Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

31 765

Kwaliteit van zorg

Nr. 328

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 25 juni 2018
Hierbij informeer ik u dat op 1 juni jl. Zorgverzekeraars Nederland (ZN) de
Aanvulling op het Wlz-zorginkoopkader 2019 inzake de besteding van de
extra middelen verpleeghuiszorg voor het jaar 2019 heeft gepubliceerd1.
De hoofdpunten uit deze brief zijn:
• Het kabinet heeft voor de implementatie van het kwaliteitskader in
2019 een bedrag van 600 mln euro beschikbaar gesteld in de vorm van
een kwaliteitsbudget per zorgaanbieder. ActiZ en ZN hebben met mij
afspraken gemaakt over hoe het kwaliteitsbudget beschikbaar wordt
gesteld.
• De afspraken leiden ertoe dat de inkoop inhoudelijker wordt, gericht op
kwaliteit. De zorgaanbieders stellen een kwaliteitsplan op zoals
omschreven in het Kwaliteitskader verpleeghuiszorg en uitgewerkt in
mijn Programmaplan «Thuis in het verpleeghuis», voorzien van een
meerjarenbegroting.
• Het zorgkantoor en de zorgaanbieder sluiten op basis hiervan een
overeenkomst met afspraken over extra aan te nemen personeel en
investeringen in kwaliteit, inclusief afspraken over verrekening of
terugvordering indien de middelen niet overeenkomstig worden
besteed.
• Tevens zijn afspraken gemaakt over de monitoring van de ingediende
plannen en de realisatie daarvan op basis van een begrotings- en
verantwoordingsmodel. Door de toename van extra personeel te
volgen kan ik uw Kamer op gezette tijden informeren.
Het verheugt me u te kunnen meedelen dat de afspraken die in dit
verband zijn gemaakt in nauwe samenspraak tussen ZN en ActiZ tot stand
zijn gekomen. Dit houdt in dat beide partijen als enerzijds de vertegenwoordigers van de zorgaanbieders en anderzijds als de vertegenwoordigers van de zorgkantoren, eraan hechten om in goede samenwerking de
1

kst-31765-328
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 328

1

kwaliteit van de verpleeghuiszorg, ook via de Wlz-zorginkoop, invulling te
geven. Op 1 juni jl. hebben partijen een gezamenlijke verklaring op hun
websites gepubliceerd (zie bijlage)2.
De afspraken bouwen voort op het Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg en
op hetgeen ik in mijn brief d.d. 9 april jl. over het programma «Thuis in
het Verpleeghuis, waardigheid en trots op elke locatie»3 aan Uw Kamer
heb geschreven. Het programma «Thuis in het verpleeghuis» heeft tot
doel dat er voldoende tijd, aandacht en goede zorg is voor alle bewoners.
Door afspraken in het Aanvullend Wlz-zorginkoopkader kunnen zorgkantoren beter sturen op de ontwikkeling van goede zorg en voldoende tijd
en aandacht voor verpleeghuisbewoners. In het Aanvullend inkoopkader
voor 2019 en de model-overeenkomst is opgenomen hoe de afspraken
over het kwaliteitsbudget voor 2019 worden gemaakt, de verantwoording
daarvan en wanneer sprake is van terugvordering.
Geen geld zonder kwaliteitsplan
In totaal is er € 2,1 miljard extra structureel beschikbaar voor de implementatie van het kwaliteitskader. Hiervan is in 2017 en 2018 samen een
bedrag van € 435 miljoen verwerkt in de verpleeghuistarieven. Deze
middelen blijven in 2019 en latere jaren structureel via de tarieven
beschikbaar. Vanaf 2019 blijven deze bedragen beschikbaar via het
reguliere tarief. Gedurende de ingroeifase (nu voorzien in 2019–2021)4
komen de aanvullende extra middelen jaarlijks beschikbaar in de vorm
van een kwaliteitsbudget. De toekenning van dat budget door de
zorgkantoren is gekoppeld aan door de zorgorganisaties opgestelde
kwaliteitsplannen en meerjarenbegroting. Hiermee kan gestuurd worden
op een goede besteding van de middelen en recht gedaan worden aan de
tempoverschillen waarmee individuele zorgaanbieders toegroeien naar
het kwaliteitskader. Voor 2019 gaat het om een kwaliteitsbudget van
€ 600 miljoen.
Het Aanvullend Wlz-zorginkoopkader 2019 (aanvullend op het reguliere
Wlz-zorginkoopkader 2018–2020) bepaalt dat de zorgaanbieder uiterlijk
31 december 2018 een kwaliteitsplan inclusief begroting bij het
zorgkantoor indient. Conform het Programmaplan «Thuis in het
verpleeghuis» betekent dit dat minimaal 85% van deze middelen
(€ 510 miljoen voor 2019) bestemd is voor de inzet van extra zorgpersoneel. Maximaal 15% van deze middelen (€ 90 miljoen voor 2019) kan
ingezet worden voor andere investeringen in de verbetering van de
kwaliteit in lijn met het Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg. Met deze 15%
kunnen dus ook innovaties en arbeidsbesparende maatregelen gestimuleerd en beloond worden. Het maximum van 15% is een landelijke
richtlijn. Op basis van het aanvullend landelijk Wlz-zorginkoopkader 2019
kan van de verhouding 85%–15% bij de planvorming per zorgaanbieder
afgeweken worden in overleg met het zorgkantoor. De zorgkantoren
hebben de verantwoordelijkheid om er voor te zorgen dat het landelijk
beschikbare kwaliteitsbudget voor 2019 niet wordt overschreden en de
norm landelijk wordt nageleefd.

