Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

36 045

Situatie in de Oekraïne

Nr. 104

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 juli 2022
Met deze brief geef ik de Kamer graag mede namens de Ministers van
Financiën, van Economische Zaken en Klimaat, van Infrastructuur en
Waterstaat, van Justitie en Veiligheid, de Ministers voor Buitenlandse
Handel en Ontwikkelingssamenwerking, voor Rechtsbescherming en voor
Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening en namens de staatssecretarissen van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, van Toeslagen en Douane
en van Fiscaliteit en Belastingdienst een update over de stand van zaken
rondom sanctienaleving, het toezicht daarop en de handhaving daarvan.
Daarnaast kom ik in deze brief graag terug op een aantal toezeggingen
gedaan aan uw Kamer tijdens het notaoverleg van 23 mei jl. ter voorbereiding van de buitengewone Europese Raad (Kamerstuk 21 501-20, nr.
1804)
De onrechtvaardige oorlog van Rusland tegen Oekraïne blijft voortduren.
De gevechten blijven intens, de levens van talloze burgers worden
verwoest en vanwege de Russische exportblokkade van graan uit
Oekraïne staat een aanzienlijk deel van de wereld op de rand van
hongersnood. Alle inspanningen blijven dus hard nodig om druk te zetten
op Rusland om de oorlog te beëindigen, Oekraïne te steunen om zichzelf
te verdedigen en om de bevolking in nood een helpende hand te bieden.
Een van de belangrijkste manieren van de EU om druk te zetten op
Rusland is het sanctie-instrument. De EU nam op 3 juni jl. een nieuwe
ronde sancties aan. Ook dit pakket is direct in Nederland geïmplementeerd. Onderdeel hiervan is een gedeeltelijke olieboycot waarmee, met
inbegrip van de politieke toezeggingen van Duitsland en Polen om voor
het einde van het jaar te stoppen met olie-import uit Rusland, 90% van de
EU-import van Russische olie wordt gestopt. Om het bedrijfsleven de tijd
te geven om zich voor te bereiden op een situatie waarin Russische olie
geen optie meer is, gaat deze maatregel pas over een half jaar in.
Daarnaast staan er nu 1158 personen en 98 entiteiten op de sanctielijst.
Samen met partners binnen en buiten de EU blijft Nederland zoeken naar
manieren om via sancties druk te zetten op Rusland.

kst-36045-104
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 045, nr. 104

1

Maar de effectiviteit van deze maatregelen valt of staat met een grondige
implementatie. Implementatie in Nederland, maar ook in alle andere
EU-lidstaten. Op 30 mei jl. gaf de Europese Commissie een update van het
totale bedrag aan bevroren tegoeden in de EU. De stand op dat moment
was € 9,7 miljard. Nadere informatie, bijvoorbeeld uitgesplitst per type
goed of per lidstaat, is niet voorhanden. Nederland blijft wel aandringen
op een dergelijk overzicht.
De inspanningen in Nederland hebben tot dusver de volgende concrete
resultaten opgeleverd:
Categorie

Voorgaande rapportage
13 mei 20221

Huidige rapportage
14 juni 2022

Bevroren financiële tegoeden
Tegengehouden financiële
transacties
Vaartuigen
Vliegtuigen

€ 640,8 miljoen
€ 425,2 miljoen

€ 646,4 miljoen
€ 574,7 miljoen

24 vaartuigen in beeld
1 aan de grond, 5 «ingepakt»

Vracht

34.169 containers gestopt en
beoordeeld om vast te
stellen of ze onder de
sanctiemaatregelen vallen
77.500 uitvoeraangiften
beoordeeld
11.300 invoeraangiften
beoordeeld
1.750 uitgaande pakketpostzendingen gescand
Geen signalen.

26 vaartuigen in beeld
1 aan de grond, 6 vliegtuigen
bij Douane in beeld (waarvan
5 «ingepakt» en 1 niet
luchtwaardig)
35.392 containers gestopt en
beoordeeld om vast te stellen
of ze onder de sanctiemaatregelen vallen
117.838 uitvoeraangiften
beoordeeld
14.965 invoeraangiften
beoordeeld
2.374 postzakken gescand2

Vastgoed

Idem

1

Cijfers uit Kamerbrief inzake Rapport van de nationaal coördinator sanctienaleving en
handhaving. Zie: Kamerstuk 36 045, nr. 72
Tot nu toe is abusievelijk gesproken van een aantal gescande uitgaande pakketpostzendingen
daar waar het bij dit aantal ging om het aantal gescande inkomende en uitgaande postzakken,
met elk één of meerdere pakketten.

