Primos Prognose
2011

De toekomstige ontwikkeling
van bevolking, huishoudens
en woningbehoefte

Primos Prognose 2011
De toekomstige ontwikkeling van
bevolking, huishoudens en
woningbehoefte

Hans den Otter, Gerard van Leeuwen en Wil de Jong

September 2011 | r2011-0053HO | 10.240-REK

ABF RESEARCH
PRIMOS PROGNOSE 2011

VERWERSDIJK 8 | 2611 NH DELFT | T [015] 27 99 300

Inhoudsopgave

Samenvatting
1
Inleiding
2
Nationale ontwikkelingen

7
13
15

2.1
2.2
2.3

Inleiding
De huishoudensontwikkeling
De woningbehoefte ontwikkeling

15
15
19

3

Regionale ontwikkelingen

23

3.1
3.2
3.3
3.4

Inleiding
De regionale bevolkingsontwikkeling
De regionale huishoudensontwikkeling
De regionale woningbehoefteontwikkeling

23
23
27
28

4

Onzekerheidsmarges

31

Literatuurlijst

35

PRIMOS PROGNOSE 2011

Samenvatting

In deze samenvatting worden de belangrijkste resultaten gepresenteerd van de Primos prognose 2011.
Het gaat om de toekomstige ontwikkelingen in de bevolkingsopbouw, de huishoudenssamenstelling en
de woningbehoefte op nationaal en regionaal niveau.
De Primos prognose onderscheidt zich van scenario-studies onder meer door het doel van de raming:
het weergeven van de meest waarschijnlijke toekomstige ontwikkelingen op basis van de huidige
inzichten.
De bevolkingsprognose is afgestemd op de nationale bevolkingsprognose van het Centraal Bureau
voor de Statistiek (CBS) van december 2010. Bij de huishoudensprognose is uitgegaan van de situatie
per 1-1-2010 volgens de huishoudensstatistiek van het CBS.
De woningbehoeftecijfers die in deze rapportage worden beschreven zijn kwantitatief: Er wordt
aangegeven hoeveel woningen er nodig zijn. De cijfers geven inzicht in de mate waarin de regionale
woningmarkten ruimer of krapper worden. De toekomstige nieuwbouw hangt uiteraard mede af van de
mate waarin de bestaande woningvoorraad kwalitatief aansluit bij de vraag van de consument en van
het overheidsbeleid. Ter ondersteuning van dit beleid beschikt het Ministerie van Bzk over onderzoeksinstrumenten die de kwalitatieve woningbehoefte in beeld brengen zoals het Socrates-model.
De Primos prognose levert resultaten op gemeentelijk niveau (en deels ook op wijkniveau). Voor de
overzichtelijkheid worden in deze rapportage de resultaten gepresenteerd op landelijk en provinciaal
niveau.
Wat is er nieuw aan deze prognose
De Primos prognose 2011 verschilt van de vorige prognose (Primos 2009) met name voor wat betreft
de gebruikte gegevens en de uitkomsten. De belangrijkste veranderingen bij de gebruikte gegevens
zijn een nieuwe nationale bevolkingsprognose, aansluiting bij de meest recente huishoudensstatistiek
van het CBS, nieuwe en meer uitgebreide statistieken voor de schatting van het proces van
huishoudensvorming en een nieuwe raming van de toekomstige woningbouw.

Enkele opvallende uitkomsten
 In de komende 20 jaar neemt het aantal huishoudens toe met bijna 970 duizend. Tweederde
daarvan betreft alleenstaanden;

PRIMOS PROGNOSE 2011

De nieuwe bevolkingsprognose laat een sterkere stijging van de bevolkingsomvang zien dan de
prognose van twee jaar geleden. Dit komt vooral doordat nu wordt uitgegaan van meer immigratie en
van een hogere levensverwachting dan in de vorige prognose.

7





In de komende 20 jaar groeit de bevolking in Nederland nog met 1,11 miljoen personen. Van die
groei komt volgens de trendprognose bijna 70% in de provincies Noord-Holland, Zuid-Holland en
Utrecht terecht;
Voor de komende tien jaar wordt verwacht dat de woningproductie sterk achter zal blijven bij de
groei van het aantal huishoudens.

Afstemming
In de nieuwe prognose is gestreefd naar afstemming met andere prognoses en ramingen. In
Primos 2011 is de som over de gemeenten consistent met de meest recente nationale
bevolkingsprognose van het CBS, van december 2010. De raming van de woningproductie is voor de
eerstkomende jaren afgestemd op de lage variant van de Bouwprognose 2010-2015 van TNO.
In het vervolg van deze samenvatting wordt kort ingegaan op de belangrijkste resultaten van de
Primos prognose 2011.
Bevolkingsontwikkeling
Afnemende bevolkingsgroei
Op 1 januari 2010 telde Nederland 16,57 miljoen inwoners. In 2040 zal het maximale aantal van 17,84
miljoen bereikt worden. De bevolking neemt vanaf 2010 dus nog met 1,27 miljoen toe, een groei van
7,6%. Tussen 2010 en 2015 daalt de jaarlijkse bevolkingsgroei van 80 duizend naar 60 duizend.
Tussen 2015 en 2020 daalt de jaarlijkse groei maar beperkt, naar 55 duizend. Daarna neemt de groei
geleidelijk sneller af (gemiddeld met 3 duizend per jaar), naar nul rond 2040. De achtergrond van deze
ontwikkeling is de volgende. De natuurlijke groei van de bevolking (geboorte minus sterfte) neemt de
komende jaren af: van 46 duizend in 2010 naar ongeveer nul in 2033. Daarna zorgt het buitenlandse
vestigingsoverschot nog voor enige groei van de bevolking. Na 2040 is dit buitenlandse
vestigingsoverschot niet meer voldoende om het sterfteoverschot te compenseren en zal de bevolking
in omvang dalen.
Toenemende vergrijzing
Het aandeel ouderen in de bevolking neemt sterk toe. Tegelijk neemt de potentiële beroepsbevolking
volgens de huidige definitie (20 tot 65 jaar) af. Het aandeel 65-plussers neemt in de komende 20 jaar
toe van 15% van de bevolking in 2010 naar 24% in 2030. Tegelijk daalt de potentiële beroepsbevolking
van 61% naar 55%. Als de pensioenleeftijd in 2020 naar 66 jaar zou gaan en in 2025 naar 67 jaar, dan
zou deze ontwikkeling veel gematigder zijn. De potentiële beroepsbevolking zou dan slechts dalen van
61% naar 58% (in plaats van naar 55%) in 2030. Uiteraard neem dan het aandeel gepensioneerden
minder sterk toe: van 15% in 2010 naar 21% in 2030 (in plaats van 24%).
Het aandeel 80-pussers neemt in de komende jaren toe van 3,9% in 2010 naar 7% in 2030.

PRIMOS PROGNOSE 2011

8

Grote regionale verschillen in bevolkingsontwikkeling
Tot 2020 neemt het aantal inwoners In Noord-Holland en Zuid-Holland het meeste toe (beide met 170
duizend). Ook Utrecht groeit in deze prognose sterk met 100 duizend personen. Limburg laat als enige
provincie een dalend inwonertal zien (met 20 duizend). Dit is wel een lagere daling dan in de vorige
prognose werd verwacht (met 40 duizend). Binnen de provincie Limburg vindt de krimp plaats in ZuidLimburg (Parkstad Limburg, Westelijke Mijnstreek en Maastricht Mergelland). Noord- en MiddenLimburg dalen volgens de prognose pas na 2020 in bevolkingsaantal.
In relatieve zin groeit de bevolking het sterkst in Flevoland. Tussen 2010 en 2020 groeit daar de
bevolking met 14%. Utrecht neemt – op afstand – de tweede plaats in met een groei van 8%.

