Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

32 623

Actuele situatie in Noord-Afrika en het
Midden-Oosten

Nr. 113

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 11 oktober 2013
De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken heeft een aantal vragen
voorgelegd aan de Ministers van Buitenlandse Zaken en van Defensie
over de brief van 28 augustus 2013 inzake de stand van zaken Syrië
(Kamerstuk 32 623, nr. 106).
De Ministers hebben deze vragen beantwoord bij brief van 29 augustus
2013. Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Eijsink
De griffier van de commissie,
Van Toor

kst-32623-113
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 623, nr. 113

1

Vraag 1
Verschillende Israëlische parlementariërs hebben aangegeven dat de
Israëlische verdedigingsvoorzieningen onvoldoende voorbereid zijn op
onconventionele oorlogvoering op grote schaal. Hebt u hierover contact
gehad met de Israëlische autoriteiten? Acht u het denkbaar dat Israël
NAVO- of EU-landen verzoekt om hulp bij de verdediging van de
Israëlische burgerbevolking? Bent u eventueel bereid een dergelijk
verzoek in overweging te nemen?
Vraag 91
Welke mogelijkheden zijn er om Israël – als die ongewild betrokken wordt
in het conflict – bijstand te verlenen in het beschermen van haar burgers
en grondgebied?
Antwoord op vragen 1 en 91
Nederland is niet benaderd door Israël met een dergelijk verzoek. Mocht
Nederland een dergelijk verzoek ontvangen, dan zal dat in overweging
worden genomen.
Vraag 3
Is er bij de Verenigde Staten op aangedrongen het resultaat van de
huidige VN-inspecties in Syrië af te wachten? Indien ja, wat was hierop de
reactie? Indien neen, waarom niet?
Vraag 4
Is er bij Groot-Brittannië en Frankrijk en eventueel andere landen op
aangedrongen het resultaat van de huidige-VN inspecties in Syrië af te
wachten? Indien ja, wat was hierop de reactie? Indien neen, waarom niet?
Vraag 5
Waarover is intensief politiek en diplomatiek contact geweest met de
landen die aangegeven hebben bereid te zijn tot een militaire interventie?
Vraag 28
Hebben Amerikaanse regeringsfunctionarissen contact opgenomen met
de regering over de gebeurtenissen in Syrië sinds 21 augustus, of heeft de
regering contact gezocht met Amerikaanse diplomaten? Zo ja, wat was
het onderwerp van gesprek?
Vraag 56
Is er op ministerieel contact geweest met de Amerikaanse autoriteiten? Zo
ja, met wie, wanneer, en wat is er besproken? Zo nee, heeft de Minister
van Buitenlandse Zaken of de Minister-President contact gezocht?
Vraag 57
Is er op ministerieel contact geweest met de Britse, Frans en/of Duitse
autoriteiten? Zo ja, met wie, wanneer, en wat is er besproken? Zo nee,
heeft de Minister van Buitenlandse Zaken of de Minister-President contact
gezocht?
Vraag 58
Is er overleg geweest met de Israëlische autoriteiten over de recente
ontwikkelingen? Zo nee, waarom niet? Zo ja, wat kwam hier uit?
Antwoord op vragen 3, 4, 5, 28, 56, 57 en 58
Het kabinet heeft de afgelopen week intensief contact gehad met
bondgenoten – op politiek, diplomatiek en ambtelijk niveau – over de zeer
ernstige ontwikkelingen in Syrië. Het kabinet heeft daarbij steeds
benadrukt dat het VN-spoor doorlopen dient te worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 623, nr. 113

2

Het kabinet is met de bondgenoten van mening dat inzet van chemische
wapens een dermate ernstige zaak is dat consequenties dienen te volgen.
Tot op heden heeft Nederland niet met zekerheid vast kunnen stellen dat,
en door wie, chemische wapens zijn ingezet. Andere bondgenoten zeggen
deze bewijzen te hebben. Nederland dringt er bij deze bondgenoten op
aan deze informatie zo breed mogelijk te delen, inclusief het VN-team.
Vraag 6
Is het waar dat dat de Veiligheidsraad goedkeuring moet verlenen aan een
eventuele militaire interventie in het kader van het principe Responsibility
to Protect?
Antwoord
Het document terzake dat de VN-top in 2005 heeft aangenomen, stelt dat
collectieve actie in het kader van Responsibility to Protect door de
Veiligheidsraad in overeenstemming met het Handvest moet plaatsvinden.
De Secretaris-Generaal stelde in zijn rapport in 2009 getiteld «Implementing the Responsibility to Protect» dat ook via de Algemene Vergadering actie zou kunnen worden genomen, in geval de Veiligheidsraad
geen consensus bereikt.
Vraag 7
Kunt u aangeven waarom het voor vandaag geplande overleg tussen de
Verenigde Staten en Rusland voor een politieke oplossing in Syrië niet
doorgaat? Welke gevolgen heeft dit voor Genève 2? Is dit politieke spoor
hiermee afgesloten?
Antwoord
De Verenigde Staten heeft aangegeven het overleg te hebben uitgesteld
vanwege de interne discussie die de Amerikaanse regering voert over een
reactie op de vermeende gifgasaanvallen in Damascus op 21 augustus.
Vraag 9
Welke bewijzen of aanwijzingen heeft u onder ogen gehad die wijzen op
de verantwoordelijkheid van het Assad regime voor de chemische
aanvallen eerder deze maand?
Vraag 10
Welke bewijzen of aanwijzingen heeft u onder ogen gehad die wijzen op
de verantwoordelijkheid van rebellen voor de chemische aanvallen eerder
deze maand?
Vraag 11
Heeft u bij de landen die aandringen op een militaire interventie aangedrongen op het delen van de bewijzen en aanwijzingen dat het Assad
regime verantwoordelijk is voor de chemische aanvallen? Indien neen,
waarom niet?
Vraag 13
Kunt u bevestigen dat, zoals veel experts beweren, het op dit moment nog
steeds goed mogelijk is dat vastgesteld wordt of er chemische aanvallen
hebben plaatsgevonden eerder deze maand en dat bewijzen hiervoor niet
verdwenen zijn?
Vraag 29
Kunnen AIVD en MIVD een inschatting maken van de verhouding tussen
de aantallen burger en militaire slachtoffers van de aanval op
21 augustus? Zo ja, hoe ligt die verhouding?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 623, nr. 113

