Inrichting repressieve
brandweerzorg

Regiobeeld 17 - Rotterdam-Rijnmond

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 17 - Rotterdam-Rijnmond

1
1.1
1.2
1.3

Samenvatting, conclusies en aanbevelingen
Opkomsttijden
Samenstelling basisbrandweereenheden
Beschikbaarheid personeel

3
4
6
8

2
2.1
2.2
2.3

Inleiding
Inrichting van de repressieve brandweerzorg
Opbouw van het regiobeeld
Beschrijving van de brandweer Rotterdam-Rijnmond

9
9
10
10

3
3.1
3.1.1
3.1.2
3.2
3.2.1
3.2.2
3.3
3.3.1
3.3.2

Beoordeling van de regio
Opkomsttijden
Inleiding
Beoordeling op de toetspunten
Samenstelling van basisbrandweereenheden
Inleiding
Beoordeling op de toetspunten
Beschikbaarheid brandweerpersoneel
Inleiding
Bevindingen

12
12
12
13
20
20
20
30
30
30

I
II

Bijlagen
Enquête brandweerpersoneel
Afkortingen

33
35

2

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 17 - Rotterdam-Rijnmond

1
De Inspectie Justitie en Veiligheid (tot 27 oktober 2017: Inspectie Veiligheid en
Justitie) (hierna: Inspectie JenV) onderzocht van september 2016 tot en met mei
2017 in welke mate de veiligheidsregio’s voldoen aan de wet- en regelgeving op het
gebied van de inrichting van de repressieve brandweerzorg. De Inspectie JenV
spitste dit onderzoek toe op drie onderwerpen, te weten:
1.
2.
3.

opkomsttijden (is de brandweer ‘op tijd’?);
samenstelling van basisbrandweereenheden (met welke eenheden komt de
brandweer ter plaatse?);
beschikbaarheid brandweerpersoneel (heeft de brandweer altijd voldoende
mensen paraat om de eenheden te bemannen?).

Het eindrapport van dit inspectieonderzoek bestaat uit een landelijk beeld, 25
regiobeelden - waaronder het voorliggende - en de landelijke uitkomsten van de
personeelsenquête die de Inspectie heeft uitgezet onder het brandweerpersoneel
dat uitrukt op de brandweervoertuigen. Het regiobeeld is gebaseerd op documenten
die door de veiligheidsregio ter beschikking zijn gesteld, interviews die de Inspectie
JenV in de veiligheidsregio heeft gehouden en de uitkomsten van de
personeelsenquête.
De bevindingen uit het onderzoek zijn afgezet tegen de negentien toetspunten uit
het toetsingskader dat de Inspectie heeft opgesteld op basis van de wet- en
regelgeving (zie hiervoor deze link: Inrichting repressieve brandweerzorg in elke
veiligheidsregio - Toetsingskader).
In dit regiobeeld geeft de Inspectie weer in hoeverre de veiligheidsregio RotterdamRijnmond (hierna: VRR) voldoet aan de toetspunten en daarmee aan de wet- en
regelgeving. Dit levert het voorliggende beeld op.

3

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 17 - Rotterdam-Rijnmond

1.1

Opkomsttijden

Het toetsingskader bevat voor dit onderwerp acht toetspunten. Deze hebben
betrekking op:
Tabel a. Toetspunten opkomsttijden

Toetspunt

Deelonderwerp

1

Actueel dekkingsplan

2

Actueel brandrisicoprofiel

3

Overzicht berekende opkomsttijden

4

Overzicht berekende overschrijdingen

5

Bestuursbesluit over opkomsttijden

6

Overzicht feitelijke opkomsttijden

7

Analyse feitelijke opkomsttijden

8

Verbetervoorstellen aan bestuur

De veiligheidsregio beschikt over een actueel dekkingsplan, dat is gebaseerd op het
brandrisicoprofiel. Dit dekkingsplan bevat een overzicht van de berekende
opkomsttijden en beschrijft in hoeverre hierin wordt afgeweken van de tijdnormen
die de regio hanteert. De regio wijkt gemotiveerd af van de tijdnormen uit het
Besluit veiligheidsregio’s (hierna: Bvr). Tevens zijn maatregelen benoemd om de
risico’s te beperken.
De regio rapporteert over opkomsttijden en de genomen risicobeperkende
maatregelen. Bij samengestelde eenheden gebruikt de regio de tijd waarop de zesde
persoon ter plaatse van het incident aanwezig is. De regio categoriseert iedere
overschrijding en maakt in de jaarrapportage inzichtelijk hoe vaak iedere categorie
voorkomt.
De regio rapporteert eveneens over de aantallen activiteiten in het kader van Veilig
Leven, maar hoe deze zich verhouden tot gebieden waar de brandweer niet tijdig
aanwezig kan zijn wordt in de rapportage niet duidelijk.
De regio voldoet niet aan de eigen minimumnorm van 80% van de uitrukken binnen
de berekende opkomsttijden. Om hierin verbetering aan te brengen heeft de regio
het ‘Plan Brandweerzorg 2017-2020’ aangeboden aan het algemeen bestuur.
Conclusie
De veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond voldoet aan de toetspunten 1, 2, 3, 4, 6, 7
en 8. Op toetspunt 5 (bestuursbesluit over opkomsttijden) kan nog optimalisering
plaatsvinden door bij het treffen van maatregelen niet enkel het doelgroepenbeleid
leidend te laten zijn, maar daarbij ook de gebieden te betrekken waar de brandweer
niet tijdig ter plaatse kan zijn.

4

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 17 - Rotterdam-Rijnmond

Aanbevelingen

Geef prioriteit aan de reeds ingezette ontwikkeling van het verkrijgen van beter
inzicht in de risico's door het opstellen van een dynamisch (brand)risicoprofiel
en besteedt hierbij aandacht aan de objecten met bijzondere risico’s.

Hanteer voor het bepalen van de locatie van maatregelen zoals Veilig Leven
niet alleen een doelgroepenbeleid maar betrek daarbij ook de gebieden waar
de brandweer niet tijdig ter plaatse kan zijn. Maak in een nieuw dekkingsplan
duidelijk in welke gebieden deze maatregelen worden getroffen.

5

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 17 - Rotterdam-Rijnmond

1.2

Samenstelling basisbrandweereenheden

Het toetsingskader bevat voor dit onderwerp zeven toetspunten. Deze hebben
betrekking op:
Tabel b. Toetspunten samenstelling basisbrandweereenheden

Toetspunt

Deelonderwerp

9

Besluit over samenstelling basisbrandweereenheden

10

Borgen niveau van brandweerzorg

11

Borgen veiligheid en gezondheid brandweerpersoneel

12

Borgen interregionale bijstand

13

Inzicht in bereikte effecten

14

Analyse van bereikte effecten

15

Besluit tot verbetering

De brandweer Rotterdam-Rijnmond kent twee vormen van variabele
voertuigbezetting, het snelle interventievoertuig (hierna: de SIV) en de flexibele
voertuigbezetting door vrijwilligers. Het algemeen bestuur heeft hiertoe expliciet
besloten en de Ondernemingsraad heeft hiermee ingestemd.
Het doel van het invoeren van variabele voertuigbezetting is (voor drie van de vier
SIV’s) het compenseren van dekkingsverlies door het sluiten van twee posten, dit
doel is behaald. Eén SIV is geplaatst als aanvulling op de basisbrandweerzorg met
als doel een snellere initiële brandweerzorg. Ook dit doel is behaald.
Voor de flexibele voertuigbezetting is het doel het verbeteren van de paraatheid, of
dit doel wordt behaald wordt een jaar na implementatie geëvalueerd. Het
brandrisicoprofiel ligt dus deels ten grondslag aan de inzet van variabele
voertuigbezetting.
Aan het personeel dat wordt ingezet op de SIV biedt de regio een hierop toegespitst
opleidings- en oefenprogramma aan. Aan het personeel dat wordt ingezet bij
flexibele voertuigbezetting wordt geen apart opleidingstraject aangeboden, wel een
oefenprogramma. Op het eerst arriverend voertuig bevindt zich te allen tijde een
bevelvoerder. De toepassing van de variabele voertuigbezetting heeft geen invloed
op het kunnen leveren van de afgesproken interregionale bijstand.
Voorwaarden uit het Bvr bij het toepassen van een afwijkende samenstelling van
basisbrandweereenheden zijn dat het niveau van brandweerzorg aan de burgers niet
wordt aangetast (toetspunt 10) en dat geen afbreuk wordt gedaan aan de veiligheid
en gezondheid van het brandweerpersoneel (toetspunt 11).
Om aan toetspunt 10 te kunnen voldoen dient bij een maatgevend incident
(binnenbrand woning) de slagkracht van een tankautospuit, bemand met zes
personen (hierna: TS6) ter plaatse te komen en dient op alle voertuigen een
bevelvoerder aanwezig te zijn. Hieraan voldoet de regio.
Het niveau van brandweerzorg wordt op zich niet aangetast door het toepassen van
variabele voertuigbezetting. Dit is wel veroorzaakt door het sluiten van posten, wat
nu de reden is om variabele voertuigbezetting toe te passen.

6

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 17 - Rotterdam-Rijnmond

De flexibele voertuigbezetting wordt ook op plaatsen toegepast waar de paraatheid
onvoldoende is. Bij minder dan zes personen kon het voertuig voorheen niet
uitrukken, terwijl dit nu met vier personen wel kan. Daardoor verbetert het niveau
van brandweerzorg aldaar, ondanks het feit dat de opvolgende eenheid (ter
completering van de slagkracht) van verder weg moet komen.
Om aan toetspunt 11 te kunnen voldoen moet de regio onder andere beschikken
over een Risico-inventarisatie en -evaluatie (hierna: RI&E) die is toegespitst op de
werkzaamheden met deze afwijkende voertuigbezetting. Daarover beschikt de regio
nog niet terwijl variabele voertuigbezetting al wel is ingevoerd. Daarnaast ontbreekt
een specifiek opleidingstraject voor de flexibele voertuigbezetting. Daarom voldoet
de regio niet aan dit toetspunt.
Conclusie
De veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond voldoet aan de toetspunten 9, 10, 12, 13,
14 en 15. De regio voldoet niet aan toetspunt 11 (borgen veiligheid en gezondheid
brandweerpersoneel).
Aanbevelingen

Rond met voorrang het reeds gestarte traject van een op de werkzaamheden
van de afwijkende voertuigbezetting toegespitste RI&E af.

Zorg dat ook al het personeel dat dienst kan doen op flexibele
voertuigbezetting hiervoor specifiek wordt opgeleid.

