Aan de minister voor Rechtsbescherming

Directoraat-Generaal
Straffen en Beschermen
Directie Jeugd, Familie en
Aanpak
Criminaliteitsfenomenen
Turfmarkt 147
2511 DP Den Haag
Postbus 20301
2500 EH Den Haag
www.rijksoverheid.nl/jenv

Voortgangsbrief uithuisplaatsingen
kinderopvangtoeslagaffaire (UHP KOT) december 2023

Datum
18 december 2023
Ons kenmerk
4902785

1
Aanleiding
Tijdens het debat op 12 mei 2022 heeft u toegezegd de Tweede Kamer elk half
jaar te informeren over het aantal terugplaatsingen en het functioneren van het
Ondersteuningsteam. Deze toezegging heeft geleid tot de voorliggende
Kamerbrief.
2
Geadviseerd besluit
Geadviseerd wordt in te stemmen met verzending van de voorliggende brief.
3
Kernpunten
In het eerste deel van deze brief beschrijft u kort de inzet en resultaten in de
aanpak UHP KOT. De relevante aantallen en meeste recente voorgangsrapportage
van het Ondersteuningsteam zijn als bijlage bijgevoegd. Het tweede deel geeft
inzicht in de voortgang die wordt geboekt bij de onderzoeken en reflecties. Uw
toezeggingen en – waar mogelijk – reacties op de aangenomen moties komen aan
bod in het derde deel. Bij het opstellen van de brief is rekening gehouden met de
uitdrukkelijke wens van de Tweede Kamer om kortere brieven te ontvangen,
reden een aantal onderdelen op te nemen in bijlagen.
4
Toelichting
4.1 Politieke context
Deze brief wordt mede namens de staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport (VWS) en de staatssecretaris van Financiën – Toeslagen en
Douane verstuurd. De staatssecretaris van VWS is medeverantwoordelijk voor het
jeugdstelsel en medeopdrachtgever voor het programma Uithuisplaatsingen
kinderen gedupeerden kinderopvangtoeslagaffaire (UHP KOT). De staatssecretaris
Financiën - Toeslagen en Douane is verantwoordelijk voor de hersteloperatie.
Deze brief wordt daarom parallel aan uw collega’s voorgelegd.
Op 25 oktober 2023 vond het laatste commissiedebat over de jeugdbescherming
plaats. Uw meest recente brieven over uithuisplaatsingen onder gedupeerden van
de toeslagenaffaire zijn toen eveneens geagendeerd. Er zijn toen slechts een klein
aantal vragen over dit onderwerp gesteld. Sinds de zomer zijn geen Kamervragen
gesteld.
4.2 Financiële overwegingen
De geschatte kosten voor de uitvoering van het programma Ondersteuning

Pagina 1 van 4

Uithuisplaatsingen gedupeerden Kinderopvangtoeslag (UHP KOT) voor 2022 zijn
ingebracht bij de Ministeriële Commissie Toeslagen Herstel (MCTH). De MCTH
heeft op 22 februari 2022 ingestemd bij met bijbehorende begroting.
Additionele financiering voor 2023 en (deels) 2024 is door het ministerie van
Financiën uit middelen voor de hersteloperatie beschikbaar gesteld.
4.3 Krachtenveld
Deze brief is in samenwerking opgesteld met het ministerie van VWS en het
programma Hersteloperatie toeslagen van het ministerie van Financiën.
Daarnaast is afgestemd met het ministerie van Algemene Zaken, de Vereniging
van Nederlandse Gemeenten, het Ondersteuningsteam, de Raad voor
Rechtsbijstand, de Raad voor de Rechtspraak, de Raad voor de
Kinderbescherming en Jeugdzorg Nederland.

Directoraat-Generaal
Straffen en Beschermen
Directie Jeugd, Familie en
Aanpak
Criminaliteitsfenomenen
Datum
18 december 2023
Ons kenmerk
4902785

