Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

34 139

Nederlands EU-voorzitterschap 2016

Nr. 5

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 12 augustus 2015
De vaste commissie voor Europese Zaken heeft op 2 juli 2015 overleg
gevoerd met Minister-President, Minister Rutte van Algemene Zaken en
Minister Koenders van Buitenlandse Zaken over:
– de brief van de Minister van Buitenlandse Zaken d.d. 31 oktober 2014 met de reactie op het verzoek van de vaste commissie voor Europese Zaken inzake het Nederlands
EU-voorzitterschap 2016 (Kamerstuk 21 501-20, nr. 923);
– de brief van de Minister van Buitenlandse Zaken d.d. 28 januari 2015 over inhoudelijke voorbereidingen Nederlands
EU-voorzitterschap 2016 (Kamerstuk 34 139, nr. 1).
Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Europese Zaken,
Azmani
De griffier van de vaste commissie voor Europese Zaken,
Van Keulen

kst-34139-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 139, nr. 5

1

Voorzitter: Azmani
Griffier: Van Keulen
Aanwezig zijn vijf leden der Kamer, te weten: Azmani, Pechtold, Van ’t
Wout, Beertema en Maij,
en Minister-President, Minister Rutte van Algemene Zaken en Minister
Koenders van Buitenlandse Zaken, die vergezeld zijn van enkele ambtenaren van hun ministeries.
Aanvang 14.00 uur.
De voorzitter: Ik open het algemeen overleg over het Nederlands
voorzitterschap van de Europese Unie dat op 1 januari zal ingaan. Ik heet
van harte welkom de Minister-President, de Minister van Buitenlandse
Zaken, hun ambtelijke staf, de mensen op de publieke tribune en zij die op
een andere manier die algemeen overleg volgen. De spreektijd per fractie
is vier minuten met maximaal twee interrupties onderling en drie
interrupties richting de regering, dit omdat er twee bewindspersonen
aanwezig zijn.
De heer Pechtold (D66): Voorzitter. Elf keer eerder was Nederland
voorzitter van de Europese Unie en het is dé kans om je stempel te
drukken op die Unie. Wat gaat Nederland bijdragen aan deze twaalfde
keer? De huidige Staat van de Europese Unie laat zien hoezeer hervormingen nodig zijn. Ik noem Griekenland, de dreiging van een brexit en de
vluchtelingenstromen. Nederland moet als founding father van de
Europese Unie deze kansen aangrijpen om ook echt iets te veranderen. Ik
noem ons voorzitterschap in 1992. Toen werd in ons Maastricht de
Monetaire Unie opgericht. Mijn fractie zou graag terugkijken op een
dergelijk succesvol voorzitterschap, maar dan moet het kabinet het
komend halfjaar wel vol aan de bak, want de ambitie is vooralsnog ver te
zoeken. Dit kabinet wil een dienend voorzitterschap, zo lees ik, waarbij
Nederland moet optreden als bemiddelaar die de lopende agenda
beheert. Wat een armoe en voor mijn fractie volstrekt onvoldoende. De
kabinetsbrief staat vol met goede bedoelingen: aandacht voor innovatie,
banen, het sociale gezicht, de digitale economie en ga zo maar door. Is dat
niet wat veel voor een halfjaar? Zullen we dit voorzitterschap niet laten
verzanden in vage voornemens zonder maar een verandering daadwerkelijk te realiseren?
Ik ben zo vrij een suggestie te doen aan de Minister van Buitenlandse
Zaken: een nieuwe Europese begroting. Iedereen wil af van het ondoorzichtig rondpompen van Europees geld, het gedoe over afdrachten en
naheffingen en het subsidiëren van polsstokhoogspringclubs in Friesland
met geld bedoeld voor landbouw. Onze premier zelf noemde de Europese
begroting een bizar proces. Nu Nederland begin 2016 zelf aan het stuur
zit, kunnen we iets doen aan dit bizarre proces. Juist nu er in 2016 een
midterm review aankomt, hebben wij de kans hier echt iets aan te
veranderen. Laat deze Minister de handschoen oppakken, zoals de Kamer
het ook per motie heeft opgedragen. Organiseer een begrotingstop, een
top over een radicale hervorming van de begroting. Voormalig Minister
TImmermans omarmde dit voorstel van mijn fractie en noemde het een
goed idee. Kan deze Minister mij uitleggen waarom hij nu niet verder
komt dan een seminar op ambtelijk niveau? Ik heb niets tegen seminars,
maar het doet mij vrezen hoe dit kabinet met het voorzitterschap omgaat:
een seminar of een chic diner hier, een mooi plaatje van regeringsleiders
in het Rijksmuseum of de Keukenhof daar. Belangrijk voor een stuk
Hollandpromotie maar laten we ook zaken doen. De huidige opzet van de
begroting kan namelijk niet meer. De Europese Rekenkamer keurde vorig
jaar voor de twintigste keer op rij de Europese begroting af. In 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 139, nr. 5

2

legden maar drie van alle lidstaten, waaronder gelukkig Nederland,
publiek verantwoording af over de besteding van Europees geld. En
daarmee levert Europa het brandhout voor de eigen brandstapel aan. Dat
accepteren we toch niet? Dat zeg ik ook tegen mijn collega van de VVD:
het gaat hier om belastinggeld. Graag een reactie.
Mijn fractie wil een transparante Europese begroting, direct gefinancierd,
zodat helder is waar het geld vandaan komt en waar het heen gaat. Geen
begroting voor zeven jaar maar gewoon per jaar, zodat we kunnen
inspringen op de actualiteit. Een begroting waarover verantwoording
wordt afgelegd met een jaarlijkse Europese gehaktdag zoals wij ook hier
verantwoordingsdag hebben. Zo krijgt de Europese belastingbetaler waar
voor zijn geld en komt die niet meer voor verrassingen te staan. Kan de
Minister hierop reageren? Wat is zijn visie en wat moet er anders volgens
hem?
Ik rond af. Dit kabinet heeft ambitieuze belastinghervormingen in
Nederland laten liggen. Laten we dan nu alle ambitie inzetten op een
succesvol voorzitterschap met een hervorming van de Europese
begroting. Voor deze Minister de kans zijn ministerschap kleur te geven en
een politieke erfenis van jewelste achter te laten. Ik wens hem een vleugje
toe van de politieke wil en het politieke lef van zijn voorganger om die
begroting aan te pakken. Minister Timmermans zei het twee jaar geleden
in de Kamer toen hij een alternatieve begroting aankondigde als volgt:
«Gaan we daarin slagen? Geen garanties. Gaan we alles uit de kast halen
om het te proberen te laten slagen? Absoluut.»
De heer Van ’t Wout (VVD): Voorzitter. Volgend jaar zal Nederland voor
de twaalfde keer voorzitter van de Europese Unie zijn. Daarbij moet wel
aangetekend worden dat het een ander voorzitterschap is dan de elf keer
daarvoor, daar met het Verdrag van Lissabon de positie van voorzitter wat
minder invloedrijk is geworden. De VVD snapt dan ook goed dat het
kabinet inzet op een beperkt aantal prioriteiten. Een Unie die zich richt op
hoofdzaken, een innovatieve Unie van groei en banen en een Unie die
verbindt. Wat de VVD betreft betekent dat vooral inzetten op vervolmaking
van de interne markt en een stevige uitrol van de Timmermans-agenda
voor minder en betere regels uit Europa. Die focus op een paar hoofdpunten vergroot de kans op succes tijdens zo’n voorzitterschap.
Kijkend naar het voorzitterschap moet ik toch vooral denken aan de
oud-Britse staatsman Macmillan die toen hem gevraagd werd wat het
moeilijke aan zijn vak was, zei: events, my dear boy, events. Even door de
oogharen kijkend naar de dingen die we nu redelijkerwijs kunnen zien
aankomen, zijn dat: de toestand in Griekenland, een brexit, migratie en het
conflict tussen Rusland en Oekraïne. Daarnaast zullen er nog allerlei zaken
aan de orde komen die we nu nog niet eens kunnen verzinnen. Het
voorzitterschap biedt een kans om Nederland in de schijnwerpers te
zetten als een land dat al die dossiers tot een goed einde brengt.
Ik heb nog wel een aantal vragen. Het wordt voor het kabinet een
ongelofelijk druk halfjaar en overigens ook voor de Kamer. Hoe ziet het
kabinet hierbij zijn rol ten opzichte van de Kamer? Kijkend naar waar men
fysiek allemaal bijna tegelijkertijd moet zijn, is mijn vraag hoe het kabinet
kan borgen dat wij als Kamer ten aanzien van de Raden zowel vooraf als
achteraf onze rol kunnen spelen. Kunnen de bewindslieden ons iets meer
vertellen over de samenwerking met onze triopartners Slowakije en
Malta? En hoe zit het met onze samenwerking met het voorzitterschap van
Luxemburg dat net is ingegaan? Worden daar al dingen mee gedaan die
onder het Nederlands voorzitterschap tot een afronding zouden kunnen
komen?
De versterking van de rol van de nationale parlementen is een belangrijke
prioriteit van het kabinet maar zeker ook van deze Kamer. Daar gaan wij
zelf ook nog alles aan doen in de COSAC-conferenties die we vanuit de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 139, nr. 5

