jaren van de uitvoering van de sectoraanpak. Dit geeft
een stabiel beeld te zien waarbij het overgrote deel
van de geconstateerde overtredingen tot vier clusters
is te herleiden.

Ook het aandeel overtredingen dat ‘niet-asbest’
gerelateerd is, blijft hoog. Sloopbedrijven maken
onderdeel uit van de bouwnijverheid en wijken wat
dat betreft niet af van de veel voorkomende ernstige
overtredingen in relatie tot het werken op hoogte
(valgevaar).

Het treffen van maatregelen om verspreiding van
asbestvezels te voorkómen (bouwen van een correct
containment, zorg voor voldoende onderdruk, dragen
van passende adembescherming en andere persoonlijke beschermingsmiddelen) blijft - evenals eerdere
jaren - problematisch. Dit geldt ook voor het bij de

Het valt op dat er nog af en toe overtredingen met
betrekking tot de wettelijk verplichte melding van
(voorgenomen) asbestwerken worden
geconstateerd10.
Een doelmatige douchevoorziening
Bij saneringswerkzaamheden die vallen onder de
zogenaamde ‘risicoklasse 2 en 3’, moeten er doeltref9

8

8|

Op 1 januari 2013 zijn de Arbeidswetten - waaronder de
Arbeidsomstandighedenwet - aangescherpt en geldt er een fors
zwaarder sanctie-regime. Zie ook www.inspectieszw.nl (onder
‘aanscherping handhaving en sanctiebeleid’).

10

ALARA : ‘As Low As Reasonably Achievable.
Sinds 1 januari 2012 is het Arbobesluit (artikel 2.1) aangescherpt
doordat meldingen vanaf die datum nog alleen elektronisch bij de
Inspectie SZW mogen worden gedaan. Inspecteurs hebben aan deze
verplichting expliciet aandacht gegeven.

fende maatregelen worden getroffen om de verspreiding van asbeststof buiten de ruimte waar de werkzaamheden plaatsvinden te voorkómen. Ook moet er
een doelmatige douchevoorziening - een zogenaamde
decontaminatie-unit - aanwezig zijn11. Deze deco-unit
hoort - indien mogelijk - direct aangesloten te zijn op
het containment waar de werkzaamheden plaatsvinden. Bij saneringslocaties treffen de inspecteurs
regelmatig deco-units aan die in meer of minder
erbarmelijke staat verkeren. De ritsen van doucheruimten (bij zogenaamde ‘vouwdouches’) staan open,
er ontbreekt een compartiment of de deco-unit bevat
allerlei kieren of scheuren. In dergelijke gevallen is er
sprake van ondeugdelijke douches vanwege een te
langdurig gebruik dan wel een onzorgvuldige
opstelling van het arbeidsmiddel. De Inspectie SZW
heeft in 2014 actief gehandhaafd op deze deco-units.
Op de markt zijn douches beschikbaar die voldoen
aan de laatste stand van de techniek. Met zelfsluitende
deuren, voorzien van ventilatieroosters en met
voldoende bewegingsruimte. Niet alleen voorkómen
deze douche-units dat er asbestvezels buiten het
containment kunnen komen, maar ze bieden
doorgaans ook meer comfort waardoor de kans dat de
werknemer de douche-procedure ook echt netjes
doorloopt navenant toeneemt. Het zogenaamde
‘droog douchen’ wordt hiermee terug gedrongen. De
Inspectie heeft door gebruik te maken van het
toezichtsinstrument ‘kennisgeving eis/eis’ de sector
in beweging gekregen. Met de inzet van een breed
verspreide folder ‘Asbest saneren? Laat uw werknemers
douchen!’12 zijn niet alleen de bedrijven maar ook de
werknemers gericht geïnformeerd. In en na intensief
overleg met de asbestsector is het gebruik van
zogenaamde ‘platen/panelendouches’ inmiddels
volstrekt gangbaar en hoeft hierop nog nauwelijks te
worden gehandhaafd.

11
12

Artikel 4.20 Arbobesluit.
Deze folder is te vinden op www.inspectieszw.nl (onder: ‘publicaties’).
Sectorrapportage Asbest 2015 | 9

Uitgelicht: stijging aantal asbestmeldingen versus dalende bouwproductie
Asbestverwijderingswerkzaamheden moeten bij de Inspectie SZW worden gemeld. Dit is zo geregeld in het
Arbeidsomstandighedenbesluit. De binnengekomen meldingen stellen de Inspectie (en gemeentelijke handhavers)
in staat om de betreffende locatie te inspecteren en te kijken of er door de saneerder veilig wordt gewerkt. In de
afgelopen periode 2008 - 2014 is het aantal meldingen fors gestegen van ruim 31.000 in 2008 tot meer dan 64.000
in 2014. Meer dan een verdubbeling.
70.000

Asbestmeldingen

60.000

52.514

50.000

43.567

40.000

32.910

30.000

0

24.342

20.909

20.000
10.000

64.145

59.545

10.346

7.023

2008

2009

4.884
2010

2.891

596

2011

2012

2013

2014

Webmelding

Schriftelijk

Over dezelfde periode 2008 - 2014 laat de bouwproductie een stevige daling zien13: de ‘nieuwbouw’ met zo’n 39%
en de ‘renovatie en onderhoud’ met circa 13%.

Ontwikkeling productie bouwnijverheid
26.000

24.110

24.000
22.000

22.158

20.000

21.643
21.128

19.933

18.000
17.570

16.000
14.000

2008

2009

2010

20.607

19.337

19.075

19.325

16.817

15.350

14.800

2012

2013

2014

18658

2011

Nieuwbouw
Herstel, verbouw en onderhoud

De ontwikkeling van de productie in de renovatie- en onderhoudssector is voor het jaarlijkse aantal asbestsaneringswerken van belang. Er mag worden verwacht dat een daling in de bouwproductie gepaard zal gaan met een daling
van het aantal saneringswerken. Dit blijkt echter geenszins het geval. Dit kan een indicatie zijn dat saneringen steeds
vaker via het gecertificeerde stelsel lopen in plaats van zich onzichtbaar af te spelen in het malafide circuit.

2.2 Inspectieproject Niet-nalevers
Zoals bij elke sector, is er ook binnen de asbestsector
sprake van een aantal saneringsbedrijven die veiligheid minder hoog in het vaandel hebben staan dan
andere. De Inspectie SZW kenschetst deze bedrijven
als ‘niet-nalevers’ die extra inspectie-aandacht
krijgen. Jaarlijks voert de Inspectie een inspectie­
10 |

project uit waarbij een 50-tal bedrijven intensief
wordt geïnspecteerd. Deze activiteiten hebben tot
doel om de bedrijven door een stevige inzet van
handhavingsinstrumenten tot een groter veiligheidsbewustzijn te brengen. 13
13

Bouwproductie in miljoenen euro’s, prijsniveau 2012.
Cijfers www.bouwendnederland.nl, feiten en cijfers, Bron CBS.

Grafiek 3 Handhavingspercentages niet-naleversprojecten 2009 - 2014
75

70%

70

66%

65
62%

60

60%

55
50

45%

45
40

2009/2010

2011

2012

2013

2014

Handhavingspercentage

Uit de inspecties over 2014 blijkt dat het handhavingspercentage (uitgedrukt als het aantal saneringslocaties dat niet in orde is) inmiddels 45% bedraagt: 55 van
de 123 geïnspecteerde saneringslocaties waren niet in
orde. Dit percentage ligt fors lager dan de afgelopen
jaren. Er is een zelfde positieve lijn zichtbaar als bij de
meldingsprojecten (grafiek 1). Ook hier is in twee jaar
tijd de naleving bijna verdubbeld. Hetgeen erop wijst
dat het strenge en intensieve optreden van de
Inspectie werkt.
In totaal zijn er 125 overtredingen geconstateerd
waarbij in 72% (90) zware handhavingsinstrumenten
zijn ingezet. Daarbij gaat het om stilleggingen, boetes
of proces-verbaal. Onderstaande grafiek 4 laat zien dat
in 2011 de inzet van zware handhavingsinstrumenten
nog op 37% (67) lag.
Ook bij het niet-naleversproject 2014 kan zodoende
worden geconstateerd dat de inspecteurs zich bij hun
inspecties vooral op ernstige tekortkomingen richten
waar de veiligheid en gezondheid van de werknemers

Grafiek 4 Inzet handhavingsinstrumenten 2011 - 2014
80%
70%
60%

65%

60%

Bij de locatie-inspecties in de asbestsector kijken de
inspecteurs naar een beperkt aantal overtredingen14.
Daarbij staan overtredingen die kunnen leiden tot
(een groot risico) op asbestblootstelling centraal.
Uit de resultaten van het niet-naleversproject over
2014 (figuur 2) blijkt dat circa 90% van de overtredingen is gelegen in een beperkt aantal categorieën
ernstige tekortkomingen. Ten opzichte van de
voorgaande jaren geeft dit een stabiel beeld.
Werknemersboetes
Gecertificeerde werknemers in de asbestsector zijn
helaas niet altijd erg bewust bezig met hun eigen en
andermans veiligheid. Hoewel zij het woord ‘deskundig’ op de titel van hun persoonscertificaat als
asbestverwijderaar (DAV) of toezichthouder (DTA)
hebben staan, gedragen zij zich dus niet altijd even
verantwoordelijk.

72%

50%

50%

47%

40%
30%

in het geding is en/of risico’s voor vezelemissie naar
de omgeving aan de orde is. Deze focus op tekortkomingen ‘die er toe doen’ is in de cijfers zichtbaar. Het
sinds 2013 van toepassing zijnde nieuwe zwaardere
recidive-instrumentarium speelt eveneens een rol.
Ook dit heeft een effect op het groeiend aandeel
zware sancties.

37%

35%

20%

28%

10%
0%

2011
(N=179)

2012
(N=205)

2013
(N=183)

2014
(N=125)

Inzet Instrumenten
Middelzwaar
Zwaar

14

Het betreft met name de voorschriften voor het werken met asbest
en asbesthoudende producten, vastgelegd in het Arbobesluit artikel
4.44 tot en met 4.54d.
Sectorrapportage Asbest 2015 | 11

Figuur 2 Overzicht ‘meest voorkomende overtredingen’
2014

21

2013

31

2012

38

13
66

64

0%

23

10%

16
39

20%

30%

40%

20

50%

13

8

20

11

37

60%

70%

6

11
31

17

80%

8

90%

20

100%

Correct werkplan
Doeltreffende en noodzakelijke maatregelen nemen bij verwachte overschrijding grenswaarde
Concentratie asbeststof 'ALARA-principe'
Afval in geschikte verpakking afvoeren
Overtredingen anders dan asbest (bv valgevaar, arbeidsmiddel)
(Schriftelijke) melding
Asbestinventarisatie
Doelmatige wasgelegenheden en doucheruimten
Voldoende toezicht op het werk
Overige

Deskundigheid soms ver te zoeken
In april 2014 ziet een inspecteur dat een woning
wordt gesaneerd. Er is een onderdrukmachine in
werking. Deze wijst 0,0 pascal aan (waar 20 pascal
gewenst is). Een man is in de woning druk bezig om
asbesthoudend afval te verpakken. Hij draagt een
gemakkelijke groene broek en zwarte trui.
Adembeschermingsapparatuur draagt hij niet. Net
zo min als een passende wegwerpoverall. De
inspecteur wil dat het werk onmiddellijk wordt
gestopt. Kennelijk is er in het containment nog een
persoon aan het werk. De man loopt volledig
onbeschermd via de deco-unit het containment in
om zijn collega te informeren. Alle deuren van de
sluis staan open. Een collega werknemer wordt
zichtbaar met een koevoet in zijn hand. Ook hij
draagt geen enkel persoonlijk beschermingsmiddel.
De beide werknemers ontvangen ieder een
zogenaamde werknemersboete voor een bedrag
van 150 euro. De werkgever wordt op de hoogte
gebracht van de stillegging. Hij zal een besmettingsonderzoek moeten laten uitvoeren alvorens het
werk mag worden hervat. Voor de ‘Deskundig’
Toezichthouder Asbest (DTA) wordt door de
Inspectie SZW een klacht ingediend bij de desbetreffende certificerende en keurende instelling (cki), in
dit geval IBEX15. Het persoonscertificaat van
betrokkene wordt ingetrokken. De DTA-er werkt al
tientallen jaren in de asbestsector.
15

12 |

Er zijn 2 cki’s aangewezen ten aanzien van persoonscertificatie,
namelijk IBEX BV en DNV GL - Business Assurance.

