Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

34 118

Wijziging van Boek 1 en Boek 10 van het
Burgerlijk Wetboek en enige andere wetten
betreffende het uitspreken van de echtscheiding
en ontbinding van het geregistreerd
partnerschap door de ambtenaar van de
burgerlijke stand (Wet scheiden zonder rechter)

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
ALGEMEEN
1. Inleiding
Een definitie die van het huwelijk gegeven kan worden is: de van
staatswege erkende vereniging van twee personen tot duurzame
levensgemeenschap. Dat de staat het huwelijk als zodanig erkent en daar
op tal van terreinen rekening mee houdt, impliceert dat ook de ontbinding
van het huwelijk door echtscheiding een aangelegenheid is waarvoor
bemoeienis van de staat gerechtvaardigd is. Over de vraag of de statelijke
bemoeienis zo ver moet gaan dat alleen een rechter de echtscheiding kan
uitspreken, zijn de meningen de laatste decennia ingrijpend gewijzigd.
Bestond er halverwege de vorige eeuw nog consensus over de in de wet
vastgelegde regel dat echtscheiding nimmer door onderlinge toestemming kon plaatshebben (artikel 263 BW oud, tot 1970) en was
echtscheiding slechts op zeer beperkte gronden mogelijk, in 1970 werd de
grond van de door de rechter uit te spreken echtscheiding duurzame
ontwrichting. Sedertdien is in diverse proefschriften en wetenschappelijke
publicaties een lans gebroken voor het mogelijk maken van scheiding
zonder tussenkomst van de rechter. Waar echtgenoten slechts een
echtscheiding wensen en de rechter derhalve geen oordeel wordt
gevraagd om een beslissing te geven over andere voorzieningen, is
rechterlijke tussenkomst niet langer altijd noodzakelijk. Om die reden
wordt voorgesteld om naast de huidige rechterlijke procedure voor
echtgenoten zonder minderjarige kinderen een eenvoudiger echtscheidingsprocedure, die via de ambtenaar van de burgerlijke stand verloopt,
mogelijk te maken.
In Nederland vinden jaarlijks ongeveer 35.000 echtscheidingen c.q.
ontbindingen van geregistreerde partnerschappen plaats, waarvan ruim
14.000 van paren zonder kinderen. Van de circa 35.000 echtscheidingen,
wordt circa 40% uitgesproken na een procedure op tegenspraak. Circa
14.000 echtscheidingen betreffen zaken van echtgenoten zonder minderjarige kinderen. Van deze 14.000 echtscheidingen zonder minderjarige
kinderen zouden derhalve circa 8.400 echtscheidingen door de ambtenaar

kst-34118-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 118, nr. 3

1

van de burgerlijke stand kunnen worden uitgesproken, omdat deze
voldoen aan de wettelijke criteria. De regering houdt er rekening mee dat
niet alle echtgenoten die een gemeenschappelijk echtscheidingsverzoek
willen doen, dit via de ambtenaar van de burgerlijke stand zullen laten
lopen, maar gelet op de populariteit van de in 2009 afgeschafte «flitsscheiding» wordt verwacht dat een substantieel aantal echtgenoten
gebruik zal willen maken van de nieuwe regeling, waarbij de regering
denkt aan circa 3.500 zaken per jaar.
De huidige eenvoudige echtscheidingsprocedure op gemeenschappelijk
verzoek duurt vanaf het moment dat het echtscheidingsverzoek is
ingediend ten minste vier tot zes weken. De aan de procedure verbonden
kosten bedragen € 282 aan griffierecht (respectievelijk € 77 voor
personen vallend onder het bereik van de Wet op de rechtsbijstand) en
een bedrag voor de werkzaamheden van de advocaat. De hoogte van het
laatste bedrag hangt af van de complexiteit van de echtscheiding.
Voor een eenvoudiger echtscheidingsprocedure zonder tussenkomst van
een rechter via de ambtenaar van de burgerlijke stand zal geen griffierecht
verschuldigd zijn. Wel zullen in het kader van het uitgangspunt dat
vanwege de overheid verstrekte diensten in beginsel kostendekkend zijn,
leges verschuldigd zijn voor de afhandeling van de echtscheiding. Voor
bepaling van de hoogte van dit legesbedrag is advies gevraagd aan de
Nederlandse Vereniging voor Burgerzaken. Op de geadviseerde hoogte
van de leges wordt nader ingegaan in par. 9 van deze toelichting. Of de
echtgenoten nog kosten zullen moeten maken voor juridisch advies,
rechtsbijstand en/of mediation, hangt af van de mate waarin de echtgenoten zelf reeds overeenstemming hebben bereikt of verwachten zelf te
kunnen bereiken over de echtscheiding en van de vraag of de echtgenoten
zelf menen daarvoor behoefte te hebben aan juridisch advies. Als
echtgenoten het nog niet geheel eens zijn over de echtscheiding of de
gevolgen ervan, maar wel denken overeenstemming te kunnen bereiken,
kan bijstand of advies van een mediator, advocaat of notaris hen helpen
de gewenste overeenstemming te bereiken, waarna ook voor deze
echtgenoten de echtscheiding via de ambtenaar van de burgerlijke stand
openstaat. Met name voor echtgenoten wier vermogenssituatie complex
is of die bijvoorbeeld reeds lang gehuwd zijn en geen gelijkwaardige
inkomenspositie hebben, ligt het in de rede dat zij, ook als zij gebruik
willen maken van de mogelijkheid de echtscheiding te laten uitspreken
door de ambtenaar van de burgerlijke stand, zich voor juridisch advies
wenden tot een advocaat, notaris of andere juridisch deskundige. Voor
echtgenoten die geen overeenstemming over de echtscheiding bereiken
of die om hen moverende redenen een rechterlijke uitspraak wensen, en
voor echtgenoten met minderjarige kinderen voor wie de verplichting
geldt dat zij bij hun echtscheidingsverzoek een ouderschapsplan
overleggen, blijft de echtscheidingsprocedure via de rechter de enige
weg.
2. IAK-vragen
Elk wetsvoorstel dat wordt voorgelegd aan het parlement dient een
adequaat antwoord te bevatten op de zeven hoofdvragen van het
Integraal Afwegingskader Beleid en Regelgeving (IAK). De eerste van deze
vragen luidt: Wat is de aanleiding? De aanleiding tot het onderhavige
wetsvoorstel is de volgende passage in het regeerakkoord Bruggen slaan
van 29 oktober 2012, Kamerstukken II 2012/13, 33 410, 15, p. 26:
Echtscheiding zonder tussenkomst van de rechter wordt mogelijk als er
geen kinderen betrokken zijn en partners overeenstemming over de
scheiding hebben bereikt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 118, nr. 3

2

De tweede vraag luidt: Wie zijn betrokken? Voordat het wetsvoorstel is
opgesteld, is advies gevraagd aan de Staatscommissie voor het internationaal privaatrecht en heeft overleg plaatsgehad met de Commissie van
advies voor de zaken betreffende de burgerlijke staat en de nationaliteit.
Het wetsvoorstel is voorts ter consultatie voorgelegd aan de Raad voor de
rechtspraak, de Nederlandse Orde van Advocaten (NOvA), de Koninklijke
Notariële Beroepsorganisatie (KNB), de Nederlandse Vereniging voor
Rechtspraak (NVvR), de Nederlandse Vereniging voor Burgerzaken
(NVvB), de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), Vereniging
van Familierecht Advocaten en Scheidingsmediators (vFAS) en de
Vereniging van Mediators en Scheidingsbemiddelaars in het Notariaat
(VMSN). Tevens is het concept-wetsvoorstel ter consultatie op internet
geplaatst. In onderdeel 8 in deze toelichting wordt nader ingegaan op de
inhoud van de adviezen die in de consultatieronde zijn ontvangen.
De derde vraag luidt: Wat is het probleem? De huidige echtscheidingsprocedure vergt altijd verplichte tussenkomst van een rechter en de echtgenoten worden daarbij verplicht bijgestaan door een advocaat. In situaties
dat echtgenoten het eens zijn over hun echtscheiding, is die verplichte
tussenkomst van de rechter feitelijk niet nodig en bovendien kost
tussenkomst van de rechter de burger tijd en geld.
De vierde vraag luidt: Wat is het doel? De thans voorgestelde regeling
heeft ten doel om de echtscheidingsprocedure te vereenvoudigen voor
echtgenoten die het onderling eens zijn over de echtscheiding en geen
minderjarige kinderen hebben.
De vijfde vraag luidt: Wat rechtvaardigt overheidsinterventie? Huwelijk en
echtscheiding brengen wijziging aan in de burgerlijke staat van personen.
Teneinde de echtscheiding ook vatbaar te maken voor erkenning in het
buitenland, dient de overheid de instantie aan te wijzen die de
echtscheiding uit kan spreken.
De zesde vraag luidt: Wat is het beste instrument? De echtscheiding en
haar gevolgen zijn thans geregeld in het Burgerlijk Wetboek (BW), het
Wetboek van burgerlijke rechtsvordering (Rv) en de Wet verevening
pensioenrechten bij scheiding. Wijziging van deze formele wetten kan
slechts geschieden bij wet. Om die reden wordt wetswijziging voorgesteld
teneinde het scheiden zonder rechter mogelijk te maken.
De zevende vraag luidt: Wat zijn de gevolgen? De gevolgen van inwerkingtreding van de voorgestelde wetswijzigingen zijn dat de wet voorzieningen bevat om scheiden zonder rechter mogelijk te maken.
3. Vormgeving echtscheiding zonder rechter
Voor de inrichting van een echtscheidingsregeling zonder verplichte
tussenkomst van de rechter, is aangesloten bij de regeling betreffende de
voltrekking van het huwelijk. Aldus wordt, naast de rechter, de ambtenaar
van de burgerlijke stand bevoegd om, als aan de wettelijke voorwaarden
is voldaan de echtscheiding uit te spreken. De regeling is daarmee
eenvoudig van aard en overzichtelijk voor de burger. De regering
verwacht dat het gevolg van de regeling zal zijn dat de echtscheiding voor
de burger eenvoudiger en goedkoper wordt in situaties waarin dit kan. In
situaties waarin echtgenoten het niet eens zijn over de echtscheiding of de
gevolgen ervan, brengt de invoering van de procedure via de ambtenaar
van de burgerlijke stand geen wijziging met zich. Deze echtgenoten
kunnen zich tot de rechter blijven wenden om hun echtscheiding uit te
spreken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 118, nr. 3

3

Als echtgenoten het eens zijn over het feit dat zij van echt willen scheiden,
ligt het in de rede dat zij zoveel mogelijk zelf verantwoordelijkheid kunnen
dragen voor de afwikkeling van de echtscheiding. Een verplichte gang
naar de rechter past niet goed bij dat uitgangspunt. Voorgesteld wordt
derhalve om het mogelijk te maken dat echtgenoten hun echtscheiding
door de ambtenaar van de burgerlijke stand laten uitspreken, waarbij
zoveel mogelijk wordt aangesloten bij de regeling betreffende het
voltrekken van hun huwelijk. De regeling is beperkt tot echtgenoten die
niet of niet meer de verantwoordelijkheid hebben voor minderjarige
kinderen. Voor echtgenoten die wel minderjarige kinderen hebben blijft
gelden dat zij zich voor een echtscheiding tot de rechter dienen te
wenden. Bij het echtscheidingsverzoek via de rechter dient op grond van
artikel 815 Rv een ouderschapsplan te worden overgelegd, welk plan door
de rechter wordt getoetst.
Echtgenoten voor wie de verplichting om een ouderschapsplan op te
stellen niet geldt en die het eens zijn over de echtscheiding zullen
voortaan de keuze hebben om hun echtscheidingsverzoek aan de rechter
voor te leggen of aan de ambtenaar van de burgerlijke stand. Een
procedure bij de rechter betekent dat nevenvoorzieningen kunnen worden
verzocht en, indien echtgenoten dat wensen, een door hen opgestelde
overeenkomst op hun verzoek in de echtscheidingsbeschikking kan
worden opgenomen. Indien een echtscheidingsovereenkomst geheel of
ten dele in de door de rechter gegeven echtscheidingsbeschikking wordt
opgenomen, levert dit in beginsel een executoriale titel op. Welke
afspraken zich precies lenen voor executie, hangt af van de wijze waarop
de afspraken zijn geredigeerd. Zo zal een duidelijke afspraak dat de ene
echtgenoot de andere echtgenoot een bepaald bedrag aan alimentatie zal
betalen zich in beginsel lenen voor executie en daarmee tevens voor
inning door het Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen. Een
minder duidelijke afspraak, bijvoorbeeld inhoudende dat de ene
echtgenoot aan de andere echtgenoot naar draagkracht zal bijdragen aan
diens kosten van levensonderhoud, leent zich naar zijn aard niet voor
executie. Indien de inmiddels ex-echtgenoten over die afspraak op een
later moment van mening verschillen en daar zelf niet uitkomen, kunnen
zij de rechter benaderen om te interveniëren en eventueel alsnog een
executoriale titel verkrijgen.
Waar evenwel echtgenoten zelf verantwoordelijkheid willen nemen voor
hun echtscheiding, ligt het in de rede dat zij ook over de gevolgen van die
echtscheiding nadenken en daar, waar nodig, afspraken over maken en de
noodzakelijke stappen zetten om aan hun wettelijk verplichtingen te
voldoen. Die afspraken kunnen bijvoorbeeld eventuele partneralimentatie
betreffen, maar ook de verdeling van een eventuele gemeenschap van
goederen of de verevening of verrekening van pensioenrechten. Het
maken van afspraken en deze vastleggen in een echtscheidingsovereenkomst, is niet verplicht. In die zin wijkt de voorgestelde procedure via de
ambtenaar van de burgerlijke stand niet af van de eenvoudige echtscheidingsprocedure op gemeenschappelijk verzoek bij de rechter. Echtgenoten
die alleen de echtscheiding wensen en verder geen behoefte hebben aan
het maken van afspraken, zijn in een procedure via de rechter niet
verplicht een echtscheidingsovereenkomst op te stellen. Indien zich later
alsnog een geschil aandient waar de ex-echtgenoten niet uitkomen, kan
de rechter desgevraagd altijd nog een beslissing nemen. En ook het feit
dat echtgenoten afspraken hebben vastgelegd in een echtscheidingsovereenkomst, betekent nog niet dat over de uitleg van die overeenkomst op
een later moment geen problemen kunnen ontstaan, waarover de
ex-echtgenoten, als ultimum remedium, een rechterlijke uitspraak
wensen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 118, nr. 3

