Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

33 358

Marinierskazerne Zeeland

Nr. 15

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 februari 2020
In de brief van 24 januari jl. (Kamerstuk 33 358, nr. 14) heb ik het dilemma
van het kabinet inzake de verhuizing van het Korps Mariniers geschetst.
Deze situatie heeft veel onduidelijkheid opgeleverd.
Ik realiseer mij daarmee dat het proces tot nu toe niet goed is verlopen en
dit betreur ik. Het vertrouwen van Zeeland in het kabinet is hierdoor
geschaad en wij beseffen dat dit moet worden hersteld. Duidelijkheid is
voor alle partijen van groot belang, zoals ook naar voren kwam in de
gesprekken die inmiddels met Zeeland zijn gevoerd. Het kabinet neemt
inzake de verhuizing daarom twee voorgenomen besluiten. Enerzijds het
voorgenomen besluit om de marinierskazerne niet in Vlissingen te
bouwen en anderzijds het voorgenomen besluit om gezamenlijk te werken
aan een voor zowel Zeeland als het kabinet aanvaardbaar compensatiepakket, dat recht doet aan de geleden directe schade en perspectief biedt
op duurzame sociaaleconomische effecten voor de regio vergelijkbaar
met wat de beoogde komst van de marinierskazerne de regio zou hebben
gebracht. In deze brief licht ik beide voornemens verder toe.
Afweging
Het aantal mariniers dat onvoorzien vertrekt bij het Korps Mariniers is de
afgelopen jaren hoger dan gewenst en de onrust onder het personeel over
de verhuizing is toegenomen naar mate de verhuizing dichterbij kwam.
Daar komt bij dat de veiligheidssituatie sinds 2012 is veranderd en nog
verandert. Bovendien is de druk op de arbeidsmarkt sinds 2012 toegenomen. In het licht van deze ontwikkelingen groeiden onze zorgen over de
toekomstbestendigheid en continuïteit van het Korps Mariniers. Dit maakt
dat de personele en operationele aspecten nadrukkelijk op tafel kwamen
te liggen.
Daarom heb ik het besluit uit 2012 om naar Vlissingen te verhuizen
opnieuw onder de loep genomen. Ik heb daartoe een afwegingskader
opgesteld, gebaseerd op drie aspecten. Allereerst is voor Nederland een

kst-33358-15
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 33 358, nr. 15

1

goed gevuld en inzetbaar Korps Mariniers van belang, zeker gezien de
huidige mondiale en nationale veiligheidssituatie. Daarnaast is de
realisatie van een fit for purpose kazerne die voldoet aan de operationele
behoeften, zoals nabijheid van voldoende geschikte oefen- en trainingslocaties belangrijk. Tot slot spelen financiën een belangrijke rol. De realisatie
van een nieuwe marinierskazerne vraagt om een aanzienlijke investering
van Rijksmiddelen die doelmatig besteed moeten worden. Een nadere
toelichting van het afwegingskader is bijgevoegd.1
In 2011 is als onderdeel van de herbelegging van het vastgoed geconstateerd dat de kazerne in Doorn voor het Korps Mariniers niet meer voldeed
en renovatie onvoldoende mogelijkheden bood (Kamerstuk 32 733, nr. 78
en Kamerstuk 32 733, nr. 119). In 2012 was het afwegingskader gebaseerd
op de ligging aan zee en het feit dat Defensie nog niet aanwezig was in de
provincie Zeeland, voor de locatie Vlissingen gekozen (Kamerstuk 33 358,
nr. 1).
Anno 2020 zien wij de genoemde drie aspecten van het afwegingskader
als belangrijke overwegingen. Wij kunnen de veiligheidssituatie en de
arbeidsmarkt, die gevolgen hebben voor alle eenheden, zelf moeilijk
beïnvloeden. De plaatsing van het Korps Mariniers is echter wel een factor
waar Defensie invloed op heeft. Daarom is de keuze uit 2012 voor de
locatie Vlissingen aan het hierboven beschreven afwegingskader getoetst.
Realisatie fit for purpose kazerne en operationele aspecten
De locatie Vlissingen biedt voldoende mogelijkheid voor het inpassen van
de destijds vastgestelde behoeftestelling en heeft voldoende ontwikkelruimte en mogelijkheden wat betreft ruimtelijke ordening aspecten van de
kazerne zelf. Wat betreft de operationele behoefte aan oefen- en
trainingslocaties zijn er in de nabije omgeving met name mogelijkheden
om te oefenen op pelotonsniveau (circa 30 mariniers). De mogelijkheden
om te oefenen op squadronniveau (circa 120 mariniers) zijn echter
beperkt. Dit terwijl inzet van het Korps Mariniers op squadronniveau de
afgelopen jaren, vanwege het toegenomen belang van de eerste
hoofdtaak van Defensie, het beschermen van het eigen en het
NAVO-grondgebied, steeds belangrijker is geworden. Dit maakt dat meer
gebruik dient te worden gemaakt van grotere oefenterreinen, die centraal
in Nederland liggen. Daarnaast is de afstand tussen Vlissingen en de voor
de mariniers belangrijke terreinen het Infanterie Schietkamp, het Artillerie
Schietkamp en het luchtvaartterrein Deelen, aanzienlijk, hetgeen de
operationele bedrijfsvoering bemoeilijkt.
Toekomstbestendigheid en continuïteit Korps Mariniers
Uit een enquête en verschillende onderzoeken2 blijkt dat de verhuisbereidheid naar Vlissingen laag is en dat mariniers een onbalans tussen
werk en privé ervaren, die door een verhuizing naar Vlissingen verder
wordt versterkt. De verlenging van de gemiddelde reistijd
woon-werkverkeer voor mariniers bij verhuizing naar Vlissingen doet deze
onbalans geen goed. Uit wervingsgegevens blijkt bovendien dat rekruten
1
2

