Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 225

Wijziging van het Wetboek van Burgerlijke
Rechtsvordering en de Faillissementswet in
verband met de herziening van het beslag- en
executierecht

35 249

Wijziging van de Faillissementswet in verband
met de invoering van de mogelijkheid tot
homologatie van een onderhands akkoord (Wet
homologatie onderhands akkoord)

Nr. 20

VERSLAG VAN EEN WETGEVINGSOVERLEG
Vastgesteld 29 mei 2020
De vaste commissie voor Justitie en Veiligheid heeft op 11 mei 2020
overleg gevoerd met de heer Dekker, Minister voor Rechtsbescherming,
over:
– het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Burgerlijke
Rechtsvordering en de Faillissementswet in verband met de
herziening van het beslag- en executierecht (Kamerstuk
35 225);
– het wetsvoorstel Wijziging van de Faillissementswet in
verband met de invoering van de mogelijkheid tot homologatie
van een onderhands akkoord (Wet homologatie onderhands
akkoord) (Kamerstuk 35 249).
Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de commissie,
Van Meenen
De griffier van de commissie,
Hessing-Puts

kst-35225-20
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

1

Voorzitter: Van Meenen
Griffier: Burger
Aanwezig zijn negen leden der Kamer, te weten: Van den Berge, Van Dam,
Van Gent, Van der Graaf, Groothuizen, Markuszower, Van Meenen, Nijboer
en Van Nispen,
en de heer Dekker, Minister voor Rechtsbescherming.
Aanvang 12.33 uur.
De voorzitter:
Ik heet de Minister en zijn ambtenaren, die zich ook elders bevinden en
meeluisteren, van harte welkom. Dat brengt mij meteen op het volgende
punt: er zijn mensen die meeluisteren, dus spreekt u allen goed in de
microfoon zo meteen; dat is handig om het goed te kunnen volgen.
Aan de orde is een wetgevingsoverleg over een wijziging van het Wetboek
van Burgerlijke Rechtsvordering en de Faillissementswet in verband met
de herziening van het beslag- en executierecht en een wijziging van de
Faillissementswet in verband met de invoering van de mogelijkheid tot
homologatie van een onderhands akkoord. Het zal als volgt gaan. U krijgt
van mij het woord en wordt geacht in uw bijdrage over beide wetten te
spreken. Dat is eigenlijk de enige belangrijke richtlijn voor de eerste
termijn. U heeft van tevoren een indicatie van uw maximale spreektijd
gegeven. Die zal ik elke keer even noemen, maar u hoeft zich daar bepaald
niet aan te houden; het mag ook sneller.
Even kijken. Zijn er nog meer mededelingen van huishoudelijke aard? Ik
had er natuurlijk mee moeten beginnen: goed om u allen weer te zien. Een
aantal van u heb ik vanochtend al bij de procedurevergadering gezien. Fijn
dat u er allemaal bent, in naar ik mag hopen goede gezondheid. Laten we
dat zo houden vandaag. Als we dat met elkaar kunnen vaststellen, ga ik
als eerste het woord geven aan mevrouw Van der Graaf van de
ChristenUnie.
Mevrouw Van der Graaf (ChristenUnie):
Dank u wel, meneer de voorzitter, voor het woord. Bij de voorbereiding
van dit debat over de Wet homologatie onderhands akkoord, twee
maanden terug alweer, stuitte ik op het boek The code of capital – How
the law creates wealth and inequality, van Katharina Pistor. Dat is best een
aanrader. Dat eigendomsrechten en zekerheidsrechten cruciaal zijn in een
kapitalistische economie als de onze, weten we. Maar het is goed om te
beseffen hoe verstrekkend het feit is dat activa, of het nou gaat om een
fysiek object als een stuk grond of een gebouw, of om een vaardigheid,
idee of merk, pas door juridische codering veranderen in kapitaal, kapitaal
waardoor rijkdom kan worden vergaard, waardoor water verandert in
wijn, zou ik eigenlijk met een knipoog willen zeggen.
Rijkdom heeft dus alles te maken met hoe wij in ons soort samenlevingen
en economieën zaken juridisch vastleggen; daarmee leggen we ook
ongelijkheid, groeiende ongelijkheid, vast. Ergo, toenemende ongelijkheid
komt niet alleen door een ongelijke verdeling van kapitaal, oftewel door
economische factoren, maar zeker ook door hoe we dat juridisch hebben
vastgelegd. Met steeds ingewikkelder juridische constructies weten
kapitaalkrachtigen dat kapitaal te beschermen en te vergroten ten koste
van anderen. Sterke zekerheidsrechten spelen volgens Pistor dan ook een
sleutelrol in die constructies, en de advocaten zijn de masters of the code.
Dat is interessant in het licht van deze wet. Dit inzicht is belangrijk. Met
het benoemen daarvan begrijpt u ook gelijk de achtergrond van mijn
amendementen, die ik voorafgaand aan het debat heb ingediend. Met
deze amendementen wil ik deze wet, die een goed doel dient, meer in
balans brengen, rechtvaardiger maken, niet in het minst ten behoeve van
het midden- en kleinbedrijf. Mijn eerder ingediende amendementen heb

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

2

ik, gelet op de vele reacties die ik daarop mocht ontvangen, aangepast en
verbeterd. Ik heb vaak wijzigingsvoorstellen ingediend, maar zelden
hebben zo veel deskundigen uit het land daarbij meegedacht. Daarvoor
dank ik hen dan ook hartelijk. Ik weet dat een heel aantal van hen dit debat
ook zal volgen. De aanloop naar het debat was woelig, maar het gaat dan
ook ergens over. Kortom, het zijn echt drie topamendementen geworden.
Vanmorgen zijn ze ingediend.
Maar eerst iets over de wet. «Met dit wetsvoorstel wordt een regeling
ingevoerd», zo begint de memorie van toelichting, «op basis waarvan de
rechtbank een onderhands akkoord tussen een onderneming en zijn
schuldeisers en aandeelhouders betreffende de herstructurering van
schulden kan goedkeuren (homologeren)». Als de rechter dat doet, is het
akkoord verbindend voor alle betrokken schuldeisers en aandeelhouders,
ook als zij er niet mee hebben ingestemd. Dan is er sprake van een
dwangakkoord. De wet heeft primair een functie bij bedrijven die door een
zware schuldenlast insolvent dreigen te raken, terwijl er wel levensvatbare
bedrijfsactiviteiten bij die bedrijven zijn. Met behulp van de WHOA kan
straks het reorganiserend vermogen van bedrijven worden versterkt. De
meerwaarde die de reorganisatie oplevert ten opzichte van faillissement
moet eerlijk worden verdeeld over alle schuldeisers. Dat is een mooi
principe en een heel mooi doel, dat het mkb, dat vaak ook vooral de rol
van schuldeiser zal hebben, hopelijk zal helpen om meer te krijgen dan in
faillissement. So far, so good, zogezegd.
Maar bij nadere bestudering van de wettekst werd mij duidelijk dat het
wetsvoorstel nauwelijks aandacht heeft voor het risico dat de gesecureerde schuldeisers onder omstandigheden vrijwel de hele reorganisatiewaarde naar zich toe kunnen trekken. En dat in een land waar in het
faillissementsrecht de zekerheidsgerechtigde al een ijzersterke positie
heeft. Dat er risico’s moeten worden weggenomen bij de kapitaalverschaffende partij, snapt iedereen, alleen dreigt de voorliggende WHOA de
positie van de gesecureerde schuldeisers verder te versterken. Vaak zijn
het de banken. Dat is geen goed nieuws voor ondernemers; een punt
waar ondernemersorganisatie ONL de Kamer ook terecht op heeft
gewezen. Goed moet worden beseft dat Nederland wat betreft de
bescherming van zekerheidsgerechtigden al in de top drie van de wereld
zit. Dat is geen topdriepositie om trots op te zijn, integendeel. Volgens de
Wereldbank en het CBS is de zogenaamde recovery rate van gesecureerde
schuldeisers in ons land 90% tegenover slechts 3% voor de concurrente
schuldeisers. Dat betekent dat de bank meestal alles terugkrijgt bij een
faillissement en het mkb bijna altijd met lege handen staat.
Professor Kortmann heeft ons hier in zijn afscheidsrede van de universiteit
Nijmegen nog eens op gewezen. Deze rede droeg niet voor niets de titel
Het faillissement, een paradijs voor banken. Ook verschillende advocatengeneraal bij de Hoge Raad hebben ons gesuggereerd om voor een betere
verdeling te zorgen. Bovendien wijzen de hoogste rechter en de voorzitter
van de Raad voor de rechtspraak nadrukkelijk op de taak van de wetgever
om uitwassen tegen te gaan. Of, in de woorden van de Hoge Raad zelf in
het Van Leuveren q.q./ING-arrest: «Voor zover de middelen in de
onderhavige zaak opnieuw aandacht vragen voor de positie van die
schuldeisers, verdient opmerking dat het aan de wetgever is om te
beoordelen of hun belangen tegenover de belangen van een vlot
functionerend kredietverkeer een sterkere positie zouden moeten innemen
dan thans het geval is.»
Voorzitter. Die handschoen pak ik graag op in dit debat. Dat is ook de
reden dat ik een debat wilde over deze wet en hem heb onthamerd. De
ChristenUnie-fractie wil sociale rechtvaardigheid toevoegen aan deze wet,
juist voor concurrente schuldeisers. Dat zijn meestal kleine of middelgrote
bedrijven, vaak leveranciers, die achter het net vissen als een faillissement
zich aandient of zich bijna aandient, zoals onder de WHOA, en naar hun
geld voor geleverde goederen of diensten kunnen fluiten. Dat probleem

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

3

wordt overigens de komende tijd alleen nog maar groter doordat door de
coronacrisis de waardes van bedrijven dalen en er dus nog minder
overblijft om te verdelen over de andere schuldeisers.
Voorzitter. Er komt nog een reden bij. Twee maanden terug nam ik deel
aan een rondetafelgesprek over de verhouding tussen rechtspraak en
wetgever. De collega van de VVD, de heer Van Gent, had die rondetafel
aangevraagd. Terecht werd er daar op gewezen – we hoorden het gisteren
ook nog van de vicevoorzitter van de Raad van State – dat op het moment
dat de wetgever een norm openlaat, er ruimte is voor de rechter om te
interpreteren. De wetgever, wij dus, laat het al dan niet bewust aan de
rechter om een keuze te maken. Op het moment dat rechters vervolgens
worden bekritiseerd op de interpretatie die zij hebben gekozen, wijzen zij
terecht naar de wetgever, die een duidelijker norm had moeten stellen.
Voorzitter. Ik vind dat we als wetgever een duidelijke keuze moeten
maken. Daar ziet mijn eerste amendement op. Dat is een gewijzigd
amendement dat ik samen met collega’s Van Nispen en Nijboer heb
ingediend. Een heel belangrijke vraag bij deze wet is volgens mij hoe de
goederen waarop de zekerheidsgerechtigde zekerheid heeft, mogen
worden gewaardeerd bij het vaststellen in hoeverre de zekerheidsgerechtigde voorrang heeft. De wet is op dit punt niet duidelijk. Ik stel daarom
voor een duidelijke keuze te maken om voor schuldeisers met zekerheidsrechten de waarde te hanteren die ze in faillissement zouden krijgen,
waarmee duidelijk wordt wat het uitgangspunt is op basis waarvan het
reorganisatiesurplus wordt berekend. Daardoor wordt de taart van het
reorganisatiesurplus groter en wordt de kans vergroot dat alle schuldeisers kunnen meedelen in de door de reorganisatieprocedure onder de
WHOA gecreëerde waarde. De WHOA laat dit op dit moment in het
midden en is onduidelijk. Dat wordt in essentie in mijn eerste
amendement geregeld.
In de eerste consultatieversie van deze wet leek de Minister te kiezen voor
het geven van de reorganisatiewaarde van de activa aan de gesecureerde
schuldeisers. Wat je dan doet, is dit. De activa kunnen veel meer waard
worden door reorganisatie. Een deel van die waarde is reorganisatiesurplus dat wordt gecreëerd door die reorganisatie. Dat zou niet bij
voorrang aan de gesecureerde crediteur moeten toekomen. Wat hem
toekomt, is waar hij zelf bij executie recht op zou hebben in faillissement.
Als je dat, zoals de huidige wet doet, open laat en het niet regelt, dan geef
je via de achterdeur de waardering van de activa toch voorrang op het
reorganisatiesurplus en dat kan niet zo bedoeld zijn. Dat staat ook niet met
zoveel woorden in de WHOA. Laten we dan duidelijk opnemen wat het
uitgangspunt zou moeten zijn, namelijk dat wat je in faillissement zou
krijgen.
De heer Van den Berge (GroenLinks):
Ik wil eerst een compliment maken aan collega Van der Graaf, want dit is
hele technische kost. Het heeft wel grote gevolgen voor ondernemers,
daarom is het heel goed dat zij er zo ingedoken is. Daar gaat ook precies
mijn vraag over. Op het vorige concept van het eerste amendement kwam
kritiek vanuit ondernemers, die zeiden «dit zou ertoe kunnen leiden dat
schuldeisers met zekerheidsrechten zoals banken, nadeel zouden kunnen
hebben bij een onderhands akkoord en daar om die reden van af zouden
zien». Ik begrijp nu van mevrouw Van der Graaf dat zij in de meest actuele
versie van dit amendement dat heeft ondervangen door er als het ware
een ondergrens in te leggen dat bij een onderhands akkoord een
schuldeiser met zekerheidsrechten te allen tijde hetzelfde zal krijgen als bij
een faillissement. Heb ik dat goed begrepen? Ik wil voorkomen dat er een
perverse prikkel komt om géén akkoorden te sluiten.
Mevrouw Van der Graaf (ChristenUnie):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

4

Dat is denk ik ook de meerwaarde geweest van het uitstellen van dit
debat, waardoor we de tijd hebben gekregen om de amendementen die
we al hadden ingediend, te verbeteren. Het was inderdaad de kern van de
kritiek dat daardoor faillissement aantrekkelijker zou kunnen zijn dan
reorganisatie onder de WHOA. Ik denk dat dat een serieus punt van kritiek
was en ik heb daarnaar geluisterd en het inderdaad aangepast. In het
amendement is die kritiek eigenlijk nu weggenomen. De bank krijgt altijd
waar die recht op zou hebben gehad bij faillissement. Dat is ook tot waar
zijn zekerheidsrecht strekt. Hij wordt er dus niet minder van en daarmee is
het amendement ook in lijn met de WHOA, die zelf ook zegt: partijen zijn
er in ieder geval niet slechter af dan in een faillissement. Dat maakt de
WHOA per definitie aantrekkelijker om als procedure in te zetten.
De heer Van den Berge (GroenLinks):
Dit beantwoordt grotendeels mijn vraag, waarvoor dank. Om het toch nog
scherp te krijgen, omdat het zulke technische kost is, in ieder geval voor
mij: het amendement zegt dus eigenlijk dat de taart groter kan worden
door het reorganisatiesurplus en dat de financier met zekerheidsrechten,
zoals een bank, dan hetzelfde krijgt als bij een faillissement, waardoor er
eigenlijk netto meer overblijft voor andere schuldeisers, zoals bijvoorbeeld midden- en kleinbedrijf. Heb ik dat zo goed begrepen?
Mevrouw Van der Graaf (ChristenUnie):
Ja, dat heeft u zo goed begrepen. Als je per definitie in de wet zou regelen
– zoals in de eerste consultatieversie was gedaan – dat je altijd de waarde
van de activa krijgt die je bij een reorganisatie zou krijgen, dat dat altijd
per definitie is wat er naar de bank gaat, dan geef je de bank feitelijk
voorrang op een deel dat eigenlijk in het reorganisatiesurplus terecht had
moeten komen en waar alle schuldeisers in mee zouden moeten delen, en
eerlijk in mee zouden moeten delen. Overigens kunnen ook de banken
voor het niet-gedekte deel van hun vordering meedelen in dat
reorganisatiesurplus.
De voorzitter:
Dank u wel. Gaat u verder.
Mevrouw Van der Graaf (ChristenUnie):
Voorzitter. Het amendement is een verduidelijking en rechtvaardig. De
bank krijgt dus, zoals ik net ook al zei, in ieder geval waar die recht op
heeft en wat hij zelf ook zou kunnen verkrijgen bij een faillissement als hij
tot verkoop over zou gaan van de zaken waar hij een zekerheidsrecht op
had gevestigd. Dat is ook de hoofdregel in het faillissementsrecht. Hij is
dus niet slechter af dan in faillissement. Dat maakt reorganiseren per
definitie aantrekkelijker dan faillissement, precies wat de WHOA ook
beoogt. Dit amendement is, kortom, goed nieuws voor ondernemers, voor
alle schuldeisers die meedelen in het reorganisatiesurplus, want de taart
wordt groter en kan zo ook eerlijk worden verdeeld. Dat is de toelichting
bij het eerste amendement.
Voorzitter. Dan het tweede amendement. Ik heb er een stevige wetgevingsbijdrage van gemaakt; we hebben geen plenair debat. Maar goed,
het gaat ook ergens over, zoals ik al eerder zei. Gelet op de gegroeide
ongelijkheid... Zoals ik net aangaf, is er een grote ongelijkheid tussen
schuldeisers: de 90% recovery rate, dus hetgeen de bank terughaalt uit
een faillissement, staat bijna altijd tegenover de 3% van de concurrente
schuldeisers, de gewone schuldeisers. Het mkb staat vaak met lege
handen. Als je daarnaar kijkt, valt er heel veel voor te zeggen dat we ook
in Nederland, in de WHOA, in de meerwaarde een minimumbescherming
gaan invoeren, in de vorm van een minimumpercentage dat beschikbaar
is voor alle schuldeisers. Dat kunt u vinden in mijn tweede amendement.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