2

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Kamerstuk 31 765, nr. 318.
4
Voor 2019 gaan we op basis van huidige inzichten uit van een ingroeipad van 10.000 fte. Op
basis van realisatiecijfers en actuele prognoses zal vanaf het voorjaar van 2019 jaarlijks worden
bekeken of dit ingroeipad aanpassing behoeft. Indien het ingroeipad van het extra personeel
neerwaarts moet worden aangepast betekent dit ook dat het kwaliteitskader pas op een later
moment kan worden gerealiseerd.
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 328

2

Op basis van het kwaliteitsplan en de meerjarenbegroting voeren de
zorgaanbieder en het zorgkantoor dialooggesprekken. De gesprekken zijn
in het licht van het Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg gericht op het leren
en verbeteren om zo de kwaliteit van zorg te verhogen. Vragen die tijdens
een dergelijk gesprek aan de orde kunnen komen zijn of het plan echt
kwaliteitsverhogend is, realistisch is, ambitieus genoeg of mogelijk te
ambitieus. Het zorgkantoor zal daartoe ook in voorkomend geval op
lokatie het gesprek voeren, spreken met de cliëntenraden en zich al
doende verdiepen in de situatie van de zorgaanbieder. Uiteraard laat het
zorgkantoor zich daarbij ook leiden door de informatie over de zorgaanbieder waarover het zorgkantoor zelf beschikt, wat betreft de personeelssamenstelling, de veiligheid, het management, huidige kwaliteit,
klantbeoordelingen e.d. Indien de zorginstellingen onvoldoende ambitie
tonen zullen zorgkantoren de zorgaanbieder hierop aanspreken wat tot
aanpassing van de plannen door de zorgorganisatie kan leiden.
De zorgkantoren hebben zich gecommitteerd zo spoedig mogelijk
– binnen zes weken – de plannen voor de besteding van de extra middelen
en de meerjarenbegroting te beoordelen. De afspraken tussen
zorgkantoor en zorgaanbieder worden vastgelegd in een overeenkomst
inzake de besteding van de extra middelen. Voor deze overeenkomst is
door ActiZ en ZN een model-overeenkomst opgesteld.
Het belangrijkste onderdelen van de overeenkomst zijn:
• De zorgaanbieder en het zorgkantoor komen op basis van de (door de
zorgaanbieder ingediende) begroting voor het kwaliteitsbudget een
plan voor inzet extra middelen kwaliteitskader verpleeghuiszorg
overeen;
• De kosten ter uitvoering van het overeengekomen kwaliteitsplan
komen voor vergoeding in aanmerking indien en voorzover de
afspraken zijn gerealiseerd;
• Indien niet voldaan wordt aan de verplichtingen uit de overeenkomst,
worden ten onrechte aan de zorgaanbieder gedane betalingen
verrekend dan wel teruggevorderd.
Kwaliteitsplannen moeten concreet zijn
De kwaliteitsplannen en de meerjarenbegroting vormen de basis voor de
tussen het zorgkantoor en de zorgaanbieder te voeren gesprekken over de
besteding van de extra middelen. Om te beoordelen of de kwaliteitsplannen een goede basis vormen voor deze gesprekken heeft KPMG een
analyse van de kwaliteitsplannen voor het jaar 2018 gemaakt. Uit de
analyse blijkt dat de inhoud van de kwaliteitsplannen nog voor verbetering vatbaar is. Dit is begrijpelijk aangezien de kwaliteitsplannen op
grond van het kwaliteitskader voor de eerste keer zijn opgesteld. De
analyse laat zien dat zorgorganisaties gemotiveerd zijn en initiatieven
ondernemen om de kwaliteit van zorg te verbeteren en dat de beweging
richting kwaliteitsverbetering in gang gezet is. Tegelijkertijd blijkt dat er
grote verschillen zijn tussen de kwaliteitsplannen, zowel qua vorm, als in
mate van detail. ZN stelt daarom dat er winst valt te behalen in de mate
van concreetheid. Om een goede dialoog met zorgkantoren te kunnen
voeren, is het volgens de zorgkantoren daarom belangrijk dat verpleeghuizen de plannen doorontwikkelen. ActiZ en ZN gaan met elkaar en leden
in gesprek over hoe de kwaliteitsplannen voldoende onderbouwing
kunnen bieden om in aanmerking te komen voor een kwaliteitsbudget op
basis van de ingediende begroting. Zo wordt voorkomen dat er voor de
begroting behorende bij het kwaliteitsbudget een aanvullend plan moet
worden ingediend. Ik ondersteun deze benadering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 328