3

Vraag 40
U stelt dat antwoord nodig is op de schuldvraag. Het VN-onderzoeksteam
strekt zich daar echter niet toe uit. Moet volgens u de schuldvraag per se
door de VN worden beantwoord, of kan dit wat u betreft ook door
overtuigend bewijs waarover de Amerikanen en Britten beweren te
beschikken?
Vraag 49
Welke bewijzen voor de chemische aanval zijn u op welk moment
aangereikt en bent u in staat een dader aan te wijzen?
Vraag 59
Betekent het afwachten van Nederland op de uitkomst van het VNonderzoek dat Nederland de inlichtingen van de Verenigde Staten op
zichzelf onvoldoende acht?
Vraag 70
Heeft Nederland inzage in de vermeende bewijzen waarover landen als de
Verenigde Staten, Engeland en Frankrijk zeggen te beschikken? Zo nee, is
daartoe een verzoek gedaan? Zo ja, wat is hiervan de uitkomst geweest?
Indien een dergelijk verzoek niet is uitgegaan, waarom niet? Bent u bereid
de Kamer hierover, zo nodig vertrouwelijk, in te lichten?
Vraag 76
Is het, los van de schuldvraag, juist te stellen dat ook rebellengroeperingen over chemische wapens beschikken? Zo nee, wat is dan wel de
situatie?
Vraag 114
Heeft de Nederlandse regering contact gehad met de Amerikaanse
autoriteiten over het bewijs voor het gebruik van chemische wapens?
Vraag 116
Bent u overtuigd van de authenticiteit van het Amerikaanse bewijs voor
het gebruik van chemische wapens?
Antwoorden op vragen 9, 10, 11, 13, 29, 40, 49, 59, 70, 76, 114
en 116
Wij beschikken op dit moment over de nodige informatie onder andere
van verschillende landen maar vooralsnog niet over voldoende informatie
om met zekerheid vast te stellen of en door wie chemische aanvallen zijn
uitgevoerd. Het is zo goed als zeker dat de afgelopen maanden en ook
vorige week chemische middelen zijn gebruikt, mogelijk door het regime,
mogelijk door de rebellen. Wij hebben via verschillende ambtelijke en
politieke kanalen navraag gedaan en laten doen om inschattingen en
onomstotelijke bewijzen te verkrijgen van het gebruik van deze middelen
en voor de toedeling van verantwoordelijkheid. Ook de AIVD en MIVD
hebben contact hierover met partnerdiensten. Wij wachten deze informatie af en zullen in internationaal verband blijven aandringen op het snel
verstrekken van deze benodigde informatie.
Restanten van chemische middelen kunnen gedurende enige tijd na
gebruik in bijvoorbeeld urine, kleding of bouwmaterialen worden
aangetoond. Toegang tot Syrië is zeer beperkt mogelijk waardoor de
internationale gemeenschap afhankelijk is van de monsters die het land
kunnen worden uitgebracht. Door de gebrekkige toegang tot Syrië en de
beperkte kwaliteit van de officiële en openbare informatievoorziening is
het lastig een beeld op te bouwen van de exacte aantallen burger- en
militaire slachtoffers. Van de aanval van 21 augustus lijkt het merendeel
burgerslachtoffers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 623, nr. 113

4

Het VN-onderzoek kan uitsluitsel geven over het werkelijk gebruik. Er is
geen exacte inzage in de tijd die de VN noodzakelijk acht voor het
onderzoek. Daarbij zal gebruik gemaakt worden van een of meerdere
laboratoria. Afhankelijk van de diverse soorten monsters, de concentratie
van stoffen en dergelijke kan meer en minder eenvoudig vastgesteld
worden of en welke stof is gebruikt. Dit betekent dat de verwachting is dat
dit onderzoek enkele of meerdere weken kan duren. Het VN onderzoek
strekt zich niet uit over de toedeling van de verantwoordelijkheid van het
regime dan wel de rebellen voor de inzet.
Vraag 12
Kunt u aangeven op welke termijn u verwacht dat de VN de resultaten van
het onderzoek naar de vermeende chemische aanvallen bekend kan
maken?
Vraag 102
Wanneer zal er meer duidelijkheid komen over de vraag of de door het
VN-onderzoeksteam verkregen informatie voldoende is om conclusies te
kunnen trekken over de vraag of, en zo ja met welke middelen en door
wie, er een aanval met chemische wapens heeft plaatsgevonden?
Vraag 103
Hoeveel tijd zal het onderzoek in een of meerdere gecertificeerde
laboratoria naar de vraag of, met welke middelen en door wie een aanval
met chemische wapens is uitgevoerd in beslag nemen?
Antwoord op vragen 12, 102 en 103
Dat valt niet precies te zeggen, maar dit zou enkele tot meerdere weken
kunnen duren. Monsters en ander materiaal moeten eerst geanalyseerd
worden in een door de OPCW gecertificeerd laboratorium. Alleen een
analyse van monsters door een lab kan volledig uitsluitsel geven of en
welk chemisch bestanddeel zou zijn ingezet. Een lab analyse vergt
normaal gesproken enkele tot meerdere weken. Het vervolgens verwerken
van de analyse kost ook enige tijd.
Vraag 15
Hoe ziet u de rol van de VN bij het bepalen van eventuele vervolgstappen?
Is dit doorslaggevend?
Vraag 31
Wat is het standpunt van de Nederlandse regering over de VN-Veiligheidsraadresolutie betreffende Syrië, door de VK aan de Veiligheidsraad
voorgelegd ter stemming?
Vraag 41
U stelt de rol van de VN bij het bepalen van eventuele vervolgstappen van
belang te vinden. Is deze rol wat u betreft wenselijk, of noodzakelijk?
Antwoord op vragen 15, 31 en 41
Het kabinet acht de betrokkenheid van de VN bij vervolgstappen van
belang. Het is belangrijk dat het VN-onderzoeksteam de ruimte krijgt om
het onderzoek te voltooien en daarover aan de SGVN te rapporteren. Het
is vervolgens aan de SGVN om de Veiligheidsraad en Algemene Vergadering te informeren.
Het kabinet steunt de Britse inzet om een Veiligheidsraadresolutie
aangenomen te krijgen. De Veiligheidsraad is het meest aangewezen
orgaan van de VN om situaties van vrede en veiligheid te bespreken en
besluiten te nemen over de handhaving daarvan. Op dit moment beschikt
het kabinet nog niet over de tekst van een conceptresolutie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 623, nr. 113