5

Het minimumpercentage van 20% is in Oostenrijk zo vanzelfsprekend
geworden dat het eigenlijk geen issue meer is in de praktijk. Door elke
schuldeiser, niet alleen de gesecureerde maar ook de ongesecureerde,
een minimumbescherming te geven, wordt de effectiviteit van het
wetsvoorstel vergroot, wordt de misbruikgevoeligheid verlaagd en
worden procedures voorkomen. Alle schuldeisers profiteren daardoor
altijd een beetje mee. Dit Oostenrijkse minimumpercentage biedt daarmee
bescherming zonder dat het belemmerend werkt voor de toepassing van
de WHOA. Zoals de Raad van State ook opmerkt, blijkt immers uit
Amerikaans onderzoek naar de toepassing van de Chapter 11-procedure,
die de inspiratiebron voor deze wet was, dat concurrente schuldeisers bij
een dwangakkoord gemiddeld wel 52% van hun vorderingen ontvangen.
In sommige gevallen, maar zeker niet in veel, wordt het misschien
moeilijker om een akkoord te bereiken. In de enkele gevallen die het
betreft is dat dan ook precies de bedoelding. Ook in Oostenrijk is de regel
bedoeld om alleen serieuze reorganisaties door te laten gaan. En mind
you: 20% is echt heel weinig. Stel je eens een onderneming voor die het
zo slecht heeft gedaan dat ze haar schuldeisers niet eens 20% kan betalen.
Waar hebben we het dan over?
Het amendement is geen wet van Meden en Perzen. Als u het goed leest,
ziet u dat het ook een aantal uitzonderingsgronden bevat. Bovendien ziet
het amendement alleen op de situatie waarin een meerderheid van de
klassen tegen heeft gestemd. Als 20% te veel is, als er gewoon niet meer
is te verdelen maar 10% wel kan, dan zal het ook in het belang van de
klassen zijn om bij meerderheid in te stemmen, omdat ze weten dat er
anders geen akkoord komt, de onderneming failliet gaat en ze niks zullen
krijgen. Dat betekent dat het aantrekkelijker is dan een faillissement. Ook
dan is een reorganisatie mogelijk en zelfs waarschijnlijk. Ook als er
contractuele afspraken zijn gemaakt over de rangorde van achtergestelde
vorderingen gaat die 20% niet op. Bovendien kan de rechter ook nog
besluiten hiervan af te wijken. Als je minder dan 20% hebt betaald voor
een vordering, kun je daar geen beroep op doen, om te voorkomen dat er
een perverse prikkel zou ontstaan en cowboys, zoals hedge funds, hier
misschien mee aan de slag zouden gaan. Dat zouden we niet moeten
willen.
Voorzitter. Dan het derde amendement. Dat is vandaag een nieuw
amendement, dat nog niet eerder was gepresenteerd. De extra tijd die we
hebben gehad in de afgelopen maanden gaf aanleiding om nog eens wat
dieper in de wet te duiken. Het is een eenvoudig amendement waarin
alleen iets wordt geschrapt, namelijk de mogelijkheid om als tegenstemmende klasse schuldeisers het recht op het in faillissement naar
verwachting te ontvangen bedrag in contanten op te eisen. Toen ik
doorkreeg dat de Minister de facto schuldeisers met een zekerheidsrecht
dit toestond, stond ik wel even met mijn ogen te knipperen. Terwijl de
WHOA is gericht op een goede toekomst van in de kern gezonde bedrijven
of bedrijfsonderdelen, biedt de Minister met het onderdeel b van het
vierde lid van artikel 384 gesecureerde schuldeisers in de praktijk de
mogelijkheid om contant geld op te eisen, en dat terwijl de beschikbaarheid van contant geld op zo’n moment nou juist het probleem kan
zijn. Ik ga ervan uit dat dit onderdeel eigenlijk per abuis in de wet is
opgenomen, aangezien het op gespannen voet staat met het hoofddoel
van de WHOA, namelijk het reorganiserend vermogen van ondernemingen versterken. Bovendien is het nergens in de wereld zo geregeld,
ook niet in de Verenigde Staten in de Chapter 11-procedure, die de
inspiratie was voor deze wet. In dit derde amendement dat ik heb
ingediend, stel ik dan ook voor om dit oneerlijke en onredelijke oordeel te
schrappen.
Voorzitter. Deze wet kent heel veel vrijheden. De procedure is niet
transparant over wie precies op welk moment in het proces werd
betrokken. Pas helemaal aan het einde komt de rechter eraan te pas. Met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

6

deze drie amendementen voeg ik een aantal waarborgen toe aan deze wet
die mijns inziens broodnodig zijn en de wet rechtvaardiger maken. Alle
drie de amendementen verkleinen daarmee ook het risico dat de
voorgestelde WHOA strategisch wordt ingezet om schuldeisers af te
schrijven, bijvoorbeeld door contanten op te eisen of informatie achter te
houden en zo de waardering van de onderneming kunstmatig laat te
houden. Want als we één ding weten, is het dat het heel erg lastig is om
ook in tijd van crisis de toekomstige kasstroom of de waarde van de
onderneming in de toekomst te kunnen waarderen. Waardeer je die te
laag, dan doe je alle schuldeisers absoluut tekort en benadeel je ze
ernstig. Waardeer je die veel te hoog, dan komt er alsnog een faillissement. Dat is dus heel lastig. Dat waarderingen in de praktijk nogal
uiteen kunnen lopen, zien we ook aan grote faillissementen die we in de
geschiedenis hebben gekend. Waarderingen kunnen soms uiteenlopen
van 10 miljoen tot 100 miljoen. Daar zit nogal verschil in.
Voorzitter. De rechter toetst het uiteraard allemaal, maar hij zal soms
onmogelijk kunnen weten of informatie wordt achtergehouden. De
snelheid van handelen die de rechter moet tonen, heeft geleid tot het
beperken van het toetsingskader en van het hoger beroep in de WHOA.
De Raad voor de rechtspraak heeft zelf in een brief aan de Minister in niet
mis te verstane woorden geschreven dat de rechtbank met deze regeling
verwordt tot een tandeloos stempelloket. En dat in een land waarin de
verhouding tussen banken en de onbeschermde schuldeisers al heel
scheef is en het eind van die ontwikkeling blijkbaar nog niet in zicht is!
Daar heeft mijn fractie moeite mee. Met alle drie de amendementen breng
ik daarom de notie uit de memorie van toelichting dat het surplus eerlijk
verdeeld moet worden over de schuldeisers, dichter bij de praktijk. Voor
een nadere onderbouwing en uitwerking verwijs ik naar de amendementen en de toelichtingen daarop.
Voorzitter, ik kom op nog een paar volgende punten. Het is goed te
beseffen dat het altijd nog extremer kan. Ik woon in Groningen en als iets
daar nog helder op het netvlies staat, is dat wel het faillissement van
aluminiumsmelter Aldel. Op dat moment was ik lid van de provinciale
staten in Groningen. Ik heb het vanuit die positie meegemaakt. Dat bedrijf
was op een gegeven moment van een Amerikaanse investeerder, Gary
Klesch, door sommigen ook wel een cowboy genoemd. Hij had grote
gesecureerde aandeelhoudersleningen verstrekt aan Aldel, volgens Het
Financieele Dagblad zelfs tegen 7% rente, met zekerheden op allerlei
activa, zoals de fabriek en de grond. Terwijl een aandeelhouder normaal
gesproken achteraan in de rij hoort te staan, had deze aandeelhouder zich
naar voren gewurmd, zodanig dat hij bij een faillissement vooraan stond.
In Duitsland kan dat niet. In de Verenigde Staten is zo’n lening vaak
achtergesteld. Maar in Nederland kan dat blijkbaar gewoon. Wat vindt de
Minister daarvan? Wat het nog extra zuur maakt, is dat de aandeelhouder
na het faillissement de activa heeft gekocht van de zekerheidsgerechtigde.
Oftewel, Gary Klesch «kocht» Aldel van Gary Klesch, met «kocht» tussen
aanhalingstekens, want de koper betaalde in feite aan zichzelf. En wie
waren de dupe? Dat waren de medewerkers en de niet-gesecureerde
schuldeisers. Die konden fluiten naar hun geld. Dat is toch niet te
verteren? Dat zou toch niet moeten mogen? En als dit nou de enige casus
was... Maar dat is niet zo. Aan het faillissement en de doorstart van
McGregor zat net zo’n luchtje. En wat te denken van V&D, waar aandeelhouder Sun Capital via gesecureerde aandeelhoudersleningen 70 miljoen
kreeg toegestopt van de curator, terwijl de gewone schuldeisers en ook de
fiscus het nakijken hadden. Wil de Minister hier niet eens naar kijken?
Waarom regelen we dat niet net zoals in Duitsland of voor mijn part zoals
in de Verenigde Staten?
Wat de WHOA betreft, vraag ik aan de Minister of je dan een reorganisatie
kunt doen als aandeelhouder met gesecureerde aandeelhoudersleningen.
Neem een hypothetisch voorbeeld, de HEMA. Ik weet niet of daar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

7

gesecureerde aandeelhoudersleningen zijn, maar stel dat dat wel het
geval is. Kan de aandeelhouder daar bijvoorbeeld gewoon blijven zitten,
via de gesecureerde positie bovenaan in de rij staan en zo misschien zelfs
de aandelen opeisen, schuldeisers grotendeels afschrijven en vervolgens
het akkoord gehomologeerd krijgen? In dit licht vormen mijn amendementen natuurlijk geen panacee, maar een minimumpercentage biedt in
dit geval enige bescherming.
Afrondend heb ik nog een tweetal punten. De WHOA kan ook ingezet
worden voor liquidatieakkoorden. Dat zijn akkoorden waarin niet van een
draaiende onderneming wordt uitgegaan, maar waarin wordt afgesproken
hoe de boel afgewikkeld wordt. Dat kon in de consultatieversie nog niet.
De memorie van toelichting zegt nu: «De WHOA staat verder ook open
voor de homologatie van een akkoord waarbij een onderneming die geen
overlevingskansen meer heeft, wordt afgewikkeld. De WHOA kan in die
situatie worden toegepast als met een gecontroleerde afwikkeling van een
bedrijfsvoering door middel van een akkoord buiten faillissement een
beter resultaat behaald kan worden dan met een afwikkeling in faillissement.» De Raad voor de rechtspraak geeft aan dat dit voor meer werk
zou zorgen. Het leidt tot de vraag of er voldoende waarborgen in de wet
zitten, want er is niet zoals in een faillissement een onafhankelijke curator
die onder toezicht van de rechter-commissaris opkomt voor de gezamenlijke schuldeisers. Hoe weet je dan bijvoorbeeld of er niet paulianeus
gehandeld is? Wie doet daar onafhankelijk onderzoek naar en wie doet
onafhankelijk onderzoek naar de bestuurdersaansprakelijkheid? In een
faillissement kan de curator artikel 2:248 BW inroepen en bestuurders
aansprakelijk houden voor het boedeltekort. Hoe zit dat bij een liquidatieakkoord onder de WHOA?
Mijn laatste vraag heeft betrekking op het verdelingsvraagstuk. We weten
allemaal dat de positie van zekerheidsgerechtigden bij een faillissement
en straks onder de WHOA tegelijk belangrijk én gevoelig is. De Minister
heeft niet voor niets een werkgroep ingesteld naar dit verdelingsvraagstuk
bij faillissement. Ik vraag hoe het daarmee staat. Wanneer krijgen we
duidelijkheid over de uitkomst? Ik heb namelijk begrepen dat het in een
impasse zit.
Voorzitter. De WHOA is geen panacee in tijden van coronacrisis,
integendeel. Meerdere specialisten hebben tegen mij maar ook in de
media en in de literatuur al naar voren gebracht dat de coronacrisis om
crisismaatregelen vraagt en de WHOA hier niet geschikt voor is. Dit is
geen crisiswetgeving, maar dit voorstel heeft wel een mooi doel:
levensvatbare bedrijven of onderdelen een goede toekomst bieden
waarbij het reorganisatiesurplus aan alle schuldeisers toekomt, uitgezonderd de zekerheidsgerechtigden voor hun gedekte vorderingen. Als we
na deze crisis ongewild in een lange recessie komen, zal de WHOA zeker
waardevol kunnen zijn, denk ik. De bescherming van de zekerheidsgerechtigden, vaak banken, is echter zo sterk in ons land dat gewone ondernemers, werknemers en natuurlijke personen vaak achter het net vissen
bij een faillissement of een bijna-faillissement. De WHOA is niet duidelijk
op dit punt. Wat wel duidelijk is, is dat we in Nederland inmiddels
ervaringsdeskundige zijn met wat er dan gebeurt: de sterken worden nog
sterker en de zwakkeren worden nog zwakker. Het doet er dus toe wat je
juridisch vastlegt, zoals ik in het begin van mijn betoog ook aanhaalde, of
wat je openlaat. Dat heeft consequenties. Met drie amendementen heb ik
geprobeerd het wetsvoorstel duidelijker en rechtvaardiger te maken, zodat
ook hardwerkende mkb’ers in dit land met meer vertrouwen de WHOA
tegemoet kunnen zien zonder de kredietverlening onnodig in de weg te
zitten. Ik zie met vertrouwen uit naar de reacties van mijn collega’s en van
de Minister, want ik weet dat ook hun hart klopt voor ondernemers.
Voorzitter. Dat was de eerste wet. Ik beloof u...
De voorzitter:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

8

Uw tijd is al om, maar ik ga eerst naar de heer Van den Berge voor een
interruptie.
De heer Van den Berge (GroenLinks):
Ik heb nog een vraag over het amendement dat collega Van der Graaf
vanochtend heeft ingediend over artikel 384. Ik deel de intentie van
collega Van der Graaf volledig dat gesecureerde schuldeisers een veel te
sterke positie hebben ten opzichte van met name kleine ondernemers, het
mkb. Ik vraag mezelf alleen bij dit amendement wel af of er niet een
onbedoeld neveneffect kan zijn. Ik zal de vraag specificeren. Artikel 384 is
ook het artikel dat het «no creditor worse off»-principe regelt. Door een
heel lid b daaruit te schrappen... Ik kan de consequenties niet helemaal
overzien. Kan dat niet betekenen dat ook kleinere ondernemers met
bijvoorbeeld gesecureerde uitstaande kredieten of andere schulden
uiteindelijk bij de verdeling naast de pot kunnen grijpen? Ik ben nog even
benieuwd om te horen of ik met een gerust hart voor het amendement
kan zijn of dat daar toch nog wel kanttekeningen bij te plaatsen zijn.
Mevrouw Van der Graaf (ChristenUnie):
Het recht op contanten lijkt juist een directe aanspraak te geven op
betaling. Daardoor bestaat het gevaar dat de positie van de zekerheidsgerechtigde wordt versterkt, zoals ook in de consultatieversie nog in de
toelichting was opgenomen, en die dat bevestigde. De positie van de
zekerheidsgerechtigden met een grote vordering die in de verre toekomst
zou moeten worden terugbetaald, wordt versterkt. Zij kunnen een beroep
doen op het recht op contante betaling en als het ware vervroegd
aanspraak maken op die betaling. Daardoor kunnen ze zich verzetten
tegen een redelijk akkoord, waarvan bijvoorbeeld de strekking is dat de
bank in de toekomst iedere maand 80% krijgt van hetgeen hij aanvankelijk
zou krijgen. Het is een versterking van die positie. Het «no creditor worse
off» blijft overeind in dezen. Het is ook een drukmiddel dat je zou kunnen
inzetten in deze procedure en ik denk dat we dat niet zouden moeten
willen.
U vraagt wat de consequenties zijn voor kleine schuldeisers. Een ander
bezwaar hiertegen vind ik dat het heel lastig is om het bedrag uit te
rekenen. Het vraagt een discussie over de vraag wat de betreffende
schuldeiser in een faillissement zou krijgen, want dat is wat je in
contanten terug zou krijgen. Dat is moeilijk uit te rekenen. Voor een kleine
schuldeiser, bijvoorbeeld die mkb’er die toeleverancier is, is dat eigenlijk
gewoon niet te doen. Tenzij je een onafhankelijke derde kunt inschakelen,
maar die kost geld. Je moet inzicht hebben in de administratie. Het is
gewoon niet te doen. Dus ik denk dat dit amendement en deze bepaling in
de wet aantonen dat er een aantal elementen in deze wet zitten die de
positie van de sterke schuldeiser nog sterker maken en de positie van de
zwakkere schuldeiser nog zwakker. Daarom stel ik voor om dit te
schrappen.
Ik wil nog een aanvulling doen. U zegt dat u de consequenties van het
aannemen van dit amendement en het schrappen van deze bepaling niet
kan overzien. Ik zou het eigenlijk willen omkeren. Ik heb van alle deskundigen in het land die hebben meegedacht begrepen dat er geen land is
waar zo’n bepaling is opgenomen. We kunnen helemaal niet weten hoe
het opnemen van zo’n bepaling precies uit zou werken, maar ik zet er wel
vraagtekens bij dat dit een drukmiddel zou kunnen zijn dat oneigenlijk zou
kunnen worden ingezet in de procedure. Dat zouden we niet moeten
willen.
De heer Van den Berge (GroenLinks):
Dat is een helder antwoord, waarvoor dank.
De voorzitter:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

9

Oké, dank u. Meneer Van Dam, zag ik u naar de microfoon neigen?
De heer Van Dam (CDA):
Ja. Ik heb nog een vraag aan collega Van der Graaf, want kennelijk heeft
er zich vanochtend in uw denken een en ander ontwikkeld, ook in relatie
tot de amendementen die u hebt ingediend. Op welke punten zijn de nu
voorliggende amendementen gewijzigd zijn ten opzichte van de eerdere
versies en wat zijn de overwegingen daarbij? Zou u daar misschien nog
iets specifieker kunnen ingaan?
De voorzitter:
En dan ook nog een beetje kort.
Mevrouw Van der Graaf (ChristenUnie):
Ik zal dat kort doen. Het amendement over de waardebepaling is een
verduidelijking van de wet. Ik heb dat net betoogd. Dat was onduidelijk in
de wet. Het grootste kritiekpunt op het amendement dat we eerst hadden
ingediend was dat dat een inperking zou zijn van de zekerheidsrechten. Ik
zou met dat amendement dus eigenlijk regelen dat de banken er bij de
WHOA op achteruit zouden gaan ten opzichte van de situatie in een
faillissement. Dat is geenszins de bedoeling. Ik denk dat we dat duidelijk
moeten stellen, dus daarom sluit ik aan bij de geest van deze wet en de
letter van de memorie van toelichting, namelijk dat het de bedoeling is
van deze wet dat je niet minder af bent dan bij een faillissement. Dat heb
ik verduidelijkt in dit amendement. Het is belangrijk om dat duidelijk te
maken, want als je dat niet doet, dan zorg je ervoor dat de zekerheidsgerechtigde partij eigenlijk alvast een deel van wat voor het reorganisatiesurplus zou zijn claimt op basis van zijn zekerheidsrecht. Dat moet je niet
doen. Je moet duidelijk maken hoe je het onderpand waardeert. Dat is
gewijzigd. Je bent dus niet meer slechter af dan bij een faillissement. Ik
sluit daarbij aan en ik verduidelijk het. Het is een verduidelijking.
Dan heb ik nog het amendement over de 20%, over de minimumbescherming. Daarvan zijn geen essentiële onderdelen gewijzigd. Het betreft
een hele kleine technische wijziging. Het amendement over de contanten
is een nieuw amendement.
De voorzitter:
Dank u wel. Is dat helder genoeg, meneer Van Dam? Ja, dat is het geval.
Dan dank ik u en geef ik vervolgens het woord aan... Pardon, ik zei net dat
u door uw tijd heen was, maar dat is niet zo. Mijn verontschuldigingen.
Gaat u verder. Ik ga ervan uit het iets korter zal zijn dan het eerste deel.
Mevrouw Van der Graaf (ChristenUnie):
Zeker, voorzitter, want over de tweede wet die vandaag voorligt, het
wetsvoorstel tot herziening van het beslag- en executierecht, heb ik
gewoon veel minder zorgen. Daar kan ik dus met minder woorden vanaf.
Het is goed nieuws dat als onderdeel van de schuldenaanpak van dit
kabinet, een beslagvrij bedrag zal worden gehanteerd als er beslag wordt
gelegd op een bankrekening. Het geeft mensen rust en stabiliteit, van
waaruit zij ook aan de slag kunnen met het oplossen van hun schulden.
Vanmorgen hebben wij de berichten gezien over de hausse aan schulden
die in het kader van de coronacrisis wordt verwacht en over mensen die in
de schuldenproblematiek terecht zullen komen. Op dit moment wordt
namelijk nog weleens beslag gelegd op de bankrekening net nadat het
loon op de bankrekening is gestort. Zie dan nog maar eens je
boodschappen te betalen. Ik heb daarbij drie vragen aan de Minister. Voor
mensen met schulden zijn bureaucratische regels niet alleen vervelend; ze
werken ook verlammend en escalerend. Welke mogelijkheden ziet het
kabinet nog meer om de procedures voor mensen met schulden te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