Op lange termijn - na 2035 – zullen volgens deze Primos-prognose alleen de provincies NoordHolland, Zuid-Holland, Utrecht en Flevoland nog groeien. Alle andere provincies nemen dan in
bevolkingsaantal af.
De regionale bevolkingsontwikkeling hangt af van natuurlijke aanwas, buitenlandse migratie en
binnenlandse migratie.
De natuurlijke aanwas is in Zuid-Holland, Noord-Holland, Utrecht en Flevoland groot en tot het eind
van de prognose (2040) blijvend positief. Bij de meeste andere provincies zal de sterfte na 2030 groter
zijn dan de geboorte waardoor sprake is van een negatieve natuurlijke aanwas. In Limburg is dat
vanaf het begin van de prognose al het geval. De verschillen in natuurlijke aanwassaldo hebben deels
te maken met verschillen in regionale vruchtbaarheid en regionale sterftekansen, maar belangrijker zijn
de verschillen in (ontwikkeling van) de leeftijdsopbouw van de bevolking.
De prognose van het migratiesaldo met het buitenland is in de komende tien jaar voor alle provincies
positief.
De binnenlandse migratie is in het Noorden en in Limburg een relatief belangrijke component van de
bevolkingsontwikkeling. In het Noorden is voor Groningen en Friesland het verwachte saldo negatief
en voor Drenthe positief. In Limburg wordt de verwachte bevolkingsdaling behalve door de negatieve
natuurlijke aanwas voor een belangrijk deel veroorzaakt door een binnenlands vertrekoverschot.
Gedurende een lange reeks van jaren was het saldo van de binnenlandse migratie van Zuid-Holland
sterk negatief. In 2006 had Zuid-Holland nog een vertrekoverschot van 6000. Daarna is het saldo
steeds minder negatief geworden en in 2009 en 2010 was het saldo zelf positief. Doordat in de nieuwe
Primos prognose de migratieparameters zijn geactualiseerd is nu ook de prognose van het
binnenlandse migratiesaldo van Zuid-Holland aanzienlijk minder negatief dan in de vorige prognose
(nog niet positief omdat een prognose nu eenmaal niet gebaseerd kan worden op slechts twee recente
jaren).
Huishoudensontwikkeling
Afnemende groei
Op 1-1-2010 waren er 7,39 miljoen huishoudens in Nederland. Volgens de prognose groeit het aantal
huishoudens naar 7,97 miljoen in 2020 en naar 8,35 miljoen in 2030. De nieuwe huishoudensprognose
komt hoger uit dan de vorige prognose. Dit is een gevolg van de hogere bevolkingsprognose.
Het aantal huishoudens groeit relatief gezien sneller dan het aantal personen. Dit betekent dat de
huishoudens gemiddeld nog steeds kleiner worden. De gemiddelde huishoudengrootte was in 2010
2,22. Een verdere daling wordt verwacht naar 2,13 in 2020 en naar 2,09 in 2030.

Wanneer ook onderscheid gemaakt wordt naar leeftijd wordt duidelijk dat het vooral de kleine, oudere
huishoudens zijn, waar de toekomstige huishoudensgroei plaatsvindt. Het aantal jongere
samenwonenden neemt af.
De hoofdoorzaak van de hier gesignaleerde ontwikkeling is puur demografisch: het aantal 25-44

PRIMOS PROGNOSE 2011

Meer kleine (oudere) huishoudens
De groei van het aantal huishoudens betreft vooral alleenstaanden. Tussen 2010 en 2030 komen er
ruim 965 duizend huishoudens bij. Het aantal alleenstaanden zal in die periode groeien met 638
duizend, het aantal samenwonenden zonder kinderen met 166 duizend en het aantal eenoudergezinnen met 119 duizend. Het aantal samenwonenden met kinderen stijgt het minst, met 42 duizend.

9

jarigen neemt af en het aantal ouderen neemt toe. Daarnaast spelen individualisering en
cohorteffecten een rol. Door de toegenomen individualisering in de afgelopen jaren bij de huishoudensvorming van jongeren, worden in de toekomst groepen die een meer traditioneel huishoudensvormingspatroon hebben gevolgd, opgevolgd door groepen met een meer individualistisch patroon.

Meeste huishoudens er bij in Noord- en Zuid-Holland
In aantal huishoudens zijn Zuid- en Noord-Holland de sterkst groeiende provincies. Tussen 2010 en
2020 groeit Zuid-Holland met 130 duizend huishoudens (+8,1%) en Noord-Holland met 114 duizend
huishoudens (9,1%). De provincie Utrecht groeit relatief gezien harder: met 11,4%, veel sterker dan het
nationale gemiddelde van 7,9%. Flevoland is in relatieve zin de sterkst groeiende provincie. Tussen
2010 en 2020 zal het aantal huishoudens er met bijna 20% toenemen. In de provincie Limburg, waar
een daling van het bevolkingsaantal met 2,2 % wordt verwacht, neemt het aantal huishoudens tot 2020
nog met 3,2% toe.
De belangrijkste verschillen met de vorige prognose zijn een hogere huishoudensgroei in Zuid-Holland
en (relatief gezien) een hogere huishoudensgroei in Limburg.
Woningbehoefte ontwikkeling
De woningbehoefte wordt in belangrijke mate bepaald door de ontwikkeling van het aantal
huishoudens. Hoe meer huishoudens des te groter de woningbehoefte. Door nieuwbouw kan in die
behoefte worden voorzien. Er is overigens niet alleen nieuwbouw nodig om de groei van het aantal
woningbehoevende huishoudens op te vangen, maar ook om het huidige woningtekort in te lopen en
ter vervanging van woningen die in de komende jaren gesloopt zullen worden.
Om in de groei van de woningbehoefte te voorzien moeten volgens de nieuwe prognose tussen 2010
en 2020 bijna 580 duizend woningen worden bijgebouwd, dus zo’n 58 duizend per jaar.
De uitbreidingsbehoefte komt sterk overeen met de groei van het aantal huishoudens. In absolute zin
is de uitbreidingsbehoefte is het laagst in het noorden, Zeeland en Limburg en het hoogst in NoordHolland, Zuid-Holland en Noord-Brabant.
De ontwikkeling van het woningtekort is afhankelijk van de ontwikkeling van vraag en aanbod. De
uitbreidingsbehoefte wordt in Primos beschouwd als de vraag. Bij de ontwikkeling van het
woningaanbod is een raming gemaakt die rekening houdt met een aantal aspecten: het
overheidsbeleid (nationaal en regionaal niveau), de lage variant van de TNO Bouwprognoses 20102015 (nationaal niveau), de ramingen van de provincies (gemeentelijk niveau), bestaande plannen
volgens de Nieuwe Kaart van Nederland (wijkniveau) en de woningbouwcapaciteit van aangewezen en
potentiële bouwlocaties (wijkniveau).

PRIMOS PROGNOSE 2011

10

Door de huidige crisis op de woningmarkt zijn de verwachtingen ten aanzien van de woningbouw naar
beneden bijgesteld. Op korte termijn (tot 2015) wordt uitgegaan van een woningproductie die niet
hoger zal zijn dan de lage variant van de Bouwprognoses 2010-2015 van TNO. In de Primos prognose
wordt in de periode 2015-2020 geen inhaal verwacht van de achtergebleven woningproductie. Dit
betekent dat voor de totale periode 2010-2020 een groei van de woningvoorraad wordt geraamd die
duidelijk lager zal zijn dan de groei van de woningbehoefte. Hierdoor zal het woningtekort in de
komende jaren toenemen. Pas vanaf 2020 wordt uitgegaan van een woningbouwraming die de
verwachte huishoudensgroei zal bijhouden.
Verwacht wordt dat er tussen 2010 en 2020 gemiddeld 70 duizend woningen per jaar worden
gebouwd, waarvan er 20 duizend nodig zijn om de gesloopte voorraad te vervangen. Per saldo groeit
de voorraad tot 2020 volgens de raming met circa 50 duizend woningen per jaar. Wanneer de

geraamde uitbreidingsbehoefte vergeleken wordt met de verwachte uitbreiding van de voorraad, dan
wordt geconcludeerd dat in 2020 het woningtekort met bijna 70 duizend woningen zal zijn gestegen.
Voor 2010 wordt een woningtekort van 1,9% van de gewenste woningvoorraad berekend. Volgens de
raming zal het woningtekort in 2020 gestegen zijn naar 2,6%.
Volgens de raming zal het huidige woningtekort vooral in Utrecht, Noord-Holland en Zuid-Holland
toenemen.
Bij de presentatie van deze Primos-resultaten dient de kanttekening te worden gemaakt dat het
woningtekort, als marginaal gegeven, zich moeilijk laat voorspellen. Zowel de groei van de
woningvoorraad als de groei van de woningbehoefte zijn onzeker. Bij marginale gegevens zoals het
woningtekort zijn de relatieve marges nog groter.
Onzekerheidsmarges op de woningbehoefteprognose
Zoals iedere prognose is ook de woningbehoefteprognose omgeven met onzekerheden. Voor het
verkennen van de onzekerheidsmarges op de Primos prognose zijn alternatieve veronderstellingen
doorgerekend ten aanzien van de bevolkingsontwikkeling, de woningbehoefte van ouderen en
jongeren en de voortgang van de individualisering. De effecten van deze mogelijke alternatieve
ontwikkelingen zijn gecombineerd tot marges op de woningbehoefteprognose. Voor Nederland totaal
wordt in de trendprognose een uitbreidingsbehoefte berekend van 578 duizend woningen voor de
periode 2010 tot 2020. De berekende marge op deze behoefteontwikkeling bedraagt - 178 of + 210
duizend woningen. Geschat wordt dat de kans 2/3 is dat de feitelijke uitbreidingsbehoefte tot 2020
tussen de 400 duizend en 788 duizend woningen zal bedragen.
Regionaal is de raming gedifferentieerd. Zo wordt geschat dat de kans 2/3 is dat de feitelijke
uitbreidingsbehoefte van Zuid-Holland tot 2020 tussen de 87 duizend en 172 duizend woningen zal
bedragen. De trendprognose komt voor Zuid-Holland uit op 128 duizend woningen.