5

Vraag 16
Heeft Turkije de bereidheid uitgesproken een militaire interventie in Syrië
te steunen?
Antwoord
Ja.
Vraag 17
Is Griekenland door de VS gevraagd haar militaire bases in Kalamata en
Souda ter beschikking te stellen voor een militaire interventie?
Antwoord
Hierover beschikt het kabinet niet over andere informatie dan berichten uit
de media.
Vraag 18
Wat zijn de gevolgen voor de Nederlandse Patriotmissie in Turkije als
Turkije direct steun verleent aan een mogelijke militaire interventie in
Syrië?
Vraag 19
Wat zijn de gevolgen voor de Nederlandse Patriotmissie in Turkije als
Turkije passieve steun verleent aan een mogelijke militaire interventie in
Syrië, zoals de beschikbaarstelling van militaire bases?
Vraag 20
Wat zijn de gevolgen voor de Nederlandse Patriotmissie in Turkije als een
mogelijke militaire interventie in Syrië in NAVO-verband zal plaatsvinden?
Vraag 43
U stelt dat de inzet van de Patriots van defensieve aard is en niet dient om
een vliegverbod af te dwingen of om offensieve operaties te ondersteunen. Is er volgens u sprake van ondersteuning van een offensieve
operatie als Turkije, of de VS via Turkije militaire aanvallen uitvoert op
Syrië? Welke gevolgen verbindt u hieraan ten aanzien van de Patriots?
Ontstaat volgens u dan een nieuw «weegmoment», waarover de Kamer
geïnformeerd moet worden?
Vraag 65
Komt er een nieuw weegmoment voor onze Patriots in Turkije als een
interventie zou plaatsvinden?
Vraag 74
Indien Turkije direct of indirect participeert in een eventueel militair
ingrijpen, houdt dit dan in dat de Nederlandse bijdrage aan de Patriotmissie wordt beëindigd? Zo nee, hoe luidt dan het standpunt van de
Nederlandse regering?
Vraag 94
In het Rapport Commissie van onderzoek besluitvorming Irak concludeert
de commissie-Davids dat het onderscheid tussen offensieve en defensieve
wapens, waarbij de Patriots als louter verdedigende wapens werden
gezien, aanvechtbaar is. Hoe beoordeelt u deze conclusie in het licht van
de in Turkije ingezette Nederlandse Patriots?
Vraag 105
Bent u van oordeel dat offensieve operaties tegen Syrië, uitgevoerd vanaf
Turks grondgebied, een situatie opleveren waarin de aanwezigheid van
Nederlandse Patriots een (al of niet directe) ondersteuning of facilitering

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 623, nr. 113

6

inhoudt van die offensieve operaties? Zal de regering in dat geval de inzet
van Nederlandse patrioteenheden beëindigen? Zo neen, waarom niet?
Vraag 123
Wat zijn de politieke en juridische gevolgen van Turkse deelname voor de
betrokkenheid van NAVO-landen? Zijn er scenario’s denkbaar waarin
NAVO-landen op basis van het NAVO-handvest onvrijwillig betrokken
raken bij een eventuele aanvaring met Syrië
Antwoord op vragen 18, 19, 20, 43, 65, 74, 94, 105 en 123
De Patrioteenheid is ontplooid ter bescherming van de bevolking en het
grondgebied van NAVO-bondgenoot Turkije. De ontplooiing is van puur
defensieve aard en dient niet om een vliegverbod af te dwingen of om
offensieve operaties te ondersteunen.
De situatie in Syrië en de dreigingssituatie voor Turkije en de Patrioteenheid wordt doorlopend beoordeeld. De Kamer wordt in kennis gesteld
van wijzigingen in de missie. Als Turkije actie onderneemt zal het kabinet
zich beraden op de consequenties daarvan voor de inzet van de Patriots
en de Kamer hierover informeren zoals aangegeven tijdens het AO op
20 december jl.
Vraag 21
Acht u een militaire interventie in Syrië zonder resolutie van de Veiligheidsraad op dit moment in strijd met het internationaal recht?
Vraag 22
Acht u een militaire interventie in Syrië zonder resolutie van de Veiligheidsraad op dit moment in strijd met het internationaal recht?
Antwoord op vragen 21 en 22
Op dit moment doet de VN-missie onder leiding van Ake Sellström in
Syrië onderzoek naar het mogelijke gebruik van chemische middelen. Het
resultaat van dit onderzoek dient afgewacht te worden.
Vraag 24
Maken AIVD en MIVD zelfstandige afwegingen betreffende de gebeurtenissen in Syrië? Zo nee, zijn ze afhankelijk van de informatie afkomstig
van buitenlandse diensten? Welke diensten zijn dat? Hoe wordt de
betrouwbaarheid van de eventueel geleverde data geëvalueerd?
Vraag 81
Bestaat er op dit moment naar uw weten informatie inzake het gebruik
van chemische wapens in Syrië met een vertrouwelijk karakter? Zo ja,
bent u bereid deze informatie met de commissie te delen in een vertrouwelijk deel van de vergadering?
Antwoord op vragen 24 en 81
Inlichtingen van de AIVD en de MIVD over het gebruik van chemische
middelen worden gedeeld met de Commissie Inlichtingen en Veiligheidsdiensten. Voor de opbouw van de eigen informatiepositie maken de
diensten gebruik van openbare informatie en van informatie van partnerdiensten en inlichtingen verkregen met bijzondere inlichtingenmiddelen.
Daarbij wordt gestreefd naar een zo eigenstandig mogelijke informatiepositie en oordeelsvorming.
Vraag 25
Onderhoudt de Nederlandse speciale gezant voor Syrië (de heer
Kurpershoek) contact met de Syrische regering? Zo nee, waarom niet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 623, nr. 113