10

vereenvoudigen, ook in lijn met het advies Weten is nog geen doen van
de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid?
Dan mijn tweede vraag. Dit wetsvoorstel raakt uiteraard ook aan de wet
die in de maak is ter vereenvoudiging van de beslagvrije voet. Die wet zal
in nog meer gevallen uitkomst bieden zodat mensen in hun eerste
levensbehoeften kunnen blijven voorzien. We vragen vanuit de Kamer
allang om die wet. Het lijkt erop dat er steeds vertraging optreedt. Kan de
Minister aangeven wat de status is van dat wetvoorstel?
Tot slot. Kan de Minister reageren op het bericht van BNR Nieuwsradio
van vanmorgen dat de overheid, waaronder de instanties die onder de
verantwoordelijkheid van dit ministerie uitvoeren, geld incasseert en
deurwaarders stuurt op het geld dat binnenkomt in het kader van de
coronamaatregelen? Is dit nou de periode waarin de overheid de mensen
het mes op de keel zou moeten zetten en een deurwaarder zou moeten
sturen? Kan dat niet anders, zo vraag ik de Minister.
De voorzitter:
Ik dank u zeer. Dan geef ik het woord aan de heer Nijboer van de Partij van
de Arbeid.
De heer Nijboer (PvdA):
Dank u wel, voorzitter. Als je de titel van het wetsvoorstel Wet homologatie onderhands akkoord hoort en de eerste passages leest, spreekt dat
niet direct tot de verbeelding, althans voor de meest mensen niet. Maar
het kan wel hele reële effecten hebben op de werkgelegenheid van
mensen, op hun arbeidsomstandigheden, en op degene die heeft
geleverd aan bedrijven. Mevrouw Van der Graaf sprak zojuist al over V&D
en McGregor. Zelf heb ik ook het geval Klesch/Aldel meegemaakt, zowel
vanuit dezelfde provinciale staten als mevrouw Van der Graaf als vanuit
deze Kamer. Het is echt een grof schandaal wat allemaal nog mogelijk is
in het Nederlandse faillissementsrecht. Dat is een hele grote discussie die
al lang terugvoert en die we vandaag niet oplossen. Maar de PvdA
beoordeelt wel de wetgeving die nu de Faillissementswet aanpast naar de
richting waarin het gaat. Ik zal twee zorgpunten van de PvdA-fractie over
de Faillissementswet willen delen. Allereerst de mogelijkheid tot het
aangaan van aandeelhoudersleningen. Dat gebeurt op steeds grotere
schaal. Een aandeelhouder is risicodrager voor het vermogen. Anderen
verstrekken een lening aan een bedrijf en die verwachten dat die lening
wordt terugbetaald. Leveranciers verkopen hun producten en verwachten
dat hun rekening, hun factuur, wordt betaald en dat de aandeelhouder als
het misgaat als eerste aangesproken wordt. Wat op steeds grotere schaal
in Nederland gebeurt, en vooral door private-equitypartijen, is dat zij een
steeds kleiner eigen vermogen storten en een steeds groter deel zelf aan
het bedrijf lenen. Dat gebeurt vaak tegen torenhoge rentes, waardoor er
heel veel vermogen uit een bedrijf wordt getrokken en de buffer om
klappen op te vangen met dat eigen vermogen kleiner wordt en een
bedrijf sneller omvalt. Dat is één richting. Die gaan we vandaag niet
oplossen met deze wetgeving. Maar dat is wel een trend die de afgelopen
50, 60 jaar – misschien 30 jaar – steeds meer is ontstaan en waarvoor de
faillissementswetgeving, die al meer dan een eeuw oud is, wel wordt
ingezet. Ik wil die trend niet vergroten. Dat is één richting.
De tweede is de verpanding van onderdelen van bezittingen van
bedrijven. Steeds grotere delen van bezittingen van bedrijven worden
verpand. Op een eigen huis zit een hypotheek; dat is verpand. Maar
bedrijven kunnen ook hun ingekochte goederen, bedrijfsonderdelen en
machines verpanden. Eigenlijk wordt alles wat los en vast zit, verpand.
Dat zou je heel makkelijk moeten kunnen nagaan, maar het is ondenkbaar
dat een kleine leverancier, of gewoon een leverancier van producten of
iemand die een keer een vrachtauto verkoopt aan een bedrijf, helemaal
nagaat wat allemaal verpand is in het bedrijf. In de praktijk blijkt dat er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

11

eigenlijk niks overblijft voor de kleine schuldeisers, omdat ze het niet zijn
nagegaan, maar ook omdat er zo veel financiële constructies achter zitten
die eigenlijk ongewenst zijn.
Dat zijn twee trends die gaande zijn. Tegen die achtergrond beoordeelt de
PvdA hoe deze wetgeving die trends kan keren of daaraan kan bijdragen.
Dat is een van de achterliggende redenen waarom wij onder de amendementen van mevrouw Van der Graaf staan, die hier heel veel tijd in heeft
gestoken, waarvoor ik mijn complimenten wil uitspreken.
Voorzitter. Wat is het effect of het doel van deze wet? Laat ik met het doel
beginnen. De PvdA-fractie steunt het doel. Het doel is dat je niet in
faillissement hoeft te gaan en het bedrijf kunt laten doorstarten en netjes
afrekent met degenen die claims hebben op het bedrijf. Dat is eigenlijk
gewoon goed. Dat voorkomt onnodige procedures en kan zorgen voor
een nette verdeling. De vraag is alleen wat het effect zal zijn van deze wet
in de praktijk. Wat gebeurt er als iemand kwaadwillend is? Welke partijen
kunnen er dan het sterkst uitkomen? Daar heb ik zorgen over. Ik maak me
er zorgen over dat zeker private-equitybedrijven, die heel veel gebruikmaken van de schuldhefbomen en dus heel weinig eigen vermogen erin
stoppen en heel veel vreemd vermogen, met deze wet in de hand nog
machtiger worden ten opzichte van andere partijen en dat Nederland, ook
internationaal, meer zal worden gebruikt voor de afwikkeling van
faillissementen. We hebben immers een goed functionerende Ondernemingskamer. Dat is goed en daar zijn we ook trots op. We hebben dus
goede rechtspraak. We hebben ook een Faillissementswet die eigenlijk
verouderd is en die al die effecten heeft die ik zojuist heb geschetst. Die
kun je helemaal mooi gebruiken. En dan heb je hier ook nog een
instrument in handen waarmee je je zin kan doordrukken als er een paar
kleine schuldeisers zijn die niet mee willen werken. Daar ben ik bezorgd
over. Dus ik vraag de Minister hoe hij daartegen aankijkt.
Wat er achterliggend speelt, is dat de Zuidas op zoek is naar een nieuw
verdienmodel. Dat mag. Daar is niks mis mee. We bouwen de trustsector
af en we bouwen de brievenbusmaatschappijen af, dus moet er weer op
een andere manier – daar is Nederland als internationaal handelsland
goed in – geld worden verdiend. Dat zou natuurlijk kunnen als Nederland
veel internationale faillissementen afwikkelt. Daar hoeft ook niks mis mee
te zijn, als dat netjes gebeurt. Maar het zijn toch vaak de spelers die het
meeste kapitaal verschaffen – dat zijn de grote beleggers en niet de
mkb-ondernemers – die Nederland als afwikkelland kiezen. Dat kan de
agenda niet zijn. Dat kan wel een uitkomst zijn, maar dat moet niet de
agenda zijn. Hoe kijkt de Minister daartegen aan?
Voorzitter. Ik heb ook een vraag ten aanzien van de kleine leveranciers.
Welk deel van hun claims krijgen zij op dit moment terug? Vindt de
Minister dat überhaupt wel redelijk? Wat wordt dat straks? Ik heb het
amendement van mevrouw Van der Graaf en de heer Van Nispen
meeondertekend. Dat amendement heeft als doel om daar een bodem van
20% in te leggen, zoals in andere Europese landen ook het geval is. Zou
dat toch niet redelijk zijn? Het is al zo weinig, zoals mevrouw Van der
Graaf al terecht zei, zeker bij dit soort bedrijven, die nog doorgaan. We
hebben het hier niet over afgewikkelde faillissementen. Deze bedrijven
maken een doorstart. Daar ziet deze wet op.
Voorzitter. Ik heb zelf een tweetal amendementen ingediend. Ik wil die
graag toelichten. De toelichting van mevrouw Van der Graaf op haar
amendementen was uitermate adequaat, dus ik loop die niet nog een keer
allemaal langs. Mijn amendementen zien op de kern van wat ik vind dat
een aandeelhouder moet doen, namelijk het risico dragen. Ik begon mijn
betoog er al mee: aan de ene kant heb je eigen vermogen verschaft en
met aandeelhoudersleningen druk je daar een vaak preferente lening
tussen. Ik vind dat die positie niet maximaal mag worden uitgebuit met
deze wet. Daar ziet het amendement op stuk nr. 11 op. Het is eigenlijk een
soort antimisbruikbepaling, als je het een beetje in den brede zou willen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

12

zien. Een aandeelhouder moet het risico lopen en moet niet al die
leveranciers in één keer eruit drukken, want die vertrouwen erop dat die
aandeelhouder netjes onderneemt.
Het amendement op stuk nr. 12 gaat over een andere vorm van misbruik.
Het komt nog weleens voor dat het merkenrecht ergens anders is
ondergebracht. Dat heeft veel waarde. V&D verkoopt allemaal spullen. De
naam «V&D» heeft heel veel waarde. Stel dat je die in een ander bedrijf
omzet en zegt: «Die naam heb ik nodig, want die heeft die aandeelhouder
ook in handen. Dit is de enige manier waarop je de continuïteit van dit
bedrijf kunt garanderen, want anders valt het bedrijf sowieso om. Zonder
naam op de gevel komt er namelijk helemaal niemand meer.» Ja, dat is
eigenlijk niet de bedoeling. Het amendement ziet op die vormen van
misbruik. Merkenrecht is het bekendste voorbeeld, maar er zijn
ongetwijfeld nog fiscaal specialisten, merkenspecialisten en insolventiespecialisten die nog een paar voorbeelden weten van hoe je cruciale
goodwill uit een bedrijf kunt trekken waarzonder het niet kan bestaan. Die
moet je dan eigenlijk weer terugkopen. Dat ligt dan in handen van
dezelfde aandeelhouder. Daar ziet mijn tweede amendement op. Voor de
precisie: dit zijn de amendementen op stuk nrs. 11 en 12.
Voorzitter. Deze wet heeft een aardige geschiedenis en is al sinds 2012 in
de maak. Deze is breed geconsulteerd, zoals we allemaal hebben gezien.
Er is een heel aantal brieven gekomen. Op zichzelf is het goed dat wetten
breed worden geconsulteerd, maar het is natuurlijk geen argument om
een volwaardige parlementaire behandeling terzijde te schuiven. Ik heb
me wel verbaasd over de agressie van sommige lobby’s, in het bijzonder
vanuit de zogenaamde wetenschap. Ik vind dat hoogleraren recht óók
moeten staan voor het parlementaire proces. We hebben allemaal de
verzoeken gekregen om wetten maar als hamerstuk af te doen en om
amendementen in te trekken. Dat mag natuurlijk altijd; je mag voor of
tegen amendementen zijn. Maar als ik hoor dat wordt gezegd «het is nu
coronacrisis en wij hebben er al zeven jaar over gepraat, dus medewetgever, houd je maar stil en functioneer maar als stempelmachine», doet
dat bij mij zorgen rijzen over wat studenten wordt onderwezen. Want de
Kamer is niet voor niets medewetgever. Ze doet dat serieus. U heeft
mevrouw Van der Graaf gehoord. We horen ook andere collega’s
daarover. Er was ook geen twijfel over dat dit verder zou worden
besproken in het parlement. Maar zulke wetgeving verdient gewoon een
volwassen democratisch debat, ook al is ze technisch en is er veel
geconsulteerd. Dat hoogleraren in de rechten menen dat dat onverstandig
of onverantwoord is en dat het maar een hamerstuk moet zijn, en de
coronacrisis erbij slepen als drogreden, vond ik schokkend. Ik hoop dat
dat niet weer gebeurt. Ik hoop ook dat de studenten zich vooral niks van
zulk soort adviezen aantrekken.
Voorzitter. Wat ook kenmerkend was...
De voorzitter:
Een ogenblik. U heeft een interruptie van de heer Van den Berge.
De heer Van den Berge (GroenLinks):
Ik heb nog een vraag over het amendement op stuk nr. 12. Dat is een
amendement dat ik in principe heel sympathiek vind. De misbruikconstructies waar collega Nijboer het over heeft, moeten we natuurlijk
voorkomen. Maar ik maak me nog wel zorgen over de potentiële gevolgen
van dit amendement, met name voor start-ups. Bij start-ups is het
natuurlijk vrij gebruikelijk dat er voor hybride financieringsconstructies
wordt gekozen, waarbij een investeerder, juist omdat de investering zo
risicovol is, een deel via aandelen financiert en een deel via kredieten.
Maakt dit amendement dat soort risicovolle financieringsconstructies die
we juist wel willen, namelijk in innovatieve ondernemingsgebieden, niet
moeilijker?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

13

De heer Nijboer (PvdA):
Dat is zeker niet het doel, en ik hoop dat het ook niet de uitwerking is. Er
staat namelijk ook in dat de andere schuldenaren zich moeten verzetten.
Het is dus niet zo dat het onmogelijk wordt gemaakt met dit amendement.
Daarom noem ik het ook een antimisbruikamendement. De andere
schuldenaren moeten dan zeggen: we vinden dit onredelijk en we krijgen
te weinig. Daarmee kan de rechter ze gelijk geven. Dat is natuurlijk wat
beoogd is.
De heer Van den Berge (GroenLinks):
Dat is voor nu even voldoende antwoord.
De voorzitter:
Kijk. Gaat u verder, meneer Nijboer.
De heer Nijboer (PvdA):
Voorzitter. Een laatste punt ten aanzien van het proces van deze
wetgeving. De collega van de ChristenUnie, de collega van de SP en ikzelf
hebben amendementen gemaakt. Bij de technische ondersteuning is
gebleken dat die ook bij lobbyorganisaties terechtkwamen. Dat mag
natuurlijk nooit gebeuren. De Minister heeft, weliswaar ietwat verbloemd,
in de antwoorden op Kamervragen van ons ook gezegd dat het niet goed
is gegaan. Ik wil van de Minister de bevestiging dat dat niet weer gebeurt.
Wij zijn medewetgever en wij mogen ook technische assistentie van een
departement krijgen. We mogen dan ook verwachten dat wat we met dat
departement delen, niet op straat belandt. Dan kunnen wij onze
afwegingen namelijk niet meer maken. Ik ben zelf eerlijk gezegd al veel
terughoudender geworden in het delen van voorbereide amendementen.
Maar de kwaliteit van amendementen gaat er natuurlijk niet op vooruit als
je niet de kennis van departementen kunt gebruiken. Ik ben het belastingplan gewend, waarbij dat heel strak apart is ingericht. Daarbij nemen
de Minister en de Staatssecretaris nooit kennis van amendementen. Dat
ben ik gewend. Nu ik een wat bredere portefeuille heb, heb ik gemerkt dat
dat niet overal is gewaarborgd. Maar ik verwacht juist van de Minister
voor Rechtsbescherming dat hij ervoor zorgt dat dat niet gebeurt.
Voorzitter. Ik kom op de volgende wet, maar daar ben ik heel kort over. Die
gaat over het beslag. Het zijn allemaal voorstellen die het eigenlijk beter
maken. Ik wou nog wel wijzen op een motie van de ChristenUnie en de
PvdA – ik weet niet wie de eerste ondertekenaar was, want het waren
collega’s van ons beiden – om te komen tot één schuldeiser, een nationale
schuldeiser. Dit gaat over de overheid als schuldeiser. Dat is al een stap
vooruit, maar die motie vroeg om dat zo veel mogelijk bij elkaar te
voegen, zodat het voor mensen behapbaar wordt en afspraken voor
mensen makkelijker te maken zijn. Hoe staat het daarmee?
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Ik dank u zeer. Dan is het woord aan de heer Van Dam van het CDA.
De heer Van Dam (CDA):
Voorzitter, dank u wel. Ik heb toch de behoefte om eerst iets te zeggen
over een opmerking van collega Nijboer over de manier waarop deze wet
is behandeld, ook in relatie tot de manier waarop partijen van buiten zich
daarmee bemoeid hebben. Ik denk dat we dan ook in de parlementaire
spiegel moeten kijken. Ik heb het net nog even na zitten zoeken in de nota
naar aanleiding van het verslag. Er zijn bijzonder weinig partijen die een
bijdrage hebben geleverd in de schriftelijke ronde. Als we dat allemaal
opsparen tot aan het eind, wanneer we het debat voeren in openbare zin,
dan moeten we bij een wet met zo’n lange voorgeschiedenis ook niet
verbaasd zijn dat allerlei mensen zich in die fase tot ons wenden. Laat ik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

14

het zo formuleren: ik zou iedereen willen oproepen om ook de schriftelijke
rondes die wij als parlement hebben, te benutten, zeker bij dit soort
technische wetten. Dat biedt andere collega’s namelijk ook de
gelegenheid om daar bij wijze van spreken nog een keer een nadere
schriftelijke ronde over te vragen en op die manier het debat te voeren. Ik
begrijp dat we allemaal druk zijn. Zeker als fracties kleiner zijn, heb ik er
altijd zeer veel respect voor dat iemand met zo veel inbreng hier komt.
Maar ik zou dat hier toch als pleidooi naar voren willen brengen.
Voorzitter. In eerste instantie wil ik iets zeggen ten aanzien van de WHOA.
Onlangs was ik op bezoek bij Chinese horecaondernemers. Net zoals heel
veel andere horecaondernemers staat hun het water aan de lippen. Er
waren mensen bij die heel goed lopende bedrijven hadden totdat de
coronacrisis toesloeg. Dit is zeker geen crisiswet in het kader van de
coronawetgeving, want dit loopt al heel lang. Toch heb ik tijdens de hele
behandeling van deze wet de overtuiging gekregen dat ook dit soort
ondernemers enorm geholpen zou kunnen zijn met het wetsvoorstel dat
hier ligt. Voor het CDA is de mkb’er bij dit soort wetgeving toch een beetje
de maat der dingen, want een mkb’er is niet alleen degene die schuldeiser
is, maar zeker in het huidige tijdsgewricht is hij ook schuldenaar. Hij of zij
wordt geconfronteerd met allerlei vorderingen. Het gaat dan bijvoorbeeld
om salaris. Dat is misschien minder interessant in het kader van de
WHOA. Maar wat te denken van de huur? Ook de hypotheek is al
veelvuldig aan de orde gekomen. Verzekeringsportefeuilles moeten
betaald worden. Er zijn allerlei vaste lasten aan de orde.
We zouden natuurlijk – ik zou dat als eerste vraag aan de Minister willen
stellen – in lijn met de gewaardeerde inbrengen van de collega’s voor mij
enorm kunnen kijken hoe het uiteindelijk uitpakt, als het niet lukt. Ik heb
de wet zo gelezen dat die juist een alternatief voor surseance van betaling
of faillissement probeert te zijn. Het is een instrument om een onderneming waar nog leven in zit, voort te dragen, voort te zetten. Ik denk dat
dat perspectief mij in ieder geval tot andere afwegingen leidt, hoezeer ik
dit debat ook aangrijp om de inhoud te zoeken en mijn afweging te
maken. Dat leidt tot een ander perspectief op bezwaren die naar voren zijn
gebracht.
Ik heb een vraag aan de Minister. In de memorie van toelichting staat te
lezen dat in eerste instantie verwacht wordt dat juist de grote bedrijven
gebruik zullen gaan maken van deze wet. Daar heeft de Raad voor de
rechtspraak zich min of meer op ingericht. Welke mogelijkheden zijn er
om juist ook het mkb van deze wet gebruik te laten maken? Zou het niet
zo zijn dat mkb’ers in deze tijd en misschien ook wel in de naast komende
tijd heel goed van dit onderhandse akkoord gebruik kunnen maken? Is er
dan voldoende kennis aanwezig? Zijn ook de middelen voldoende nabij?
Er is een herstructureringsdeskundige. Ik heb er in ieder geval bij Scrabble
een nieuw woord bij voor optimale opbrengsten, maar ik kan me
voorstellen dat het woord nog niet in het woordenboek van de gemiddelde mkb’er staat. Welke mogelijkheden ziet de Minister om hier snel iets
aan te doen?
Dan kom ik bij die herstructureringsdeskundige. Met deze wet lijkt een
nieuw beroep geïntroduceerd te worden. De Raad van State geeft aan dat
kleine en middelgrote ondernemingen vaak niet de herstructureringskosten kunnen betalen en geen beroep zullen doen op professioneel
advies. Wat is die herstructureringsdeskundige eigenlijk voor figuur? Wat
voor eisen worden daaraan gesteld? Is dat een curator? Is dat een
bewindvoerder? Worden daaraan opleidings- of ervaringseisen gesteld,
zoals ik al zei? Dat zijn vragen die aan de orde zijn. Is het misschien ook
tijd voor een vorm van – ik durf het bijna niet tegen de Minister te zeggen
– gesubsidieerde rechtsbijstand om deze herstructureringsdeskundige in
ieder geval meer binnen het bereik te brengen van de mkb’er, de
ondernemer in kleinere zaken?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