3

Kamer organiseren. Hoe ziet het kabinet dit thema in het voorzitterschap
tot wasdom komen?
Dan kom ik op de begroting van de Unie. Het dreigt nu een beetje een
discussie te worden over de vorm waarin we een en ander gaan gieten,
namelijk of het een top, een seminar of wat dan ook moet worden.
Eigenlijk vind ik dat het minst interessante van de discussie. Waar het om
moet draaien – daarover ben ik het zeer met D66 eens – is dat we echt
moeten zien af te komen van dat idiote systeem van rondpompen van
geld, van geld dat zoekt naar projecten in plaats van andersom, van het
feit dat er al twintig jaar lang geen goedkeurende verklaring door de
Europese Rekenkamer wordt afgegeven. We kennen de hele riedel wel
over hoe slordig er met belastinggeld wordt omgegaan. Daarom zou mijn
oproep aan het kabinet zijn: laten we nu niet hier discussies voeren over
een top, een seminar of wat dan ook, maar doet u hier nu gewoon de
toezegging dat u vanaf nu vol inzet om het maximale uit het Nederlands
voorzitterschap te halen om te komen tot een hervorming van die
begroting.
De heer Beertema (PVV): Voorzitter. De Partij voor de Vrijheid ambieert
het voorzitterschap niet. We ambiëren het lidmaatschap van deze ever
closer Union niet, dus ook niet het voorzitterschap. Het zou een beetje
vreemd zijn om dat wel te doen. Nederland is een klein land. Zonder EU
betekenen wij niets, hoor ik alle partijen hier aan tafel altijd zeggen, maar
onze stelling is, zoals mijn politiek leider dat op 10 mei 2014 zei, dat
Nederland niet te klein is maar dat Nederland te groot is voor Europa en
het zich daarom moet bevrijden van de EU.
De politiek die de Brusselse elite voorstaat, laat zich kort samenvatten.
Nederland en andere nettobetalers worden in het verstikkende kader van
de transferunie die de EU is geworden, verplicht om hun economie kapot
te belasten zodat miljarden naar Zuid-Europa, zoals nu weer naar
Griekenland, gegireerd kunnen worden, terwijl de grenzen wagenwijd
open moeten voor Oost-Europeanen en honderdduizenden en misschien
wel miljoenen migranten uit Afrika en het Midden-Oosten. Iedere dag
wordt de chaos groter door onze buitengrenzen maar ook door onze
binnengrenzen, zoals Calais, Hoek van Holland en de grens tussen Italië
en Frankrijk. Iedere dag komt onze fysieke veiligheid een stukje verder in
gevaar door de voortgaande infiltratie van terroristen van Islamitische
Staat, waar onze veiligheidsdiensten te weinig antwoord op lijken te
hebben. Met iedere dag groeit het inzicht van de kiezer dat de Partij voor
de Vrijheid als laatste partij staat voor het enige juiste antwoord dat er is
op die uitdaging van de Europese Unie, namelijk: uit de Unie, uit de euro
en uit Schengen. Weer heer en meester worden over onze eigen grenzen,
is nu harder nodig dan ooit tevoren.
Wij hechten misschien wel als laatste partij in dit parlement aan de
autonomie die wij als trotse natiestaat hebben. In tegenstelling tot alle
andere partijen hier zijn wij er als PVV trots op dat Nederland sinds de
Unie van Utrecht in 1579 een soevereine natiestaat is die deze vrijheid
vele malen heeft bevochten. Sindsdien hebben we dit mooie land
opgebouwd tot de welvarende natie die ze nu is. Wij willen geen lid zijn
van die Unie die onze welvaart afroomt om Zuid- en Oost-Europa te
subsidiëren, die ons verplicht tot massa-immigratie, die onze bevolking
vervangt en onze veiligheid ernstig in gevaar brengt. Wij hoeven geen
Nederlands voorzitterschap van de Unie, want daarmee zouden we ons
nog weer verder committeren aan dit doodlopende project. Wij willen
onszelf regeren. Dat hebben we al die eeuwen uitstekend gedaan. We
willen verantwoording afleggen aan onze eigen Nederlandse kiezers, onze
eigen belastingbetalers en niet aan ongekozen technocraten in Brussel die
niemand kent. Wij zullen met onverminderde kracht doorgaan op onze
weg om onze autonomie te behouden en terug te veroveren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 139, nr. 5

4

De heer Pechtold (D66): Ik heb een vraag aan de heer Beertema. We
kunnen als D66 en PVV recht tegenover elkaar staan over Europa en alles
wat ermee samenhangt, maar zo’n voorzitterschap is een gegeven. Ook
de PVV doet mee aan de Europese verkiezingen en gaat in dat parlement
zitten. Ik zal niet zeggen dat zij het daarmee omarmt, maar zij accepteert
wel dat zoals het er is, je er dan ook je invloed op moet kunnen
aanwenden. Nu er een voorzitterschap komt, heb ik de wens bij het
kabinet neergelegd om vooral iets aan dat rondpompen van geld en het
keer op keer nodeloos verkwisten van Nederlands belastinggeld te gaan
doen. Is de PVV het met mij eens dat zo’n onderwerp centraal kan staan
tijdens zo’n voorzitterschap?
De heer Beertema (PVV): Het siert de heer Pechtold dat hij zich heel erg
druk maakt over die verspilling van die vele miljarden belastinggeld die in
Brussel worden uitgegeven aan allerlei heilloze projecten. De heer Van ’t
Wout zei heel treffend: het is geld op zoek naar projecten. Dat is natuurlijk
een ergernis die door ons allemaal wordt gedeeld. Het siert de heer
Pechtold dus dat hij hierop acteert en dat hij zoekt naar mogelijkheden om
het allemaal transparanter te maken. De valkuil is natuurlijk wel hoe je
hiermee omgaat. We moeten intern heel goed afstemmen hoe om te gaan
met die gegevenheden. We zullen dat ook zeer consciëntieus doen, maar
van die gegevenheden zijn er wel heel veel. Dat we onze eigen binnengrenzen niet meer mogen bewaken en dat Frontex onze eigen buitengrenzen niet bewaakt, is ook een gegeven. Dat is niet iets waar we ons
voetstoots bij kunnen neerleggen. Dus met al die gegevenheden zullen we
heel kritisch omgaan. Ik beloof de heer Pechtold dat we er ook in dit geval
heel kritisch mee om zullen gaan. We zullen dat intern zeer consciëntieus
bespreken.
De heer Pechtold (D66): Ik ben op zich wel blij met dit antwoord maar ik
denk dat we als parlement heel sterk staan als de PVV en andere partijen,
zowel oppositie als coalitie, samen zeggen: het komend halfjaar moet het
kabinet toch wat meer aandacht besteden aan die Europese begroting. Ik
ben het overigens met de heer Van ’t Wout eens dat het niet gaat om de
vorm maar om het effect dat we volgend jaar kunnen bereiken. Ik vind dat
we wat moeten doen aan die termijn van zeven jaar en het rondpompen
van 1.000 miljard voor mindere en betere doelen. Steunt de PVV de
oproep aan de regering om in het voorzitterschap begin van 2016 daarop
vooral de aandacht te richten?
De heer Beertema (PVV): Ik waardeer de inzet van D66 hierin. Het gaat
om ontzettend veel geld. Ons probleem is een bijna filosofisch probleem:
hoe ga je hiermee om? We willen ons niet committeren aan een ever
closer Union, omdat we er ongelofelijk veel bezwaren tegen hebben. De
vraag is dan hoe je omgaat met de gegevenheden waar we tegen
aanlopen. Dat is en blijft een dilemma. Ik ga er hier geen uitspraken over
doen op dit moment, maar ik kan de heer Pechtold wel meegeven dat we
er zeer zorgvuldig naar gaan kijken.
Mevrouw Maij (PvdA): Voorzitter. In 2016 is sprake van het twaalfde
Nederlandse voorzitterschap van de Europese Unie, eerder de EEG. Het
kabinet heeft ons een brief gestuurd met een aantal prioriteiten. Ten
aanzien van sommige ervan zouden we iets meer aandacht willen vragen
van de regering.
Dat betreft allereerst de prioriteiten op sociaaleconomisch gebied. Kijkend
naar wat er op dit moment hierover op de EU-agenda staat, zouden wij
het fijn vinden als twee specifieke punten, waarvan wij denken dat ze
sociaaleconomisch een beetje uit de bocht vliegen, kunnen worden
aangepakt, te weten de belastingontwijking en de herziening van de
Detacheringsrichtlijn. Europa biedt veel regels voor de interne markt maar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 139, nr. 5

5

ook veel ontwijkingsmogelijkheden. We vinden dat Nederland zich niet
langer kan verschuilen achter het idee dat nationale veranderingen geen
zin hebben en dat je het internationaal of in de Europese context moet
doen. Het is nu het moment voor Nederland om hierin voorop te lopen.
Als het gaat over de Europese interne markt, zie je dat het vrij verkeer van
goederen, diensten en personen en ook van financiële middelen ons
welvaart brengt maar ook een keerzijde kent. Ik noem werknemers die van
het ene op het andere moment vervangen worden door goedkopere
arbeidskrachten uit het midden en oosten van Europa en goedkopere
arbeidskrachten uit het midden en het oosten van Europa die hier
uitgebuit worden. En dat alles onder het mom van Europese dienstverlening. Wat ons betreft is het tijd om die Detacheringsrichtlijn goed te
herzien en dus niet een klein beetje. We zien dat dit genoemd wordt, maar
we zouden het prettig vinden als dit een echte prioriteit zou worden. Kan
de regering op deze thema’s reageren?
Dan de rechtsstaat. We hebben het hier al vaker gehad over de Europese
rechtsstaat. Democratie, vrije pers, bescherming tegen discriminatie,
vrijheid van meningsuiting en niet in de laatste plaats een eerlijke en
onafhankelijke rechtsgang zijn voor ons allemaal belangrijk en lijken ook
vanzelfsprekend, maar binnen de Europese Unie is dat niet altijd zo. De
Commissie stelt een rechtsstaatmechanisme voor om misstanden in de
rechtsstaat en schending van fundamentele rechten in de EU en in
lidstaten bespreekbaar te maken. De Raad heeft zich niet zo enthousiast
daarover uitgelaten. We weten dat de Nederlandse regering daar wel aan
trekt omdat zij ook graag met die politieke dialoog in de Raad aan de slag
wil gaan, maar we zien vooralsnog dat er geen consequenties aan
verbonden worden. Het mechanisme wordt volgend jaar al geëvalueerd
en we zijn bang dat het daarna een beetje een stille dood zal sterven
waardoor we weer terug bij af zijn. Voor de PvdA zijn rechtsstaat en
mensenrechten hoekstenen van de Europese samenwerking. We zouden
graag zien dat er een duurzamere borging voor komt. Welke brede
Europese mensenrechtenstrategie bestaat er, bijvoorbeeld voor de
langere termijn, en hoe pakken de lidstaten het nationaal op? Hoe
verhoudt dit zich tot de conventies van de Raad van Europa waar ook alle
lidstaten lid van zijn? Is het een idee om als onderdeel van het rechtsstaatmechanisme bijvoorbeeld een seminar of een ander evenement te
organiseren gedurende het Nederlands voorzitterschap om meer hiernaar
te kijken en om te voorkomen dat het rechtsstaatmechanisme een stille
dood gaat sterven?
De energie-unie is het grote nieuwe project van de EU. Hierbij komen
buitenlands beleid, klimaat, duurzaamheid en internationale samenwerking samen als nieuwe economische motor voor de Unie, maar ook op
het gebied van innovatie, duurzaamheid en banen. De klimaatconferentie
in Parijs is al december van dit jaar. Logischerwijs in vervolg daarop in de
eerste helft van 2016 start het Nederlands voorzitterschap ook met deze
thematiek. De invulling van die energie-unie en de klimaatdoelstellingen
worden wat de PvdA betreft zo automatisch mogelijk een prioriteit van het
Nederlandse voorzitterschap. Kan het kabinet daar wat over zeggen en
deelt het deze visie? We hebben namelijk in het verlengde hiervan een
sterker en gezamenlijker Europa nodig dat de hand reikt naar buurlanden
en dat eensgezind is als het gaat om energieproblemen maar ook als het
gaat om een aantal andere zaken die het buitenlands beleid van de EU
nodig heeft.
De heer Pechtold (D66): Ik was zelf een beetje verbaasd door de keuze
van het kabinet voor het energie- en klimaatbeleid en door het feit dat ook
de PvdA zich daar nu zo op focust. Ik vind het een van de allerbelangrijkste onderwerpen waarbij ook dit continent kan laten zien dat het
samenwerkend problemen oplost. Maar is dit nu het punt waarop
Nederland zich kan profileren? Nederland zit samen met Malta en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 139, nr. 5