PRIMOS PROGNOSE 2011

11

1

Inleiding

De Primos prognose 2011 is gemaakt in opdracht van het DG Wonen, Wijken en Integratie van het
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In dit rapport worden de resultaten van de
prognose gepresenteerd. De Primos prognose beschrijft de meest waarschijnlijke toekomstige
ontwikkelingen in de bevolkingsopbouw, de huishoudenssamenstelling en de woningbehoefte. Hoewel
de Primos prognose voor tal van beleidsterreinen informatie biedt, wordt in deze rapportage de nadruk
gelegd op de gevolgen van maatschappelijke ontwikkelingen voor de toekomstige woningbehoefte.
In de samenvatting zijn de belangrijkste resultaten van de prognose beschreven. In de hoofdstuk 2
wordt ingegaan op de nationale ontwikkelingen in de bevolkingsopbouw, de huishoudenssamenstelling
en de woningbehoefte. In hoofdstuk 3 worden de regionale ontwikkelingen beschreven. Tenslotte
wordt in hoofdstuk 4 ingegaan op de onzekerheidsmarges die betrekking hebben op de raming van de
woningbehoefte.

PRIMOS PROGNOSE 2011

13

2

2.1

Nationale ontwikkelingen

Inleiding

De ontwikkelingen op de woningmarkt worden sterk bepaald door een aantal maatschappelijke
ontwikkelingen, zoals:

de bevolkingsontwikkeling;

de huishoudensontwikkeling;

de economische ontwikkeling.
Globaal geformuleerd komen de onderlinge relaties op het volgende neer. De bevolkingsontwikkeling
bepaalt in belangrijke mate de huishoudensontwikkeling. De huishoudensontwikkeling is sterk
bepalend voor de ontwikkeling van de woningbehoefte, kwantitatief: het aantal woningen dat er nodig
is, en kwalitatief: de woningbehoefte van specifieke groepen zoals ouderen en alleenstaanden. Ook de
economische ontwikkeling is van invloed op de woningbehoefte. Het gaat dan met name om het soort
woningen dat gevraagd wordt. Uiteraard is de werkelijkheid complexer en beïnvloeden deze
ontwikkelingen elkaar wederzijds.
In dit hoofdstuk zullen de nationale ontwikkelingen ten aanzien van bevolking, huishoudens en
kwantitatieve woningbehoefte worden beschreven. In hoofdstuk 3 wordt ingegaan op de regionale
verschillen in deze ontwikkelingen.
Voor de toekomstige bevolkingsontwikkeling van Nederland wordt uitgegaan van de nationale
bevolkingsprognose van het CBS. In de nieuwe Primos prognose is aangesloten bij de middenvariant
van de CBS-prognose die eind 2010 is gepubliceerd. Het belangrijkste verschil tussen deze CBSprognose en de vorige CBS-prognose (eind 2008) is een hogere raming van de immigratie en van de
levensverwachting. Voor de achtergronden van deze bevolkingsprognose wordt verwezen naar de
CBS-publicatie “Bevolkingsprognose 2010-2060: sterke vergrijzing, langere levensduur (C. van Duin
en J. Garssen, december 2010)”.

De huishoudensontwikkeling

De ontwikkeling van het aantal huishoudens hangt af van ontwikkelingen in de bevolkingsopbouw en
van het huishoudensvormende gedrag van die bevolking. Het betreft de processen uit-huis-gaan, gaan
samenwonen, scheiden, opnieuw gaan samenwonen, verweduwen en de overgang naar institutionele

PRIMOS PROGNOSE 2011

2.2

15

huishoudens.
De Primos-prognose heeft als start het aantal huishoudens naar type en leeftijd volgens de CBShuishoudensstatistiek. Deze huishoudensstatistiek is grotendeels gebaseerd op integrale gegevens
afkomstig uit de Gemeentelijke Basisadministratie Persoonsgegevens (GBA). De op de GBA
gebaseerde huishoudensstatistiek is consistent met de bevolkingsstatistiek.
Voor analyses betreffende de huishoudensvorming is gebruik gemaakt van een bestand met
overgangen tussen huishoudenposities in de jaren 2000 tot en met 2009. Dit bestand is door het CBS
samengesteld, eveneens op basis van de GBA.
In de huishoudensprognose wordt rekening gehouden met opleiding omdat dit van invloed is op het
huishoudensvormende gedrag. Ook tussen etnische groepen bestaan verschillen in huishoudensvormingsgedrag. Ook met deze verschillen wordt in de prognose rekening gehouden.
Bevolking in institutionele huishoudens
Personen in institutionele huishoudens vormen geen zelfstandig huishouden. Institutionele
huishoudens kunnen globaal worden onderscheiden in verzorgingshuizen, verpleeghuizen en overige
instituties. De bewoners van verzorgings- en verpleeghuizen bestaan voor het overgrote deel uit
ouderen. De gemiddelde leeftijd waarop mensen naar dit type instituties gaan is in de afgelopen
decennia sterk gestegen. Ouderen blijven steeds langer zelfstandig wonen. Dit komt overeen met de
wens van de meeste ouderen en het wordt gestimuleerd door de overheid. Het Rijksbeleid is er op
gericht om de instroom in verzorgingshuizen te beperken door stimulering van de extramurale zorg.
In de Primos prognose spelen de gesignaleerde ontwikkelingen een rol bij het formuleren van
veronderstellingen over het toekomstig verloop van het aantal personen in instituties. In de
Primos prognose 2011 wordt verondersteld dat de kans dat personen naar een tehuis gaan nog tien
jaar lang zal dalen in het zelfde tempo als dat in de afgelopen vijf jaar het geval was. In de afgelopen
vijf jaar hield dat in dat ondanks de vergrijzing het aantal mensen dat naar een tehuis ging constant
bleef. In de Primos prognose is het gevolg van het aanhouden van dit tempo van steeds lagere kansen
om naar een tehuis te gaan, dat ook gedurende de komende tien jaar de tehuisbevolking nagenoeg
constant zal blijven. Hiermee verschilt deze Primos prognose van eerdere Primos prognoses waarbij
nog werd uitgegaan van een veel sterkere daling van de kans om naar een tehuis te gaan. Deze
beleidsmatig nagestreefde verlaging heeft in de afgelopen vijf jaar niet geleid tot een daling van de
tehuisbevolking.
Er zullen, naar verondersteld wordt, grenzen zijn aan de daling van het aantal mensen in een deel van
de instituties, zoals tehuizen voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten en psychiatrische
inrichtingen. Vanaf 2020 worden de kansen om naar een tehuis te gaan niet verder verlaagd. Dan
begint in de prognose het aantal personen in tehuizen weer toe te nemen.
De Primos prognose komt wat betreft de ontwikkeling van de tehuisbevolking in grote lijnen overeen
met de huishoudensprognose van het CBS. Het CBS concludeert dat het beeld dat uit de prognose
naar voren komt is dat door de toename van het aandeel hoogbejaarden en alleenstaanden de
behoefte aan instellingsplaatsen op lange termijn sterk zal toenemen.

PRIMOS PROGNOSE 2011

16

Volgens de Primos prognose zal de bevolking in instituties ondanks de vergrijzing in de komende tien
jaar nagenoeg constant blijven op een niveau tussen de 210 duizend en 220 duizend personen. Vanaf
2020 zal de bevolking in instituties weer toenemen tot circa 265 duizend in 2030 en 330 duizend in
2040. In figuur 1 is te zien dat de Primos-prognose 2011 vrijwel de CBS lijn volgt

Figuur 1

Ontwikkeling van het aantal personen in tehuizen 1995-2040 (*1000)

400
350
300
250
200
150
100
50

Primos 2011

Cbs 2011

2040

2037

2034

2031

2028

2025

2022

2019

2016

2013

2010

2007

2004

2001

1998

1995

0

Realisatie

Uitgangspunten en resultaten van de nieuwe huishoudensprognose
Het aantal huishoudens wordt ontleend aan de huishoudensstatistiek. De prognose start met de
huishoudenssituatie per 1-1-2010.