7

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 17 - Rotterdam-Rijnmond

1.3

Beschikbaarheid personeel

Voor dit onderwerp bestaan geen normen in de wet- en regelgeving. De Inspectie
JenV brengt daarom in beeld in hoeverre de veiligheidsregio zicht heeft op de
aantallen beschikbare brandweerlieden, of maatregelen getroffen worden bij
dreigende onderbezetting – zowel in acute situaties als structureel – en of het
bestuur wordt geïnformeerd over de paraatheid van het personeel. De Inspectie
beoordeelt de veiligheidsregio niet op de toetspunten van dit onderwerp.
Het toetsingskader bevat voor dit onderwerp vier toetspunten. Deze hebben
betrekking op:
Tabel c. Toetspunten beschikbaarheid personeel

Toetspunt

Deelonderwerp

16

Inzicht in beschikbaarheid op korte en langere termijn

17

Maatregelen bij (dreigende) tekorten

18

Analyse beschikbaarheid

19

Bestuursinformatie over beschikbaarheid

De veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond is gestart met de invoering van slimme
pagers1, zodat de meldkamer snel weet wat de paraatheid is van de
brandweervrijwilligers bij alarmering. Tevens kan bij consequent gebruik van de
agendafunctie de centrale planning inzicht in de beschikbaarheid worden gegeven
op de korte en lange termijn. Dit inzicht is nu nog alleen deels en op postniveau
beschikbaar.
De regio heeft een stafofficier die dagelijks overzicht houdt over de paraatheid. De
stafofficier ontvangt zijn informatie van de meldkamer. De stafofficier kan de
hoofdofficier adviseren om maatregelen te treffen bij paraatheidsproblemen.
De regio analyseert deels de beschikbaarheid in delen van de regio, maar heeft op
dit moment onvoldoende inzicht in de paraatheid om een goede analyse te kunnen
maken. Het lokaal bestuur wordt geïnformeerd over de paraatheid en in het
algemeen bestuur worden maatregelen besproken.
De invoering van de slimme pagers is een positieve ontwikkeling waarmee de regio
een beter inzicht verkrijgt in de beschikbaarheid van het repressief personeel. Ook
kan daarmee een betere analyse worden gemaakt van de feitelijke beschikbaarheid
over langere termijn en kan het bestuur hierover beter worden geïnformeerd.

1

Dit zijn alarmontvangers die de mogelijkheid hebben om de gebruiker door één druk op de knop aan te
laten geven of men bij een alarmering opkomt of niet. Daarnaast kan de gebruiker zijn niet beschikbare
dagen (en of uren van de dag) aangeven (agendafunctie). Het systeem maakt dan binnen korte tijd een
berekening of er voldoende bezetting is. Wanneer er onderbezetting is, krijgt een verantwoordelijke
binnen het korps een melding van de situatie. Ook kunnen deze gegevens direct gekoppeld worden naar
de meldkamer, zodat deze bij onderbezetting direct een andere eenheid kan alarmeren. Regio’s maken
wisselend gebruik van deze mogelijkheden.

8

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 17 - Rotterdam-Rijnmond

2
2.1

Inrichting van de repressieve brandweerzorg

De Inspectie Justitie en Veiligheid (tot 27 oktober 2017: Inspectie Veiligheid en
Justitie) (hierna: de Inspectie JenV) houdt toezicht op de kwaliteit van de
brandweerzorg in Nederland. Een van de kerntaken binnen de brandweerzorg
betreft de repressieve brandweerzorg, het daadwerkelijk optreden bij branden en
hulpverleningen. Dit wordt in elke veiligheidsregio uitgevoerd door een (regionale)
brandweer. De wijze waarop de veiligheidsregio’s de repressieve brandweerzorg
hebben ingericht dient te voldoen aan de van toepassing zijnde wet- en regelgeving.
Die bestaat vooral uit de Wet veiligheidsregio’s (hierna: de Wvr) en het Besluit
veiligheidsregio’s (hierna: het Bvr), maar ook uit de wetgeving op het gebied van
arbeidsomstandigheden. Naast deze formele wetgeving zijn op de inrichting van de
repressieve brandweerzorg ook branche-afspraken en -normen van toepassing. Dit
geheel vormt het kader waaraan moet worden voldaan.
De Inspectie JenV heeft van september 2016 tot en met mei 2017 onderzocht in
welke mate de veiligheidsregio’s voldoen aan deze wet- en regelgeving. De
Inspectie spitst dit onderzoek toe op drie onderwerpen, te weten:
1.
2.
3.

opkomsttijden (is de brandweer ‘op tijd’?);
samenstelling van basisbrandweereenheden (met welke eenheden komt de
brandweer ter plaatse?);
beschikbaarheid brandweerpersoneel (heeft de brandweer altijd voldoende
mensen paraat om de eenheden te bemannen?).

Het eindrapport van dit inspectieonderzoek bestaat uit een landelijk beeld, 25
regiobeelden - waaronder het voorliggende - en de landelijke uitkomsten van de
personeelsenquête die de Inspectie heeft uitgezet onder het brandweerpersoneel
dat uitrukt op de brandweervoertuigen. Het regiobeeld is gebaseerd op documenten
die door de veiligheidsregio ter beschikking zijn gesteld, interviews die de Inspectie
JenV in de veiligheidsregio heeft gehouden en de uitkomsten van de
personeelsenquête.
Het plaatsvervangend Hoofd van de Inspectie JenV heeft het regiobeeld besproken
met de algemeen directeur van de veiligheidsregio en de directeur brandweer.

9

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 17 - Rotterdam-Rijnmond

2.2

Opbouw van het regiobeeld

De opbouw van het regiobeeld volgt de drie onderwerpen uit het onderzoek en de
daarbij behorende toetspunten uit het toetsingskader (zie hiervoor deze link:
Inrichting repressieve brandweerzorg in elke veiligheidsregio - Toetsingskader).
De Inspectie beoordeelt per toetspunt in hoeverre de veiligheidsregio daaraan
voldoet of invulling geeft en gebruikt hiervoor de bij het toetspunt beschreven
‘norm’ als referentie.
Elk hoofdstuk start met een korte inleiding op het onderwerp. Vervolgens geeft de
Inspectie per toetspunt de beoordeling op dat punt weer en de bevindingen waarop
de beoordeling berust.

2.3

Beschrijving van de brandweer RotterdamRijnmond

Het verzorgingsgebied van de brandweer Rotterdam-Rijnmond ziet er als volgt uit:
Afbeelding 1. Kaart van de veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond met de brandweerposten
(Bron: Jan-Willem van Aalst, www.imergis.nl)

10

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 17 - Rotterdam-Rijnmond

Het verzorgingsgebied
De veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond heeft een oppervlakte van 865,6 km², telt
ruim 1,2 miljoen inwoners verspreid over vijftien gemeenten en kent een complex,
divers en dynamisch verzorgingsgebied. Verstedelijkte gebieden (met hoogbouw en
bijzondere gebouwen), havens en industriële complexen worden afgewisseld met
dunbevolkte plattelandsgebieden.
De regio is een verkeersknooppunt voor vervoer van zowel personen, goederen als
gevaarlijke stoffen. Het vervoer verloopt via complexe vaarwegen, spoorwegen,
autowegen en door ondergrondse buisleidingen. Daarnaast vliegen er dagelijks lijnen chartervluchten van en naar Rotterdam The Hague Airport. Een groot deel van
het (woon)gebied ligt beneden zeeniveau en wordt beschermd door duinen, dijken
en deltawerken met beweegbare stormvloedkeringen. De ligging van woon- en
industriegebieden rond de rivieren zorgt ervoor dat veel tunnels en bruggen
aanwezig zijn.
In de regio vinden regelmatig grootschalige evenementen plaats zoals grote
voetbalwedstrijden in het Feijenoordstadion (de Kuip), de Rotterdam Marathon,
zomercarnaval en de Wereldhavendagen. Daarnaast vinden tal van muziekfestivals,
wielerrondes, grote braderieën, evenementen en demonstraties plaats.
De regio Rotterdam-Rijnmond heeft zo’n 100 bedrijven die vallen onder het Besluit
Risico Zware Ongevallen (hierna: Brzo). Rondom deze industrie wonen, werken en
recreëren veel mensen. De aanwezigheid van het haven- en industriegebied bepaalt
voor een groot deel het risicoprofiel.

De brandweer Rotterdam-Rijnmond
Gemiddeld wordt de brandweer in deze regio ruim 18.000 keer per jaar
gealarmeerd, dat is zo’n vijftig keer per dag.
De regio Rotterdam-Rijnmond telt 48 brandweerkazernes, waarvan er acht deel uit
maken van de Gezamenlijke Brandweer2 in het Botlekgebied. Ook zijn in de regio
twee strandwachtenposten in het beheer van de brandweer. Er werken ca. 1200
personen in de repressieve dienst waarvan ongeveer 900 vrijwilligers.

2

De Gezamenlijke Brandweer is een publiek-privaat samenwerkingsverband tussen de overheid en circa 65
bedrijven in het haven– en industriegebied van Rotterdam. Deze organisatie verzorgt in dat gebied de
brandbestrijding en hulpverlening en heeft daarbij de verplichting tot het in standhouden van een
bedrijfsbrandweer.

11

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 17 - Rotterdam-Rijnmond

3
In dit hoofdstuk beoordeelt de Inspectie de mate waarin de veiligheidsregio
Rotterdam-Rijnmond voldoet aan de toetspunten uit het toetsingskader. Per
toetspunt geeft de Inspectie de beoordeling op dat punt weer en de bevindingen
waarop de beoordeling berust.

3.1

Opkomsttijden

3.1.1

Inleiding

De Inspectie beoordeelt voor dit onderwerp vooral de in de regio bestuurlijk
vastgestelde opkomsttijden voor de basisbrandweereenheden en de redvoertuigen.
Deze zijn gebaseerd op de tijdnormen uit het Bvr. Het bestuur heeft echter de
bevoegdheid daarvan gemotiveerd af te wijken en andere opkomsttijden vast te
stellen. In dat geval kijkt de Inspectie naar de mate waarin het bestuur rekening
heeft gehouden met het brandrisicoprofiel en of het bestuur dit besluit op een
zorgvuldige en ordentelijke wijze heeft genomen.
Vervolgens kijkt de Inspectie naar de feitelijk gerealiseerde opkomsttijden en in
hoeverre die overeenkomen met de bestuurlijk vastgestelde opkomsttijden. De regio
dient te analyseren wat de oorzaak is van de verschillen en in hoeverre dit
aanleiding geeft tot aanpassingen.