3

De bewoners moeten het verschil merken
De financiële onderbouwing van het kwaliteitsbudget is de meerjarenbegroting. Het format (als bijlage opgenomen)5 voor deze meerjarenbegroting is in samenwerking tussen ActiZ en ZN tot stand gekomen. In dit
format wordt het begrote aantal fte per kwalificatieniveau aangegeven. Dit
sluit aan bij de vereisten uit het kwaliteitskader omtrent inzicht in de
personeelsomvang en -samenstelling. De gegevens kunnen worden
ontleend uit de personeelsregistratie van zorgaanbieders. In overleg met
de sector wordt nagegaan in hoeverre het mogelijk is om ict-aanpassingen bij zorgaanbieders te doen, waardoor deze gegevens automatisch
gegenereerd kunnen worden. Dit is niet alleen van belang voor het
opstellen en onderbouwen van de begrote extra personeelsinzet, maar
ook voor het efficiënt monitoren van de voortgang gedurende het jaar en
voor de verantwoording na afloop van het jaar. Hiervoor zijn ook
middelen beschikbaar vanuit de 15% voor andere investeringen in de
implementatie van het kwaliteitskader. Daarmee worden bovendien de
door deze regeling ontstane administratieve lasten enigszins beperkt.
De verantwoording over 2019 sluit aan bij het format van de meerjarenbegroting. De eindafrekening vindt plaats op basis van de daadwerkelijke
personeelskosten, waarbij inzicht gegeven wordt in de toename van het
personeel.
Vóór 1 april 2020 leggen zorgaanbieders hierover verantwoording af aan
de zorgkantoren. Alleen de daadwerkelijk gemaakte extra kosten voor
personeel worden vergoed tot het maximum van de afspraken. Hetzelfde
geldt voor de inzet van de overige extra middelen van 15%. Middelen die
niet zijn ingezet voor de afgesproken besteding worden verrekend of
teruggevorderd hetgeen ook in de hierna te bespreken overeenkomst is
opgenomen.
Het begrotings- en verantwoordingsmodel zal ook informatie bieden over
de voortgang van de begrote extra personeelsinzet en de andere
afgesproken investeringen in de implementatie van het kwaliteitskader.
Deze voortgang wordt een vast onderdeel van het gesprek tussen
zorgkantoor en zorgaanbieder. Indien de realisatie achterblijft bij de
verwachtingen zal besproken worden wat de oorzaken hiervan zijn en
welke oplossingen daarvoor mogelijk zijn.
De monitoring via het begrotings- en verantwoordingsmodel maakt
daarnaast mogelijk dat zorgkantoren de beschikbare middelen tijdig
gedurende het jaar kunnen herschikken. Op grond van de realisaties
halverwege het jaar zullen de zorgkantoren in overleg met de individuele
zorgaanbieders bezien of een herschikking aan de orde is. Dit sluit aan bij
de bestaande systematiek van herschikking binnen de reguliere contracteerruimte en bevordert de benutting van de beschikbare middelen.
Middelen van zorgaanbieders die in 2019 achterlopen op hun begroting
van het kwaliteitsbudget kunnen aldus worden ingezet bij zorgaanbieders
die sneller kunnen groeien dan hun goedgekeurde begroting van het
kwaliteitsplan toeliet. De herschikking halverwege het jaar bevordert dat
de landelijk beschikbare middelen in 2019 zo goed mogelijk worden
ingezet. Ik verwacht dat zorgaanbieders ambitieus inzetten op de realisatie
van hun plannen, maar ook dat zij tijdig aangeven indien men verwacht
minder snel of juist sneller te kunnen groeien.