15

Dan, voorzitter, een vraag over faillissement en surseance van betaling. Ik
merk dat daar in de praktijk veel vragen over zijn bij ondernemers. Ik zou
de Minister willen vragen of hij in zijn reactie nog eens expliciet wil
uitleggen waarin deze maatregel zich nou onderscheidt van surseance van
betaling en faillissement. Laten we wel wezen, het doel is natuurlijk knap
helder; daar begon ik al mee. Deze wetgeving ziet op continuïteit en de
andere zien op afronding, maar wat betekent dit nu in de praktijk? En hoe
gaat dat uitpakken?
Dan een vraag over herstructurering en verschillende schuldeisers in
verschillende klassen of groepen. Elke schuldeiser heeft op basis van de
vordering die hij of zij heeft, een bepaalde klasse of rangorde. Schuldeisers met dezelfde klasse vordering zitten in één groep. Per groep wordt
dan gestemd over het onderhands akkoord. Elke groep kan een ander
aanbod worden gedaan, en een groep hoeft niet unaniem voor het
akkoord te zijn om doorslaggevend te zijn. Er zijn dus heel veel variabelen.
Een kwetsbaar punt vind ik dat het aan de schuldeiser is om aan te tonen
dat hij op basis van het akkoord in een aanmerkelijk slechtere positie komt
dan bij faillissement of als kan worden aangetoond dat de reorganisatiewaarde die door herstructurering behouden kan blijven, niet op de juiste
manier verdeeld wordt. Wordt daar niet te veel gevraagd van een
schuldeiser? Dat is soms gewoon een ondernemer die nog wacht op
betaling van verschillende leveringen. Wat is een aanmerkelijk slechtere
positie? Kan de rechter ook proactief kijken en zelfs toetsen hoe het
resultaat in het akkoord zich verhoudt tot bijvoorbeeld het resultaat na een
faillissement? En maakt dat dan ook uit voor de vraag of iets als een
aanmerkelijk slechtere positie wordt gezien? Moet de schuldeiser zelf dit
soort dingen aantonen en dus bewijzen dat het geen goed akkoord is? Of
is er sprake van een actief toetsende rechter?
Voorzitter. Dan het punt van fraude. Mijn fractie is al enige tijd bezig met
de problematiek van faillissementsfraude en de versterkte aanpak
daarvan. Ik heb daarin samenwerking kunnen vinden met collega Van
Nispen van de Socialistische Partij. Dat heeft geleid tot een notitie. Ik zal
de eerste zijn om te zeggen: hé, had je in het gewone, niet-coronatijdperk
ook bij een wetgevingsoverleg zo’n notitie ingebracht? Nee, maar soms
moeten we maar even roeien met de riemen die we hebben. Ik zou de
bode dus willen vragen om deze notitie niet alleen aan de Minister en de
voorzitter maar ook aan de leden te geven. Wij doen in deze notitie
meerdere voorstellen, maar het allerbelangrijkste is dat wij in een tijd van
economische recessie allemaal te maken krijgen met mensen die daar een
slaatje uit proberen te slaan. Onderdeel daarvan is in ieder geval het gilde
van professionele faillissementsfraudeurs. Een rondgang langs allerlei
instanties heeft mij tot het inzicht gebracht dat er in Nederland een
bepaalde kaste is van zo’n 50, 60 mensen die dag in, dag uit uit bed
komen om door middel van faillissementen de kluit te belazeren. De
huidige aanpak komt erop neer dat er aangifte wordt gedaan als het feit
zich al voltrokken heeft. Daarin zouden wij een verandering willen zien,
door een meer proactieve handelwijze. Ik ben geïnspireerd door de
persoonsgerichte aanpak van jongeren uit de top 600 in Amsterdam. Ik
zou de Minister willen vragen om een schriftelijke reactie uit te brengen
op deze notitie, met name waar het gaat om de persoonsgerichte aanpak
van faillissementsfraudeurs.
Dan, voorzitter, wil ik ten aanzien van de WHOA nog eindigen met de
opmerking dat fraude in het geheel niet genoemd wordt in het
wetsvoorstel. Is dit een omissie, zo vraag ik mij af, en is de Minister niet
bang dat deze herstructurering gebruikt zal kunnen worden door
fraudeurs? Dat sluit ook een beetje aan bij opmerkingen die door
voorgaande collega’s werden gemaakt. Ook bij een herstructurering gaat
het om schulden die kwijtgescholden worden, en die herstructurering kan
natuurlijk misbruikt worden. Hoe ziet de Minister dat en hoe kunnen
daarin dingen voorkomen worden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

16

Mevrouw Van der Graaf (ChristenUnie):
Ik heb een vraag aan de heer Van Dam. Ik herken zijn inzet namens zijn
partij voor de kleine ondernemers helemaal. Ik denk ook dat hij terecht
vraagt of deze wet ook wel ingezet kan worden voor het mkb als schuldenaar. Ik denk dat het een terechte vraag is om daarover duidelijkheid te
krijgen. In dat licht vraag ik de heer Van Dam of hij ook nog eens met extra
aandacht het amendement zou willen bekijken dat nieuw is ingediend –
dat is inderdaad pas vandaag gebeurd – om het recht op contanten uit
deze wet te halen. Ik denk namelijk dat dat die mkb’ers echt gaat helpen.
Op die manier heeft de bank in feite een vetorecht om een herstructurering niet door te laten gaan. Ik zou willen vragen of de heer Van Dam
bereid is om, vanuit zijn inzet voor het mkb, ook met dat oog eens goed te
kijken naar het amendement over de contanten.
De heer Van Dam (CDA):
Ik moet u eerlijk zeggen dat de materie ingewikkeld is en zich ook een
beetje buiten mijn eigen normale habitat bevindt, om het zo te zeggen.
Zoals ik mevrouw Van der Graaf voor de vergadering al gezegd had, wil ik
echt dit debat en de reactie van de Minister afwachten om het goed te
begrijpen en uiteindelijk mijn mind op te maken. Dat geldt ook voor alle
reacties die wij al uit het veld hebben gekregen. Ik moet heel eerlijk
zeggen dat als ik kijk naar de bedoeling van de wet, namelijk het laten
voortbestaan van de onderneming, ik bij uw amendement over het
uitbetalen van contante waarden ook zeer benieuwd ben naar de reactie
van de Minister. Als er iets is wat je een bedrijf in de problemen niet
toewenst, dan is dat dat ze geld moeten trekken. Ik ben dus zeer geïnteresseerd in het amendement, maar ik ben zo vrij om even de reactie van de
Minister hierop af te wachten.
De voorzitter:
Dank u wel. Gaat u verder. U bent bijna klaar, geloof ik, hè?
De heer Van Dam (CDA):
Nou, ik was bijna klaar met het eerste gedeelte, maar ik wilde nu naar de
volgende wet overstappen om daar mijn volgende uur aan te besteden.
Dank u wel, voorzitter; wie zwijgt, stemt toe. Nee, ik heb nog een beperkte
inbreng bij dit wetsvoorstel.
Naast de Wet homologatie onderhands akkoord bespreken we vandaag
een ander wetsvoorstel dat extra actueel is geworden nu we te maken
hebben met een aankomende economische crisis; althans, die kans is toch
wel heel groot. Het beslag- en executierecht is aan herziening toe en dit is
een voorstel dat voortvloeit uit de brede schuldenaanpak van dit kabinet.
Deze schuldenaanpak betekent onder meer dat we anders gaan kijken
naar de incassopraktijk en problematische schulden. Natuurlijk moet
overeind blijven dat in beginsel schulden die iemand eenmaal aangaat,
betaald moeten worden, maar onder meer uit wetenschappelijk onderzoek
blijkt dat mensen met schulden snelle, kortetermijnkeuzes maken en hun
handelen minder goed kunnen overzien, ongeacht het opleidingsniveau.
Dergelijk onderzoek laat zien dat iemand uit de schulden helpen meer is
dan enkel dreigen met hogere kosten.
Voorzitter. In een economische crisis zullen ook meer schulden te
verwachten zijn. Daarom is het positief dat als dit wetsvoorstel aangenomen wordt, er weer een stap is gezet om een bestaansminimum te
borgen. Mijn fractie juicht dan ook toe dat dat met deze wet uitdrukkelijker
gewaarborgd wordt. We hebben wel een vraag bij de categorieën die er
zijn, want die categorieën brengen nuance en tegelijkertijd zijn bepaalde
categorieën zo ingedeeld dat je wenkbrauwen een beetje fronsen. Het
gaat bijvoorbeeld om de categorie gehuwden of alleenstaanden met
meerdere kinderen. Deze groep krijgt een even groot bedrag als
gehuwden of alleenstaanden met één kind, terwijl als je zeven kinderen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

17

hebt – en ja, voorzitter, dat gebeurt nog in deze tegenwoordige tijd – het
toch echt zo is dat je wel wat meer op je bankrekening hoopt aan te treffen
dan wanneer je één kind hebt. Wat is de overweging van de Minister om
niet een categorie te maken voor bijvoorbeeld mensen met vier of meer
kinderen?
Voorzitter. Met dit wetsvoorstel krijgt de deurwaarder nieuwe bevoegdheden. Zo kan de deurwaarder aan banken vragen of een schuldenaar bij
hen een bankrekening houdt. Een schuldenaar kan bij verschillende
banken een rekening hebben en voor elke rekening geldt dan het
beslagvrije bedrag. Dat achten wij onwenselijk, want als iemand meerdere
bankrekeningen aanhoudt, kan hij ook meerdere malen van dat beslagvrije bedrag gebruikmaken. Kan de Minister aangeven waarom het niet
mogelijk is dat een schuldenaar met meerdere rekeningen zelf aan kan
geven op welke rekening het beslagvrije bedrag zal gelden?
De Minister geeft ook aan dat het wellicht in de toekomst mogelijk zal zijn
om saldo-informatie inzichtelijk te maken in het Verwijzingsportaal
Bankgegevens. Er wordt nog gekeken naar mogelijke uitbreidingen van
het verwijzingsportaal. Ik wil graag een toezegging van de Minister dat hij
zich hiervoor gaat inzetten, dat saldo-informatie inzichtelijk zal worden via
dat verwijzingsportaal en dat bij verdere uitbreiding van diegenen die
toegang hebben tot dat portaal ook serieus naar de gerechtsdeurwaarders
gekeken wordt.
Tot slot, voorzitter. Ik heb een tweetal amendementen ingediend. Het
eerste amendement ziet op huisuitzettingen, ontruimingen. Bij een
ontruiming is het niet altijd duidelijk welke spullen er nog ontruimd zullen
worden. Deze worden dan zomaar op straat gezet. In de praktijk – daar
ben ik inmiddels achter; ik heb contact gehad met de VNG – is het heel
vaak zo dat een gemeente zich daarover ontfermt. Alleen, deurwaarders
melden ons dat daar toch zeer geregeld discussie over is. Wij achten het
van belang dat de gemeente zich daarover ontfermt, want op het moment
dat die spullen niet goed worden opgeslagen gedurende een korte
periode en iemand na een paar weken weer in de gelegenheid komt om
wél ergens onder dak te gaan, moet de gemeente weer voor een nieuwe
inboedel zorgen. Dat is een beetje de kar, pardon, het paard achter de
wagen spannen. De kar staat dan al op de plek van de wagen, maar goed.
Daarom hebben wij dit amendement ingediend. De gemeente zou volgens
ons de aangewezen instantie zijn om zich over de spullen te ontfermen.
Dat sluit ook aan bij de rol van de gemeente op het vlak van schuldhulpverlening. Wij vinden het logisch dat de gemeente de spullen opslaat en
op deze manier een extra reden tot het onderhouden van contact met de
schuldenaar heeft. Dat is de strekking van het amendement. Graag een
reactie van de Minister daarop.
Tot slot hebben wij ook een amendement dat raakt aan de bevoegdheid
van de deurwaarder. Dat amendement zal het voor stromannen en
handlangers lastiger maken om kostbare zaken te verhullen of bij hen te
laten stallen. Zeker bij criminelen zie je dit vaak gebeuren. Bijvoorbeeld
dure gestolen sieraden of auto’s waarop de Staat beslag wil leggen,
worden bij een derde verstopt. De gerechtsdeurwaarder kan op dit
moment alleen met medewerking van een derde beslag op deze zaken
leggen. Wij willen een mogelijkheid voor de gerechtsdeurwaarder om bij
een redelijk vermoeden en met verlof van de rechter te kunnen binnentreden bij een derde om beslag te leggen ten gunste van de schuldenaar.
Ook hierop graag een reactie van de Minister.
Voorzitter, dank u wel.
De voorzitter:
Ik dank u ook. Voordat ik aan de heer Van Gent toekom, schors ik de
vergadering kort op verzoek van de Minister; ongeveer vijf minuten.
De vergadering wordt van 13.39 uur tot 13.45 uur geschorst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

18

De voorzitter:
Het woord is aan de heer Van Gent van de VVD.
De heer Van Gent (VVD):
Dank u wel, voorzitter. Laat ik om te beginnen zeggen dat het fijn is dat ik
hier weer mag zijn, want het is geen straf om in Zeeland te zitten, maar
volksvertegenwoordiger zijn vanachter een bureau en een computer is
toch niet wat ik me ervan had voorgesteld. Ik ben blij me weer met onze
corebusiness bezig te kunnen houden.
Ik las laatst iets wat me heel erg aansprak. Ik zeg onmiddellijk tegen mijn
buurman dat het een CDA-bestuurder was die dat zei. Hij zei: als politicus
is het beter om grote oren te hebben dan een grote mond. Ik zal daarom
ook proberen mijn bijdrage kort te houden. Ik heb overigens met heel veel
belangstelling zitten luisteren naar mijn collega’s, juist ook omdat ik ook
woordvoerder staatsinrichting en staatsrecht ben binnen de commissie
voor Binnenlandse Zaken. Ik kan me aansluiten bij heel veel wat er is
gezegd. Ik vind ook dat wij als parlement een heel belangrijke taak en
verantwoordelijkheid hebben wat betreft zorgvuldige wetgeving. Dat
betekent overigens ook, zoals de heer Van Dam opmerkte, dat we gebruik
moeten maken van de mogelijkheden die we in dat proces hebben. Maar
ik wil nogmaals uitspreken dat ik heel veel respect en waardering heb
voor zeker de kleinere partijen die met grote woordvoerderschappen in
deze enerverende wetgeving springen en heel diep gaan of voor collega’s
die ook zelf nog notities opstellen, zoals de collega’s Van Dam en Van
Nispen. Dat wil ik toch even gezegd hebben.
Voorzitter. Wij zijn blij dat de WHOA er ligt, want er is jaren aan gewerkt
en, zoals ik begrepen heb, lag de oorsprong van deze wet eigenlijk in de
kredietcrisis van meer dan tien jaar geleden. De WHOA heeft natuurlijk
ook een belangrijk doel, namelijk met behulp van een onderhands
schuldensaneringsakkoord voorkomen dat bedrijven die an sich nog
levensvatbaar zijn, failliet gaan. Ik geloof dat er in ieder geval brede steun
bestaat voor dit uitgangspunt. Maar de noodzaak voor deze wet is helaas
door de ontwikkelingen van de afgelopen maanden nog urgenter
geworden.
Ook de VVD heeft kennisgenomen van de discussie rond de WHOA. Er
wordt heel veel over gesproken. Ook hebben we vooral kennisgenomen
van de vrees van de kleine schuldeisers dat zij bij een akkoord weleens het
kind van de rekening zouden kunnen worden. Wat ons betreft biedt de wet
echter wel enkele waarborgen. Een akkoord moet namelijk altijd in
meerderheid worden aangenomen en er vindt een rechterlijke toetsing
plaats, waarbij partijen moeten krijgen waar zij recht op hebben en hun
belangen niet geschaad mogen worden. Verder blijft het met wetgeving
altijd koffiedik kijken – dat weten we ook wel – hoe het in de praktijk
uitpakt. Maar we willen wel dat de Minister echt de vinger aan de pols
houdt in dezen. Daarom heb ik een amendement opgesteld, samen met
collega Van Dam, om al na drie jaar deze wet te evalueren en om daarbij
bijzondere aandacht te besteden aan de effecten voor de positie van de
concurrente schuldeiser.
Uitgangspunt voor de VVD is dat faillissement zo veel mogelijk moet
worden voorkomen. Dat is wat ons betreft ook in het belang van het mkb.
Maar het is ook belangrijk dat de WHOA heel laagdrempelig wordt en dat
zo veel mogelijk partijen gebruik zullen maken van deze mogelijkheden.
Hoe gaat de Minister dat stimuleren?
Tot slot nog een andere vraag over de WHOA. Het wetsvoorstel is niet de
formele implementatie van een Europese richtlijn, maar het is er wel op
geïnspireerd. Wij vroegen ons af wat dat betekent voor de positie van de
nationale rechter. Is hij nog steeds het hoogste ressort voor de uitleg van
de WHOA of kan de Europese rechter hier ook een rol spelen? Dat willen
we graag weten van de Minister.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

19

Dan het wetsvoorstel inzake de herziening van het beslag- en executierecht. Vooropgesteld: wij hebben het hier over een groep hele kwetsbare
Nederlanders, die om tal van redenen in grote financiële problemen zijn
gebracht. Als VVD hanteren wij echt het uitgangspunt dat armoede- en
schuldenbeleid vooral moet inzetten op de preventie van schulden, maar
als er sprake is van problematische schulden – en helaas zullen we dit ook
in het coronatijdperk meer zien – dan is het heel goed dat het bestaansminimum van de schuldenaar beter wordt gewaarborgd, precies wat deze
wet beoogt. Wat ons betreft moeten redelijkheid en maatwerk daarbij de
uitgangspunten zijn.
Ik heb toch nog een aantal vragen over deze wet aan de Minister. Een van
de doelstellingen van deze wet is om te voorkomen dat beslaglegging
uitsluitend wordt ingezet als pressiemiddel. We hebben daar in het
verleden ook weleens over gelezen. Ik meen dat D66 daar vragen over
heeft gesteld. Biedt dit wetsvoorstel nou voldoende waarborgen om
misbruik van conservatoir beslag te voorkomen? Dat vinden we toch wel
heel belangrijk.
Dan mijn tweede vraag. Er is ook aandacht gevraagd voor de positie van
deurwaarders. Wat betekent deze wet voor de rechten en plichten van
deurwaarders? Worden die anders? De deurwaarders kunnen hun taak
alleen goed uitoefenen, dat hebben zij ook aan ons geschreven, als zij ook
inzicht krijgen in de bezittingen van een schuldenaar. In het verleden is al
eens gesproken over een bankrekeningenregister. Ik zag dat dit ook ter
sprake is gekomen bij de consultatie over de wet. Ik heb begrepen dat de
Minister van Financiën daarmee bezig is. Het is weliswaar zijn collega,
maar ik wil toch even aan de Minister vragen wat de stand van zaken is in
dezen. Is het dan ook mogelijk dat de deurwaarder toegang kan krijgen tot
dit register?
Tot zover mijn bijdrage, voorzitter.
Mevrouw Van der Graaf (ChristenUnie):
Ik vraag de heer Van Gent naar zijn opmerkingen over het opkomen voor
de kleine mkb’ers en schuldeisers in het kader van de WHOA. U zegt dat u
daar ook voor op wilt komen. Ik ben heel benieuwd hoe u dan aankijkt
tegen minimumbescherming voor alle schuldeisers, inclusief het mkb. Ik
denk dat u ook de ondernemers in deze tijd heeft gehoord die bepaald niet
vooraan staan of eigenlijk achteraan staan en vaak met lege handen
komen te staan op het moment dat er een faillissement wordt uitgesproken. Als de WHOA in het kader van de coronacrisis veel zal worden
ingezet, bestaat nog steeds de kans dat zij zullen worden afgeschreven.
Vindt u het niet rechtvaardig om dan te kijken naar minimumbescherming?
De heer Van Gent (VVD):
Mevrouw Van der Graaf refereert natuurlijk aan het amendement dat zij
heeft ingediend. We zullen daar heel serieus naar kijken. Zij stelt een vraag
over «wat als». In antwoord daarop: ik vind sowieso dat als collega’s heel
veel tijd en moeite steken in amendementen, het minste wat je kunt doen
is er heel serieus naar kijken. Ik ben ook wel nieuwsgierig hoe de Minister
erop gaat reageren. Er is heel veel discussie over minimumbescherming.
Kan dat niet tot een tegengesteld effect leiden, bijvoorbeeld omdat
partijen dan niet meewerken aan een akkoord? Of dat banken veel meer
eisen gaan stellen, die geluiden heb ik ook weleens gehoord, op het
moment dat hun positie wordt verzwakt?
Ik wil dus goed luisteren om te horen wat er wordt gezegd, maar wij
hebben ook gezegd: het blijft zoveel «wat als?» We gaan die wet invoeren
en dan gaan ze misschien dit en dat proberen. Vandaar dat wij heel
nadrukkelijk in ons amendement vragen om zo snel mogelijk te gaan
kijken wat de effecten zijn, en dan speciaal gericht op deze groep, want ik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

