Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

31 288

Hoger Onderwijs-, Onderzoek- en
Wetenschapsbeleid

Nr. 869

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BINNENLANDSE ZAKEN
EN KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 juni 2020
Zoals uw Kamer op 9 oktober 20181 door de Minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap (OCW) is toegezegd, zijn de Algemene Rijksvoorwaarden (i.c. de ARVODI) getoetst aan de nieuwe Nederlandse
gedragscode wetenschappelijke integriteit (NGWI)2. Mede namens de
Minister van OCW informeer ik u hierbij over de resultaten van deze
toetsing en geef ik mijn reactie hierop.
Achtergrond
Op 3 september 2018 verscheen in NRC het artikel «Overheid breidelt
wetenschap». Het artikel geeft als signaal dat de ARVODI bepalingen
bevatten die strijdig zijn met de NGWI.
Naar aanleiding hiervan heb ik samen met de Minister van OCW een ad
hoc toetsingscommissie3 verzocht de ARVODI en de bijbehorende
modelovereenkomsten te toetsen aan de NGWI.
De toetsingscommissie heeft haar eerste bevindingen op 22 januari 2019
besproken met de rijksbrede Commissie Bedrijfsjuridisch Advies (CBA).
De CBA onderhoudt en beheert namens het Rijk de ARVODI en de
bijbehorende modelovereenkomsten en adviseert over aspecten die
betrekking hebben op de ARVODI en over eventuele aanpassingen.
Na de bespreking met de CBA heeft de toetsingscommissie op 8 juli 2019
een conceptrapportage uitgebracht. Daar heeft de CBA bij brief van

1

Kamerstuk 31 288, nr. 659.
https://www.vsnu.nl/files/documenten/
Nederlandse%20gedragscode%20wetenschappelijke%20integriteit%202018.pdf.
3
De toetsingscommissie: prof. dr. A.M. Hol (voorzitter, UU), prof. dr. K.A. Algra (UU), prof. L.M.
Bouter (VU) en drs. F.J.G. van de Linde (KNAW).
2

kst-31288-869
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 288, nr. 869

1

23 oktober 20194 op gereageerd. In deze reactie heeft de CBA aangegeven
hoe zij aankijkt tegen de door de toetsingscommissie in haar rapportage
genoemde punten en welke aanpassingen zij al dan niet adviseert door te
voeren. Vervolgens heeft de toetsingscommissie de definitieve rapportage
vastgesteld (d.d. 9 januari 2020, door het Ministerie van BZK ontvangen
op 21 januari 2020.5 De definitieve rapportage komt inhoudelijk overeen
met de conceptrapportage.
Bevindingen toetsingscommissie en beleidsreactie
Hieronder zullen de bevindingen van de toetsingscommissie puntsgewijs
worden weergegeven, met daarbij de beleidsreactie daarop en voorgenomen acties.
Wijzigingen modelovereenkomsten beleidsgericht onderzoek ARVODI
De bevindingen van de toetsingscommissie en de reactie hierop van de
CBA gaan over opdrachten voor beleidsgericht onderzoek. De ARVODI
echter hebben betrekking op allerlei soorten dienstverleningsopdrachten.
Gelet hierop zullen niet de ARVODI zelf worden gewijzigd, maar de daarbij
behorende specifieke modelovereenkomsten voor beleidsgericht
onderzoek.
NGWI en Europese gedragscode wetenschappelijke integriteit
Een belangrijke bevinding van de toetsingscommissie is dat daar waar het
beleidsgericht onderzoek een wetenschappelijk onderzoek is, dit
onderzoek aan de NGWI moet voldoen. Deze bevinding steun ik, maar met
de aantekening dat de NGWI vervangen wordt door de Europese
gedragscode voor wetenschappelijke integriteit.
In Europese aanbestedingsprocedures wordt, gelet op de aanbestedingsrechtelijke beginselen (m.n. de beginselen van non-discriminatie/gelijke
behandeling en transparantie), niet verwezen naar nationale bepalingen
en verplichtingen, zoals de NGWI, maar wel naar Europese bepalingen.
Daarom zal in de betreffende modelovereenkomsten verwezen worden
naar de Europese gedragscode voor wetenschappelijke integriteit, The
European Code of Conduct for Research Integrity, gepubliceerd door
ALLEA6. De NGWI zijn hiermee inhoudelijk in lijn.
Omdat niet in alle gevallen duidelijk is wanneer beleidsgericht onderzoek
als wetenschappelijk kan worden aangemerkt, zal deze Europese
gedragscode – ook gelet op de daarin opgenomen beginselen van
eerlijkheid, zorgvuldigheid, transparantie, onafhankelijkheid en verantwoordelijkheid, die ook van belang zijn voor onderzoek dat niet aangemerkt kan worden als wetenschappelijk – van toepassing zijn op al het
beleidsgerichte onderzoek.
In de modelovereenkomsten behorende bij de ARVODI staat nu alleen de
term «beleidsgericht onderzoek». Om duidelijker te maken dat alle
beleidsgerichte onderzoeken naar de wetenschappelijke maatstaven van
de Europese gedragscode (moeten) worden uitgevoerd, zal zowel in de
titel als in de daarvoor geschikte onderdelen van de betreffende
modelovereenkomsten opgenomen worden dat het gaat om beleidsgericht onderzoek dat op wetenschappelijke wijze moet worden uitgevoerd.
4
5
6