7

Vraag 119
Worden er door de VS, EU of de NAVO diplomatieke kanalen open
gehouden met het regime van Assad?
Vraag 120
Worden er door Nederland diplomatieke kanalen open gehouden met het
regime van Assad?
Antwoord op vragen 25, 119 en 120
Nee. Het kabinet onderhoudt sinds het uitwijzen van de Syrische
ambassadeur in mei 2012 geen contacten meer met vertegenwoordigers
van het Syrische regime.
In het algemeen wordt het regime van Assad niet meer als legitieme
gesprekspartner beschouwd. Niettemin kan niet worden uitgesloten dat in
het kader van bemiddelingen op beperkte schaal contacten worden
onderhouden.
Vraag 26
Worden de rules of engagement voor de Nederlandse Patriotbatterijen bij
een eventuele westerse aanval op Syrië veranderd? Zo ja, hoe?
Antwoord
Nee. De rules of engagement zijn toegespitst op de verdediging van de
Zuid Turkse stad Adana en omgeving tegen ballistische raketten. Omdat
het doel van de missie niet verandert, worden ook de rules of engagement
niet aangepast.
Vraag 27
Heeft de NAVO Raad vergaderd over de Syrische crisis sinds 21 augustus?
Zo nee, waarom wordt er in de berichtgeving steeds gesproken over
NAVO-aanval, NAVO-operatie en dergelijke als enkel bedoeld wordt de VS
en enkele NAVO-lidstaten? Het is toch noodzakelijk om een vergadering
van de Raad bijeen te roepen om over te gaan tot besluitvorming over
eventuele steun aan een Amerikaanse aanval op Syrië?
Vraag 45
Zijn er initiatieven vanuit de VS, het VK of Frankrijk om politieke steun van
de NAVO te verwerven voor een mogelijk militair optreden tegen Syrië?
Ziet u in dat geval een rol voor de NAVO weggelegd?
Vraag 67
Stuurt u aan op een bijeenkomst van NAVO-Ministers over de recente
ontwikkelingen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord op vragen 27, 45 en 67
De NAVO volgt de situatie in Syrië op de voet. De Noord-Atlantische Raad
heeft op 28 augustus jl. over Syrië gesproken. SG Rasmussen gaf na
afloop een verklaring. Over een mogelijk militair optreden door de NAVO
is niet gesproken. De NAR komt minimaal wekelijks op het niveau van de
Permanent Vertegenwoordigers bijeen. Het kabinet ziet op dit moment
geen noodzaak voor een bijeenkomst van NAVO-Ministers.
Vraag 32
Welke volkenrechtelijke argumenten ziet de regering als noodzakelijk om
een militair optreden tegen Syrië te rechtvaardigen? Op basis van welke
wetten zou dit plaatsvinden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 623, nr. 113

8

Vraag 36
Waarom bent u niet ingegaan op de internationaalrechtelijke aspecten van
een mogelijk militair optreden tegen het regime van Assad, al dan niet
met instemming van de VN-Veiligheidsraad? Bent u bereid dit alsnog te
doen?
Antwoord op vragen 32 en 36
Militair optreden op het grondgebied van een vreemde staat is een
uitzondering, en vereist altijd een volkenrechtelijk mandaat. Zoals het
kabinet eerder heeft gesteld in de notitie rechtsgrondslag en mandaat van
missies met deelname van Nederlandse militaire eenheden (Kamerstuk
29 521 nr. 41) is een mandaat van de Veiligheidsraad daarvoor in beginsel
het uitgangspunt.
Vraag 33
Welke mogelijkheden zijn er nog om het sanctieregime tegen Syrië aan te
scherpen?
Antwoord
Het sanctieregime tegen Syrië omvat een stevig pakket maatregelen tegen
onder andere de olie- en financiële sector en een visumban en bevriezing
van tegoeden van een groot aantal aan het regime verbonden personen.
In samenspraak met EU-partners zullen mogelijkheden voor verdere
versteviging van het regime worden besproken, zoals uitbreiding van het
aantal personen en entiteiten op de sanctielijsten. Het kabinet zet er zich
daarnaast voor in om ook in breder internationaal verband de sanctiedruk
tegen Assad te verhogen, via de Friends of Syria International Working
Group on Sanctions.
Vraag 34
Trekt de regering een parallel met de juridische redenering die destijds
werd gebruikt om Kosovo aan te vallen? Zo nee, welke historische
redenering is dan wel geloofwaardig?
Antwoord
Nee. Het kabinet beoordeelt elke situatie op zijn eigen merites.
Vraag 35
Rechtvaardigt een overtreding van de Chemical Weapons Convention een
aanval op een staat? Zo ja, geldt dat ook voor staten die het verdrag niet
ondertekenden?
Antwoord
Syrië is geen partij bij het Chemische Wapensverdrag uit 1993, maar sinds
1968 wel partij bij het Gasprotocol van Genéve van 1925. Het verbod op
het gebruik van chemische wapens in gewapend conflict is afkomstig uit
dit Protocol en heeft inmiddels ook gewoonterechtelijke gelding.
Vraag 37
Is volgens u sprake van een humanitaire noodsituatie, zoals omschreven
in het regeerakkoord, die militair optreden in Syrië buiten de Veiligheidsraad om rechtvaardigt? Waarom wel/niet?
Antwoord
Het gebruik van chemische wapens is niet acceptabel. Op dit moment
wordt door de VN onderzoek gedaan om vast te stellen wat zich precies
heeft voorgedaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 623, nr. 113