De inspecteurs van het asbestinspectieteam hebben
over 2014 in totaal 27 keer dergelijke werknemersboetes uitgedeeld16. In vrijwel alle gevallen betroffen het
situaties die min of meer vergelijkbaar waren met de
hier beschreven situatie. Bijna altijd was er op de
werklocatie veel meer mis met de arbeidsveiligheid.
In enkele gevallen is het de Inspectie bekend dat het
onverantwoorde werknemersgedrag tot ontslag op
staande voet heeft geleid.
Notoire overtreders
Bij 36% (18) van de ‘niet-nalevers’ zijn de inspectieresultaten zodanig dat zij ook in 2015 extra inspectiedruk blijven houden. Voor 5 van deze bedrijven geldt
in 2015 dat zij reeds 3 (of meer) achtereenvolgende
jaren als ‘niet-nalever’ worden bestempeld. Deze
gecertificeerde bedrijven leveren door hun wijze van
werken voortdurend risico op voor mens en milieu.
Zij worden door de Inspectie als ‘notoire overtreders’
gezien en krijgen te maken met een voortdurende
inspectiedruk. Deze bedrijven lopen dus een verhoogd risico om door een stapeling van overtredingen met een ‘bevel tot stillegging van werk in verband
met recidive’17 te worden geconfronteerd en/of - mede
door informatie-uitwisseling tussen Inspectie SZW en
certificerende en keurende instellingen (cki’s) - hun
certificaat kwijt te raken.
Ter vergelijking: de Inspectie SZW heeft in 2014 inspectiebreed 106
werknemersboetes opgelegd.
17
Sinds 1 januari 2013 is deze sanctie om een (onderdeel van een)
bedrijf maximaal 3 maanden stil te leggen opgenomen in de
Arbeidsomstandighedenwet.
16

Geaccrediteerde laboratoria: zwakke
schakels?
Saneringen worden - wanneer het gaat om zogenaamde risicoklasse 2 en 3 saneringen - altijd
uitgevoerd door gecertificeerde bedrijven. Deze
saneringen eindigen met een controle door een
geaccrediteerd laboratorium. Zo’n laboratorium kijkt
dus of de locatie waar gesaneerd is kan worden
‘vrijgegeven’. Een dergelijke vrijgave vindt plaats
nadat er door visuele controle en luchtmetingen is
gekeken of er geen noemenswaardige hoeveelheden
asbestvezels meer achter zijn gebleven. In totaal
vinden er jaarlijks grofweg18 70.000 van dergelijke
eindcontroles/beoordelingen plaats. In ons land zijn
er circa 20 geaccrediteerde laboratoria actief.
De Inspectie SZW heeft over 2013 en 2014 een
beperkt aantal gerichte inspecties uitgevoerd waarbij
de inspecteurs juist rond het moment van de vrijgave
ter plaatse waren. Deze inspecties zijn gedaan bij op
de markt opererende laboratoria, waarvan op basis
van signalen werd aangenomen dat ze niet altijd
eenzelfde constant hoog kwaliteitsniveau leveren. De
selectie is uitgevoerd op basis van de bij de inspecteurs beschikbare kennis, signalen vanuit de
branche-organisatie van de geaccrediteerde
laboratoria (Fenelab) en ervaringen van de Raad voor
de Accreditatie (RvA). Doel van de inspecties was om
een beter beeld te krijgen van de feitelijke gang van
zaken rondom de eindbeoordelingen.
Bij de inspecties werden inderdaad de nodige
(ernstige) tekortkomingen gesignaleerd. Zo werden
containments vrijgegeven terwijl er nog zichtbaar
stof en restanten asbesthoudend materiaal aanwezig
was. Ook kwam het voor dat laboranten geen
adembescherming droegen. Er was meerdere malen
sprake van zogenaamde onterechte ‘uitsluitingen’19.
Eenmaal werden de werkzaamheden door de
laborant in een absurde tijd van ‘enkele minuten’
uitgevoerd. Ook kwam het voor dat een locatie werd
vrijgegeven terwijl er een laag sneeuw was gevallen.
Het is van belang dat de asbestketen in alle schakels
sterk is. De uitgevoerde inspecties geven indicaties
dat er aan de ‘onderkant’ van de markt beslist
zwakke schakels zijn.

Het jaarlijkse aantal eindbeoordelingen ligt hoger dan het jaarlijkse
aantal meldingen van asbestsaneringen omdat - met name bij grote
klussen - delen van saneringswerkzaamheden ook tussentijds al
worden vrijgegeven.
19
De normering op basis waarvan eindbeoordelingen door laboratoria
dienen plaats te vinden (NEN2990) geeft aan dat er geen afgeplakte
delen in een containment mogen zitten. Een afgeplakte kabelgoot of
een stucloper kan dus niet van de eindebeoordeling ‘uitgesloten’
worden.
18

De RvA houdt toezicht op de geaccrediteerde
laboratoria. De RvA voert aangekondigde inspecties
uit (zogenaamde ‘bijwoningen’). Over 2011 waren dat
er 60 in totaal (≈0,1%). Maar liefst 24 (40%) van de
bijgewoonde eindbeoordelingen werd daarbij
afgekeurd door de inspecteur.

2.3 Malafide asbestverwijderaars
In 2014 is de inspectie-aandacht voor malafide
asbestverwijderingen20 in het kader van de
Sectoraanpak Asbest 2012 - 2015 verder geïntensiveerd.
In totaal zijn er 473 inspecties uitgevoerd.

Grafiek 5 Verhouding aantal inspecties gecertificeerde versus
malafide bedrijven
90%
80%

81%

70%

60%

60%

55%

50%
40%

40%

30%
20%
10%

19%
2012

2013

45%

2014

Gecertificeerd
Malafide

Het overgrote deel van deze inspecties heeft plaatsgevonden doordat er tussen de inspecteurs van de
betrokken inspectiediensten goede regionale
contacten bestaan en worden onderhouden. De
Inspectie SZW heeft met de vorming van een asbestinspectieteam hierin ook nadrukkelijk geïnvesteerd. De
inspecteurs zijn volledig gericht op de asbestproblematiek en daarmee ook beter aanspreekbaar voor hun
collega-toezichthouders. Veel tips en signalen worden
dus verkregen, gegeven en opgepakt door de uitwisseling van onderlinge informatie tussen de verschillende diensten. De samenwerking met regionale
milieuteams van de politie, gemeentelijke milieudiensten en bouw- en woningtoezicht van de gemeenten is in veel regio’s informeel van aard en dikwijls
gebaseerd op goede onderlinge contacten. In een
20

Een malafide asbestverwijderaar is een bedrijf(persoon) dat
werkzaamheden verricht om asbest te verwijderen zonder te
voldoen aan de wettelijke meldingsplicht (artikel 4.47c Arbobesluit)
en zonder gecertificeerd te zijn (normaliter mag asbest alleen
worden verwijderd door gecertificeerde bedrijven).
Sectorrapportage Asbest 2015 | 13

aantal regio’s is de samenwerking ook meer gestructureerd vormgegeven. Dit is het geval met de omgevingsdiensten Amsterdam-IJmond en GelderlandRivierenland. Op reguliere basis treffen
toezichthouders elkaar om informatie uit te wisselen
en samen te werken aan concrete casuïstiek.
Detectie via stortgegevens
In november 2014 voeren inspecteurs van de Inspectie
SZW inspecties uit in het landelijk gebied van Drenthe.
Bij een tweetal locaties - in Stieltjeskanaal en
Schoonoord – constateren de inspecteurs dat
vermoedelijk asbesthoudende daken van een schuur,
een overkapping en een garage zijn verwijderd en zijn
vervangen door een nieuw dak. De inspecteurs waren
op de beide locaties naar aanleiding van informatie
verkregen uit het geautomatiseerde afvalstoffensysteem van het Landelijk Meldpunt Afvalstoffen (LMA).
Op basis van de afvalstortgegevens konden zij de
locatie van herkomst van het vermoedelijke asbesthoudend materiaal vaststellen. Ook gebruiken de
inspecteurs gegevens van de Basisregistratie Adressen
en Gebouwen (BAG), internet-sites en diverse ‘social
media’. De inspecteurs constateren ter plaatse dat er
op diverse plaatsen nog asbesthoudend materiaal
aanwezig is. Zij geven een gecertificeerd inventarisatiebureau opdracht om een onderzoek te doen.
Inderdaad blijkt dat er sprake is van asbesthoudend
materiaal en er moet een besmettingsonderzoek
worden uitgevoerd om de locatie vervolgens asbestvrij
te maken. De inspecteurs krijgen de beschikking over
de facturen van de uitgevoerde werkzaamheden. De
asbesthoudende daken op beide locaties blijken te zijn
verwijderd door een en hetzelfde bedrijf genaamd
‘Rapido Montage en Handelsonderneming’ uit
Lutjebroek Noord-Holland. Het bedrijf adverteert
actief ten aanzien van het verwijderen van asbesthoudende golfplaten. Het bedrijf is niet-gecertificeerd en
dus niet bevoegd om dit werk te verrichten.
Werknemers en bewoners zijn mogelijk blootgesteld
aan asbestvezels. De malafide asbestverwijderaar
heeft tal van overtredingen begaan en krijgt € 36.000
euro boete.

Bij de aanpak van malafide asbestverwijderingen werkt
de Inspectie SZW niet alleen nauw samen met andere
inspectiediensten en het Openbaar Ministerie. Ook
binnen de Inspectie SZW zelf vindt samenwerking
plaats tussen de directie Arbeidsomstandigheden en de
directie Opsporing (rechercheurs). Deze samenwerking
is met name aan de orde als het om malafide-praktijken gaat waarbij structurele meervoudige overtredingen plaatsvinden. Zo worden op (professionele)
14 |

websites klussen aangeboden c.q. klussers gevraagd
om asbest te verwijderen. Uit onderzoek blijkt dat dit
min of meer structureel aan de orde is waarbij het
mogelijk om meer dan alleen overtredingen van de
arbowet- en regelgeving gaat. Het gaat hier om
langlopende onderzoeken waarvan er op dit moment
meerdere nog doorlopen in het kalenderjaar 2015.

voordelen. In andere gevallen kan het echter ook om
minder bewust gepleegde overtredingen gaan en
spelen factoren als tijdswinst en soms ook onbekendheid met wet- en regelgeving een rol. Ook het
onderschatten of ontkennen van de gezondheidsrisico’s bij blootstelling aan asbestvezels kan aan de
orde zijn.