12

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 17 - Rotterdam-Rijnmond

3.1.2

Beoordeling op de toetspunten

Toetspunt 1
De veiligheidsregio beschikt over een actueel dekkingsplan
Beoordeling
Het dekkingsplan is eind 2016 vastgesteld en het brandrisicoprofiel zit verweven in
het dekkingsplan. Voor het brandrisicoprofiel zijn de gegevens uit de
Basisregistratie Adressen en gebouwen (hierna: BAG) van mei 2016 gebruikt.
Hiermee zijn zowel het dekkingsplan zelf als de gegevens voor het
brandrisicoprofiel actueel.
Bevindingen
Het algemeen bestuur van de Veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond heeft op 14
december 2016 het ‘Regionaal Dekkingsplan Brandweer Rotterdam-Rijnmond 2.1’
vastgesteld. Dit dekkingsplan is een herziening van het dekkingsplan 2.0 uit 2012.
Hierbij zijn de uitgangspunten ongewijzigd overgenomen en is gebruik gemaakt van
de meest recente opkomstgegevens. Daarnaast is er één wijziging opgenomen, de
samenvoeging van de kazernes Sommelsdijk en Middelharnis. In het Plan
Brandweerzorg 2017-2020 wordt de ontwikkeling van een nieuw dynamisch
dekkingsplan aangekondigd.
Het risicoprofiel brandweerzorg maakt deel uit van het dekkingsplan. Voor de
herziening zijn de gegevens uit de BAG van mei 2016 gebruikt.

Toetspunt 2
De veiligheidsregio beschikt over een actueel brandrisicoprofiel
Beoordeling
Het dekkingsplan bevat de locaties van alle objecten met peildatum mei 2016,
daarmee zijn deze gegevens actueel. De regio hanteert geen afzonderlijk overzicht
van ‘markante objecten’3. Actuele informatie is lokaal aanwezig maar komt niet
samen in één gezamenlijk door de organisatie te gebruiken brandrisicoprofiel. De
regio laat in het plan brandweerzorg wel zien dat zij verder gaan met de
doorontwikkeling van business intelligence welke kan bijdragen aan een actuelere
verwerking van veranderingen in het brandrisicoprofiel.
Bevindingen
In het dekkingsplan is de dekking berekend voor gebouwbranden, voor
hulpverleningen en voor waterongevallen. Hierbij kijkt de regio naar twee factoren:
1.

3

De risicoprofielen basisbrandweerzorg: naar welke locaties moet kunnen
worden uitgerukt. Voor gebouwbrand zijn dat de in de regio aanwezige
gebouwen, onderverdeeld in objecten waar de brandweer in 6, 8 of 10 minuten
ter plaatse zou moeten zijn bij een brandmelding. Voor hulpverleningen en

De term ‘markante objecten’ wordt gebruikt in de Handreiking opkomsttijden registratie van afwijkingen
en motivering in dekkingsplannen (minister van Veiligheid en Justitie, 22 november 2012). Hieronder
worden in ieder geval verstaan alle BRZO-bedrijven en de objecten die gebruiksvergunningplichtig zijn.

13

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 17 - Rotterdam-Rijnmond

2.

waterongevallen zijn maatgevende historische incidenten als uitgangspunt
genomen.
De opkomstplots: welke gebieden zijn vanuit de brandweerkazernes te
bereiken in een bepaald aantal minuten. Voor gebouwbranden zijn met name
de 6-, 8- en 10 minutengebieden relevant. Voor hulpverleningen en
waterongevallen zijn dit de 15-minutengebieden.

Voor het Dekkingsplan 2.1 zijn de BAG-gegevens met peildatum mei 2016 gebruikt.
Gelet op de grote hoeveelheid ‘markante objecten’ in de regio, bevat het
dekkingsplan hiervan geen specifiek overzicht. Veel relevante operationele
informatie, waaronder die over markante- en andere risico-objecten, is echter realtime beschikbaar voor de operationele eenheden en -functionarissen. Daarnaast is
op lokaal niveau aanvullende kennis over objecten, waaronder risico-objecten, bij
het personeel aanwezig. Bij een constatering van een risicovolle situatie vindt
bilateraal overleg plaats tussen de brandweer en de gemeente om maatregelen te
treffen.

Toetspunt 3
De veiligheidsregio verstrekt het bestuur een overzicht (bijvoorbeeld in het
dekkingsplan) van de berekende opkomsttijden van basisbrandweereenheden en
redvoertuigen voor de objecten en objectsoorten
Beoordeling
Het dekkingsplan maakt door het gebruik van kaarten de situering van de
brandweerposten en de berekende opkomsttijden voor het bestuur inzichtelijk.
Bevindingen
In het dekkingsplan is een grafische weergave opgenomen in de vorm van
opkomstplots. Deze geven aan welke opkomsttijd in welk gebied verwacht mag
worden en waar de brandweerposten zijn gesitueerd. Dit is gedaan voor de
tankautospuit (hierna: TS), het snelle interventievoertuig (hierna: de SIV), het
redvoertuig, het hulpverleningsvoertuig en het waterongevallenvoertuig.

Toetspunt 4
De veiligheidsregio verstrekt het bestuur een overzicht van de berekende
overschrijdingen van de tijdnormen uit het Bvr
Beoordeling
Het overzicht van de regionale dekkingspercentages geeft het bestuur inzicht in de
overschrijdingen. Door het combineren van de locaties van de objecten en de
berekende opkomsttijden in één kaart wordt aan het bestuur ook inzichtelijk
gemaakt waar de tijdnormen worden overschreden.
Bevindingen
Het dekkingsplan biedt een overzicht met de regionale dekkingspercentages. In het
overzicht worden de genormeerde objecten afgezet tegen de berekende
opkomsttijden, zowel voor de TS’en, de SIV’s en redvoertuigen. Onderstaande tabel
geeft inzicht in de dekkingspercentages van de TS’en in de regio. In deze tabel is te

14

inhou
dsop
gave

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 17 - Rotterdam-Rijnmond

zien hoeveel procent van het aantal objecten van een categorie binnen een bepaald
aantal minuten bereikt kan worden.
Tabel d. Dekkingspercentages tankautospuiten

Gebouwbrand

6 min objecten

8 min objecten

10 min objecten

6 minuten

58,43%

45,19%

37,48%

8 minuten

88,82%

78,34%

76,43%

10 minuten

99,74%

96,83%

96,32%

12 minuten

99,76%

97,97%

97,39%

14 minuten

99,87%

98,21%

97,73%

18 minuten

100%

100%

100%

Voor iedere door de regio gestelde tijdnorm is een aparte kaart in het dekkingsplan
opgenomen. Op deze kaarten zijn alle objecten met die norm zichtbaar. Daarnaast
tonen deze kaarten de polygonen met de berekende opkomsttijden. Daardoor krijgt
het bestuur inzicht in de plaatsen waar de tijdnormen worden overschreden. In
dekkingsplan 2.0 zijn deze kaarten uitgewerkt per gemeente, in dekkingsplan 2.1
zijn de kaarten alleen uitgewerkt voor de hele regio.

Toetspunt 5
Het bestuur besluit gemotiveerd tot acceptatie van de berekende overschrijdingen
en/of stelt afwijkende opkomsttijden vast
Beoordeling
De regio gebruikt in basis de tijdnormen uit het Bvr, maar laat beargumenteerd de
vijf minuten norm en gedeeltelijk de zes minuten norm achterwege. Daarnaast
worden er voor specifieke gebieden beargumenteerd aparte normen gehanteerd.
Overschrijdingen van deze normen worden voor het bestuur inzichtelijk gemaakt
en met het vaststellen van het dekkingsplan heeft het bestuur de overschrijdingen
geaccepteerd. De regio neemt (veelal risicobeperkende) maatregelen op basis van
argumenten in het ‘doelgroepenbeleid’.
Bevindingen
De Brandweer Rotterdam-Rijnmond wijkt op basis van een aantal overwegingen af
van de tijdnormen uit het Bvr. Hierbij spelen de thema’s tijdige ontvluchting,
compartimentering, wakend/slapend en zelfredzaamheid (mobiliteit) een rol.
De brandweer wijkt als volgt af van de objecttypen met een Bvr-tijdnorm van vijf
minuten:

Gebouwen met een winkelfunctie met een gesloten constructie
Deze objecten komen tegenwoordig vrijwel niet meer voor. Daarom heeft het
bestuur dit objecttype laten vervallen. Alleen daar waar aantoonbaar een oud
gesloten winkelcentrum staat wordt als uitzondering 5 minuten als norm
gehanteerd.

15

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 17 - Rotterdam-Rijnmond





Gebouwen met een woonfunctie boven een gebouw met een winkelfunctie
Het bestuur heeft dit objecttype gelijkgesteld aan oude etagewoningen en voor
de opkomsttijd een tijdnorm van 8 minuten vastgesteld. Alleen daar waar
aantoonbaar vooroorlogse bebouwing staat met een directe niet-brandwerende
opgang van de winkel naar de woning wordt een uitzondering gemaakt door de
norm van 5 minuten te hanteren.
Gebouwen met een celfunctie
Op basis van het Brandveiligheidsconcept Cellen en Celgebouwen (1994), het
Deskundigenadvies over Celgebouwen NIFV (2009) en het rapport van de
Onderzoeksraad voor Veiligheid over de Schipholbrand (2005) heeft het
bestuur de norm voor opkomsttijd voor gebouwen met een celfunctie
vastgesteld op 8 minuten. Dit is gecommuniceerd aan deze inrichtingen.

Van de objecttypen met een Bvr-tijdnorm van zes minuten wijkt de regio als volgt
af:

Gebouwen met een woonfunctie voor verminderd zelfredzamen
De bouwregelgeving maakt geen onderscheid op zelfredzaamheid. Het is dus
niet duidelijk wanneer iemand al dan niet zelfredzaam is. Er kan wel
onderscheid worden gemaakt in het al dan niet zelfstandig bewonen van een
object. Zelfstandig bewonen valt onder gebouwtypen ‘Overige Woonfunctie’
terwijl niet-zelfstandig bewonen valt of onder gebouwtype
‘Gezondheidsfunctie’, of (door de aanwezigheid van preventieve voorzieningen)
onder gebouwtype ‘Overige Woonfunctie’. Het bestuur heeft daarom
vastgesteld dat dit objecttype vervalt.
In twee situaties maakt de regio een uitzondering op bovenstaande normering.

SIV-verzorgingsgebieden
Voor de objecten die in het verzorgingsgebied liggen van een SIV geldt een
aangepaste normstelling. Voor de SIV blijft de bovenstaande normering van
kracht, maar voor de tankautospuit wordt de bovenstaande normering met vier
minuten verruimd.