6

Luxemburg in de achterhoede als het gaat om energiebeleid, CO2-uitstoot
en hernieuwbare energie. We zijn echt het lachertje van Europa aan het
worden. Gisteren is het energieakkoord in Nederland door Eneco
opgeblazen door 400 miljoen aan investeringen terug te trekken. Alle
doelen worden naar beneden bijgesteld. Ik denk dat andere landen zich de
vraag stellen: hoe halen jullie Nederland het in jullie hoofd om ons de
maat te gaan nemen door tijdens jullie voorzitterschap daar de aandacht
voor te vragen? Ik zou het fantastisch vinden als we daar dus wel de
positie voor hadden maar die hebben we dus niet. Daarom heb ik gekozen
voor de begrotingssystematiek aangezien we op dat punt wel kunnen
laten zien dat we transparant zijn en vooroplopen. Dus graag een
toelichting op de keus voor iets waarvan ik denk dat de rest zal zeggen:
moet je die Nederlanders zien.
Mevrouw Maij (PvdA): Als het gaat om innovatie, banengroei en het
zorgen voor een gezondere en duurzamere economie, zijn energie en
zeker ook de energie-unie wel degelijk een prioriteit. Ik ben niet zo snel uit
het veld geslagen als het niet allemaal even hard gaat. Misschien dat ik
samen met D66 ook wel wens dat het op een aantal punten wat sneller
gaat. Juist daarom denk ik dat het belangrijk is om het een prioriteit te
laten zijn.
Waar het gaat om de internationale samenwerking zullen waarschijnlijk
een fors aantal actualiteiten op het Nederlands voorzitterschap afkomen.
We zouden het heel mooi vinden wanneer de internationale samenwerking en het buitenlands beleid meer die «oude» Nederlandse 3D- of
geïntegreerde benadering zou kunnen krijgen die we in het verleden wel
hadden maar die inmiddels een beetje op de achtergrond is geraakt. Dit is
ook van belang in het kader van de nieuwe strategie die Mogherini
volgend jaar gaat formuleren. We hopen dat de Nederlandse regering
samen met Mogherini aan de slag gaat om het buitenlands beleid weer
een beetje vorm te geven en om het tevens een eenduidig buitenlands
beleid te laten zijn.
Mijn volgende punt betreft de transparantie. Ik denk dat de meeste
collega’s hier het met mij van belang vinden dat de Tweede Kamer
volledig wordt geïnformeerd over de Raadskalender, de vergaderthema’s,
de kalender van het EP et cetera. Kan de regering toezeggen ons daarover
zo volledig mogelijk maar vooral ook inhoudelijk en tijdig te informeren?
Ik sluit mij graag aan bij de opmerkingen die hier over de begroting zijn
gemaakt. De woorden van de heer Van ’t Wout parafraserend: het gaat
niet zo heel erg om de vorm maar het gaat er wel om dat we nu aan de
slag gaan met de inhoud.
De heer Omtzigt (CDA): Voorzitter. Ik heb een aantal thema’s, maar in
navolging van de heer Van ’t Wout moet ik wel zeggen dat nu de situatie
in Griekenland escaleert, dit grote gevolgen kan hebben voor het
Nederlandse voorzitterschap. Nederland zou weleens veeleer geconfronteerd kunnen worden met zeer veel fundamentele vragen dan dat het de
agenda over de lopende zaken zal kunnen afhandelen. Er schuilt een zeer
reëel gevaar in de samenloop van een aantal van de huidige omstandigheden. De Griekse kwestie zal niet opgelost zijn met het referendum
aanstaande zondag. De vluchtelingenproblematiek zal ook het komend
jaar spelen, want de oorlog in Syrië is niet afgelopen. De Britten zullen
eerder beginnen met onderhandelen over de brexit dan de Grieken over
de grexit begonnen zijn. De relatie met Rusland is nog niet op orde. De
situatie in Oekraïne kan exploderen. Er kan zomaar een probleem komen
omdat we geopolitiek met de MH17 bezig zijn, we iemand willen
vervolgen en we die persoon van het desbetreffende land niet krijgen.
Ook als een aantal van deze zaken niet speelt, zal een samenloop van drie
of vier van deze problemen de handen van de Nederlandse regering
volledig binden tijdens het komende voorzitterschap. In mijn beleving is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 139, nr. 5

7

deze samenloop van omstandigheden ernstiger dan welke samenloop dan
ook die we gezien hebben in de afgelopen 25 jaar in de Unie. Slechts het
moment dat alle markten opdroogden in 2012 is een moment van
vergelijkbare omvang. Dus het zou kunnen zijn dat er tijdens ons
voorzitterschap allerlei fundamentele zaken op tafel liggen. Is de regering
daar dan wel op voorbereid met een aantal alternatieve scenario’s,
teneinde te kijken wat er met de Unie gebeurt wanneer de spanningen
binnen de Unie snoeihard toenemen? Wat gaat de Nederlandse regering
dan doen en is zij bereid ons daarover te informeren, desnoods vertrouwelijk?
Ik zal in dit kader ingaan op een aantal concrete punten, te weten het
democratisch tekort, de motie over de begrotingstop, de Detacheringsrichtlijn en de Europese agentschappen.
In zo’n crisis heb je vaak dat er heel snel heel vergaande maatregelen
besproken worden. Er ligt nu een rapport op tafel, het Five Presidents’
Report, waar de handtekening van Minister Dijsselbloem als voorzitter van
de eurogroep onder staat, waarin zeer vergaande plannen staan.
Vanmorgen hebben we begrepen dat de «five presidents» allemaal
verschillende ideeën hebben over wat de European Treasury precies
inhoudt en dat er daarom niet goed op gereageerd kan worden. Toch
vraag ik deze regering met klem te zeggen welke richting zij opgaat op het
moment dat het spannend wordt ten aanzien van deze fundamentele
vraagstukken. Anders worden we namelijk een volgend hoofdstuk
ingerommeld voordat we daar goed over nagedacht hebben.
Dan kom ik op de transparantie. Er is nog steeds sprake van een democratisch tekort in de Unie. De controle op de EFSF en het ESM en straks het
EFSI, is nou niet echt lekker geregeld, zullen we maar zeggen, niet met de
Europese Rekenkamer en ook niet wat betreft democratische bevoegdheden. En daar kunnen grote tekorten uit voortkomen.
Verder dank voor het feit dat we misschien nu ook de restricteddocumenten kunnen gaan inzien, maar het punt blijft wel dat we er niets
mee kunnen doen, terwijl we andere niet krijgen te zien. Er is wat betreft
openheid en democratisering nog een grote slag te maken. In hoofdstuk 5
van het Five Presidents’ Report komt het woord democratie niet eens
voor. Is het niet tijd om daar een speerpunt van te maken tijdens het
voorzitterschap? Anders glipt de democratische borging van fundamentele vrijheden tussen onze vingers weg.
Ten aanzien van de begrotingstop, zoals voorgesteld door collega
Sjoerdsma, sluit ik mij kortheidshalve bij wat de heer Pechtold daarover
heeft gezegd. Dat zal geregeld moeten worden op een Europese top en
niet in een RAZ. Natuurlijk zal je een aantal voorbereidende RAZ’en
moeten organiseren over de Europese begrotingstop, maar als je
fundamentele veranderingen wilt, regel je dat niet op een top die niet dé
top is.
Waarschijnlijk zal commissaris Thyssen met een arbeidsmobiliteitspakket
komen. Onderdeel hiervan is de Detacheringsrichtlijn. Minister Asscher is
al begonnen over de ongelijke loonkosten. Dit betekent overigens toch
niet dat wij gaan pleiten voor een EU-minimumloon, mag ik hopen? Dat
wordt namelijk nog wel eens voorgesteld. Wellicht kan de regering in
plaats daarvan eens goed kijken naar het functioneren van de grensregio’s
in de Unie. Nog altijd zit daar de grote werkloosheid, ook in Nederland. Of
het nou Emmen, Enschede of Heerlen is, dat zijn plekken waar het moeilijk
is. Wil de regering dit nu eindelijk eens op de agenda zetten met
betrekking tot dit soort richtlijnen?
Ten slotte nog iets over de bevoegdhedenoverdracht. We hebben een
brief gehad over de Europese agentschappen. Kan de regering alvast een
schot voor de boeg geven, in de zin of er tijdens het Nederlands voorzitterschap ook gestart wordt met het doorlichten van de Europese
agentschappen en de aanverwante instellingen, ook in het kader van de
democratisering?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 139, nr. 5

8

De voorzitter: De Minister heeft laten weten dat hij meteen tot de
beantwoording in eerste termijn kan overgaan.
Minister Koenders: Voorzitter. Ik dank de Kamer voor de vragen in eerste
termijn. Het is voor de regering zeer belangrijk dat we het voorzitterschap
als een gezamenlijk initiatief zien om Nederland in dat voorzitterschap
goed naar voren te brengen, uiteraard met onderscheiden verantwoordelijkheden en verschillen van mening. Het is iets wat Nederland
gezamenlijk bindt om er iets goeds van te maken, hetgeen ik ook hoor van
de meeste Kamerleden. De ambitie om van het Europees voorzitterschap
een succes te maken, is zeker aanwezig bij de Nederlandse regering. Die
ambitie ligt in het bevorderen van de Europese agenda. De leden hebben
daarbij vanmiddag een aantal specifieke punten genoemd, zoals de
rechtsstaat, de begroting, de Detacheringsrichtlijn, de sociale zekerheid,
de klimaatdoelen, mensenrechten, buitenlands beleid en de
3D-benadering. Zo zijn er ook bij ons prioriteiten en elke lidstaat heeft ook
nog eens eigen prioriteiten wat betreft de agenda. Belangrijkste is de
strategische agenda. Daar zijn de instituties het nu over eens. Dat geldt
interinstitutioneel, dus zowel de regeringen, als het parlement en de Raad.
Daar gaan we ons dus op toeleggen en dat is een zeer ambitieus traject.
De afgelopen periode hebben we namelijk gezien dat er allemaal
kerstbomen werden opgetuigd waarbij op sommige dossiers sprake was
van langzame voortgang en er soms ook sprake was van heel snelle
reacties op urgente zaken, maar er niet vastgehouden werd aan prioriteiten. In de brief zoals de Kamer die ook geaccordeerd heeft, zijn drie
prioriteiten benoemd en bovendien zijn er nog vijf in het kader van de
strategische agenda van de Commissie, dit alles op basis van de principes
van subsidiariteit, proportionaliteit en transparantie. Daar gaan we
gewoon achteraan. We gaan dat niet met een extra kerstboom nog eens
aanvullen. We gaan ook niet allemaal hobby’s inzetten.
Nederland is, zoals gezegd, zeer ambitieus. Ik ben het overigens met
iedereen eens die zegt dat dit alles gebeurt in een tijd waarin er heel veel
aan de hand is. Dit is ook een heel andere periode dan die van 2004. We
zijn inmiddels met 28 landen, hetgeen betekent dat de transactiekosten
voor een besluit veel hoger zijn dan vroeger. Ook het effect kan groter zijn.
Als het bijvoorbeeld gaat om klimaat, buitenlandse politiek of migratie wil
je, met alle problemen die er zijn om overeenstemming te bereiken
binnen die 28 landen, toch een deuk in een pakje boter slaan. Het is dus
een voorzitterschap dat niet te onderschatten valt vanwege de situatie
waarin we nu verkeren. Er is een aantal positieve aspecten waar te
nemen. We komen langzaam uit de economische crisis, waardoor dus ook
onze agenda voor werkgelegenheid, groei en banen kans van slagen
heeft. Niemand zal echter ontkennen dat er ook een aantal middelpuntvliedende krachten zijn waar we naar moeten kijken. Grexit en brexit zijn
genoemd. Er zijn ook problemen in en tussen landen. Dus dat voorzitterschap is in zijn ambitie niet alleen iets van saai diplomatenwerk. De
essentie is dat we als Europa bij elkaar blijven om op de hoofdpunten die
we gezamenlijk benoemd hebben, verder te komen. Natuurlijk gaan we
daar eigen accenten bij zetten en gaan we er met de Commissie over
spreken of we ten aanzien van een aantal van de onderwerpen veel sneller
kunnen opereren in plaats van te wachten op het laatste land. We hebben
onze prioriteiten vastgelegd in eerdergenoemde brief.
De heer Omtzigt heeft terecht gewezen op twee aspecten waarop we ons
moeten focussen. Ten eerste betreft dat de unknowns en ten tweede de
known unknowns. De known unknowns kennen we. Er is ten aanzien van
het Verenigd Koninkrijk een discussie over de vraag hoe we ervoor
kunnen zorgen dat het in de Unie blijft, zodanig dat we binnen het verdrag
en de principes die we als Europa hebben, voortgang ter zake kunnen
creëren teneinde ervoor te zorgen dat de Unie bij elkaar blijft. Dat is een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 139, nr. 5