De nationale Primos-huishoudensprognose is - vertaald in personen - consistent met de nationale
bevolkingsprognose van het CBS. Dit heeft tot consequentie dat veranderende veronderstellingen in
de nationale bevolkingsprognose over geboorte, sterfte of migratie ook in de Primos-huishoudensprognose doorwerken.
Op 1-1-2010 waren er 7,39 miljoen huishoudens in Nederland. Volgens de prognose groeit het aantal
huishoudens naar 7,97 miljoen in 2020 en naar 8,35 miljoen in 2030. De nieuwe huishoudensprognose
komt hoger uit dan de vorige prognose. Dit is een gevolg van de hogere bevolkingsprognose.

Figuur 2

De groei van het aantal huishoudens in Nederland tussen 2010 en 2030 (*1000 per jaar)

70
60
50
40

Primos11

30

Primos09

20

2028

2026

2024

2022

2020

2018

2016

2014

2012

2010

0

PRIMOS PROGNOSE 2011

10

17

In figuur 3 is de relatieve groei van het aantal huishoudens geplaatst naast de groei van het aantal
personen. Het aantal huishoudens groeit relatief gezien sneller dan het aantal personen. Dit betekent
dat de huishoudens gemiddeld nog steeds kleiner worden. De gemiddelde huishoudengrootte zal
dalen van 2,22 in 2010 naar 2,13 in 2020 en 2,09 in 2030. De daling gaat echter minder snel dan in het
verleden. In 1982 was de gemiddelde huishoudengrootte nog 2,8.
Figuur 3

Huishoudens en bevolkingsontwikkeling tussen 2010 en 2030 (index 2010=100)

120
115
110
105
huishoudens

100

bevolking

95
90
85
2030

2028

2026

2024

2022

2020

2018

2016

2014

2012

2010

80

In figuur 4 is de ontwikkeling in de huishoudenssamenstelling weergegeven. In de figuur is te zien dat
de groei van het aantal huishoudens vooral de alleenstaanden betreft. Tussen 2010 en 2030 komen er
965 duizend huishoudens bij. Het aantal alleenstaanden zal in die periode groeien met 638 duizend,
het aantal samenwonenden zonder kinderen met 166 duizend en het aantal eenoudergezinnen met
119 duizend. Het aantal samenwonenden met kinderen stijgt het minst, met 42 duizend.
Figuur 4

Ontwikkeling van de huishoudenssamenstelling tussen 2010 en 2030 (*1000)

3500
3000

Alleenstaand

2500
2000

Samenw onend zonder
kinderen

1500

Samenw onend met kinderen

1000

Eenoudergezin

500
0
2010
PRIMOS PROGNOSE 2011

18

2020

2030

Wanneer ook onderscheid gemaakt wordt naar leeftijd wordt duidelijk dat het vooral de kleine, oudere
huishoudens zijn, waar de toekomstige huishoudensgroei plaatsvindt. Het aantal jongere
samenwonenden neemt af.

Figuur 5

De groei van het aantal huishoudens naar type en leeftijd tussen 2010 en 2030 (*1000)

800
600

Alleenstaand

400

Samenw onend zonder
kinderen

200

Samenw onend met kinderen

0
Eenoudergezin
-200
-400
18-24

25-44

45-64

65+

De hoofdoorzaak van de hier gesignaleerde ontwikkeling is puur demografisch: het aantal 25-44
jarigen neemt af en het aantal ouderen neemt toe. Daarnaast spelen individualisering en
cohorteffecten een rol. Door de toegenomen individualisering in de afgelopen jaren bij de huishoudensvorming van jongeren, worden in de toekomst groepen die een meer traditioneel huishoudensvormingspatroon hebben gevolgd, opgevolgd door groepen met een meer individualistisch patroon.

2.3

De woningbehoefte ontwikkeling

Inleiding
In de vorige paragrafen is ingegaan op algemene maatschappelijke ontwikkelingen die direct van
invloed zijn op de ontwikkeling van de woningbehoefte. In deze paragraaf komt de raming van de
woningbehoefte zelf aan de orde. De belangrijkste thema’s zijn:

 de uitbreidingsbehoefte: hoeveel woningen zijn er nodig om de groei van de woningbehoefte op te
vangen;

 het woningtekort: in welke mate wordt door woningbouw in de behoefte voorzien.
De bouwopgave voor de komende jaren wordt vooral bepaald door de groei van de woningbehoefte
(door de demografische ontwikkeling) en de vervangingsbehoefte. Het woningtekort, met name het
inlopen daarvan, maakt maar een relatief klein deel uit van de bouwopgave.

PRIMOS PROGNOSE 2011

De uitbreidingsbehoefte
De uitbreidingsbehoefte betreft het aantal woningen dat nodig is om de groei van de woningbehoefte
op te vangen. Dat is dus nog afgezien van het aantal woningen dat nodig is om het huidige
woningtekort in te lopen. In tabel 1 is de geraamde uitbreidingsbehoefte weergegeven volgens de
nieuwe en de vorige prognose.

19

Tabel 1

Uitbreidingsbehoefte tussen 2010 en2020 (in aantallen woningen per periode * 1000)

Primos 2009

Primos 2011

Verschil

2010-2014

266

310

+44

2015-2019

247

268

+21

2010-2019

513

578

+65

Er is een vrij fors verschil te zien in de uitbreidingsbehoefte tussen de oude en de nieuwe prognose. Dit
verschil komt overeen met het verschil in huishoudensgroei tussen beide prognoses.
Om in de groei van de woningbehoefte te voorzien moeten volgens de nieuwe prognose tussen 2010
en 2020 bijna 580 duizend woningen worden bijgebouwd, dus zo’n 58 duizend per jaar.
Het woningtekort
De toekomstige ontwikkeling van het woningtekort hangt af van de mate waarin de uitbreiding van de
woningvoorraad voorziet in de groei van de woningbehoefte. Er is een raming gemaakt van de
ontwikkeling van het woningaanbod. Deze houdt rekening met het overheidsbeleid op nationaal en
regionaal niveau, maar ook met de (financiële) mogelijkheden die er zijn om woningbouwplannen ook
feitelijk uit te voeren. Door de huidige crisis op de woningmarkt zijn wat dit betreft de verwachtingen
naar beneden bijgesteld. Op korte termijn (tot 2015) wordt uitgegaan van een woningproductie die niet
hoger zal zijn dan de lage variant van de Bouwprognoses 2010-2015 van TNO. In de Primos prognose
wordt in de periode 2015-2020 geen inhaal verwacht van de achtergebleven woningproductie. Dit
betekent dat tussen 2010 en 2020 een groei van de woningvoorraad wordt geraamd die duidelijk lager
zal zijn dan de groei van de woningbehoefte. Hierdoor zal het woningtekort in de komende jaren
toenemen. Pas vanaf 2020 wordt uitgegaan van een woningbouwraming die de verwachte
huishoudensgroei zal bijhouden.
In tabel 2 is de geraamde ontwikkeling van de woningvoorraad weergegeven. Verwacht wordt dat er
tussen 2010 en 2020 gemiddeld 70 duizend woningen per jaar worden gebouwd, waarvan er 20
duizend nodig zijn om de gesloopte voorraad te vervangen. Deze woningbouwcijfers zijn inclusief de
zogenaamde ‘productie anderszins’. Dat zijn toevoegingen aan de woningvoorraad door verbouwing
van bestaande panden tot woningen en door splitsing van woningen. Jaarlijks worden circa 7 duizend
woningen via deze ‘productie anderszins’ aan de voorraad toegevoegd. Per saldo groeit de voorraad
tot 2020 volgens deze raming met circa 50 duizend woningen per jaar.
Tabel 2 Ontwikkeling van de woningvoorraad tussen 2010 en2020 (aantal woningen *1000)

2010-2014

2015-2019

2010-2019

Woningbouw

338

357

695

Onttrekkingen

83

102

185

Uitbreiding

255

255

510

In tabel 3 wordt de geraamde uitbreidingsbehoefte vergeleken met de verwachte uitbreiding van de
voorraad. Volgens deze raming zal in 2020 het huidige woningtekort met bijna 70 duizend woningen
zijn gestegen.
PRIMOS PROGNOSE 2011

20

Tabel 3 De uitbreidingsbehoefte en de uitbreiding van de woningvoorraad tussen 2010 en 2020 (aantal woningen *1000)

2010-2014

2015-2019

2010-2019

Uitbreidingsbehoefte

310

268

578

Uitbreiding woningvoorraad

255

255

510

Uitbreiding – behoefte (= inloop tekort)

-55

-13

-68

Tabel 4 Het woningtekort 2006-2020 (in aantal woningen * 1000 en in % van de gewenste woningvoorraad)

Jaar (per 1/1)
2006

167 (2,4%)

2010

139 (1,9%)

2015

194 (2,5%)

2020

207 (2,6%)

Voor 2010 wordt een woningtekort van 1,9% van de gewenste woningvoorraad berekend. In tabel 4 is
te zien dat de volgens de Primos prognose het woningtekort in 2015 gestegen zal zijn naar 2,5% en in
2020 naar 2,6%.
Bij de presentatie van deze Primos-resultaten dient de kanttekening te worden gemaakt dat het
woningtekort, als marginaal gegeven, zich moeilijk laat voorspellen. Zowel de groei van de
woningvoorraad als de groei van de woningbehoefte zijn onzeker. Bij marginale gegevens, zoals het
woningtekort, zijn de relatieve marges nog groter.