Rotterdam-Nesselande
Over de opkomsttijden in de Rotterdamse wijk Nesselande zijn reeds in het
jaar 2000 bestuurlijke afspraken gemaakt over verruimde normen voor
opkomsttijden. Dit in verband met de speciaal in de woningen aangebrachte
brandveiligheidsvoorzieningen. In plaats van een tijdnorm van acht minuten
voor woonfuncties geldt in de wijk Nesselande een tijdnorm van tien minuten.
Het bestuur van de veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond stelt dat bij gebouwbrand
in portiekwoningen de inzet van een redvoertuig noodzakelijk is, zodat deze als
tweede vluchtweg kan dienen. Bij die objectcategorie dient daarom binnen 6
minuten na melding van een gebouwbrand een redvoertuig ter plaatse te zijn.
Conform de maximale opkomsttijd, stelt het bestuur vast dat een redvoertuig in
maximaal 18 minuten ter plaatse moet kunnen zijn bij 6-minutenobjecten. Hierop is
de spreiding van redvoertuigen over de regio mede gebaseerd.
In het dekkingsplan beschrijft de regio haar visie dat brandweerzorg niet alleen
bestaat uit het uitrukken van brandweerwagens naar incidenten maar dat
Brandpreventie en Veilig Leven evenzeer een bijdrage leveren aan de
brandweerzorg. In het project Veilig Leven worden woningchecks uitgevoerd en
voorlichting gegeven op scholen of aan specifieke doelgroepen. Als doel van het
project wordt ‘het leveren van een goede brandweerzorg in gebieden waar de
brandweer niet tijdig ter plaatse kan zijn.’ genoemd. Dit doet Veilig Leven op hot

16

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 17 - Rotterdam-Rijnmond

spots – plekken waar vanwege de bebouwing en doelgroepen de risico’s op
woningbrand het hoogst zijn -, maar ook in de gebieden waar een mindere dekking
door tankautospuiten bekend is. Waar deze hot spots zich bevinden wordt in het
dekkingsplan niet aan het bestuur inzichtelijk gemaakt. De afdeling Veilig Leven
hanteert tegenwoordig een ‘doelgroepenbeleid’. Als belangrijkste groepen zijn
benoemd: ouderen, studenten en kinderen. Nadere invulling van dit
doelgroepenbeleid vindt plaats in overleg met de gemeenten en lokale instellingen.

Toetspunt 6
De veiligheidsregio verstrekt het bestuur overzicht(en) van de feitelijke
opkomsttijden en de voortgang van de genomen maatregelen
Beoordeling
De regio rapporteert per kwartaal over opkomsttijden en genomen maatregelen.
De regio hanteert voor de rapportage in SIV-gebieden zowel een norm voor de SIV
als voor de TAS. Voor de samengestelde eenheden wordt de tijd gebruikt van het
moment dat de zesde persoon aanwezig is.
De aantallen activiteiten in het kader van Veilig Leven worden gerapporteerd maar
hoe deze zich verhouden tot gebieden waar de brandweer niet tijdig aanwezig kan
zijn blijft in de rapportage onduidelijk.
Bevindingen
De regio legt verantwoording af over de berekende opkomsttijden zoals deze zijn
vastgelegd in de polygonen in het dekkingsplan, niet op de vastgestelde tijdnormen
per object.
Tot januari 2017 stelde de veiligheidsregio een kwartaalrapportage Opkomsttijden
Brandweer en Ambulance beschikbaar aan het bestuur en de gemeenteraden. Vanaf
1 januari 2017 rapporteert de veiligheidsregio maandelijks op o.a. haar
opkomsttijden in een ‘bestuurlijk dashboard’, dat digitaal beschikbaar is voor
ambtenaren en burgemeesters. Verder vindt rapportage over operationele prestaties
plaats door middel van een tweemaand-, halfjaar- en jaarrapportage. In deze
rapportages worden de feitelijke opkomsttijden van de TS en van het redvoertuig
gerapporteerd voor gebouw- en industriebranden. In deze rapportages wordt
vermeld wat de oorzaak was van overschrijdingen van de opkomsttijd indien in
minder dan 80% van de prioriteit 1 incidenten de opkomsttijd was overschreden.
Inzetten waarbij de SIV is ingezet worden apart gerapporteerd. Daarbij geldt dat de
SIV en de tankautospuit beiden binnen een eigen norm aanwezig moeten zijn of dat
de tankautospuit binnen de SIV-norm aanwezig moet zijn.
Voor inzetten waarbij samengestelde eenheden zijn ingezet, werd voorheen de
status van het eerst aankomende voertuig gebruikt voor de opkomsttijden. In
overleg met de OR is besloten voortaan de status van het tweede voertuig te
gebruiken als deze de slagkracht van een TS6 completeert. Vanaf 1 april 2017 wordt
gerapporteerd op het moment dat er 6 personen inclusief een bevelvoerder ter
plaatse zijn.
Tevens rapporteert de veiligheidsregio per gemeente over de aantallen
voorlichtingsactiviteiten en woningchecks in het kader van Veilig Leven. Waar deze
activiteiten plaatsvinden wordt niet aan het algemeen bestuur gerapporteerd.

17

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 17 - Rotterdam-Rijnmond

Verantwoording hierover vindt wel plaats op lokaal niveau. De burgemeesters
worden geïnformeerd over de verschillende activiteiten door hun
clustercommandant en kunnen tevens informatie halen uit het digitaal beschikbare
dashboard.

Toetspunt 7
De veiligheidsregio analyseert de feitelijke opkomsttijden en de resultaten van de
genomen maatregelen
Beoordeling
De regio categoriseert iedere overschrijding en maakt in de jaarrapportage
inzichtelijk hoe vaak iedere categorie voorkomt.
Bevindingen
De regio bepaalt per overschrijding wat daarvan de oorzaak is. Hierbij maakt de
regio onderscheid in de volgende categorieën:







overschrijding aanrijtijd;
overschrijding meldkamer;
onverwachte uitval van voertuig;
gelijktijdigheid van incidenten;
uitruk niet vanuit kazerne;
gezamenlijke factoren meldkamer en/of brandweer.

In de periodieke rapportages maakt de veiligheidsregio inzichtelijk hoe vaak iedere
categorie dat jaar voorkwam. De regio hanteert een continu proces van monitoring,
waarbij opmerkelijke zaken door de bevelvoerders gemeld worden bij de afdeling
Operationele Informatievoorziening via een Incident Registratie Systeem (hierna:
IRS) of via persoonlijk contact. Op basis van deze informatie krijgt de betrokken
afdeling, zoals brandpreventie of operationele informatie, een melding om actie te
ondernemen, bijvoorbeeld om brandonveilige situaties, fouten in de
kazernevolgordetabel of verkeersbelemmeringen op te lossen. De veiligheidsregio
heeft door haar analyses van de opkomsttijden vanuit het IRS en de
poortwachtermodule in beeld waar gestuurd kan worden op verbetering van de
opkomsttijden. In de periodieke rapportages wordt gemeld welke oplossing is
gekozen of doorgevoerd gaat worden indien de overschrijding van opkomsttijden
ongewenst en beïnvloedbaar was. Op lokaal niveau is er contact over de
operationele prestaties tussen clustercommandant en bestuurder.

18

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 17 - Rotterdam-Rijnmond

Toetspunt 8
Het bestuur besluit over de voorstellen tot verdere verbetering/optimalisering
Beoordeling
De regio voldoet niet aan de eigen minimumnorm van 80% van de uitrukken
binnen de berekende opkomsttijden. Het Plan Brandweerzorg is het
verbetervoorstel dat de regio heeft aangeboden aan haar algemeen bestuur.
Bevindingen
Bestuurlijk is vastgelegd dat in 80% van de alarmeringen moet worden voldaan aan
de berekende opkomsttijd. In 2015 wordt voor de inzet met een tankautospuit een
dekkingspercentage van 76% behaald en over de eerste negen maanden van 2016
74%. Voor de gebieden waar de SIV uitrukt, ligt dit percentage hoger.
De regio laat in haar rapportage bovendien zien hoe vaak zij binnen één minuut na
de opkomstnorm alsnog ter plaatse was met een tankautospuit.
Het Plan Brandweerzorg is het verbeterplan dat de regio heeft aangeboden aan haar
algemeen bestuur. Dit plan zal in de vergadering van het algemeen bestuur van 5
april 2017 worden vastgesteld. Het plan is in concept behandeld in de vergadering
van het algemeen bestuur op 14 december 2016.

19

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 17 - Rotterdam-Rijnmond

3.2

Samenstelling van basisbrandweereenheden

3.2.1

Inleiding

De Inspectie beoordeelt voor dit onderwerp vooral de toepassing van afwijkende
samenstellingen van basisbrandweereenheden. Standaard bestaat deze uit zes
personen, een bevelvoerder, een chauffeur en vier manschappen. Het bestuur heeft
de bevoegdheid hiervan af te wijken, mits het bestuur daarvoor een duidelijke reden
heeft. Indien wordt afgeweken moet het bestuur rekening houden met twee
expliciet in het Bvr omschreven voorwaarden. Deze hebben betrekking op de
brandweerzorg aan de burger en op de veiligheid en gezondheid van het
brandweerpersoneel. Bij de beoordeling of aan deze voorwaarden wordt voldaan
betrekt de Inspectie ook de resultaten van de internet-enquête onder het
brandweerpersoneel naar de veiligheidsgevoelens bij de verschillende
samenstellingen van basisbrandweereenheden.
Indien een afwijkende samenstelling wordt toegepast is, naast de bepalingen uit het
Bvr, ook het landelijk kader Uitruk op Maat (hierna: UoM) van toepassing. De
Inspectie JenV beoordeelt of de regio zich houdt aan de bepalingen van deze
brancherichtlijn.
Bij de toepassing van een afwijkende samenstelling van basisbrandweereenheden
dient de regio na enige tijd te evalueren in welke mate het beoogde doel van de
toepassing daarvan is bereikt. Hierbij dient de regio ook de voorwaarden die het Bvr
verbindt aan de mogelijkheid tot een afwijkende samenstelling van
basisbrandweereenheden te betrekken. Uit de evaluatie dient te blijken of er
aanleiding bestaat tot aanpassingen.

3.2.2

Beoordeling op de toetspunten

De brandweer Rotterdam-Rijnmond kent twee vormen van variabele
voertuigbezetting, de SIV en de flexibele voertuigbezetting door vrijwilligers. De SIV
wordt bemand door een bevelvoerder en een brandweerchauffeur en kan gezien
worden als een vooruitgeschoven post bij maatgevende incidenten en kan kleine
incidenten zelfstandig afhandelen. Met de flexibele voertuigbezetting kan door
vrijwilligers worden uitgerukt met een minimum van vier personen bij beperkte
incidenten en samengestelde eenheden kunnen worden gevormd bij maatgevende
incidenten, maar ook bij kleinere incidenten, met een bezetting tussen de twee en
de vijf personen. Bij de volgende toetspunten zullen de twee vormen van variabele
voertuigbezetting apart behandeld worden.