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
ALLEA is de Europese Federatie van Academies van wetenschappen en geesteswetenschappen
(opgericht in 1994) en vertegenwoordigt meer dan 50 academies uit meer dan 40 landen uit de
regio van de Raad van Europa.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 288, nr. 869

2

Overige punten
De toetsingscommissie noemt verder als belangrijkste spanningen tussen
de ARVODI-documenten en de NGWI de volgende vijf aspecten: bewaartermijn, onafhankelijkheid, publicatierecht, transparantie en FAIR-data.
– Bewaartermijn
De toetsingscommissie stelt dat de huidige bewaartermijn van onderzoeksmateriaal van vier jaar te kort is. Ze geeft aan dat de NGWI verwijst
naar wat in de desbetreffende disciplines gebruikelijk is, en dat veelal die
termijn 10 jaar of langer is.
Aangezien de NGWI zelf geen termijn noemt, maar een «gedurende een
voor de discipline en methodologie passende termijn», kan vier jaar een
passende termijn zijn. Aangezien een termijn van vier jaar in de praktijk
gebruikelijk is gebleken, wordt er vooralsnog geen directe noodzaak
gezien die termijn in het model «raamovereenkomst beleidsgericht
onderzoek» geheel te schrappen. Bovendien fungeert de termijn van vier
jaar als een soort vangnet; de bewaartermijn is vier jaar, tenzij schriftelijk
anders overeengekomen.
Om duidelijker te maken dat die termijn van vier jaar ook langer kan zijn,
zal in het betreffende artikel in het model «raamovereenkomst beleidsgericht onderzoek» toegevoegd worden dat het materiaal door opdrachtnemer gedurende een periode van vier jaar na nadere opdrachtverstrekking of nadat de diensten uit de nadere overeenkomst zijn
geaccepteerd, of zoveel langer als in de nadere overeenkomst wordt
overeengekomen, bewaard dient te blijven.
In de modellen «onderzoeksovereenkomst beleidsgericht onderzoek» en
«nadere overeenkomst behorende bij raamovereenkomst beleidsgericht
onderzoek» zal de termijn van vier jaar geschrapt worden en vervangen
worden door «... jaar», zodat de termijn kan worden aangepast aan de
praktijk.
– Onafhankelijkheid en transparantie
De toetsingscommissie geeft aan dat de opdrachtgever niet zonder
overleg met de opdrachtnemer zelf analyses van of bewerkingen op de
onderzoeksgegevens kan (doen) uitvoeren en dat vermeden dient te
worden dat de indruk kan ontstaan dat onderzoeksresultaten buiten de
onderzoeker(s) om worden beïnvloed.
Bij de uitvoering van beleidsgericht onderzoek – dat op wetenschappelijke
wijze moet worden uitgevoerd – wordt veel waarde gehecht aan onafhankelijkheid en transparantie. Bij het opstellen van de modelovereenkomsten is uiteraard nooit beoogd rechten te bedingen waarmee de
conclusies van onderzoekers kunnen worden beïnvloed. Om nog
duidelijker te maken dat dit niet de bedoeling is, zullen de desbetreffende
artikelen in de modelovereenkomsten aangepast worden. Opgenomen zal
worden dat opdrachtgever analyses of andere bewerkingen op de
onderzoeksgegevens alleen kan (doen) uitvoeren of het onderzoek kan
(doen) voltooien door onderzoekers die de ALLEA-gedragscode onderschrijven. Een onderzoeksbureau dat of een onderzoeker die offreert voor
een beleidsgericht onderzoek, gaat derhalve akkoord met de ALLEAgedragscode.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 288, nr. 869