2

Opvolging aanbevelingen
De conclusies van de nationaal coördinator in zijn rapport waren helder:
er is in de financiële sector voor een fors bedrag aan tegoeden bevroren
en transacties tegengehouden; aanzienlijke aantallen in- en uitgaande
containers worden geïnspecteerd en waar nodig stopgezet voor nader
onderzoek; een aantal jachten en vliegtuigen zijn onder verscherpt
toezicht gesteld; en de Nederlandse vastgoedmarkt bleek nauwelijks
interessant voor Russische gesanctioneerden. De nationaal coördinator
concludeerde dat er op basis van de huidige informatie geen aanwijzing is
dat er zaken zijn gemist bij het bevriezen van tegoeden. Ook kwam ook
naar voren dat er nog veel werk is te doen om de sanctienaleving en
handhaving in Nederland te verbeteren. De verbeterpunten vallen onder
de noemers coördinatie, verbetering van het sanctiestelsel en wijziging
van wet- en regelgeving, verbeteringen in de EU en gegevensuitwisseling.
Het kabinet blijft zich volledig inzetten voor deze verbeteringen, ook na het
vertrek van de nationaal coördinator. De EU-sancties zijn van ongeëvenaarde omvang en complexiteit en raken vrijwel alle sectoren van de
economie. De uitwerking van de sancties en de omgang ervan vereisen
dus constante aandacht, niet alleen van de rijksoverheid en medeoverheden maar ook van marktpartijen, toezichthouders en andere
organisaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 045, nr. 104

2

In de brief van 13 mei jl. en het rapport van de nationaal coördinator is
uiteengezet welke acties er op de korte termijn zijn uitgevoerd om te
verifiëren dat niets is gemist1. Sanctie-implementatie, naleving en toezicht
daarop gaat onverminderd door. Dat gebeurt met de controle van in- en
uitvoer van goederen en diensten, het bevriezen van tegoeden bij nieuw
ingestelde sancties en het toezicht. De komende periode werkt het kabinet
de aanbevelingen van de nationaal coördinator verder uit. Zoals ook
toegezegd tijdens het CD RBZ van 15 juni jl. geef ik in deze brief graag een
update over de uitwerking van de verschillende onderdelen van het
rapport van de nationaal coördinator.
Coördinatie
De Minister van Buitenlandse Zaken zal de coördinerende rol in het
kabinet blijvend vervullen. De interdepartementale structuur van stuur- en
taakgroep blijft gehandhaafd en blijft regelmatig bijeenkomen onder
coördinatie van het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Per 1 juli beginnen
de eerste medewerkers in het permanente team sanctienaleving bij
Buitenlandse Zaken dat de tijdelijke ondersteuning van de nationaal
coördinator zal vervangen. Gezien de aard van het werk, de uitwerking
van de aanbevelingen uit het rapport van de nationaal coördinator, is een
projectdirecteur aangesteld.De projectdirecteur zal rechtstreeks onder de
verantwoordelijkheid van de SG van Buitenlandse Zaken werken die ook
de interdepartementale stuurgroep zal voorzitten. Het team sanctienaleving komt naast de al eerder aangekondigde versterking van sanctiecapaciteit bij Buitenlandse Zaken die zich zal richten op de verdere ontwikkeling van het EU-sanctiebeleid.
Wijziging wet- en regelgeving
Een interdepartementaal juristenteam werkt aan de voorbereiding van een
wetgevingstraject om de sanctiewet- en regelgeving in Nederland te
moderniseren. Binnen dit traject is aandacht voor onder andere een
afdoende rechtsgrondslag voor het uitwisselen van gegevens, een
meldplicht voor niet-financiële beroepsgroepen, toezicht op deze
beroepsgroepen en het doorbreken van de geheimhoudingsplicht van
bepaalde beroepsgroepen. De sanctiewet- en regelgeving moet in zijn
geheel gemoderniseerd, robuust en toekomstbestendig worden. Dit vergt
een zorgvuldig proces, maar er is ook snelheid geboden. Mede in reactie
op de motie van het lid Sjoerdsma c.s. 2 is het streven van het kabinet de
eerder aangekondigde hoofdlijnenbrief hierover voor de begrotingsbehandeling Buitenlandse Zaken aan uw Kamer te sturen.
Op 1 juli jl. is een wijzigingsregeling gepubliceerd waarmee de aantekenbevoegdheid van de Kamer van Koophandel is geregeld om een aantekening in het handelsregister op te nemen in het kader van de tenuitvoerlegging van de Europese sancties. Door aantekening kan de KvK in het
Handelsregister zichtbaar maken dat er een relatie is tussen de in het
handelsregister geregistreerde onderneming en rechtspersoon en een
natuurlijke persoon, rechtspersoon of andere entiteit waarvan de
tegoeden economische middelen bevroren zijn. Deze aantekening draagt
bij aan de effectieve tenuitvoerlegging van de Europese sancties omdat
hierdoor voor andere partijen en dienstverleners beter kenbaar is of er
zo’n relatie is. Hiermee is invulling gegeven aan de aanbeveling van de
nationale coördinator sanctienaleving en handhaving om een dergelijke
wettelijke grondslag te regelen. Van de gelegenheid is gebruik gemaakt
om ook een aantekenbevoegdheid voor het Octrooicentrum Nederland
1
2

