Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 123

Vastgoed van het Rijk

Nr. 3

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
De commissie voor de Rijksuitgaven1 en de vaste commissies voor
Financiën2, voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties3, voor
Infrastructuur en Milieu4, voor Defensie5, en voor Economische Zaken,
Landbouw en Innovatie6 hebben over het rapport »Vastgoed van het Rijk:
volume en waarde» van de Algemene Rekenkamer (Kamerstuk 33 123,
nr. 1) de navolgende vragen ter beantwoording aan de Algemene
Rekenkamer voorgelegd.
Deze vragen, alsmede de daarop bij brief van 13 maart 2012 gegeven
antwoorden, zijn hieronder afgedrukt.
De voorzitter van de commissie voor de Rijksuitgaven,
Van Gerven
De voorzitter van de vaste commissie voor Financiën,
Aptroot
De voorzitter van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken,
Wolbert
De voorzitter van de vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu,
Snijder-Hazelhoff
De voorzitter van de vaste commissie voor Defensie,
Van Beek
De voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken,
Landbouw en Innovatie,
Van der Ham
De griffier van de commissie voor de Rijksuitgaven,
Groen

kst-33123-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 123, nr. 3

1

Vraag 1
Hoe denkt de Algemene Rekenkamer dat het Rijk geld kan besparen door
beter beheer van het vastgoed?
In ons onderzoek concluderen wij dat het Rijk beperkt zicht heeft op het
volume van het vastgoed dat het bezit. Ook concluderen we dat ministeries geen scherp zicht houden op het vastgoed dat langdurig leeg staat
en/of buiten gebruik is en dat zij zouden kunnen afstoten. Het creëren van
inzicht is een noodzakelijke eerste stap om vast te kunnen stellen of het
vastgoed nog langer nodig is voor de uitvoering van het beleid.
Vervolgens kan overwogen worden of andere onderdelen van het Rijk dan
wel andere overheden het vastgoed zouden kunnen gebruiken, of
overdracht mogelijk is of eventueel verhuur. Uiteindelijk zou ook besloten
kunnen worden tot verkoop aan derden op de vastgoedmarkt.
Wij dringen er bij het kabinet op aan dit inzicht in volume en waarde van
het vastgoed te verbeteren met het oog op het verhogen van de kansen
op professioneel beheer en exploitatie. Kostenefficiency maakt deel uit
van professioneel beheer en exploitatie.
Vraag 2
Welke definitie heeft de Algemene Rekenkamer gebruikt om de term
«eigendom» te rechtvaardigen?
Wij hebben bij de bepaling van het volume en de waarde van het
rijksvastgoed onderzocht welk vastgoed het Rijk, blijkens de Staatsbalans,
tot zijn vermogen rekent. Het uitgangspunt van het Ministerie van
Financiën voor opname in de Staatsbalans is «het economisch belang».
Het ministerie heeft dit uitgangspunt echter niet nader gedefinieerd en
past het niet eenduidig toe bij het opstellen van de Staatsbalans. Volgens
dit uitgangspunt zou ook het vastgoed van instellingen zoals ProRail en
het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) in de Staatsbalans
moeten worden verantwoord. Dat is echter niet het geval.
Vraag 3
De minister van Defensie zegt dat de verschillen tussen het Kadaster en
het Rijk worden veroorzaakt door definitieverschillen. Hoe denkt de
Algemene Rekenkamer daarover?
De verschillen tussen het Kadaster en het Rijk kunnen het gevolg zijn van
definitieverschillen. Het Kadaster registreert in de openbare registers het
juridisch eigendom. Het Ministerie van Financiën hanteert het criterium
«economisch belang» om vastgoed op te nemen in de Staatsbalans. Het
Rijk heeft niet bij al het vastgoed dat juridisch zijn eigendom is een
»economisch belang», zoals bij het Kroondomein Het Loo. Soms heeft het
Rijk wel een economisch belang bij vastgoed dat niet in juridisch
eigendom is, zoals bij de gronden van Bureau Beheer Landbouwgronden
en Staatsbosbeheer. Daardoor kunnen er verschillen optreden. Ministeries
zouden deze verschillen echter wel nader moeten kunnen duiden. Het
Ministerie van Infrastructuur en Milieu heeft de verschillen desgevraagd
nauwkeurig kunnen duiden, maar het Ministerie van Defensie heeft zich
beperkt tot een globale verklaring.
Vraag 4
Ziet de Algemene Rekenkamer mogelijkheden om naar aanleiding van de
bezuinigingen bij het ministerie van Defensie en de daarbij behorende
beleidsbrief van 8 april 2011, een vervolg te geven aan dit onderzoek over
het vastgoed van het Rijk?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 123, nr. 3