Zie bijlage 1; Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Zie bijlage 2 voor de enquête van de provincie Zeeland die is uitgevoerd in samenwerking met
Defensie; Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl. Zie bijlage 3 voor het bredere werktevredenheidsonderzoek en het onderzoek van het Defensie interne bureau Trends, Onderzoek en
Statistiek (eerder gedeeld met de Kamer, Aanhangsel Handelingen II 2018/19, nr. 519);
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl. Zie bijlage 4 voor een onderzoek van de Koninklijke
Marine naar de vertrekredenen van korporaals en sergeanten van het Korps Mariniers en
manieren om hen te behouden, dat mij in november 2019 is aangeboden; Raadpleegbaar via
www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 33 358, nr. 15

2

uit heel Nederland komen, hetgeen een locatie in Zeeland minder gunstig
maakt. Daarbij is behoud en werving extra van belang vanwege de
ongewenst hoge uitstroomcijfers onder mariniers. Met name de relatief
hoge uitstroom van ervaren onderofficieren met een vast contract
(FPS-fase 3), die de ruggengraat van het Korps vormen, baart ons zorgen.
Juist als dit personeel vertrekt gaat dit ten koste van de inzetgereedheid.
Het is namelijk niet alleen lastig om de vacatures die daarmee ontstaan
weer te vullen, maar het kost ook tenminste vijf tot tien jaar om deze
expertise en ervaring weer op te bouwen bij nieuw personeel.
Gezamenlijk betekenen bovengenoemde omstandigheden dat de locatie
Vlissingen een risico oplevert voor behoud en werving van mariniers en
daarmee voor de toekomstbestendigheid van het Korps.
Financiën
De geraamde investeringen van het project zijn door de jaren heen
gestegen. Het belang van de operationele aspecten en behoud en werving
van mariniers heeft bovendien gevolgen voor de financiën van een
nieuwe kazerne in Vlissingen. De Tijdelijke Reorganisatie Medezeggenschap Commissie (TRMC) heeft een aantal adviezen bij Defensie
neergelegd. Een deel van deze adviezen komt voort uit de keuze uit 2012
om de kazerne in Vlissingen te realiseren. Het nemen van eventuele
arbeidsvoorwaardelijke en bedrijfsvoeringsmaatregelen om het effect van
de verhuizing op behoud en werving van mariniers mogelijk enigszins te
mitigeren, het realiseren van (een gedeelte van) de adviezen van de TRMC
en van een aantal benodigde operationele behoeften van de Koninklijke
Marine, onder andere op het gebied van oefen- en trainingsmogelijkheden, zou een aanzienlijke stijging van de investerings- en exploitatiekosten van de kazerne in Vlissingen opleveren, die niet zijn verwerkt in het
investeringsbudget.
Heroverweging
Naar aanleiding van de evaluatie van het besluit uit 2012 aan de hand van
het afwegingskader hebben wij moeten concluderen dat een heroverweging van dit besluit onvermijdelijk is. Dit heeft geleid tot het eerste
voorgenomen besluit om de nieuwe kazerne voor de mariniers niet in
Vlissingen te realiseren.
Vervolgens is onderzocht of er mogelijk andere locaties beschikbaar zijn
voor de realisatie van de nieuwe marinierskazerne. Er zijn bij dit
onderzoek in totaal ruim tachtig mogelijke locaties in beschouwing
genomen. Aan de hand van het afwegingskader zijn de veertien meest
realistische alternatieve locaties nader onderzocht. Daarnaast zijn
Vlissingen en Doorn in het onderzoek opgenomen. Hierdoor zijn in totaal
zestien locaties met elkaar vergeleken. Om de haalbaarheid van eventuele
alternatieven goed te kunnen onderzoeken, te voorkomen dat er bij
Defensiepersoneel voortijdig verwachtingen zouden ontstaan en vanwege
de commerciële vertrouwelijkheid is de afgelopen periode gebruikt om
alternatieve mogelijkheden in vertrouwelijkheid te onderzoeken.
Uiteindelijk is via een stapsgewijze selectie aan de hand van het
afwegingskader Kamp Nieuw Milligen als meest gunstige vestigingsplaats
naar voren gekomen. Kamp Nieuw Milligen is een locatie die nu in
gebruik is door de Koninklijke Landmacht en Koninklijke Marechaussee,
gelegen nabij de twee luchtmacht locaties (Air Operations Control Station
Nieuw Milligen en Kamp Convooi, waar de gevechtsleidingsradar staat).
Bij deze afweging heeft de combinatie van de mogelijkheden die Kamp
Nieuw Milligen, onder andere vanwege de meer centrale locatie, biedt op
de elementen fit for purpose kazerne en operationele aspecten, toekomst-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 33 358, nr. 15