9

Vraag 38
Heeft u advies ingewonnen bij de volkenrechtelijk adviseur over de
legaliteit van een eventueel militair optreden in Syrië? Zo nee, bent u
bereid dit alsnog te doen? Zo ja, bent u bereid dit advies aan de Kamer te
doen toekomen?
Vraag 72
Heeft u de volkenrechtelijk adviseur om advies verzocht over eventueel
militair ingrijpen in Syrië? Zo ja, kunt u dit advies naar de Kamer sturen.
Zo nee, waarom niet?
Vraag 101
Is de extern volkenrechtelijk adviseur aangaande volkenrechtelijke
vraagstukken van het Ministerie van Buitenlandse Zaken gevraagd te
adviseren over de volkenrechtelijke aspecten van een eventueel ingrijpen
van de internationale gemeenschap in Syrië? Zo nee, waarom niet? En zal
dit zo spoedig mogelijk gebeuren? Zo ja, wanneer zal zijn advies zijn
afgerond en wanneer kan het met de Kamer worden gedeeld?
Antwoord op vragen 38, 72 en 101
Het kabinet beschikt over ambtelijk advies over de volkenrechtelijke
aspecten van de situatie in Syrië. Daarnaast is de externe volkenrechtelijk
adviseur om advies verzocht. Zoals toegezegd tijdens het debat op 25 mei
2011 (Kamerstuk 32 635, nr. 2) en in de brief van de Minister van Buitenlandse Zaken van 17 augustus 2011 zal het advies van de externe
volkenrechtelijk adviseur, gelet op het onderwerp, aan de Kamer bekend
wordt gesteld nadat het kabinet daarover een oordeel heeft gevormd.
Vraag 39
Waarom heeft u in het Algemeen Overleg over Syrië van 23 jl. in reactie
op een verzoek van het lid Omtzigt geweigerd de AIV om advies te vragen
over de legaliteit van eventueel militair optreden tegen Syrië? Bent u
bereid dit alsnog te doen?
Antwoord
De overheid beschikt over ambtelijke capaciteit om over volkenrechtelijke
kwesties te adviseren, met inbegrip van de vraag naar de legaliteit van
eventueel militair optreden tegen Syrië. In dit verband kan ook verwezen
worden naar het rapport Humanitaire Interventie van de Commissie van
advies inzake volkenrechtelijke vraagstukken (CAVV) en AIV (2001), en de
kabinetsreactie op dit rapport.
Vraag 42
Is toestemming van de Veiligheidsraad een vereiste voor politieke steun
van Nederland voor een eventueel militair optreden tegen Syrië?
Antwoord
Zoals toegezegd aan uw Kamer (9 februari 2010) is ook een adequaat
volkenrechtelijk mandaat vereist voor het geven van politieke steun door
Nederland in situaties waarin andere landen militaire missies ondernemen. Uitgangspunt van het kabinet is dat het VN-spoor doorlopen dient
te worden.
Vraag 44
Kunt u aangeven wat de positie van de Arabische Liga is ten aanzien van
eventueel militair optreden tegen het regime Assad?
Antwoord
De Arabische Liga heeft zich niet uitgesproken over militair optreden
tegen het regime van Assad.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 623, nr. 113

10

Vraag 48
Hoe beoordeelt u de Britse en Amerikaanse aanvalsplannen. Heeft u
contact gehad met deze landen en zo ja wat was de uitkomst?
Vraag 60
Hebben de Verenigde Staten Nederland formeel dan wel informeel
geïnformeerd over voorbereidende handelingen voor militair ingrijpen in
Syrië? Zo ja, op welke wijze is dit gebeurd?
Vraag 61
Heeft Groot-Brittannië Nederland formeel dan wel informeel geïnformeerd
of voorbereidende handelingen voor militair ingrijpen in Syrië? Zo ja, op
welke wijze is dit gebeurd?
Vraag 115
Heeft de Nederlandse regering contact gehad met de Amerikaanse
autoriteiten over mogelijke actie tegen het regime van Assad?
Antwoord op vragen 48, 60, 61 en 115
Het kabinet heeft geen kennis van de voornemens van de VS en het VK.
Vraag 51
Beschouwt u aantoonbare inzet van chemische wapens door het Syrische
regime als een rode lijn, die een steviger optreden vereist van de
internationale gemeenschap? Zo ja, waarom en waar zou dat optreden uit
moeten bestaan? Zo neen, waarom niet?
Vraag 90
In hoeverre vormt de inzet van chemische wapens door Assad voor het
kabinet een rode lijn die per definitie om een militaire reactie vraagt?
Antwoord op vragen 51 en 90
De inzet van chemische wapens is een grove schending van het internationale recht en moet consequenties hebben. Uitgangspunt van het
kabinet is dat het VN-spoor doorlopen dient te worden.
Vraag 52
Vindt u dat er op dit moment sprake is van «een humanitaire noodsituatie» in Syrië? Zo nee, waarom niet? Zo ja, betekent dit dat voldaan is
aan het door het kabinet geformuleerde criterium in het regeerakkoord
voor een mogelijke «internationale crisisbeheersingsoperatie»?
Vraag 69
Voldoet het eventueel bewezen gebruik van chemische wapens aan de
definitie van een humanitaire noodsituatie waar geen adequaat volkenrechtelijk mandaat voor is vereist? Zo nee, wanneer wordt hier dan wel
aan voldaan?
Antwoord op vragen 52 en 69
Het kabinet deelt deze interpretatie van het regeerakkoord niet. Ook in een
humanitaire noodsituatie zal het steeds onze verantwoordelijkheid zijn te
verzekeren dat er een volkenrechtelijke grondslag voor optreden bestaat.
Vraag 55
Deelt u de mening dat Nederland als NAVO-partner met in Turkije
gestationeerde Patriots en bijbehorende manschappen het recht heeft op
inlichtingen die aanleiding zouden kunnen zijn voor militair ingrijpen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 623, nr. 113