2

Wij beraden ons momenteel op nieuwe onderzoeken op het terrein van
vastgoed en zullen de suggestie van de Tweede Kamer in onze overwegingen meenemen.
Vraag 5
Het huidige onderzoek en de reacties van de regering daarbij, geven nog
veel vraagtekens. Is er een mogelijkheid dat de Algemene Rekenkamer
nog een vervolg geeft aan dit onderzoek? Ook in het licht van bezuinigingen bij de in het onderzoek genoemde ministeries?
Zie antwoord bij vraag 4.
Vraag 6
Heeft de Algemene Rekenkamer ook onderzoek gedaan naar de prikkels
voor verwerving van rijksvastgoed, als tegenhanger van overtolligstelling? Zo nee, waarom niet?
Zie antwoord bij vraag 4.
Vraag 7
Leiden de bestaande procedures ertoe, dat er bij het Rijk thans sprake is
van ongebruikt of leegstaand vastgoed? Zo ja, kan dat worden gekwantificeerd? Zo nee, waarom kan dat niet worden gekwantificeerd?
Er bestaat voor ministeries (en/of de onder hen ressorterende diensten)
op dit moment geen plicht om periodiek op object- of perceelsniveau te
onderzoeken of het aanhouden van het desbetreffende vastgoed nog
noodzakelijk
is. Doordat het noodzakelijk inzicht ontbreekt, kan geen kwantificering
worden gegeven. Zie voorts ons antwoord bij vraag 1.
Vraag 8
Waarom heeft de Algemene Rekenkamer geen gebruik gemaakt van de
kennis bij het Rijksvastgoed- en Ontwikkelingsbedrijf (RVOB)?
We hebben in ons onderzoek op verschillende manieren gebruikgemaakt
van de kennis van het RVOB. In het kader van het onderzoek hebben we
aan het RVOB een schriftelijke vragenlijst ter beantwoording voorgelegd.
Verder hebben we bij het RVOB diverse interviews afgenomen en
documenten en dossiers opgevraagd. Het RVOB heeft voorts een
belangrijke bijdrage geleverd aan de beantwoording van de vragen die wij
aan de minister van Financiën hebben voorgelegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 123, nr. 3