Kamerstuk 36 045, nr. 72
Kamerstuk 21 501-20, nr. 1763

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 045, nr. 104

3

regelen. Met deze aantekenbevoegdheid kan het Octrooicentrum actief
kenbaar maken dat bepaalde geregistreerde octrooien, aanvullende
beschermingscertificaten of topografieën van halfgeleiderproducten – met
inbegrip van aanvragen voor een dergelijke registratie – bevroren of
geschorst zijn krachtens de Europese sanctieverordeningen.
EU-dimensie
Veel van de aanbevelingen van de nationale coördinator hebben een
EU-invalshoek. Aangezien veel van de uitdagingen bij de implementatie
van de sancties niet uniek zijn voor Nederland en vaak een Europees
antwoord behoeven, entameert Nederland de discussie hierover op
EU-niveau. De effectiviteit van sancties staat of valt immers met de
naleving ervan en de ketting is zo sterk als de zwakste schakel. De
nationaal coördinator heeft zijn rapport ook hiertoe in Brussel toegelicht.
Naleving is daarmee een zaak van de EU, haar lidstaten en de partners die
vergelijkbare sancties toepassen. Het kabinet is intensief in gesprek met
de EU-lidstaten en -instellingen, maar ook met partners daarbuiten. De
verwachting is dat de discussie over de naleving op EU-niveau steeds
intensiever zal worden. Daarbij wijst Nederland zowel in Raadsverband als
bij de Commissie en EDEO op de concrete verbeteringen die mogelijk zijn
omtrent het proces van bekendmaking van sancties zoals omschreven in
het rapport van de nationaal coördinator, maar ook op meer fundamentele
punten als het doorbreken van de geheimhouding van bepaalde beroepsgroepen in de sanctieverordening, het langdurig beheer van bevroren
tegoeden en een sterkere Europese rechtsgrondslag voor de uitwisseling
van informatie tussen instanties betrokken bij sanctienaleving, -toezicht,
en -handhaving.
Datateam en gegevensuitwisseling
Conform de aanbeveling uit het rapport van de Nationaal Coördinator
Sanctienaleving en Handhaving werkt het datateam verder aan het
mogelijk maken van snellere en efficiëntere uitwisseling van gegevens
tussen meerdere overheidsorganisaties. Zoals in het rapport staat
aangegeven, wordt gewerkt aan het opzetten van een nationale keten.
Hieronder vallen ook uitvoeringsorganisaties. Uitwisseling van gegevens
binnen de bestaande juridische (privacy)kaders blijft hierbij een constant
aandachtspunt. Het datateam richt daartoe een informatielaag in.
Het doel van de te creëren informatielaag is dat niet alleen signalen over
gesanctioneerden kunnen worden gedeeld tussen de ketenpartners, maar
de partners ook informatie uit hun registers en databases kunnen
uitwisselen die kan helpen bij het achterhalen van door gesanctioneerde
(rechts)personen gecontroleerde of eraan verbonden partijen. Hiervoor is
een gedegen juridische grondslag noodzakelijk: er moeten immers
persoonsgegevens worden uitgewisseld. Daarnaast wordt er gewerkt aan
de technische randvoorwaarden van de informatielaag. Informatie moet
adequaat beveiligd zijn en gegevens moeten beveiligd kunnen worden
uitgewisseld. De inzet van het datateam is om de informatielaag zo snel
als mogelijk operationeel te krijgen. Hiertoe is ook een projectleider
datateam aangesteld. Totdat de informatielaag gerealiseerd is, zullen de
overheidsorganisaties binnen de huidige mogelijkheden van de
Sanctiewet en daarmee samenhangende regelingen bilateraal gegevens
met elkaar blijven uitwisselen.
Signalen uit het maatschappelijk middenveld zoals berichten in de media
worden ook door de ketenpartners beoordeeld. Vooralsnog heeft dit niet
geleid tot de vondst van personen, entiteiten of hun tegoeden die niet
eerder in beeld waren. Verder doen partners in het datateam op basis van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 045, nr. 104