4

Omdat de ambtenaar van de burgerlijke stand dient na te gaan of de
echtgenoten aan de in de wet gestelde voorwaarden voldoen, is ervoor
gekozen om te bepalen dat de echtscheiding niet eerder dan veertien
dagen nadat het verzoek is ingediend kan worden uitgesproken. In de
praktijk zal na het indienen van het verzoek een afspraak gemaakt worden
voor het moment dat beide echtgenoten in persoon zullen verschijnen om
de echtscheiding te laten uitspreken. Het betreft hier echtgenoten die het
eens zijn over de echtscheiding en van wie derhalve verwacht mag
worden dat zij bereid en in staat zullen zijn om een afspraak te maken
voor een moment waarop zij de echtscheiding willen laten uitspreken.
De echtgenoten dienen in persoon te verschijnen. Dit is van belang,
omdat er in elk geval één moment dient te zijn waarop de ambtenaar van
de burgerlijke stand de identiteit van de echtgenoten kan vaststellen en
zich ervan kan vergewissen dat zij beiden de echtscheiding wensen. De
echtgenoten verklaren daartoe dat hun huwelijk duurzaam is ontwricht en
dat zij van echt willen scheiden. De ambtenaar van de burgerlijke stand
stelt voorts vast dat aan de wettelijke vereisten is voldaan, spreekt hierop
de echtscheiding uit en maakt daarvan in het daartoe bestemde register
een akte op. Het uitspreken van de echtscheiding en het in het daartoe
bestemde register opmaken van de akte, vallen derhalve in geval van
echtscheiding bij de ambtenaar van de burgerlijke stand samen. Een
echtscheiding die door de rechter wordt uitgesproken komt tot stand op
het moment dat de uitspraak wordt ingeschreven in de registers van de
burgerlijke stand (artikel 1:163 BW).
De wettelijke vereisten voor de echtscheiding die door de ambtenaar van
de burgerlijke stand worden uitgesproken zijn aldus dat de ambtenaar zal
dienen na te gaan of hij bevoegd is tot het uitspreken van de echtscheiding, de identiteit van de echtgenoten zal dienen vast te stellen en nagaan
of de echtgenoten geen minderjarige kinderen hebben. Voorts zal hij
dienen vast te stellen dat de echtgenoten in persoon voor hem zijn
verschenen, dat zij hebben verklaard dat hun huwelijk duurzaam is
ontwricht en zij het wensen te beëindigen. Welke gegevens in de akte
worden opgenomen, wordt, evenals het geval is voor andere akten van de
burgerlijke stand, bepaald in het Besluit burgerlijke stand 1994, dat
daartoe zal worden aangepast.
Indien de ambtenaar weigert de echtscheiding uit te spreken, omdat hij
oordeelt dat niet aan de in de wet gestelde voorwaarden is voldaan, biedt
artikel 1:27 BW een beroepsmogelijkheid op de rechter.
De vraag zou kunnen rijzen of tegen de beslissing van de ambtenaar van
de burgerlijke stand tot het uitspreken van de echtscheiding op grond van
de Algemene wet bestuursrecht beroep openstaat bij de bestuursrechter.
Het antwoord op deze vraag luidt ontkennend. De rechtsgang tegen
civielrechtelijke beslissingen die de ambtenaar van de burgerlijke stand
neemt op grond van het bepaalde in Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek is
eveneens in dat wetboek geregeld. Aanvulling, doorhaling of verbetering
van een door de ambtenaar van de burgerlijke stand opgemaakte
echtscheidingsakte kan op grond van artikel 1:24 BW worden gelast door
de rechtbank. De rechtsgang tegen een weigering van de ambtenaar om
de echtscheiding uit te spreken wordt beheerst door artikel 1:27 BW. Deze
regelingen vormen een lex specialis ten opzichte van de Algemene wet
bestuursrecht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 118, nr. 3

5

4. Echtscheidingsovereenkomst
Het huidige recht kent de mogelijkheid van beëindiging van het geregistreerd partnerschap met wederzijds goedvinden via de ambtenaar van de burgerlijke stand en zonder rechterlijke
tussenkomst (artikel 1:80c en 80d BW). De eisen die aan deze vorm van
beëindiging van het geregistreerd partnerschap gesteld worden, zijn
strenger dan de eisen die gesteld worden aan de mogelijkheid van de
ontbinding van het geregistreerd partnerschap door de rechter. In de
huidige regeling van beëindiging van een geregistreerd partnerschap met
wederzijds goedvinden via de ambtenaar van de burgerlijke stand bepaalt
de wet immers dat partijen een overeenkomst moeten sluiten, waarin zij
ten minste afspraken hebben gemaakt over alimentatie, voortzetting
gebruik/huur «echtelijke» woning, boedelverdeling en verevening
pensioenrechten. In geval van een rechterlijke echtscheiding op gemeenschappelijk verzoek is een overeenkomst niet verplicht. Overwogen is om
in de thans voorgestelde regeling met betrekking tot de echtscheiding
zonder rechter eveneens het opstellen van een overeenkomst verplicht te
stellen. Een dergelijke keuze heeft echter voor- en nadelen, waarin in het
navolgende nader zal worden ingegaan.
Verplichte overeenkomst
Een verplichte overeenkomst heeft als voordeel dat partijen gedwongen
worden na te denken over de gevolgen van de echtscheiding, zich
daarvan bewust zijn en daarover afspraken maken. Die afspraken zullen
met name liggen op het terrein van partneralimentatie, voortzetting
gebruik/huur echtelijke woning, de verdeling van de gezamenlijke
goederen en de pensioenverevening.
Nadeel van een verplichte overeenkomst is dat het zonder deskundig
juridisch advies sluiten van een echtscheidingsovereenkomst risico’s met
zich brengt voor betrokkenen. Het zou daarom voor de hand liggen om als
een echtscheidingsovereenkomst verplicht gesteld wordt, ook juridische
bijstand verplicht te stellen, evenals thans het geval is in de regeling van
beëindiging geregistreerd partnerschap met wederzijds goedvinden via de
ambtenaar van de burgerlijke stand. De wet vereist namelijk voor de
beëindiging van een geregistreerd partnerschap met wederzijds
goedvinden dat partijen een door een advocaat of notaris
mee-ondertekende verklaring overleggen dat en op welk moment zij
omtrent de beëindiging een overeenkomst hebben gesloten. En in geval
van echtscheiding op gemeenschappelijk verzoek bij de rechter is altijd de
bijstand van een advocaat verplicht. Het verplicht stellen van een
echtscheidingsovereenkomst na juridisch advies als de echtgenoten hun
huwelijk wensen te ontbinden via de ambtenaar van de burgerlijke stand,
zou feitelijk een zwaardere eis betekenen dan de huidige eenvoudige
procedure op gemeenschappelijk verzoek bij de rechter. De nieuwe
procedure zou daarmee niet eenvoudiger en nauwelijks goedkoper
worden. Het ligt immers in de rede om in plaats van het griffierecht leges
in rekening te brengen voor de werkzaamheden die het opmaken van de
echtscheidingsakte meebrengen voor de ambtenaar van de burgerlijke
stand. Verder mag verwacht worden dat de kosten van juridische bijstand
van een advocaat (of notaris) hetzelfde zullen zijn als wanneer de
echtscheiding na verplicht juridisch advies wordt uitgesproken door de
ambtenaar van de burgerlijke stand.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 118, nr. 3

6

Geen verplichte overeenkomst
De echtscheiding bij de ambtenaar van de burgerlijke stand zonder
verplichte overeenkomst, heeft als voordeel dat het voor de burger
aanmerkelijk eenvoudiger kan worden om van echt te scheiden. Deze
procedure zal met name aantrekkelijk kunnen zijn voor echtgenoten die,
behalve huisraad, geen of weinig gemeenschappelijke bezittingen hebben
en ieder zelfstandig in hun inkomen voorzien. Voor echtgenoten die wel
(aanzienlijke) gemeenschappelijke bezittingen hebben, zoals een woning,
al dan niet belast met hypotheek, ander onroerend goed, een of meerdere
auto’s, levensverzekeringen, lijfrentepolissen, effecten en/of aandelen in
een of meerdere BV’s of voor ondernemers kan de echtscheiding een
ingewikkeld proces zijn. Hetzelfde geldt indien huwelijkse voorwaarden
moeten worden afgewikkeld, met name als deze complex van aard zijn.
Het kan in die situaties van belang zijn dat de echtgenoten zich door
juridisch deskundigen laten voorlichten en adviseren over de gevolgen
van de echtscheiding. Ook wanneer sprake is van een groot inkomensverschil tussen de echtgenoten en met name als een van beiden inkomen
genereert uit al dan niet gezamenlijke ondernemingen, ligt het in de rede
dat de echtgenoten zich laten adviseren door een deskundige alvorens
een echtscheidingsprocedure in gang te zetten.
Echter, ook voor echtgenoten bij wie de boedelverdeling of inkomenssituatie zeer complex is, kan een snelle en eenvoudige echtscheiding zeer
voordelig zijn, met name als de echtgenoten tezamen goed in staat zijn
om de gevolgen van hun echtscheiding te overzien en ter zake gezamenlijke beslissingen te nemen. Vervolgens kan men desgewenst direct of op
een later moment een overeenkomst sluiten over de gevolgen van de
echtscheiding. Eventuele geschillen die met of zonder overeenkomst
alsnog optreden ter zake van boedelverdeling, alimentatie of pensioenverevening kunnen, indien men er niet uitkomt, altijd nog aan de rechter
worden voorgelegd. In die zin wijkt de echtscheiding via de burgerlijke
stand niet af van de huidige (eenvoudige) rechterlijke procedure. Thans is
het immers eveneens mogelijk om in eerste instantie alleen de
echtscheiding tot stand te doen komen en de boedelverdeling pas op een
later moment vorm te geven en ook op een later moment een alimentatieovereenkomst te sluiten. In de praktijk is het evenwel gebruikelijk dat
echtgenoten, als er iets af te spreken valt, eerst een echtscheidingsovereenkomst opstellen of doen opstellen om daarna pas het verzoek tot
echtscheiding met eventuele nevenvoorzieningen in te dienen. Als sprake
is van complexe financiële structuren kan het opstellen van een overeenkomst lang duren en gedurende al die tijd zijn partijen nog met elkaar
gehuwd en blijft de eventuele algehele gemeenschap van goederen in
stand. Dat laatste betekent dat gedurende die tijd goederen en schulden in
de gemeenschap blijven vallen. De gemeenschap wordt ontbonden op het
moment dat het verzoekschrift tot echtscheiding bij de rechtbank wordt
ingediend; in geval van echtscheiding bij de burgerlijke stand, wordt de
gemeenschap ontbonden op het moment dat het verzoekschrift bij de
ambtenaar van de burgerlijke stand wordt ingediend. Als de gemeenschap is ontbonden, kan deze worden verdeeld; de wet schrijft voor: bij
helfte en daardoor krijgen de echtgenoten elk de helft van de goederen
(en dus ook de helft van de schulden) toebedeeld.
Een echtscheiding via de ambtenaar van de burgerlijke stand op de wijze
zoals hiervoor beschreven vormgegeven, zou als nadeel kunnen hebben,
dat als partijen niet verplicht worden zich door een juridisch deskundige te
laten adviseren, zij mogelijk onbesuisd een echtscheiding tot stand laten
komen en daarnaast, eveneens onbesuisd en mogelijk onder druk, met
elkaar afspraken maken over de verdeling van gezamenlijke goederen en
alimentatie. Een overeenkomst, ook een echtscheidingsovereenkomst, is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 118, nr. 3