PRIMOS PROGNOSE 2011

21

3

3.1

Regionale ontwikkelingen

Inleiding

Regio’s onderscheiden zich op allerlei terreinen: zoals in bevolkingsopbouw, huishoudenssamenstelling, opleidingsniveau, arbeidsmarkt, economische ontwikkeling, woningvoorraad en woningbehoefte.
Deze historisch gegroeide verschillen leiden, tezamen met verschillen in gedrag, ook tot differentiatie in
de toekomstige ontwikkelingen. In de Primos-prognose wordt met de belangrijkste verschillen expliciet
rekening gehouden. In dit hoofdstuk wordt aangegeven wat dit betekent voor de toekomstige regionale
ontwikkeling van de bevolking, de huishoudens en de woningbehoefte.

3.2

De regionale bevolkingsontwikkeling

Sterfte
In Zeeland worden mensen gemiddeld ouder dan in Noord-Brabant of Limburg. Binnen Nederland
bestaan niet-verwaarloosbare gemeentelijke verschillen in sterftekansen. In onderzoek is een verband

PRIMOS PROGNOSE 2011

Geboorte
Binnen Nederland bestaan duidelijke gemeentelijke verschillen in vruchtbaarheidsniveau: vrouwen
krijgen in de ene gemeente gemiddeld meer kinderen dan in de andere gemeente. Deze verschillen
hangen onder meer samen met sociaal-culturele verschillen en gemeentelijke verschillen in
opleidingsniveau. Voor een deel worden deze verschillen in stand gehouden door ‘selectieve migratie’.
Zo zijn de grotere steden altijd al aantrekkelijk geweest voor jongeren die zich daar relatief veel
vestigen. Maar degenen die kinderen willen krijgen vertrekken vaak weer naar minder stedelijke
gemeenten in de omgeving.
In de zeventiger jaren zijn de gemeentelijke vruchtbaarheidsverschillen aanzienlijk afgenomen.
Blijkbaar dempte het effect van afnemende sociaal-culturele verschillen toen het effect van selectieve
migratie. Aan het eind van de tachtiger jaren is dit ‘convergentieproces’ echter tot stilstand gekomen.
Er zijn nog wel gemeenten die in bepaalde jaren qua vruchtbaarheid wat dichter tot het Nederlands
gemiddelde naderen, maar er zijn er ook die zich daar juist enigszins van verwijderen: het houdt elkaar
ongeveer in evenwicht. In de Primos-prognose wordt verondersteld dat ook in de prognose
gemeentelijke verschillen blijven bestaan in gemiddeld kindertal. Maar deze verschillen zijn kleiner dan
in het verleden. Bij de geboorteberekening wordt rekening gehouden met de huishoudenssituatie van
personen. De geboorte die in de prognose wordt berekend, wordt alleen toegekend aan
samenwonende vrouwen.

23

gelegd met (vroegere) ongezonde werkomstandigheden als werk in de mijnen en textielindustrie, met
verschillen in levensstijl en met de kwaliteit van medische voorzieningen, zonder dat evenwel de
bestaande verschillen daaruit geheel verklaard kunnen worden.
Ondanks de algemene stijging van de gemiddelde levensverwachting, blijken de gemeentelijke
verschillen niet te verdwijnen. In de Primos-prognose wordt verondersteld dat deze verschillen - in
dezelfde mate - ook in de toekomst blijven bestaan.
Buitenlandse migratie
Immigratie en emigratie
In de Primos-prognose worden de door het CBS geraamde nationale aantallen immigranten en
emigranten verdeeld over de gemeenten aan de hand van een op basis van het verleden geschat
spreidingspatroon. Met de waargenomen trend wordt rekening gehouden door de laatste
realisatiejaren sterker mee te tellen in het geschatte patroon dan eerdere jaren.
Administratieve correcties
De ontwikkelingen in de feitelijke emigratie worden jaarlijks door het CBS gepubliceerd. In de publicatie
van de nationale prognose maakt het CBS echter geen onderscheid tussen verwachte ‘geregistreerde’
emigratie en verwachte ‘ongeregistreerde’ emigratie. De nationale prognose van het aantal emigranten
is inclusief het saldo van de administratieve correcties (vertrek met onbekende bestemming oftewel
ongeregistreerde emigratie). Ook in de Primos-prognose worden beide vormen van vertrek niet
onderscheiden. Het geraamde buitenlands migratiesaldo voor een gemeente of regio is dus inclusief
het saldo administratieve correcties.
De binnenlandse migratie
Jaarlijks verhuizen rond de 600 duizend personen naar een andere gemeente. De binnenlandse
migratie is daarom een belangrijk onderdeel van de gemeentelijke bevolkingsprognose.
Mensen migreren om uiteenlopende redenen. Ze verhuizen om werkredenen, om te gaan studeren,
om woonredenen of om overige redenen zoals gaan samenwonen of om gebruik te kunnen maken van
bepaalde voorzieningen (zoals zorg).
Wanneer mensen om woonredenen verhuizen heeft dat vaak direct maken met de beschikbaarheid
van woningen. Zo kan nieuwbouw in een gemeente leiden tot migratie van huishoudens vanuit
omliggende gemeenten.

In het Primos-model worden in de prognose van de migratie twee hoofdvormen onderscheiden:
interregionale migratie en woningmarktmigratie.

Interregionale migratie

PRIMOS PROGNOSE 2011

24

De interregionale migratie betreft de migratie tussen de in het model onderscheiden regio’s. Er wordt
uitgegaan van een indeling in woningmarktregio’s. Deze indeling wordt ook gebruikt bij simulaties met
het Socrates model. Bij deze interregionale migratie gaat het vooral om migratie over langere afstand.
Daarbij spelen met name werk- en (in beperktere mate) onderwijs- en overige redenen een rol. De
onzekerheid met betrekking tot de betrouwbaarheid van arbeidsmarktprognoses en onzekerheid bij
het te verwachten effect van een afnemende groei van de beroepsbevolking op het verhuisgedrag,
hebben sinds Primos 2005 tot de keuze geleid om af te zien van een koppeling met arbeidsmarktontwikkelingen. Er is gekozen voor de ‘robuustheid’ van een trendmatige prognose, die voor een
belangrijk deel gebaseerd is op gerealiseerde verhuispatronen in het verleden. De mogelijkheid om in
Primos rekening te houden met arbeidsmarktontwikkelingen zal alleen gebruikt worden bij
scenariostudies.