5

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 328

4

Het personeel moet het verschil maken
Het zorgkantoor heeft een belangrijke rol in het toekennen van het
kwaliteitsbudget omdat de personele opgave waar de verpleeghuizen de
komende jaren voorstaan, moet gerealiseerd worden in een krappe
arbeidsmarkt. Zorgorganisaties zullen samen met het zorgkantoor op
moeten trekken om deze uitdaging te realiseren, zodat het beschikbare
personeel in de regio zo goed mogelijk wordt ingezet. Conform het
Programmaplan «Thuis in het verpleeghuis» wordt beoogd dat in
2018/2019 in alle zorgkantoorregio’s concrete prestatieafspraken zijn
gemaakt tussen verpleeghuizen, opleidingsorganisaties en zorgkantoren
over de arbeidsmarkt zodat de beoogde extra zorgverleners ingezet
worden (onder andere door behoud van zorgverleners), waardoor de
bewoners zullen merken dat er genoeg zorgverleners zijn die tijd en
aandacht voor hen hebben.
Transitiemiddelen
Voor de periode 2018–2021 is in totaal € 200 miljoen beschikbaar aan
ontwikkelbudget voor de implementatie van het kwaliteitskader. Jaarlijks
gaat het om € 50 mln. Deze middelen zijn bedoeld ter ondersteuning van
de uitvoering van het Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg. Deze middelen
kunnen door zorgkantoren gericht worden ingezet voor specifieke
knelpunten bij de invoering van het kwaliteitskader. Het kan gaan om
knelpunten op het gebied van personeel, technologie en vastgoed. Deze
regeling wordt nog nader uitgewerkt.
Inzet middelen 2017 en 2018
Tenslotte kan ik Uw Kamer op basis van de aan de hand van het model
aangeleverde gegevens op de hoogte stellen van de voorlopige resultaten
wat betreft de inzet van de extra middelen. De extra middelen die in 2017
en in 2018 beschikbaar zijn gesteld, zijn srtuctureel aan de tarieven
toegevoegd (samengenomen: € 435 miljoen). De verantwoording over
deze middelen gebeurt onder meer via de controle op het zorgplan. De
zorgaanbieder stelt samen met de cliënt een zorgplan op, op basis
waarvan de zorg geleverd wordt. Het zorgkantoor kan dit op basis van een
materiële controle verifiëren. De NZa houdt toezicht op de wijze waarop
de zorgkantoren hun taken onder de Wet langdurige zorg vervullen. Het
gaat om een getrapte verantwoording. De zorgaanbieders verantwoorden
zich richting zorgkantoor en de zorgkantoren op hun beurt richting de NZa
op de reguliere wijze. Samen met ZN en ActiZ wordt voorts gewerkt aan
een plan hoe verder in beeld gebracht kan worden wat de cliënt en het
zorgpersoneel gemerkt heeft van de extra middelen zowel door dit
indicatief in beeld te brengen als op basis van extra fte’s die zijn aangenomen. Een voorbeeld van de indicatieve verslaglegging is de publicatie
«Resultaten uit het verpleeghuis». In de publicatie vertellen bestuurders
van 45 zorgorganisaties hoe zij de extra middelen voor de invoering van
het Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg inzetten, welke afwegingen zij
daarbij maken en wat bewoners en medewerkers daar in de praktijk van
merken. Deze publicatie stuur ik u hierbij toe6.
Toezeggingen
Hierbij doe ik de toezegging gedaan naar aanleiding van de brief van de
Staatssecretaris van VWS van 30 maart 20177 gestand Uw Kamer jaarlijks
te informeren over de stand van zaken met betrekking tot de nieuwe wijze
6
7

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Kamerstuk 29 515, nr. 399.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 328