4.5 Ontwikkelingen hiervoor
De aanpak
Op 26 november 2021 is de Tweede Kamer geïnformeerd over de aanpak
die is ontwikkeld om gedupeerde ouders en hun kinderen die te maken
hebben gehad met een uithuisplaatsing extra hulp en ondersteuning te
bieden.1 Op 22 februari 2022 is zij voor het eerst geïnformeerd over de
voortgang.2
Doelen van de aanpak zijn het erkennen van het leed van de gedupeerde
ouders en kinderen en bezien of herstel van de gezinssituatie wenselijk en
mogelijk is.
Gemeenten bieden alle gedupeerde gezinnen hulp en ondersteuning op
vijf leefgebieden (financiën, wonen, zorg, gezin en werk).
De Raad voor de Kinderbescherming en Gecertificeerde Instellingen zijn
extra alert op gezinnen waarin sprake is van problemen met de
kinderopvangtoeslag.
Sinds 4 april 2022 is het Ondersteuningsteam landelijk beschikbaar voor
gedupeerde ouders en hun kinderen die te maken hebben (gehad) met
een uithuisplaatsing. De procesbegeleiders van het ondersteuningsteam
zijn neutraal en onafhankelijk. Zij staan naast de ouders en kinderen,
bieden hen een luisterend oor en brengen samen met ouders de situatie
en hulpvraag in kaart, bespreken de mogelijkheden, en begeleiden bij het
zetten van vervolgstappen. De veiligheid, ontwikkeling en perspectief van
het kind staan daarbij altijd centraal. De Tweede Kamer is hierover op 31
maart 2022 per brief geïnformeerd.3
Tijdens het debat op 12 mei 2022 zijn een aantal moties ingediend en
toezeggingen gedaan. De Tweede Kamer is op 3 juni 2022 voor het eerst
geformeerd over de acties die naar aanleiding daarvan zouden worden
ingezet.4
Op 1 juni 2022 is de ‘Subsidieregeling kosteloze rechtsbijstand procedures
rondom uithuisplaatsing en gezagsbeëindiging minderjarigen voor
gedupeerde ouders herstelregelingen kinderopvangtoeslag’ gepubliceerd.
Op grond van deze subsidieregeling is kosteloze rechtsbijstand mogelijk

Kamerstukken II 2021/22, 31839, nr. 921.
Kamerstukken II 2021/22, 31066, nr. 979.
3
Kamerstukken II 2021/22, 31839, nr. 997.
4
Kamerstukken II 2021/22, 31839, nr. 1027.
1
2

Pagina 2 van 4

-

-

-

-

-

-

voor gedupeerde ouders die zich met bijstand van een advocaat willen
verweren tegen een uithuisplaatsing of gezagsbeëindiging.
Op 15 september 2022 hebben u, de betrokken wethouders namens de
gemeenten, de staatssecretaris van VWS en de staatssecretaris van
Financiën – Toeslagen en Douane besloten dat de aanpak UHP KOT in
2023 wordt voortgezet.
Op 25 oktober 2022 is met terugwerkende kracht tot 1 januari 2022 de
regeling vrijstelling griffierechten voor gedupeerde ouders
herstelregelingen kinderopvangtoeslag gepubliceerd. Op grond van deze
regeling hoeven gedupeerde ouders geen griffierecht te betalen in
procedures over herstel van het gezag. Met de bestaande Regeling
griffierechten burgerlijke zaken was al geregeld dat – kort gezegd – geen
griffierecht wordt geheven voor de indiening van een verzoekschrift of
verweerschrift in verband met de ondertoezichtstelling en in verband met
de beëindiging van het gezag.
Op 1 november 2022 heeft u de Tweede Kamer geïnformeerd over de
voortgang van de aanpak en de voortzetting daarvan in 2023.5
In december 2022 heeft u de adviesraad jongeren UHP KOT opgericht van
kinderen van gedupeerde ouders die te maken kregen met
uithuisplaatsing. Deze raad adviseert over wat deze specifieke groep
jongeren nog meer nodig heeft naast de hulp die al voor hen beschikbaar
is.
Op 5 juni 2023 heeft u de Tweede Kamer voor het laatste geïnformeerd
over de voortgang van de aanpak.6
Op 1 juli 2023 is de Tijdelijke wet uitwisseling persoonsgegevens UHP
KOT, inclusief enkele amendementen, in werking getreden. Met de wet
worden – kort gezegd – de volgende doelen gediend:
1. het verkrijgen van inzicht in de groep van UHP KOT-ouders en de UHP
KOT-kinderen;
2. het doen van een ondersteuningsaanbod aan de UHP KOT-ouders;
3. het reflecteren op het eigen handelen door de raad voor de
kinderbescherming, gecertificeerde instellingen en de gerechten
inzake de dossiers van de UHP KOT-kinderen;
4. het kunnen verrichten van wetenschappelijk onderzoek naar de
samenhang van de kinderopvangtoeslagaffaire en uithuisplaatsingen;
5. het informeren van UHP KOT-ouders en UHP KOT-kinderen over wat
er met de persoonsgegevens is gedaan.
De uitvoering van de wet is begin september gestart. Op 18 september
20237 heeft u de Tweede Kamer geïnformeerd over de uitkomsten van de
eerste koppeling op grond van de tijdelijke wet uitwisseling
persoonsgegevens.
Op 8 november 2022 hebben u, de betrokken wethouders namens de
gemeenten, de staatssecretaris van VWS en de staatssecretaris van
Financiën – Toeslagen en Douane besloten dat de aanpak UHP KOT in
2024 wordt voortgezet.