7

in beginsel bindend en zo lang geen sprake is van afspraken die in strijd
zijn met de openbare orde, goede zeden of grove schending van de
wettelijke maatstaven, zullen partijen zich aan die afspraken dienen te
houden. Voorts zal, als bijstand verleend wordt door een advocaat of
notaris deze de echtgenoten doorgaans wijzen op de Wet verevening
pensioenrechten bij scheiding, die de echtgenoten ieder aanspraak
verleent op verevening (= de helft van) na de huwelijkssluiting en vóór de
scheiding opgebouwde pensioenaanspraken van de andere echtgenoot.
Onwetendheid hierover kan op twee punten tot problemen leiden. In de
eerste plaats is van belang dat de aanspraak op pensioenverevening tot
gelding wordt gebracht jegens de ex-echtgenoot, tenzij een van de
ex-echtgenoten binnen twee jaar mededeling aan de pensioenverzekeraar
heeft gedaan van de inschrijving van de echtscheiding. In dat geval wordt
de aanspraak tot gelding gebracht jegens de pensioenverzekeraar,
hetgeen als groot voordeel heeft dat partijen vele jaren nadat zij zijn
gescheiden elkaar niet lastig hoeven te vallen met (verzoeken om)
uitbetaling van pensioengelden. Wordt de mededeling aan de pensioenuitvoerder niet bijtijds gedaan, dan dient de rechthebbende zich te zijner
tijd tot zijn of haar ex-echtgenoot te wenden met het verzoek het hem/haar
maandelijks toekomende vereveningsbedrag uit te betalen. Ook indien dit
soort informatie aan echtgenoten die via de burgerlijke stand willen
scheiden aan hen kenbaar wordt gemaakt door middel van voorlichtingsmateriaal, moet er rekening mee worden gehouden dat echtgenoten de
pensioenmelding vergeten te doen en daar jaren later last van zouden
kunnen ondervinden. In de tweede plaats kan de toepasselijkheid van de
Wet verevening pensioenrechten bij scheiding worden uitgesloten bij
huwelijkse voorwaarden of echtscheidingsovereenkomst. Als partijen, of
een van hen, zich daarvan niet bewust zijn kunnen zij jaren later geconfronteerd worden met de tot gelding gebrachte pensioenaanspraak door
de ex-echtgenoot.
Tegenover het mogelijk nadeel dat de echtscheiding zonder verplichte
juridische bijstand tot stand komt, staat het gegeven dat het een ieder vrij
staat zonder voorafgaand deskundig advies in het huwelijk te treden. Ook
bij het huwelijk is het denkbaar dat partijen zich totaal niet bewust zijn van
de wettelijke verplichtingen die de huwelijkse staat met zich brengt. Het
feit dat sommige mensen nalaten de gevolgen van het huwelijk in
ogenschouw te nemen, betekent evenwel niet dat de overheid aan alle
burgers voorschrijft of zou moeten voorschrijven dat zij voorafgaande aan
de huwelijkssluiting verplicht zijn juridisch advies in te winnen.
Om deze reden acht de regering het verantwoord om scheiden zonder
tussenkomst van de rechter en zonder verplicht juridisch advies mogelijk
te maken. Een dergelijke maatregel past in het kader van een terugtredende overheid en het stimuleren van de eigen verantwoordelijkheid van
burgers. Om te voorkomen dat echtgenoten de toepasselijkheid van de
Wet verevening pensioenrechten bij scheiding over het hoofd zien, zal
voorlichtingsmateriaal ontwikkeld worden, dat door de ambtenaar van de
burgerlijke stand beschikbaar zal worden gesteld. Tevens zal de desbetreffende informatie, alsmede overige van belang zijnde informatie voor
echtgenoten die hun scheiding zelf willen regelen, geplaatst worden op de
informatiewebsite van de overheid. In deze informatie zal bijvoorbeeld
ook worden opgenomen dat bij de ambtenaar van de burgerlijke stand
alleen naar Nederlands recht gescheiden kan worden. Ook de door de
raad voor rechtsbijstand ontwikkelde voorziening «Rechtwijzer» voor
rechtzoekenden die zelf in onderling overleg afspraken willen maken kan
een goede ondersteuning bieden aan echtgenoten die hun echtscheiding
zelf willen regelen. Een nieuwe versie van de Rechtwijzer wordt op dit
moment ontwikkeld ter zake de echtscheiding. Die versie maakt ook
begeleiding door een advocaat van de beide rechtzoekenden bij het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 118, nr. 3

8

afwikkelen van de echtscheiding mogelijk. Voor vragen kunnen de
echtgenoten zich ook wenden tot het Juridisch Loket, indien zij onder het
bereik van de Wet op de rechtsbijstand vallen, of kunnen zij een juridisch
deskundige, zoals een (mediator-)advocaat of -notaris, van hun keuze
benaderen. Of dit laatste uiteindelijk nodig is, hangt vanzelfsprekend in
hoge mate af van de complexiteit van de vermogenssituatie van de
echtgenoten. Zo zullen echtgenoten die beiden in loondienst zijn en een
vergelijkbaar salaris hebben, die geen eigen woning of ander onroerend
goed bezitten en evenmin aandelenportefeuilles of andere voor de leek
minder toegankelijke vermogensbestanddelen, vrij gemakkelijk overzicht
kunnen verkrijgen over de stappen die gezet moeten worden om hun
huwelijk te beëindigen en overeenstemming te bereiken over de gevolgen
ervan dan echtgenoten wier vermogenspositie van complexe aard is. In
laatstgenoemde situatie ligt het voor de hand dat de echtgenoten zich
wenden tot een in het echtscheidingsrecht gespecialiseerde deskundige
om hen bij te staan bij het bij de echtscheiding behorende uit elkaar halen
van de verscheidene vermogensbestanddelen en om eventuele
aanspraken op alimentatie en pensioenverevening te bespreken. Hetzelfde
geldt voor echtgenoten die de Nederlandse taal niet voldoende machtig
zijn om zich afdoende een beeld te kunnen vormen van de gevolgen van
de echtscheiding en voor echtgenoten die zich in verband met de
gewenste erkenning van hun echtscheiding in landen buiten de Europese
Unie dienen te realiseren dat zij bij de ambtenaar van de burgerlijke stand
slechts met toepassing van Nederlands recht kunnen scheiden. Het
behoort echter tot de eigen verantwoordelijkheid van de echtgenoten om
te bepalen of zij behoefte hebben aan gespecialiseerd juridisch advies.
5. Erkenning van in Nederland uitgesproken echtscheiding in
buitenland
De erkenning van echtscheidingen binnen de lidstaten van de Europese
Unie wordt beheerst door de Verordening Brussel II-bis (Verordening (EG)
nr. 2201/2003 van de Raad van de Europese Unie van 27 november 2003
betreffende de bevoegdheid en de erkenning en tenuitvoerlegging van
beslissingen in huwelijkszaken en inzake de ouderlijke verantwoordelijkheid, en tot intrekking van verordening (EG) nr. 1347/2000 [PbEU L
338]). In de literatuur is discussie gevoerd over de vraag of een
echtscheiding die niet tot stand komt door een uitspraak van een rechter
erkend wordt binnen de Europese Unie. Aanleiding voor die discussie
vormde het initiatiefwetsvoorstel van Kamerlid Luchtenveld (initiatiefwetsvoorstel inzake het scheiden zonder rechterlijke tussenkomst en het
voortgezet ouderschap na echtscheiding, Kamerstukken II 2003/04, 29 676,
1–3). In de oorspronkelijke versie van het initiatiefwetsvoorstel was sprake
van een zuiver consensuele beëindiging van het huwelijk welke door een
administratieve autoriteit zou worden geregistreerd. Onzeker bleek te zijn
of deze vorm van administratieve ontbinding van het huwelijk onder het
materiële bereik van de Verordening Brussel II-bis zou vallen. De in deze
verordening opgenomen erkenningsregels vergen dat sprake is van een
beslissing, waarbij beslissing wordt gedefinieerd als een door een gerecht
van een lidstaat uitgesproken echtscheiding. Onder gerecht wordt
verstaan: alle autoriteiten van de lidstaat die bevoegd zijn ter zake van de
echtscheidingsbeslissing (artikel 2, onderdeel 4 jo artikel 1 Verordening
Brussel II-bis). Een echtscheiding die tot stand komt door registratie van
een wens van echtgenoten om gescheiden te zijn, voldoet niet aan deze
definities.
In het onderhavige wetsvoorstel is ervoor gekozen om de ambtenaar van
de burgerlijke stand de bevoegdheid te verlenen de echtscheiding uit te
spreken. Alvorens dat te doen, dient de ambtenaar na te gaan of aan alle
wettelijke vereisten is voldaan. Aan de Staatscommissie voor het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 118, nr. 3

9

internationaal privaatrecht is verzocht advies uit te brengen over de vraag
of deze nieuwe echtscheidingsprocedure voldoet aan de vereisten van de
Verordening Brussel II-bis. De Staatcommissie heeft op 22 juni 2013
advies uitgebracht. In het advies wordt bevestigd dat de voorgestelde
procedure het voor de toepasselijkheid van de Verordening Brussel II-bis
vereiste constitutieve element bevat en daarmee onder de materiële
werking van de verordening valt. Hierbij is het beslissende element de
constatering van de ambtenaar van de burgerlijke stand dat aan de
wettelijke vereisten voor echtscheiding is voldaan. Voorts is in het advies
van de Staatscommissie voor het internationaal privaatrecht bevestigd dat
de ambtenaar van de burgerlijke stand in de voorgestelde procedure
voldoet aan de definitie van het begrip gerecht in artikel 2 aanhef en
onder 1 Verordening Brussel II-bis. Daarmee wordt de bevoegdheid van
de ambtenaar van de burgerlijke stand om een akte van echtscheiding op
te maken rechtstreeks bepaald door de bevoegdheidsregeling van artikel 3
van deze verordening. Dit houdt in geval van een gemeenschappelijk
verzoekschrift in dat de ambtenaar bevoegd is in het geval dat een van de
echtgenoten gewone verblijfplaats in Nederland heeft of beide echtgenoten (mede) de Nederlandse nationaliteit bezitten.
Binnen de Europese Unie kennen enkele landen een vorm van administratieve echtscheiding. Van problemen inzake de erkenning van deze
echtscheidingen in de andere lidstaten van de Europese Unie is
vooralsnog niet gebleken.
Of een in Nederland uitgesproken echtscheiding in landen buiten de
Europese Unie wordt erkend, hangt af van de regels van internationaal
privaatrecht van het desbetreffende land. Op advies van de NVvR zij ten
aanzien van de erkenning van de door de ambtenaar van de burgerlijke
stand uitgesproken echtscheiding nog vermeld dat geen garantie kan
worden gegeven dat deze echtscheiding in alle andere landen ter wereld
zal worden erkend. Er zijn landen die de door de Nederlandse rechter
uitgesproken echtscheidingen niet altijd erkennen. Soms geldt die
weigering alleen echtscheidingen waar eigen onderdanen bij betrokken
zijn. Nederland is aangesloten bij een tweetal Haagse verdragen ter zake
van de echtscheiding: Het Haags echtscheidingserkenningsverdrag van
1 juni 1970 (Trb. 1981, 165) en het Haags echtscheidingsverdrag van
12 juni 1902 (Stb. 1903, 232). In Nederland uitgesproken echtscheidingen
worden in beginsel in de aangesloten staten erkend. Het behoort evenwel,
binnen de door internationale instrumenten bepaalde bandbreedte, tot de
soevereiniteit van een land om eigen regels van internationaal privaatrecht op te stellen. Staten buiten de Europese Unie die niet bij internationale verdragen zijn aangesloten, kunnen derhalve erkenning aan in
andere landen uitgesproken echtscheidingen onthouden, onverschillig of
deze door de rechter zijn uitgesproken of door een administratieve
autoriteit. De Staatscommissie voor het internationaal privaatrecht heeft
in dit verband opgemerkt dat, nu de thans voorgestelde procedure onder
het toepassingsgebied van de Verordening Brussel II-bis valt, daarmee de
erkenningskansen van de huwelijksontbinding in niet-EU lidstaten
bevorderd kunnen worden. In de meeste rechtsstelsels geldt namelijk als
erkenningsvereiste een zorgvuldig verloop van de procedure die tot het te
erkennen rechtsfeit heeft geleid.
De ambtenaar van de burgerlijke stand zal in internationale gevallen na
ontvangst van het verzoekschrift tot echtscheiding zijn bevoegdheid
ambtshalve moeten beoordelen. Zo zal hij bijvoorbeeld een bewijs van
Nederlanderschap kunnen verlangen of een bewijs betreffende de
gewone verblijfplaats in Nederland. In de echtscheidingsakte dient te
worden vermeld op welke grond de ambtenaar zijn bevoegdheid heeft
aangenomen. Als de ambtenaar tot het oordeel komt dat hij niet bevoegd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 118, nr. 3