Malafide verwijdering van asbest vindt in allerlei
soorten en maten plaats. Het heel bewust ontlopen
van wet- en regelgeving behoort daartoe. In dergelijke
gevallen gaat het altijd om het behalen van financiële

2.4 Openbaarmaking

Aanhouding van klusjesman
Op websites zoals Marktplaats en Werkspot kun je
regelmatig advertenties zien staan waarin bedrijven
hun diensten aanbieden om asbesthoudend
materiaal te verwijderen. Ook wordt er actief gezocht
naar mensen die behulpzaam kunnen zijn om een
asbestklus te klaren. Vraag en aanbod kunnen elkaar
dankzij internet op een directe, eenvoudige en snelle
wijze vinden. Op de website www.werkspot.nl heeft
het bedrijf onder de rubriek ‘sloopwerkzaamheden/
asbest verwijderen’ in overleg met de Inspectie SZW
een waarschuwing gezet: “Let op! Voor het verwijderen van asbest gelden strenge wettelijke regels: voor
zowel vakman als opdrachtgever. Inspectiediensten
kijken geregeld mee op onze website! Kijk voor meer
info over verwijderen van asbest op www.rijksoverheid.nl/asbest of www.ascert.nl”. Het is goed dat op
deze manier zowel de klusser als de aanbieder van
een klus worden gewaarschuwd. Het malafide laten
verwijderen van asbest brengt immers niet alleen
onze economie schade toe maar ook de gezondheid
en het milieu.
Inspectiediensten kunnen inderdaad meekijken, dat
is ook erg fijn aan de elektronische marktplaatsen
van tegenwoordig. Bijzondere opsporingsdiensten
nemen geregeld een kijkje in de keuken. In november
2014 wordt een klusser in Uddel (Gelderland) op
heterdaad aangehouden. Hij wordt verdacht van het
illegaal verwijderen van asbest. De aanhouding
wordt verricht door opsporingsambtenaren van de
Inspectie SZW in samenwerking met de politie en
onder leiding van het Functioneel Parket (Openbaar
Ministerie). De verdachte en zijn mededaders hebben
geen enkele voorzorgsmaatregel genomen bij hun
werkzaamheden. Het terrein moet door de opdrachtgevers worden gereinigd omdat er sprake is van een
asbestbesmetting. De vermoedelijke inkomsten van
de klussen zijn niet bij de Belastingdienst opgegeven.
De verdachte leeft van een sociale uitkering. Hij en
zijn kompanen worden strafrechtelijk vervolgd.

In het najaar van 2014 is de Inspectie SZW gestart met het
op haar website21 publiceren van bedrijven die vanaf 15
augustus 2014 zware of ernstige asbestovertredingen
hebben begaan en daarvoor een boete hebben gekregen. Er wordt onder meer bekend gemaakt om welk
bedrijf het gaat, op welke locatie gesaneerd werd,
wanneer de overtreding is vastgesteld en om welke
geconstateerde overtreding(en) het ging. De Inspectie
voorziet hiermee in een maatschappelijke en politieke
wens om meer openheid en transparantie over de inzet,
werkwijze en de resultaten. Het is de bedoeling om
overheidsinformatie zo veel mogelijk actief openbaar te
maken. De Inspectie SZW zal in de toekomst alle
inspectieresultaten bekend maken. Vanwege de vereiste
procedurele en juridische zorgvuldigheid is er echter
gekozen voor een gefaseerde invoering22.
De openbaarmaking van de inspectiegegevens is ook
bedoeld om de onder toezicht staande bedrijven te
prikkelen tot betere prestaties. Door de wet- en
regelgeving goed na te leven, kunnen bedrijven zich
in positieve zin onderscheiden van hun concurrenten.
Opdrachtgevers die voornemens zijn om asbest te
laten saneren, kunnen hun keuze voor een geschikt
saneringsbedrijf mede baseren op basis van de
gegevens op de website van de Inspectie. Zeker
wanneer deze gegevens al langere tijd worden
verzameld en de website dus goed gevuld is23. De
Inspectie voorziet met de openbaarmaking in een
reeds langer levende en herhaaldelijke geuite wens bij
met name opdrachtgevende partijen24.

Zie www.inspectieszw.nl/publicaties/asbestovertredingen.
Een en ander is wettelijk geregeld in het wetsvoorstel Wet Aanpak
Schijnconstructies (kamerstuknummer 34 108) die per 1 juli 2015 in
werking is getreden.
23
Per 12 juni 2015 zijn de namen en inspectiegegevens van 44
asbestovertredingen op de website gepubliceerd.
24
Zie ook Sectorrapportage Asbest 2013 (juli 2013). De openbaarmaking is op dit moment gebaseerd op de Wet openbaarheid bestuur
(Wob) en geregeld in de Beleidsregel ‘openbaarmaking inspectiegegevens bij zware of ernstige asbestovertredingen’ (Staatscourant
20152 d.d. 17 juli 2014).
21

22

Sectorrapportage Asbest 2015 | 15

Bij de openbaarmaking van inspectiegegevens met
betrekking tot malafide asbestverwijdering, kiest de
Inspectie er voor om dit ook actief met behulp van
nieuwsberichten naar buiten te brengen. Daarbij
worden ook andere relevante gegevens - waaronder
de hoogte van het opgelegde boetebedrag - gepubliceerd en zoekt de Inspectie dus bewust
media-aandacht.

2.5 	‘Ontwijkconstructies’ in het
gecertificeerde stelsel
Sinds 1 januari 2013 zijn de boete(norm)bedragen die
de Inspectie SZW oplegt fors hoger geworden. De
recidive-termijn is eveneens aanzienlijk verlengd25.
Ook zijn de sanctiemogelijkheden uitgebreid. Zo
heeft de Inspectie de beschikking over het sanctieinstrument ‘bevel tot stillegging van het werk in
verband met recidive’. Met deze sanctie kan een
bedrijf gewaarschuwd worden dat het werk kan
worden stilgelegd als een soortgelijke of eenzelfde
overtreding nogmaals binnen een bepaalde termijn
wordt geconstateerd. Een dergelijke bedrijfsstillegging kan maximaal drie maanden bedragen.
Hoge boetes en zware sanctie-instrumenten
De aanscherping van de sancties in de
Arbeidsomstandighedenwet per 1 januari 2013
betekent dat de boete(norm)bedragen 2 tot 3x zo
hoog zijn geworden. In de asbestsector is sprake van
een stevige inspectiedruk en wordt er eveneens fors
gehandhaafd. Dit komt tot uitdrukking in de cijfers.
Door de inspecteurs in het asbestinspectieteam is
over 2014 voor 2,3 miljoen euro aan boetes opgelegd26. Dat is 17% van het totaal van 13,4 miljoen euro
aan opgelegde boetes bij arbo-inspecties over 2014.
Daarnaast is over 2014 bij asbestinspecties 62 keer
gebruik gemaakt van het sanctie-instrument
‘waarschuwing preventieve bedrijfsstillegging’. In het
merendeel van de gevallen (53) gaat het daarbij om
bedrijven die zonder certificaat malafide asbest
verwijderen en daarmee ernstige overtredingen
begaan.

Bij de beoordeling of sprake is van een herhaalde overtreding
(recidive) kijkt de Inspectie over een termijn van vijf jaar terug. Bij
ernstige overtredingen geldt zelfs een recidive-termijn van tien jaar.
26
Van de genoemde 2,3 miljoen is ruim 1,1 miljoen (48%) opgelegd bij
gecertificeerde bedrijven. De overige 1,2 miljoen is bij niet-gecertificeerde malafide asbestverwijderaars opgelegd.

Deze aanscherping van het handhaving- en sanctiebeleid is in de asbestsector nadrukkelijk aan de orde. De
inspectiedruk is immers hoog: elk gecertificeerd
saneringsbedrijf wordt gemiddeld één keer per twee
jaar geïnspecteerd en voor bedrijven die te boek staan
als ‘niet-nalevers’ en ‘notoire overtreders’ geldt dat zij
meerdere malen per jaar met inspecties te maken
krijgen. Daarbij moet er ook nog rekening mee
worden gehouden dat de certificerende en keurende
instelling (cki) waar het bedrijf is aangesloten
reguliere audits verricht waarbij het sanctieregime van
het gecertificeerde stelsel (SC530) van toepassing is en
naast ‘waarschuwing’ of ‘schorsing’ ook het certificaat
kan worden ingetrokken.
De inspectiedruk in combinatie met de aanscherping
van het handhaving- en sanctiebeleid maakt dat het
voor bedrijven van financiële belang kan zijn om via
‘ontwijkconstructies’ de gevolgen van de inzet van
sanctie-instrumenten te ontlopen. Dergelijk ‘ontwijkgedrag’ wordt momenteel - in een beperkt aantal
gevallen - dan ook door de certificerende instellingen
en de toezichthouders in de asbestketen waargenomen. Eén van de manieren die wordt gebruikt is het
oprichten van nieuwe rechtspersonen27 waarbij er ook
met dubbele certificaten wordt gewerkt. Wanneer het
bedrijf zijn certificaat dreigt te verliezen of een
bedrijfsstillegging in beeld komt, kunnen de werkzaamheden worden voortgezet onder een andere
rechtspersoon bij dezelfde of een andere certificerende en keurende instelling (cki).
Het spreekt voor zich dat wanneer bedrijven een
sanctie kunnen ontlopen, het vertrouwen in het
stelsel en het imago van de branche ernstig wordt
geschaad. De maatregelen die inmiddels zijn - en op
korte en middenlange termijn - zullen worden
genomen betreffen aanscherping van de certificatieschema’s, aanpassing van het Arbobesluit en (meer)
uitwisseling van informatie tussen cki’s, beheersstichting Ascert en Inspectie SZW over personen en
bedrijven die certificaten aanvragen28.

25

16 |

Zie o.a. schriftelijke kamervragen d.d. 21 oktober 2014, kamerstuk
2014-2015, nrs. 398 en 399.
28
Brief van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid d.d. 3
april 2015 (kamerstuk 25 834, nr. 95).
27

Verder saneren op andermans certificaat
De certificerende en keurende instelling (cki) waar
een saneringsbedrijf zijn certificaat heeft ondergebracht (TüV Nederland), trekt op basis van de te
hanteren sanctiebepalingen uit de certificatieschema’s het certificaat in. TüV Nederland heeft het
certificaat ingetrokken op basis van bevindingen van
gemeentelijke toezichthouders en de Inspectie
SZW29. De sanctie (onvoorwaardelijke intrekking)
betekent dat het voormalige gecertificeerde
asbestsaneringsbedrijf gedurende twaalf maanden
geen werkzaamheden met betrekking tot asbestverwijdering meer mag verrichten.
Het bedrijf zet de activiteiten gewoon voort. Op
naam van een collega-saneringsbedrijf wordt op
allerlei locaties verder gesaneerd. Op basis van
uitgebreid forensisch onderzoek van de Omgevings­
dienst Rivierenland blijkt dat de saneringswerkzaamheden voor rekening van het voormalige gecertificeerde bedrijf zijn uitgevoerd. Het bedrijf voerde
zelfstandig de acquisitie, planning, inhuur/inleen van
personeel, het toezicht en de facturering uit. Het
collega-saneringsbedrijf fungeerde louter en alleen
als degene op wiens naam de meldingen formeel
werden geregistreerd.
De Inspectie SZW start - op basis van de (administratieve) bevindingen van de Omgevingsdienst - een
bestuurlijk boetetraject. Op 14 onderzochte locaties
blijkt over een periode van meer dan zes maanden
sprake te zijn van het verwijderen van asbest zonder
daartoe gecertificeerd te zijn. Dit zijn ernstige
overtredingen van de arbowet- en regelgeving. Het
bedrijf krijgt derhalve een boete van € 75.600 euro.