5

van inkoop tussen Wlz-uitvoerder Menzis en de zorgaanbieder Stichting
Philadelphia Zorg. Zorgkantoor Menzis en zorgaanbieder Stichting
Philadelphia Zorg hebben een meerjarencontract afgesloten. De samenwerking richt zich op het centraal stellen van de zorgvraag van de klant,
het stimuleren van vernieuwing en de verlaging van administratieve
lasten. Menzis en Philadelphia hebben de afspraken op 16 april jl.
vastgelegd in een convenant. Ze gaan de samenwerking aan tot en met
2020. Meerjarenafspraken zijn volgens deze partijen mogelijk omdat de
vraag binnen de langdurige zorg voor mensen met een verstandelijke
beperking relatief voorspelbaar en stabiel is. De samenwerking is
gebaseerd op wederzijds vertrouwen. Concreet betekent dit dat Philadelphia zich enkel verantwoordt op kwaliteit, regionale ruimte krijgt voor
innovatie en volledige persoonsvolgende bekostiging kan doorvoeren. In
de samenwerking worden financiële processen vereenvoudigd en ligt de
focus op een verlaging van de administratieve werkzaamheden. Ik
ondersteun deze samenwerking.
Tenslotte ga ik in op de toezegging van mijn voorganger op dit dossier8
om in het najaar van 2017 een AMvB betreffende de Wlz-zorginkoop bij
Uw Kamer in te dienen. De toezegging vloeit voort uit een amendement
dat ten tijde van de behandeling van de Wet langdurige zorg is aangenomen (Kamerstuk 33 891, nr. 142). Op basis van het amendement is een
bepaling in de Wet langdurige zorg opgenomen waarin staat dat bij
algemene maatregel van bestuur regels moeten worden vastgesteld over
de wijze waarop Wlz-uitvoerders uitvoering geven aan hun zorgplicht
alsmede over de zorginkoop. Het artikel is nog niet in werking getreden.
Volgens de toelichting op het amendement is de achtergrond van de
bepaling dat de Wlz-uitvoerders landelijk vastgestelde kwaliteitscriteria
dienen te hanteren; samenhangende zorg, afgestemd op de cliënten en
een gedifferentieerd aanbod zijn daarbij van essentieel belang. De
regionale inkoopvrijheid dient volgens het amendement beperkt te
worden tot wezenlijk regionale aangelegenheden. De inwerkingtreding
van de delegatiebepaling is in het amendement afhankelijk van de
vaststelling van landelijke kaders.
Zoals bekend zijn de Kwaliteitskaders voor de Verpleeghuiszorg en de
gehandicaptenzorg inmiddels vastgesteld. De AMvB-zorginkoop had als
belangrijk doel het verminderen van de administratieve lasten bij de
zorginkoop. De Wlz-uitvoerders hebben inmiddels een meerjarig
inkoopkader vastgesteld (2018–2020) waarin is opgenomen dat
Wlz-uitvoerders/zorgkantoren geen aanvullende kwaliteitseisen zullen
stellen dan die zijn opgenomen in de onderscheidene kwaliteitskaders.
Ook voor de besteding van het kwaliteitsbudget is het hiervoor besproken
voor alle zorgkantoren geldende aanvullende Wlz-zorginkoopkader
vastgesteld. Daarin is bepaald dat de Wlz-uitvoerders op basis van de
door de zorgaanbieders ingediende kwaliteitsplannen en de meerjarenbegroting een besluit nemen over het toekennen van de extra middelen die
beschikbaar zijn voor de verpleeghuiszorg. Het begrotings- en verantwoordingsmodel op basis waarvan de meerjarenbegroting wordt
ingediend en verantwoording wordt afgelegd, is vastgesteld in samenspraak tussen ActiZ en ZN. Het model bouwt voort op de indeling van de
personeelssamenstelling van de zorgaanbieders. Daardoor worden de
administratieve lasten beperkt. Ik volg de in het Wlz-zorginkoopkader
gemaakte afspraken op de voet en zal indien daaraan op oneigenlijke
gronden wordt afgeweken de zorgkantoren daarop aanspreken.
Daarnaast constateer ik dat er al de nodige bepalingen bestaan waarin
aangegeven is op welke wijze Wlz-uitvoerders uitvoering moeten geven
8

Kamerstuk 29 515, nr. 399.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 328

6

aan hun zorgplicht. Ik doel daarbij op de Wet langdurige zorg, het Besluit
langdurige zorg en de Regeling langdurige zorg. Ook de NZa heeft regels
vastgesteld waaraan de Wlz-uitvoerders zich hebben te houden bij de
uitvoering van hun zorgplicht. Ik zie op dit moment geen aanleiding
hieraan nog regels toe te voegen en beschouw de toezegging hiermee als
afgedaan.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
H.M. de Jonge

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 328

7