10

is de echtscheiding uit te spreken, zal hij zijn diensten moeten weigeren.
Van een weigering van de ambtenaar van de burgerlijke stand om de
echtscheiding uit te spreken, zal voorts ook sprake zijn als niet voldaan is
aan de wettelijke vereisten, zoals het overleggen van de juiste bescheiden,
als de ambtenaar van oordeel is dat een van de echtgenoten of beiden
niet in staat kunnen worden geacht hun wil te bepalen, bijvoorbeeld als
gevolg van een geestelijke stoornis, al dan niet van tijdelijke aard, of als
de ambtenaar van oordeel is dat een of beide echtgenoten het verzoek om
echtscheiding niet uit vrije wil doen. De echtgenoten kunnen tegen de
weigering beroep instellen bij de rechter op grond van artikel 1:27 BW.
6. Echtscheiding via de rechter
Naast de echtscheiding via de burgerlijke stand, blijft het mogelijk om de
rechter te verzoeken de echtscheiding uit te spreken. Dit geldt zowel voor
echtgenoten die een gemeenschappelijk verzoek indienen als voor
echtgenoten die een echtscheidingsprocedure op tegenspraak voeren.
Daar waar echtgenoten het niet (geheel) eens zijn over de echtscheiding
of de gevolgen ervan, blijft immers een taak voor de rechter weggelegd.
Dat kan evenzeer gelden voor echtscheidingsverzoeken op gemeenschappelijk verzoek, omdat het feit dat echtgenoten het eens zijn over de
scheiding nog niet altijd betekent dat zij het ook eens zijn of kunnen
worden over de gevolgen van de echtscheiding. Mogelijk hebben
echtgenoten behoefte aan een rechterlijke beslissing over nevenvoorzieningen of aan de vastlegging van een echtscheidingsovereenkomst in de
rechterlijke beschikking, om eventuele executieproblemen te voorkomen
of geven zij om andere hen moverende redenen de voorkeur aan een
rechterlijke uitspraak.
7. Ontbinding van het geregistreerd partnerschap
In afwijking van de huidige echtscheidingsprocedure, die altijd via de
rechter verloopt, kent de regeling van het geregistreerd partnerschap
zoals hiervoor reeds aan de orde kwam thans reeds een mogelijkheid om
zonder tussenkomst van de rechter het partnerschap met wederzijds
goedvinden via de burgerlijke stand te beëindigen. Deze regeling is
opgenomen in de huidige artikel 1:80c en 80d BW. Indien geregistreerde
partners zonder minderjarige kinderen hun partnerschap met wederzijds
goedvinden willen beëindigen, dienen zij een overeenkomst te sluiten,
waarin zij verklaren dat hun geregistreerd partnerschap duurzaam is
ontwricht en dat zij het willen beëindigen. Voorts bevat de overeenkomst
eventuele afspraken over alimentatie, voortzetting van huur of gebruik
van de woonruimte, de verdeling van enige gemeenschap van goederen
en de verevening of verrekening van pensioenrechten. Beide partners,
alsmede een of meer advocaten of notarissen dienen een verklaring te
ondertekenen waaruit blijkt dat en op welk moment de overeenkomst is
gesloten. Vervolgens wordt deze verklaring door de ambtenaar van de
burgerlijke stand ingeschreven in de registers en komt daarmee de
beëindiging van het geregistreerde partnerschap tot stand.
Teneinde geen onnodige nieuwe verschillen te doen ontstaan tussen het
huwelijk en het geregistreerd partnerschap, vervalt de huidige regeling
van beëindiging van geregistreerd partnerschap met wederzijds
goedvinden via de burgerlijke stand met verplichte overeenkomst en gaat
de voorgestelde mogelijkheid van echtscheiding via de ambtenaar van de
burgerlijke stand tevens op gelijke wijze gelden voor de ontbinding van
het geregistreerd partnerschap.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 118, nr. 3

11

8. Adviezen uit consultatie
Het concept-wetsvoorstel is ter consultatie op internet geplaatst. Dit heeft
geleid tot 24 reacties. Drie reacties betreffen louter technische opmerkingen, negen reacties zijn positief over het voorstel en twaalf reacties zijn
negatief, met name ten aanzien van het schrappen van de verplichte rol
van de advocaat of eventueel andere juridische deskundige op het gebied
van de echtscheiding. De positieve reacties onderschrijven daarentegen
juist het uitgangspunt van het wetsvoorstel dat het de verantwoordelijkheid van burgers zelf is om de gevolgen van hun echtscheiding onder
ogen te zien en de keuze te maken of zij zich ter zake willen laten bijstaan
door een juridisch deskundige of niet. Over de verplichte rol van de een
advocaat of andere juridisch deskundige wordt in het navolgende nader
ingegaan.
Het wetsvoorstel is eveneens ter consultatie voorgelegd aan de Raad voor
de rechtspraak, de Nederlandse Orde van Advocaten (NOvA), de
Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (KNB), de Nederlandse
Vereniging voor Rechtspraak (NVvR), de Nederlandse Vereniging voor
Burgerzaken (NVvB), de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG),
Vereniging van Familierecht Advocaten en Scheidingsmediators (vFAS) en
de Vereniging van Mediators en Scheidingsbemiddelaars in het Notariaat
(VMSN)1.
Van de technische opmerkingen die in de consultatieronde zijn gemaakt is
nota genomen en deze zijn waar mogelijk verwerkt.
Algemeen
De NVvR kan zich in principe vinden in de gedachte om in geval van
echtgenoten zonder kinderen de echtscheidingsprocedure te vereenvoudigen. De KNB benadrukt in haar advies voorstander te zijn van scheiden
zonder tussenkomst van de rechter, omdat daar waar partners in goed
overleg uit elkaar gaan, een verplichte gang naar de rechter een onnodige
drempel opwerpt. De Raad voor de rechtspraak onderschrijft in zijn advies
dat scheiden via de ambtenaar van de burgerlijke stand relatief snel zal
gaan en eenvoudiger zal zijn dan scheiden via de rechter. De vFAS
daarentegen acht het wetsvoorstel maatschappelijk onwenselijk en
benadrukt in haar advies dat veel echtscheidingen juridisch complex zijn,
voor echtgenoten belangrijke rechtsgevolgen hebben en zij daarom goede
begeleiding behoeven.
Rol advocaat
NOvA, NVvR, KNB en vFAS, alsmede de helft van het aantal reacties uit de
internetconsultatie voorzien problemen met de echtscheiding via de
ambtenaar van de burgerlijke stand waarbij geen verplichte rol voor een
advocaat of notaris is weggelegd en geven aan dat echtgenoten die op
een later moment alsnog een geschil krijgen over alimentatie, boedelverdeling of pensioenverevening daarvoor verschillende procedures
aanhangig moeten maken, hetgeen een mogelijke kostenbesparing bij het
voorbereiden van de echtscheiding teniet zou doen. De NOvA verwacht
dat de kosten uiteindelijk zelfs hoger zullen kunnen uitvallen doordat voor
de verschillende procedures telkens opnieuw griffierecht betaald dient te
worden. De vFAS wijst er in dit verband op dat haar leden regelmatig
geconfronteerd worden met ex-echtgenoten die terug willen komen op
tijdens de echtscheiding gemaakte afspraken, met echtscheidingen die
niet gemeld zijn aan het pensioenfonds of echtscheidingen waarin de
1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 118, nr. 3

12

afwikkeling van schulden ongeregeld is gebleven, met alle problemen van
dien. Genoemde instanties verwachten dat echtgenoten zonder gespecialiseerde ondersteuning de (fiscale) consequenties van de echtscheiding
niet of nauwelijks zullen kunnen overzien en wijzen ook alle op het nadeel
dat als de echtgenoten een echtscheidingsovereenkomst sluiten en hun
echtscheiding vervolgens laten uitspreken door de ambtenaar van de
burgerlijke stand, zij niet de mogelijkheid hebben een executoriale titel te
verkrijgen voor de overeenkomst, tenzij zij zich alsnog wenden tot een
notaris met de bijbehorende kosten. De KNB meent dat het slechts zelden
voorkomt dat scheidende echtgenoten gelijkwaardige partners zijn die
ieder voor zich in staat zijn weloverwogen keuzes te maken. Waar geen
sprake is van die gelijkwaardigheid, op financieel en emotioneel gebied en
betreffende opleiding en ervaring, is het naar het oordeel van de KNB
uiteindelijk in beider belang dat er iemand is die die ongelijkwaardigheid
zoveel mogelijk opheft. En met die bijstand zou er dan zelden voor
gekozen worden om niets te regelen. Ook de Raad voor de rechtspraak
wijst op het risico dat echtgenoten sneller dan wenselijk en wellicht vanuit
een ongelijke positie tot echtscheiding zullen komen en hun zaken niet
goed zullen regelen. Echtgenoten zullen op het moment van de
echtscheiding vaak onvoldoende beseffen wat de gevolgen zullen zijn als
bijvoorbeeld de verdeling, de afwikkeling van de huwelijkse voorwaarden,
de alimentatie of de pensioenverevening niet goed geregeld worden,
hetgeen het risico in zich draagt dat op een later moment alsnog
geschillen kunnen ontstaan, waardoor de werklast van de rechterlijke
macht zal toenemen.
De regering hecht eraan voorop te stellen dat de mogelijkheid van op
gemeenschappelijk verzoek scheiden zonder rechter voor echtparen
zonder minderjarige kinderen een nieuwe weg zal vormen om echtscheiding te bereiken, naast de bestaande weg via de rechter. De weg via
de rechter blijft bestaan en dat betekent dat echtgenoten zonder minderjarige kinderen voortaan de keuze zullen hebben of zij hun huwelijk willen
beëindigen met een verzoekschrift aan de rechter, ingediend door een
advocaat of een verzoekschrift aan de ambtenaar van de burgerlijke stand,
welk verzoek zij zelf indienen. Het staat de echtgenoten daarbij tevens vrij
om advies in te winnen van juridisch deskundigen. Dat valt ook zeer aan
te raden voor echtgenoten die het weliswaar eens zijn over het feit dat
willen scheiden, doch geen goed zicht hebben op de (financiële) gevolgen
van hun echtscheiding. De adviezen getuigen op het punt van de
verplichte rol van de advocatuur (of notariaat) van een grote verantwoordelijkheid die de beroepsgroep voelt om burgers te behoeden voor
onbesuisde en haastige, ondoordachte echtscheidingen. Deze regering
onderschrijft deze beroepsopvatting en verwacht dat advocatuur en
notariaat hun nauwgezette advisering van echtgenoten zonder minderjarige kinderen die verwachten overeenstemming te kunnen bereiken over
de gevolgen van hun echtscheiding zullen kunnen voortzetten, ook als de
rol van de advocatuur bij het echtscheiden bij de burgerlijke stand niet
langer verplicht is.
Rol ambtenaar van de burgerlijke stand
In diverse adviezen worden vraagtekens gesteld bij de mogelijkheden en
deskundigheid die de ambtenaar van de burgerlijke stand heeft om
echtgenoten te informeren over de gevolgen van hun echtscheiding en te
adviseren welke aspecten zij in elk geval dienen te regelen. Vanuit de
rijksoverheid zal in samenwerking met de Nederlandse vereniging voor
burgerzaken voorlichtingsmateriaal ontwikkeld worden, welke aan
echtgenoten die willen scheiden en in aanmerking komen voor een
echtscheiding bij de ambtenaar van de burgerlijke stand, zal worden
uitgereikt. In dat voorlichtingsmateriaal zal tevens gewezen worden op de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 118, nr. 3