29

De cki hoeft geen eigen onderzoek te doen maar kan zich volledig
baseren op de aangedragen informatie van de overheidstoezichthouders, zie ook uitspraak 13 februari 2014, Rechtbank Gelderland
(Zaaknummer: AWB 13/3932).
Sectorrapportage Asbest 2015 | 17

3 Incidenten, klachten en toezicht certificering
3.1 Incidenten, klachten en signalen
Incidenten
Het overgrote deel van de asbestsaneringsbedrijven
maakt onderdeel uit van de bouwnijverheid30. De
meeste saneringen vinden plaats in en aan gebouwen:
hetzij door sloopwerkzaamheden hetzij door renovatie of verbouw aan bestaande panden. Dikwijls is er
dus sprake van vergelijkbare risico’s als elders in de
bouwsector. Ook in de aard van de ongevallen komt
dit tot uiting. Alle zes bij de Inspectie SZW gemelde en
in onderzoek genomen ongevallen31 in de asbestsector over 2014 gaat het om vallen van hoogte. De kans
om in de asbestsector slachtoffer te worden van een
ongeval ligt daarmee op een vergelijkbaar hoog
niveau als in de sector Bouw.
Met name bij het verwijderen van dak- en gevelbeplating (asbestcementdaken) worden er onvoldoende
maatregelen getroffen om dit valgevaar tegen te gaan.
Van collectieve veiligheidsvoorzieningen - zoals het
aanbrengen van steigers en randbeveiliging - is
dikwijls geen sprake. Ook adequaat aangebrachte
vangnetten worden zelden gezien. Het gebruik van
veiligheidsgordels met vanglijnen is in de meeste
gevallen de persoonlijke bescherming die wordt
gebruikt. Het probleem is echter dat het lopen op de
- veelal sterk verweerde - asbestcementdaken risicovol
is. Ook wanneer er aangelijnd wordt gewerkt neemt
dit het risico op ‘door het dak vallen’ niet af. Het
aangelijnd zijn voorkomt daarmee geenszins ernstige
ongevallen.
Klachten en signalen
Over 2014 zijn er bij de Inspectie SZW 332 klachten en
signalen met betrekking tot asbest in behandeling
genomen. Van deze meldingen gaat het om 134
signalen en tips (40%) en 198 klachten (60%).
Klachten zijn altijd afkomstig van direct belanghebbende werknemers of een belangenvertegenwoordiger (zoals een vakbond of rechtshulpverlener). Bij
asbest gaan veel klachten die worden gemeld over
werknemers die in hun directe werkomgeving
asbestverdacht materiaal aantreffen, er geen of
onvoldoende veiligheidsmaatregelen worden
Een klein deel van de saneringsbedrijven is gespecialiseerd in
saneringswerk in de industriële sectoren (waaronder bedrijven in de
energiesector, de metaalindustrie en de chemische procesindustrie).
31
Het gaat hier om meldingsplichtige ongevallen.
30

18 |

Dodelijk ongeval door onveilig werken op
hoogte
Een gecertificeerd asbestsaneringsbedrijf is bezig
met het verwijderen van 462m² asbesthoudende
dakbedekking. Er wordt gewerkt met een verreiker.
Alle werknemers zijn - als zelfstandige zonder
personeel (zzp-er) - door de saneerder ingehuurd.
De machinist van de verreiker heeft geen enkel zicht
op de twee deskundig asbestverwijderaars (DAV) die
in een werkbak op hoogte werken. Als de DAV-ers
hun armen naar boven uitsteken voert hij met de
door hen gemaakte armbewegingen aanwijzingen
uit. De twee DAV-ers verwijderen de reeds losgeschroefde golfdakplaten een voor een. Ze gebruiken
vallijnen met valstopbeveiliging. De op het werk
aanwezige DTA-er - eveneens als zzp-er ingehuurd
- bestuurt een shovel waarmee hij de verwijderde
golfplaten uit de werkbak haalt en naar een
asbestafvalcontainer vervoert. De DTA-er verklaart
dat hij geen enkel zicht heeft op zijn collega’s die
zich samen op het dak in de werkbak bevinden.
Op enig moment klinkt er gekraak. Het slachtoffer
valt van ruim vier meter hoogte. Er wordt een
traumahelikopter gebeld. Het slachtoffer wordt
afgevoerd en overlijdt enige tijd later.
Geen van de getuigen heeft het ongeval zien
gebeuren. Uit het onderzoek van de Inspectie SZW
blijkt dat het slachtoffer uit de werkbak moet zijn
gestapt en daarbij zijn vallijn heeft losgekoppeld. Er
werd geen gebruik gemaakt van zogenaamde
‘positioneringsgordels’ (gebiedsbegrenzing) waarbij
het onmogelijk is om uit de bak te stappen of te
vallen.
Dergelijke situaties komen veel voor bij saneringswerkzaamheden op hoogte. Het werk op locatie is
kort (enkele dagen) en de kosten en moeite wordt
niet genomen om zorg te dragen voor voldoende
veiligheidsmaatregelen. Er is sprake van een
gebrekkige veiligheidscultuur.

getroffen en zij met gezondheidsrisico’s worden
geconfronteerd. Bij 49 (25%) van de 198 gemelde
klachten is er handhavend opgetreden. Daarbij ging
het in het merendeel van de gevallen om stillegging
van de werkzaamheden onder voorwaarden van het
opstellen van een inventarisatierapport, de uitvoering
van een asbestsanering en het vrijgeven van de locatie
na een eindmeting door een laboratorium.

Veertig procent van de meldingen betrof signalen en
tips. Deze waren voor een belangrijk deel afkomstig
van andere toezichthouders (zoals gemeentelijk
bouw- en woningtoezicht, omgevingsdiensten of
regionale milieuteams van de politie) maar ook betrof
het tips vanuit het bedrijfsleven (waaronder concurrenten) en burgers (omwonenden en buurtbewoners).
Bij 74 (55%) van de 134 signalen en tips is er handhavend opgetreden. Een deel van de tips en signalen is
ook doorgezet naar collega-toezichthouders.

Slopen terwijl er asbest zit
Op een van de Zeeuwse eilanden - GoereeOvervlakkee - is een sloopbedrijf bezig met de sloop
van een oude woning als een inspecteur van de
Inspectie SZW een controle ter plekke uitvoert. De
inspecteur heeft een anonieme tip gekregen dat er
op de locatie mogelijk asbesthoudende materialen
worden verwijderd. Een groot deel van het gebouw
is al verwijderd. Delen van een asbesthoudende pijp
van een schoorsteenkanaal en asbesthoudende
beplating liggen her en der verspreid over de grond.
De werkzaamheden worden direct stilgelegd.
De eigenaar van de woning blijkt over een asbestinventarisatierapport te beschikken. Dat rapport is
eerder in het jaar opgesteld. Er is sprake van een
zogenaamde ‘type-A’-inventarisatie, het in kaart
brengen van alle visueel waarneembare bronnen.
Voor de totaalsloop van een woning is een ‘type-B’inventarisatie noodzakelijk, waarbij ook door middel
van destructief onderzoek niet-direct zichtbare
materialen worden geïnventariseerd. Het sloopbedrijf behoort dat te weten. Daarbij komt dat tijdens
de werkzaamheden - ondanks dat er nog meer
asbesthoudend materiaal wordt aangetroffen gewoon is doorgewerkt. Aannemers- en sloopbedrijven als ook hun werknemers moeten op de
hoogte zijn dat zij asbest kunnen aantreffen bij hun
werkzaamheden als er sprake is van woningen
gebouwd vóór 1994.
De eigenaar van het slooppand heeft een aanvullend
asbestinventarisatierapport moeten laten opstellen.
Het asbesthoudend materiaal moet daarna verwijderd worden door een gecertificeerd asbestsaneringsbedrijf. Pas daarna kan de sloop worden
voortgezet. Het sloopbedrijf krijgt een boete van €
44.100 euro vanwege allerhande overtredingen van
de arbowet- en regelgeving. Ook ontvangt het bedrijf
een waarschuwing dat bij herhaling van eenzelfde of
soortgelijke overtreding kan worden besloten om te
bevelen de werkzaamheden van het bedrijf gedurende langere tijd (enkele maanden) te staken.

Sectorrapportage Asbest 2015 | 19

3.2 Toezicht certificering
Informatieprotocol
De Inspectie SZW en de certificerende en keurende
instellingen (cki’s) hebben al sinds 2009 in een
informatieprotocol32 vastgelegd dat zij informatie
over de gecertificeerde saneringsbedrijven met elkaar
uitwisselen. In een hernieuwd informatieprotocol dat
in juni 2012 is ondertekend, beogen de Inspectie SZW
en de cki’s met aangescherpte afspraken tot een
effectiever optreden te komen. De Inspectie SZW
gebruikt de informatie van de cki’s over hun certificaathouders om meer risicogericht te handhaven: de
verschafte informatie maakt het mogelijk om nog
meer gerichte inspecties uit te voeren bij daarvoor in
aanmerking komende bedrijven. Voor de cki’s geldt
dat de verschafte informatie hen nog beter in staat
stelt om bij de daarvoor in aanmerking komende
situaties certificaathouders de juiste sanctie op te
leggen, te weten: een waarschuwing, schorsing of voorwaardelijke - intrekking van het certificaat.
De informatie-uitwisseling is in het bijzonder
toegespitst op overtredingen en/of tekortkomingen
die kunnen leiden tot (een groot risico op) asbest­
vezelemissie. Het gaat hierbij om overtredingen die
als ernstige tekortkomingen worden gezien waarvoor
stevige sanctionering op zijn plaats is.
Grafiek 6 laat zien hoe de informatie-uitwisseling de
afgelopen jaren is verlopen. Zichtbaar is dat het aantal
meldingen vanuit de cki’s een voortdurende stijging
vertoont. In 2014 ligt het aantal meldingen ruim tien
keer zo hoog als in 2011 het geval was.
De voorgaande jaren was ook vanuit de Inspectie SZW
sprake van een continue toename van het aantal
meldingen aan de cki’s, oplopend naar 138 meldingen
over 2013. In 2014 is echter sprake van een opvallende
terugval: slechts 49 meldingen. Dit valt deels te
verklaren doordat een fors aandeel van de inspectiecapaciteit inmiddels wordt ingezet op de aanpak van
malafide verwijderaars. Daarnaast heeft ook de
voortzettende daling van het aantal bedrijven waar
gehandhaafd moet worden als consequentie dat er
minder meldingen vanuit de Inspectie worden
gedaan. Tot slot speelt ook de ‘meldingsbereidheid’
bij de inspecteurs van de Inspectie een rol. Zoals reeds
in eerdere rapportages is aangegeven33, blijken cki’s
Reeds in 2009 zijn afspraken gemaakt over informatie-uitwisseling.
Deze afspraken zijn geëvalueerd en in juni 2012 in een nieuw
protocol vastgelegd.
33
Zie ook het rapport ‘Naar een strengere aanpak’, Toepassing van
sancties in het nieuwe certificatieschema asbestverwijdering SC530,
kamerstuk 28 834, nr. 83 d.d. 20 januari 2014.

terughoudend met het opleggen van sancties. Dit
brengt met zich mee dat de discipline van inspecteurs
soms stevig op de proef wordt gesteld om cki’s te
blijven voorzien van informatie over tekortkomingen.
Daar waar sancties uitblijven, kan dit gemakkelijk ten
koste gaan van de motivatie om te blijven melden.
Het melden van ingezette handhavinginstrumenten
aan cki’s blijft voor de Inspectie een belangrijk
aandachtspunt.
Grafiek 6 Meldingen informatieprotocol Inspectie SZW - Cki’s
450
400
350
300
250
200
150
100
50
0

389

241
161
62
16

14 32

2010

2011

138

70

49

2012

2013

Inspectie SZW

2014
Cki's

De mate waarin de cki’s uitvoering geven aan het
protocol was de afgelopen jaren zeer verschillend.
Inmiddels wordt er door alle drie de cki’s in meer of
mindere mate actief gemeld. Daarbij speelt vanzelfsprekend wel een rol dat er door opgelegde maatregelen een tweetal cki’s niet meer actief is in het werkveld
asbest. Onderstaande grafiek 7 laat de uitvoering van
het protocol door de cki’s over 2014 zien.
Grafiek 7 Uitvoering 2014 informatieprotocol Inspectie
SZW - Cki’s34
450
400
350
300
250
200
130
150
87
100
50 30
7
0
Cki 1 Cki 2

389

146
3 21
Cki 3

0 5
Cki 4

Inspectie SZW

0 0
Cki 5

9

49

Cki 6 Totaal
Cki's

32

20 |

34

In de loop van 2014 is de certificeringstaak met betrekking tot
asbest van SGS Nederland over gegaan naar SGS Intron zodat er nog
5 cki’s actief bleven.