3

1

Samenstellinglijst:
Leden: Omtzigt, P.H. (CDA), Veen, E. van der (PvdA), Neppérus, H. (VVD),
Gerven, H.P.J. van (SP), Voorzitter Blanksma-van den Heuvel, P.J.M.G.
(CDA), Dijck, A.P.C. van (PVV), Broeke, J.H. ten (VVD), Ondervoorzitter
Heijnen, P.M.M. (PvdA), Bashir, F. (SP), Sap, J.C.M. (GL), Harbers, M.G.J.
(VVD), Kortenoeven, W.R.F. (PVV), Plasterk, R.H.A. (PvdA), Groot, V.A.
(PvdA), Braakhuis, B.A.M. (GL), Vliet, R.A. van (PVV), Mulder, A. (VVD),
Dijkgraaf, E. (SGP), Verhoeven, K. (D66), Koolmees, W. (D66), Schouten,
C.J. (CU), Hazekamp, A.A.H. (PvdD) en Vacature, CDA ().
Plv. leden: Knops, R.W. (CDA), Vermeij, R.A. (PvdA), Ziengs, E. (VVD),
Gesthuizen, S.M.J.G. (SP), Haverkamp, M.C. (CDA), Gerbrands, K. (PVV),
Beek, W.I.I. van (VVD), Monasch, J.S. (PvdA), Irrgang, E. (SP), Grashoff,
H.J. (GL), Straus, K.C.J. (VVD), Besselaar, I.H.C. van den (PVV), Hamer, M.I.
(PvdA), Kuiken, A.H. (PvdA), Gent, W. van (GL), Beertema, H.J. (PVV),
Boer, B.G. de (VVD), Staaij, C.G. van der (SGP), Pechtold, A. (D66), Koşer
Kaya, F. (D66), Slob, A. (CU), Ouwehand, E. (PvdD) en Hijum, Y.J. van
(CDA).
2
Leden: Aptroot, Ch.B. (VVD), Voorzitter Omtzigt, P.H. (CDA), Irrgang, E.
(SP), Knops, R.W. (CDA), Neppérus, H. (VVD), Blanksma-van den Heuvel,
P.J.M.G. (CDA), Dijck, A.P.C. van (PVV), Ouwehand, E. (PvdD), Heijnen,
P.M.M. (PvdA), Ondervoorzitter Bashir, F. (SP), Sap, J.C.M. (GL), Harbers,
M.G.J. (VVD), Plasterk, R.H.A. (PvdA), Groot, V.A. (PvdA), Bemmel, J.J.G.
van (PVV), Braakhuis, B.A.M. (GL), Vliet, R.A. van (PVV), Dijkgraaf, E.
(SGP), Verhoeven, K. (D66), Koolmees, W. (D66), Huizing, M.E. (VVD) en
Schouten, C.J. (CU).
Plv. leden: Broeke, J.H. ten (VVD), Koppejan, A.J. (CDA), Gesthuizen,
S.M.J.G. (SP), Hijum, Y.J. van (CDA), Leegte, R.W. (VVD), Haverkamp, M.C.
(CDA), Graus, D.J.G. (PVV), Hazekamp, A.A.H. (PvdD), Veen, E. van der
(PvdA), Vacature, SP (), Grashoff, H.J. (GL), Schaart, A.H.M. (VVD),
Vermeij, R.A. (PvdA), Smeets, P.E. (PvdA), Beertema, H.J. (PVV), Gent, W.
van (GL), Jong, L.W.E. de (PVV), Staaij, C.G. van der (SGP), Koşer Kaya, F.
(D66), Pechtold, A. (D66), Ziengs, E. (VVD) en Slob, A. (CU).
3
Leden: Beek, W.I.I. van (VVD), Staaij, C.G. van der (SGP), Koopmans,
G.P.J. (CDA), Bochove, B.J. van (CDA), Samsom, D.M. (PvdA), Smilde,
M.C.A. (CDA), Ortega-Martijn, C.A. (CU), Brinkman, H. (PVV), Raak,
A.A.G.M. van (SP), Dibi, T. (GL), Wolbert, A.G. (PvdA), Voorzitter Heijnen,
P.M.M. (PvdA), Karabulut, S. (SP), Elissen, A. (PVV), Ziengs, E. (VVD),
Ondervoorzitter Monasch, J.S. (PvdA), Schouw, A.G. (D66), Boer, B.G. de
(VVD), Hennis-Plasschaert, J.A. (VVD), Lucassen, E. (PVV), Verhoeven, K.
(D66), Grashoff, H.J. (GL) en Hazekamp, A.A.H. (PvdD).
Plv. leden: Burg, B.I. van der (VVD), Dijkgraaf, E. (SGP), Sterk, W.R.C.
(CDA), Bruins Slot, H.G.J. (CDA), Dam, M.H.P. van (PvdA), Knops, R.W.
(CDA), Slob, A. (CU), Klaveren, J.J. van (PVV), Jansen, P.F.C. (SP), Gent, W.
van (GL), Arib, K. (PvdA), Kuiken, A.H. (PvdA), Dijk, J.J. van (SP), Fritsma,
S.R. (PVV), Steur, G.A. van der (VVD), Vermeij, R.A. (PvdA), Pechtold, A.
(D66), Nieuwenhuizen-Wijbenga, C. van (VVD), Taverne, J. (VVD), Bontes,
L. (PVV), Hachchi, W. (D66), Voortman, L.G.J. (GL) en Ouwehand, E.
(PvdD).
4
Leden: Gent, W. van (GL), Snijder-Hazelhoff, J.F. (VVD), Voorzitter Slob,
A. (CU), Haverkamp, M.C. (CDA), Aptroot, Ch.B. (VVD), Samsom, D.M.
(PvdA), Jansen, P.F.C. (SP), Graus, D.J.G. (PVV), Ouwehand, E. (PvdD),
Rouwe, S. de (CDA), Kuiken, A.H. (PvdA), Bashir, F. (SP), Mos, R. de (PVV),
Tongeren, L. van (GL), Monasch, J.S. (PvdA), Dekken, T.R. van (PvdA),
Dijkgraaf, E. (SGP), Veldhoven, S. van (D66), Koolmees, W. (D66),
Ondervoorzitter Jong, L.W.E. de (PVV), Leegte, R.W. (VVD), Caluwé, I.S.H.
de (VVD) en Holtackers, M.P.M. (CDA).
Plv. Leden: Braakhuis, B.A.M. (GL), Houwers, J. (VVD), Wiegman-van
Meppelen Scheppink, E.E. (CU), Koopmans, G.P.J. (CDA), Lucas, A.W.
(VVD), Smeets, P.E. (PvdA), Gerven, H.P.J. van (SP), Bontes, L. (PVV),