13

complexiteit van bepaalde aspecten en zal gewezen worden op de optie
om een gespecialiseerd deskundige te raadplegen. Het zal derhalve niet
de taak zijn van de ambtenaar van de burgerlijke stand om echtgenoten te
adviseren over de gevolgen van hun echtscheiding en hoe zij deze het
beste kunnen regelen.
De Raad voor de rechtspraak stelt dat de rechter ook prealabele vragen
toetst zoals de vraag of überhaupt een huwelijk tot stand is gekomen, met
name indien het huwelijk in het buitenland is voltrokken. Deze expertise
zou volgens de Raad meer bij de rechter liggen dan bij de ambtenaar van
de burgerlijke stand, met uitzondering van de ambtenaar van de burgerlijke stand van de gemeente ’s-Gravenhage, gezien diens bijzondere taken
ten aanzien van internationale aspecten van de burgerlijke stand. Gelet
hierop is ten aanzien van het in het buitenland gesloten huwelijk bepaald
dat de ambtenaar van de burgerlijke stand van de gemeente
’s-Gravenhage bevoegd zal zijn de echtscheiding uit te spreken.
De NVvR verzoekt de regering in het wetsvoorstel te verduidelijken dat de
ambtenaar van de burgerlijke stand het uitspreken van de echtscheiding
moet kunnen weigeren als hij twijfels heeft over de omstandigheden
waaronder de echtscheiding plaatsvindt en welke vorm van rechtsbescherming openstaat tegen beslissingen die de ambtenaar in het kader
van de echtscheiding neemt. Ook de vFAS zou graag zien dat voorzieningen zouden worden getroffen waarmee gedwongen echtscheidingen
zouden worden tegengegaan en wordt ingegaan op de positie van
geestelijk gestoorde personen die een echtscheiding via de ambtenaar
van de burgerlijke stand wensen. In de artikelsgewijze toelichting is
geëxpliciteerd dat de ambtenaar van de burgerlijke stand kan weigeren de
echtscheidingsakte op te maken. Artikel 1:27 BW biedt de belanghebbenden de mogelijkheid tegen de weigering beroep in te stellen.
De NVvR adviseert tevens om in de toelichting te verduidelijken op welk
moment de echtscheiding in de registers van de burgerlijke stand wordt
ingeschreven. Dit advies is overgenomen, zie de voorgestelde wijziging
van artikel 1:163 BW en de artikelsgewijze toelichting.
De vFAS wijst erop dat het voor de ambtenaar van de burgerlijke stand
moeilijk zal zijn om te bepalen of de echtgenoten geen minderjarige
kinderen hebben, als deze kinderen in het buitenland zijn geboren en
plaatst vraagtekens bij de mogelijkheden die de ambtenaar van de
burgerlijke stand heeft om de echtgenoten te wijzen op complicaties ter
zake van pensioenen en alimentatie. De regering ziet niet in waarom het
voor de ambtenaar van de burgerlijke stand moeilijker zal zijn dan voor de
rechter om te bepalen of de echtgenoten in het buitenland geboren
kinderen hebben voor wie een ouderschapsplan dient te worden gemaakt
en derhalve slechts de echtscheidingsweg via de rechter openstaat. Als
echtgenoten kinderen hebben die in Nederland wonen, mag aangenomen
worden dat dit feit blijkt uit de Basisregistratie Personen (BRP). Indien de
echtgenoten minderjarige kinderen hebben die niet in Nederland wonen
en van wiens bestaan de Nederlandse overheid niet op de hoogte is, moet
er rekening mee worden gehouden dat de ouders dit feit verzwijgen en
noch in de echtscheidingsprocedure bij de rechter, noch in een procedure
bij de ambtenaar van de burgerlijke stand melding maken van dit feit. Dat
zou dan tot gevolg hebben dat in een procedure bij de rechter geen
ouderschapsplan wordt overgelegd en evenmin nevenvoorzieningen
gevraagd worden die betrekking hebben op de minderjarige kinderen. Een
echtscheiding op gemeenschappelijk verzoek bij de rechter, waarin niets
duidt op het feit dat zich in het buitenland nog in het buitenland geboren
minderjarige kinderen van de echtgenoten bevinden, zal niet wegens het
ontbreken van een ouderschapsplan niet-ontvankelijk verklaard worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 118, nr. 3

14

Het resultaat van het verzwijgen van het feit dat men minderjarige
kinderen heeft, leidt daarmee niet tot een ander resultaat dan een
echtscheiding die door de ambtenaar van de burgerlijke stand wordt
uitgesproken.
Besparing
De Raad voor de rechtspraak wijst er terecht op dat de in het conceptwetsvoorstel voorgestelde regeling geen besparing oplevert voor burgers
die zich voor advies wenden tot een advocaat, mediator of notaris en
derhalve vraagt de Raad zich af of de investering die door de gemeenten
zal moeten worden gedaan om de echtscheiding via de ambtenaar van de
burgerlijke stand mogelijk te maken wel de beoogde besparing oplevert
als slechts een gering aantal echtgenoten die willen scheiden van de
nieuwe procedure gebruik zal maken. De Raad schat in dat slechts de helft
van de echtgenoten die op gemeenschappelijk verzoek scheiden gebruik
zullen willen maken van de mogelijkheid van scheiden via de ambtenaar
van de burgerlijke stand. Dit zou betekenen dat er volgens de raad jaarlijks
maximaal circa 4.000 zaken minder aan de rechter zullen worden
voorgelegd. De financiering van aan de rechter voorgelegde zaken vindt
plaats via een gemiddelde behandelprijs van circa € 760 per zaak.
Echtscheidingen op gemeenschappelijk verzoek vormen voor de
rechterlijke macht de allerlichtste zaken en brengen daarmee per zaak
slechts € 30 aan behandelkosten met zich. In totaal gaat het structureel
om een besparing van circa € 0,1 miljoen. per jaar voor de rechtspraak na
invoering van dit wetsvoorstel. Deze besparing bestaat overigens uit een
volume-effect en een prijseffect die tegengesteld zijn: per saldo levert dit
een bedrag op van circa € 0,1 miljoen.
Daar komt volgens de Raad bij dat de mogelijkheid die echtgenoten zullen
hebben om zelf afspraken te maken over de gevolgen van hun
echtscheiding tot een extra instroom van zaken zal leiden op het gebied
van nakoming van de afspraken en uitleg of interpretatie van de
afspraken.
Over de te verwachten aantallen echtgenoten die gebruik zullen willen
maken van de mogelijkheid om via de ambtenaar van de burgerlijke stand
te scheiden, merkt de regering op dat dit niet goed te voorspellen valt.
Van de circa 35.000 echtscheidingen, wordt circa 40% uitgesproken na een
procedure op tegenspraak. Circa 14.000 echtscheidingen betreffen zaken
van echtgenoten zonder minderjarige kinderen. Van deze 14.000
echtscheidingen zonder minderjarige kinderen zouden derhalve circa
8.400 echtscheidingen door de ambtenaar van de burgerlijke stand
kunnen worden uitgesproken, omdat deze voldoen aan de wettelijke
criteria. De regering houdt er rekening mee dat niet alle echtgenoten die
een gemeenschappelijk echtscheidingsverzoek willen doen, dit via de
ambtenaar van de burgerlijke stand zullen laten lopen, maar gelet op de
populariteit van de in 2009 afgeschafte «flitsscheiding» wordt verwacht
dat een substantieel aantal echtgenoten gebruik zal willen maken van de
nieuwe regeling, waarbij de regering denkt aan circa 3.500 zaken per jaar.
De flitsscheiding betrof de mogelijkheid om een huwelijk om te zetten in
een geregistreerd partnerschap en het vervolgens met wederzijds
goedvinden te beëindigen bij de ambtenaar van de burgerlijke stand door
inschrijving van een verklaring waarin was aangegeven dat het geregistreerd partnerschap duurzaam ontwricht was, men het wilde beëindigen
en ter zake een overeenkomst had gesloten. Jaarlijks werden circa één op
de acht huwelijken via de flitsscheiding ontbonden. Opmerking daarbij
verdient wel dat ten tijde van de flitsscheiding de verplichting om ten
aanzien van minderjarige kinderen van het echtpaar een ouderschapsplan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 118, nr. 3

15

over te leggen nog niet bestond en de flitsscheiding derhalve ook
mogelijk was voor echtparen met kinderen.
Overige aspecten
De Raad voor de rechtspraak adviseert om de houdbaarheidsduur van een
ingediend verzoekschrift tot echtscheiding bij de ambtenaar van de
burgerlijke stand te bekorten. In het wetsvoorstel is die termijn bepaald op
een jaar. Indien de echtscheiding niet binnen een jaar na indiening van het
verzoekschrift is uitgesproken en de echtgenoten de echtscheiding toch
nog willen doorzetten, dient eerst een nieuw verzoekschrift te worden
ingediend. Het advies van de Raad op dit punt is niet overgenomen. Het
doel van de nieuwe regeling is niet alleen de burger de mogelijkheid te
bieden tot een snellere en eenvoudige echtscheidingsprocedure, doch ook
om tegemoet te komen aan de in de maatschappij levende wens om een
echtscheiding waarover de echtgenoten overeenstemming hebben bereikt
te kunnen verkrijgen zonder een rechter te hoeven benaderen. De termijn
van een jaar is lang genoeg om echtgenoten de gelegenheid te bieden de
gevolgen van de echtscheiding te overdenken en desgewenst ter zake
afspraken te maken en kort genoeg om mogelijke rechtsonzekerheid in
verband met de vraag of de echtscheiding ooit nog tot stand zal komen
beperkt te houden.
Ten aanzien van de termijnen merkt de NVvR op dat in het wetsvoorstel
wel een minimum termijn is opgenomen die dient te zijn verlopen voordat
de echtscheiding kan worden uitgesproken, te weten veertien dagen,
maar geen termijn waarbinnen de beslissing genomen dient te worden en
een termijn voor het geval de echtscheiding in een andere gemeente
wordt uitgesproken dan de huwelijksakte berust. Bij het opstellen van het
wetsvoorstel is ervoor gekozen zoveel mogelijk aan te sluiten bij de
bestaande relevante procedures en termijnen. Het opnemen van een
termijn waarbinnen de ambtenaar van de burgerlijke stand dient te
besluiten over te gaan tot het uitspreken van de echtscheiding is niet
nodig, omdat deze datum afhangt van de beschikbaarheid van de
echtgenoten die daarvoor in persoon dienen te verschijnen. De ambtenaar
heeft veertien dagen de tijd om zijn bevoegdheid te bepalen en om
gegevens en eventuele bescheiden te controleren. Het is daarna aan de
echtgenoten om een afspraak met de ambtenaar maken om in persoon te
verschijnen teneinde de echtscheiding te doen uitspreken.
9. Financiële gevolgen en administratieve lasten
Jaarlijks worden in Nederland circa 35.000 echtscheidingen uitgesproken.
Circa 14.000 zaken betreffen echtscheidingen waar geen minderjarige
kinderen bij zijn betrokken voor wie een ouderschapsplan moet worden
opgesteld. Circa 60% van het totaal aantal echtscheidingen wordt
uitgesproken op gemeenschappelijk verzoek. Echtscheidingen op
gemeenschappelijk verzoek, waarbij de echtgenoten geen behoefte
hebben aan een beslissing over verzochte nevenvoorzieningen of opname
van een eventuele echtscheidingsovereenkomst in de beschikking van de
rechtbank, komen in aanmerking voor de echtscheidingsprocedure via de
ambtenaar van de burgerlijke stand. Hoeveel zaken dit zal betreffen, kan
niet op voorhand worden voorspeld. Gelet op de hiervoor genoemde
cijfers gaat de regering er voorshands van uit dat 60% van het aantal van
circa 14.000 echtscheidingen waarbij geen kinderen betrokken zijn op
gemeenschappelijk verzoek worden uitgesproken. Dit betreft derhalve
circa 8.400 zaken. Verwacht wordt dat bijna de helft daarvan door de
ambtenaar van de burgerlijke stand zou kunnen worden uitgesproken,
derhalve circa 3.500 zaken per jaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 118, nr. 3