4

hun eigen verantwoordelijkheid onderzoek naar complexe eigendomsstructuren, zoals naar het overzicht dat werd overhandigd door het
lid Sjoerdsma tijdens het notaoverleg van 23 mei jl. (Kamerstuk 21 501-20,
nr. 1804) De op te richten informatielaag zal ook in zulke gevallen
behulpzaam kunnen zijn om complexe organisatiestructuren te achterhalen. Zo kan het Bureau Toetsing Investeringen, onderdeel van EZK, een
onderzoek starten naar eigendomsstructuren om te kunnen bepalen of er
gesanctioneerde partijen in de keten zitten. Inmiddels heeft BTI 22
personen onderzocht en meer dan 50 bedrijven doorgelicht. Op basis
hiervan zijn 4 zaken gevonden waar zeer waarschijnlijk of zeker een
gesanctioneerde entiteit bij betrokken is. Deze signalen worden doorgegeven aan de relevante autoriteiten om hier verder op te acteren,
bijvoorbeeld door te bevriezen of tegen te houden. Ook octrooien worden
beschouwd als economisch bezit. Daarom heeft het Octrooicentrum
Nederland (OCNL) inmiddels tweemaal de registers doorgekeken, en op
basis daarvan voor een zestal octrooien gepaste maatregelen genomen.
Dit betekent dat de octrooien in kwestie bevroren zijn, waardoor er geen
gebruik meer van kan worden gemaakt voor het verkrijgen van economische baten. Het octrooi wordt wel in stand gehouden.
Op 3 juni jl. is de wijziging van de Uitvoeringsregeling Algemene wet
inzake rijksbelastingen 1994 (hierna: UR AWR 1994) gepubliceerd. Door de
wijziging van de UR AWR 1994 is er nu een voldoende duidelijke
grondslag voor de Belastingdienst om informatie met de bevoegde
autoriteiten te delen voor zover relevant voor de uitvoering van de
sanctiemaatregelen tegen Rusland en Belarus.
In de brief van de Staatssecretaris van Financiën – Fiscaliteit en Belastingdienst van 13 juni jl. wordt de wijziging van de UR AWR 1994 nader
toegelicht.3 Voorts wordt in die brief toegelicht dat de Belastingdienst
door de op 25 maart jl. namens de Staatssecretaris van Financiën –
Fiscaliteit en Belastingdienst verleende ontheffing van de fiscale geheimhoudingsplicht desgevraagd informatie heeft kunnen verstrekken en ook
daadwerkelijk heeft verstrekt aan bevoegde autoriteiten voor zover
relevant voor de uitvoering van de sanctiemaatregelen tegen Rusland en
Belarus.
Motie Jasper van Dijk omtrent capaciteit toezicht en handhaving
In reactie op de motie van het lid Jasper van Dijk4 omtrent uitbreiding van
capaciteit bij betrokken instanties wil ik op deze plek graag op dit
onderwerp terugkomen. In de appreciatie van deze motie gaven de
Ministers van Financiën en Justitie en Veiligheid aan in gesprek te zullen
gaan met de onder hun verantwoordelijkheid vallende instanties om de
capaciteit voor het toezicht op en de handhaving van sanctienaleving te
bespreken.5 Ook werd u geïnformeerd dat zou worden geïnventariseerd
hoeveel extra capaciteit de Douane nodig heeft om, in opdracht van de
Minister voor Buitenlandse handel en Ontwikkelingssamenwerking, het
toezicht op sectorale sanctiemaatregelen aangaande de gesanctioneerde
goederenstroom uit te voeren. In geval van het laatste meldde ik u op
13 mei jl., dat stappen worden gezet om de capaciteit te vergroten.6 Totdat
extra personeel is aangetrokken, wordt bestaande capaciteit geherallo-

3

Brief van 13 juni 2022, Beantwoording vraag van het lid Omtzigt, gesteld tijdens de
stemmingen van 24 maart 2022, over de wijziging van de Uitvoeringsregeling Algemene Wet
inzake Rijksbelastingen, Kamerstuk 36 045, nr. 90
4
Kamerstuk 36 045, nr. 21
5
Kamerstuk 36 045, nr. 45
6
Aanbiedingsbrief bij het Rapport van de nationaal coördinator sanctienaleving en handhaving,
(13 mei 2022). Zie: Kamerstuk 36 045, nr. 72

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 045, nr. 104

5

ceerd. Het kabinet ziet dat ook andere betrokken instanties momenteel
capaciteit heralloceren vanuit andere taken. Dit met als doel dat betrokken
instanties steeds voldoende zijn toegerust op hun toezichthoudende en
handhavende taak. Het kabinet blijft in gesprek om te monitoren of ook
voor de langere termijn op een duurzame manier voldoende capaciteit
beschikbaar is.
Update Bevroren tegoeden
Belastingdienst
In vervolg op de brief van 21 april 2022 (Kamerstuk 36 045, nr. 70) heeft de
Belastingdienst de volgende acties uitgevoerd met betrekking tot de
EU-sancties gericht op Rusland. Van de personen die op de EU-sanctielijst
staan of daarmee verbonden zijn is gekeken of zij voorkomen in de
systemen van de Belastingdienst. Dit heeft naar de stand van 14 juni jl.
geleid tot 249 signalen die aan een nadere handmatige beoordeling
worden onderworpen. Inmiddels zijn 232 signalen beoordeeld en 173
signalen nog onderhanden. Van de 223 beoordeelde signalen blijken er 12
signalen inderdaad personen op de EU sanctielijst (3) of hiermee
verbonden personen (9) betreffen; 220 signalen leiden niet tot een
voldoende link met de EU-sanctielijst.
De uitbetalingen aan en verrekeningen met vorderingen van gesanctioneerden en daarmee verbonden personen (totaal 12 gevallen tot 12 juni
jl.) zijn onmiddellijk geblokkeerd. Tot nu toe zijn er geen opdrachten tot
uitbetalingen of verrekening ten aanzien van deze personen opgekomen
in het systeem.
Zoals in de vorige brief van 21 april jl. aangegeven zijn alle APA- en
ATR-verzoeken vanaf 2014 bekeken.7 Dit zijn er ruim 6.000. Dit leverde zes
signalen op waarvan na beoordeling in geen van de gevallen sprake blijkt
te zijn van een verbonden persoon in de zin van de EU-sanctielijst.
Financieel
De stand van zaken van de meldingen, bevriezingen en tegengehouden
transacties in de financiële sector is als volgt:
Sector