Om een oordeel te kunnen hebben over het aantal
meldingen dat een cki doet, moet dit wel gerelateerd
worden aan het marktaandeel35. Zo is bij Eerland ruim
de helft (58%) van de certificatiehouders aangesloten.
Maatregelen en heraanwijzingen
Het opleggen van sancties door certificerende en
keurende instellingen (cki’s) waar certificaathouders
zich in de praktijk niet blijken te houden aan de regels
die de basis vormen voor het verleende certificaat, is
van groot belang voor de goede werking van het
stelsel als ook het vertrouwen van opdrachtgevers en
anderen daarin.
Naar aanleiding van het door de Inspectie over 2011 en
2012 verrichte onderzoek over de toepassing van
sancties door cki’s, kwamen drie cki’s36 in aanmerking
voor toepassing van het maatregelenbeleid37. Bij één
cki werd een voorwaardelijke intrekking opgelegd en
twee cki’s kregen drie waarschuwingen.
De Inspectie SZW zal in het najaar van 2015 een
vervolgonderzoek starten naar de manier waarop de
huidige cki’s de sanctie-instrumenten de afgelopen
jaren hebben toegepast richting hun certificaathouders. De rapportage daarover kan nog dit jaar worden
verwacht.
Naar aanleiding van een negatief advies van de Raad
voor de Accreditatie (RvA) heeft de Inspectie SZW in
mei 2014 besloten tot afwijzing van de verzoeken van
twee cki’s tot heraanwijzing voor het certificeren van
asbestverwijderings- en asbestinventarisatiebedrijven.
Beide cki’s bleken onderdeel te zijn van een holding
waarbinnen ook bedrijven opereerden die asbest
inventariseren en verwijderen. Dit is gezien de
wettelijke eisen ten aanzien van de onafhankelijkheid
zoals geregeld in de arbowet- en regelgeving38 niet
toegestaan.

Kwaliteitsimpuls binnen persoonscertificatie:
DAV ‘nieuwe stijl’
Het afgelopen jaar heeft de beheersstichting Ascert
hard gewerkt aan een nieuwe opzet en kwaliteitsimpuls voor de opleiding en examinering van de
Deskundig Asbestverwijderaar (DAV). De enige
manier om in de toekomst in de asbestbranche in te
stromen is door het volgen van een korte tweedaagse opleiding en het afleggen van een examen met
een theoretisch en praktisch gedeelte. Aldus wordt
men DAV1. Na het behalen van het certificaat DAV1
gaat de kandidaat praktijkervaring opdoen. Het
asbestsaneringsbedrijf committeert zich om de
DAV1 voor ten minste de duur van het praktijkervaringsdeel van 6 maanden te werk te stellen. Er wordt
een mentor aangewezen die de DAV1 in de praktijk
begeleidt. Aan de mentor worden eisen gesteld. Zo
wordt hij opgenomen in een register bij Ascert, heeft
hij een mentortraining gevolgd en heeft hij minimaal
5 jaar werkervaring in de asbestverwijderingsbranche. Tijdens de praktijkervaring voert de DAV1
praktijkopdrachten uit die in een ‘spoorboekje’
worden afgetekend. Pas na voldoende werkervaring
in containment en met adembescherming mag door
de DAV1 worden gewerkt in risicoklasse 3. Binnen 6
maanden na het uitvoeren van alle opdrachten gaat
de DAV1 opnieuw in opleiding waarna hij zich als hij
het theorie en praktijkexamen met goed gevolg
heeft afgelegd DAV2 mag noemen. Hij ontvangt dan
het DAV2-certificaat en is daarmee volleert
vakkracht. De nieuwe opzet en kwaliteitsimpuls is
vastgelegd in het nieuwe SC520-certificatieschema.
Vanaf 1 oktober 2015 zal dit naar verwachting
operationeel zijn. De Inspectie SZW is nauw bij deze
ontwikkeling betrokken geweest.

De marktaandelen (aantal aangesloten certificaathouders) van de
cki’s zijn (januari 2015) als volgt: Eerland (58%), Veritas (19%) en TüV
Nederland (23%).
36
Op het moment van oplegging van de maatregelen waren SGS
Intron en KIWA Nederland BV niet meer aangewezen.
37
Beleidsregel maatregelenbeleid certificering Arbeidsomstandig­
heden­wet en Warenwet, Staatscourant d.d. 14 juli 2010.
38
Zie artikel 1.5a Arbobesluit respectievelijk artikel 4.28 Arboregeling.
35

Sectorrapportage Asbest 2015 | 21

4 Resultaten communicatie en samenwerking
4.1	Samenwerking met mede­toezicht­houders
Asbestverwijdering maakt onderdeel uit van een
handhavingsketen. Een keten die begint met het doen
van een sloopmelding door een opdrachtgever
(eigenaar van een gebouw of installatie) aan de
gemeente (gemeentelijke verantwoordelijkheid). En
na de asbestinventarisatie, de verwijdering en de
vrijgave (met primair toezicht door cki’s en Raad voor
Accreditatie) loopt via het toezicht op het transport
(toezicht ILT) en de eindverwerking op de stortplaats
(toezicht door de provincie). Een overzicht van de
asbestketen en de verschillende verantwoordelijke
toezichthouders is te vinden in bijlage 1.
Deze lange asbestketen noodzaakt tot slimme
samenwerking tussen de betrokken
overheidsorganisaties.

asbestsanering door bedrijven onderbrengen bij de
omgevingsdiensten41. Als de omgevingsdiensten de
regionale samenwerking regisseren, kunnen de
landelijke diensten - zoals Inspectie SZW, ILT en
milieuteams van de politie - gemakkelijker afstemmen met de decentrale toezichthouders.
Samenwerking tussen toezichthouders:
‘Samen grip op asbest’
Op 24 november 2014 heeft de Inspectie SZW in
samenwerking met het ministerie van Infrastructuur
en Milieu het congres ‘Samen grip op asbest’
georganiseerd. Om meer grip te krijgen op malafide
asbestverwijderaars is samenwerking van groot
belang. De Inspectie SZW, de Inspectie Leefomgeving
en Transport (ILT), omgevingsdiensten, milieupolitie,
gemeentelijke toezichthouders van bouw- en
woningtoezicht en Openbaar Ministerie (Functioneel
Parket) willen die samenwerking versterken. Daarom
kwamen ruim 250 vertegenwoordigers in Maarssen bij
elkaar om ervaringen uit te wisselen, successen te
delen en knelpunten en uitdagingen met elkaar te
delen. Daar waar samenwerking goed verloopt, blijkt
dat dit vooral komt doordat de ketenpartners elkaar
vertrouwen, er sprake is van goede interpersoonlijke
relaties tussen inspecteurs en de uitdrukkelijke wens
bestaat van de partners om daadwerkelijk samen te
werken en informatie te delen. In workshops en op
een marktplein zijn allerhande methoden en technieken van opsporing met elkaar gedeeld. Heel belangrijk
is dat inspecteurs op de hoogte zijn van elkaars
bevoegdheden. Bij het constateren van overtredingen
is het schrijven van een goed proces verbaal van
bevindingen cruciaal. Dit vergt dat er op een gestructureerde en logische wijze wordt beschreven wat er is
waargenomen. Ook moeten procedures correct
worden gevolgd bij het horen van getuigen en/of het
verhoren van de overtreder of de verdachte. Een
doorwrocht verslag van bevindingen kan een heel
goed worden gebruikt door een buitengewoon
opsporingsambtenaar (boa) van een andere inspectiedienst en is daarmee een belangrijk hulpmiddel voor
een efficiënte en effectieve samenwerking42.

Ketensamenwerking
Onder regie van de Inspectie Leefomgeving en
Transport (ILT) wordt de afgelopen jaren in twee
regio’s operationeel samengewerkt tussen de verschillende toezichthouders. Het betreft de omgevingsdiensten IJmond39 en Rivierenland (Gelderland) waar de
betrokken instanties structureel samenwerken rond
concrete casuïstiek. Alle ketenpartners nemen deel
aan het casusoverleg: ILT, Inspectie SZW, gemeenten,
provincie, politie en Functioneel Parket (FP) en
worden vanuit de genoemde omgevingsdiensten
gecoördineerd. Deze pilots leiden regelmatig tot
gezamenlijke toezichtacties en
handhavingsinterventies.
Op dit moment zijn er 29 regionale omgevingsdiensten actief in ons land40. Deze omgevingsdiensten
voeren onder verantwoordelijkheid van het bevoegde
gezag (gemeente/provincie) taken uit met betrekking
tot vergunningverlening, handhaving en toezicht op
het gebied van milieu. Het toezicht op asbestsanering
door bedrijven valt onder het basistakenpakket van de
omgevingsdiensten. Ongeveer 30% van de gemeenten
heeft dit inmiddels gerealiseerd. Het is de bedoeling
dat uiteindelijk alle gemeenten het toezicht op
Bij het casusoverleg met Omgevingsdienst IJmond is het afgelopen
jaar sprake van aansluiting van andere omgevingsdiensten, te
weten: Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied (NZKG), RUD
Noord-Holland Noord en Omgevingsdienst Flevoland & Gooi- en
Vechtstreek (OFGV).
40
Zie ook www.omgevingsdienst.nl.
39

22 |

In het wetsvoorstel ‘Wijzigingen Wet algemene bepalingen
omgevingsrecht’ (Verbetering vergunningverlening, toezicht en
handhaving) wordt hier nader invulling aan gegeven (kamerstuk 33
872).
42
Meer informatie over het congres: www.inspectieszw.nl/asbest
41

Nieuwsbrief
Sinds 2013 verschijnt de ‘Nieuwsbrief Asbest’. Met
deze e-nieuwsbrief wil de Inspectie medetoezichthouders in de asbestketen informeren over wat de
Inspectie SZW op dit gebied doet en wat de gemeenten zelf kunnen doen. De nieuwsbrief is ook bedoeld
om de samenwerking tussen toezichthouders te
bevorderen door gezamenlijke successen met
handhaving in de asbestbranche te delen. Met name
de gemeenschappelijke aanpak van malafide saneerders staat centraal. Met de periodieke nieuwsbrief
wordt het relevante netwerk uitgebreid zodat daarmee
de slagkracht van de toezichthouders wordt versterkt.
De nieuwsbrief heeft inmiddels circa 700 abonnees.
Asbest App
Om de aanpak van malafide asbestverwijderaars
effectiever te laten zijn, heeft de Inspectie in juni 2013
een ‘asbest app’ ontwikkeld. Met de app kunnen
toezichthouders - maar inmiddels ook anderen - op
locatie checken of een asbestklus wel bij de Inspectie
SZW is aangemeld. Het adres waar de sanering
plaatsvindt en de duur van de sanering wordt weergegeven. Verdachte situaties met betrekking tot sloopen/of verbouwwerkzaamheden kunnen gemeld
worden. De app is een handig laagdrempelig middel
om signalen aan de Inspectie door te geven. Met de
app is de Inspectie minder afhankelijk van de netwerken van de individuele inspecteurs en het telefonische
meldpunt. Sinds april 2014 is de app beschikbaar voor
Android en Apple-smartphones. Mei 2015 was de app
al 3.030 keer gedownload43.