20

ben het helemaal eens met mevrouw Van der Graaf dat dit een kwetsbare
groep is.
Mevrouw Van der Graaf (ChristenUnie):
Daar doe ik het even mee op dit moment.
De voorzitter:
Meneer Van Nispen, op dit punt.
De heer Van Nispen (SP):
Ik heb ook een vraag aan de heer Van Gent, eigenlijk op hetzelfde thema.
Ik vind het altijd verstandig om wetten te evalueren, zeker als het
ingrijpende wetten zijn die gevolgen zullen hebben voor de positie van
aandeelhouders en voor de positie van de schuldeisers met zekerheden.
Maar nu klinkt het toch een beetje alsof de heer Van Gent zegt: ja goed, als
de Minister dadelijk zegt dat het geen goede amendementen zijn, dan
houd ik het bij de evaluatiebepaling. Althans, daar vrees ik een beetje
voor. Daarom heb ik daar toch een vraag over. Het gaat hier om eerlijker
delen. Feit is dat banken op dit moment ongeveer 90% naar zich
toetrekken en de concurrerende schuldeisers – vaak zijn dat midden- en
kleinbedrijven – vele malen minder. Het doel van dit wetsvoorstel is om de
reorganisatiewaarde juist te vergroten. Dat is ook een feit. Is het dan
rechtvaardig dat met name de banken van dat grotere deel ook weer 90%
naar zich toehalen? Of zouden wij daar dan op een gegeven moment toch
een streep moeten zetten en moeten zeggen: het doel is ook juist om die
hogere waarde ten goede te laten komen aan die ondernemers? Mevrouw
Van der Graaf vroeg daar ook naar.
De heer Van Gent (VVD):
In antwoord op de heer Van Nispen: ik luister altijd graag naar de Minister,
maar ook naar alle andere partijen. We zijn natuurlijk al maanden bezig
met deze wet en allerlei partijen hebben hierop gereageerd. Ik heb
overigens ook al heel veel gesprekken gevoerd. Het is dus echt niet zo dat
alleen het woord van de Minister bepalend is. Kijk, bij de doelstelling van
de amendementen heb ik een heel goed gevoel. Ik kan het me inderdaad
precies voorstellen: je moet de positie van de zwakken versterken. Maar
dan wil ik wel echt specifiek weten of het amendement – de wetswijziging
– ook gaat brengen wat het beoogt. Vandaar dat ik mij daarover toch heel
goed wil laten informeren en mij daarin wil verdiepen.
De voorzitter:
Dat lijkt me afdoende. Ik dank u zeer.
Dan is het woord aan de heer Van den Berge van GroenLinks.
De heer Van den Berge (GroenLinks):
Bedankt, voorzitter. Net als collega Van Gent vind ik het ook goed om hier
weer te zijn, hoewel ik toch wel een lichte jaloezie heb als ik naar collega
Van Gent luister. Zoals hij weet ben ik van oorsprong een Zeeuw, maar
helaas kan ik nu niet zo vaak naar Zeeland. Ik woon tegenwoordig op
Scheveningen. Ook heel mooi, maar dat valt natuurlijk in het niet bij
Zeeland, de provincie met de meeste zonuren. Daar mag op geïnterrumpeerd worden! Dit is geen uitlokking, maar even ter inleiding.
Dan even naar serieuzere zaken, naar de wetgeving waar we het vandaag
over hebben, de twee faillissementswetten die vandaag voorliggen. Laat
ik vooropstellen dat een faillissement waarschijnlijk een van de ergste
dingen is die je in het leven kunnen overkomen – als individu wanneer het
om een persoonlijk faillissement gaat of als hardwerkende ondernemer
wanneer het om het failliet van je onderneming gaat. Het faillissementsrecht en de rechtsbescherming daarin zijn wat de fractie van GroenLinks
betreft cruciaal om de landing zo zacht mogelijk te maken. Maar een echt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

21

zachte landing zal het natuurlijk nooit worden, want het is hoe dan ook
schrijnend en pijnlijk als je als individu of als ondernemer failliet gaat.
Midden in deze coronacrisis denken wij dan natuurlijk ook aan alle
ondernemers en burgers voor wie een faillissement of andere financiële
problemen dreigen.
We hebben het al vaker in debatten gedaan, maar we zullen het ook nu
doen: we roepen op tot coulance. We zien dat banken zich al coulant
hebben getoond, maar ik zou van de Minister voor Rechtsbescherming
graag willen horen of hij vindt dat ook de overheden op alle niveaus
indien nodig uiterste coulance moeten betrachten bij het innen van
schulden, belastingen, boetes, huur van culturele instellingen. Collega Van
der Graaf vroeg daar ook al naar. Is de Minister bereid om vanuit het
oogpunt van rechtsbescherming toe te zeggen dat daar waar nodig
coulance betracht zal worden?
Dan naar de wetten zelf. Het staat voor GroenLinks voorop dat de
Nederlandse faillissementswetgeving aan modernisering toe is. Dat is
duidelijk. Sommige bepalingen stammen nog uit de negentiende eeuw, zo
heb ik me laten vertellen. Ik zal straks dieper ingaan op de herziening van
het beslag- en executierecht, maar een voorbeeld daarvan is dat bij het
leggen van beslag op het inkomen van mensen een beslagvrije voet geldt
om te voorkomen dat ze onder een bepaald minimum zakken. Alleen, die
beslagvrije voet geldt niet als via een bank beslag wordt gelegd op het
inkomen van mensen. Het is duidelijk dat dit stamt uit de tijd waarin je je
salaris nog uitbetaald kreeg in een bruin loonzakje ergens in een bruine
kroeg. Naast allerlei nadelen zaten daar ongetwijfeld ook voordelen aan,
maar het is wel iets wat niet meer is toegespitst op deze tijd, waarin toch
de meeste mensen hun salaris via de bank ontvangen. Wij kijken dus op
zichzelf met een positieve grondhouding naar de modernisering van het
faillissementsrecht.
We hebben drie uitgangspunten waaraan we de wetsvoorstellen van het
kabinet en de verschillende amendementen zullen toetsen. Allereerst: is
het proportioneel? Zoals ik al eerder zei, zal een beslaglegging of
faillissement altijd schrijnend zijn. Maar wij kijken daar wel naar met de
vraag in gedachten: hoe kunnen we het leed zo veel mogelijk verzachten?
Dat is uitgangspunt een.
Uitgangspunt twee is: is het evenwichtig? Zijn de rechten van individuen,
het midden- en kleinbedrijf en kleinere ondernemers voldoende gewaarborgd ten opzichte van de rechten van grotere schuldeisers zoals banken
en andere financiële instellingen? En ten derde: wat zijn de prikkels in de
wet en in de amendementen? Wat zijn de prikkels die we geven aan
verschillende mensen die al dan niet belang hebben bij ofwel een
onderhands akkoord of soms een faillissement? Hoewel, over het
algemeen hebben weinig mensen daar belang bij. Maar soms is dat wel
het geval. Dus dat is de manier waarop we ernaar kijken: is het proportioneel, is het evenwichtig en bouwen we de juiste prikkels in?
Laat ik voor de verandering kort beginnen met de herziening van het
beslag- en executierecht voordat ik naar het wetsvoorstel Homologatie
onderhands akkoord ga. Vooropgesteld, ook GroenLinks vindt dat in
principe iedereen zijn of haar rekeningen en schulden moet voldoen. Maar
we zien op dit moment natuurlijk wel dat er als gevolg van deze crisis
altijd onvoorziene omstandigheden kunnen zijn waardoor dat niet
mogelijk is. En die onvoorziene omstandigheden buiten iemands macht
zijn er niet alleen in crisistijd, die zijn er altijd. Daarom moet het faillissementsrecht proportioneel zijn en al te schrijnende situaties zo veel
mogelijk voorkomen.
Laat ik een voorbeeld noemen van een situatie waarvan ik denk: dat is
echt te schrijnend, dat kan niet. Gelukkig doet deze wetsherziening daar
ook wat aan. Dat is het verhaal van veteraan Jamal. Er stond een tijdje
geleden een uitgebreid interview met deze man in het Algemeen Dagblad.
Hij heeft daar zelf zijn verhaal gedaan. Anders zou ik uiteraard niet aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

22

hem refereren vanwege zijn privacy. Jamal is een veteraan die voor onze
veiligheid heeft gestreden, onder andere in Irak. Hij heeft nu PTSS. Hij is
mede daardoor in financiële problemen gekomen. Bij de beslaglegging
zijn het galakostuum en de eremedailles in beslaggenomen. Dat is nou
typisch zo’n voorbeeld, zo’n exces, waarvan ik denk: dat kan toch niet de
bedoeling zijn! Dat zijn bezittingen van ongetwijfeld onschatbare
immateriële waarde voor deze persoon, maar met een zeer beperkte
materiële waarde. Dat kan toch niet de bedoeling zijn. Daarom is het goed
dat deze wetsherziening nu voorligt, omdat daarin expliciet wordt
aangegeven dat persoonlijke bezittingen en bezittingen van grote
persoonlijke maar immateriële waarde niet in beslaggenomen kunnen
worden. Net als overigens gezelschapsdieren, levensmiddelen en andere
zaken waarvan je kunt zeggen: is het nou in materiële zin echt nodig om
die in beslag te nemen?
Ik heb daar nog wel een vraag over. Daarmee sluit ik een beetje aan op de
vragen die collega Van Dam eerder had. Hoe wordt er nou mee omgegaan
als persoonlijke bezittingen per ongeluk toch in beslag worden genomen?
Want het kan inderdaad gebeuren dat je op het eerste gezicht niet ziet dat
iets van grote persoonlijke waarde is, maar misschien niet van grote
materiële waarde. Wat gebeurt er dan? Is er dan inderdaad een zorgplicht
voor de gerechtsdeurwaarders of voor de gemeente om die bezittingen in
opslag te houden, zodat een persoon bezwaar kan maken en z’n recht kan
gaan halen? Dat is een concrete vraag aan de Minister over dit
wetsvoorstel.
Dan ga ik door naar de Wet homologatie onderhands akkoord. Hiervoor
gelden dezelfde uitgangspunten als voor het vorige wetsvoorstel. Laat ik
vooraf, voordat ik op een aantal wat technischere punten inga, een aantal
dingen zeggen over het proces van de totstandkoming van dit
wetsvoorstel. Ik zal het zelf misschien net iets minder scherp stellen dan
collega Nijboer, maar ik deel wel een aantal van zijn zorgen en ik deel ook
de verbazing die ik de afgelopen weken en maanden over dit wetsvoorstel
heb gezien. De lobby is heel stevig gevoerd.
In de schriftelijke antwoorden van de Minister lees ik dat hij in feite
toegeeft dat advocaten een grote rol hebben gespeeld in de totstandkoming van dit wetsvoorstel. Daar maak ik me enigszins zorgen over. De
Minister geeft aan: dat was nodig omdat dit wetsvoorstel in hoge mate
technisch van aard is. Dat begrijp ik. Maar tegelijkertijd maak ik me er wel
zorgen over dat een beroepsgroep die belang heeft bij delen van de
inhoud van dit wetsvoorstel, er zelf bij wijze van spreken aan meeschrijft.
We hebben dat eerder bij een complexe bancaire wet gezien, waar een
grote Nederlandse bank tot in detail over heeft meegedacht; we hebben
allemaal gezien waar dat toe kan leiden. Ik zou de Minister dus toch willen
vragen hoe hij hiernaar kijkt voor de toekomst. Hoe kunnen we ervoor
zorgen dat er bijvoorbeeld gewoon op het ministerie voldoende expertise
in huis is, zodat er, behalve natuurlijk een consultatie, waar ik in beginsel
voorstander van ben, niet al te veel schakeling nodig is met experts, die
ook een materieel belang kunnen hebben bij het wetsvoorstel?
Ik vraag dat niet zozeer omdat ik iets heb tegen die advocaten die hebben
meegedacht – integendeel, dat is ook een belangrijke beroepsgroep –
maar ik vraag dat voor de kleine ondernemer. Als het voor ons – een
aantal collega’s hebben daaraan gerefereerd en ik doe dat ook – al zulke
ingewikkelde, technische kost is, terwijl het ons werk is om ons als
medewetgevers in wetgeving te verdiepen, dan vraag ik me wel af hoe de
kleine ondernemer, het mkb-bedrijf, straks zelf een weg moet vinden om
zijn of haar recht te halen. Hoe moet hij of zij dat doen, als het voor ons al
zo ingewikkeld is en als zelfs de Minister op cruciale punten in het
wetsvoorstel advies van de beroepsgroep zelf nodig heeft? Daarop hoor ik
straks dus graag een toelichting.
Collega Van Dam zei het een beetje gekscherend, maar ik vond het
eigenlijk wel een goede suggestie: zouden we niet na moeten denken over

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

23

een vorm van gesubsidieerde rechtsbijstand voor het midden- en
kleinbedrijf? Over welke vorm dat dan precies zou moeten zijn, kun je
discussiëren, maar dat is wel een vraag van mij aan de Minister. Want
naarmate wetgeving complexer en complexer wordt, met name dit soort
wetgeving over faillissementen en fiscale constructies, is de vraag
natuurlijk wel hoe we ervoor zorgen dat kleine ondernemers niet te veel in
het nadeel komen. Dat baart mij ook wel zorgen, want als je de websites
afgaat van een aantal grote advocatenkantoren aan de Zuidas die zich
specialiseren in dit type wetgeving, zie je dat daar nu al gezegd wordt dat
Nederland met deze wet inderdaad een insolventiehub zou kunnen
worden, zoals collega Nijboer aangaf. Dat is op zich mooi voor die
kantoren, maar wie kunnen die kantoren betalen? Dat zijn natuurlijk wel
de grote ondernemers, die ook in het huidige faillissementsrecht al zo veel
voordelen hebben ten opzichte van de kleinere ondernemers. Dat is dus
echt een grote zorg van mij. Daarom vraag ik de Minister: hoe zorgen we
ervoor dat met deze wet onderhandse akkoorden niet nadeliger gaan
uitwerken voor het midden- en kleinbedrijf dan het huidige faillissementsrecht, dat voor hen al nadelig uitpakt?
U hoort het al: ik kijk in die zin ook met interesse naar de amendementen
die de collega’s Van der Graaf, Nijboer en Van Nispen in verschillende
samenstellingen per amendement hebben ingediend. Ik heb daar wel,
deels per interruptie, vragen over gesteld. Ik vraag ook graag de Minister
om zijn oordeel over of appreciatie van die amendementen. Ik vind het
eerlijk gezegd wel ingewikkeld – daarom ben ik er nog niet helemaal uit of
ik al die amendementen zal steunen of niet – om rigoureuze wetswijzigingen, waarvan ik de gevolgen in de praktijk niet helemaal precies kan
overzien, per amendement door te voeren. Juist omdat de impact voor
ondernemers zo groot kan zijn, wil ik daarin wel zorgvuldig mijn
afwegingen kunnen maken. Maar het staat voor ons als een paal boven
water dat de intentie die in de amendementen zit, namelijk het voorkomen
van misbruik door bijvoorbeeld aandeelhouders die ook kredietversterker
zijn en het beschermen van de positie van het midden- en kleinbedrijf ten
opzichte van die grotere financiers, goede uitgangspunten zijn.
Dan heb ik ter afronding nog een aantal specifieke vragen, allereerst over
de eenheid van een klasse. Wat betekent «eenheid van een klasse»
precies? Moeten we dat zo lezen dat op het moment dat een meerderheid
van een klasse voor of juist tegen een akkoord stemt, een minderheid
binnen diezelfde klasse die dat akkoord wel nadelig vindt voor zijn of haar
onderneming, geen juridische mogelijkheden meer heeft? Graag een
reactie op dit punt.
Dan over de «debt-for-equity swap»-mogelijkheid. Wat zijn de
voorwaarden als het om toestemming gaat waaronder een schuldenaar
een debt-for-equity swap kan uitvoeren? Kan een schuldeiser een
dergelijke debt-for-equity swap ook uitvoeren of is dit alleen aan schuldenaars voorbehouden? In dat laatste geval: waarom is dat zo?
Ten slotte over artikel 369, lid 10, waarin staat dat er tegenover de
beslissing van de rechter tot homologatieverzoek geen beroep mogelijk is.
Hoe verhoudt zich dit tot de absolute priority rule? Is het niet in het
voordeel van grote eisers dat die beroepsmogelijkheid er niet is?
Daarmee ben ik aan einde van mijn inbreng, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan is het woord aan de heer Van Nispen van de Socialistische Partij.
De heer Van Nispen (SP):
Dank u wel. Ik begin met de Wet homologatie onderhands akkoord, een
wet die inderdaad financiële organisatie via een dwangakkoord buiten
faillissement mogelijk maakt. Laat ik vooropstellen dat de SP het idee
achter de WHOA, de Wet homologatie onderhands akkoord, helemaal niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