9

enorme known unknown als het gaat om de precieze timing. Het is dan
ook essentieel dat we daar in de voorbereiding en de scenario’s naar
kijken.
Daarnaast hebben we dus de unknowns. Zo weten we nog niet hoe het
precies zal gaan met Griekenland. Daar ga ik het nu ook niet specifiek over
hebben, want dat is een apart onderwerp, maar het is wel duidelijk dat er
een aantal elementen in zitten waarover we volgend voorjaar ook zullen
spreken. Dus wat mij betreft gaat het nu niet om de agenda voor het Five
Presidents’ Report. Uiteraard zal die op allerlei momenten echt nog met u
besproken worden, maar er is nu sprake van elementen die vooral waar
het gaat om de korte termijn, essentieel zijn om er alvast over na te
denken.
Waar het gaat om de buitenlandse politiek hebben we te maken met twee
crisissen die sommigen wellicht hadden voorzien en anderen juist niet, en
die een versnelling hebben gekend. Ik heb het dan over de discussie over
de relatie met de Russische Federatie en Oekraïne en de discussie over
terreur en migratie.
Dit zijn bij elkaar al vier elementen die waarschijnlijk in de kern heel veel
aandacht en energie van het Nederlands voorzitterschap zullen vergen,
omdat we die Unie bij elkaar willen houden maar wel op basis van goed
en effectief beleid. Het is belangrijk dat we ons allemaal realiseren dat we
in een zodanige tijd van transformatie zitten, dat we gezamenlijk de
doelstelling moeten hebben om de landen bij elkaar te houden op basis
van een agenda die ook een ondergrens kent in het verdrag en waarbij we
wel degelijk ambities willen tonen.
De heer Pechtold (D66): Ik luister aandachtig, maar ik probeer toch de
ambitie om de landen bij elkaar te houden in het perspectief te plaatsen
van wat er op dit moment op dit continent gebeurt. We worden vanaf de
zuidgrens geconfronteerd met wat er in Afrika gebeurt. We worden aan de
oostgrens bedreigd door Poetin die allesbepalend kan zijn met zijn
politiek. Op ons eigen continent neemt het chagrijn, de angst van burgers
toe over wat de Unie eigenlijk voorstelt. Ik denk dat de Minister met dat bij
elkaar houden dweilt met de kraan open. Ik denk dat je aan het draagvlak
onder de eigen bevolking moet werken door iets te doen aan zoiets als de
begroting, het weggooien van geld en het onverantwoord jaar in jaar uit
geld besteden. Nederland is een founding father. Waar altijd Parijs,
Londen en Berlijn het bepalen, is Nederland nu in staat eens een agenda
te zetten in plaats van op de winkel te passen, want anders gaat dat uit
elkaar vallen, waar de Minister en ik samen voor vrezen, alleen maar
verder door.
Minister Koenders: Laat ik beginnen te zeggen dat ik helemaal niet op de
winkel wil passen en dat ik niet de boel bij elkaar wil houden zonder enige
ambitie. Uiteraard kom ik op uw punt van de begroting zo meteen nog
terug. Dat is namelijk een van de punten die door de leden aan de orde
gesteld zijn als belangrijke prioriteit. Dit is ook de prioriteit van de
regering. Ik zal er straks uiteraard op ingaan hoe we onze ambitie op dat
punt kunnen etaleren met heel concrete initiatieven die ook effect hebben
in het Europa van de 28. Ook omdat er nog een aantal andere vragen
waren, heb ik u alleen even willen schetsen de context waarin we moeten
opereren en hoe we het beste effectief kunnen. Er is een aantal elementen
waarvan we nu al kunnen zien aankomen dat ze essentieel zijn voor de
Europese Unie en haar functioneren en waar burgers ook echt mee bezig
zijn. Ik noem de migratie en de angst voor wat er in Rusland gebeurt. We
hebben daarom ook ambitieuze prioriteiten gesteld ten aanzien van de
gezamenlijke buitenlandse politiek van Europa. Er zijn ook initiatieven om
tijdens het voorzitterschap de Ministers van Buitenlandse Zaken en van
Defensie gezamenlijk te laten optreden om diplomatiek een deuk in een
pakje boter te slaan. We zijn ervan overtuigd dat de geïntegreerde aanpak

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 139, nr. 5

10

die Europa voorstaat ten aanzien van migratie op ons bordje zal liggen.
Daar zijn de burgers elke dag mee bezig. Het draagvlak kan alleen
behouden worden als iedereen voelt dat er een gezamenlijke verantwoordelijkheid ligt, waarbij ook sprake is van een eerlijke verdeling van lasten
en lusten. Dat zal dus een prioriteit zijn, of we dat nou leuk vinden of niet.
Dat zijn echt zaken die wij niet passief op ons af moeten laten komen maar
die we proactief met het Luxemburgse voorzitterschap en collega’s willen
voorbereiden om juist een negatieve samenloop van omstandigheden, die
je niet verwacht maar die wel altijd mogelijk is, voor te zijn.
Dan zijn er nog zaken die we niet kunnen voorzien. Welnu, daar behoef ik
nu weinig woorden aan vuil te maken, want dat zullen we alsdan zien. Dat
is overigens ook vaak de essentie van een voorzitterschap. Ik zie dat ook
bij het huidige voorzitterschap, dat zeer ambitieus is op een aantal
terreinen maar geconfronteerd is met de migratie en de grexit en daar dus
echt al heel veel tijd aan heeft moeten besteden vanwege de urgentie en
de verantwoordelijkheid van Europa om er adequate antwoorden op te
geven.
Vervolgens wil ik nog iets zeggen over de procedure, omdat het toch wel
belangrijk is om die te benoemen. Dat heeft ook te maken met ambities,
namelijk dat je goed functioneert en dat we de Kamer op alle momenten
bedienen, passend bij de wederzijdse verantwoordelijkheden. Een
Europees voorzitterschap is complex en vraagt veel van onze energie en
tijd, maar dat neemt niet weg dat we uiteraard aan u zo transparant
mogelijk verantwoording moeten en willen afleggen en dat u tegelijkertijd
met meer activiteiten bezig zult zijn. Ik weet dat u in de COSAC een aantal
onderwerpen aan de orde gaat stellen. Ik neem aan dat dit ook te maken
heeft met de onderwerpen die u zojuist genoemd hebt, zodat we daarin
gezamenlijk kunnen optrekken. Het heeft vaak ook te maken met publieke
opinies in landen om gezamenlijk consensus te krijgen over bijvoorbeeld
de begroting en migratie. Het is dus belangrijk dat we binnen de eigen
verantwoordelijkheden gezamenlijk optreden.
Het volgende punt betreft de triopartners Slowakije en Malta. Ondanks
alle grote ambities werken we in dezen natuurlijk wel samen met deze
twee landen. Wij zijn al bezig om een kort ambitieus programma op
hoofdlijnen te maken. Uiteraard zullen we de elementen die u als Kamer
hier noemt, daarin zo veel mogelijk verwerken. We zijn dus nog bezig om
dat programma te maken. Ik kan er nu nog niet in detail iets over zeggen.
Na de zomer, wanneer dat voorzitterschap wat dichterbij komt en we een
nog beter beeld hebben van hoe het staat met het werkprogramma van de
Europese Commissie, zullen we dat triopartnerprogramma met u delen.
Dat moet dan niet een telefoonboek van nationale hobby horses zijn en
ook niet een ambitieloos programma, want dat zou niet stroken met onze
inzet.
Eind 2015 zullen we het programma nationaal voorzitterschap presenteren, dat een overzicht geeft van de inzet van ons voorzitterschap op alle
lopende dossiers in alle Raadsformaties. Laat ik er direct bij zeggen dat dit
geen kerstboom is. Er zijn lopende zaken. Er zijn een heleboel dossiers die
gewoon doorlopen. Op basis van de brieven die u kent, gaan we de met
de Commissie en de partners ervoor zorgen dat op een aantal punten
zaken worden losgetrokken. We moeten niet overbeloven of onderbeloven, het belangrijkste is dat u als Kamer een realistisch en ambitieus
programma van ons krijgt. En dat is het programma dat het kabinet in het
Europees parlement zal toelichten aan het begin van het voorzitterschap
en dat de basis zal vormen van al onze activiteiten.
Wat betreft de procedures hecht ik eraan op te merken dat wij uiteraard op
dezelfde manier met u omgaan als altijd, ondanks alle drukte. U krijgt de
geannoteerde agenda’s in nieuwe vorm. Ook krijgt u de BNC-fiches op de
manier zoals we enige weken geleden hebben afgesproken. Speciale
aandacht gaat daarbij natuurlijk ook uit naar de politiek gevoelige
dossiers. Dat zal wellicht iets anders uitwerken dan vroeger. U kunt zich

