Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

543
Vragen van het lid Azarkan (DENK) aan de Minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid over het mislopen van inkomsten door moskeeën als gevolg
van het coronavirus (ingezonden 9 september 2020).
Antwoord van Minister Koolmees (Sociale Zaken en Werkgelegenheid), mede
namens de Minister van Justitie en Veiligheid (ontvangen 26 oktober 2020). Zie
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2020–2021, nr. 142.
Vraag 1
Kent u het bericht «Gelovigen bidden thuis, maar de kosten van de moskee
gaan door»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2, 3
Deelt u de mening dat religieuze instellingen een belangrijke maatschappelijke en culturele functie vervullen? Zo nee, waarom niet?
Deelt u derhalve de mening dat deze maatschappelijke functie gewaarborgd
zou moeten worden? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 2, 3
De afgelopen maanden heeft COVID-19 een grote impact gehad, ook op het
sociale en dagelijks leven. Zo ook voor religieuze organisaties en hun
maatschappelijk-sociale functie. Op veel plekken in Nederland is op heel
creatieve manieren geprobeerd alternatieve invulling te geven aan de
maatschappelijke functie die religieuze organisaties hebben. Ook bij
moskeeën vinden veel creatieve initiatieven plaats om bijvoorbeeld het
contact met moskeebezoekers te behouden. Het is belangrijk om aandacht
voor elkaar te houden en voor elkaar te blijven zorgen. Daar hebben
religieuze organisaties ook een belangrijke rol in. De Minister van Justitie en
Veiligheid heeft vanuit zijn functie als Minister voor de erediensten namens
het kabinet regelmatig contact met vertegenwoordigers van religieuze
organisaties, waaronder ook het CMO (Contactorgaan Moslims en Overheid).

1

ah-tk-20202021-543
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

https://www.trouw.nl/religie-filosofie/gelovigen-bidden-thuis-maar-de-kosten-van-de-moskeegaan-door~be35e5fc/, Trouw 31 augustus 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

Vraag 4
Bent u van mening dat Corona een uitzonderlijke situatie is die niet voorzien
had kunnen worden door de moskeebesturen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 4
De wereldwijde pandemie veroorzaakt door COVID-19 is door niemand
voorzien.
Vraag 5, 6, 7
Bent u op de hoogte van het feit dat sommige moskeeën door financiële
problemen, als gevolg van Corona, in hun bestaan worden bedreigd? Zo ja,
wat vindt u hiervan?
Bent u op de hoogte van het feit dat sommige moskeegebouwen reparatie
nodig hebben en dat, ondanks verwoede pogingen om geld op te halen, hier
geen geld meer voor is? Wat vindt u hiervan?
Deelt u de mening dat het van groot belang is dat Nederlanders in een
gebouw, dat voldoet aan de eisen, hun religie moeten kunnen uitoefenen? Zo
nee, waarom niet?
Antwoord 5, 6, 7
Het kabinet beseft dat de intelligente lockdown en de huidige beperkingen
van de 1,5 meter regel, met als doel om het COVID-19 virus in te dammen,
brede maatschappelijke gevolgen heeft. Veel instellingen, waaronder ook
religieuze organisaties, worden hard geraakt door deze maatregelen en
ondervinden daar sociale en soms ook ernstige financiële gevolgen van.
Bijeenkomsten kunnen niet doorgaan zoals normaal, vrijwilligers kunnen hun
werk moeilijk doen, inkomsten van donaties vallen terug.
Er is de afgelopen maanden meermaals contact geweest vanuit mijn
ministerie met onder andere vertegenwoordigers van moslimkoepels en
individuele moskeeën, sleutelpersonen, gemeenteambtenaren en medewerkers van het RIVM. Zo is er budget vrijgemaakt voor voorlichtingscampagnes
over het COVID-19 virus gericht op migrantengemeenschappen en zijn er
factsheets opgesteld met betrekking tot de ramadan en het vieren van het
offerfeest tijdens COVID-19. Ook hebben de religieuze en levensbeschouwelijke koepelorganisaties, waar het CMO aan deelnam, een gezamenlijk
statement geformuleerd hoe in tijden van Corona de geborgde vrijheden om
in eigen vorm hun levensovertuiging te belijden op verantwoorde wijze in te
vullen.
De geloofsgemeenschappen in Nederland financieren de gebouwen met een
religieuze functie zelf, voortkomend uit het beginsel van scheiding tussen kerk
en staat in Nederland. Religieuze organisaties kunnen zelf bezien in hoeverre
ze aanspraak kunnen en willen maken op het Nationaal Restauratiefonds
(NRF). Voor eigenaren van opengestelde rijksmonumenten die als gevolg van
de COVID-19 maatregelen in financiële problemen zijn gekomen bestaat de
mogelijkheid een lening te verkrijgen via het NRF.2
Vraag 8
Bent u bereid om over deze problemen in gesprek te treden met moskeeën?
Zo nee, waarom niet?
Antwoord 8
Vanuit mijn ministerie wordt er reeds veelvuldig met religieuze gemeenschappen gesproken en hebben de signalen dat de inkomsten dramatisch zijn
teruggevallen ons zeker bereikt. Zoals eerder aangegeven zijn religieuze
organisaties in Nederland zelf financieel verantwoordelijk. Het kabinet kan
geen andere financiering bieden dan de diverse generieke (nood-)regelingen
die op dit moment beschikbaar zijn.
Vraag 9, 10
Bent u bereid financiële steun te arrangeren teneinde de moskeeën en hun
maatschappelijke functie te waarborgen? Zo nee, waarom niet?

2

NRF, zie https://www.restauratiefonds.nl/monumenteigenaren/financieringen/opengesteldemonumenten-lening.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

Komen moskeeën en kerken ook in aanmerking voor de overheidssteun
vanuit de Noodmaatregel Overbrugging Werkgelegenheid (NOW) en andere
(lokale) overheidsondersteuning? Wordt hier daadwerkelijk gebruik van
gemaakt?
Antwoord 9, 10
De specifieke COVID-19 regelingen en subsidies gelden voor een uiteenlopende groep werkgevers en ondernemers. Ook religieuze organisaties kunnen
bezien in hoeverre zij in specifieke situaties een beroep kunnen doen op de
regelingen zoals de Noodmaatregel Overbrugging Werkgelegenheid (NOW),
Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo) of de eerder
genoemde verkrijging tot een lening via het Nationaal Restauratiefonds. Uit
het Register NOW-1 blijkt dat religieuze organisaties gebruik maken van de
NOW.3

3

https://www.uwv.nl/overuwv/Images/openbaar-register-now.pdf, UWV 10 juli 2020.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3