Omdat in de afgelopen jaren de deelname aan het hoger onderwijs betrekkelijk stabiel is gebleken en
er geen belangrijke veranderingen worden voorzien in de toekomstige deelname aan het hoger
onderwijs, is ook de regiogrens overschrijdende onderwijsmigratie in het trendmatig migratiepatroon
opgenomen evenals de ‘overige migratie’. Een uitzondering wordt gemaakt voor de migratie van en
naar institutionele (zorg)voorzieningen. Deze vorm van migratie wordt afzonderlijk berekend. Daarbij
wordt rekening gehouden met de vrijkomende capaciteit in institutionele zorgvoorzieningen die een
gevolg is van sterfte, van overgangen vanuit instituties naar huishoudens en van de creatie van nieuwe
capaciteit. Vraag naar die capaciteit wordt gevormd door de (gewenste) overgangen van huishoudens
naar instituties. Via afstemming van vraag en aanbod, waarbij afstand een rol speelt, worden de
resulterende migratiestromen afgeleid. Aanbod waarvoor geen vraag is leidt tot ‘leegstand’ van
instituties. Deze opzet biedt de mogelijkheid om expliciet de effecten van capaciteitsontwikkelingen in
de zorg, op de migratiepatronen in beeld te brengen.
De toedeling van de interregionale migratie naar de gemeenten vindt plaats op basis van het
spreidingspatroon dat deze migranten in het verleden lieten zien, in samenhang met de ruimte op de
gemeentelijke woningmarkten
Woningmarktmigratie
De woningmarktmigratie betreft de verhuizingen die plaatsvinden op de regionale woningmarkten.
Daarbij worden geen harde regionale grenzen gehanteerd voor de woningmarkten, maar zachte
grenzen afhankelijk van afstand. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen starters en doorstromers
en vestigers van buiten de regio. Deze verhuizingen worden bepaald op basis van de afstemming van
vraag en aanbod op de woningmarkt in woonmilieus binnen gemeenten. Het woningaanbod wordt
hierbij onderscheiden naar woningtype (eengezins/meergezins en huur/koop), locatie (gemeente) en
13 mogelijke woonmilieutypes:
-

centrum-stedelijk-plus
centrum-stedelijk
stedelijk vooroorlogs
stedelijk naoorlogs compact
stedelijk naoorlogs grondgebonden
groen-stedelijk
centrum-kleinstedelijk
kleinstedelijk
groen-kleinstedelijk
centrum-dorps
dorps
landelijk bereikbaar
landelijk perifeer

PRIMOS PROGNOSE 2011

Regionale bevolkingsontwikkeling
In figuur 6 is de verwachte ontwikkeling van de bevolking per provincie weergegeven. Daarbij is te zien
in welke mate de verschillende demografische componenten bijdragen aan die ontwikkelingen. De
provinciale bevolkingsgroei wordt bepaald door: natuurlijke aanwas (geboorte - sterfte), binnenlands
migratiesaldo (vestiging - vertrek) en buitenlands migratiesaldo (immigratie - emigratie).

25

Figuur 6

De bevolkingsontwikkeling per provincie tussen 2010 en 2020 (*1000)

190
170
150
130
110

Natuurlijke aanw as

90

Buitenlandse migratie

70

Binnenlandse migratie

50

Bevolkingsgroei

30
10
-10
-30
Flevoland

Limburg

N.Brabant

Zeeland

Z.Holland

N.Holland

Utrecht

Gelderland

Overijssel

Drenthe

Friesland

Groningen

-50

In Noord-Holland en Zuid-Holland neemt het aantal inwoners het meeste toe (met 170 duizend).
Limburg is de enige provincie met een dalende bevolkingsomvang (met 24 duizend). Ook Utrecht
groeit in de prognose sterk met 100 duizend personen.
In relatieve zin groeit de bevolking het sterkst in Flevoland. Tussen 2010 en 2020 groeit daar de
bevolking met 14,1%. Utrecht neemt – op afstand – de tweede plaats in met een groei van 8,2%.
Op lange termijn - na 2035 – zullen alleen de provincies Noord-Holland, Zuid-Holland, Utrecht en
Flevoland nog groeien. Alle andere provincies nemen dan in bevolkingsaantal af.
De regionale bevolkingsontwikkeling hangt af van natuurlijke aanwas, buitenlandse migratie en
binnenlandse migratie.
De natuurlijke aanwas is in Zuid-Holland, Noord-Holland, Utrecht en Flevoland groot en tot het eind
van de prognose (2040) blijvend positief. Bij de meeste andere provincies zal de sterfte na 2030 groter
zijn dan de geboorte waardoor sprake is van een negatieve natuurlijke aanwas. In Limburg is dat
vanaf het begin van de prognose al het geval. De verschillen in natuurlijke aanwassaldo hebben deels
te maken met verschillen in regionale vruchtbaarheid en regionale sterftekansen, maar belangrijker zijn
de verschillen in (ontwikkeling van) de leeftijdsopbouw van de bevolking.
De prognose van het migratiesaldo met het buitenland is in de komende tien jaar voor alle provincies
positief.
In figuur 6 is te zien dat de binnenlandse migratie in het Noorden en in Limburg een relatief belangrijke
component is. In het Noorden is voor Groningen en Friesland het verwachte saldo negatief en voor
Drenthe positief. In Limburg wordt de verwachte bevolkingsdaling behalve door de negatieve
natuurlijke aanwas voor een belangrijk deel veroorzaakt door een binnenlands vertrekoverschot.
PRIMOS PROGNOSE 2011

26

In Zuid-Holland was de trend in het binnenlandse migratiesaldo lange tijd voortdurend negatief. In
figuur 7 is te zien dat het binnenlandse migratie saldo zich lange tijd bewoog binnen de range -4000 tot
-6000. Sinds 2007 is die bandbreedte doorbroken. In 2009 en 2010 was het saldo van Zuid-Holland
zelfs positief. In de Primos prognose 2011 is door de actualisatie van de migratieparameters dit herstel
(enigszins vertraagd) meegenomen. Hierdoor komt de nieuwe prognose van de binnenlandse migratie
voor Zuid-Holland aanzienlijk minder negatief uit dan de vorige prognose.

Figuur 7:

Het binnenlandse migratiesaldo van Zuid-Holland 1995-2010

Binnenlandse migratie Zuid-Holland
2000
1000
0
-1000
-2000
Saldo
-3000
-4000
-5000
-6000
2010

2009

2008

2007

2006

2005

2004

2003

2002

2001

2000

1999

1998

1997

1996

1995

-7000

Recent is sprake van een ‘herstel’ van de migratiesaldi van Zuid-Holland in alle leeftijdsklassen.
Opvallend is daarbij het dalende vertrek van personen in de leeftijd van 25-44 jaar en 0-14 jaar. Dit
wijst op een dalend vertrek van huishoudens met kinderen.

3.3

De regionale huishoudensontwikkeling

In de Primos-prognose wordt rekening gehouden met gemeentelijke verschillen in huishoudensvorming door middel van parameters die de intensiteit van de huishoudensovergangen in een
gemeente aangeven, relatief ten opzichte van het nationale gemiddelde. De parameters hebben
betrekking op de processen van uit-huis-gaan, gaan samenwonen en relatie ontbinding. De
parameterwaarden zijn geschat op de periode 2000-2009, waarbij de waarden zodanig zijn gekozen
dat, in samenhang met de selectieve migratie, de huishoudensontwikkeling in die periode zo goed
mogelijk wordt weergeven.
De huishoudensvorming heeft in de afgelopen decennia een sterke ontwikkeling doorgemaakt. De
structuur van de regionale verschillen in huishoudensvorming is in de afgelopen jaren echter niet
wezenlijk veranderd. Ook voor de prognose wordt verondersteld dat deze verschillen zullen blijven
bestaan.

PRIMOS PROGNOSE 2011

Regionale huishoudensgroei
In aantal huishoudens zijn Zuid- en Noord-Holland de sterkst groeiende provincies. Tussen 2010 en
2020 groeit Zuid-Holland met 130 duizend huishoudens (+8,1%) en Noord-Holland met 114 duizend
huishoudens (9,1%). De provincie Utrecht groeit relatief gezien harder: met 11,4%, veel sterker dan het
nationale gemiddelde van 7,9%. Flevoland is in relatieve zin de sterkst groeiende provincie. In dezelfde
periode zal het aantal huishoudens er met bijna 20% toenemen. In de provincie Limburg, waar een
daling van het bevolkingsaantal met 2,2 % wordt verwacht, neemt het aantal huishoudens nog met
3,2% toe.
De belangrijkste verschillen met de vorige prognose zijn een hogere huishoudensgroei in Zuid-Holland
en (relatief gezien) een hogere huishoudensgroei in Limburg.