Banken
Trustkantoren
Verzekeraars
Pensioenfondsen
Betaalinstellingen
Beheerders van beleggingsinstellingen en beleggingsondernemingen
Totaal

Aantal
meldingen

Bedrag aan
bevroren
tegoeden

Bedrag aan
bevroren/
tegengehouden
transacties

2.121
154
28
29
15

€ 413.327.706
€ 227.614.732
–
€ 312.248
€ 269.199

€ 574.346.905
–
€ 358
€ 2.391
€ 356.244

21
2.344

€ 4.893.162
€ 646,4 miljoen

€ 574,7 miljoen

Douane
In eerdere kamerbrieven is een stand van zaken opgenomen van het
toezicht van de Douane op de gesanctioneerde goederenstroom. Hier
volgt een update met betrekking tot het toezicht op vaartuigen en
7

Advanced Pricing Agreements en Advance Tax Rulings

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 045, nr. 104

6

vliegtuigen, vracht en vergunning afgifte. De peildatum van onderstaande
cijfers is 10 juni 2022. De ingestelde sanctiemaatregelen tegen Rusland
zijn verregaand van aard en er is een groot (potentieel) handelsvolume
mee gemoeid. Het verantwoordelijke beleidsdepartement heeft met de
Douane afspraken gemaakt over invulling van de handhaving.
Vaartuigen
De Douane heeft op dit moment 22 werven en handelaren in beeld in
verband met de sanctiemaatregelen op vaartuigen. Deze zijn allemaal
bezocht. Er zijn 26 vaartuigen in beeld die de huidige sanctiemaatregelen
raken waarvan 18 in aanbouw, 2 in opslag, 5 in onderhoud en 1 tweedehands verkocht vaartuig. Ten aanzien van 2 van de vaartuigen in
onderhoud is een link met een op de Europese sanctielijsten genoemde
persoon vastgesteld. Deze zijn dan ook bij het onderhoudsbedrijf
bevroren. Dat betekent dat er niets met het vaartuig mag gebeuren. Deze
vaartuigen hebben een gezamenlijke waarde van ongeveer 1 miljoen
euro; het betreft relatief kleine vaartuigen.
Voor de andere 24 vaartuigen geldt dat zij onder toezicht staan en –
vanwege de sancties – niet mogen worden overgedragen, geleverd of
uitgevoerd naar hun Russische UBO’s. Het totaal van de waarde van de 26
vaartuigen schat de Douane bij benadering op tenminste 1,654 miljard
euro. Ten aanzien van 24 vaartuigen (18 in aanbouw en 3 in onderhoud, 2
in opslag en 1 tweedehands verkocht vaartuig) wordt de relatie met op de
Europese sanctielijsten genoemde personen onderzocht. Van de 26
vaartuigen zijn er 7 «vaar-gereed». Deze vaartuigen staan ook onder
toezicht van de Douane.
Vliegtuigen
De Douane heeft, zoals eerder gemeld, een signaal ontvangen van de
IL&T over vijf vliegtuigen van een Russische leasemaatschappij die lang
geparkeerd staan op vliegveld Maastricht-Aachen Airport en op vliegveld
Twente. Naar aanleiding hiervan heeft de Douane een nader onderzoek
ingesteld. Inmiddels heeft de Douane vastgesteld dat vijf vliegtuigen
eigendom zijn van een Russische gesanctioneerde entiteit. Deze vliegtuigen vertegenwoordigen een geschatte waarde van ca. 70 à 80 miljoen
euro per stuk. Deze vliegtuigen zijn op grond van artikel 2 lid 1 van
Verordening 2014/269 «bevroren». Daarnaast is vastgesteld dat één
vliegtuig (niet vliegwaardig) van een niet-gesanctioneerde maar wel
Russische entiteit is. Daarvoor geldt dat het verboden is om te landen op
of te vertrekken van het grondgebied van de Unie, of over het grondgebied van de Unie te vliegen. Dit vliegtuig vertegenwoordigt een waarde
van ca. 1 miljoen euro.
Vracht
Een belangrijk deel van de controles betreft het toezicht op containers. In
de haven van Rotterdam zijn sinds de eerste sancties 35.392 zendingen in
doorvoer met bestemming Rusland/Belarus gestopt en beoordeeld om
vast te stellen of ze onder de sanctiemaatregelen vallen. Op dit moment
staan er daarvan in totaal nog 89 met bestemming Rusland of Belarus ter
beoordeling in verband met de sanctiemaatregelen.
Er zijn sinds het begin van de oorlog rond de 118.000 uitvoeraangiften van
vracht- en koerierszendingen naar Rusland en Belarus beoordeeld. De
Douane controleert alle zendingen die geraakt worden door de vanwege
de sancties ingestelde risicoprofielen. De profielen hebben vooralsnog
geresulteerd in ruim 18.000 fysieke controles of controles van de papieren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 045, nr. 104