11

Vraag 63
Heeft het kabinet met de Turkse autoriteiten gesproken over mogelijke
verhoogde risico’s voor de Nederlandse Patriotmissie? Zo ja, wat waren
de uitkomsten van dit gesprek? Zo nee, waarom niet?
Antwoord op vragen 55 en 63
Nederland onderhoudt via diplomatieke en militaire kanalen contact met
Turkije over zaken in verband met de Nederlandse Patrioteenheid. Hierbij
beklemtoont Nederland conform de toezegging aan de Kamer in het
algemeen overleg van 20 december 2012 dat wij op de hoogte willen
worden gehouden van de intenties van Turkije inzake Syrië.
Vraag 62
Is er op dit moment een memorandum van de Dienst Juridische Zaken
van het Ministerie van Buitenlandse Zaken over de volkenrechtelijke
status van een mogelijk militair ingrijpen in Syrië, al dan niet onder
VN-mandaat?
Antwoord
Ja.
Vraag 64
Staat het kabinet in contact met de Duitse autoriteiten over de mogelijke
verhoogde risico’s voor de Nederlandse Patriotmissie? Zo nee, waarom
niet? Zo ja, wat is er besproken?
Antwoord
Op alle militaire niveaus is er regelmatig contact tussen Nederland en
Duitsland over de veiligheidsaspecten van de inzet van Patriots.
Vraag 66
Vindt u een EU-bijeenkomst over negen dagen tijdig, of deelt u de mening
dat het wenselijk is als de EU-Ministers van Buitenlandse Zaken eerder
bijeen komen?
Antwoord
Tijdens de ingelaste Raad Buitenlandse Zaken over Egypte van
21 augustus jl. is tevens gesproken over het vermeende gebruik van
chemische middelen in Syrië. Sindsdien volgt de EU de ontwikkelingen
nauwgezet en staat HV Ashton veelvuldig in overleg met EU-Ministers,
Secretary of State Kerry en anderen. De situatie in Syrië zal a.s. vrijdag
onderwerp van gesprek zijn tijdens de bijeenkomst van de Ambassadeurs
van het Politiek- en Veiligheidscomité.
Vraag 68
Welke volkenrechtelijke principes liggen ten grondslag aan het
uitgangspunt van Nederland dat bij bewezen gebruik van chemische
wapens consequenties niet kunnen uitblijven? Hoe verhoudt dit
uitgangspunt zich tot de vele slachtoffers die tot nu toe al zijn gevallen in
Syrië?
Antwoord
Dit standpunt vindt zijn oorsprong in het zwaarwegende verbod op het
gebruik van chemische wapens in gewapend conflict. Gezien de ernst en
de omvang van de aanval lijkt sprake te zijn van een internationaal
misdrijf tegen de menselijkheid. Dit zijn beide belangrijke elementen voor
de oordeelsvorming van het kabinet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 623, nr. 113

12

Vraag 71
Bent u van mening dat zonder het beantwoorden van de schuldvraag er
geen volkenrechtelijk mandaat bestaat voor eventueel ingrijpen?
Vraag 89
Kunt u inzicht bieden in de juridische/volkenrechtelijke aspecten van een
eventueel militair ingrijpen in Syrië, eventueel onder VN-mandaat? Op
welk moment is aan alle juridische vereisten voor ingrijpen voldaan in de
ogen van de regering, ook in het licht van het regeerakkoord en de
conclusies van de commissie-Davids?
Antwoord op vragen 71 en 89
Pas nadat is vastgesteld dat er sprake is van het gebruik van chemische
middelen, en wie verantwoordelijk is voor dit gebruik, komt de vraag naar
een volkenrechtelijk mandaat om in te grijpen aan de orde.
Vraag 73
Is de Nederlandse regering verzocht een eventuele politiek en/of militair te
steunen? Zo ja, door wie en wat hield dit verzoek in?
Antwoord
Het kabinet is daags na de vermeende gifgasaanval door de Britse
regering gevraagd een brief aan de Secretaris-Generaal van de VN te
ondertekenen, waarin de VN formeel wordt verzocht onderzoek te doen
naar het mogelijke gebruik van chemische middelen in het oosten van
Damascus.
Daarnaast is het kabinet door de Amerikaanse regering verzocht om de
vermeende aanval met chemische wapens publiek te veroordelen en het
VN-onderzoek te steunen.
Nederland heeft geen verzoek ontvangen om deel te nemen aan een
eventuele militaire actie tegen Syrië.
Vraag 75
Is Nederland bereid, indien het gebruik van chemische wapens is
vastgesteld, om aan te dringen op het verbreden van het mandaat van het
VN-onderzoek zodat ook de schuldvraag kan worden onderzocht.
Vraag 88
Verwacht u dat het VN-inspectieteam een conclusie zal trekken over welke
van de strijdende partijen er schuldig is aan het gebruik van chemische
wapens?
Antwoord op vragen 75 en 88
Het VN-inspectieteam zal geen conclusie trekken over wie de verantwoordelijkheid draagt voor de als dan vastgestelde inzet van chemische
middelen. Dit valt buiten het mandaat van het onderzoek. Het mandaat
van de SGVN voor instelling van de VN-onderzoeksmissie is gebaseerd op
een mechanisme dat zijn grondslag vindt in AVVN-resolutie 42/37C van
1987 en VR-resolutie 620 van 1988. Hierin wordt de SGVN verzocht om
onderzoek te doen naar het vermeend gebruik van chemische middelen
als een lidstaat daartoe een verzoek indient. Daarbij gaat het erom dat de
VN «objectief en wetenschappelijk feiten» vaststelt. Het gaat dus om een
fact-finding missie. Deze feiten zouden inzicht kunnen geven in wie
mogelijk achter de aanvallen zit. Nederland wacht de conclusies van de
SGVN af.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 623, nr. 113