27

Figuur 8:

De huishoudensgroei per provincie tussen 2010 en 2020 (*1000)

140
120
100
80
60
40
Primos09

20

Primos11

3.4

Flevoland

Limburg

N.Brabant

Zeeland

Z.Holland

N.Holland

Utrecht

Gelderland

Overijssel

Drenthe

Friesland

Groningen

0

De regionale woningbehoefteontwikkeling

De regionale uitbreidingsbehoefte
De regionale uitbreidingsbehoefte betreft het aantal woningen dat nodig is om de regionale groei van
de woningbehoefte op te vangen. Dat is dus nog afgezien van het aantal woningen dat nodig is om het
huidige woningtekort in te lopen. In tabel 5 is de uitbreidingsbehoefte weergegeven voor de komende
tien jaar.
Tabel 5: Uitbreidingsbehoefte per provincie tussen 2010 en 2020 (aantal woningen *1000)

2010-2014 2015-2019

PRIMOS PROGNOSE 2011

28

2010-2019

Groningen

9

5

13

Friesland

7

7

14

Drenthe

8

8

15

Overijssel

18

18

35

Gelderland

33

27

60

Utrecht

30

31

61

Nd-Holland

64

49

113

Zd-Holland

69

60

128

Zeeland

5

4

9

Nd-Brabant

44

38

82

Limburg

11

5

16

Flevoland

13

19

32

Nederland

310

268

578

De uitbreidingsbehoefte komt sterk overeen met de groei van het aantal huishoudens. In absolute zin
is de uitbreidingsbehoefte is het laagst in het noorden, Zeeland en Limburg en het hoogst in NoordHolland, Zuid-Holland en Noord-Brabant.

De regionale ontwikkeling van de woningvoorraad
In tabel 6 is de geraamde ontwikkeling van de woningvoorraad weergegeven. Het betreft de
woningbouw, het aantal woningonttrekkingen en de hieruit resulterende uitbreiding van de woningvoorraad.
Tabel 6: Ontwikkeling van de woningvoorraad per provincie tussen 2010 en 2020 (aantal woningen *1000)

woningbouw

onttrekkingen

uitbreiding

Groningen

23

12

11

Friesland

20

5

15

Drenthe

19

3

16

Overijssel

47

11

37

Gelderland

63

7

55

Utrecht

52

8

44

Nd-Holland

135

43

93

Zd-Holland

168

60

107

Zeeland

11

5

6

Nd-Brabant

104

21

84

Limburg

19

11

9

Flevoland

34

0

34

Nederland

695

185

510

Op nationaal niveau is de geraamde uitbreiding van de voorraad in de komende tien jaar bijna 70
duizend woningen (12%) lager dan de groei van de behoefte. Ook op regionaal niveau is de geraamde
productie over het algemeen kleiner dan de groei van de vraag (figuur 9). Volgens de raming zal het
huidige woningtekort vooral in Utrecht, Noord-Holland en Zuid-Holland toenemen.
Figuur 9: De geraamde uitbreidingsbehoefte tussen 2010 en 2020 vergeleken met de geraamde uitbreiding

(aantal

woningen *1000)
140
120
100
80
60
40
20
0

uitbreidingsbehoefte

Flevoland

Limburg

N.Brabant

Zeeland

Z.Holland

N.Holland

Utrecht

Gelderland

Overijssel

Drenthe

Friesland

Groningen

uitbreidingsproductie

PRIMOS PROGNOSE 2011

Regelmatig is in deze rapportage gewezen op de onzekerheidsmarges waarmee met name de raming
van het (regionale) woningbehoefte ontwikkeling is omgeven. In hoofdstuk 4 wordt een aantal van deze
onzekerheden expliciet gemaakt.

29

4

Onzekerheidsmarges

In het voorgaande zijn prognoses van de woningbehoefte gepresenteerd die, op basis van de huidige
kennis en een aantal veronderstellingen, de meest waarschijnlijke toekomst beschrijven. Zoals iedere
prognose is ook de woningbehoefte prognose omgeven met onzekerheden. Voor het verkennen van
de onzekerheidsmarges van de Primos prognose 2011 is een aantal prognosevarianten opgesteld. In
die varianten is het effect van alternatieve veronderstellingen doorgerekend.
Het is bij de varianten niet mogelijk een echt statistisch betrouwbaarheidsinterval aan te geven. Daar
zijn de onderliggende processen te complex voor. Bij de varianten is gestreefd naar het weergeven van
‘plausibele’ afwijkingen van de middenvariant. Plausibel wil in dit geval zeggen dat verondersteld wordt
dat de kans 2 op 3 is dat de werkelijke ontwikkeling binnen die grenzen blijft.
De doorgerekende varianten hebben betrekking op de bevolkingsontwikkeling, de huishoudensvorming
en de woningbehoefteontwikkeling.
De bevolkingsontwikkeling
Bij de bevolkingsontwikkeling gaat het om de onzekerheid ten aanzien van de toekomstige
vruchtbaarheid, de levensverwachting, de buitenlandse en de binnenlandse migratie. Voor het bepalen
van de onzekerheidsmarges op de nationale bevolkingsontwikkeling is aangesloten bij de lage en hoge
variant van de CBS-prognose.

De huishoudensontwikkeling
Bij het bepalen van de marges op de huishoudensontwikkeling is rekening gehouden met de volgende
onzekerheden:

PRIMOS PROGNOSE 2011

Voor de bepaling van de onzekerheid op de binnenlandse migratie is een analyse uitgevoerd van de
fluctuaties die de afgelopen 30 jaar zijn opgetreden in de provinciale saldi, met dien verstande dat de
provinciegrenzen waar nodig enigszins zijn aangepast aan de Primos-woningmarktregio’s. De groottes
van de marges op de provinciale binnenlandse migratie saldi zijn genomen als telkens de helft van het
verschil tussen het hoogste en het laagste provinciale saldo dat gemiddeld over een 5-jaars periode is
voorgekomen. Deze marges zijn vervolgens toegepast ten opzichte van het trendmatige provinciale
saldo. Er zijn twee binnenlandse migratie varianten doorgerekend: één waarin de provincies van de
Randstad de lage grenswaarde hebben en de overige provincies de hoge grenswaarde, en één waarin
dit andersom is. Door deze combinatie was telkens, na nog een verdere aanpassing, het totale
Nederlandse binnenlandse saldo zoals vereist nul. Verondersteld wordt dat de door deze procedure
bepaalde range een 2/3 waarschijnlijkheidsgebied rond de saldi in de prognose beschrijft.

31







de leeftijd waarop jongeren uit huis gaan;
de mate waarin jongeren die uit huis gaan kiezen voor alleen- of samenwonen;
de mate waarin alleenwonenden na verloop van tijd (weer) gaan samenwonen;
de mate waarin samenwonenden gaan scheiden;
de mate waarin ouderen zelfstandig blijven wonen of naar een verzorgingstehuis gaan.

Verondersteld wordt dat de ontwikkelingen in het uit huis gaan, het alleen of samen gaan wonen en het
scheiden niet onafhankelijk van elkaar zijn, maar zich in dezelfde richting ontwikkelen. Voor het
bepalen van de onzekerheidsmarges op de trendprognose zijn deze processen gecombineerd tot twee
varianten: de ‘individualiseringsvariant’ en de ‘hoeksteenvariant’. In de individualiseringsvariant wordt
verondersteld dat jongeren in de toekomst eerder uit huis zullen gaan dan volgens de trendprognose,
dat ze vaker kiezen om een tijd alleen wonen en dat relaties minder stabiel zullen zijn. In de
hoeksteenvariant blijven jongeren langer thuis wonen en als ze het ouderlijk huis verlaten kiezen ze
vaker voor samenwonen. Bovendien zijn de relaties stabieler, scheiden komt in die variant minder vaak
voor.
In een aantal tabellen is door middel van indicatoren aangegeven hoe de overgangskansen voor deze
processen per variant afwijken van de kansen in de trendprognose.
Tabel7: De leeftijd waarbij 50% van de kinderen uit huis is gegaan (in jaren)

Marge Hoog
Jaar

Man

Prognose

Vrouw

Man

Marge Laag

Vrouw

Man

Vrouw

2010

22,3

20,2

22,3

20,2

22,3

20,2

2020

21,8

19,6

22,5

20,3

23,1

21,0

2030

21,9

19,5

22,8

20,5

23,6

21,5

2040

21,8

19,4

22,7

20,4

23,5

21,3

Tabel 8: Het deel van de jongeren dat bij het uit huis gaan kiest voor samenwonen (in %)

Jaar

Marge Hoog

Prognose

Marge Laag

2010

47,2

47,2

47,2

2020

40,8

46,9

52,3

2030

38,9

46,4

53,5

2040

38,5

45,8

52,8

Tabel 9: De gemiddelde kans voor alleenwonenden om (weer) te gaan samenwonen (in %)

Jaar

Marge Hoog

Prognose

Marge Laag

2010

12,1

12,1

12,1

2020

10,6

12,2

13,6

2030

10,1

12,1

13,8

2040

9,9

11,8

13,8

Tabel 10: De gemiddelde kans op ontbinding van een relatie (in %)
PRIMOS PROGNOSE 2011