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 123, nr. 3

4

Hazekamp, A.A.H. (PvdD), Bochove, B.J. van (CDA), Groot, V.A. (PvdA),
Ulenbelt, P. (SP), Agema, M. (PVV), Grashoff, H.J. (GL), Dikkers, S.W.
(PvdA), Jacobi, L. (PvdA), Staaij, C.G. van der (SGP), Ham, B. van der
(D66), Verhoeven, K. (D66), Bemmel, J.J.G. van (PVV), Lodders, W.J.H.
(VVD), Boer, B.G. de (VVD) en Werf, M.C.I. van der (CDA).
5
Leden: Beek, W.I.I. van (VVD), Voorzitter Bommel, H. van (SP), Staaij,
C.G. van der (SGP), Timmermans, F.C.G.M. (PvdA), Eijsink, A.M.C. (PvdA),
Miltenburg, A. van (VVD), Knops, R.W. (CDA), Jacobi, L. (PvdA), Brinkman,
H. (PVV), Voordewind, J.S. (CU), Broeke, J.H. ten (VVD), Dijk, J.J. van (SP),
Ouwehand, E. (PvdD), Rouwe, S. de (CDA), Ondervoorzitter Peters, M.
(GL), Berndsen, M.A. (D66), Kortenoeven, W.R.F. (PVV), Monasch, J.S.
(PvdA), Bosman, A. (VVD), El Fassed, A. (GL), Hernandez, M.M. (PVV),
Hachchi, W. (D66) en Holtackers, M.P.M. (CDA).Plv. Leden: Taverne, J.
(VVD), Raak, A.A.G.M. van (SP), Dijkgraaf, E. (SGP), Smeets, P.E. (PvdA),
Wolbert, A.G. (PvdA), Dijkhoff, K.H.D.M. (VVD), Ferrier, K.G. (CDA),
Samsom, D.M. (PvdA), Helder, L.M.J.S. (PVV), Wiegman-van Meppelen
Scheppink, E.E. (CU), Caluwé, I.S.H. de (VVD), Irrgang, E. (SP), Hazekamp,
A.A.H. (PvdD), Ormel, H.J. (CDA), Braakhuis, B.A.M. (GL), Schouw, A.G.
(D66), Bontes, L. (PVV), Heijnen, P.M.M. (PvdA), Hennis-Plasschaert, J.A.
(VVD), Grashoff, H.J. (GL), Roon, R. de (PVV), Pechtold, A. (D66) en
Haverkamp, M.C. (CDA).
6
Leden: Snijder-Hazelhoff, J.F. (VVD), Koopmans, G.P.J. (CDA), Ham, B.
van der (D66), Voorzitter Smeets, P.E. (PvdA), Samsom, D.M. (PvdA),
Jansen, P.F.C. (SP), Ondervoorzitter Jacobi, L. (PvdA), Koppejan, A.J.
(CDA), Graus, D.J.G. (PVV), Gesthuizen, S.M.J.G. (SP), Ouwehand, E.
(PvdD), Wiegman-van Meppelen Scheppink, E.E. (CU), Tongeren, L. van
(GL), Ziengs, E. (VVD), Braakhuis, B.A.M. (GL), Gerbrands, K. (PVV),
Lodders, W.J.H. (VVD), Vliet, R.A. van (PVV), Dijkgraaf, E. (SGP), Schaart,
A.H.M. (VVD), Verhoeven, K. (D66), Werf, M.C.I. van der (CDA) en Hilkens,
M. (PvdA).
Plv. leden: Elias, T.M.Ch. (VVD), Blanksma-van den Heuvel, P.J.M.G. (CDA),
Koolmees, W. (D66), Dikkers, S.W. (PvdA), Dekken, T.R. van (PvdA),
Irrgang, E. (SP), Groot, V.A. (PvdA), Knops, R.W. (CDA), Dijck, A.P.C. van
(PVV), Gerven, H.P.J. van (SP), Hazekamp, A.A.H. (PvdD), Schouten, C.J.
(CU), Gent, W. van (GL), Leegte, R.W. (VVD), Grashoff, H.J. (GL), Mos, R.
de (PVV), Taverne, J. (VVD), Bemmel, J.J.G. van (PVV), Staaij, C.G. van der
(SGP), Houwers, J. (VVD), Veldhoven, S. van (D66), Ormel, H.J. (CDA) en
Jadnanansing, T.M. (PvdA).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 123, nr. 3

5