13

Vraag 78
Wat is het standpunt van de Nederlandse regering indien toch tot militair
ingrijpen wordt overgegaan terwijl de VNVR hier niet tot besluit?
Antwoord
Het is onverstandig op dit moment te speculeren. Mocht dit zich voordoen
dan informeer ik u te gelegener tijd.
Vraag 84
In het Rapport Commissie van onderzoek besluitvorming Irak oordeelt de
commissie-Davids dat een gedegen inbreng van volkenrechtelijke
adviezen in de besluitvorming van de regering als geheel gewaarborgd
dient te zijn, gezien de grondwettelijke opdracht aan de regering om de
ontwikkeling van de internationale rechtsorde te bevorderen. Welke rol
spelen volkenrechtelijke adviezen inzake de crisis in Syrië en hoe kan de
grondwettelijke opdracht tot ontwikkeling en bevordering van de
internationale rechtsorde in het licht van de mogelijke inzet van
chemische wapens het best tot uiting komen?
Antwoord
De overheid beschikt over ambtelijke capaciteit om over volkenrechtelijke
kwesties te adviseren. Het kabinet ontving een ambtelijk advies over de
volkenrechtelijke aspecten van de situatie in Syrië. Interne juristen zijn
steeds vertegenwoordigd in ambtelijk overleg over deze situatie.
Daarnaast heeft het kabinet de externe volkenrechtelijk adviseur om
advies verzocht.
Vraag 85
Ook concludeert de commissie-Davids in het Rapport Commissie van
onderzoek besluitvorming Irak dat Nederland er in 2003 onvoldoende op
heeft aangedrongen om wapeninspecteurs meer tijd te geven teneinde
vast te kunnen stellen wat de stand van zaken was. Bent u van mening dat
het VN-onderzoeksteam nu voldoende tijd wordt gegund om aan de VN
rapporteren, gezien de geluiden om de conclusies van de VN niet af te
wachten? Hoe verhoudt het belang van langdurig en uitgebreid onderzoek
zich tot de mogelijke gevaren van verdwijning van bewijs van chemische
wapens?
Antwoord
Het kabinet gaat er van uit dat de inspecteurs voldoende tijd zullen
hebben om het noodzakelijke onderzoek ter plaatse te doen. Het is
inmiddels zo goed als zeker dat er chemische middelen zijn ingezet. Na
analyse van het materiaal zal het noodzakelijk zijn vast te stellen wie
verantwoordelijk is geweest voor het gebruik van chemische middelen.
Vraag 95
Is de NAVO reeds begonnen met het de militaire voorbereiding op een
eventuele NAVO-missie?
Antwoord
Nee.
Vraag 96
Op basis van welke juridische gronden acht u het mogelijk- bij het
achterwege blijven van een mogelijk VN-mandaat – gevolgen te kunnen
verbinden aan de inzet van chemische wapens?
Antwoord
Uitgangspunt van het kabinet is dat het VN-spoor doorlopen dient te
worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 623, nr. 113

14

Vraag 97
Volgens het Volkenrecht zijn er slechts twee uitzonderingen op het
geweldsverbod: het gebruik van geweld ter zelfverdediging of een
geweldsmandaat van de VN-Veiligheidsraad. Indien een geweldsmandaat
van de VN achterwege blijft, in hoeverre accepteert u dan rechtmatigheid
van het gebruik van militaire middelen in het kader van humanitaire
interventie?
Vraag 98
Welke uitleg hanteert u bij de uitzondering op het geweldsverbod in het
kader van humanitaire interventie? Aan welke voorwaarden moet dan zijn
voldaan?
Vraag 99
Kunt u uiteenzetten waarom het (eventueel) gebruik van chemische
wapens tegen de burgerbevolking een uitzondering op het geweldsverbod
in het kader van humanitaire interventie zou rechtvaardigen en het
gebruik van conventionele wapens niet?
Antwoord op vragen 97, 98 en 99
De opvattingen van het kabinet over humanitaire interventie zijn
neergelegd in de notitie Rechtsgrondslag en mandaat van missies met
deelname van Nederlandse militaire eenheden van 22 juni 2009
(Kamerstuk 29 521 nr. 41).
Vraag 104
Kunt u een kabinetsappreciatie geven van de uitspraken van Lakhdar
Brahimi, de Speciaal VN-gezant, die zegt dat het volgens internationaal
recht heel duidelijk is dat militaire actie pas genomen dient te worden na
een besluit van de Veiligheidsraad?
Antwoord
Dit is de visie van Brahimi op het systeem van het Handvest van de
Verenigde Naties.
Vraag 106
Is er door Nederland ook bij de Russische en Chinese autoriteiten op
aangedrongen om met bewijs te komen betreffende de beantwoording
van de schuldvraag wie chemische wapens heeft ingezet?
Antwoord
Het kabinet onderhoudt over de vermeende gifgasaanval op politiek,
diplomatiek en ambtelijk niveau contact met verschillende landen.
Bewijsvoering kan daarbij onderdeel van gesprek zijn.
Vraag 107
Heeft Speciaal Gezant voor Syrië Marcel Kurpershoek binnen de Syrische
oppositie ook contact gehad met vertegenwoordigers van extremistische
groeperingen, zoals Al-Nusra?
Antwoord
Nee.
Vraag 108
Indien de ontwikkelingen aanleiding zouden geven tot het terugtrekken
van de Nederlandse Patriots uit Turkije, hoeveel tijd zal dan gemoeid zijn
met het in veiligheid brengen van het personeel en van het materiaal?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 623, nr. 113