20

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 17 - Rotterdam-Rijnmond

Toetspunt 9
Het bestuur neemt een gemotiveerd besluit over de samenstelling van
basisbrandweereenheden indien wordt afgeweken van de standaardsamenstelling
Beoordeling
De standaard-samenstelling van brandweereenheden bestaat uit zes personen en
het algemeen bestuur heeft expliciete besluiten genomen voor die gevallen waarin
daarvan wordt afgeweken. Dat is het geval bij de toepassing van de SIV en bij de
flexibele voertuigbezetting.
SIV: Voor de inzet van de SIV is door het algemeen bestuur een besluit genomen
waarin de reden en het doel wordt omschreven. Het besluit maakt een kosten
baten afweging waarbij de veiligheid van de burgers een centrale plaats inneemt.
De primaire grondslag voor afwijken is bezuinigen en de SIV wordt ingezet ter
compensatie. In de praktijk wordt de SIV echter ook ingezet waar ingeschat wordt
dat snellere hulp en efficiëntie kan worden behaald. In dat geval is ook een
koppeling met het brandrisicoprofiel aanwezig. Het besluit is voorgelegd aan de
OR.
Flexibele voertuigbezetting: Voor de inzet van het onderbezet uitrukken is door
het algemeen bestuur een besluit genomen waarin de redenen en het doel wordt
omschreven. Het besluit maakt een kosten baten afweging waarbij de veiligheid
van de burgers een centrale plaats inneemt. Voor het onderbezet uitrukken is een
probleem met de beschikbaarheid van vrijwilligers de grondslag en niet het
brandrisicoprofiel. Het besluit is voorgelegd aan de OR.
Bevindingen
SIV: Het algemeen bestuur besloot op 13 februari 2012 om vier SIV’s aan te
schaffen. De reden voor de plaatsing van drie van de vier SIV’s was het
compenseren van het dekkingsverlies door het sluiten van twee posten. Deze
moesten dicht als gevolg van bezuinigingen, maar dat mocht niet ten koste gaan
van een goede kwaliteit van brandweerzorg aan de burgers. Één SIV werd geplaatst
bovenop de bestaande basisbrandweerzorg.
De OR van de regio is bij dit onderwerp betrokken geweest en heeft deels positief
en deels negatief geadviseerd op de invoering van de SIV. Dit heeft met name
betrekking op de voorgenomen locaties tot het plaatsen van de SIV’s en de
opvolging in tijd van de achteropkomende TS. Het negatieve advies is uitsluitend
van toepassing op de locaties Albert Plesmanweg en Keyenburg. Het algemeen
bestuur heeft ondanks het deels negatieve advies besloten tot het inzetten van de
SIV op de vooraf bepaalde locaties. De OR stelt het concept van de SIV niet ter
discussie. De OR heeft daarnaast veelvuldig geadviseerd op randvoorwaarden, zoals
bijvoorbeeld de selectie-eisen en opleiding van het personeel, die moeten leiden tot
behoud van kwaliteit en de veiligheid van het personeel.
Flexibele voertuigbezetting: In de vergadering van het algemeen bestuur op
16 december 2016 is het ‘Beleid Flexibele Voertuigbezetting’ vastgesteld. Tot dat
moment mochten vrijwillige brandweerposten formeel niet uitrukken met een
tankautospuitbezetting die afwijkt van de basisbrandweereenheid, tenzij de
betreffende brandweerpost onderdeel was van de pilot ‘Flexibele voertuigbezetting
Zuid-Hollandse eilanden’

21

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 17 - Rotterdam-Rijnmond

In het Beleid Flexibele Voertuigbezetting worden twee redenen genoemd voor het
afwijken van de standaard bezetting.
De eerste reden betreft het toepassen van maatwerk. Zo’n tachtig procent van de
incidenten zijn ‘SIV/TS4-waardig’. Dit zijn ‘kleine incidenten’ die geheel zelfstandig
afgehandeld kunnen worden door een SIV, bezet door twee brandweerlieden (een
bevelvoerder en een manschap), of door een tankautospuit met minimaal vier
brandweerlieden (met een bevelvoerder, een chauffeur/voertuigbediener en twee
manschappen). Met de verschillende vormen van flexibele voertuigbezetting wil de
regio nu optimaal gebruik maken van de beschikbare vrijwilligers.
De tweede reden is een meer gegarandeerde levering van snelle initiële
brandweerzorg. Het blijkt dat meerdere vrijwillige brandweerposten tegelijkertijd
onderbezet zijn waardoor ze niet mochten uitrukken, terwijl zij wel beginnende
brandweerzorg hadden kunnen leveren en gezamenlijk basisbrandweerzorg hadden
kunnen leveren.
De OR van de regio is betrokken bij de invoering van flexibele voertuigbezetting. In
het bestuursbesluit van 16 december 2016 staat: “de OR Brandweer is voornemens
om positief te adviseren mits aan een aantal voorwaarden wordt voldaan. Het gaat
hierbij bijvoorbeeld om het maken van goede werkafspraken met buurregio’s, de
4
aanschaf en het gebruik van slimme pagers en goede opleiding en training in
variabel uitrukken voor alle vrijwilligers. De directeur Brandweer kan zich in het
merendeel van deze voorwaarden vinden en zal hier indien mogelijk invulling aan
geven bij de uitrol van het beleid”.
Inmiddels is het besluit tot de aanschaf van slimme pagers genomen en vindt de
uitrol plaats. De regio heeft een plan van aanpak opgesteld voor de uitvoering van
een verdiepende Risico-inventarisatie en -evaluatie (hierna: RI&E).

4

Dit zijn alarmontvangers die de mogelijkheid hebben om de gebruiker door één druk op de knop aan te
laten geven of men bij een alarmering opkomt of niet. Daarnaast kan de gebruiker zijn niet beschikbare
dagen (en of uren van de dag) aangeven (agendafunctie). Het systeem maakt dan binnen korte tijd een
berekening of er voldoende bezetting is. Wanneer er onderbezetting is, krijgt een verantwoordelijke
binnen het korps een melding van de situatie. Ook kunnen deze gegevens direct gekoppeld worden naar
de meldkamer, zodat deze bij onderbezetting direct een andere eenheid kan alarmeren. Regio’s maken
wisselend gebruik van deze mogelijkheden.

22

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 17 - Rotterdam-Rijnmond

Toetspunt 10
Een besluit tot een afwijkende samenstelling van de basisbrandweereenheden tast
het niveau van brandweerzorg aan de burgers niet aan
Beoordeling
Bij het maatgevende scenario komt minimaal de slagkracht van een TS6 ter
plaatse.
SIV: In een SIV bevindt zich een bevelvoerder. De SIV’s zijn ingevoerd ter
compensatie van een eerder besluit om brandweerposten te sluiten of daar waar
de bestaande brandweerzorg onvoldoende wordt geacht. Het sluiten van posten
tast het niveau van brandweerzorg aan. In Lansingerland en in Rotterdam-Zuid zal
de slagkracht van TS6 in een deel van het gebied later aanwezig zijn dan
voorheen. Als een SIV wordt ingezet bovenop de bestaande brandweerzorg dan
wordt het niveau van brandweerzorg verbetert en niet aangetast. Dit is het geval
in Hellevoetsluis.
Flexibele voertuigbezetting: Het onderbezet uitrukken wordt daar toegepast
waar de paraatheid onvoldoende is. De consequentie van het niet toepassen van
dit beleid zou kunnen betekenen dat de dichtstbijzijnde eenheid helemaal niet gaat
rijden en een eenheid van verder weg moet komen. In die zin wordt het niveau
van brandweerzorg verbetert en niet aangetast. Kanttekening hierbij is dat
onvoldoende paraatheid het niveau van brandweerzorg wel aantast maar dat valt
buiten dit toetspunt.
Bevindingen
SIV: De SIV is een eenheid die door de regio wordt gezien als voorpost van de
tankautospuit bij gebouwbranden. Een SIV kan mogelijk redden of blussen, maar in
ieder geval de brand beperken of voorbereidingen treffen voor de inzet,
vooruitlopend op de aankomst van de tankautospuit. De regio vindt dat het niveau
van brandweerzorg op die manier gelijk blijft, ook al komt de tankautospuit later ter
plaatse dan voorheen. Een SIV wordt altijd bemand door een bevelvoerder en een
chauffeur/voertuigbediener. Het voorstel om vier SIV’s aan te schaffen is voor
Lansingerland en Rotterdam-Zuid bedoeld om dekkingsverlies te compenseren. In
de verzorgingsgebieden waar een SIV is geplaatst, wordt de SIV voor alle incidenten
gealarmeerd. Tegelijkertijd wordt in ieder geval bij gebouwbranden altijd een
tankautospuit gealarmeerd, die binnen 4 minuten na aankomst van de SIV ter
plaatse moet zijn. Voor een SIV gelden de algemene tijdnormen gehanteerd door de
regio. Bij een uitruk gebouwbrand gaan naast een SIV tevens altijd twee
tankautospuiten en een redvoertuig rijden.
In Hellevoetsluis kiest de regio voor een SIV omdat de opkomsttijden onder druk
stonden. De post Hellevoetsluis had één van de laagste dekkingspercentages van de
regio. Het is een post met een groot aantal uitrukken. Door de plaatsing van een
SIV met gekazerneerde bezetting verbeteren volgens de regio de opkomsttijden (en
dus de dekking) in Hellevoetsluis aanzienlijk. Deze verbetering geldt 24/7.
Daarnaast levert een SIV een bijdrage aan de dekking in de gemeente Nissewaard.
De vrijwillige tankautospuit van de post Hellevoetsluis zorgt volgens de regio over
het algemeen voor de vereiste opvolging op de SIV. De OR heeft hierover nog haar
zorgen en is daarover in gesprek met de Directeur Brandweer. Dit onderwerp is
onderdeel van de actiepunten die voortkomen uit de evaluatie SIV. Vanaf post
Hellevoetsluis en de posten Stellendam, Rockanje, Oudenhoorn, Zwartewaal en
Heenvliet kan de SIV gevolgd worden door een tankautospuit. De SIV wordt niet in

23

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 17 - Rotterdam-Rijnmond

alle genoemde gemeenten standaard gealarmeerd. Het uitrukgebied beperkt zich
vooral rondom Hellevoetsluis.
Voor de gemeente Lansingerland koos het bestuur op 5 december 2011 ervoor om
de posten Berkel en Rodenrijs en Bleiswijk te handhaven en de post Bergschenhoek
te sluiten. Op de post Berkel en Rodenrijs plaatst de regio een SIV, naast twee
tankautospuiten, met het oog op het compenseren van dekkingsverlies. In de
praktijk rukt de SIV met een gekazerneerde vrijwillige bezetting naar alle incidenten
in Lansingerland uit, meestal gevolgd door de ‘vrijwillige’ tankautospuit van de post
Berkel en Rodenrijs. Vanaf deze post en de posten Bleiswijk en Frobenstraat kan er
opvolging door een tankautospuit plaatsvinden.
In Rotterdam-Zuid heeft de regio de post Pottumstraat per 1 januari 2013 gesloten.
Dit leverde dekkingsverlies op in het betreffende verzorgingsgebied. Door het
plaatsen van twee SIV’s aan de Keyenburg en de Albert Plesmanweg wil de regio dit
dekkingsverlies compenseren. Daarnaast is de wens om de dekking in de wijken
Heijplaat en Portland te verbeteren.
Flexibele voertuigbezetting: Voordat het Beleid Flexibele Voertuigbezetting werd
vastgesteld mochten vrijwillige brandweerposten in de regio formeel niet uitrukken
met een tankautospuitbezetting die afwijkt van de basisbrandweereenheid van zes
personen, tenzij werd deelgenomen aan de pilot Flexibele voertuigbezetting op de
Zuid-Hollandse eilanden. Het nieuwe beleid biedt de mogelijkheid met een bezetting
tussen de twee en zes personen uit te rukken naar een maatgevend incident mits
wordt voldaan aan de volgende voorwaarden van de VRR:










Bij alarmering mogen alleen de eerste twee uitgerukte tankautospuiten
incompleet zijn, om gezamenlijk te komen tot een brandweereenheid die
toereikend is voor de incidentsoort waarop men uitgerukt is.
Bij incompleetheid bij maatgevende incidenten/TS6 incidenten mag uitgerukt
worden met een bezetting van twee, drie, vier of vijf personen. Zodra
incompleetheid gebleken is, wordt direct een aanvullende eenheid
gealarmeerd. De eerste incomplete eenheid wordt aangevuld door deze
eenheid. De aanvullende TS mag tevens incompleet uitrukken, mits de
samenstelling van de twee benoemde eenheden voldoet aan de vastgestelde
minimale bezetting voor dat type incident.
In het geval dat de optelsom van de twee eenheden niet toereikend is ten
opzichte van de benodigde hoeveelheid personeel, wordt een ander
brandweerkorps gealarmeerd om de aanvulling te verzorgen. Een niet
toereikende aanvullende eenheid rukt niet uit.
Een bevelvoerder maakt te allen tijde deel uit van de bezetting van een
eenheid. Ook de aanvullende eenheid rukt uit met een bevelvoerder. Een
chauffeur tevens voertuigbediener maakt te allen tijde deel uit van de eenheid.
Het is niet toegestaan dat meerdere functies tegelijkertijd door eenzelfde
persoon worden uitgeoefend.
Zodra duidelijk is dat een tankautospuit incompleet is voor de betreffende
incidentsoort informeert de bevelvoerder de alarmcentrale dat de eenheid
incompleet zal uitrukken. De alarmcentrale alarmeert vervolgens een tweede
tankautospuit of een SIV, afhankelijk van de kazerne volgordetabel.

24

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 17 - Rotterdam-Rijnmond

Toetspunt 11
Een besluit tot een afwijkende samenstelling van de basisbrandweereenheden
doet geen afbreuk aan de veiligheid en gezondheid van het brandweerpersoneel
Beoordeling
Het opstellen van een specifieke RI&E voor variabele voertuig bezetting is nog in
uitvoering, terwijl variabele voertuigbezetting al wel is ingevoerd. Wel heeft de
regio aandacht voor weerbaarheid van het personeel tegen verbaal en fysiek
geweld.
SIV: De selectie, het opleiden en oefenen en het onderzoek naar
veiligheidsgevoelens is voor dit onderdeel op orde.
Flexibele voertuigbezetting: Selectie is hier niet op van toepassing. Een
specifieke opleiding ontbreekt. Wel is er een oefenprogramma dat doorlopen moet
zijn voordat men hiermee mag uitrukken. In de evaluatie is gekeken naar
veiligheidsgevoelens.
Bevindingen
In de toetsing van de RI&E door de Arbo Unie staat: ‘Voor de VRR zijn de gevaren
onder te verdelen in wat we noemen de koude en de warme RI&E. Deze RI&E bevat
vragen en antwoorden op beide vlakken. De verschillende risico’s van gebouwen,
voorzieningen en werkzaamheden zijn met voldoende diepgang benoemd in deze
RI&E’. De regio heeft een plan van aanpak opgesteld voor het uitvoeren van een
verdiepende RI&E voor flexibele voertuigbezetting. De SIV en flexibele
voertuigbezetting worden hierin behandeld. Het opstellen van deze RI&E is
momenteel in uitvoering.
Het personeel voor een SIV wordt hiervoor speciaal geselecteerd. Voor beide
functies op een SIV is een functieprofiel opgesteld. Hierin werd bij de invoering van
de SIV’s minimaal 3 jaar operationele ervaring vereist en voor de bevelvoerder een
uitgebreide kennis van het GRSTV-model (gebouw, rook, stroming, temperatuur en
vlammen). De eis van minimaal 3 jaar operationele ervaring is op basis van nieuwe
inzichten die verkregen zijn bij het werken met de SIV’s vervallen. De selectie wordt
nu gedaan door middel van competentiegericht selecteren en het afnemen van
simulatietesten. De geselecteerde mensen voor de SIV’s doorlopen een
opleidingsprogramma, dat hiervoor speciaal is opgezet. Het doorlopen van dit
programma is voorwaardelijk voor het mogen uitrukken op een SIV.
Aan het personeel dat als flexibele voertuigbezetting wordt ingezet stelt de regio
geen bijzondere selectie-eisen. De regio leidt dit personeel niet specifiek op voor de
afwijkende omstandigheden bij een inzet. Wel bestaat een hierop gericht
oefenprogramma en het personeel mag pas met deze voertuigbezetting uitrukken
als men hierop geoefend is.
Voor de SIV en flexibele voertuigbezetting zijn in de oefeninspanning vijf
oefenmomenten per jaar opgenomen met als onderwerpen beeld-, oordeels- en
besluitvorming (BOB), specifieke inzetoefeningen voor de bevelvoerder en het
meedraaien met inzetoefeningen voor de standaard blusgroepen.
De regio besteedt aandacht aan de weerbaarheid van het personeel tegen verbaal
en fysiek geweld. De regio heeft een beleidsmedewerker Agressie en Geweld

25

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 17 - Rotterdam-Rijnmond

aangesteld, verzorgt opleidingen en registreert agressie- en geweldsincidenten. De
regio onderneemt direct actie op een melding van agressie of geweld.
In de op 25 oktober 2016 afgeronde evaluatie op het inzetten van de SIV’s is het
veiligheidsklimaat onderzocht en de vraag gesteld of SIV-personeelsleden zich
onveilig hebben gevoeld. Geen van de 133 personeelsleden gaf hierbij aan zich
onveilig te voelen bij de incidentbestrijding met een SIV. Ook is onderzocht of SIVmedewerkers te maken hebben gehad met agressie als zij als enige eenheid ter
plaatse waren. Tien van de 133 ondervraagde personeelsleden geven aan te maken
te hebben gehad met agressie wanneer zij alleen met een SIV ter plaatse waren. In
de evaluatie wordt geconcludeerd dat het veiligheidsklimaat binnen de organisatie
van een hoog niveau lijkt te zijn.
Uit de door de Inspectie gehouden internet-enquête onder het brandweerpersoneel
blijkt dat:





36 (48%) van de 75 respondenten die vooral dienst doen op een voertuig met
een afwijkende voertuigbezetting aangeven dat zij dit niet onveiliger vinden
dan het optreden met een TS6;
25 (33%) respondenten aangeven dat zij dit onveiliger vinden dan het
optreden met een TS6;
14 (19%) hierover geen uitgesproken mening hebben.

Toetspunt 12
Een besluit tot een afwijkende samenstelling van de basisbrandweereenheden
doet geen afbreuk aan de afspraken omtrent het leveren van interregionale
bijstand
Beoordeling
Met 51 beschikbare standaard-tankautospuiten kan de regio in ruime mate
voldoen aan de afspraken omtrent het leveren van interregionale bijstand.
Bevindingen
In het kader van de visie op Grootschalig Brandweer Optreden heeft de Brandweer
Rotterdam-Rijnmond de verplichting om te voldoen aan de levering van een basis
peloton en een specialistisch peloton en daarnaast het leveren van een CBRN 5
peloton ten behoeve van de rampenbestrijding. Een operationeel CBRN peloton
bestaat onder ander uit drie TS’en. Voor regionale bijstand zal de regio dus
maximaal negen TS’en moeten kunnen leveren. Het totaal aantal basiseenheden,
risico TS’en6 en slagkracht TS’en7 bedraagt 51 stuks.

5

Chemisch-Biologisch-Radiologisch en Nucleair
Tankautospuiten aanvullend op de basiscapaciteit als herbezetting in gebieden waar het risico op brand en
ongevallen hier aanleiding toe geeft.
7
Tankautospuiten aanvullend op de basiscapaciteit ten behoeve van restdekking bij de inzet van drie
tankautospuiten gelijktijdig op één incident.
6

26

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 17 - Rotterdam-Rijnmond

Toetspunt 13
De veiligheidsregio heeft inzicht in de bereikte resultaten van de toepassing van
afwijkende samenstellingen van basisbrandweereenheden
Beoordeling
SIV: De regio evalueert de bereikte resultaten en verzamelt data voor een
volgende evaluatie.
Flexibele voertuigbezetting: De regio evalueert de bereikte resultaten van de
pilot en geeft aan dit ook een jaar na implementatie weer te doen.
Bevindingen
In de SIV-evaluatie van oktober 2016 komt naar voren dat de regio inzicht heeft in
de opkomsttijden van de SIV en de opkomsttijden van de opvolgende TS6. Deze
gegevens worden ook per kwartaal aangeboden aan het bestuur. Tevens is in de
evaluatie aandacht voor de effectiviteit van de inzet van de SIV’s. Op 1 januari
2013, tegelijkertijd met de invoering van de SIV’s, is de dataverzameling gestart om
een evaluatie te kunnen uitvoeren. Een eerste evaluatie is opgesteld in 2016. De
dataverzameling voor een volgende evaluatie loopt door en data wordt geregistreerd
in het IRS.
Flexibele voertuigbezetting is geëvalueerd naar aanleiding van een pilot die liep
tussen juli 2015 en juni 2016. Bij iedere bruikbare eerstelijns inzet is het personeel
gevraagd een incidentvragenlijst in te vullen. Bruikbare inzetten zijn de inzetten met
uitzondering van bijvoorbeeld incidenten die zijn afgemeld en loos alarmen.
Evaluatie van het regionaal beleid flexibele voertuigbezetting is aangekondigd een
jaar na implementatie. Dataverzameling voor deze evaluatie vindt plaats in het IRS.
De regio beschikt over incidentgegevens uit het IRS. Bevelvoerders en officieren van
dienst verrijken de gegevens uit het Gemeenschappelijk meldkamersysteem door
een standaard vragenlijst te doorlopen in het IRS, waarbij het systeem de
mogelijkheid biedt om opmerkingen te maken. Hierdoor verkrijgt de regio inzicht in
operationele knelpunten zoals problemen met bluswater en/of bereikbaarheid,
brandonveilige situaties, verkeersbelemmerende aspecten etc.. Opmerkingen naar
aanleiding van ervaringen bij incidenten worden gemonitord en opgepakt door
betrokken afdelingen. Als er verbeterpunten zijn, wordt dit door middel van het
systeem gedeeld en vervolgens wordt geprobeerd dit zo snel mogelijk op te lossen.
Door gebruik van de standaard vragenlijsten wordt in het IRS automatisch
informatie gegenereerd over opkomsttijden en oorzaken van overschrijdingen. Het
IRS-systeem sluit daarvoor aan op de ‘poortwachtermodule’, die automatisch een
overzicht genereert van de oorzaken van overschrijdingen. Bij deze processtappen
vindt nog een controle plaats door een functionaris van de regio. Analyse van deze
informatie vindt daarna plaats door een medewerker van het bedrijfsbureau en de
clustercommandanten. Externe oorzaken die kunnen worden beïnvloed, worden
aangepakt door ondersteunende afdelingen. Intern beïnvloedbare oorzaken worden
opgepakt door de clustercommandant.