24

slecht vindt, namelijk het redden van bedrijven en daarmee de werkgelegenheid bij die bedrijven door financiële organisatie via een dwangakkoord buiten een faillissement mogelijk te maken. Dat is iets waar al
langer om wordt gevraagd. Het is nodig en dus ook belangrijk. De
mogelijkheid om bij een op hande zijnd faillissement met de waarde te
rekenen die een bedrijf vertegenwoordigt als het zou worden voortgezet,
in plaats van met de waarde van een bedrijf wanneer alle boedel los
verkocht zou worden, is een goede ontwikkeling. Dat zijn zaken die het
stelsel van reorganisatie ten goede komen. Dit wetsvoorstel regelt die
zaken, maar ook wij zien wel dat misbruik op de loer ligt als we deze wet
niet met genoeg zekerheden omkleden.
Allereerst heb ik een vraag over een opmerking in de memorie van
toelichting, namelijk dat een van de redenen voor dit wetsvoorstel is dat
talloze bedrijven over de hele wereld in het verleden naar de Verenigde
Staten en het Verenigd Koninkrijk zijn gegaan om hun financiële
problemen op te lossen. Maar begrijp ik het dan zo dat het expliciete doel
van deze wet is om als Nederland zijnde een trekpleister te worden voor
die bedrijven, dat we op zoek zijn naar een verdienmodel voor de Zuidas?
Is een aantrekkelijk vestigingsklimaat expliciet doel van deze wet? Graag
een heldere reactie hierop.
Ten tweede heb ook ik een vraag over het voortraject van dit wetsvoorstel.
We verwijzen naar de Kamervragen van de heer Nijboer, medeondertekend door mevrouw Van der Graaf en mijzelf, in het antwoord waarop
erkend wordt dat de conceptamendementen van het ministerie eigenlijk
zijn gelekt naar tegenstanders van wijziging van deze wet. Dat zijn zeg
maar de mensen die een sterke lobby voerden om deze wet ongewijzigd
en als hamerstuk door de Kamer te jassen. Ik heb sterk de indruk dat er
door bepaalde mensen met belangen is meegeschreven aan deze wet. Dat
maakt volgens mij dat we extra kritisch moeten zijn. Graag hoor ook ik
daar vandaag de Minister over, dus over dat voortraject.
Vervolgens over de verdeling. Daar zijn wij kritisch over. Het huidige
wetsvoorstel heeft geen aandacht voor het gevaar dat de gesecureerde
schuldeisers, dus de schuldeisers die zekerheden hebben bedongen, zoals
vaak de banken, vrijwel alle reorganisatiewaarde naar zich toe trekken. In
de literatuur over dit onderwerp wordt dit wetsvoorstel dan ook wel de
bankenbonusregeling genoemd. Voorzitter, u kunt zich misschien
voorstellen dat de SP daar natuurlijk niet zo’n voorstander van is. Al twee
jaar geleden stelden mijn collega Renske Leijten en ik Kamervragen over
de te sterke rechtspositie van banken in geval van insolventie en het
nadeel dat andere schuldeisers als gevolg hiervan ondervinden. Wat
vinden we er nou van dat banken met zekerheden in Nederland bijna 90%
van hun vordering terugkrijgen bij een faillissement en de rest kan fluiten
naar hun centen? Volgens mij is dan de balans echt zoek. De verhouding
tussen de rechtspositie van banken en die van andere schuldeisers is
onredelijk scheef. Dat is nu dus al zo, maar dit wetsvoorstel maakt dat
volgens ons wel erger. Het zal die scheve verhouding verder versterken,
want het gevaar van deze wet is dat de meerwaarde die wordt gecreëerd
door het rekenen met de waarde van een bedrijf bij voortzetting, vrijwel
volledig naar die gesecureerde schuldeisers gaat, lees: de banken. Dat zijn
nou juist de partijen die in Nederland al een hele sterke rechtspositie
hebben bij faillissement.
Dan de zogeheten recovery rate van banken: het percentage van het
geïnvesteerde geld dat de bank bij faillissement van de onderneming
terug kan krijgen. Dat is 90%. Bijna nergens ter wereld is dat zo hoog.
Slechts in twee andere landen schijnen de banken nog beter te scoren. Ik
vind dat voor Nederland niet echt een gegeven om trots op te zijn. Zoals
de regering deze wet nu vorm heeft gegeven, moet er bij een mogelijk
dwangakkoord steeds een meerderheid van de schuldeisers in elk van de
clusters vóór het akkoord zijn. Is die meerderheid er ergens niet, dan komt
er geen akkoord. Gaan clusters 1, 2 en 3 bijvoorbeeld akkoord, maar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

25

cluster 4 niet, dan komt er geen akkoord, behalve – en nu komt het – als
bijvoorbeeld de schuldeisers van cluster 1 naar de rechter stappen en
eisen dat het akkoord alsnog doorgang vindt. Maar die schuldeiser moet
dan wel aantonen dat het akkoord een verbetering oplevert voor de
andere schuldeisers ten opzichte van de situatie waarin er geen akkoord
zou zijn. En daar zit het hem nu juist, want dat zal bijna altijd het geval
zijn, hoe klein dat voordeel ook is. Waarom zitten er onvoldoende
waarborgen in de wet om dit te voorkomen?
De heer Van Dam (CDA):
Ik wil toch aan de heer Van Nispen iets vragen. Hij benadrukt dat de
gewone schuldeiser ten opzichte van een gesecureerde schuldeiser of een
preferente schuldeiser in een negatief perspectief komt te staan. Maar dan
wijs ik hem op het rapport van de Raad van State, het wetgevingsadvies.
Daaruit lees ik een korte zin voor. «De afdeling verwacht dat dan ook de
grootste winst van het wetsvoorstel voor het mkb aanvankelijk zal bestaan
in een verbetering van zijn positie als crediteur.» Dan wordt er verwezen
naar de ervaringen bijvoorbeeld in Amerika. «Daaruit blijkt dat concurrente schuldeisers bij een dwangakkoord gemiddeld 52% van hun
vordering ontvangen», als bewijs dat het meer is dan in het verleden. Hoe
duidt u dat dan? Ik zie dat dan toch ook als een realiteit, en daar wordt ook
op gewezen door een deel van de mensen die ons zo rijkelijk van
informatie hebben voorzien, laat ik het zo kwalificeren. Je kunt zeggen: die
wet is wel heel risicovol. Er zitten zeker bepaalde risico’s aan, maar
uiteindelijk gaat het om het resultaat dat op de mat komt te liggen, en dat
ziet er vele malen bemoedigender uit dan de realiteit van het faillissement
op dit moment.
De heer Van Nispen (SP):
Ik heb ook gezegd dat wij met een positieve grondhouding naar deze wet
kijken, die een faillissement probeert te voorkomen en juist de
mogelijkheid creëert dat er een dwangakkoord komt. Ook als niet alle
schuldeisers akkoord gaan met het akkoord, is er toch een mogelijkheid
om dat onder dwang op te leggen en kan de rechter zeggen: zo gaan we
het verdelen en dan kunt u door met de onderneming. Ik denk inderdaad –
daar geef ik de heer Van Dam gelijk in – dat het ook voor de concurrente
schuldeisers beter is dan dat een bedrijf failliet gaat. Maar dan nog
verandert dit wetsvoorstel niets aan de scheve verhouding die er nu al is,
waarbij banken er met ongeveer 90% vandoor gaan en er voor concurrente schuldeisers maar bijzonder weinig overblijft. Als het doel van dit
wetsvoorstel is om de boedel te vergroten en om te rekenen met de
reorganisatiewaarde in plaats van met de waarde van wanneer het bedrijf
failliet zou gaan, en je verandert niets aan die verdeling, dan blijft het in
mijn ogen een onrechtvaardige verdeling. Dan kan het zijn dat het beter is
om de kern van deze wet aan te nemen om te voorkomen dat bedrijven
failliet gaan, maar ik vind toch echt dat dit juist het moment is om iets te
doen aan die scheve verdeling, omdat dat veel rechtvaardiger zou zijn dan
de verdeling laten zoals die nu is.
De heer Van Dam (CDA):
Maar is die scheve verdeling niet meer een onderdeel van het hele
faillissementsstelsel, de Faillissementswet en alles wat daarmee te maken
heeft? De ervaring in het buitenland laat zien dat er ook niet met alle
schuldeisers – preferent, concurrerend of met een bepaalde voorkeurspositie – een akkoord wordt gesloten. Volgens mij is de ervaring in het
buitenland juist dat er veelvuldig met de financiers van de onderneming
een deal wordt gesloten. Als je dat namelijk met de schuldeisers gaat
doen, dan stoppen ook direct je leveranties, omdat de leveranciers ook
wel snappen hoe het in elkaar steekt. Dan vraag ik mij toch af of we nu
niet te veel bezig zijn om de wellicht noodzakelijke aanpassingen die op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

26

faillissementsterrein zouden moeten plaatsvinden en waar ik best
ontvankelijk voor ben... In mijn portefeuille Koninkrijksrelaties zie ik ook
dat de firma Klesch weer actief is in andere delen van het Koninkrijk. Ik
maak mij ook grote zorgen over wat daar gebeurt. Daar ben ik ook
ontvankelijk voor, maar ik ben een beetje bang dat we nu dat soort
beelden plakken op de verkeerde wet en daardoor een in deze tijd
noodzakelijke wet meteen de nek omdraaien.
De voorzitter:
Meneer Van Nispen, kort graag.
De heer Van Nispen (SP):
Ik begrijp die vraag wel, want de heer Van Dam heeft gelijk: het probleem
zit «m niet alleen in deze wet. Nee, het probleem was er al. Ik begon ook
met te zeggen dat collega Leijten en ik al in 2018 Kamervragen hebben
gesteld over die te sterke rechtspositie van banken in faillissementen.
Maar nu deze wet voorligt en nu wij zien dat het doel is om de reorganisatiewaarde te vergroten, waarbij ik het risico zie dat banken er met een te
groot deel vandoor gaan, vind ik het onze taak om hier nu wat aan te
doen. Daarom een groot compliment aan mevrouw Van der Graaf en de
heer Nijboer voor de in totaal vijf amendementen die wij vrijwel allemaal
hebben medeondertekend. Ik vind ook – en ik hoop dat de heer Van Dam
zijn vraag zo bedoelt – dat wij verder moeten kijken dan de situatie buiten
het onderhands akkoord. We moeten ook kijken naar de situatie in
faillissement, want daarin gaan banken er ook met een te groot deel
vandoor. Ik zie dus de positieve kanten van deze wet, absoluut, maar het
risico is toch wel dat je een grotere waarde creëert die vrijwel alleen naar
de banken zal gaan, en dat het voordeel voor de concurrente schuldeisers
erg klein is.
De voorzitter:
Meneer Van Dam, afrondend.
De heer Van Dam (CDA):
Ja, afrondend. Kijk, mijn punt is het volgende. Het gevaar van deze
discussie – dat is ook een beetje het gevaar van de manier waarop de
amendementen worden aangevlogen – is dat het een totaalplaatje is en
dat het kiezen is tussen dit of dat. Dat snap ik voor een faillissement, maar
volgens mij is dit juist veel meer een precisie-instrument dat het mogelijk
moet maken om voor bepaalde klassen dingen te doen. Als je er dan
allemaal drempels in legt, van 20% en de waarde van spullen moet, meen
ik, de faillissementswaarde zijn of wat dan ook, dan ga je dus drempels
organiseren die er naar mijn smaak eerder toe zullen leiden dat mensen
voor het faillissement kiezen om hun zekerheid te stellen, terwijl we dat
nou juist willen voorkomen.
De heer Van Nispen (SP):
Dat gevaar zie ik niet zo. Ik bedoel het niet zo richting de heer Van Dam,
maar dat zou ik ook een wat cynische kijk op de zaak vinden. Alsof banken
er dan doelbewust de stekker uit zouden willen trekken omdat ze niet
helemaal hun zin krijgen, omdat de wetgever bijvoorbeeld een minimumbescherming, die zeer terecht is, van 20% kiest, wat niet eens zo’n heel erg
hoog percentage is. Ik hoop dat de heer Van Dam met een wat positievere
blik naar de amendementen kijkt dan de zwart-witsituatie die hij de
indieners van de amendementen nu juist verwijt. Ik denk dat het goed is
dat we deze wet vandaag bespreken. Ik zie ook echt wel de positieve
kanten van de wet, maar ik vind het wel heel belangrijk dat we hem
zodanig aanpassen dat er een wat rechtvaardiger verdeling komt tussen
alle schuldeisers en dat de meeropbrengsten van deze wet niet volledig
naar de banken gaan. Zo kijk ik ernaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

27

De voorzitter:
Dank u wel. Meneer Van Gent op ditzelfde punt.
De heer Van Gent (VVD):
Ik sluit mij bij collega Van Dam aan. Als het inderdaad zo is – dat neem ik
onmiddellijk aan, want ik heb de cijfers ook gezien – dat banken bij
faillissementen er altijd met de poet vandoor weten te gaan, is dat reden
te meer om te voorkomen dat er faillissementen worden uitgesproken.
Maar hoe beoordeelt de heer Van Nispen dan de waarborgen, want er zijn
wel degelijk waarborgen in deze wet, onder andere de rechterlijke toetsing
en dat er per klasse in meerderheid wordt gestemd, juist om ervoor te
zorgen dat ook de belangen van de kleine schuldeiser in acht worden
genomen?
De heer Van Nispen (SP):
Over een van de waarborgen heb ik net, voordat de heer Van Dam zijn
vraag stelde, wat gezegd. Een rechter kan moeilijk zeggen dat hij het geen
eerlijke oplossing vindt, omdat er vrijwel altijd een heel klein voordeel zal
zijn. Maar het gaat om een totaalplaatje. Het gaat erom of je het acceptabel vindt dat een bank er met 90% vandoor gaat – dat is in de huidige
situatie zo – en dat de bank, zeker als er een meerwaarde wordt gecreëerd,
daar dan ook mee vandoor gaat. Dan blijft er heel weinig geld over voor
onder andere het mkb en andere concurrente schuldeisers. Ik zie wel dat
er een poging gedaan is tot die waarborgen, maar ik denk dat ze te klein
zijn. Daarom vind ik de ingediende amendementen ook zo goed. Volgens
mij is dat heel erg belangrijk en maakt dat deze wet acceptabel of
misschien wel nog beter; ik ben er nog niet helemaal uit hoe je het noemt.
Daarom vind ik deze amendementen erg belangrijk. Ik hoop echt dat het
CDA en ook de VVD er zo naar willen kijken: de amendementen zorgen
voor een rechtvaardige verdeling. Volgens mij hebben we daar met z’n
allen wat aan.
De heer Van Gent (VVD):
Even een reactie. De banken gaan ermee vandoor bij een faillissement.
Nogmaals, daarom moeten we voorkomen dat er faillissementen
optreden en daarom ook zo’n onderhands akkoord. Ten aanzien van de
rechter: ik heb veel vertrouwen dat de rechterlijke macht daar goed naar
kan kijken en dus ook een onafhankelijk oordeel kan vellen.
De voorzitter:
Ik heb geen vraag gehoord. Misschien wilt u nog wel reageren?
De heer Van Nispen (SP):
Als je met zo’n opmerking afsluit, suggereert het dat ik geen vertrouwen
in zou hebben in een onafhankelijke rechterlijke macht. U kent mij,
voorzitter. Ik heb dat wel degelijk. Ik vind het echter juist de taak van de
wetgever om de wet zo duidelijk te maken dat voor iedereen duidelijk is
wat de democratisch gekozen volksvertegenwoordiging heeft bedoeld. Als
wij bedoelen dat wij bij deze wet, dus bij het dwangakkoord, een eerlijke
verdeling willen, dan moeten we dat nu ook in de wet zetten, want anders
heeft de rechter niks om aan te toetsen en om te kijken of zo’n dwangakkoord juist wel of niet door de beugel kan. Maar verder ben ik het eens
met wat de heer Van Gent daarover zei.
Volgens mij zijn de amendementen inderdaad uitstekend toegelicht door
de eerste indieners, mevrouw Van der Graaf en de heer Nijboer. Ik heb ze,
geloof ik, niet allemaal medeondertekend, maar dat had ik bij nader inzien
wel kunnen doen. Wij steunen ze inderdaad alle vijf. Ik heb er vier
medeondertekend, maar...
De voorzitter:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

28

Dat kan alsnog hoor.
De heer Van Nispen (SP):
Dat weet ik. Het CDA/VVD-amendement over de evaluatiebepaling steun ik
overigens ook. We steunen gewoon alles vandaag. Laten we afspreken dat
we al die amendementen zullen aannemen, dan zijn we eruit.
Over het voorkomen van fraude denkt de SP ook al langer na. Hoe kan het
probleem van faillissementsfraude worden aangepakt? Wij hebben
daarover in het verleden al diverse notities geschreven en voorstellen
gedaan. Bij deze wet ligt misbruik op de loer. Als je dat ziet aankomen,
moet je dat op voorhand tegengaan bij de wetsbehandeling. Ook wij
vonden de aandacht daarvoor in de memorie van toelichting tot nu toe
vrij beperkt. Kan de Minister daar vandaag al wel iets over zeggen? Verder
zou ik het ook zeer op prijs stellen als hij uitgebreid schriftelijk zou
terugkomen op de notitie die met name door de heer Van Dam is
opgesteld, zeg ik eerlijk, en waarbij wij ons hebben aangesloten, die
belangwekkende notitie van het CDA.
Tot slot over deze wet. Volgens mij moeten we vandaag dus niet
instemmen met een bankenbonusregeling, maar met een eerlijke en
goede Wet homologatie onderhands akkoord. We moeten die wet dus
aanpassen zodat het overschot dat ontstaat bij de reorganisatiewaarde,
niet volledig naar de banken gaat maar eerlijker wordt verdeeld over alle
schuldeisers. Banken zien nu al meer dan genoeg terug van hun investering. Deze wet is een kans om bijvoorbeeld het midden- en kleinbedrijf
een betere positie te geven bij een dreigend faillissement. Het gaat om
eerlijker delen in situaties van een faillissement, maar ook daarbuiten, als
we een faillissement weten te voorkomen. Die kans moeten we niet
voorbij laten gaan.
Voorzitter. Dat brengt mij op het tweede wetsvoorstel, de herziening van
het beslag- en executierecht. De SP steunt de uitgangspunten van deze
wet, namelijk dat we willen voorkomen dat een schuldenaar door het
beslag niet meer in zijn bestaansminimum kan voorzien, dat het beslagen executierecht efficiënter en eenvoudiger wordt, en dat we voorkomen
dat een beslag puur als pressiemiddel wordt gebruikt; daar is het immers
niet voor bedoeld. Ik heb wel twee amendementen ingediend. Die zijn
redelijk technisch van aard, niet zozeer politiek, ideologisch of wat dan
ook. Maar laat ik daarmee beginnen.
Het amendement op stuk nr. 10 verduidelijkt wanneer een beslag civiel- en
strafrechtelijk een feit is. Het wetsvoorstel zegt dat beslag pas een feit is
op het moment dat de deurwaarder de in beslag te nemen zaken heeft
waargenomen en heeft beschreven in een akte. Die beschrijving in de akte
vindt in de praktijk vaak op een later moment plaats dan de daadwerkelijke waarneming van die in beslag te nemen zaken, met als gevolg dat
tussen het moment waarop de deurwaarder de zaken duidt en het
moment waarop dit schriftelijk is vastgelegd, de geëxecuteerde nog vrij
over die zaken zou kunnen beschikken en niet strafbaar zou zijn omdat die
geëxecuteerde zich niet schuldig zou maken aan het onttrekken aan
beslag. Dit amendement op stuk nr. 10 regelt dat het beslag een feit is op
het moment dat de deurwaarder de in beslag te nemen zaken waarneemt.
Het opmaken van het proces-verbaal vindt dan nog steeds op een later
moment plaats, maar bepaalt dus niet meer het moment van het beslag.
Met het amendement op stuk nr. 11 vervangen we de term «strekt zich
niet uit» door «niet geldig», want die term «strekt zich niet uit» zegt iets
over de omvang van het beslag terwijl de term «niet geldig» iets zegt over
de geldigheid van het beslag. Dat dit twee wezenlijk verschillende zaken
zijn, komt vooral tot uiting als er een fout is gemaakt is, als het beslagvrije
bedrag abusievelijk te hoog of te laag vastgesteld blijkt te zijn. Want als
het genoemde bedrag per ongeluk te hoog is vastgesteld en het zou de
omvang van het beslag bepalen, dan moet je een volledig nieuw beslag
leggen ter hoogte van het juiste bedrag omdat je de formele omvang van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