4.2 Communicatie met de asbestsector
Communicatiestrategie
De Inspectie SZW heeft in 2012 een communicatiestrategie ontwikkeld. Daarbij zijn nadrukkelijk ook
vertegenwoordigers uit de sector betrokken. Centraal
staat de boodschap dat asbestverwijderingsbedrijven
belangrijk maatschappelijk werk verrichten. Zij
verwijderen materiaal dat zeer schadelijk is voor de
volksgezondheid waarbij zij zelf risico’s lopen. Om
ervoor te zorgen dat zijzelf, de mensen waarmee ze
werken en mensen in de omgeving geen risico’s lopen
om asbestvezels in te ademen, staat vakmanschap
centraal. Dit vakmanschap vormt het fundament
onder de arbowetgeving, het certificatiesysteem en de
professionaliteit van iedere asbestverwijderaar. De
Inspectie SZW spreekt de sector aan op deze professionaliteit: ‘veilig en gezond werken met asbest is een
vak apart’. Uit bijeenkomsten en gesprekken met
43

De Asbest App is te downloaden via Google Play Store of Apple
Store en is te vinden onder ‘asbestwerkzaamheden’.

vertegenwoordigers in de asbestsector blijkt dat een
appel op vakmanschap en professionaliteit breed
wordt onderschreven. Belangrijke delen van de sector
voelen zich aangesproken door deze benadering en
willen vanuit hun eigen verantwoordelijkheid hieraan
een bijdrage leveren.
Bijeenkomsten en contacten
Het afgelopen jaar heeft de Inspectie SZW weer
nadrukkelijk geïnvesteerd in de relaties met de
verschillende actoren in de asbestsector. Dit alles ook
vanuit de overtuiging dat een intensievere aanpak niet
alleen om strikt en stevig inspecteren vraagt maar ook
om samenwerking met onder meer sociale partners,
andere inspectiediensten, de beheersstichting Ascert,
certificerende en keurende instelling (cki’s), asbestinventarisatie- en saneringsbedrijven en laboratoria. De
Inspectie heeft bijdragen geleverd aan congressen en
andere bijeenkomsten van de sector. Daarbij is het
belang van samenwerking steeds weer benadrukt. Ook
is er een ‘rondetafelbijeenkomst’ georganiseerd met
een dertigtal bedrijven en werknemers uit de sector
over het veilig werken in de dagelijkse praktijk onder
het motto ‘Veilig asbest verwijderen kan!’. De diverse
Vakbeurs Asbestos 2015: delen van kennis en
samenwerken centraal
Op 15 en 16 april 2015 vond de vakbeurs ‘Asbestos
2015’ (www.asbestos2015.com) plaats. Het is voor de
eerste keer dat heel de asbestketen zich presenteert.
Meer dan 75 exposanten delen hun kennis en
expertise in Ahoy Rotterdam: inventarisatiebureaus,
asbestverwijderingsbedrijven, laboratoria, brancheverenigingen, verzekeraars, advocatenkantoren en
leveranciers. Maar ook de Asbestslachtoffers
Vereniging Nederland is vertegenwoordigd en het
Instituut voor Asbestslachtoffers (IAS). De rijksoverheid neemt actief deel aan de beurs met
Rijkswaterstaat Leefomgeving - de uitvoeringsorganisatie van het ministerie van IenM - en de Inspectie
SZW. Ruim 5.000 bezoekers komen naar de beurs. Er
vinden allerlei workshop, discussies en presentaties
plaats. Allerlei beroepsgroepen en sectoren hebben
hun eigen beurs. De asbestsector nu ook. Twee
dagen lang draagt de sector uit dat ze een professionele branche is. Dat is goed voor het imago.
Opdrachtgevende en opdrachtnemende partijen
hebben ruim de gelegenheid gehad om met elkaar te
spreken en van gedachten te wisselen. Een belangrijke stap op de weg naar verantwoordelijkheid
nemen en vertrouwen krijgen. De asbestsector is
volop in beweging. Deze (internationale) beurs zal
volgend jaar op 6 en 7 april 2016 wederom worden
gehouden.

Sectorrapportage Asbest 2015 | 23

bijeenkomsten hebben geleid tot een stevig netwerk
van contacten en er is draagvlak gecreëerd om te
investeren in veilig en gezond werken.
Campagne adembescherming
Per 1 juli 2014 is de grenswaarde voor chrysotiel asbest
verlaagd naar 2.000 vezels/m³. Ook de huidige
grenswaarde voor asbest amfibolen zal - naar
verwachting per 1 januari 2016 - verder worden
verlaagd44. De strengere asbestgrenswaarden maken
het nóg belangrijker dat iedere werknemer in de
asbestsector zijn of haar adembeschermingsmasker
goed gebruikt. De branche is onder regie van de
beheersstichting Ascert een campagne gestart onder
de naam “Doe jij luchtig over ABM?”
(www.abm-campagne.vezelveiligheid.nl).
De campagne bestaat uit twee onderdelen. Een
jaarlijkse verplichte fittest om te bepalen welk model
en maat masker het beste bij het gezicht van de
werknemer past. De verplichting is vastgelegd in de
relevante certificatieschema’s45 en geldt per 1 januari
2015. Daarnaast is een online instructieprogramma
ontwikkeld met ‘9 regels’ voor het juiste gebruik van
het masker. Ook dit instructieprogramma is verplicht
en na afronding ervan wordt een certificaat verstrekt.
Informatieve flyers
De Inspectie SZW heeft in 2014 drie informatieve flyers
uitgebracht waarin een aantal belangrijke inspectiespeerpunten helder en bondig aan de bedrijven en
hun werknemers worden uitgelegd. De flyers gaan
over: het juist uitvoeren van de decontaminatieprocedure (‘Asbest saneren? Laat uw werknemers
douchen!’), het gebruik van werkmethoden waarbij
zo min mogelijk asbestvezels vrijkomen (‘Asbest
saneren? Kies de juiste werkmethode!’) en het belang
van het gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen (‘Asbest saneren? Gebruik uw persoonlijke
beschermingsmiddelen goed!’). De flyers zijn zowel
naar de gecertificeerde bedrijven als naar de werknemers toegestuurd. De laatst verschenen flyer over het
juist gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen, is in samenwerking met de beheersstichting
Ascert uitgebracht en sluit ook nauw aan bij de door
de branche ontwikkelde campagne over
adembeschermingsmiddelen.

Brief van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid d.d. 1
december 2014 (kamerstuk 25 834, nr. 89).
45
Voor de deskundig inventariseerder asbest (DIA) is dit vastgelegd in
de SC540 en voor de deskundig asbestverwijderaar (DAV)
respectievelijk de deskundig toezichthouder asbest (DTA) is dit
vastgelegd in de SC530.
44

24 |

4.3	Communicatie met ‘risicosectoren’
Bakkerij- en zoetwarenindustrie
Begin 2014 ontstond er naar aanleiding van mediaaandacht enige maatschappelijke en politieke onrust
over asbest dat zou zijn vrijgekomen bij industriële
bakkerijen46. De asbesthoudende toepassingen in de
bakkerij- en zoetwarenindustrie kwamen daarmee
volop in de belangstelling te staan.
De incidenten zorgden ervoor dat de betrokken
werkgeversorganisaties met de verschillende inspectiediensten (Inspectie SZW, ILT, NVWA) in overleg
gingen. De Vereniging voor de Bakkerij- en
Zoetenwarenindustrie (VBZ) en de Nederlandse
Vereniging voor de Bakkerijen (NVB) hebben de
problematiek voortvarend opgepakt en hebben het
afgelopen jaar stappen ondernomen om het risico op
blootstelling aan asbest in hun branches in kaart te
brengen en met de achterban hierover in gesprek te
gaan. De branches hebben - in overleg met de
vakbonden en met deskundige ondersteuning van
verschillende bureaus - een digitale brochure ontwikkeld. Het betreft een uitvoerige handreiking bedoeld
voor de bedrijven om vast te stellen waar zich
mogelijk asbesthoudend materiaal bevindt, de risico’s
ervan te bepalen en de maatregelen vast te stellen die
er genomen kunnen worden. Partijen willen de
bestaande branche RI&E hierop aanpassen en de
huidige arbocatologus met het risico op blootstelling
aan asbest aanvullen. De Inspectie SZW is nauw
betrokken bij deze initiatieven en ontwikkelingen.

Gezondheidsschade bij eten of drinken van
asbestvezels?
Bij de publiciteit over ‘asbestvezels in het brood’
kwam de vraag naar voren of orale blootstelling aan
asbestvezels (via het eten of drinken) schadelijk kan
zijn voor de gezondheid. Sluitend wetenschappelijk
bewijs dat het inslikken van asbestvezels leidt tot
kanker, ontbreekt. Het RIVM concludeert op basis
van epidemiologische studies dat er geen duidelijk
verband kan worden aangetoond tussen het eten
van asbest en een verhoogde kankerincidentie. Ook
in dierexperimenten zijn geen carcinogene effecten
waargenomen na orale blootstelling.
RIVM, rapportnummer 2014-0047, ‘GGD-Richtlijn
medische milieukunde: Gezondheidsrisico van
asbest in woningen en publieke gebouwen’ (oktober
2014), www.rivm.nl
46

Naar aanleiding van een uitzending van het TV-programma ZEMBLA
d.d. 9 januari 2014 cq schriftelijke kamervragen d.d. 15 januari 2014
(kamerstuk 2013-2014, nr. 1167).

Brandweerkorpsen
In 2014 heeft de Inspectie SZW herhaaldelijk overleg
gevoerd met Brandweer Nederland, het samenwerkingsverband van alle 25 brandweerkorpsen in ons
land. Het overleg wordt gevoerd om te spreken over
de wijze waarop de korpsen in de veiligheidsregio’s bij
oefeningen en branden met het risico op blootstelling aan asbest omgaan.
De Inspectie ontvangt signalen dat er bij korpsen in
de praktijk van alledag niet in alle gevallen voldoende
beheersmaatregelen worden getroffen om mogelijke
blootstelling aan asbest te voorkómen. Zo is het van
belang dat bij oefeningen in ‘oude’ panden in alle
gevallen sprake is van actuele en volledige asbestinventarisatierapporten. Op die manier kan worden
uitgesloten dat de brandweerlieden met asbesthoudend materiaal in aanraking komen. Ook dienen bij
‘asbestbranden’ voldoende en adequate maatregelen
te worden getroffen c.q. procedures te worden
gevolgd om bijvoorbeeld te vermijden dat er via
kleding en/of voertuigen een asbestbesmetting
optreedt (in de kazerne). Ook moet in voorkomende
gevallen adembeschermingsapparatuur - op de locatie
op een correcte wijze - worden gedragen.
De voorbije jaren is gemiddeld sprake van circa 145
branden per jaar waarbij asbest is vrijgekomen47.
Hierbij is ook sprake van een aantal calamiteiten waar
de nodige maatschappelijke onrust bij de plaatselijke
bevolking is ontstaan zoals in recentelijk in Roermond
(december 2014) en Wateringen (januari 2015).
Brandweer Nederland onderschrijft het belang van het
hanteren van goede uniforme procedures en werkwijzen en het beschikken over voldoende kennis van de
asbestrisico’s bij het operationeel personeel48. De
sector is actief aan de slag met het opstellen van een
branchebrede ‘handreiking asbest’ die naar verwachting nog dit jaar deel gaat uitmaken van de arbocatalogus voor de brandweer.

Onderzoeksrapport ‘Inventarisatie asbestcement dak- en
gevelbekleding’, Search Ingenieursbureau BV (juni 2012).
48
Internationaal onderzoek o.a. uit Scandinavië (Pukkala, ‘Cancer
incidence among firefighters’, 2014) geeft aan dat er sprake is van
een verhoogde kans op verschillende soorten kankers (waaronder
mesothelioom).
47

Sectorrapportage Asbest 2015 | 25

5 Conclusies en vervolgaanpak
Algemeen
De sectorrapportage Asbest geeft een beeld van de
ingezette activiteiten en de bereikte resultaten over
met name 2014 (en deels 2015). Tegelijkertijd worden
in de rapportage nadrukkelijk ook ontwikkelingen en
trends weergegeven over de afgelopen jaren.
De uitvoering van de huidige Meerjarenaanpak Asbest
2012 - 2015 verloopt voorspoedig. Er zijn de voorbije
jaren tal van activiteiten verricht49. De Inspectie heeft
daarbij niet alleen ingezet op de uitvoering van
inspecties maar ook op de ontwikkeling van communicatie-instrumenten, de vorming van stevige
relatienetwerken en het verstevigen van het toezicht
op certificatie.
Bij veel van de genomen initiatieven en ontwikkelde
producten is er nauw samen gewerkt met medetoezichthouders in de asbestketen en vertegenwoordigers uit de asbestsector of - in voorkomende gevallen
- andere (risico)sectoren. De asbestsector zelf heeft de
handen ook stevig uit de mouwen gestoken. Er zijn
initiatieven genomen om de arbeidsveiligheid in de
sector te verbeteren en er is geïnvesteerd in de
totstandkoming van kwalitatief betere en meer
uniforme certificatieschema’s50.
De huidige meerjarenaanpak loopt nog door tot eind
2015. Dit najaar zal een nieuwe meerjarige strategie
worden ontwikkeld op basis waarvan de Inspectie
SZW vanaf 2016 de aanpak van risico’s op blootstelling
aan asbestvezels vervolgt. Want hoewel er veel is
bereikt, is het lang niet vanzelfsprekend dat de
bereikte resultaten ook zullen beklijven.