16

De kosten van een echtscheiding lopen voor de burger thans uiteen van
circa € 600 voor een zeer eenvoudige echtscheiding tot vele tienduizenden euro’s in situaties dat de echtgenoten jarenlang, ook nog nadat de
echtscheiding is uitgesproken met elkaar verwikkeld blijven in huwelijksgerelateerde geschillen. In de situatie dat de echtgenoten het niet eens
zijn en evenmin eens worden over de echtscheiding en de gevolgen
ervan, verandert het wetsvoorstel niets ten opzichte van de huidige
situatie. De echtgenoten kunnen, al dan niet op gemeenschappelijk
verzoek, de rechter vragen de echtscheiding uit te spreken. Zij zijn
griffierecht verschuldigd en zullen kosten maken voor de vertegenwoordiging door een advocaat. Hoe hoog de advocaatkosten zijn, hangt mede
af van de mate van complexiteit van de echtscheiding. Het nieuwe
voorstel levert een vermindering van de regeldruk (nalevingskosten) voor
burgers op omdat de verplichting vervalt om deskundige juridische hulp
in te schakelen teneinde een echtscheiding tot stand te brengen. Die
kosten van eenvoudige echtscheidingen zonder kinderen, de groep waar
dit wetsvoorstel voor bedoeld is, bedragen minimaal € 600. De verwachte
vermindering van regeldruk bedraagt daarmee ten minste € 600 x 3.500
echtscheidingen = € 2,1 miljoen.
Leges
In de nieuwe procedure zullen de echtgenotes leges verschuldigd zijn
voor de behandeling van het echtscheidingsverzoek door de ambtenaar
van de burgerlijke stand. Voor de bepaling van de hoogte van het
legesbedrag is advies gevraagd aan de Nederlandse Vereniging voor
Burgerzaken (NVvB). Op basis van dit advies worden de in rekening te
brengen legeskosten begroot op € 185 voor echtscheidingen in geval ten
minste een van de echtgenoten in Nederland woont en het huwelijk in
Nederland is gesloten. In verband met de extra werkzaamheden die
moeten worden verricht door de afdeling Landelijke Taken van de
gemeente Den Haag worden de kosten begroot op € 237 in geval niet
beide echtgenoten in Nederland wonen of het huwelijk niet in Nederland
is gesloten.
De hoogte van beide legesbedragen is berekend aan de hand van de
volgende aspecten. Het beoogde proces is onder te verdelen in twee
delen. Namelijk een eerste deel waarin de echtscheiding wordt uitgesproken en een tweede deel waarin de echtscheiding wordt verwerkt op
de huwelijksakte. Voor deze twee delen van het proces is afzonderlijk een
inschatting gemaakt. Daarnaast is per proces een inschatting gemaakt van
de kosten die de afdeling Landelijke Taken in ‘s-Gravenhage voor de
procedure maakt. Deze kosten houden verband met de specifieke taken
die deze afdeling in het wetsvoorstel toebedeeld krijgt. De kosten die
gedekt moeten worden gelden dan ook naast de kosten van de reguliere
gemeentelijke taak. Bij de berekening van kosten is uitgegaan van
realistische behandeltijden.
Proces echtscheiding aan het loket
Het proces echtscheiding aan het loket kent verschillende stappen. Het
proces begint met een eerste contactmoment waarbij de gemeente de
verzoekers nader informeert en aangeeft welke stukken noodzakelijk zijn.
De gemeente zal hieraan gemiddeld 10 minuten kwijt zijn en de afdeling
Landelijke Taken gemiddeld 20 minuten. De tijden zijn mede gebaseerd op
de ervaring dat burgers zich in de eerste contacten willen oriënteren en
daardoor veel antwoorden willen hebben. Door verschil in complexiteit
van een verzoek bij een gemeente of bij de afdeling Landelijke Taken,
waar veelal buitenlandse aspecten een rol zullen spelen, treedt er ook een
verschil in behandelingstijd op. Hierna kan een dossier worden aange-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 118, nr. 3

17

maakt en moet de aanvraag worden beoordeeld. In dit deel van het proces
worden onder meer de documenten beoordeeld, identiteiten vastgesteld,
het gezagsregister geraadpleegd en beoordeeld of de ambtenaar bevoegd
is tot het uitspreken van de echtscheiding. Voor deze stap zal de gemeente
gemiddeld 30 minuten kwijt zijn en de afdeling Landelijke Taken gemiddeld 55 minuten. Wederom is het verschil gelegen in de complexiteit van
het verzoek en het feit dat veelal buitenlandse documenten beoordeeld
moeten worden. Vervolgens moet de echtscheiding worden uitgesproken.
Hiervoor moet eerst een afspraak worden gemaakt, betrokkenen worden
uitgenodigd/ontvangen en nogmaals dient een laatste check van het
dossier plaats te vinden. Vervolgens moet feitelijk de echtscheiding
worden uitsproken. Ook dient in deze fase de echtscheidingsakte verlijd te
worden. Begroot wordt dat de gemeente hieraan gemiddeld 47 minuten
besteedt en het afdeling Landelijke Taken gemiddeld 51 minuten. Tot slot
volgt in dit proces de noodzakelijk administratieve afhandeling waaraan
zowel de gemeente als de afdeling Landelijke Taken gemiddeld 12
minuten zullen besteden. Onderdelen van dit proces bestaan uit onder
andere het opbergen van de akten, het verzenden van de relevante
kennisgevingen, etc. In totaal kost dit gehele procesonderdeel de
gemeente gemiddeld 99 minuten en de afdeling Landelijke Taken
gemiddeld 138 minuten.
Proces verwerken op huwelijksakte
Ook het proces van verwerken op huwelijksakte nadat de echtscheidingsakte is opgemaakt en zo mogelijk de kennisgeving is verzonden, kent
verschillende stappen. Dit proces begint met de ontvangst van het verzoek
tot verwerking op de huwelijksakte. Dit moet eerst worden beoordeeld
waarna de betreffende huwelijksakte uit de registers moet worden
opgehaald en gecontroleerd. Zowel de gemeente als de afdeling
Landelijke Taken zullen hier gemiddeld 12 minuten aan besteden.
Vervolgens moet de latere vermelding worden opgemaakt en worden
toegevoegd aan de akte. Zowel de gemeente als de afdeling Landelijke
Taken zullen hier gemiddeld 16 minuten aan besteden. Tot slot volgt ook
in dit proces de noodzakelijk administratieve afhandeling. Onderdelen van
dit proces bestaan uit onder andere het opbergen van de akte inclusief de
latere vermelding en het opbergen van de bijbehorende dossierstukken.
Dit kost zowel de gemeente als de afdeling Landelijke Taken gemiddeld 6
minuten. In totaal zal zowel de gemeente als de afdeling Landelijke Taken
aan dit gehele procesonderdeel gemiddeld 34 minuten besteden.
Legesbedrag voor proces scheiden zonder rechter
Uitgaande van bovenstaande processtappen en bijbehorende gemiddelde
behandeltijd kan een legesbedrag worden berekend. Hierbij is uitgegaan
van de loonkosten bij gemeenten van een medewerker in schaal 9. Ook is
rekening gehouden met overheadkosten. Voor de berekening is de
behandeltijd voor beide processtappen bij elkaar opgeteld. Voor
gemeenten komt dit neer op een totaal van gemiddeld 133 minuten. Om
de kosten voor het proces te kunnen dekken moeten gemeenten hiervoor
€ 174,– aan leges heffen. Voor de afdeling Landelijke Taken komt dit neer
op een totaal van gemiddeld 172 minuten. Om de kosten voor het proces
te kunnen dekken moet deze afdeling hiervoor € 226,– aan leges heffen.
Specifieke automatiseringskosten
De gemeenten zullen voorts voorafgaande aan de inwerkingtreding van
deze wet kosten moeten maken ter zake van het opstarten van het nieuwe
proces. Deze kosten voor gemeenten worden veroorzaakt door de
noodzakelijke aanpassingen in de ICT-systemen, zoals een nieuw

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 118, nr. 3

18

onderdeel echtscheiding in de module burgerlijke stand en aanpassing
van gemeentelijke websites. Ook moet de gemeente kosten maken voor
de opslag van de gegevens, akten en latere vermeldingen. Tot slot zullen
de ambtenaren van de burgerlijke stand voor deze nieuwe taak opgeleid
moeten worden. Op basis van een uitvraag bij de softwareleveranciers en
ervaring uit eerdere trajecten worden deze kosten voor gemeenten
begroot op € 200.000. Ook dit bedrag zal worden gedekt uit de legeskosten die echtparen voor de behandeling van het echtscheidingsverzoek
door de ambtenaar van de burgerlijke stand verschuldigd zullen zijn.
Gebruikelijk is om dit soort kosten, die uit leges dienen te worden
voldaan, af te schrijven over een periode van vijf jaar. Uitgaande van 3.500
echtscheidingen via de burgerlijke stand per jaar, betekent het doorberekenen van de extra kosten dat het legesbedrag met € 11 dient te worden
verhoogd.
Totaal legesbedrag
Het totaal bedrag dat aan leges in rekening zal worden gebracht wordt
voor de behandeling van een echtscheidingsverzoek door de ambtenaar
van de burgerlijke stand wordt voor gemeenten begroot op € 185 (174 +
11). Het totaalbedrag dat verschuldigd zal zijn als het verzoek wordt
behandeld door de afdeling Landelijke Taken in ‘s- Gravenhage wordt
begroot op € 237 (226 + 11).
Rechtsbijstand
In verband met de schatting dat bijna de helft van de echtparen voor wie
deze regeling gaat gelden gebruik zal maken van de nieuwe regeling, is
begroot dat een besparing op de kosten van rechtsbijstand kan worden
behaald van € 800.000. Deze besparing is reeds ingeboekt in het kader
van de stelselvernieuwing rechtsbijstand. Dit is ook vermeld in de brieven
van 12 juli 2013 (Kamerstukken II, 2012- 2013, 31 753, 64) en 18 februari jl.
(Kamerstukken II, 31 753, 70). In laatstgenoemde brief is reeds opgemerkt
dat de aanspraken op gesubsidieerde rechtsbijstand overigens niet
wijzigen als gevolg van dit wetsvoorstel. Rechtzoekenden die scheiden
zonder rechter kunnen derhalve een aanvraag doen voor gesubsidieerde
rechtsbijstand. Of zij daarvoor in aanmerking komen hangt af van de
vraag of zij voldoen aan de criteria voor gesubsidieerde rechtsbijstand. De
eerste lijn, die als gevolg van de stelselvernieuwing rechtsbijstand
versterkt wordt, krijgt ook hier een belangrijke rol.
Kosten rechterlijke macht
De Raad voor de rechtspraak verwacht een klein budgettair effect. De
gemeenschappelijk verzoek-zaken die niet meer voor de rechter komen,
zijn een van de lichtste zaaksoorten en brengen op dit moment ruim € 30
per zaak aan behandelkosten met zich mee. In totaal gaat het structureel
om een besparing van circa € 0,1 miljoen per jaar voor de Rechtspraak na
invoering van het wetsvoorstel. Deze besparing bestaat overigens uit een
volume-effect en een prijs-effect die tegengesteld zijn. Per saldo levert dit
een bedrag op van circa € 0,1 miljoen. Daarnaast zullen inkomsten
worden gederfd ter zake van het verlies aan binnenkomende griffierechten, omdat er minder zaken zullen binnenkomen. Uitgaande van een
verhouding minder draagkrachtigen en draagkrachtigen van 40%: 60%,
betekent dit in geval van een vermindering van 3.500 zaken die aan de
rechter worden voorgelegd een bedrag van circa € 0,7 miljoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 118, nr. 3