3

– Publicatierecht
De toetsingscommissie is van mening dat het publicatierecht niet
(uitsluitend) bij de opdrachtgever dient te liggen, maar (tevens) bij de
opdrachtnemer.
In de ARVODI modelovereenkomsten is ervoor gekozen het publicatierecht bij de opdrachtgever te beleggen, aangezien er bijvoorbeeld gelet op
politieke, beleidsmatige of uit veiligheidsoverwegingen niet altijd meteen
gepubliceerd kan worden.
Uiteraard wordt ook het belang van de opdrachtnemer op dit punt erkend.
Het is absoluut niet de bedoeling dat de indruk ontstaat dat via het
publicatierecht invloed uitgeoefend kan worden op de conclusies van de
onderzoeker. Om dit nog meer te onderstrepen zal in de betreffende
artikelen in de modelovereenkomsten worden opgenomen dat opdrachtgever publicatie niet kan ophouden omdat de resultaten van het
onderzoek hem onwelgevallig zijn.
– FAIR-data
Wat betreft onderzoeksgegevens/-data geeft de toetsingscommissie aan
dat deze FAIR dienen te worden bewaard en dat in de ARVODIdocumenten niet of niet voldoende geëxpliciteerd is dat volgens de in de
NGWI vastgestelde normen zal worden gehandeld.
Uiteraard is het van belang dat volgens het FAIR-beginsel7 met deze
gegevens wordt omgegaan en deze gegevens ook FAIR worden bewaard.
Zowel in het model «onderzoeksovereenkomst beleidsgericht onderzoek»
als in de «nadere overeenkomst bij de raamovereenkomst beleidsgericht
onderzoek» wordt ook uiteengezet hoe onderzoeksgegevens/data moeten
worden aangeboden en hoe het proces rondom de uitvoering van het
onderzoek dient te verlopen. Daarnaast dient de opdrachtnemer, zoals
vermeld in deze twee documenten, de databestanden aan te bieden aan
het online archiveringssysteem EASY van DANS. DANS is een instituut
van de KNAW dat zich aan het FAIR-beginsel houdt en waarbij het
FAIR-zijn van (het bewaren van) onderzoeksgegevens een gegeven is.
Tot slot
De CBA zal op korte termijn bovengenoemde wijzigingen in de betreffende modelovereenkomsten doorvoeren.
Ik hecht eraan ter afsluiting nogmaals te benadrukken dat het niet de
bedoeling is dat er vanuit de overheid invloed wordt uitgeoefend op (de
conclusies van) onafhankelijk onderzoek noch dat deze indruk ontstaat.
De Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
R.W. Knops

7

Onderzoeksgegevens/data dienen Findable, Accessible, Interoperable en Reusable te zijn, wat
inhoudt dat data vindbaar, toegankelijk, interoperabel en herbruikbaar moeten worden
opgeslagen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 288, nr. 869

4