29

het beslag niet op een later moment mag vergroten. Dat zou vervolgens
betekenen dat de deurwaarder opnieuw beslag zou moeten gaan leggen,
wat tot onnodige extra kosten leidt. Dat kan allemaal voorkomen worden
door te spreken over de geldigheid van het beslag in plaats van de
omvang. Dat is althans de gedachte achter dit amendement.
Ook de overheid moet zich natuurlijk aan de regels houden, vanzelfsprekend. In de memorie van toelichting wordt dat ook benadrukt, maar
toch is het, als je erover nadenkt, merkwaardig om de volgende zin te
lezen: «Bepaald is dat de overheid, net als elke andere schuldeiser, de
beslagvrije voet dient te respecteren. Zo wordt het bestaansminimum van
de schuldenaar geborgd, net zoals de invoering van het beslagvrije
bedrag bij bankbeslag beoogt. Maar hoe is het nou ooit zo gekomen dat
dit niet vanzelfsprekend was? Dat zou ik vandaag aan de Minister willen
vragen. Wat zegt dat over de manier waarop de overheid met mensen
omgaat? Waarom vonden we het kennelijk eerst wel gerechtvaardigd dat
de overheid zich niet, zoals elke andere schuldeiser, moest houden aan de
regels zoals het respecteren van het beslagvrije bedrag?
Ik heb ook nog een vraag over het beslagverbod. Het is goed en belangrijk
dat dit gemoderniseerd wordt. Mensen hebben nou eenmaal bepaalde
spullen nodig om fatsoenlijk te kunnen blijven leven. Maar de opvattingen
daarover kunnen verschuiven. Daarom is nou juist die modernisering aan
de gang. Hoe zit het in dat verband bijvoorbeeld met laptops en tablets?
Voorheen zouden we misschien zeggen dat die niet strikt noodzakelijk zijn
en zouden we twee laptops en twee tablets in één huishouden wellicht
buitensporig vinden, maar nu in de coronacrisis, waarin alle mensen hun
kinderen thuisonderwijs moeten geven, zien we bijvoorbeeld dat je voor
meerdere kinderen toch echt meerdere schermen nodig hebt. Zo niet, dan
raken kinderen achterop. Je hebt die schermen dus redelijkerwijs nodig
voor scholing en studie. Daarnaar wordt verwezen in artikel 447, sub e:
scholing en studie. Het is aan de wetgever om die grenzen aan te geven,
lezen we in de memorie van toelichting. Daarom hier de vraag aan de
Minister: wanneer kan iets nou buitensporig of bovenmatig worden
gevonden in het licht van wat je nodig hebt voor kinderen, bijvoorbeeld
voor thuisonderwijs?
Zoals gezegd steunt de SP ook het uitgangspunt dat we moeten
voorkomen dat een beslag puur als pressiemiddel wordt gebruikt, maar ik
heb hier toch een vraag over. Er is een verschil natuurlijk tussen goedwillende debiteuren, mensen die wel willen maar niet kunnen betalen, en
kwaadwillende: mensen die derden, zoals geweldsslachtoffers en
consumenten, ernstig hebben benadeeld. Met artikel 441, lid 3 krijgen de
kwaadwillenden dezelfde bescherming als de goedwillende schuldenaren.
Ik werp hier vandaag de vraag op of dat wel terecht is. Ik ben er zelf nog
niet helemaal over uit. De slotzin van artikel 441, lid 3 Rv is in de praktijk
een lege huls, want hoe moet je als schuldeiser nou bewijzen dat iemand
niet onevenredig in zijn belangen wordt getroffen? De gemiddelde
benadeelde consument of slachtoffer zal dit nooit aandurven, gezien het
kostenrisico. Daar wordt tot nu toe wat makkelijk mee omgesprongen,
vind ik. Althans, in de memorie van toelichting lees ik daar nog niet
genoeg over terug. Graag een reactie.
Wij vroegen in de schriftelijke ronde nog aandacht voor mensen met een
licht verstandelijke beperking en laaggeletterden met dreigende financiële
problemen. De Minister schreef dat hij hier in het licht van de brede
schuldenaanpak van de overheid oog voor heeft, maar toch horen wij
hierover nog wel zorgen uit de praktijk. Kan de Minister toezeggen dat hij
dit in de gaten blijft houden en de Kamer daarvan op de hoogte houdt?
Als we het dan toch over maatschappelijk verantwoord incasseren
hebben, hoe zit het dan met persoonlijk contact? Is dat niet juist heel
belangrijk? Klopt het dat bij de artikelen 440 en 442 Rv geldt, net als bij het
voorstel tot digitaal bankbeslag, dat het hernieuwd bevel door de
deurwaarder komt te vervallen? Het hernieuwd bevel is toch juist het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

30

moment om op een laagdrempelige wijze alsnog met die burger in
contact te komen? Vaak blijkt juist dat het klantcontact dat door de inzet
van de deurwaarder tot stand komt, de digitaal verstoorde communicatie
weer op gang brengt. Hoe denkt de Minister dit in stand te houden als je
dat hernieuwd bevel afschaft omdat dat misschien tot minder kosten leidt,
efficiënter is, bijvoorbeeld bij de Belastingdienst?
Soms zijn er wel brieven gestuurd, maar zijn die niet correct of tijdig
verwerkt. Soms gaat men er onterecht van uit dat er een regeling is, soms
is er sprake van ziekte of er gaat iets anders mis. Dan is dat toch juist het
moment waarop persoonlijk contact zeer wenselijk is? Hoe ziet de Minister
dit? Is hij niet bang dat de digitale beslagen die straks gelegd zouden
mogen worden tot meer onbegrip en frustratie bij de mensen zullen
leiden?
De Belastingdienst hoeft straks geen deurwaarder meer in te schakelen
om een vordering te leggen bij een belastingschuldige. Dat scheelt de
Belastingdienst geld en tijd, maar waar die belastingschuldige eerst in
ieder geval nog persoonlijk contact had met de deurwaarder, verdwijnt dit
als straks de Belastingdienst gewoon een vordering kan leggen op de
tegoeden van de belastingschuldige bij de bank. Is de Minister het met de
SP eens dat dit direct klantcontact belangrijk is? Hoe kan het nou dat de
mens steeds verder van de Belastingdienst af komt te staan, zoals we uit
de praktijk horen? Dat is toch niet wenselijk? Hoe kan de Belastingdienst
in zo’n situatie nog de menselijke maat houden? Kent de Belastingdienst
de persoon achter de fiscale schuld nog wel? Wij overwegen op dit punt
een motie in te dienen.
Daarmee sluit ik af, voorzitter. Dank u wel.
De voorzitter:
Ik dank u zeer. Dan is het woord aan de heer Groothuizen van D66.
De heer Groothuizen (D66):
Dank u wel, voorzitter. Voorkomen is beter dan failliet gaan. Dat lijkt
eigenlijk het credo te zijn van de Wet homologatie onderhands akkoord.
Het wetsvoorstel regelt dat bedrijven straks bij de rechter eventueel een
reorganisatie kunnen forceren om een faillissement te voorkomen. Mijn
fractie is overwegend positief over het wetsvoorstel, omdat het bedrijven
in zwaar weer een tweede kans biedt. De wet kan volgens mij rekenen op
een breed draagvlak in de samenleving en eigenlijk ook in de Kamer, zoals
ik het vandaag beluister. De ondernemers hebben zich achter de wet
geschaard en ook de rechtspraak geeft aan dat ze ermee uit de voeten
kunnen. Ik heb nog wel een aantal vragen over het wetsvoorstel. Die gaan
over de werking van de wet, het belang ervan en de economische
gevolgen.
Laat ik beginnen met de werking van de wet. Hoe gaat de WHOA precies
werken? Schuldenaren bieden hun schuldeisers straks een akkoord aan en
er wordt een bepaalde schuldsanering voorgesteld. Daarover onderhandelen partijen en uiteindelijk moet er worden ingestemd. Het kan dan zijn
dat niet iedereen daarmee instemt. Dan kan een verzoek worden gedaan
aan de rechter om de schuldeisers die niet instemmen te overrulen. Op
die manier wordt een faillissement voorkomen en een reorganisatie
gerealiseerd. Dat is een nieuwe figuur in het Nederlandse recht. Er zitten
wel een aantal voorwaarden aan zo’n homologatie, wat overigens geen
woord is dat de Nederlandse taal hiervoor kende als ik de Dikke Van Dale
mag geloven. Een tegenstemmende klasse schuldeisers mag namelijk niet
slechter af zijn met een akkoord dan met een faillissement, het
zogenaamde «no creditor worse off»-beginsel. Daarnaast mag bij de
verdeling van de reorganisatiewaarde in principe niet ten nadele van een
bepaalde klasse worden afgeweken van de wettelijke rangorde. Verder
moeten schuldeisers de mogelijkheid hebben gehad om te kiezen voor
een uitkering in geld ter hoogte van het bedrag dat zij bij faillissement

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

31

hadden kunnen krijgen. Daarover heeft mevrouw Van der Graaf een
amendement ingediend.
Op zich zie ik een proces met een helder doel en duidelijke kaders. Partijen
krijgen de ruimte om tot een overeenkomst te komen en lukt dat niet, dan
is het aan de rechter om een finaal oordeel te geven. Ik heb nog wel een
vraag over de inhoud van het akkoord en de mogelijkheid om een
gesecureerde vordering te splitsen in een gedekt deel en een ongedekt
deel, want daarover is onduidelijkheid. Ik lees in de memorie van
toelichting een soort van handleiding hoe je zo’n splitsing zou kunnen
regelen. Als ik het goed heb begrepen uit haar amendement, leest collega
Van der Graaf daar een soort verplichting in om dat altijd te doen. De
voordelen van het splitsen van die vorderingen is mij niet helemaal
duidelijk; vandaar mijn vraag aan de Minister. Is het inderdaad de
bedoeling dat die gesecureerde vorderingen worden gesplitst in een
gedekt en een ongedekt deel? Zo ja of zo nee, kan hij uitleggen wat daar
de voor- en de nadelen van zijn? Dat helpt ook bij het waarderen van een
bepaald amendement.
Voorzitter. D66 ziet het belang van een regeling die bedrijven een tweede
kans kan geven en faillissementen kan voorkomen. Het mkb wil daarom
zo snel mogelijk met deze regeling aan de slag. De WHOA heeft ook weer
de discussie aangewakkerd over de positie van het midden- en kleinbedrijf
bij insolventie. Die discussie hebben we vandaag volgens mij uitgebreid
gevoerd. Hoe beoordeelt de Minister de positie van het midden- en
kleinbedrijf in het insolventierecht in het algemeen? Is die positie toe aan
een herijking? Graag een reactie van de Minister.
Voorzitter. Wat ik ook mis – dat ligt een beetje in het verlengde van het
voorgaande – is een onderzoek naar wat precies de economische
gevolgen zijn van deze wet. Wie gaat er dadelijk het meest van gebruikmaken? Welke sector profiteert het meest van de nieuwe regeling?
Hoeveel banen gaan we hiermee behouden? Wat levert het de Nederlandse economie en de schatkist uiteindelijk op? Het zijn vragen waarop
de memorie van toelichting eigenlijk niet zoveel antwoord biedt, terwijl de
WHOA naast een juridisch instrument, wat ze natuurlijk is, uiteindelijk
toch ook een economisch instrument is. Je beoogt immers de economische gevolgen van een faillissement te mitigeren. Is de Minister het met
mij eens dat een onderzoek naar de bedrijfseconomische gevolgen van de
WHOA op zijn plaats is? Zou het amendement van de heer Van Gent over
de evaluatiebepaling een mooi moment zijn om ook die gevolgen mee te
nemen?
Voorzitter. Dan ga ik over naar het beslag- en executierecht. Ik wil eerst
een compliment uitdelen. Ik doe dat niet zo heel erg vaak, maar ik vond dit
eigenlijk een hele heldere memorie van toelichting waarin de keuzes en de
alternatieven mooi zijn besproken en inzichtelijk zijn gemaakt en waarin
ook steeds heel duidelijk is aangegeven wat er met de verschillende
adviezen is gedaan. Ik vond dat heel behulpzaam, vooral als je niet zo
ontzettend goed in de materie zit, wat in dit geval voor mij persoonlijk wel
geldt.
D66 onderschrijft de drie doelstellingen van de wet en kan zich ook vinden
in de uitwerking die is gekozen. Het is een stap vooruit dat er een
beslagvrij bedrag komt bij bankbeslag, dat er stappen worden gezet met
betrekking tot de modernisering en het efficiënter maken van beslag en
executie en dat er een voorziening wordt gecreëerd om beslag puur tot
pressiemiddel te beperken. Bij het thema beslag en executie, bij het thema
«hoe leg je de balans nu tussen schuldeisers en schuldenaren» komt het
er volgens mij echt op aan dat je een goed balansmoment vindt. Je moet
die twee belangen, die allebei gerechtvaardigd zijn, goed met elkaar in
overeenstemming brengen. Mijn fractie meent dat dat op hoofdlijnen
goed is gelukt.
Wij zijn ook ingenomen met de wijziging waardoor het duidelijker wordt
dat de kantonrechter bevoegd is inzake executiegeschillen. Dat geeft

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

32

duidelijkheid en een laagdrempelige toegang tot de rechter. Ik heb nog
wel een drietal vragen aan de Minister voor Rechtsbescherming over dit
wetsvoorstel.
Ik lees in de regeling van het bankbeslag dat die zou kunnen worden
aangepast als er een centraal bankenregister is. Dat zou dan helpen als
een schuldenaar meerdere bankrekeningen aanhoudt, zodat je meer
inzicht hebt in waarop eventueel valt te verhalen. Er ligt nu bij de Eerste
Kamer een wetsvoorstel verwijzingsportaal bankgegevens. Het is alweer
enige tijd geleden dat we dat hebben behandeld, maar het stond mij nog
bij. Is dat een dergelijk register? Dat is mijn vraag aan de Minister. Als dat
zo is, wat gaat de Minister dan doen om deze twee dingen met elkaar in
overeenstemming te brengen? Als dat niet zo is, dan vervalt uiteraard deel
twee van die vraag.
Mijn tweede vraag ziet op het Besluit Verklaring derdenbeslag. Dat wordt
in de memorie van toelichting gepresenteerd als de oplossing voor het
elektronisch uitrekenen van die zogenaamde derdenverklaring. Is dat
besluit er inmiddels, of treedt dat pas in werking op het moment dat wij
dit wetsvoorstel tot wet hebben verheven?
Voorzitter. Tot slot de derde vraag. De Raad voor de rechtspraak heeft
gepleit voor de uitbreiding van de exclusieve bevoegdheid van de
rechtbanken in Den Haag en Rotterdam. In Den Haag gaat het dan volgens
mij vooral over dingen als kwekersrecht en in Rotterdam vooral over wat
wij vaak aanduiden als de «natte sector». Ik trof in de memorie van
toelichting een duidelijke passage aan waarin wordt ingegaan op de
rechtbank in Rotterdam, maar ik heb gemist wat de reactie op het verzoek
van de Raad voor de rechtspraak is over de rechtbank in Den Haag. Kan
de Minister daar alsnog op ingaan, of mij aanwijzen waar ik die misschien
wel had kunnen lezen, maar waar ik dan overheen heb gekeken?
Dank u wel.
De voorzitter:
Er is een interruptie voor u van mevrouw Van der Graaf.
Mevrouw Van der Graaf (ChristenUnie):
Ik heb even een reactie op de heer Groothuizen ter verduidelijking. Het
amendement dat ik voorstel over die splitsing is helemaal in lijn met de
memorie van toelichting en de bedoeling van deze wet. Het is dus slechts
een vastlegging in het wetsvoorstel zelf, en geen verplichting om dat altijd
te doen. Als u het amendement goed leest, dan ziet u dat daar ook een
uitzonderingsmogelijkheid in zit, helemaal in lijn met het wetsvoorstel
zelf.
Ik zou de heer Groothuizen eigenlijk een vraag willen stellen, want hij gaat
in op de positie van de rechter in het akkoord. Hij zegt dat de rechtspraak
hiermee wel goed uit de voeten kan. Ik zou dan willen kijken naar wat de
rechter daar zelf over zegt. Die zegt: met deze regeling worden wij een
tandeloos stempelloket. Ambtshalve onderzoek is op heel veel punten niet
mogelijk. Bij de wijzigingen is op een paar punten daaraan tegemoetgekomen, maar ook hoger beroep is niet mogelijk in deze kwestie. Een
akkoord moet zo snel mogelijk worden goedgekeurd. Dat staat ook in de
memorie van toelichting, dus dat gaat onder stoom en kokend water. De
rechter zegt dus zelf ook dat de wetgever de rechter eigenlijk niet in de
positie brengt om gerechtvaardigde maatschappelijke verwachtingen hier
ook waar te maken. Ik vraag de heer Groothuizen hoe hij tegen de positie
van de rechter aankijkt. Die is toch eigenlijk best wel uitgehold in dit
wetsvoorstel? De Raad voor de rechtspraak zegt zelf ook dat die erg
beperkt is.
De heer Groothuizen (D66):
Ik heb die stukken gelezen, maar misschien kan mevrouw Van der Graaf
dit citaat mij tijdens de schorsing aanwijzen. Ik heb de adviezen gelezen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

33

en ik heb toch de indruk dat de rechtspraak uiteindelijk zegt: wij staan hier
wel positief tegenover en wij kunnen hier ook wel mee uit de voeten, ook
met bepaalde open normen die moeten worden ingevuld. Ik lees de
inbreng van de Raad voor de rechtspraak wat positiever dan mevrouw
Van der Graaf, maar als iemand met een specifiek citaat komt, dan ben ik
altijd bereid om te kijken of ik dat dan verkeerd heb gelezen of dat daar
een bepaalde teleurstelling in zit, waaraan later tegemoet is gekomen in
de memorie van toelichting. Maar mijn lezing van dat hele pak papier was
toch dat de Raad voor de rechtspraak uiteindelijk zegt: wij kunnen hier wel
mee uit de voeten. Vandaar mijn opmerkingen in de eerste termijn.
Mevrouw Van der Graaf (ChristenUnie):
Ik zal u daar zeker aan helpen. Dan het tweede punt, de open normen. U
ging daar net ook op in. Er zit inderdaad een heel aantal vrijheden in deze
wet. Veel kantoren noemen dat «flexibiliteit». Ik heb gisteren de vicevoorzitter van de Raad van State gehoord. We hebben hier een hoorzitting
gehouden over dikastocratie. Daarin hebben we het verwijt gekregen dat
de Kamer als medewetgever eigenlijk te veel open normen in wetten laat
opnemen, waardoor de rechter weinig handvatten heeft en veel moet
interpreteren. De vicevoorzitter van de Raad van State heeft gisteren ook
duidelijk gezegd dat we duidelijkere normen moeten gaan vaststellen.
Daarbij werd ook de verantwoordelijkheid bij de Tweede Kamer gelegd
omdat die de mogelijkheid heeft om wetten te amenderen. Ik vraag me af
hoe de heer Groothuizen dit wetsvoorstel in dat licht beoordeelt.
De heer Groothuizen (D66):
Ik zie dat hier een aantal open normen in zitten. Anderzijds zei de
vicevoorzitter van de Raad van State ook vooral dat als je als wetgever de
invulling van bepaalde dingen overlaat aan de rechtspraak – dat doen we
volgens mij heel vaak en het is altijd goed om daar kritisch op te zijn – je
vervolgens niet verbaasd moet zijn als de rechter dat ook doet. Je moet
die rechter dan niet vervolgens gaan bekritiseren. Maar ja, er zijn ook heel
veel dingen waarvan ik als wetgever eerlijk gezegd niet zo goed zou weten
hoe ik ze tot drie cijfers achter de komma zou kunnen invullen. Ik heb zelf
bijvoorbeeld niet de behoefte om hier als wetgever een begrip als
«redelijkheid en billijkheid» nader te gaan zitten invullen. Zo zijn er
natuurlijk heel veel voorbeelden te geven. Dus het blijft volgens mij ook
gewoon een spanningsveld. Volgens mij is het een terechte
waarschuwing dat je als wetgever soms niet moet kiezen voor te open
normen en dat je ze moet kunnen invullen waar dat kan. Maar volgens mij
was de waarschuwing vooral – zo heb ik die in ieder geval opgevat – dat
als je dat als wetgever doet, je niet verbaasd moet zijn dat als je de rechter
de ruimte geeft, hij die vervolgens ook zal gebruiken. Je kunt de rechter
daar dan moeilijk op gaan bekritiseren. Dat laatste zult u mij ook nooit
horen doen.
De heer Nijboer (PvdA):
Dat begrijp ik. Ik heb eigenlijk een vraag over de achterliggende principes
en de werking. Ik heb twee grote problemen met het huidige faillissementsrecht geschetst: de verpanding die grootscheeps optreedt en
aandeelhoudersleningen, waardoor de aandeelhouder eigenlijk niet meer
de risicodrager wordt voor bedrijven. Er zijn ongetwijfeld nog andere
problemen, maar dat zijn toch wel grote problemen in de huidige werking
van het faillissementsrecht. Deelt de D66-fractie die analyse van het
huidige faillissementsrecht?
De heer Groothuizen (D66):
Ik ben geen faillissementsrechtexpert, maar ik heb het u horen zeggen. Ik
kan me daar best wel iets bij voorstellen. Kijk naar de amendementen die
zijn ingediend. Ik heb het idee dat het daarin voor een niet onbelangrijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