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 139, nr. 5

11

misschien een beetje voorstellen hoe het nu gaat met de Ecofin. Daar is
de heer Dijsselbloem voorzitter en is de woordvoerder namens Nederland
de Staatssecretaris. Uiteraard worden de Nederlandse posities helder in
de BNC-fiches, de brieven en de geannoteerde agenda’s aan u meegedeeld. We kunnen omdat we voorzitter zijn natuurlijk niet automatisch de
posities van alle landen publiek maken. Dus we blijven op dezelfde manier
opereren, maar uiteraard zit er het element in dat we voorzitter zijn. Inside
information die niet te maken heeft met ons voorzitterschap is een ander
element, maar de informatievoorziening over nationale verantwoordelijkheden en posities en over de kenschets van de omgeving blijft uiteraard
dezelfde.
Om ervoor te zorgen dat hetgeen u ons meegeeft aan ambities ook goed
vertaald wordt, staat mij het volgende voor ogen. In het kader van de
Staat van de Unie hebben we elk jaar een fundamenteel debat over
Europa. Wanneer we iets meer weten over de known unknowns, het
werkprogramma en de manier waarop we via de prioriteiten die in de
brief zijn genoemd, verder kunnen komen, lijkt het mij goed ervoor te
zorgen dat die informatie komt in het vierde kwartaal van 2015, waarbij
mijn voorstel zou zijn om de Staat van de Unie nog voor het voorzitterschap te behandelen, zodat u precies weet en wij van u, hoe wij kunnen
opereren. Dat is een kwestie van timing. We stellen nu prioriteiten die we
met het triovoorzitterschap nader invullen en we gaan ervoor zorgen dat
we de desbetreffende informatie op een goede manier met u delen.
Het is inderdaad waar dat de bewindslieden over het algemeen in het
volgend voorjaar zeer actief zullen zijn in het buitenland. Het is overigens
ook de wens van uw Kamer dat we bij al die Raden aanwezig zijn.
Daarnaast brengt het voorzitterschap met zich dat in alle plenaire
vergaderingen van het Europees parlement en ook de zogenaamde
mini-plenaires het voorzitterschap op ministerieel niveau het woord voert.
Dat is belangrijk omdat het Europees parlement medewetgever is. Het is
ook belangrijk om de ambitieuze agenda verder te krijgen. Dat is dus een
element waar ik en mijn collega’s niet omheen kunnen. Dat zal in het
bijzonder door de Ministers van Buitenlandse Zaken en van Defensie
worden waargenomen. Uiteraard zullen we de Kamer daarover nog
preciezer informeren, maar dit zijn de eerste ideeën.
De Minister van Buitenlandse Zaken heeft ook de verantwoordelijkheid
om de Hoge Vertegenwoordiger regelmatig te vertegenwoordigen in het
buitenland.
Kortom, we krijgen een enorm drukke agenda. We willen graag op een
manier die past binnen de adequate verantwoording aan de Kamer met u
daarover spreken, want het een mag niet ten koste gaan van het ander.
Iedereen is dus druk bezig, waaronder ook u als Kamer in de COSAC en
op andere manieren. Wij stellen dan ook voor om dat schema zo precies
mogelijk met u te delen in dit stadium van de discussie. We zorgen er ook
voor dat al onze mensen op die Raden aanwezig zijn en dat we adequaat
dat voorzitterschap invulling geven om de verschillende dossiers los te
krijgen. Wellicht kunnen we er dan bij u na de zomer op terug kunnen
komen om het op een zo adequaat mogelijke wijze naar voren te brengen.
Over het algemeen zijn we het over het punt van de transparantie zeer
eens. We lopen in Nederland met die ambitie echt voorop en wat mij
betreft gaan we ook tijdens het voorzitterschap proberen daarin nog
verder te komen. Er zitten altijd elementen in die wat algemeen klinken:
websites, seminars, discussies met burgers et cetera. Ik ben mij zeer
bewust van het feit dat dit niet moet gebeuren op de manier van een soort
Europropaganda, maar op een adequate manier om burgers ook in
Nederland actief te betrekken bij het belang van het Europees beleid,
waarbij men ook eigen posities in kan nemen. Dat vereist een zeer actieve
informatieverschaffing en mogelijkheden om die vorm te geven in allerlei
bijeenkomsten met sociale media, evenals een activering van de
bewindspersonen. Er worden ook voorzieningen voor getroffen in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 139, nr. 5

12

ruimte waar de vergaderingen plaatsvinden, in Amsterdam. Het is van
belang dat we het zo open en transparant mogelijk gaan doen. Er is een
team dat daar heel nauwkeurig naar kijkt en uiteraard zullen we u daarvan
op de hoogde houden.
Verder is er nog het transparantiedossier an sich, te weten Better
Regulation. Dat is toch een beetje een Nederlands initiatief geweest,
overigens via een seminar tot stand gekomen, dat later een zeer
ambitieuze uitkomst heeft gekregen in de Raad. Een en ander wordt nu
door de vicevoorzitter van de Commissie verder gedragen. We zijn nu
bezig om met Denemarken, Estland, Slowakije, Finland en Zweden
hieraan verder te werken, want transparantie kun je niet alleen doen. Je
moet er echt voor zorgen dat iedereen het erover eens is dat we veel
opener moeten zijn. We werken er nu ook samen met het Raadssecretariaat aan om Brussel veel opener te maken. Ik heb al genoemd de
limité-documenten die verstikkend kunnen werken. De heer Omtzigt
noemde dat zelf al even. De vorige keer heeft hij overigens erkend dat er
op dit punt al wel grote vooruitgang is te constateren. Uiteraard wil hij
nog een stapje verder. Dat begrijp ik. We gaan het stap voor stap doen,
maar ik heb zijn ambitie daarover gehoord. We moeten natuurlijk naar een
meer automatische ontsluiting van de informatie.
Verder is er nog het transparantieregister waarbij nu ook de Raad zich
voegt. Dat betreft dus het inzichtelijk maken van de besluitvormingsprocessen.
De heer Omtzigt (CDA): Ik heb zeker waardering voor het feit dat we
toegang hebben tot de database en dat de restricted-documenten erbij
komen. Ik heb zeker nog vergaande wensen, maar ik constateer wel dat dit
kabinet wat dit betreft stappen in de goede richting zet. Ook de non-paper
en het feit dat er met zeven landen wordt samengewerkt vind ik echt de
goede manier om dat te doen. Ik heb ook niet het idee dat Nederland het
morgen regelt. Echter, bij de limité-documenten ligt natuurlijk wel de
access-Europe-uitspraak die inhoudt dat voor documenten die tot het
wetgevingsproces behoren, eigenlijk helemaal geen limité zou moeten
gelden. Ze zouden niet alleen beschikbaar moeten zijn voor Kamerleden
maar ook voor het algemene publiek. Dat is ook logisch als je een open
wetgevingsproces voorstelt. In de huidige richtlijnen zit ook geen
declassificatiestandaard. Er wordt dus niet echt snel gedeclassificeerd
waar het gaat om limité. Gaat de Nederlandse regering met een voorstel
komen om in ieder geval op die twee punten – het liefst zou ik zien dat de
hele limité helemaal opgeschoond werd – waar ook gewoon juridisch
gezien een verplichting op rust, een poging te doen om dat in de eerste
helft van 2016 te regelen?
Minister Koenders: We doen dat echt wel tamelijk strategisch en
ambitieus. We hebben dat ten aanzien van het eerste deel van uw voorstel
ook wel geprobeerd, maar toen stonden we echt helemaal alleen. Wij
gaan wel verder kijken naar een aantal van het type voorstellen dat u doet
over declassificatie. Er is ook nog een verschil tussen generieke en
individuele gevallen. Je kunt wel werkenderwijs verder op die weg van
transparantie komen en we zijn ook bereid om er in de volgende periode
naar te kijken, maar ik wil wel eerst zien waar je de belangrijkste
consensus kunt bereiken en waar je het los kunt wrikken. Ten aanzien van
die limité-documenten is al een hele slag gemaakt maar ik begrijp heel
goed dat dit niet voor iedereen voldoende is. Soms moet je bij bepaalde
typen dossiers, zeker in internationaal verband, nagaan of wanneer allerlei
mensen die posities dan al heel snel kennen, ook buiten Europa, je dan
niet je eigen positie ondergraaft. In ieder geval waardeer ik de ondersteuning van de Kamer voor de pogingen die wij wagen en wij zullen haar
werkenderwijs richting dat voorzitterschap ervan op de hoogte houden of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 139, nr. 5

13

we er veel verder mee komen of niet. De ambitie is er dus maar we
moeten ook kijken wat de meest intelligente manier is om verder te
komen.
De heer Pechtold heeft gesproken over een heel belangrijk punt, namelijk
de begroting van de Europese Unie. Het is altijd ingewikkeld te bewijzen
in een debat of iemand ambitieus is of niet. Als je heel ambitieuze
voorstellen doet, kan er namelijk altijd weer gezegd worden dat er toch
een tikkeltje bij had gemoeten. Laat ik er het volgende van zeggen. Ik denk
dat het voor iedereen vrij dramatisch is hoe dat proces rond de begroting
op het ogenblik verloopt. Ondanks wellicht verschillen in nuance, zijn we
het daarover volgens mij in Nederland wel eens. Het gaat er nu om hoe je
er effectief mee verder komt. Hoe zorg je ervoor dat de manier waarop het
nu gaat, verandert? Als Kamer en regering weten we dat het tot 2020
loopt, of we dat nou leuk vinden of niet. U als Kamer hebt daarmee ook
ingestemd. Wel is mede op Nederlands initiatief een evaluatiemoment
ingebouwd, namelijk het eind van volgend jaar. Vervolgens kunnen dan
nieuwe voorstellen worden gedaan. De vraag is dan hoe je dat ambitieus
kunt versnellen. Hoe kun je ervoor zorgen dat er op dit punt wat gebeurt?
Er is een aantal mogelijkheden die gaan in de richting van wat u hier zegt:
modernisering van de opzet, meer middelen gericht op innovatie, groei en
banen en minder op landbouw en cohesie, een eerlijker lastenverdeling,
een soberder en helderder systeem als er iets betaald moet worden en
geen irritatie meer rond al die naheffingen. Dat zijn de doelstellingen die
wij gezamenlijk hebben. Zoals dat ook gegaan is bij Better Regulation, is
ons voorstel om dit goed voor te bereiden. Ik heb te veel meegemaakt in
Europa dat er, met alle respect, toppen belegd worden waar niemand
komt, waar niets voorbereid is en waar dus ook geen effecten te behalen
zijn. Bovendien is de situatie iets veranderd door de manier waarop
voorzitterschappen nu worden ingekleed. Wij – in dit geval is dat de
Minister-President – kunnen niet zonder meer een top beleggen. We
kunnen er wel invloed op uitoefenen maar het is een besluit van de heer
Tusk. Naar aanleiding van de motie van deze Kamer hebben we dat
natuurlijk ook gevraagd, omdat wij uiteraard een Kamermotie serieus
nemen. De heer Tusk heeft gezegd dat hij de logica ziet om die top goed
voor te bereiden maar dat hij die in ieder geval niet wil houden voordat de
evaluatie die door iedereen gemaakt wordt, gereed is. Daar kan ik mij ook
wel iets bij voorstellen, omdat je het op basis van die gegevens moet
doen. Alle landen hebben zich op die procedure verenigd en die gaan die
dus echt niet meer veranderen.
De vraag is dan hoe je ervoor zorgt dat de dynamiek en de ambitie
katalyserend gaan werken. Als Kamer kunt u ervan uitgaan dat de
regering zeer ambitieus is. Het idee van een seminar was juist om toch
wat te doen. Een seminar is maar net hoe je het beschrijft. Als het een
bijeenkomst is met glazen champagne waarbij we met z’n allen gaan
zeggen hoe vervelend we het allemaal vinden, is het inderdaad wat
anders. Ik heb al gezegd dat ik er graag met uw Kamer over wil spreken.
Het moet op politiek niveau zijn en de Kamer moet erbij betrokken
worden, evenals de parlementen van de andere lidstaten. Daar moeten
ideeën rijpen om het veel beter te gaan doen. Er zijn namelijk nog grote
verschillen van mening tussen de lidstaten over hoe je het dan moet
doen. Vervolgens ben ik bereid mij in te spannen om daarover een
speciale Raad Algemene Zaken te doen houden. Daar ben ik wel voorzitter
van, dus dat kan ik wel beïnvloeden. Het is alleszins mogelijk om datgene
wat daar uitkomt, via in dit geval de Minister-President, aan de orde te
stellen tijdens een Europese top. Dat is echter wat anders dan een aparte
Europese top hierover organiseren, want dan ga je meer praten over de
vorm dan over het effect. Ik heb het overigens nog even nagelezen, maar
de heer Timmermans heeft zich niet vastgelegd op een top maar op een
hoog ambitieniveau en hij heeft toen dat seminar voorgesteld. In het
verleden hebben we gezien hoe enorm groot effect het kan zijn maar ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 139, nr. 5