7

voor uitvoer. De Douane heeft bijna 15.000 invoeraangiften van vracht- en
koerierszendingen vanuit Rusland en Belarus beoordeeld. De profielen
hebben vooralsnog geresulteerd in bijna 2.300 fysieke controles of
controles van de papieren voor invoer. Inmiddels zijn er ruim 2.400
aangiften geraakt door een uitwijkprofiel op Rusland. Uitwijkprofielen zijn
ingericht om toezicht te houden op mogelijke omleidingsroutes.
Sinds het instellen van de nieuwe sanctiemaatregelen is het aantal buiten
werking gestelde aangiften met bestemming Rusland en Belarus
aanzienlijk toegenomen. Het gaat hierbij om zendingen waarvan de
aangever aangeeft de goederen niet meer naar Rusland, of in dit geval
Belarus, te willen verzenden. Ook scant de Douane alle inkomende en
uitgaande pakketpostzendingen naar Rusland en Belarus. Tot nu toe zijn er
ruim 2.380 postzakken (met elk één of meerdere pakketten) gescand. Circa
950 pakketten zijn geopend.
Vanaf 25 februari tot 13 juni jl. zijn vanuit de Douane intern 145 zendingen
voorgelegd bij de Centrale Dienst In- en Uitvoer (CDIU) vanwege
mogelijke overtreding van de sanctiemaatregelen. De CDIU beoordeelt de
documentatie van deze goederen en de transactie en doet een check op
de eindgebruiker. Bij vrachtzendingen waarover twijfel bestaat, stemt de
CDIU af met het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Vervolgens wordt de
zaak overgedragen naar het team precursoren, oorsprong, strategische
goederen, sanctiewetgeving (POSS) binnen de Douane. Van de 145
zendingen zijn er tot nu toe 80 afgehandeld, 65 zijn nog onder beoordeling
en één zending is bevroren. In totaal zijn vanaf 25 februari tot 13 juni 2022
ruim 98 vergunningaanvragen met betrekking tot strategische goederen
met bestemming Oekraïne ontvangen en zijn 78 vergunningen afgegeven.
Caribische delen van het Koninkrijk
Ook in de Caribische delen van het Koninkrijk worden de sancties
nageleefd. Zo heeft de Centrale Bank van Curaçao de financiële bezittingen van vijf gesanctioneerde Russen met een totale waarde van ruim
43 miljoen Amerikaanse dollar bevroren. Verder hebben de autoriteiten
van Sint-Maarten melding gemaakt van één op land zijnde schip van een
gesanctioneerde Russische staatsburger. Dit schip is «bevroren» door de
daartoe bevoegde instantie in Sint-Maarten. Voorts heeft Aruba maatregelen genomen ten aanzien van zes in Aruba geregistreerde vliegtuigen.
Aan twee vliegtuigen die geen Russische eigenaar hebben maar die zich
ten tijde van het instellen van de maatregelen in Rusland bevonden is een
vliegverbod opgelegd in verband met de vliegveiligheid. Een ander
vliegtuig dat zich ook in Rusland bevindt en wel een Russische eigenaar
heeft (die overigens niet op de EU sanctielijsten staat) heeft om diezelfde
reden een vliegverbod gekregen. Ten slotte zijn twee andere in Rusland
verblijvende vliegtuigen die eigendom zijn van niet door de EU gesanctioneerde Russische eigenaren ambtshalve uit het register verwijderd omdat
de eigenaren hebben aangegeven niet de intentie te hebben het toestel
fysiek uit Rusland te willen verwijderen in de nabije toekomst.
Internationale samenwerking
Met een speciale operatie (Operation Oscar) biedt Europol de lidstaten en
aangesloten partijen ondersteuning bij strafrechtelijke (financiële)
onderzoeken die mogelijk kunnen leiden tot justitiële procedures en
inbeslagnames in het kader van de sancties. Een belangrijk aspect
daarvan zijn inlichtingen. Informatie van deelnemers wordt vergeleken
met Europol databestanden, er worden analyserapporten gemaakt en er
wordt ondersteund bij het traceren en in beslag nemen van relevante
tegoeden en eigendommen. De FIOD heeft onlangs deelgenomen aan een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 045, nr. 104