Directoraat-Generaal
Straffen en Beschermen
Directie Jeugd, Familie en
Aanpak
Criminaliteitsfenomenen
Datum
18 december 2023
Ons kenmerk
4902785

Onderzoek
- Parrallel aan de aanpak is er behoefte aan onafhankelijk onderzoek
naar de vraag of er in het geval van de gedupeerde ouders en gezinnen
Kamerstukken II 2022/23, 31839, nr. 909.
Kamerstukken II 2022/23, 31839, nr. 948.
7
Kamerstukken II 2023/24, 36275, nr. 21.
5
6

Pagina 3 van 4

-

-

-

-

(als gevolg van de problemen rond de kinderopvangtoeslag) anders is
gehandeld dan bij gezinnen die niet zijn geraakt door de problemen rond
de kinderopvangtoeslag.8
De Inspectie Justitie en Veiligheid heeft onderzoek gedaan naar de vraag
hoe jeugdbescherming omging met gedupeerde gezinnen. Op 1 november
2022 heeft de IJenV de resultaten van het eerste deelonderzoek
gepubliceerd. De resultaten van het tweede deelonderzoek zijn op 13
september 2023 gepubliceerd en u heeft uw beleidsreactie op 18 oktober
2023 in de verzamelbrief jeugd aan de Tweede Kamer gezonden.9
Op 21 september 2023 het lid Omtzigt (onafhankelijk) tijdens de regeling
van werkzaamheden van 21 september 2023 verzoek om een reactie op
het rapport ‘Het kind van de rekening’ van Inspectie Justitie en Veiligheid
(IJenV) en beantwoording van de vraag wat de regering doet voor
gezinnen die gedupeerd zijn in de toeslagenaffaire en ook te maken
hebben gekregen met uithuisplaatsing. U heeft op 5 oktober 2023 op dit
verzoek gereageerd.10
Daarnaast heeft u, na een toezegging tijdens het debat op 12 mei 2022,
de onafhankelijke onderzoekscommissie “Commissie onderzoek
uithuisplaatsingen in relatie tot de toeslagenaffaire” (de commissie
Hamer) ingesteld die onderzoek doet naar het verband tussen de
problemen met de kinderopvangtoeslag en uithuisplaatsingen. De
commissie informeert de Tweede Kamer zelf over haar voortgang en
werkwijze.
Op 29 maart 2023 is een motie van het lid Omtzigt11 aangenomen die
strekt tot het bevorderen van twee aanvullende wetenschappelijke
onderzoeken. Aan de hand van het onderzoeksplan van de commissie
Hamer en de uitkomsten van het onderzoek van de IJenV wordt bepaald
of en zo ja, welk aanvullend onderzoek er nog nodig is.12 Omdat het
onderzoeksplan van de Commissie Hamer nog niet is opgeleverd, wordt
op deze motie in de brief niet nader ingegaan.

Directoraat-Generaal
Straffen en Beschermen
Directie Jeugd, Familie en
Aanpak
Criminaliteitsfenomenen
Datum
18 december 2023
Ons kenmerk
4902785

5. Informatie die zich niet leent voor openbaarmaking
De persoonsgegevens van ambtenaren zijn niet openbaar ter bescherming van de
persoonlijke levenssfeer.

Kamerstukken II 2020/21, 35927, nr. 79.
Kamerstukken II 2023/24, 31839, nr. 985.
10
Kamerstukken II 2023/24, 31839, nr. 982.
11
Kamerstukken II 2022/23, 36275, nr. 17.
12
Kamerstukken II 2022/23, 31839, nr. 948.
8
9

Pagina 4 van 4