14

dat je het enorm goed moet voorbereiden, waarbij het van belang is dat
mensen ook open communiceren over de problemen die ze hebben met
de begroting: waarom is die begroting zo ingewikkeld en waarom raken
onze burgers geïrriteerd over al die naheffingen? Het ambitieniveau is
hoog en we willen er in die zin een prioriteit van maken tijdens het
voorzitterschap, gezien de wens van de Kamer. Dat lijkt mij iets waardoor
wij maximaal aan de wensen van de Kamer kunnen voldoen.
De heer Pechtold (D66): Ik ben blij dat de Minister ons wat meer
geruststelt over die ambitie, maar ik denk dat het toch een misverstand is
om alleen te zeggen dat nu alleen nog het wachten is op de midterm
review. Die midterm review is vooral bedoeld om hetgeen er in deze
zeven jaar is gebeurd, tegen het licht te houden, terwijl het mij gaat om de
systematiek van de zeven jaar en hetgeen daarmee samenhangt. Nu zal
dit algemeen overleg te kort zijn om met elkaar van gedachten te wisselen
over wat er allemaal kan, zoals het gaan werken met jaarlijkse begrotingen of het verplicht stellen dat men transparant is. Het zijn nu alleen de
Nederlanders, de Denen en de Zweden die überhaupt inzichtelijk maken
waar het geld naartoe is gegaan. Dat is een bloody shame! Twintig keer
een Europese Rekenkamer die zegt «fout» en we doen niks. Je wordt er
murw en moedeloos van. Het maakt mij niet uit waar het gebeurt, hoewel
ik wel denk dat het op politiek niveau moet worden aangestuurd, maar in
ieder geval is het van belang dat wij in het Nederlandse voorzitterschap,
vooruitlopend op genoemde review, met andere gelijkgezinde landen
gaan zoeken naar mogelijkheden om iets te veranderen aan die begrotingsmethodiek. Ik weet ook heel goed dat het beter is om een paar kleine
dingen te veranderen in plaats van een gehele blauwdruk voor iets nieuws
te gaan verzinnen aangezien je anders het risico loopt dat het gaat
verzanden. Het gaat er om te proberen een paar van die dingen te
realiseren. Ik noem de verplichting om transparant te zijn over financiën.
We zullen toch gek zijn om met de Denen en de Zweden dat te blijven
doen als die andere 25 denken «stik er maar in»? Daar zoek ik naar en de
vorm oftewel voor welke Nachtwacht wie gaat staan, zal mij een zorg zijn.
Minister Koenders: Ik dank u voor uw inbreng. Ik denk dat we elkaar ook
wat aan het naderen zijn. Ik zou bijna willen zeggen: ik vind u weinig
ambitieus. U hebt het over een paar gelijkgezinde landen. Dat is mij eerlijk
gezegd niet voldoende. Die gelijkgezinde landen, daar geloof ik wel in. Het
gaat juist om de landen waar het moeilijk is. In die zin gaat mijn ambitie
ietsje verder dan die van u. Het belangrijk is echter dat u zegt: neem dat
nou serieus, zie wat die absurditeit daarin is en ga er niet over praten op
politiek niveau maar zorg dat het een katalysator wordt, in die zin dat we
er echt een ijkpunt van maken om verder te komen op dit punt in plaats
van nog langer te wachten. Daar ben ik het mee eens.
De heer Pechtold (D66): In 2013 waren er 1.297 fraudegevallen met
Europees geld. Hoe je het brandhout voor je eigen brandstapel als Europa
aan kunt blijven dragen! Is de Minister bereid om na de zomer maar
voordat we bijna aan het nieuwe jaar beginnen, dus ergens bij de
begrotingsbehandeling, ons wat verder te willen meenemen in wat hij
kansrijk acht om te gaan doen? Ik behoef niet weer alles op papier; het
gaat mij erom dat we in een AO te horen krijgen op welke punten het
kabinet kansen ziet. Daar zouden wij dan ook in de contacten met andere
parlementariërs op kunnen sturen.
Minister Koenders: Hoewel het wel gevaarlijk is voor een lid van de
regering, zou ik van mijn kant willen suggereren dit onderwerp ook in te
brengen in COSAC-verband. Het zijn de parlementen die het budgetrecht
hebben en die er naast de eigen regering ook actief in zijn om ernaar te
kijken. Verder kan ik ten aanzien van het verzoek van de heer Pechtold

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 139, nr. 5

15

zeggen dat ik er zeer toe bereid ben, hoewel ik er eerst nog wel even over
wil overleggen met collega Dijsselbloem die eerstverantwoordelijke is
voor de begroting. Ik zie in ieder geval geen enkel principieel punt dat zich
ertegen verzet. We moeten ook nog even naar de timing kijken, maar het
is duidelijk dat we er niet te laat mee moeten komen.
Dan kom ik te spreken over het zeer belangrijke punt van de rechtsstaat.
Er is nog steeds een aantal punten waarin Nederland te veel alleen staat
om resultaten te boeken. Ten aanzien van de rechtsstatelijkheden en de
fundamentele rechten deel ik zeer de visie van mevrouw Maij. We zijn een
waardengemeenschap. Dat geldt niet alleen extern waar we dagelijks
spreken over mensenrechtenbeleid en gezamenlijke buitenlandse en
veiligheidspolitiek, maar ook waar het gaat om de versterking van de
rechtsstaat en de fundamentele rechten binnen de lidstaten, hetgeen
essentieel is. Dat zullen we ook tot uiting laten komen tijdens het
voorzitterschap. De rechtsstatelijkheidsdialoog is een initiatief van
Nederland en nog twee andere landen. Het is nu gelukkig ook
gemeengoed geworden dat we het gaan doen. Ik ben het overigens direct
met mevrouw Maij eens dat zo’n dialoog op zich mooi klinkt, maar dat we
het nog wel even moeten zien. Er zijn hierbij twee zaken aan de orde plus
een suggestie. De eerste is dat de eerste rechtsstaatdialoog door de
Luxemburgers zal worden georganiseerd. Zodra ik de precieze datum
weet waarop die dialoog plaatsvindt, zal ik de Kamer daarover uiteraard
inlichten. De Luxemburgers gaan dat serieus aanpakken omdat ze er min
of meer net zo in zitten als wij. Vervolgens komen wij aan de beurt. Dat zit
dus binnen de prioriteitsstelling van eerdergenoemde vijf punten. Nu er
een initiatief tot stand is gekomen met de Raad en de Commissie om dit
verder te brengen, zullen we dat dus ook doen. We weten heel goed dat
het een gevoelige zaak is. Er is een aantal landen waar zorgen over zijn.
Daar ben ik ook mee in gesprek. Het is dus niet gemakkelijk, maar we
gaan het wel doen.
Vooral als iets nieuw is, is de discussie vaak een beetje steriel. Dat is ook
logisch want alle lidstaten nemen hun positie in en de voorbereiding gaat
heel erg over teksten, terwijl het bij rechtsstatelijkheid, naast de Raad van
Europa, de Commissie van Venetië et cetera, in sterke mate gaat over
afbakening. Ik denk dat het heel goed, is, zoals hier is voorgesteld, om een
seminar hierover te organiseren. Ik zal de Kamer er ook een voorstel over
doen. We kunnen dat doen op verschillende manieren en dan kunnen we
daarover van gedachten wisselen met de Kamer. Ik denk inderdaad dat
het van belang is om draagvlak te zoeken en wellicht ook wat denktanks,
politici uit verschillende landen te halen om te zorgen dat de rechtsstatelijkheidsdiscussie niet een splijtzwam wordt in de Unie, maar dat die juist
bijdraagt aan artikel 7 van het verdrag en aan nieuwe initiatieven. Dus ik
zou die suggestie graag willen oppakken. Uiteraard geldt dat ook voor het
punt sociale zaken en werkgelegenheid. Het zou verkeerd van mij zijn om
nu alle prioriteiten te gaan noemen die we tijdens het voorzitterschap
zullen hebben, want daarover krijgt de Kamer in het kader van de Staat
van de Unie nog nadere informatie, maar ik kan al wel zeggen dat als het
gaat om de Detacheringsrichtlijn de vicepremier zeer actief is op dat
dossier en dat hij dat ook verder wil brengen volgend jaar. Ook ten
aanzien van allerlei andere elementen zoals belastingen en de transparantie van rulings, is het dus «alive and kicking» en zullen ze onderdeel
uitmaken van de pakketten die tijdens ons voorzitterschap zullen worden
besproken.
Mevrouw Maij (PvdA): Ik realiseer mij dat Nederland de eerste in het
triovoorzitterschap is maar de laatste van het huidige triovoorzitterschap.
In een briefing die we hebben gehad hebben we van Luxemburgse zijde
gehoord dat Europa een triple A moet scoren op sociaal terrein. Dat lijkt
mij een heel mooie ambitie om mee te nemen. Wellicht dat u alvast met
het Luxemburgse voorzitterschap om de tafel kunt gaan zitten om te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 139, nr. 5