8

operationele bijeenkomst in het kader van Operation Oscar, waarbij de
focus lag op bepaalde subjecten van de sanctielijst en is besproken tegen
welke belemmeringen men aanloopt bij de handhaving van de opgelegde
sancties.
Het is duidelijk geworden dat niet alle deelnemende landen beschikken
over een vorm van sanctiewetgeving en om die reden bij de handhaving
van de sancties terug moeten vallen op anti-witwas wetgeving of
algemeen strafrechtelijke wetgeving. Als oplossing voor de verschillende
juridische regimes ten aanzien van de handhaving van sancties heeft de
Commissie op 25 mei jl. een voorstel voor een Raadsbesluit uitgebracht
ter harmonisering van de strafbaarstelling van het overtreden van
sancties. Ook is het vaststellen van eigendom en zeggenschap van
gesanctioneerden in veel van de deelnemende landen een probleem. Het
betreft vaak ingewikkelde constructies en men beschikt niet altijd over de
juiste gegevens of voldoende juridische basis om de informatie op tafel te
krijgen. Europol biedt een goede basis voor een internationaal netwerk
dat strafrechtelijke samenwerking op deze -vaak grensoverschrijdendesignalen kan ondersteunen.
Ontheffingsverzoeken
De Minister van EZK heeft met betrekking tot verschillende ontheffingsverzoeken voor aanbestedende diensten een generiek kader ontwikkeld dat
op 10 juni door de ministerraad is vastgesteld en in de tweede helft juni
middels een beleidsregel is gepubliceerd. Op basis van dit kader zullen
specifieke ontheffingen voor aanbestedende diensten en speciale
sectorbedrijven, bijvoorbeeld inzake energiecontracten, bepaalde
grondstoffen of unieke producten, op basis van vooraf gestelde openbare
uitgangspunten worden beoordeeld. Het uitgangspunt hierbij is dat
terughoudendheid wordt betracht bij het verlenen van individuele
vergunningen om zoveel mogelijk aan te sluiten bij de geest van de
ingestelde sancties.
In het 5e sanctiepakket is besloten dat er een algemeen verbod ingesteld
is voor in Rusland en Belarus gevestigde wegvervoerondernemingen om
op het grondgebied van de Unie goederen over de weg te vervoeren. In
afwijking hiervan kán een lidstaat ervoor kiezen bepaalde uitzonderingen
toe te staan door ontheffingen te verlenen. De Minister van Infrastructuur
en Waterstaat heeft ervoor gekozen nu geen uitzonderingen toe te staan.
Hiermee is al het vervoer over de weg door in Rusland of Belarus
gevestigde wegvervoerondernemingen in Nederland verboden.
In het 5e sanctiepakket is ook een EU-havenverbod in werking getreden
voor alle schepen die op 24 februari de vlag van de Russische Federatie
voerden. Er geldt een uitzondering voor schepen die een bepaalde lading
(zoals bijvoorbeeld olie, gas en voedselproducten) aan boord hebben. Er
is door het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat met de Kustwacht
en de havens een werkwijze afgesproken om uitvoering te geven aan het
havenverbod. Tot nu toe is aan 20 Russisch gevlagde schepen ontheffing
verleend omdat de lading onder de uitzonderingen viel.
Toezeggingen
Graag maakt het kabinet gebruik van deze gelegenheid om terug te
komen op een aantal onderwerpen die aan de orde kwamen tijdens het
Nota-overleg op 23 mei jl over de bijzondere Europese Raad van 30 en
31 mei.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 045, nr. 104