27

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 17 - Rotterdam-Rijnmond

Toetspunt 14
De veiligheidsregio analyseert de resultaten van de toepassing van afwijkende
samenstellingen van basisbrandweereenheden om maatregelen te kunnen nemen
ter verbetering hiervan
Beoordeling
SIV: Het behalen van de doelstellingen van de SIV is recent onderzocht.
Flexibele voertuigbezetting: Het behalen van de doelstellingen van de flexibele
voertuigbezetting is recent onderzocht.
Bevindingen
In de SIV-evaluatie van oktober 2016 besteedt de regio aandacht aan het wettelijk
recht op gelijkwaardige en veilige brandweerzorg dat burgers hebben en of daarvan
ook sprake is. Ten aanzien van het brandweerpersoneel bestaat de verplichting te
evalueren hoe het werken met een SIV verloopt. Kunnen zij in effectieve
brandweerzorg voorzien met een SIV en is de personele veiligheid voldoende
geborgd? De evaluatie geeft het MT-Brandweer de mogelijkheid te beoordelen of het
SIV-concept functioneert zoals werd verwacht bij de introductie daarvan. Een vaste
rapportage of een vaste evaluatiecyclus voor het verkrijgen van inzicht in de
bereikte resultaten van afwijkende samenstellingen is er niet.
In de evaluatie komt de VRR tot de volgende aanbevelingen:










Toepassing van het SIV-concept bij de VRR continueren conform de
uitgangspunten beschreven in de Bestuurlijke Notitie SIV.
Zorgen dat de opvolging van de SIV Hellevoetsluis door de vrijwillige TS beter
geborgd is. De kazerne Hellevoetsluis beschikt inmiddels over slimme pagers.
Vrijwilligers kunnen hiermee hun beschikbaarheid inplannen en real-time
doorgeven. Dit dient met grote precisie uitgevoerd te worden.
Integratie van een SIV en een incomplete TS4 mogelijk maken om zo te komen
tot een basisbrandweereenheid. Implicatie is dat het SIV-personeel tevens
ervaren en bekwaam is inzake het werken met de TS. Bij ontbreken van TSchauffeur of bij onderbezetting <TS4, zorgen dat de TS-bezetting komt op het
benodigde niveau.
De twee voorgaande aanbevelingen gelden ook voor de TS in Berkel. De nood
is hier echter minder groot gezien het feit dat de TS hier tot op heden (vrijwel)
altijd gegarandeerd uitrukt met een basisbrandweereenheid.
Opvolging van de SIV door de TS binnen vier minuten nastreven in bredere
context dan alleen bij gebouwbranden.
Heroverwegen van de toegevoegde waarde van de SIV-Keyenburg.

In de evaluatie van de pilot flexibele voertuigbezetting is onderzocht hoe vaak wordt
uitgerukt conform de regelingen, welke gevolgen het uitrukken conform de
regelingen heeft voor de effectiviteit van de incidentbestrijding, welke gevolgen het
uitrukken conform de regeling incompleet uitrukken heeft gehad voor de
gerealiseerde opkomsttijden bij gebouwbranden en hoe de personele veiligheid
ervaren en gezien wordt bij toepassing van de regelingen. Hierbij beveelt de regio
het bestuur aan flexibele voertuigbezetting in de gehele regio toe te passen, met als
overwegingen:

28

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 17 - Rotterdam-Rijnmond






Flexibele voertuigbezetting heeft goed gefunctioneerd op de Zuid-Hollandse
eilanden (hierna: ZHe) gedurende de evaluatieperiode. Het wordt aangeraden
de toepassing van flexibele voertuigbezetting vast te laten stellen door het
algemeen bestuur. Onderbezetting blijft echter niet beperkt tot alleen de ZHe.
Vooral tijdens vakanties en kantoortijden ervaren ook posten buiten de ZHe
een bezettingsprobleem. Vaststelling zou daarom de gehele regio moeten
betreffen.
De VRR zou een verdiepende RI&E uit moeten voeren en na moeten denken
over de gevolgen van flexibel uitrukken bij bijzondere objecten.
Ook dient de VRR te zorgen dat er een goed opleidingsprogramma en periodiek
trainingsprogramma komt te liggen voor toepassing van flexibele
voertuigbezetting. Inzake deze aanbeveling ligt er ook een
verantwoordelijkheid bij de posten zelf.

Voor de inzet van flexibele voertuigbezetting is een evaluatie aangekondigd na een
jaar nadat het beleid flexibele voertuigbezetting is geïmplementeerd.
Een vaste rapportage of een vaste evaluatiecyclus voor het verkrijgen van inzicht in
de bereikte resultaten van afwijkende samenstellingen is er niet. Inzichten in de
bereikte resultaten zijn er door een combinatie van dataverzameling en –analyse
vanuit het IRS, de poortwachtermodule en de toelichting in de bestuurlijke
rapportage. Na een jaar zal het beleid ‘Flexibele voertuigbezetting’ worden
geëvalueerd, op basis daarvan zullen verbeteringen worden doorgevoerd en
vervolgens zal continue monitoring plaatsvinden door de clustercommandanten.

Toetspunt 15
Het bestuur besluit over voorstellen tot verbetering /optimalisering
Beoordeling
Aan het SIV-concept en de flexibele voertuigbezetting liggen evaluaties ten
grondslag die leiden tot een vaststelling van het bestuur en daarmee de
bekrachtiging van de uitvoering van maatregelen.
Bevindingen
In de SIV-evaluatie wordt geconcludeerd dat de huidige plaatsing van de SIV’s
binnen de regio op dit moment suboptimaal is. De regio meldt daarover: “De SIVlocatie Keyenburg komt niet goed tot zijn recht waar het gaat om effectiviteit. En de
SIV-locatie Albert Plesmanweg ontbeert slagkracht in relatie tot een groot deel van
het verzorgingsgebied en kent bovendien een trage opvolging door een
basisbrandweereenheid in andere situaties dan brand.” Deze constateringen worden
meegenomen in het Plan Brandweerzorg 2017-2020 van de regio, waarin onder
andere een nieuwe spreiding van materieel zal worden uitgewerkt. Bestuurlijke
besluitvorming over een nieuwe vorm van inrichten van de repressieve
brandweerorganisatie moet nog plaatsvinden. Het SIV-concept staat niet ter
discussie.
De aanbeveling om flexibele voertuigbezetting vast te laten stellen door het
algemeen bestuur is overgenomen. Het beleid ’Flexibele voertuigbezetting’ is
vastgesteld in het algemeen bestuur van december 2016. Alle hieruit voortvloeiende
maatregelen zijn hiermee bekrachtigd en in uitvoering.

29

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 17 - Rotterdam-Rijnmond

3.3

Beschikbaarheid brandweerpersoneel

3.3.1

Inleiding

De Inspectie onderzoekt voor dit onderwerp vooral de wijze waarop de
veiligheidsregio borgt dat er te allen tijde voldoende brandweermensen beschikbaar
zijn om uit te kunnen rukken als dat nodig is. Vooral waar sprake is van van huis
opkomende vrijwilligers blijkt dat problemen op te kunnen leveren.
Waar het vroeger voldoende was om een groot aantal brandweermensen te
alarmeren in geval van brand en er dan ook altijd voldoende opkwamen naar de
post, is dat de laatste jaren onder druk komen staan. Dit brengt de noodzaak met
zich mee dat de veiligheidsregio inzicht moet hebben in het aantal beschikbare
brandweerlieden, zowel in actuele omstandigheden als in de ontwikkelingen daarin
op langere termijn.
Voor dit onderwerp bestaan geen normen in de wet- en regelgeving. De Inspectie
brengt daarom in beeld in hoeverre de veiligheidsregio zicht heeft op de aantallen
beschikbare brandweerlieden, of maatregelen getroffen worden bij dreigende
onderbezetting – zowel in acute situaties als structureel – en of het bestuur wordt
geïnformeerd over de paraatheid van het personeel. De Inspectie beoordeelt de
veiligheidsregio niet op deze toetspunten.

3.3.2

Bevindingen

Toetspunt 16
De veiligheidsregio heeft inzicht in de beschikbare medewerkers op korte en lange
termijn
Bevindingen
Vanuit de bedrijfsfilosofie van de regio bestaat het principe dat paraatheid een eigen
verantwoordelijkheid is van de posten. Op veel posten wordt ‘Brandweerrooster’
gebruikt om vroegtijdig inzicht in beschikbaarheid te hebben en maatregelen te
kunnen treffen. Brandweerrooster is een programma en App waarmee de
beschikbaarheid van brandweerpersoneel kan worden gemonitord en daarmee de
paraatheid inzichtelijk kan worden gemaakt. Posten hebben daarvoor een eigen
wijze van plannen. De coördinerend bevelvoerders van de posten informeren de
meldkamer over hun paraatheid. Daarnaast heeft de regio een stafofficier die
dagelijks overzicht houdt over de paraatheid. De stafofficier ontvangt zijn informatie
van de meldkamer.
De regio is gestart met de invoering van slimme pagers, zodat de meldkamer snel
weet wat de beschikbaarheid is van de brandweervrijwilligers bij alarmering. Deze
pagers hebben ook een agendafunctie waarmee inzicht kan worden verkregen in de
beschikbaarheid van personeel in de toekomst. Bij het gebruik van de slimme
pagers en het consequent invullen van de agendafunctie heeft de centrale planning
van de brandweer inzicht in de beschikbaarheid van alle blusploegen, zowel beroeps
als vrijwillig. Hierdoor is het eenvoudiger om schaarste te verdelen en blusploegen
in dienst te houden. Alvorens de centrale planning actie onderneemt bij tekorten bij

30

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 17 - Rotterdam-Rijnmond

vrijwillige blusploegen zullen de bevelvoerders van deze ploegen een aantal stappen
doorlopen om het tekort te ondervangen.