16

kijken op welke manier dit meegenomen kan worden in het triovoorzitterschap dat erna komt. U zult namelijk begrijpen dat zo’n triple A op sociaal
gebied mij enorm aanspreekt.
Minister Koenders: Het spreekt de regering uiteraard ook zeer aan. Ik zal
er nog even met collega Asselborn over moeten spreken want ik weet niet
precies wat dan onder triple A op sociaal terrein moet worden verstaan.
Wat betreft een aantal van de dossiers die ik net noemde ten aanzien
waarvan binnen de Detacheringsrichtlijn veel ruimte zit, zullen we bij de
Luxemburgers nagaan wat ze er precies mee bedoelen. Uiteraard is het
ook een element tijdens ons voorzitterschap volgend jaar, teneinde te
proberen die dossiers verder te brengen.
Volgens mij hebben we voldaan aan het verzoek van sommige leden waar
het gaat om de EU-samenwerking met het ACP-parlement. Er is de
volgende afweging gemaakt. Wij hechten zeer aan het feit dat de goede
betrekkingen met parlementariërs in het kader van het Cotonou-verdrag
worden gerespecteerd. We hebben een begroting en we willen een sober
voorzitterschap. We vinden het eigenlijk wel goed dat die bijeenkomsten
in Brussel plaatsvinden en dat die niet altijd plaats behoeven te vinden in
de plaats waar het voorzitterschap is. Niettemin kun je met zoiets wel veel
creatiever omgaan, met respect voor de leden van dat gezamenlijke
parlement. Daarom hebben we gezegd: doet u nu die vergaderingen in
Brussel. We zijn bereid om ook een werkbezoek hier te organiseren. Dat is
ook goed voor Nederland waar het gaat om een stukje «Nederland
branding». Tegelijkertijd nemen we de ACP-Raad serieus omdat we als
voorzitter ook een reach out naar de rest van de wereld willen realiseren.
We zullen zelf natuurlijk ook zeer actief zijn waar het gaat om de vergaderingen van de ACP en het Europees parlement. Ik zal de parlementariërs
ook uitnodigen voor de board, het bestuur in Den Haag, zodat we een
goed debat kunnen hebben over een aantal zeer gevoelige punten met
betrekking tot het Europese externe beleid. U allen weet hoe moeilijk het
op het ogenblik ligt ten aanzien van het ICC, een aantal mensenrechtendossiers en het grijpen van kansen in Afrika en de Caraïben. Er is ook nog
de VN-Veiligheidsraadcampagne. Dus soms kun je het creatieve, het
nuttige en het noodzakelijke met elkaar verbinden.
De voorzitter: We gaan over naar de tweede termijn.
De heer Pechtold (D66): Voorzitter. Ik moet deze Minister van Buitenlandse Zaken complimenteren want waar het bij andere bewindslieden
nog wel eens voorkomt dat de Minister-President het niet nodig acht dat
zij antwoorden, is het voor de Kremlinwatchers of in dit geval de
Trêveszaalwatchers duidelijk dat in dit geval de Minister van Buitenlandse
Zaken de eindbaas is.
Onder deze vaststelling dank ik de Minister van Buitenlandse Zaken voor
zijn beantwoording. Ik heb expres wat getallen genoemd, waarvan ik, toen
ik ze allemaal in de voorbereiding van dit algemeen overleg langs zag
komen, zo schrok dat ik dacht: hoelang accepteer je zoiets nog? Je gaat
het bijna gewoon vinden: twintig jaar geen goedkeuring van de Europese
Rekenkamer. Dat had in Nederland moeten gebeuren. Hoewel ik de brief
nog iets te vaag vind waar ik lees dat we dienend zijn en dat we bemiddelaar zijn, krijg ik wel het gevoel dat, los van het Verdrag van Lissabon
waarin dit toch wel anders is dan in het Verdrag van Maastricht, er nog
wel degelijk een kans ligt voor Nederland om de agenda wat meer te
«zetten». Ik voel ook dat die behoefte er is. Het gaat mij niet zozeer om de
vraag wat belangrijker is, energie, begroten of wat dan ook. Voor mij is nu
belangrijk dát er resultaten worden bereikt. Ik zou heel graag het komend
halfjaar tijdens het Luxemburgse voorzitterschap in gesprek blijven om te
zien hoe wij als parlement onze rol kunnen pakken. Volgend jaar, wanneer
we wellicht weer in een hittegolf zitten, sluit ik dan liever af met het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 139, nr. 5

17

gevoel dat we een paar van die zwaluwen hebben gepakt in plaats van het
gevoel dat we er vele in de lucht hebben laten vliegen.
De heer Van ’t Wout (VVD): Voorzitter. Ik dank de Minister voor de
beantwoording in eerste termijn. Ik denk dat het goed is dat het debatje
over wie nu het meest ambitieus is en welke vorm het beste is, is
omgeslagen naar het proberen zo veel mogelijk dingen voor elkaar te
krijgen in het kader van de begroting. Hoewel het inderdaad ongebruikelijk is dat de Minister de Kamer suggesties doet, denk ik dat wijzelf
moeten nadenken over wat we er in COSAC-verband mee kunnen doen.
We zijn overigens daarover al in gesprek met de Europese Rekenkamer.
Dus dat kan allemaal heel mooi in elkaar vallen.
Het lijkt mij goed om na het zomerreces wanneer we meer dingen weten,
snel een Staat van de Unie te organiseren. Volgens mij zat dat ook al in de
planning en die zal dan vooral gaan over het Nederlands voorzitterschap.
De heer Beertema (PVV): Voorzitter. Ik dank de Minister van Buitenlandse
Zaken voor zijn beantwoording. Zijn insteek richt zich wat mij betreft wel
erg op het bezweren van de openlijke ruzies binnen de Unie en de ruzies
die zich daar achter de gordijnen afspelen. Hij spreekt heel nadrukkelijk
over het weer op een lijn brengen als het gaat om de ambities en de
uitvoering ervan. Bij die uitvoering wordt het wel een stuk moeilijker.
De Minister heeft het ook gehad over het bij elkaar houden van de Unie,
ook in deze tijd waarin het draagvlak ervoor steeds verder onder druk
staat. Wat mij betreft zegt de nadruk die de Minister hierop legt, toch veel
over de Staat van de Unie op dit moment, dus bijna aan het begin van het
voorzitterschap. De desintegratie van de Unie kan zich naar mijn smaak
niet snel genoeg voltrekken. Het draagvlak brokkelt af, vooral door die
sluipende ramp van de open grenzen. De massa-immigratie werkt
ontwrichtend en ontregelend op onze grote steden en provincies en
eveneens op onze verzorgingsstaat. Het zou ongeloofwaardig zijn om de
Minister en de Minister-President een mooi voorzitterschap toe te wensen
aangezien ik dat dan niet zou menen. Dus laat ik mij wat diplomatieker
uitdrukken, waar dit gezelschap talent heeft voor versluierend taalgebruik,
wat in de diplomatie de norm schijnt te zijn: ik wens u veel succes in uw
eigen werkelijkheid en ik wens u een zachte landing als u in de nabije
toekomst wakker wordt. Want die toekomst van de Europese Unie gaat er
grimmig uitzien!
De voorzitter: Ik merk dat u ook enige diplomatie kunt betrachten in dit
kader, dus dat is mooi.
Mevrouw Maij (PvdA): Mijn ervaring is dat diplomaten over het algemeen
wat rechtstreekser communiceren dan politici, als ik zo vrij mag zijn om
dat hier te memoreren.
Voorzitter. Ik dank de Minister van Buitenlandse Zaken voor zijn beantwoording en in het bijzonder voor zijn toezegging om toch wat verdieping
op het rechtsstaatmechanisme te zoeken, waar het nu lijkt dat de dialoog
weliswaar een of twee keer plaats gaat vinden en vervolgens wordt
geëvalueerd, maar ik de grote vrees heb dat het vervolgens in een soort
automatisme verdwijnt of misschien zelfs helemaal gaat verdwijnen. Het
zou heel mooi zijn als er middels een seminar – we hebben eerder gezien
bij seminars dat er heel mooi dingen uit kunnen komen – meer inhoudelijk
aandacht aan besteed wordt. Dus dank voor die toezegging.
Ook dank voor de toezegging om de Kamer breed te informeren over
wanneer precies wat gaat gebeuren, zodat wij er ook onze eigen
werkzaamheden op kunnen afstemmen en we er zo nodig op kunnen
voorsorteren wanneer er een en ander aan de hand zal zijn in het kader
van de Brusselse kalender en onze kalender. Wanneer de Staat van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 139, nr. 5

18

Unie wordt gepubliceerd, zullen we elkaar vlot weer spreken over de triple
A op sociaal gebied en andere inhoudelijke elementen.
De heer Omtzigt (CDA): Voorzitter. Die triple A is nou precies zo’n
voorbeeld in de plannen waar ik op een dag als vandaag een klein beetje
koude rillingen van krijg. We hebben te maken met een aantal zeer
vergaande risicofactoren. We kunnen nu al voorzien dat Nederland het
voorzitterschap krijgt op een scharniermoment. De kans dat het rond al
die conflicten rustig blijft, is vrij minimaal, kan ik voorspellen. Dat betekent
dat je soms heel grote stappen voor of achteruit zet, waarbij de collega
van de PVV een bepaalde politieke voorkeur heeft geuit. Echter, zo’n triple
A op sociaal terrein gaat weer precies de andere kant op. Dat zou namelijk
betekenen dat je het hele sociale beleid overhevelt naar Europa. Men kent
mijn ideeën over wat er bijvoorbeeld met pensioenen moet gebeuren; die
moeten vooral heel erg Nederlands blijven. En zo hebben we nog wel wat
dingen. Ik ben voorstander van een minimumloon in Nederland, maar dat
bepalen wij dan wel mooi in Nederland zelf. En als een ander land daar
geen zin in heeft, dan is er in dat land geen minimumloon. Dat is de eigen
beleidsvrijheid van het land. Dus daarom verzoek ik de regering wel aan te
geven wat de strategische doelen zijn. Welke scenario’s liggen er nu klaar
als er in een keer doorgeschakeld wordt? De commissie voor Europese
Zaken heeft het kabinet gevraagd om voor het eind van de zomer te
komen met een uitgebreide appreciatie van het Five Presidents’ Report,
waarbij ik hoop dat het dan ook zal aangeven welke richting het zelf op
wil, zodat we het er in het najaar over kunnen hebben. Ik hoop dat het
kabinet in die brief ook in zal gaan op het punt van de fundamentele
democratie. Het gaat dan niet alleen over de rechtsstatelijke zaken in de
lidstaten maar ook om de democratische mechanismes in de Unie en de
volgens mij behoorlijke deficits van de Unie op dat terrein.
Als het kabinet dan toch seminars aan het organiseren is, organiseer er
dan ook eens een over de grensregio’s. Dit is namelijk een groot probleem
aan het worden in Nederland. Er is in die regio’s sprake van grote
economische problemen. We hebben het over de Detacheringsrichtlijn en
over de kansen in Europa. De economische problemen doen zich nu juist
voor aan de Duitse en de Belgische grens. Kijk eens of dat inzet kan zijn.
Het biedt wellicht niet onmiddellijk een oplossing maar het moet wel een
grote ambitie van Nederland zijn.
De voorzitter: Dan gaan we over naar de tweede termijn van de zijde van
het kabinet. Ik zie dat de Minister-President het woord wil voeren.
Minister Rutte: Voorzitter. Je komt dan toch op een moment waarop het
goed is om zelf nog iets te zeggen. Het vijfpresidentenrapport is geen
Commissievoorstel maar zou ik veeleer willen typeren als een denkpiste
voor de korte en lange termijn. De appreciatie van dat stuk is naar de
Kamer gestuurd. In de aanloop naar de Europese Raad van vorige week
donderdag en vrijdag hebben we er met elkaar ook over gesproken.
Daarmee is dat dus afgewikkeld. Voor zover er voorstellen uit voort
zouden komen, komen ze in de vakraden aan de orde. Langs die kanalen
komen ze dan in de voorbereiding op die vakraden hier terug. De
appreciatie van het kabinet is bekend. Voor de korte termijn zien we er
veel waardevols in, vooral waar het betreft het versterken van de
nationale instituties en het ervoor zorgen dat zegenrijke instellingen als
een Centraal Planbureau in alle landen hun werk gaan doen, waardoor je
veel meer objectieve en vergelijkbare cijfers en materieel hebt, wat ook
weer kan stimuleren om niet alleen de belastingen te verhogen maar
vooral ook te hervormen en te bezuinigen om economieën gezond te
maken. Tegelijkertijd komt in onze appreciatie tot uiting dat we zorgen
hebben bij veel van de zaken die voor de wat langere termijn aan de orde
zijn. Nogmaals, het rapport is af, evenals de appreciatie. Dat zal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 139, nr. 5