9

Casus Klyuev/Kljoejev
Allereerst de mogelijkheden om de heer Dmitri Kljoejev op
EU-sanctielijsten te plaatsen. Deze persoon was betrokken bij het
overlijden van de advocaat Sergej Magnitski in 2009. Zoals ook vermeld in
de Kamerbrief over EU-sanctiebeleid van 8 februari jl. vond deze ernstige
mensenrechtenschending te lang geleden plaats om aan te voeren als
reden tot listing van personen of entiteiten onder het EU mensenrechtensanctieregime, gelet op het uitgangspunt dat sancties een preventieve
werking dienen te hebben. Jurisprudentie van het Hof van Justitie van de
EU schrijft voor dat met recent bewijsmateriaal dient te worden gestaafd
dat van de persoon of entiteit in kwestie nog steeds een dreiging uitgaat
in het kader van de sanctiecriteria. Daarom is de betrokkenheid bij het
overlijden van Sergej Magnitski alleen niet langer een gegronde reden
voor listing. Indien deze persoon echter betrokken is bij de oorlog in
Oekraïne, steun verleent aan de Russische regering of daar profijt van
trekt, is plaatsing op de sanctielijst alsnog een mogelijkheid. Het kabinet
bestudeert of dit het geval is. Zolang een persoon niet op de sanctielijst
staat worden zijn tegoeden niet bevroren.
Confisqueren van bevroren tegoeden
Het idee om bevroren tegoeden in te zetten voor een herstelfonds van
Oekraïne is het verder verkennen waard. Moreel is er veel voor te zeggen,
maar daarbij dient aangetekend te worden dat er grote juridische hordes
zijn gelet op de sterke verankering van het eigendomsrecht in de
rechtsordes van de lidstaten van de EU. In het verkennen van wat er
mogelijk is, is een rol weggelegd voor de Europese Commissie, die het
idee ook al eerder noemde bij monde van voorzitter Von Der Leyen en
Hoge Vertegenwoordiger Borrell.
Nederland neemt actief deel aan de door de Commissie opgezette Seize &
Freeze Taskforce. Deze Taskforce richt zich onder andere op mogelijke
bestemmingen van bevroren tegoeden. Op dit moment is de situatie dat
met sancties alleen tegoeden kunnen worden bevroren, niet geconfisqueerd. Tegoeden van personen en entiteiten kunnen enkel op strafvorderlijke titel in beslag worden genomen, dus als er (minimaal) een
verdenking is van een strafbaar feit. Enkel het feit dat een persoon of
entiteit op een sanctielijst staat is hiervoor niet voldoende.
Het is op dit moment dus niet mogelijk om op basis van sancties bevroren
tegoeden te confisqueren. De Europese Commissie publiceerde op 25 mei
2022 twee voorstellen omtrent confiscatie: een al eerder aangekondigde
herziening van de confiscatierichtlijn en een voorstel om overtreding van
EU-sancties toe te voegen aan de lijst van EU-misdrijven. Een eerste
appreciatie is dat het toevoegen van overtreding van EU-sancties aan de
lijst met EU-misdrijven het in de praktijk niet makkelijker maakt om
bevroren tegoeden van personen of entiteiten op de EU-sanctielijst te
confisqueren. Over deze voorstellen is uw Kamer via de gebruikelijke weg
geïnformeerd8.
Mogelijkheden rondom harmonisatie sanctielijsten VS en VK
Zoals toegezegd tijdens het notaoverleg op 23 mei jl. gaat het kabinet ook
in op het harmoniseren van de sanctielijsten van de EU, de Verenigde
Staten en het Verenigd Koninkrijk. Het kabinet is uitgesproken voorstander
van een gezamenlijk optreden van de EU en partners daarbuiten, roept
8

De Kamer is op dinsdag 28 juni via een Kamerbrief geïnformeerd over het voorstel om
overtreding van EU-sancties toe te voegen aan lijst van EU-misdrijven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 045, nr. 104

10

daartoe geregeld op binnen de EU en treedt daarover ook in gesprek met
deze landen. Op doorlopende basis worden de verschillende lijsten naast
elkaar gehouden en worden waar opportuun listings overgenomen. Zo
werd in de meest recente ronde EU-sancties ook een prominent persoon
die betrokken was bij mensenrechtenschendingen in Marioepol op de lijst
gezet nadat dit eerder al door de VS was gedaan. Het kabinet blijft zich
ook in de komende periode hard inzetten om deze praktijk voort te zetten.
Stand van zaken corruptieregime
Zoals toegezegd tijdens het notaoverleg van 23 mei jl. ontvangt uw Kamer
eveneens nadere informatie over de mogelijkheden om corruptie toe te
voegen aan het EU-mensenrechtensanctieregime. Nederland heeft tijdens
de onderhandelingen over het mensenrechtensanctieregime herhaaldelijk
gepleit voor het opnemen van corruptie onder de listingcriteria van dit
regime. Hier bleek toen onvoldoende steun van andere lidstaten voor.
Tijdens de Raad Buitenlandse Zaken van 24 januari jl. bepleitte een aantal
lidstaten waaronder Nederland het verkennen van opties om te komen tot
een apart raamwerk voor sancties op grond van grootschalige corruptie.
Hier is inmiddels brede steun voor, maar tegelijk leven er bij een
substantiële groep lidstaten nog vragen over de juridische inrichting van
een dergelijk regime. Nederland zal zich er als verklaard voorstander van
dit regime voor blijven inzetten dat de EU de voorbereiding van de
benodigde wetgeving ter hand neemt. Ook spreekt Nederland hierover
met partners als de VS en het VK en bestudeert het hoe hun ervaring met
corruptiesancties behulpzaam kan zijn voor de inrichting van een
EU-sanctieregime gericht tegen corruptie.
Impact sancties op voedselzekerheid
De toezegging uit het debat over de Europese Raad van 22 juni jl.
(Handelingen II 2021/22, nr. 95, debat over de Europese Top van 23 en
24 juni 2022) om terug te komen op de impact van SWIFT-sancties op de
voedselzekerheid in Afrika wordt aan uw Kamer gezonden in het verslag
van de Europese Raad van 23-24 juni.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
W.B. Hoekstra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 045, nr. 104

11