Toetspunt 17
De veiligheidsregio neemt maatregelen bij (dreigende) acute problemen in de
beschikbaarheid van personeel
Bevindingen
De stafofficier kan de hoofdofficier adviseren om maatregelen te treffen bij
paraatheidsproblemen. Ten behoeve van situaties waarin onvoorzien de
beschikbaarheid van personeel onder een ondergrens zakt, kan de hoofdofficier
gebruik maken van een ‘continuïteitsregeling’ en de regeling ‘Repressief vangnet’.
De continuïteitsregeling betreft een conceptregeling. Voor acute problemen is een
herverdeling van voertuigen voorbereid in het Repressief Vangnet. Deze regeling
biedt de hoofdofficier van dienst het inzicht om te beslissen over de herverdeling
van het beschikbare beroepspersoneel en de herpositionering van voertuigen.
Daarnaast is er een Operationeel Continuïteitsplan opgesteld. De aanleiding hiervoor
was het opvangen van de personele gevolgen van de nieuwe influenza, maar het
plan is opgesteld zodat het ook in andere situaties toepasbaar is. Dit betreft
situaties waarbij de operationele sterkte van de Brandweer Rotterdam-Rijnmond zo
onder druk komt te staan, dat de ‘normale brandweerzorg’ niet meer gegarandeerd
is.

Toetspunt 18
De veiligheidsregio analyseert de beschikbaarheid gedurende langere tijd om
maatregelen te kunnen nemen ter verbetering daarvan
Bevindingen
In de evaluatie van de pilot flexibele voertuigbezetting is geconstateerd dat flexibele
voertuigbezetting het vaakst voorkomt op de dag tijdens kantooruren. Dit komt
hoogstwaarschijnlijk doordat vrijwilligers werken buiten hun woonlocatie. De regio
heeft tijdens kantooruren dagdienstpersoneel in haar organisatie. Dit
dagdienstpersoneel is vaak repressief opgeleid of zou daartoe opgeleid kunnen
worden. Een aantal van de kantoormedewerkers dat repressief is opgeleid werkt
decentraal op kazernes om de bezetting tijdens kantooruren te verbeteren. Zeker
voor de sleutelposities chauffeur en bevelvoerder is hieraan vanuit de vrijwilligers
een regelmatig uitgesproken behoefte. Momenteel wordt binnen de organisatie
gewerkt aan draagvlak om deze poule van kantoorpersoneel verder uit te breiden.
In het Plan Brandweerzorg 2017-2020 is aandacht voor duurzame inzetbaarheid van
beroeps- en vrijwillig personeel. De regio erkent hierin zorgen om de paraatheid.
Het loopbaanbeleid voor beroepspersoneel, de motivatie en belastbaarheid van
brandweervrijwilligers, functiedifferentiatie (niet iedere brandweerman- of vrouw
voert alle taken uit) en een flexibelere uitvoering van taken krijgt de komende tijd
aandacht. Een van de voorzienbare projecten is binding van personeel waar
onderzoek naar criteria voor werving en selectie, beleid vrijwilligheid, werkklimaat,
overplaatsingsbeleid en aansluiting van opleiden & oefenen wordt voorgesteld.

31

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 17 - Rotterdam-Rijnmond

Toetspunt 19
De veiligheidsregio verstrekt het bestuur een overzicht van de feitelijke
beschikbaarheid van het personeel gedurende het jaar en de genomen
maatregelen bij problemen daarin
Bevindingen
De paraatheid wordt besproken tijdens de periodieke overleggen tussen de
clustercommandant en de burgemeester. Paraatheid wordt niet structureel
gerapporteerd aan het algemeen bestuur via een aparte rapportage of als onderdeel
van bestaande bestuurlijke rapportages. Met het algemeen bestuur is meerdere
malen de problematiek over beschikbaarheid besproken en beschikbaarheid van
personeel is één van de belangrijkste pijlers geworden van het Plan Brandweerzorg.
Het Plan Brandweerzorg is het verbeterplan dat de regio heeft aangeboden aan haar
algemeen bestuur. Dit plan zal in de vergadering van het algemeen bestuur van 5
april 2017 worden vastgesteld. Het plan is in concept behandeld in de vergadering
van het algemeen bestuur op 14 december 2016. Daarmee is het probleem op
regionaal niveau meerdere malen geagendeerd en zijn mogelijkheden en
onmogelijkheden op bestuurlijk niveau meerdere malen besproken.

32

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 17 - Rotterdam-Rijnmond

I

Het repressief optreden van de brandweer bevat per definitie een bepaalde mate
van onveiligheid. Het is aan de werkgevers, de veiligheidsregio’s, om de
veiligheidsrisico’s zoveel als mogelijk te beperken en het brandweerpersoneel
adequaat te informeren en voor te bereiden op onveilige situaties in het werk door
middel van opleidingen, oefeningen en trainingen. Dit is een algemene verplichting
vanuit de Arbeidsomstandighedenwet.
Indien een veiligheidsregio wil besluiten tot een afwijkende samenstelling van
basisbrandweereenheden, mag zij daarbij geen afbreuk doen aan de veiligheid en
gezondheid van het brandweerpersoneel. Dit is als nadrukkelijke voorwaarde
opgenomen in het Besluit veiligheidsregio’s. Deels kan dit worden bereikt door
middel van objectief te beoordelen acties, zoals een deugdelijke RI&E en
maatregelen om de geconstateerde risico’s te beperken. Echter, ook de
veiligheidsgevoelens van deze mensen spelen hierin een belangrijke rol. Om daarop
zicht te krijgen heeft de Inspectie JenV een internet-enquête uitgezet onder het
gehele brandweerpersoneel in alle veiligheidsregio’s dat dienst doet op een
basisbrandweereenheid. Niet alleen onder de brandweermensen die daadwerkelijk
dienst doen op een afwijkend samengestelde basisbrandweereenheid, maar ook
onder hen die daarmee (nog) geen ervaring hebben.
De vragen in de internet-enquête hebben betrekking op:








Algemene gegevens, zoals leeftijd en dienstjaren en of de respondent
beroepsmatig of als vrijwilliger aan de brandweer verbonden is.
De soort voertuigen waarmee de respondent uitrukt (TS6, TS4, TS2/SIV).
Of de respondent een speciale opleiding of oefening heeft genoten als hij/zij
uitrukt met een ander voertuig dan de TS6 en hoe deze die opleiding en
oefening waardeert.
Of de respondent zich in het algemeen veilig voelt bij zijn/haar repressieve
werkzaamheden.
Of de respondent zich wel eens onveilig heeft gevoeld, of hij/zij dat gemeld
heeft en wat er met die melding is gedaan.
Een aantal stellingen over de veiligheid bij repressief optreden.

De Inspectie JenV analyseert een aantal van de gevraagde gegevens op regionaal
niveau en andere gegevens op landelijk niveau. De gegevens die beïnvloed worden
door specifieke regionale omstandigheden (door de wijze van organiseren van de
repressieve organisatie) zijn in dit regiobeeld weergegeven.

33

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 17 - Rotterdam-Rijnmond

Algemene gegevens

De enquête is uitgezet onder 1170 medewerkers.

374 medewerkers hebben de enquête ingevuld, dit is een respons van 32%.

299 (80%) van de respondenten doen vooral dienst op een TS6.

75 (20%) van de respondenten doen vooral dienst op een voertuig met een
afwijkende voertuigbezetting (SIV of TSFlex).

258 (69%) van de respondenten zijn vrijwilliger en 116 (31%) zijn beroeps.

Opleiding en oefening voor het optreden met een afwijkende
voertuigbezetting

Van de 75 respondenten die vooral dienst doen op een voertuig met een
afwijkende bezetting, geven er 49 (65%) aan hiervoor een speciale opleiding te
hebben ontvangen. 46 (94%) van de 49 geven aan dat die opleiding hen
voldoende heeft voorbereid op de inzet met een afwijkende voertuigbezetting.

Van de 75 respondenten die vooral dienst doen op een voertuig met een
afwijkende bezetting, geven er 38 (51%) aan hiervoor speciaal geoefend te
worden. 34 (89%) van de 38 geven aan dat zij zich voldoende geoefend vinden
voor de inzet met een afwijkende voertuigbezetting.

Vinden de respondenten optreden met een afwijkende voertuigbezetting
onveiliger dan met een TS6?
Afwijkende voertuigbezetting

36 (48%) van de 75 respondenten die vooral dienst doen op een voertuig met
een afwijkende voertuigbezetting, geven aan dat zij dat niet onveiliger vinden
dan het optreden met een TS6;

25 (33%) respondenten geven aan dat zij dat onveiliger vinden dan het
optreden met een TS6;

14 (19%) hebben hierover geen uitgesproken mening.
Standaard voertuigbezetting

66 (22%) van de 299 respondenten die vooral dienst doen op een voertuig met
een standaard voertuigbezetting, geven aan dat zij het optreden met minder
dan zes personen niet onveiliger vinden dan het optreden met een TS6;

165 (55%) respondenten geven aan dat zij dat onveiliger vinden dan het
optreden met een TS6;

68 (23%) hebben hierover geen uitgesproken mening.
Veiligheid heeft de hoogste prioriteit binnen onze organisatie

235 (79%) van de medewerkers die vooral dienst doen op de TS6 zijn het eens
met deze stelling;

57 (76%) van de medewerkers die vooral dienst doen met een afwijkende
voertuigbezetting zijn het hier mee eens.

34

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 17 - Rotterdam-Rijnmond

II

Afkorting
BAG
Bvr
CBRN
Inspectie JenV
IRS
OR
RI&E
SIV
TS
UoM
VB
VRR
Wvr
ZHe

Betekenis
Basisregistratie Adressen en gebouwen
Besluit veiligheidsregio’s
Chemisch-Biologisch-Radiologisch en Nucleair
Inspectie Justitie en Veiligheid
Incident registratiesysteem
Ondernemingsraad
Risico-inventarisatie en –evaluatie
Snel interventievoertuig
Tankautospuit
Uitruk op Maat
Veiligheidsberaad
Veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond
Wet veiligheidsregio’s
Zuidhollandse eilanden

35

inhou
dsop
gave

Missie Inspectie Justitie en Veiligheid
De Inspectie Justitie en Veiligheid houdt voor de samenleving, de ondertoezichtgestelden en de politiek en bestuurlijk verantwoordelijken
toezicht op het terrein van justitie en veiligheid
om inzicht te geven in de kwaliteit van de taakuitvoering en de naleving van regels en normen,
om risico’s te signaleren
en om organisaties aan te zetten tot verbetering.
Hiermee draagt de Inspectie bij aan een rechtvaardige en veilige samenleving.

Dit is een uitgave van:
Inspectie Justitie en Veiligheid
Ministerie van Justitie en Veiligheid
Turfmarkt 147 | 2511 DP Den Haag
Postbus 20301 | 2500 EH Den Haag
Contactformulier | www.inspectievenj.nl
November 2017

Aan deze publicatie kunnen geen rechten worden ontleend.
Vermenigvuldigen van informatie uit deze publicatie is toegestaan,
mits deze uitgave als bron wordt vermeld.