19

vervolgens al of niet landen in verdere Commissievoorstellen in de
vakraden die dan langs de geëigende kanalen met de Kamer worden
besproken en zullen worden voorzien van een nadere duiding.
Minister Koenders: Voorzitter. Ik dank de leden voor hun bijdrage in
tweede termijn.
Wat betreft de kritiek op de manier waarop de begroting tot stand komt,
de wijze van rapporteren daarover aan de Kamer en hoe we met dit punt
proactief omgaan na de zomer, constateer ik dat we een aantal afspraken
hebben gemaakt, waar ik mij dan ook graag aan zou willen houden. Er is
hier gesproken over de dechargeverlening. Ook is aandacht gevraagd
voor het begrotingsproces, waarbij ik overigens al in gesprek ben met de
heer Brenninkmeijer over hoe we er zo goed mogelijk mee om kunnen
gaan. Ik constateer in ieder geval dat we er hier op dit moment gelijkluidend over spreken. Samen met collega Dijsselbloem zal ik ervoor
zorgen dat er nadere informatie over naar de Kamer komt.
De heer Beertema had erover dat ieder zijn eigen werkelijkheid heeft. We
zitten echter ook in een gezamenlijke werkelijkheid, of we dat nou leuk
vinden of niet. Ik weet zeker dat we elkaar niet gaan overtuigen maar ik
zou de heer Beertema nog wel een voorbeeld willen noemen waarbij ik
merk dat de PVV-fractie toch echt hecht aan een versterking van de
eenheid van Europa waar dat echt nodig is en waarop je elkaar aanspreekt
en dan niet alleen maar omdat we het toevallig eens zijn, maar ook om
bepaalde waarden te versterken. En dat betreft de relatie met sancties
voor de Russische Federatie. Daarvoor heb ik ook de steun gekregen van
de PVV-fractie. Ik ben op zichzelf geen optimist of pessimist als het gaat
om Europa, maar ik vind wel dat er enorm veel bereikt is in de afgelopen
periode, ook economisch. Tegelijkertijd is er een aantal risico’s in de
schillen om ons heen waar we niet naïef over kunnen zijn. Juist dan is een
gezamenlijke lotsbestemming belangrijk, zonder er allerlei federalistische
dromen bij te hebben. In die zin is het wel van belang om de boel bij
elkaar te houden. Dat is dus niet een beetje op de laagste common
denominator in Den Haag of Brussel wat zitten te neuzelen, het is ook heel
belangrijk vanwege de gezamenlijke belangen die op het spel staan.
Mevrouw Maij kan ik nog zeggen dat we over het seminar nog nader met
de Kamer komen te spreken. Ik heb ook toegezegd richting de Kamer dat
we regelmatig zo veel mogelijk het schema naar voren zullen brengen,
waarbij het wellicht goed is nog een apart gesprek te hebben met de
voorzitter van deze commissie om te kijken of we dat kunnen doen op een
manier waarbij iedereen volgend voorjaar «behouden» blijft, om het maar
zo te zeggen.
De heer Beertema (PVV): Ik dank de Minister voor zijn reactie. Ik
waardeer het dat hij er op deze manier op ingaat. We zullen elkaar
inderdaad niet overtuigen. Natuurlijk is het zo dat er een aantal thema’s
ligt ten aanzien van Europa waarvan het belang door ons onderschreven
wordt, zeker als het om geopolitieke aspecten gaat. De Minister spreekt
over gezamenlijke belangen. Ik wil dan toch benadrukken dat een van de
grootste gezamenlijke belangen die we hebben, is de bewaking van de
buitengrenzen. We hebben dat mandaat weggegeven of afgegeven aan
Europa met de belofte dat we onze binnengrenzen niet meer zouden
bewaken, maar het punt is dat de buitengrenzen niet worden bewaakt. Er
bestaat geen fort Europa. En dat is op dit moment onze grootste zorg. We
worden aan alle kanten geïnfiltreerd door terroristen van Islamitische
Staat en hebben daar geen antwoord op. Bij mij in de polder zie ik langs ’s
heren wegen Somalische vrouwen met baby’s lopen, ver van bushaltes,
en mannen die daar rondschuifelen zonder doel. Je ziet dat in het hele
land en dat is nog nooit eerder vertoond. Dat is een gevolg van de open
grenzen, van een falend Frontex dat niet in staat is onze grenzen te
bewaken. Dat neemt hand over hand toe en brengt een enorme zorg met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 139, nr. 5

20

zich mee voor onze burgers en kiezers. Dat is een gezamenlijk belang dat
schromelijk onderschat wordt. Wij zouden graag zien dat daar veel en veel
meer aandacht voor zou zijn. Toen ik destijds in Warschau aan Frontex
vroeg of het wel eens een schip heeft teruggestuurd, werk ik aangekeken
alsof ik van een andere planeet kwam. Toen werd mij uitgelegd door de
topmensen van Frontex: daar is Frontex niet voor, Frontex is een «search
and rescue»-missie. Met alle respect voor het werk dat daar gebeurt, maar
het is geen bewaking van onze buitengrenzen. En dat is een van de
grootste issues op dit moment voor onze kiezers. En daar zou ik nog eens
aandacht voor willen hebben.
Minister Koenders: Uiteraard is het juist een prioriteit van de Nederlandse regering om op het punt van geïntegreerd beleid ten aanzien van
asiel en migratie effectief te zijn. U weet ook dat een deel van de
problemen extern is en deel van de problemen intern. Er is een directe
relatie tussen intern en extern beleid. Wat u verder eigenlijk impliciet zegt,
is dat er een versterkt Frontex moet komen met een andere invulling.
Welnu, dat vereist effectieve Europese samenwerking. Ook ten aanzien
van Rusland zul je nooit iets bereiken met een soort van «pick and choose
attitude», in de zin van: ik vind het leuk om op dat onderwerp samen te
werken maar niet op het andere. Dus juist in het kader van hetgeen u ziet
als het belang van onze burgers, denk ik dat we daarover van mening
blijven verschillen.
De heer Omtzigt (CDA): Ik zou graag nog antwoord krijgen op mijn vraag
of de regering in haar brief over de duiding van het Five Presidents’
Report wil ingaan op de fundamenten van de democratie en de richtingen
die Nederland op wil op het moment dat het spannend wordt. Er ligt een
vraag van de Commissie maar ik zou graag de toezegging krijgen dat die
twee zaken echt serieus opgepakt worden.
Verder zou ik nog graag antwoord krijgen op mijn vraag over de grensregio’s. Dat hoeft dan niet middels een concrete toezegging in de zin van:
dan en dan is er daar en daar een seminar. Het gaat erom dat er op dit
punt een probleem is. Het komend halfjaar kan het kabinet ook gebruiken
om na te gaan hoe dat probleem aangepakt kan worden.
Minister Rutte: De appreciatie van het kabinet met betrekking tot het Five
Presidents’ Report is reeds naar de Kamer gestuurd. Ik begrijp dat u er in
de procedurevergadering naar hebt gevraagd. De uitkomst daarvan ken ik
niet, dus die gaan we goed bestuderen, waarna we zullen proberen er zo
goed mogelijk op te reageren.
Minister Koenders: Ten aanzien van de grensregio’s zijn twee elementen
van belang. Ten eerste is dat de versterking van het beleid in de Benelux.
Samen met een aantal landen, niet alleen de Benelux zelf maar ook
landen zoals Duitsland, hebben we daar een prioriteit van gemaakt. Als je
in de Europese Unie namelijk iets gedaan wilt krijgen, moet je vaak een
katalysator zoeken in een aantal landen die al vooroplopen. Wat betreft
het tweede element van de vraag van de heer Omtzigt is het antwoord ja.
Er is geen verschil van mening over het feit dat waar het gaat om de
belangen van onze burgers ten aanzien van het direct over de grens
werken, de pensioenen et cetera, we moeten blijven proberen veel verder
te komen.
De voorzitter: Ik heb de volgende drie toezeggingen genoteerd.
– De Minister van Buitenlandse Zaken zegt toe dat de Kamer na het
zomerreces zal worden geïnformeerd over de activiteitenkalender van
bewindspersonen in het kader van het EU-voorzitterschap met het oog
op de planning van het gebruikelijke overleg met het parlement in deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 139, nr. 5

21

–

–

periode, en dat hij een apart gesprek daarover met de voorzitter van
deze commissie zal voeren.
De Minister van Buitenlandse Zaken zegt toe voor de begrotingsbehandeling de Kamer te informeren over die punten waar de grootste kans
op hervorming bestaat bij het streven naar herziening van de
EU-begroting tijdens het Nederlandse EU-voorzitterschap.
De Minister van Buitenlandse Zaken zal de Kamer in het najaar per
brief een voorstel doen toekomen voor een seminar, te organiseren
tijdens het Nederlandse EU-voorzitterschap over de verdieping en de
follow-up van het Europees rechtsstatelijkheidsinitiatief.

Minister Rutte: En de vierde toezegging? Die betreft mijn reactie op de
vraag van de heer Omtzigt, namelijk dat we goed bestuderen wat de
uitkomst is van de procedurevergadering en of die leidt tot een aanvulling
van onze appreciatie van het Five Presidents’ Report.
De voorzitter: Ja, het verzoek vanuit de commissie is uw kant
opgekomen en dat wordt nader bestudeerd.
Ik sluit dit algemeen overleg onder dankzegging aan alle aanwezigen. Ik
wens u allen een fijne dag.
Sluiting 15.30 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 139, nr. 5

22