19

ARTIKELSGEWIJS
Artikel I
A
De wijziging van artikel 1:9BW houdt verband met het eenduidig
aangeven van het einde van het geregistreerd partnerschap met de term
ontbinding van het geregistreerd partnerschap. De huidige wettelijke
regeling kent zowel de ontbinding van het geregistreerd partnerschap
door de rechter als de beëindiging van het geregistreerd partnerschap
met wederzijds goedvinden bij de ambtenaar van de burgerlijke stand.
Deze laatste vorm wordt vervangen door een ontbinding die, evenals de
echtscheiding, onder bepaalde voorwaarden, zoals opgenomen in het
gewijzigde artikel 1:150 BW en het nieuwe artikel 1:152 BW kan worden
uitgesproken door de ambtenaar van de burgerlijke stand.
B
De echtscheiding en ontbinding van een geregistreerd partnerschap via
de ambtenaar van de burgerlijke stand, komt evenals de door de rechter
uitgesproken echtscheiding of beëindiging geregistreerd partnerschap tot
stand door inschrijving in de registers. Inschrijving van de rechterlijke
uitspraak betekent in de praktijk dat een latere vermelding aan de
huwelijksakte c.q. akte geregistreerd partnerschap wordt toegevoegd. De
originele echtscheidingsbeschikking is en blijft in beheer bij de rechterlijke
macht. Als in geval van echtscheiding of ontbinding van het geregistreerd
partnerschap door de ambtenaar van de burgerlijke stand volstaan zou
worden met het toevoegen van een latere vermelding, zou dit beteken dat
de echtscheidingsakte zelf niet bewaard wordt. Zulks is onwenselijk en
derhalve is noodzakelijk dat een register wordt gemaakt, waarin de
echtscheidingsakte en de akte ontbinding geregistreerd partnerschap
worden opgemaakt. De Regeling vermelding nummer op akten burgerlijke
stand zal hiertoe worden aangepast.
De toevoeging van een register waarin de door de ambtenaar van de
burgerlijke stand opgemaakte echtscheidingsakten en akten ontbinding
geregistreerd partnerschap worden opgemaakt, dient er voorts toe
adequaat te regelen dat, mits het huwelijk destijds in Nederland is
voltrokken, de echtscheiding kan worden uitgesproken door de ambtenaar
van de burgerlijke stand van de woonplaats van (één van) de echtgenoten,
waarna direct de akte wordt opgemaakt in het register. De keuze voor de
bevoegdheid van de ambtenaar van de burgerlijke stand van de
woonplaats is gemaakt om de toegang voor de burger zo eenvoudig en
gemakkelijk mogelijk te maken, terwijl het zeer goed mogelijk is dat de
huwelijksakte zich in een andere gemeente bevindt, te weten de gemeente
waar het huwelijk destijds is gesloten. Teneinde het desondanks mogelijk
te maken dat het uitspreken van de echtscheiding, het opmaken van de
akte en de inschrijving ervan alle min of meer op hetzelfde moment
kunnen geschieden, is het nodig de akte direct in het daartoe bestemde
register te kunnen opmaken. Deze akte wordt vervolgens in tweevoud
bewaard en kan eventueel op last van de rechter worden verbeterd (artikel
1:24 BW).
C
De regeling betreffende beëindiging van een geregistreerd partnerschap
met wederzijds goedvinden bij de ambtenaar van de burgerlijke stand op
grond van de artikel 1: 80c en 80d BW vervalt en daarmee ook de in artikel
1:20 lid 1 BW opgenomen opdracht om een latere vermelding toe te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 118, nr. 3

20

voegen aan de akte van geregistreerd partnerschap. De latere vermelding
van de echtscheidingsakte, alsmede die van de akte van ontbinding van
het geregistreerd partnerschap worden door de toevoeging van de
tweede volzin voortaan beide geregeld in het tweede lid van artikel 1:20.
D
De wijzigingen beogen te regelen dat de ambtenaar van de burgerlijke
stand de bevoegdheid heeft om naast de rechterlijke uitspraken betreffende echtscheiding en ontbinding van het geregistreerd partnerschap
ook de desbetreffende uitspraken van de ambtenaar van de burgerlijke
stand als latere vermelding aan de huwelijksakten en akten van geregistreerd partnerschap toe te voegen.
E
De wijziging is van technische aard en houdt verband met het vervallen
van de huidige regeling van beëindiging geregistreerd partnerschap met
wederzijds goedvinden.
F
De toevoeging van Titel 9 heeft tot gevolg dat de regelingen ter zake van
ontbinding van het huwelijk door echtscheiding en ontbinding van het
geregistreerd partnerschap gelijkgetrokken worden. Voor echtgenoten en
geregistreerde partners die gezamenlijk minderjarige kinderen hebben of
gezamenlijk gezag uitoefenen over niet-gezamenlijke kinderen, verandert
er niets. Voor echtscheiding respectievelijk ontbinding van het geregistreerd partnerschap wenden zij zich tot de rechter. Echtgenoten en
geregistreerde partners zonder de hiervoor bedoelde minderjarige
kinderen, hebben voortaan de keuze tussen het doen uitspreken van de
echtscheiding respectievelijk de ontbinding van het geregistreerd
partnerschap door de rechter of door de ambtenaar van de burgerlijke
stand. Aangezien in de praktijk geen behoefte lijkt te bestaan aan het
invoeren van een op het geregistreerd partnerschap toepasselijke regeling
ter zake van scheiding van tafel en bed, is van de toepasselijkheid van
Titel 9 op het einde van het geregistreerd partnerschap artikel 1:149, onder
d, BW uitgezonderd. Om dezelfde reden is Titel 10 niet mede van
toepassing verklaard op het geregistreerd partnerschap.
G
De artikelen hebben betrekking op de huidige wijze waarop een geregistreerd partnerschap ontbonden kan worden en kunnen vervallen, nu Titel
9 van overeenkomstige toepassing wordt op het geregistreerd
partnerschap.
H
De wijziging is deels technisch van aard, teneinde de regeling van het
tijdstip van ontbinding van de gemeenschap tevens van toepassing te
doen zijn in geval van een echtscheiding via de burgerlijke stand.
Eveneens technisch van aard is het vervallen van onderdeel e en de
aanpassing van het tweede lid in verband met het vervallen van een
aparte regeling voor de beëindiging van het geregistreerd partnerschap
met wederzijds goedvinden. De aanpassing van het derde lid heeft een
taalkundige achtergrond, waarvoor prof. A.J.M. Nuytinck in WPNR 2013,
6975 een lans brak. Prof. Nuytinck beval in dezelfde publicatie eveneens
aan om de inschrijving in het huwelijksgoederenregister een constitutief
vereiste te doen zijn voor de ontbinding van de gemeenschap, analoog

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 118, nr. 3

21

aan de regeling ter zake van de scheiding van tafel en bed in de artikel
1:173 lid 1 en 176 lid 1 BW. Deze aanbeveling is evenwel niet overgenomen, teneinde de echtscheidingsprocedure niet te compliceren. Door
de inschrijving op zichzelf facultatief te doen zijn, en alleen voor de
situatie waarin de echtgenoten de ontbinding van de gemeenschap tegen
derden willen kunnen tegenwerpen de inschrijving in het huwelijksgoederenregister als voorwaarde te stellen, is het verrichten van de extra
handeling niet nodig in geval van eenvoudige echtscheidingen. Is een
echtscheiding zelf of de vermogenssituatie meer complex, dan mag
verwacht worden dat de echtgenoten zich tot een deskundige wenden
voor advies en dan vormt de afweging om het verzoek al dan niet in te
schrijven in het huwelijksgoederenregister een onderdeel dat in deze
juridische advisering aan de orde zal komen.
I
De wijziging is technisch van aard in verband met het vervallen van een
aparte regeling voor beëindiging van het geregistreerd partnerschap met
wederzijds goedvinden.
J
De wijziging betreft het toevoegen van twee leden, waarin de ambtenaar
van de burgerlijke stand de bevoegdheid krijgt om de echtscheiding uit te
spreken, indien het een gemeenschappelijk verzoek van echtgenoten voor
wie de in artikel 815 Rv opgenomen verplichting bij hun echtscheidingsverzoek een ouderschapsplan over te leggen niet geldt en als is voldaan
aan de in artikel 1:152 BW opgenomen vereisten. Echtgenoten die
verplicht zijn een ouderschapsplan over te leggen zijn echtgenoten die
gezamenlijk minderjarige kinderen hebben, behalve in de situatie dat geen
van de echtgenoten het ouderlijk gezag over de kinderen uitoefent, en
voorts echtgenoten die van rechtswege of na rechterlijke beslissing belast
zijn met het gezamenlijke gezag over een kind van een van de echtgenoten op grond van artikel 1:253sa resp. 253t BW. Dit betreft bijvoorbeeld
de situatie waarin binnen het huwelijk van twee vrouwen een kind is
geboren en waarbij geen juridisch vaderschap is ontstaan door erkenning
van het kind voor de geboorte (artikel 1:253sa BW) of de situatie waarin de
rechter het eenhoofdig gezag van een van de juridische ouders heeft
omgezet in gezamenlijk gezag van die ouder met zijn of haar nieuwe
echtgenoot (artikel 1:253t BW). Door de toepasselijkheid van Titel 9 op het
geregistreerd partnerschap, geldt de bevoegdheid van de ambtenaar van
de burgerlijke stand tevens voor de ontbinding van het geregistreerd
partnerschap.
K
In deze bepaling is opgenomen hoe de echtscheiding tot stand komt als
deze aan de ambtenaar van de burgerlijke stand verzocht wordt. Op grond
van het gewijzigde artikel 1:80b BW, waarin Titel 9 mede van toepassing
wordt verklaard op de ontbinding van het geregistreerd partnerschap,
geldt de voorgestelde regeling tevens voor ontbinding van het geregistreerd partnerschap.
De bevoegdheid van de ambtenaar van de burgerlijke stand om de
echtscheiding uit te spreken, wordt beheerst door de Verordening Brussel
II-bis en door artikel 4 Rv. Voor een toelichting op deze bevoegdheid wordt
verwezen naar de toelichting bij Artikel VI (de aanpassing van artikel 4 Rv).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 118, nr. 3

22

Lid 1
Ten aanzien van de bevoegdheid in relatieve zin van de ambtenaar van de
burgerlijke stand is bepaald dat de ambtenaar van de woonplaats van
beide echtgenoten of van één van hen bevoegd is het verzoek in behandeling te nemen, mits het huwelijk in Nederland is voltrokken. Is het
huwelijk buiten Nederland voltrokken of als geen van de echtgenoten
woonachtig is in Nederland, dan wordt het verzoek ingediend bij de
ambtenaar van de burgerlijke stand in ’s-Gravenhage. Als geen van de
echtgenoten woonachtig is in Nederland is de ambtenaar van de
burgerlijke stand, evenals de Nederlandse rechter, op grond van artikel 3
van de Verordening Brussel II-bis slechts bevoegd de echtscheiding uit te
spreken, indien beide echtgenoten (mede) de Nederlandse nationaliteit
hebben.
Voor de huwelijkssluiting geldt dat de aangifte wordt gedaan in de
woonplaats van een van de aanstaande echtgenoten, terwijl het huwelijk
voltrokken kan worden in een andere gemeente. Aangenomen mag
worden dat echtgenoten die van echt willen scheiden in het algemeen
geen behoefte zullen gevoelen de echtscheiding te doen uitspreken in een
bijzondere locatie in een andere gemeente. Om die reden is ervan
afgezien om echtgenoten die mogelijkheid te bieden hun echtscheiding in
een bijzondere locatie in een andere gemeente te doen uitspreken. De
werkzaamheden die door de ambtenaar van de burgerlijke stand moeten
worden verricht, worden daarmee beperkter gehouden dan wanneer de
ontvangst en controle van het verzoek en bijbehorende bescheiden in de
ene gemeente plaatsvinden en het uitspreken van de echtscheiding in een
andere gemeente. De legeskosten die voor de werkzaamheden in rekening
gebracht zullen worden, worden daarmee zo beperkt mogelijk gehouden.
Het tijdstip van indienen van het verzoek is van belang voor de bepaling
van het moment waarop de eventuele wettelijke gemeenschap van
goederen tot ontbinding komt. Waar het gebruikelijk is dat het moment
van indiening van het verzoek bij de rechter door de griffie wordt
aangetekend op welke datum en tijdstip het verzoekschrift is binnengekomen, zal ook de ambtenaar van de burgerlijke stand datum en tijdstip
van ontvangst van het schriftelijk verzoek tot echtscheiding dienen aan te
tekenen.
Lid 2
Bij het verzoek tot echtscheiding zullen enkele bescheiden dienen te
worden overgelegd. Met het oog op de ontwikkelingen op het gebied van
elektronische dienstverlening, is voorgesteld in overeenstemming met
artikel 1:19j BW de opsomming van deze bescheiden neer te leggen in een
algemene maatregel van bestuur (het Besluit burgerlijke stand 1994). In
dit besluit zal voorts bepaald worden dat overlegging van bepaalde
bescheiden niet nodig is indien een bepaald stuk door de ambtenaar van
de burgerlijke stand zelf aan andere, voor hem toegankelijke elektronische
bestanden kan worden ontleend. Zulks zal de praktijk handvatten bieden
om, zodra bepaalde gegevens aan digitaal toegankelijke systemen
ontleend kunnen worden, overlegging van deze bescheiden niet langer te
vereisen.
Bij de over te leggen bescheiden behoort niet een eventuele door de
echtgenoten opgestelde echtscheidingsovereenkomst. Als de echtgenoten
een echtscheidingsovereenkomst sluiten, dan kan deze overeenkomst niet
in de akte worden opgenomen. Hierin verschilt de procedure via de
ambtenaar van de burgerlijke stand met de procedure via de rechter. In
laatstgenoemde procedure kan een echtscheidingsovereenkomst op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 118, nr. 3