5.1	Verhoging naleving
gecertificeerde sector
Harde aanpak op cruciale tekortkomingen
De naleving van arbowet- en regelgeving door de
gecertificeerde saneringsbedrijven is fors toegenomen. Waar in 2012 slechts bij 30% van de uitgevoerde
inspecties op saneringslocaties de boel op orde was,
bleek over 2013 dit te zijn gestegen naar 39% en is in
2014 bij ruim de helft van de locaties (54%) alles in
Voor een overzicht van activiteiten en producten over de afgelopen
jaren staat op de website www.inspectieszw.nl/publicaties/
sectoraanpak/asbest meer informatie.
50
De toetsing en publicatie van de nieuwe certificatieschema’s wordt
in de 2de helft van 2015 afgerond.
49

26 |

orde. In twee jaar tijd is de naleving bijna verdubbeld
(grafiek 1). Daarmee komt de geformuleerde (tussentijdse) doelstelling van 67% voor 2015 in zicht. De
inspecteurs treden hard op en worden daarop ook
aangestuurd. De focus is gericht op ernstige en zware
tekortkomingen waarbij de kans op blootstelling
groot is. Dit vergroot de voorspelbaarheid van het
optreden van de Inspectie. De bedrijven in de sector
weten waar op wordt gelet en - belangrijker - waarom
die overtredingen streng worden aangepakt. Uit
onder meer grafiek 2 blijkt hoezeer de inzet van ‘zware
handhavingsinstrumenten’ is gestegen: van 26% in
2011 naar 65% in 2014.
Aanpak 2016 en verder
De Inspectie zal in de nieuwe meerjarenaanpak vanaf
2016 verder gaan op de ingeslagen weg. Het per 1
januari 2013 aangescherpte handhaving- en sanctiebeleid zal daarbij maximaal worden benut. De aanpak
op gecertificeerde bedrijven die als ‘niet-nalever’ of
‘notoire overtreder’ kunnen worden bestempeld, zal
verder worden aangescherpt. Dit betekent dat de
inspectiedruk bij juist deze bedrijven wordt opgevoerd. De groep bedrijven die als zodanig wordt
geïdentificeerd wordt eveneens meer toegespitst51.
Intensieve samenwerking met de branche
De afgelopen jaren is - waar mogelijk - steeds de
samenwerking gezocht met relevante betrokken
partijen in de asbestsector52. De Inspectie is er van
overtuigd dat alleen door samen te werken tot een
structurele en breed gedragen verbetering van de
arbeidsveiligheid kan worden gekomen. Het zijn
immers de bedrijven waar het moet gebeuren. Zo is
het afgelopen jaar in overleg met de sector gewerkt
aan informatieve flyers die over een aantal belangrijke
thema’s gaan die op elke saneringslocatie van belang
zijn. De laatst uitgebrachte flyer over het juiste
gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen is in
samenwerking met Ascert tot stand gekomen.
Hierdoor worden bijvoorbeeld niet 50 bedrijven als ‘niet-nalever’
beschouwd maar wordt bij de risicoanalyse de inspectiedruk bij een
kleinere groep ‘slechtscorende’ bedrijven gelegd.
52
Er zijn wel enkele specifieke knelpunten in de asbestsector. Zo is de
organisatiegraad aan werkgeverszijde laag: slechts circa 35% van de
bedrijven is lid van een van de drie werkgeversorganisatie (VERAS,
VVTB, VAVB). De actieve betrokkenheid van de vakbeweging in de
sector is voorts beperkt. Bij Ascert is inmiddels sprake van
bestuurlijke betrokkenheid van een vertegenwoordiger van
vakvereniging ‘Het Zwarte Corps’. De gecertificeerde bedrijven
vallen evenmin onder één collectieve arbeidsovereenkomst.
51

Daarmee wordt goed aangesloten bij de door de
branche ontwikkelde campagne over
adembeschermingsmiddelen.
Aanpak 2016 en verder
De actieve deelname van de Inspectie aan congressen
en beurzen, het organiseren van ‘rondetafelbijeenkomsten’, het voeren van regulier overleg en het
aangaan van de dialoog blijft een onmisbaar onderdeel van de meerjarenaanpak.
In het bijzonder geldt dit ook voor de ontwikkeling
van communicatie-instrumenten die tot doel hebben
om het veilig werken te bevorderen. Het is van belang
dat de branche hierbij goed wordt betrokken. Dit
komt de kwaliteit van de producten ten goede en
vergroot ook het draagvlak. Inspectie en asbestbranche vinden elkaar in het feit dat vakmanschap centraal
moet staan. Asbest saneren is immers een vak apart.
Zo wordt er momenteel door het ministerie van SZW
(beleidsdirectie en Inspectie) in samenwerking met
Ascert gewerkt aan communicatie-activiteiten waar
enkele bedrijven - die veilig werken hoog in het
vaandel hebben staan (‘inspirators’) - een centrale rol
krijgen toebedeeld om hierover met hun collegabedrijven in gesprek te gaan. Dit initiatief maakt
onderdeel uit van het ‘Programma Zelfregulering’53
waar in meerdere branches van het bedrijfsleven
goede praktijken worden belicht. Met het programma
wordt beoogd bedrijven en branches te helpen om
aan de slag te gaan met het zelf organiseren van
gezond en veilig werken.
Versterking van de asbestketen
De asbestketen is zo sterk als de zwakste schakel.
Opdrachtgevende partijen, inventarisatiebureaus en
laboratoria hebben allemaal - naast saneringsbedrijven - een belangrijke rol in deze keten. Een goed
werkende keten vergt dat de kwaliteit van alle
relevante actoren hoog is.
‘Zo sterk als de zwakste schakel’: een illustratie
Uit de uitvoeringspraktijk van de afgelopen jaren
wordt duidelijk dat er in de asbestketen veel
verschillende schakels zitten en er mogelijk een en
ander fout kan gaan. De keten begint met een
opdrachtgever (in dit geval: een winkelketen) die een
‘asbestprobleem’ heeft. De winkelketen wil het
asbest zo snel en goedkoop mogelijk verwijderd zien.
Daarna kan de verbouwing starten. Ze verdiept zich
verder niet in haar probleem (bijvoorbeeld door

53

Zie ook www.gezondenveiligwerkt.nl.

kennis in te huren of zich goed te informeren in de
markt). Er worden offertes gevraagd bij inventarisatiebureaus. De prijsverschillen zijn groot: het
goedkoopste bureau krijgt de opdracht. Het bureau
stelt op basis van visueel onderzoek een inventarisatierapport op. Daarna wordt een saneringsbedrijf
ingeschakeld door de winkelketen. Ook hier is prijs
de doorslaggevende factor. Het saneringsbedrijf treft
verschillende niet-geïnventariseerde asbesthoudende bronnen aan: achter de verlaagde plafonds en bij
de liftschachten. Eigenlijk moeten deze geïnventariseerd worden. Maar dat kost tijd en geld. Daar hoef
je bij de winkelketen niet mee aan te komen. Na deze
opdracht volgen er nog veel meer vervolgopdrachten. Het asbest wordt allemaal weggehaald. De klus
is klaar. De winkelketen heeft werkelijk geen idee
welk laboratorium het werk moet ‘vrijgeven’. Ze laat
de keus daarvoor graag over aan de saneerder. De
saneerder weet nog wel een goed laboratorium waar
ze heel vaak mee samenwerken. De laborant hoort
van de DTA dat er andere bronnen zijn verwijderd die
niet zijn benoemd en omschreven in de inventarisatie. Eigenlijk kan en mag hij niet vrijgeven. Dat geeft
echter veel gedoe en is ook wel een erg formele
opstelling. Wat te doen?

Aanpak 2016 en verder
Het versterken van alle schakels in de asbestketen is
een belangrijke opgave voor de komende jaren. De
Inspectie SZW staat daar niet alleen voor en gaat daar
evenmin alleen over. De Inspectie gaat in de asbestketen (zie bijlage 1) primair over het toezicht op de
gecertificeerde saneringsbedrijven. De kwaliteit van
de inventarisatierapporten is primair voor de gemeenten (bevoegde gezag) en de omgevingsdiensten
(uitvoeringsdiensten) onderwerp van inspectie bij de
meldingen van sloop- of (ver)bouwwerkzaamheden.
Het toezicht op de laboratoria is belegd bij de Raad
voor Accreditatie (RvA).
De Inspectie zal de komende jaren de samenwerking
met medetoezichthouders nadrukkelijk verder hierop
richten. Het is immers in ieder belang dat alle spelers
in de asbestketen voldoende kwaliteit leveren. Met
name met de omgevingsdiensten en de RvA zal de
samenwerking worden geïntensiveerd. In het kader
van de nieuwe meerjarenaanpak zal hier nader vorm
aan worden gegeven. De verwachting is dat op korte
termijn alle 29 omgevingsdiensten het toezicht op
asbestsanering door bedrijven als onderdeel van hun
basistakenpakket uitvoeren. Daarmee zal een
landelijk sluitend samenwerkingsnetwerk ontstaan
waar de Inspectie SZW mee gaat samenwerken.
Sectorrapportage Asbest 2015 | 27

De Inspectie wil meer aandacht geven aan de rol en
verantwoordelijkheid van opdrachtgevende partijen
in de asbestsector. De aanwezigheid van asbesthoudende toepassingen in gebouwen of installaties is
eerst en vooral een probleem voor de eigenaren
daarvan. In veel gevallen kunnen gebruikers (werknemers, bewoners, gasten, bezoekers, patiënten etc.)
van deze gebouwen en installaties risico’s op blootstelling lopen. De opdrachtgever/eigenaar heeft er
dus alle belang bij dat het asbest op een veilige en
correcte wijze wordt verwijderd.
De beïnvloeding van opdrachtgevende partijen als
eerste schakel in de asbestketen kan vorm krijgen
door de ontwikkeling van communicatietools. Daarbij
kan worden gedacht aan het geven van tips of
aandachtspunten waarmee rekening wordt gehouden
bij offerteprocedures. Ook kunnen opdrachtgevers
expliciet gewezen worden op de beschikbare openbare informatie met betrekking tot inspectiegegevens
op de website van de Inspectie SZW die zij kunnen
gebruiken bij hun keuze voor een saneringsbedrijf.
Tot slot zouden partijen in de asbestsector kunnen
overwegen om gedragregels op te stellen die bij
offerteprocedures worden gehanteerd.
Het toezicht op de opdrachtgevers die door hun
werkwijze niet borgen dat het asbest veilig en gezond
gesaneerd wordt, zal verder worden aangescherpt.
Thans zijn de wettelijke mogelijkheden voor handhaving nog beperkt (onder meer artikel 2.26 en 2.28
Arbobesluit). De minister van SZW heeft in zijn brief
d.d. 9 juli 201554 echter aangegeven voornemens te
zijn de ketenaansprakelijkheid bij de sanering van
asbest te vergroten. Als deze aanscherping van de
regelgeving in de komende programmaperiode van
kracht wordt, zullen de handhavingsmogelijkheden
hierop ten volle benut worden.
Van zware en ernstige asbestovertredingen worden
thans de kerngegevens over de uitgevoerde inspecties
geplaatst op de website van de Inspectie SZW. Als
gevolg van de Wet aanpak schijnconstructies zullen
vanaf 2016 en verder meer inspectiegegevens gepubliceerd worden. Ook van inspecties waar geen overtredingen zijn geconstateerd en inspecties waar andere
(minder zware) overtredingen zijn vastgesteld, zullen
de inspectiegegevens worden gepubliceerd. Dit zal tot
gevolg hebben dat de transparantie over het optreden
van de Inspectie veel groter wordt. Daarmee wordt
echter ook handhavinginformatie openbaar die
opdrachtgevers kunnen gebruiken bij het verlenen

van hun opdracht voor een sanering. Ook deren
kunnen deze informatie benutten, bijvoorbeeld
werknemers als zij bij een saneringsbedrijf willen
gaan werken.
Naast handhavend toezicht zal ook toezicht worden
gehouden op het functioneren van het stelsel van
certificering in de asbestketen en zal eveneens
gecontroleerd worden of de producten - waaronder de
persoonlijke beschermingsmiddelen - die gebruikt
worden bij asbestsanering, voldoen aan de eisen zoals
geformuleerd in de Warenwet.