3

bestendigheid en continuïteit Korps Mariniers en financiën de doorslag
gegeven.
Naast de eerder genoemde bijlage met het afwegingskader vindt u tevens
bijgesloten een viertal (voor intern gebruik geschreven) nota’s die de
stapsgewijze selectie van locaties aan de hand van het afwegingskader
beschrijven.3 Bij elke nota vindt u een gedetailleerd overzicht van de
scores van de geanonimiseerde zestien locaties aan de hand van het
afwegingskader. De bedragen zijn vanwege de commerciële vertrouwelijkheid niet zichtbaar. In de bijgevoegde commercieel vertrouwelijke brief
bied ik u een overzicht aan van de geraamde kosten van Kamp Nieuw
Milligen en Vlissingen op basis van traditionele aanbesteding4. Daarbij
zijn ook de nu bekende kosten meegenomen die gemoeid zijn met het
stopzetten van het project in Vlissingen. Daaruit blijkt dat de locatie Kamp
Nieuw Milligen niet duurder is dan de locatie Vlissingen. Bij de commercieel vertrouwelijke brief zijn daarnaast de hierboven genoemde nota’s
gevoegd met daarin de bedragen wel zichtbaar.
Regionale gevolgen en verder proces
Het kabinet realiseert zich dat het voorbije proces en het voorgenomen
besluit om de kazerne niet in Vlissingen te bouwen in strijd is met de
gesloten bestuursovereenkomsten en er daarom noodzaak is tot compensatie voor Zeeland en Vlissingen. Hiermee ligt er een opgave voor het
kabinet. Het kabinet hecht aan een zorgvuldig vervolgproces dat
gezamenlijk met de provincie Zeeland, de gemeente Vlissingen en het
waterschap Scheldestromen wordt doorlopen. Het kabinet heeft daarom
ook het voorgenomen besluit genomen tot compensatie die hieraan op
een rechtvaardige wijze tegemoet komt. Het kabinet heeft daartoe in
overleg met de provincie, gemeente en waterschap besloten een speciaal
adviseur te benoemen, die onder regie van de Minister van Binnenlandse
Zaken nog voor de zomer zal onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om
die compensatie vorm te geven.
Deze adviseur krijgt daarbij de opdracht de compensatie langs drie sporen
te bezien. Allereerst brengt de adviseur, gezien het recht van de Zeeuwse
contractpartners op compensatie van de gemaakte kosten, de kosten die
partijen hebben gemaakt in de uitvoering van de gesloten bestuursovereenkomsten in kaart. Ten tweede dient deze adviseur, rekening houdend
met gerechtvaardigde verwachtingen, een pakket aan concrete maatregelen voor te bereiden waarmee de economische structuur in Zeeland en
Vlissingen kan worden versterkt. Hierbij dient de adviseur de mogelijkheden om het beeld van het vestigingsklimaat in Zeeland te versterken, te
betrekken. Dit advies moet leiden tot een voor zowel Zeeland, Vlissingen
als kabinet aanvaardbaar compensatiepakket dat recht doet aan de
geleden directe schade, alsook perspectief biedt op duurzame sociaaleconomische effecten voor de regio vergelijkbaar met wat de beoogde komst
van de marinierskazerne de regio zou hebben gebracht.
Naar aanleiding daarvan zult u vervolgens worden geïnformeerd over het
uiteindelijke besluit, over zowel de verhuizing van de marinierskazerne
naar Vlissingen als een concreet pakket aan maatregelen indien de
kazerne niet in Vlissingen komt.
De Staatssecretaris van Defensie,
B. Visser
3
4

Zie bijlagen 5 t/m 8; Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Ter vertrouwelijke inzage gelegd, alleen voor de leden, bij het Centraal Informatiepunt Tweede
Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 33 358, nr. 15

4