15

Antwoord
Er is momenteel geen aanleiding om de Nederlandse Patriots uit Turkije
terug te trekken.
Vraag 111
Ziet u kansrijke strategieën om de in Syrië aanwezige chemische wapens
uit te schakelen? Zo ja, welke?
Antwoord
De uitschakeling van chemische wapens is een complex vraagstuk. Onder
meer door de grote verscheidenheid en hoeveelheid chemische wapens in
Syrië, de moeilijke omgevingsfactoren, de kwaliteit van de Syrische
luchtverdediging en de wens om burgerslachtoffers en nevenschade te
voorkomen.
Vraag 112
Ziet u mogelijkheden voor de inzet van niet-militaire middelen om het
gebruik van chemische wapens in Syrië te voorkomen? Zo ja, welke?
Antwoord
Het is in de huidige omstandigheden in Syrië niet goed voorstelbaar wat
voor effectieve niet-militaire middelen er ingezet kunnen worden om het
eventuele gebruik van chemische wapens in Syrië te voorkomen. De
strijdende partijen worden wel opgeroepen om geen chemische wapens
of middelen in te zetten. Verder voert de EU een streng sanctieregime
tegen Syrië. Als onderdeel hiervan is een groot aantal chemicaliën dat kan
worden gebruikt als grondstof voor chemische wapens op de sanctielijst
gezet waardoor de export hiervan naar Syrië vergunningsplichtig is.
Vraag 113
Ziet u mogelijkheden voor de inzet van niet-militaire middelen om het
gebruik van chemische wapens in Syrië te bestraffen? Zo ja, welke?
Antwoord
Het is lastig voor te stellen wat voor niet-militaire middelen doelmatig
ingezet kunnen worden als tegenmaatregel in geval van een aanval met
chemische wapens. In algemene zin steunt Nederland het opvoeren van
de druk op Assad door het verstevigen van het Europese sanctiebeleid
tegen Syrië.
Vraag 117
Met welke landen coördineert Nederland een reactie op het gebruik van
chemische wapens in Syrië?
Antwoord
Nederland staat inzake het gebruik van chemische wapens in Syrië in
contact met EU, NAVO en VN.
Vraag 118
Zet u in op een gezamenlijk Europees standpunt ten aanzien van Syrië?
Deelt u de mening dat een gezamenlijk Europees standpunt wenselijk is?
Antwoord
Het kabinet is van mening dat de EU eensgezind moet optreden ten
aanzien van Syrië en zet hier in zijn contacten met Europese collega’s en
HV Ashton op in.
Vraag 122
Hoe zijn de EU-Raadsconclusies van eind mei met betrekking tot de
opheffing van het wapenembargo concreet ingevuld? Wanneer verwacht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 623, nr. 113

16

u de in het 30-ledendebat over Syrië (13 juni) voor 1 augustus aangekondigde review van de Raadsbeslissing, die mede gebaseerd zou zijn op een
brief van EU Hoge Vertegenwoordiger Ashton over deze invulling? Is er in
deze review en in de brief sprake van condities voor wapenleveranties aan
de oppositie opgenomen? Hebt u daarop aangedrongen?
Antwoord
In de Raadsverklaring van 27 mei jl. kwamen de EU-lidstaten overeen dat
eventuele toekomstige wapenleveranties aan strikte voorwaarden
gebonden zijn. Dergelijke exporten mogen alleen ten gunste van de
Syrian National Coalition for Opposition and Revolutionary Forces komen
en moeten bedoeld zijn voor de bescherming van burgers. Lidstaten die
militaire uitrusting leveren, moeten tegelijkertijd beschikken over
adequate waarborgen om misbruik tegen te gaan, met name in de vorm
van informatie over het eindgebruik en de eindbestemming van te leveren
goederen. Ten slotte zullen lidstaten eventuele toekomstige verzoeken om
exportvergunningen van geval tot geval moeten beoordelen, met
inachtneming van de criteria van het wapenexportbeleid van de EU
(Gemeenschappelijke Positie 944/2008). Tijdens de Raad Buitenlandse
Zaken van 22 juli jl. is wederom gesproken over Syrië. Mede vanwege het
gebrek aan voortgang in de voorbereidingen van nieuwe vredesbesprekingen («Geneve-II») is niet nader gesproken over de Raadsverklaring van
27 mei jl. Ten aanzien van het wapenembargo en met verwijzing naar de
bespreking tijdens de Raad van 27 mei jl. onderstreepte HV Ashton dat
levering van wapens aan de oppositie niet doorslaggevend zou zijn voor
de verhoudingen op de grond.
Vraag 126
Wat is de inzet van Nederland bij het opvangen van een eventueel extra
vluchtelingenstroom als gevolg van militair ingrijpen?
Antwoord
De Nederlandse inzet is gericht op het voorzien van adequate opvang en
bescherming in de regio. Sinds de aanvang van het conflict heeft
Nederland ruimhartig bijgedragen, zowel aan ondersteuning van
vluchtelingen in de buurlanden als aan ontheemden in Syrië zelf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 623, nr. 113

17