5.2 Minder malafide verwijderaars
Hoge sancties en grote pakkans
De afgelopen jaren heeft de Inspectie SZW het aantal
inspecties dat is gericht op malafide verwijderaars
flink opgevoerd: was in 2012 nog 12% van de inspecties hierop gericht, in 2014 bedroeg dit 45% (grafiek 5)
van het totaal aantal uitgevoerde inspecties. In het
geval een malafide asbestverwijderaar wordt aangetroffen, legt de Inspectie een veelheid aan sancties op.
De boetebedragen zijn fors en kunnen tot ruim boven
de € 100.000 euro komen. Veel inspecties worden
uitgevoerd dankzij tips en signalen die medetoezichthouders geven. De samenwerking met hen wordt
uitdrukkelijk gezocht. Zowel formeel in operationele
samenwerkingsverbanden met een aantal omgevingsdiensten als ook informeel op basis van relatienetwerken die de inspecteurs lokaal en regionaal hebben
opgebouwd. De Asbest App maakt het eenvoudig om
ook op die manier elkaar te informeren. Met de
uitgave van een reguliere Nieuwsbrief Asbest wordt
actief informatie met elkaar gedeeld. Het in het najaar
van 2014 georganiseerde congres ‘Samen grip op
asbest’ stond eveneens in het teken van versterking
van deze samenwerking.
De medetoezichthouders zijn onmisbaar in de aanpak
van malafide asbestverwijdering. Zij zijn niet alleen
goed op de hoogte van wat er zich lokaal en regionaal
afspeelt (‘oog en oor’) maar kunnen ook eigenstandig
optreden met de inzet van het eigen
handhavingsinstrumentarium55.
Naast het gebruik van eigen bestuursrechtelijke
handhaving en de ondersteuning bij de strafrechtelijke handhaving door het Openbaar Ministerie, zet de
Inspectie bewust ook in op publiciteit. Periodiek
worden pers- en nieuwsberichten uitgebracht waarin
55

54

28 |

Kamerstuk 25 883, nr. 254.

Het kan daarbij o.a. gaan om instrumenten als ‘stillegging’ en/of
‘bestuurlijke strafbeschikking’ op basis van met name het
Asbestverwijderingsbesluit, de Wet Milieubeheer of de Woningwet.

casuïstiek wordt belicht. In deze berichten wordt
sinds eind 2014 ook de naam van de overtreder actief
openbaar gemaakt. Met de berichtgeving wordt
beoogd om de beleefde pakkans te beïnvloeden.
Aanpak 2016 en verder
De aandacht van de Inspectie gericht op malafide
verwijderaars zal verder worden geïntensiveerd.
Malafide asbest verwijderen gaat immers gepaard met
onveilig werken en risico’s voor de gezondheid en
milieuschade. Ook is er sprake van oneigenlijke en
valse concurrentie. Dit betekent dat de beschikbare
inspectiecapaciteit die vanaf 2016 hierop wordt
gericht verder zal worden vergroot. Voor 2016 zet de
Inspectie SZW 50% van haar beschikbare inspectiecapaciteit voor asbest hierop in.
Asbestdakenverbod
Per 1 januari 2024 zal er in ons land een verbod op
asbesthoudende daken van toepassing zijn. Dit
verbod is vastgelegd in het
Asbestverwijderingsbesluit56. Het verbod heeft tot
doel om mens en milieu tegen de gevaren van
blootstelling aan asbest te beschermen. Door
verwering van het asbesthoudend materiaal waarvan
daken zijn gemaakt, vindt er verspreiding plaats van
asbestvezels naar het milieu. Het verbod betekent
dat er de komende 8 jaar ongeveer 120 miljoen m²
asbesthoudende daken zullen moeten worden
verwijderd. Gemiddeld betekent dit 15 miljoen m²
per jaar. Het verbod geldt voor alle daken: zowel voor
particulieren als bedrijven. Het verwijderen van
asbest(cement)daken kan dikwijls in een betrekkelijk
korte tijdspanne (1 of 2 dagen). In een weekend kan
een dak worden verwijderd. De kans dat dit de
komende jaren door malafide bedrijven wordt
gedaan, is relatief groot. Een gat in de markt voor
beunhazen. De Inspectie SZW wil in 2016 concrete
samenwerkingsafspraken maken met omgevingsdiensten57 specifiek met betrekking tot signalering en
informatie-uitwisseling. Er moet worden voorkómen
dat de daken door niet-gecertificeerde bedrijven op
een ondeskundige wijze worden verwijderd. Dan
ontstaan er serieuze risico’s voor mens en milieu.
Daarbij komt dat het ook nog eens gaat om werkzaamheden op hoogte en het risico op valgevaar dus
prominent aan de orde is. Voor de gecertificeerde
bedrijven in de asbestsector brengt het verbod veel

Ontwerpbesluit houdende wijziging van het
Asbestverwijderingsbesluit 2005, Staatscourant 2015, nr.6208 d.d. 4
maart 2015.
57
Circa 50% van de asbest(cement)daken liggen in de provincies
Gelderland, Overijssel en Noord-Brabant.

extra werk met zich mee. Ook zij hebben er belang bij
dat het werk legaal en op een vakkundige wijze door
hen wordt uitgevoerd. Het doorgeven van signalen
en tips over malafide verwijdering van asbestdaken
wordt ook met hen expliciet besproken waarbij het
gebruik van de Asbest App in het bijzonder aan de
orde is.

Opdrachtgeverschap
Bij de inspecties van malafide verwijderaars wordt de
opdrachtgever financieel geraakt door het feit dat het
werk wordt stil gelegd en er - in veel gevallen - een
besmettingsonderzoek moet worden uitgevoerd. Het
is echter meestal alleen het klusbedrijf of de aannemer die als werkgever een forse boete ontvangt.
Aanpak 2016 en verder
Van professionele opdrachtgevers (zoals woningcorporaties, vastgoedeigenaren e.d.) mag worden
verwacht dat zij op de hoogte zijn van het feit dat in
hun gebouwen of installaties asbesthoudend materiaal kan zitten. In het geval deze gebouwd of geïnstalleerd zijn vóór 1994, is dit sowieso een risico waarmee
terdege rekening gehouden dient te worden.
Opdrachtgevende partijen die in voorkomende
gevallen (ver)bouw-, onderhoud- of sloopwerkzaamheden laten verrichten door niet-gecertificeerde
bedrijven, lopen het risico nadrukkelijk ook met
sancties te worden geconfronteerd. De Inspectie SZW
zal - in afwachting van nadere regelgeving terzake strikter gaan handhaven op de verantwoordelijkheid
van opdrachtgevers die asbest malafide laten verwijderen. De bestaande wettelijke mogelijkheden voor
handhaving op basis van de arbowet- en regelgeving
zullen maximaal worden benut zodat direct een boete
kan worden opgelegd58.

5.3	Vergroting bewustwording
‘risicosectoren’
Informeren, voorlichten en activeren
De afgelopen jaren zijn diverse activiteiten ondernomen die gericht zijn op sectoren waar men regelmatig
met asbesthoudende toepassingen in aanraking kan
komen.

56

58

Op basis van artikel 2.28 Arbobesluit kan direct een boete worden
opgelegd als er door de opdrachtgever geen V&G-plan aanwezig/
gemaakt is en bovendien daadwerkelijk (door monstername) is
vastgesteld dat er sprake is van asbestvezels.
Sectorrapportage Asbest 2015 | 29

In samenwerking met sociale partners en het
Opleidings- en ontwikkelingsfonds voor het Technisch
Installatiebedrijf (OTIB) is door de Inspectie SZW in de
installatiebranche eind 2013 een congres georganiseerd
over ‘veilig omgaan met kankerverwekkende stoffen’
en is de film JOOST59 ontwikkeld. In deze film worden
de gevolgen van de inademing van asbestvezels voor de
gezondheid helder en indringend in beeld gebracht. De
film is te gebruiken voor voorlichting, instructie en
opleiding in en buiten de installatiebranche.
In de scheepsonderhoud- en reparatiebranche is in
2013 door de Inspectie SZW het risico op blootstelling
aan asbest meegenomen door te controleren of er in
de risico-inventarisatie- en evaluatie (RI&E) aandacht
aan asbest is besteed. Bij deze inspecties is gebruik
gemaakt van eerdere inspectieresultaten van de
Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT).
In 2014 heeft de bakkerij- en zoetwarenindustrie in
vervolg op negatieve publiciteit actief gewerkt aan de
totstandkoming van een uitvoerige handreiking over
het risico van blootstelling aan asbest en de maatregelen die getroffen kunnen worden. Partijen willen de
bestaande branche RI&E hierop aanpassen en de
arbocatalogus aanvullen. De Inspectie is betrokken
geweest bij de initiatieven van de sociale partners in
deze sectoren (zie ook paragraaf 4.3).
Met de brandweer heeft in 2014 intensief overleg
plaatsgevonden over de noodzaak om passende
beheersmaatregelen te treffen ter voorkóming van
blootstelling aan asbest. Dit heeft er mede toe geleid
dat Brandweer Nederland actief aan de slag is gegaan
met het opstellen van een branchebrede ‘handreiking
asbest’ en het opstellen van een arbocatalogus.
Aanpak 2016 en verder
Gezien het grote aantal toepassingen van asbesthoudende materialen in allerlei bedrijfstakken, de
incidentele commotie die het onderwerp oproept en
de onbekendheid in toch nog veel sectoren met de
aard van het risico en/of de te treffen beheersmaatregelen, is het van belang om passend communicatiemateriaal te ontwikkelen dat breed kan worden
verspreid. De Inspectie zal dit in 2016 ontwikkelen.
Daarnaast zal in 2016 een beperkt aantal inspecties
worden uitgevoerd bij een aantal ‘risicosectoren’
(waaronder de brandweer) om de implementatie van
de getroffen maatregelen in de praktijk te kunnen
beoordelen.

59

30 |

Zie: www.inspectieszw.nl, onder ‘publicaties/video’s’.

Bijlage: Overzicht proces asbestverwijdering
bouwwerken
60

eigenaar van bouwwerk < 1994
wettelijk verplicht
voornemen tot verrichten van
onderhoud, renovatie of sloop

wettelijk niet-verplicht
verplicht vlgs certificatie
schema

uitvoering asbestinventarisatie
SC540 type A

gecertificeerd
asbest
inventarisatie
bureau SC540

asbestinventarisatierapport SC540
Indeling in risaicoklassen

risico-onderzoek
NEN2991?

SC540
SC560 (DIA)
controle CKI

Ja

Nee

uitvoering risicoonderzoek
NEN2991

NEN2991

asbestinv. rapport
aanpassen

SC540
SC560 (DIA)
controle CKI

rapport

type B onderzoek

Nee

monitoring

asbestbeheersplan
cf NEN2991

Ja

Nee

asbestbronnen
saneren?

Ja
melding aan bevoegd gezag
(gemeente) (OLO)
Controle rapport door gemeente

Nee
melding akkoord?

Ja
opdracht aan SC530 gecertificeerd
asbestverwijderingsbedrijf

SC540
SC560 (DIA)
controle CKI en
gemeente

verplichte melding
Inspectie SZW

SC530
SC510 (DTA
SC520 (DAV)
controle CKI,
gemeente en
Inspectie SZW

gecertificeerd
asbestverwijderingsbedrijf SC530

uitvoering
sanering

uitvoering type-B
onderzoek

NEN2990
controle RvA

geaccrediteerd
laboratorium

eindcontrole cf
NEN2990

afvoer en stort
asbesthoudend
afval

bevoegd gezag:
Provincie

einde

60

Het processchema is afkomstig van Stichting Asbest Advies Centrum (AAC).
Sectorrapportage Asbest 2015 | 31

Deze sectorrapportage is een uitgave van:
Inspectie SZW
De Inspectie SZW maakt deel uit van het
Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
Programmaleider
Mark Geers
Projectsecretaris
Shaira Saddal
© Rijksoverheid | Augustus 2015