23

verzoek van de echtgenoten door de rechter in de echtscheidingsbeschikking worden opgenomen. In de procedure via de ambtenaar van de
burgerlijke stand kan aan een eventuele echtscheidingsovereenkomst
door de echtgenoten executoriale kracht verbonden worden door de
overeenkomst door een notaris in een authentieke akte te doen opnemen.
Lid 3
Teneinde de ambtenaar van de burgerlijke stand in de gelegenheid te
stellen om na te gaan of de echtgenoten geen minderjarige kinderen
hebben en de over te leggen bescheiden te controleren, is voorgesteld de
echtscheiding via de burgerlijke stand te doen inleiden met een schriftelijk
verzoek. Vervolgens kan een afspraak worden gemaakt voor het tijdstip
waarop de echtgenoten in persoon verschijnen om te verklaren dat hun
huwelijk duurzaam is ontwricht en zij het wensen te beëindigen. Tussen
de binnenkomst van het verzoek en de datum waarop de echtscheiding
wordt uitgesproken is een termijn bepaald van ten minste veertien dagen.
Omwille van de eenvoud van de procedure en de overzichtelijkheid van de
vereisten voor met name de burger, is aansluiting gezocht bij de termijn
die wettelijk is bepaald tussen het moment van huwelijksaangifte en de
huwelijksvoltrekking, zoals bepaald in artikel 1:62 lid 1 BW.
Leden 4 en 5
De grond voor de echtscheiding is de duurzame ontwrichting van het
huwelijk. Echtgenoten die via de ambtenaar van de burgerlijke stand hun
huwelijk willen ontbinden, leggen ten overstaan van de ambtenaar van de
burgerlijke stand een verklaring af omtrent de duurzame ontwrichting van
hun huwelijk. De ambtenaar kan hierna de echtscheiding uitspreken en de
echtscheidingsakte in het register opmaken. Het kan zijn dat de echtscheiding wordt uitgesproken in dezelfde gemeente waar de echtgenoten
destijds zijn gehuwd. In dat geval draagt de ambtenaar van de burgerlijke
stand die de echtscheiding uitspreekt tevens zorg voor de toevoeging van
de latere vermelding aan de huwelijksakte. Is het huwelijk destijds in een
andere gemeente voltrokken, dan bevindt de huwelijksakte zich in die
gemeente en draagt de ambtenaar van de burgerlijke stand die de
echtscheiding uitspreekt en de echtscheidingsakte opmaakt er zorg voor
dat de ambtenaar van de burgerlijke stand in de gemeente waar de
huwelijksakte berust in kennis wordt gesteld van de echtscheiding opdat
hij aan de in zijn gemeente berustende huwelijksakte een latere
vermelding kan toevoegen (artikel 21 Besluit burgerlijke stand 1994). De
ambtenaar van de burgerlijke stand die de echtscheidingsakte opmaakt,
houdt deze akte in tweevoud in beheer. Het besluit burgerlijke stand 1994
zal in verband met het voorgaande worden aangepast.
Indien de huwelijksakte niet is ingeschreven in de Nederlandse registers
van de burgerlijke stand, omdat het huwelijk niet in Nederland is gesloten
en de echtgenoten hun huwelijksakte destijds niet ter inschrijving hebben
aangeboden aan de ambtenaar van de burgerlijke stand van ’s-Gravenhage (op grond van artikel 1:25 BW) kan geen latere vermelding van de
echtscheiding aan die akte worden toegevoegd. Wel kunnen de echtgenoten hun huwelijksakte alsnog in het register in ’s-Gravenhage laten
inschrijven, opdat in die gemeente ook de latere vermelding van de
echtscheiding kan worden toegevoegd.
Lid 6
Na het indienen van het verzoek tot echtscheiding, is de medewerking
vereist van de echtgenoten om de echtscheiding tot stand te doen komen.
Teneinde te voorkomen dat de echtgenoten als gevolg van het ontbreken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 118, nr. 3

24

van die medewerking gedurende lange tijd in omstandigheden kunnen
komen te verkeren, waarin de eventuele wettelijke gemeenschap van
goederen is ontbonden, doch nog niet gereed is voor verdeling, is
bepaald dat het verzoek een geldigheidsduur heeft van een jaar. Is de
echtscheiding na een jaar nog niet uitgesproken en de echtgenoten willen
de echtscheiding doorzetten, dient een nieuw verzoek te worden gedaan.
Ten aanzien van de ontbinding van de eventuele gemeenschap geldt dan
dat alle gevolgen van de gemeenschap worden geacht steeds te hebben
bestaan alsof er geen verzoek was ingediend, tenzij zich inmiddels een
andere grond voor ontbinding heeft voorgedaan. Na indiening van een
nieuw verzoek geldt wederom dat de gemeenschap vanaf dat tijdstip is
ontbonden.
L
De op advies van de Raad voor de rechtspraak aangebrachte wijzigingen
van het vierde en zesde lid van artikel 1:157 BW zijn technisch van aard en
regelen dat ook voor het vaststellen van het moment van de aanvang van
alimentatieverplichtingen het moment van inschrijving van de door de
ambtenaar van de burgerlijke stand opgemaakte echtscheidingsakte
bepalend is.
M
Met de wijziging van artikel 1:163 BW wordt verduidelijkt dat het huidige
systeem dat inschrijving van de door de rechter uitgesproken
echtscheiding (de echtscheidingsbeschikking) geschiedt op verzoek van
partijen gehandhaafd blijft. Voor echtscheidingen die worden uitgesproken door de ambtenaar van de burgerlijke stand geldt dat hij de akte
direct opmaakt in het daartoe bestemde register, zodat het opmaken van
de akte en de inschrijving samenvallen.
N
De wijziging heeft dezelfde taalkundige achtergrond als de wijziging van
het derde lid van artikel 1:99 BW. Artikel 1:166 BW geldt overigens
eveneens voor het geregistreerd partnerschap. Dat is thans geregeld in
artikel 1:80f BW en als gevolg van dit wetsvoorstel door de in het
gewijzigde artikel 1:80b BW opgenomen toepasselijkheidsverklaring van
Titel 9. Dit betekent dat, als geregistreerde partners na de ontbinding van
het geregistreerd partnerschap met elkaar in het huwelijk treden of
opnieuw een geregistreerd partnerschap sluiten, de gevolgen van het
eerste geregistreerd partnerschap worden geacht steeds te hebben
bestaan.
O
Ter verduidelijking en om misverstanden te voorkomen, is toegevoegd dat
scheiding van tafel en bed alleen aan de rechter verzocht kan worden.
P
De wijziging heeft dezelfde taalkundige achtergrond als de wijziging van
het derde lid van artikel 1:99 en van artikel 1:166 BW.
Artikel II
De verwijzing naar de wijze waarop het geregistreerd partnerschap met
wederzijds goedvinden beëindigd kan worden, dan wel door de rechter
ontbonden kan worden is niet langer nodig en kan vervallen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 118, nr. 3

25

Artikel III
A
Bij de totstandkoming van Boek 10 van het Burgerlijk Wetboek is artikel
10:55 BW toegevoegd om mogelijke misverstanden uit te sluiten ter zake
van de vraag of bijvoorbeeld een buitenlandse diplomatiek vertegenwoordiger die door zijn eigen zendstaat daartoe bevoegd is verklaard in
Nederland een huwelijksontbinding tot stand zou kunnen brengen. Omdat
thans naast de rechter, onder bepaalde voorwaarden de ambtenaar van
de burgerlijke stand bevoegd zal zijn de echtscheiding uit te spreken, is de
bepaling daartoe aangepast.
B, C en D
De wijziging van artikel 10:56 en 10:87 BW dient ertoe om te voorkomen
dat op de echtscheiding die wordt uitgesproken door de ambtenaar van
de burgerlijke stand een ander recht van toepassing kan zijn dan het
Nederlandse recht. De reden dat alleen Nederlands recht van toepassing
is op de echtscheiding die wordt uitgesproken door de ambtenaar van de
burgerlijke stand is dat een administratieve echtscheiding in andere
landen soms ook mogelijk is als de echtgenoten minderjarige kinderen
hebben. In Nederland is de keuze gemaakt om ten aanzien van minderjarige kinderen overlegging van een ouderschapsplan bij het echtscheidingsverzoek verplicht te stellen (artikel 815 jo. artikel 828 Rv Rv), welk
plan door de rechter getoetst wordt. Indien het recht van een andere staat
van toepassing zou kunnen zijn op de echtscheiding die wordt uitgesproken door de ambtenaar van de burgerlijke stand, zou op die wijze
mogelijk een echtscheiding van ouders met minderjarige kinderen tot
stand kunnen komen, hetgeen niet strookt met de hiervoor vermelde
regelgeving inzake het ouderschapsplan.
De wijziging van artikel 10:86 BW is technisch van aard en heeft
betrekking op het vervallen van het beëindigen van het geregistreerd
partnerschap met wederzijds goedvinden.
Artikel IV
Voor het opmaken van akten van de burgerlijke stand mogen slechts
kosten in rekening gebracht worden, als deze bij de Wet rechten burgerlijke stand zijn voorzien. Wanneer een echtscheiding of ontbinding van het
geregistreerd partnerschap op gemeenschappelijk verzoek door de rechter
wordt uitgesproken, dient hiervoor door de echtgenoten griffierecht te
worden voldaan. Gelet op het beginsel dat burgers zelf de kosten dragen
van diensten die zij van de overheid afnemen, ligt het in de rede om leges
in rekening te brengen ter zake van het door de ambtenaar van de
burgerlijke stand behandelen van een verzoek tot echtscheiding of
ontbinding van het geregistreerd partnerschap. De hoogte van de leges
zal zoals gebruikelijk in een algemene maatregel van bestuur worden
vastgelegd, opdat het tarief, indien nodig op eenvoudige wijze kan
worden aangepast. Zie voor de hoogte van het legesbedrag het algemeen
deel van de toelichting, par. 9.
Artikel V
Met de wijziging van artikel 1, onder b, van de Wet verevening pensioenrechten bij scheiding wordt geregeld dat op de echtscheiding of
ontbinding van het geregistreerd partnerschap die wordt uitgesproken
door de ambtenaar van de burgerlijke stand evenals een door de rechter

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 118, nr. 3

26

uitgesproken echtscheiding of ontbinding van het geregistreerd partnerschap de Wet verevening pensioenrechten bij scheiding van toepassing is.
Artikel VI
De rechtsmacht van de Nederlandse rechter in echtscheidingszaken wordt
bepaald door de Verordening Brussel II-bis. Artikel 3 van deze verordening
bepaalt dat het gerecht van de lidstaat bevoegd is tot het uitspreken van
de echtscheiding. En artikel 2 van deze verordening bepaalt voor zover
relevant dat onder «gerecht» alle autoriteiten worden verstaan die
bevoegd zijn ter zake van echtscheiding. Gelet op het voorstel om thans in
de wet, naast de rechter, te regelen dat de ambtenaar van de burgerlijke
stand bevoegd is tot het uitspreken van de echtscheiding, valt deze onder
de in de Verordening Brussel II-bis opgenomen definitie van «gerecht». In
artikel 3 van deze verordening is voorts bepaald dat in geval van een
gemeenschappelijk verzoek het gerecht van een lidstaat bevoegd is als ten
minste één echtgenoot in de lidstaat zijn gewone verblijfplaats heeft of als
beide echtgenoten (mede) de nationaliteit van de desbetreffende lidstaat
hebben. Dit betekent dat de echtscheidingsprocedure bij de Nederlandse
ambtenaar van de burgerlijke stand openstaat voor echtgenoten die het
verzoek gezamenlijk indienen, waarbij ten minste een van hen in
Nederland zijn gewone verblijfplaats heeft of beiden de Nederlandse
nationaliteit bezitten en zij geen kinderen hebben voor wie zij op grond
van artikel 815 Rv een ouderschapsplan dienen over te leggen. De
toepasselijkheid van de Verordening Brussel II-bis heeft tevens tot gevolg
dat als de echtgenoten erkenning van hun echtscheiding in een andere
lidstaat willen bewerkstelligen, zij de ambtenaar van de burgerlijke stand
kunnen verzoeken een certificaat als bedoeld in artikel 39 van de verordening af te geven.
In artikel 4 Rv wordt de rechtsmacht van de Nederlandse rechter voor
onder meer de echtscheiding nader omlijnd voor die situaties, waarin de
Verordening Brussel II-bis niet van toepassing is. Door de wijzigingen van
het eerste en vierde lid wordt bereikt dat de bevoegdheidsregels van de
verordening in Nederland ook worden gehanteerd voor scheidingen van
echtgenoten en geregistreerde partners die bij de ambtenaar van de
burgerlijke stand tot stand komen. En ook de in het vierde lid gegeven
aanvullende bevoegdheidsgrond voor in Nederland gesloten geregistreerde partnerschappen is van toepassing als de ontbinding ervan tot
stand komt bij de ambtenaar van de burgerlijke stand.
De Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
F. Teeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 118, nr. 3

27