32

Marge Hoog
Jaar

Zonder kind

Prognose

Met kind

Zonder kind

Marge Laag

Met kind

Zonder kind

Met kind

2010

8,0

2,0

8,0

2,0

8,0

2,0

2020

13,5

2,6

8,8

2,0

5,7

1,6

2030

15,5

2,7

9,0

2,0

5,2

1,5

2040

15,8

2,7

8,9

2,0

5,1

1,5

Ten aanzien van de mate waarin ouderen zelfstandig blijven wonen of naar een institutioneel huishouden gaan wordt verondersteld dat er geen relatie is met bovengenoemde huishoudensprocessen.
Er zijn afzonderlijke varianten doorgerekend. In de trendprognose (middenvariant) wordt verondersteld
dat de gemiddelde leeftijd waarop ouderen naar een verzorgingshuis gaan nog tot 2020 verder
toeneemt. In de prognose leidt dit tot 2020 tot een kleine stijging van het aantal personen in
institutionele huishoudens (van 209 duizend in 2010 naar 218 duizend in 2020). Daarna blijven in de
prognose de kansen constant en stijgt het aantal personen in instituties door de toename van het
aantal ouderen sterk (2030: 266 duizend). In de lage variant wordt verondersteld dat de huidige kansen
om naar een verzorgingshuis te gaan gelijk zullen blijven op het huidige niveau. Dit leidt tot een sterke
groei van het aantal personen in institutionele huishoudens (2020: 245 duizend, 2030: 309 duizend). In
de hoge variant wordt juist verondersteld dat ouderen nog langer zelfstandig blijven wonen dan in de
midden variant. Deze variant leidt uiteraard tot minder personen in institutionele huishoudens (2020:
152 duizend, 2030: 141 duizend) en tot meer particuliere huishoudens dan in de middenvariant.

De woningbehoefteontwikkeling
Een belangrijk deel van de jonge alleenstaanden woont in een ‘niet-woning’, ook wel aangeduid als
Bewoonde Andere Ruimte (BAR). Het gaat daarbij om studentenhuisvesting, wonen op kamers, in
woonboten etc. Het percentage jonge huishoudens dat ‘vrijwillig’ een niet-woning bewoont, bedroeg in
de afgelopen tien jaar gemiddeld zo’n 40%, maar volgens de woningbehoefte onderzoeken kwamen in
afzonderlijke jaren ook percentages van rond de 30% en 50% voor. In de trendprognose wordt
uitgegaan van percentages die verschillen per leeftijdsgroep en per provincie en stedelijkheidsklasse
van de gemeenten. In de lage woningbehoefte variant wordt verondersteld dat de percentages
jongeren die vrijwillig in een niet-woning wonen, in de komende tien jaar stijgen naar niveaus die
ongeveer 1,3 maal zo hoog liggen als in de trendprognose. In de hoge woningbehoefte variant wordt
uitgegaan van een daling naar percentages die 0,7 maal zo groot zijn als de percentages van de
trendprognose.
Overigens is niet duidelijk in welke mate de verschillen tussen de percentages van de woningbehoefte
onderzoeken veroorzaakt zijn door de steekproefmarges van die enquêtes en in hoeverre er sprake is
van werkelijke veranderingen in de huisvesting van jongeren. De veronderstellingen over de onzekerheden ten aanzien van het toekomstig verloop van deze percentages impliceren dus ook de
onzekerheden ten aanzien van de gemeten ontwikkeling in het verleden.
Marges op de woningbehoefteraming

PRIMOS PROGNOSE 2011

De beschreven varianten kunnen zich uiteraard, in meerdere of mindere mate, gezamenlijk voordoen.
Zo kan een ruimere woningmarkt zowel leiden tot het eerder uit huis gaan van jongeren als tot een
hoger percentage jongeren dat voor een woning kiest in plaats van het wonen op kamers.
De kans is echter zeer klein dat alle varianten dezelfde richting op zullen gaan (naar hogere of juist
lagere woningbehoefte). Als de buitenlandse migratie de komende jaren achterblijft bij de ramingen
komt de woningbehoefte lager uit en wordt de woningmarkt ruimer. Wanneer deze extra ruimte echter
opgevangen wordt doordat meer jongeren aan bod komen, dan compenseren verschillende scenario’s
elkaar dus min of meer.
Het bij elkaar tellen van de marges van de doorgerekende afzonderlijke varianten tot een ‘totaalmarge’
zou dus een te extreem beeld van de onzekerheid rond de woningbehoefte geven. Bij het berekenen
van de totale onzekerheidsmarges wordt verondersteld dat bepaalde varianten betrekkelijk
onafhankelijk van elkaar zijn en dat andere varianten onderling samenhangen. Als samenhangende
processen zijn de onderscheiden huishoudensvormende processen beschouwd. Deze processen zijn
in twee ‘individualiserings’-varianten gecombineerd doorgerekend. De varianten rond de mate waarin
ouderen naar een tehuis gaan, zijn echter afzonderlijk doorgerekend omdat dit proces als onafhankelijk

33

van de andere huishoudensprocessen wordt beschouwd.
Het woningbehoefte effect van de resulterende ,al dan niet gecombineerde, varianten is weergegeven
in tabel 11. Deze varianten kunnen zich in principe in alle combinaties (en in verschillende mate)
voordoen. De samengestelde onzekerheidsmarges zijn daarom kleiner dan de som van de marges per
variant.
Tabel 11: Varianten en samengestelde onzekerheidsmarges op de uitbreidingsbehoefte tot 2020 (aantal woningen *1000)

Trendprognose van 2010 tot 2020: 578
Variant

Laag

Bevolkingsontwikkeling

-112

Hoog
88

Individualisering

-140

165

Bevolking in tehuizen

-16

46

Woningbehoefte jongeren

-56

56

Samengestelde onzekerheidsmarges

-178

210

De grootste onzekerheidsmarges waarmee rekening wordt gehouden hebben te maken het
toekomstige verloop van de individualisering. De binnenlandse migratievariant is in deze (nationale)
tabel niet opgenomen omdat de som van de provinciale migratiesaldi per definitie gelijk is aan nul.
Voor Nederland totaal wordt in de trendprognose een uitbreidingsbehoefte berekend van 578 duizend
woningen voor de periode 2010 tot 2020. De berekende marge op deze behoefteontwikkeling bedraagt
- 178 of + 210 duizend woningen. Geschat wordt dus dat de kans 2/3 is dat de feitelijke
uitbreidingsbehoefte tot 2020 tussen de 400 duizend en 788 duizend woningen zal bedragen.
In figuur 10 zijn de provinciale onzekerheidsmarges, inclusief de marges op de binnenlandse migratie,
gerelateerd aan de uitbreidingsbehoefte van 2010 tot 2020.
Figuur 10: Marges op de uitbreidingsbehoeftevan 2010 tot 2020 (aantal woningen *1000)

200
180
160
140
120

Trend

100

Marge

80
60
40
20
Flevoland

Limburg

N.Brabant

Zeeland

Z.Holland

N.Holland

Utrecht

Gelderland

Overijssel

Drenthe

Friesland

PRIMOS PROGNOSE 2011

34

Groningen

0

Geschat wordt dat de kans 2/3 is dat de feitelijke uitbreidingsbehoefte van Zuid-Holland in die periode
tussen de 87 duizend en 172 duizend woningen zal bedragen. De trendprognose komt uit op 128
duizend woningen.

Literatuurlijst



Duin, C. van en J. Garssen (2010), Bevolkingsprognose 2010-2060: sterke vergrijzing, langere
levensduur, CBS-website, publicatiedatum: 17 december 2010.



Heida, Hans (2006), PRIMOS Allochtonenprognose, ABF Research, Delft .



Heida, Hans en Arjen van der Meer (2007) Primos 2007, Prognosemodel voor bevolking, huishoudens en woningbehoefte, ABF Research, Delft .



Manshanden, Walter, Olaf Koops en Wouter Jonkhoff, Bouwprognoses 2010-2015, TNO Bouw en
Ondergrond, 2010, Delft.



Otter, H.J. den en G.M.J. van Leeuwen en P.C. Vrolijk (2010), Primos-prognose 2009, De
toekomstige ontwikkeling van bevolking, huishoudens en woningbehoefte, ABF Research Delft.



Otter, H.J. den (2007) Een nieuwe benadering van het woningtekort, ABF Research, Delft



Otter, Hans den, Michiel de Bok, Marco Hoppesteyn, Hans Heida (2005) Primos Verstedelijkingsgenerator, ABF Research, Delft

PRIMOS PROGNOSE 2011

35