34

deel eigenlijk gaat over hoe je eventueel de waarde verdeelt die overblijft.
Blijkbaar is de aanname van de mensen achter de amendementen dat
bepaalde schuldeisers, vooral grote banken, door hun zekerheidspositie
daar heel erg positief in uitspringen. Ik kan me daar wel iets bij
voorstellen. Toch bekroop mij af en toe bij het lezen ook wel het gevoel
dat we dan misschien wat nuance vergeten. Bovenaan die positie van
zekerheidsgerechtigden heb je soms de banken, maar natuurlijk niet
alleen maar de banken. Als tweede volgt volgens mij de fiscus. Dat is toch
weer een heel ander type bevoorrechte schuldeiser, waar ik persoonlijk
wel wat sympathie voor voel, omdat het de overheid is en ons allemaal
betreft. De derde zijn de overige schuldeisers. Daarbij wordt soms het
beeld opgeroepen – ik zeg niet dat u dat heeft gezegd; ik chargeer nu een
beetje – alsof dat allemaal sneue schuldeisers zijn, terwijl ook daar weer
best wel veel verschil in zit. In die groep crediteuren kunnen namelijk ook
hele grote bedrijven zitten, zoals multinationals. Ik zou er dus ook een
beetje voor willen waken dat rangorde gelijk is aan een soort van
sympathiefactor. Dat lijkt soms wel een beetje over de amendementen
heen te zweven, en dat volg ik dan weer niet helemaal. Maar als u vraagt
of ik u volg in de opvatting dat het goed is om te kijken hoe ook gewoon
kleine ondernemers niet slechter af zijn in het faillissementsrecht, dan
vind ik dat een redelijk standpunt.
Voorzitter. De vraag is natuurlijk nog wel – daar hebben de heren Van Gent
en Van Dam ook op gewezen – of die amendementen altijd het beoogde
resultaat dichterbij brengen. Want het kan bepaalde economische
gevolgen met zich meebrengen. Stel dat iemand zegt: ik stem niet in met
een akkoord; laat het dan maar failliet gaan. Dan hebben we volgens mij
een tegenstrijdig gevolg. En stel – volgens mij wees de heer Van Gent
daarop, en anders zal hij mij corrigeren – dat een bank zegt: als ik minder
zekerheid heb dat ik uiteindelijk mijn geld terugzie, ga ik in de
voorwaarden die ik stel aan mijn leningen verslechteringen aanbieden.
Dan zijn we volgens mij andere economische gevolgen aan het creëren
die ook negatief uitpakken. Dus ik worstel nog wel een beetje met de
uitwerking daarvan.
De heer Nijboer (PvdA):
Dat was precies de reden waarom ik naar de onderliggende principes
vroeg en daar heb ik net een welwillend antwoord op gehoord.
De voorzitter:
Oké, dank u wel. Was u aan het einde van uw betoog gekomen, meneer
Groothuizen?
De heer Groothuizen (D66):
Zeker.
De voorzitter:
Dan geef ik ten slotte het woord aan de heer Markuszower van de PVV.
De heer Markuszower (PVV):
Dank u wel, voorzitter. Vandaag bespreken we – ik ben de laatste spreker,
dus het is zeker al een paar keer gezegd – twee wetsvoorstellen: het
wetsvoorstel over de herziening van het beslag- en executierecht en het
Wetsvoorstel homologatie onderhands akkoord, de zogenaamde WHOA.
Dit wetsvoorstel regelt in de Faillissementswet dat de rechtbank een
onderhands akkoord tussen een onderneming en zijn schuldeisers en
aandeelhouders betreffende herstructurering van schulden kan
goedkeuren of, als je wilt in een duurder woord, homologeren. We gaan
nu eens niet met deze Minister in debat over bijvoorbeeld zijn slappe
gevangenisbeleid. Een beleid dat er vooral op toeziet gevangen, gevaarlijke moordenaars en verkrachters zo min mogelijk straf te geven en zo

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

35

min mogelijk straf te laten uitzitten. Met het excuus van het coronavirus
laat Minister Dekker minimaal 175 gevangenen vrij, omdat hij die
criminelen niet wil blootstellen aan het coronavirus. Hij neemt dus op de
koop toe dat de maatschappij wel wordt blootgesteld aan deze gevaarlijke
criminelen. Een van de moordenaars – ik noem het –...
De voorzitter:
Meneer Markuszower, mag ik u even onderbreken?
De heer Markuszower (PVV):
Ik dacht al dat u me zou onderbreken. Ik noem het...
De voorzitter:
Ja, ik heb nog lang gewacht!
De heer Markuszower (PVV):
... omdat het anders onbenoemd blijft en omdat de ruimte was gegeven
voor de mooie provincie Zeeland...
De voorzitter:
Meneer Markuszower, mag ik u erop wijzen dat er vanmorgen een
procedurevergadering van deze commissie heeft plaatsgevonden? Daar
waren alle partijen bij aanwezig die hier nu verder aanwezig zijn. Maar u
was niet aanwezig, ondanks de aankondiging dat u er zou zijn. Daar wordt
bepaald wat er op de agenda staat. Als u behoefte heeft aan zo’n debat,
kunt u dat daar inbrengen. Maar ik sta niet toe dat u dat hier doet of dat u
een soort achterweggetje kiest om het debat hier toch te gaan voeren. Dat
doet u ten koste van de tijd van uw collega’s en bovendien heeft de
Minister zich daar niet op voorbereid. Ik verzoek u nu vriendelijk om u te
gaan richten op de onderwerpen van dit debat.
De heer Markuszower (PVV):
Ik zal dit stukje afronden. Er zat ook geen vraag in. Ik wil het niet
onbenoemd laten.
De voorzitter:
Nee, nee, nee, u rondt helemaal niks af op dit punt. U gaat gewoon nu wat
mij betreft naar het onderwerp waar het hier over gaat. En anders
ontneem ik u het woord.
De heer Markuszower (PVV):
Dan een punt van orde gericht aan u, meneer de voorzitter. Ik constateer
dat u wel over de provincie Zeeland wil spreken als meneer Van Gent
daarover het woord voert, maar niet over moordenaar Arjan de G., die nu
vrijgelaten is, terwijl hij in 2013 Kim Stoker op een verschrikkelijke manier
vermoord heeft.
De voorzitter:
Nou, ik heb niet...
De heer Markuszower (PVV):
Maar vandaag spreken wij over iets anders, voorzitter; daar heeft u gelijk
in. Vandaag spreken we over betere wetgeving bij faillissementen. Dat is
niet onbelangrijk. Meer dan de helft van de ondernemers, zo zegt het CBS,
vreest voor het voortbestaan van hun ondernemingen. Als de coronacrisis
lang aanhoudt, zo beredeneren de ondernemers, zullen zij niet meer in
staat zijn om de deuren van hun onderneming open te houden. De wetten
die we vandaag bespreken zijn weliswaar geen snel opgetuigde
noodwetten in het kader van de coronacrisis, maar zijn door de toenemende druk op ondernemingen misschien wel relevanter geworden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

36

Daarom is het goed dat Kamerleden zich goed buigen over deze twee
wetsvoorstellen.
Met verbazing – ook daarom – las ik een achtergrondartikel in De Groene
Amsterdammer. Uit dat artikel bleek dat Kamerleden die serieus naar deze
wetten willen kijken, bijvoorbeeld collega’s Nijboer en Van der Graaf,
worden bedolven onder een keiharde en oneigenlijke lobby. De heer
Nijboer heeft daar ook al wat over gezegd. Met veel kabaal en geweld
proberen Zuidasadvocaten – dat zijn vaak cocaïne snuivende advocaten –
en de grote banken deze wetten, met name de WHOA, erdoorheen te
drukken.
De heer Van Dam (CDA):
Voorzitter, mag ik een punt van orde maken?
De voorzitter:
Ja. Meneer Van Dam.
De heer Van Dam (CDA):
Ik wil er niet mee geassocieerd worden – daarom maak ik er een
opmerking over – dat Zuidasadvocaten in zijn algemeenheid cocaïne
snuivend zouden zijn. Ik ken er heel veel. Ik vind gewoon dat ik een punt
van orde moet maken dat dit een veralgemenisering is die wat mij betreft
totaal kant noch wal raakt.
De voorzitter:
Waarvan akte. Ik verzoek meneer Markuszower...
De heer Markuszower (PVV):
Ik heb niet gezegd...
De voorzitter:
Voordat u verdergaat, meneer Markuszower. Ik heb u weleens vaker
verzocht om hier niet uw gram te richten op mensen die zich hier niet ter
plekke kunnen verdedigen. U bent in gesprek met de Minister en met uw
collega’s. Houd u het daar nu even bij.
De heer Markuszower (PVV):
Ik heb niet gezegd dat ze allemaal snuiven.
De voorzitter:
Nee...
De heer Markuszower (PVV):
Ik ken er ook heel veel. Maar ik woon er om de hoek, en heel veel snuiven
er wel. Maar wetten in dit land worden niet gemaakt door de dure
Zuidasadvocaten of door de Nederlandse Vereniging van Banken. Wetten
worden in Nederland gemaakt door het volk, via de volksvertegenwoordiging. Voor onze fractie geldt vandaag dat wij goed gaan kijken naar de
voorliggende wetten. Onze fractie wil dat niet alleen bijvoorbeeld de grote
banken er in het geval van een dreigend faillissement met al of bijna al het
geld vandoor gaan, maar dat ook de kleinere leveranciers zo veel mogelijk
van hun rekeningen betaald kunnen krijgen.
Over het wetsvoorstel voor herziening van het beslag- en executierecht
kan ik vrij kort zijn. Met dit wetsvoorstel wordt het beslag- en executierecht op een aantal punten gewijzigd. Het doel van dit wetsvoorstel is
onder meer om ervoor te zorgen dat een beslag op de bankrekening er
niet meer toe leidt dat een schuldenaar niet meer in zijn of haar levensonderhoud kan voorzien. Er wordt bij beslag op een bankrekening een
beslagvrij bedrag ingevoerd. Het beslagvrije bedrag zorgt ervoor dat de
schuldenaar de beschikking houdt over een bedrag op zijn bankrekening

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

37

waarmee hij zijn hypotheek of huur kan betalen. Het wetswijzigingsvoorstel moet ook voorkomen dat er beslag wordt gelegd op roerende
zaken als auto’s in het geval dat de kosten de baten overstijgen. Juist in
deze periode van crisis of aankomende crisis, waarin de komende tijd
vermoedelijk helaas een hoop bedrijven over de kop zullen gaan en
mensen werkloos zullen worden, is het van belang dat mensen dan niet
helemaal in de goot terechtkomen en bijvoorbeeld niet eens meer eten
voor hun kinderen kunnen kopen of het dak boven hun hoofd verliezen.
Wel heeft mijn fractie over deze wet nog een vraag. Het beslagvrije bedrag
brengt mee dat de schuldenaar de beschikking houdt over een bedrag op
zijn bankrekening waarmee hij zijn hypotheek of huur kan betalen. Dit
bedrag is niet vatbaar voor verrekening. De Minister zegt dat hij verwacht
dat het beslagvrije bedrag juist de kans vergroot dat de schuldenaar wel
gewoon betaalt, waardoor de bank geen executiemaatregelen hoeft te
nemen. Dit staat in de nota naar aanleiding van het verslag, op pagina 7.
Maar wellicht zijn er nu mensen die dusdanig in de problemen komen dat
de banken wel degelijk tot executiemaatregelen overgaan. Ziet de Minister
dit gevaar ook? Zo ja, wat is dan zijn oplossing voor dit probleem? Ik
begrijp dat de Minister deze wet natuurlijk heeft geschreven voor de
coronacrisis uitbrak, maar kan hij dit punt nader onderbouwen, juist in het
licht van de huidige crisis of de aankomende crisis?
Dan meer in detail het wetsvoorstel Wet homologatie onderhands
akkoord. Deze wet moet helpen om faillissementen te voorkomen. Met dit
wetsvoorstel wordt een nieuwe akkoordprocedure voorgesteld voor
bedrijven die in financieel zwaar weer verkeren. Het doel is om het
reorganiserend vermogen van bijna failliete ondernemingen te versterken.
In Nederland ontbreekt nu nog een wettelijke regeling voor een dwangakkoord buiten faillissement. De rechtbank kan met dit wetsvoorstel een
herstructurering van schulden onder de schuldeisers homologeren
oftewel goedkeuren. Het akkoord is verbindend voor alle bij het akkoord
betrokken schuldeisers.
Nu is het zo dat één schuldeiser een akkoord kan blokkeren. Dat geeft die
ene schuldeiser een machtspositie. Andere schuldeisers voelen zich onder
druk gezet om de blokkerende schuldeiser of schuldeisers een hogere
betaling te gunnen. Maar onder de voorliggende nieuwe wet kunnen
schuldeisers die samen twee derde van de stemmen vormen de schuldeisers die niet met het akkoord hebben ingestemd, dus de andere een
derde van de stemmen, het zwijgen opleggen in de procedure. Dit
betekent in feite geen akkoord, maar dwang door middel van
stemmingen. Hierbij gaat het om grote bedragen. Het belang van
bijvoorbeeld banken is groot, maar voor ondernemers is het terugkrijgen
van geïnvesteerde middelen of te ontvangen rekeningen minstens zo
belangrijk, gezien hun aanzienlijk beperktere liquiditeit. Door middel van
«no creditor worse off» kan de afgedwongen goedkeuring door de
rechtbank worden afgewezen. Dit gebeurt nadat een eiser die tegenstemde in de procedure met de andere eisers in het gelijk wordt gesteld.
Voor ondernemers is dit positief, aangezien zij hiermee nog een vuist
kunnen maken tegen de overmacht van banken en andere grote schuldeisers wanneer ze buitenspel zijn gezet in de procedure.
De WHOA voorziet in een omleiding voor de grote eisers ten opzichte van
dit «no creditor worse off», namelijk met de zogeheten «absolute priority
rule». Deze regeling stelt grote eisers in staat in beroep te gaan tegen de
«no creditor worse off»-uitspraak van de rechtbank en hiermee alsnog het
aandeel te krijgen dat ze hebben afgedwongen in de oorspronkelijke
procedure. Dit is naar mijn mening een beetje tegenstrijdig. Met deze wet
kunnen schuldeisers met gebruik van hun zekerheden nagenoeg
ongelimiteerd alle overgebleven middelen opeisen. Met verschillende
constructies kunnen zij de kleinere schuldeiser, de kleine ondernemer,
buitenspel zetten. En juist voor deze kleine ondernemer is liquiditeit van
belang, ook omdat hij zijn hoofd boven water moet zien te houden in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

38

economische crisis die zijn intrede heeft gedaan of gaat doen. Mijn vraag
aan de Minister is dan ook waarom hij niet méér doet om de kleinere
schuldeisers, vaak kleine ondernemers, te beschermen tegen de grote
jongens, dus de banken of andere grotere partijen. Waarom wordt er geen
minimumpercentage ingebouwd voor alle eisers, dat garandeert dat ten
minste een percentage van de investeringen of rekeningen terugkomt bij
alle eisers? Ik heb de goede amendementen van de collega Van der Graaf
gelezen, en volgens mij stelt zij zoiets voor. Eigenlijk vraag ik dus aan de
Minister of hij in detail kan ingaan op de reden waarom hij dat geen
verstandig amendement zou vinden.
Dan dank ik u, en met name de voorzitter voor de ruimte die hij mij heeft
gegund.
De voorzitter:
Graag gedaan. Daarmee komt er een einde aan de eerste termijn van de
zijde van de Kamer. Ik kan me voorstellen dat de Minister even tijd nodig
heeft. Ik schors de vergadering tot 15.40 uur.
De vergadering wordt van 14.53 uur tot 15.44 uur geschorst.
De voorzitter:
Het woord is aan de Minister voor Rechtsbescherming voor zijn eerste
termijn.
Minister Dekker:
Voorzitter, dank u wel. Ik vind het ook fijn om hier weer te zijn. Na enkele
weken druk bezig geweest te zijn in de toren en ook veel thuisgewerkt te
hebben, is het wel weer goed om hier, in het hart van onze democratie, te
zijn om twee belangrijke wetsvoorstellen te bespreken. Deze wetsvoorstellen zijn niet geschreven voor de periode waarin we zitten, maar
hebben wel aan relevantie gewonnen, omdat ze voor een deel gaan over
mensen die in ernstige schuldenproblemen zitten, en voor een ander deel
over bedrijven die in ernstige schuldenproblemen zitten. De verwachting
is helaas dat we daar de komende maanden en jaren vaker mee te maken
gaan krijgen. Ook heel veel dank dus aan uw Kamer en uw commissie
voor de bereidheid om deze twee wetten spoedig te behandelen. Ik wilde
beginnen met de WHOA, en vervolgens ingaan op beslag en executie.
Voorzitter. Voordat ik inga op de inhoud van de WHOA wil ik eerst kort iets
zeggen over het proces, daartoe ook uitgedaagd door de heer Nijboer. Hij
zei: hoe kan dat nou; we zouden een paar weken terug een plenaire
behandeling hebben en er waren een aantal amendementen in concept,
die dus nog niet waren ingediend, maar die lagen wel op de tafel van de
Minister. Ik moet ook eerlijk bekennen dat ik met die conceptamendementen ook een ronde ben gaan maken in de sondering die vaak
plaatsvindt vlak voor zo’n plenair debat. Dat is niet goed, dus ik steek de
hand in eigen boezem. Het was verkeerd; ik heb die les geleerd en ik zal
ervoor zorgen dat dat niet meer gebeurt.
Voorzitter. Als ik verder naar het proces kijk, heb ik wel de indruk dat er
vanuit mijn ministerie enorm veel tijd en energie in is gestoken om een
heel integer en heel zorgvuldig proces in gang te zetten, waarbij men zich
realiseerde dat sleutelen aan faillissementswet- en regelgeving alleen
maar kans van slagen heeft als je een goede balans weet te vinden tussen
de belangen van verschillende partijen. Dat is ook de reden waarom er bij
dit soort trajecten, en ook in dit specifieke geval, uitgebreid wordt
geconsulteerd. Het eindresultaat is op wezenlijke punten aangepast als je
het vergelijkt met waar we mee begonnen zijn, gewoon na inbreng van
verschillende partijen.
Dat heeft er uiteindelijk toe geleid – daar ben ik wel blij mee – dat ikzelf de
indruk heb dat er een breed draagvlak is voor het voorstel dat er nu ligt.
Het gebeurt niet zo heel erg vaak dat de Stichting van de Arbeid – u kent

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

39

deze stichting waarin de sociale partners, de werkgevers, groot en klein,
en de vakbonden al decennialang samenwerken – brieven stuurt waarin
staat dat wat hier ligt, kan helpen om te voorkomen dat bedrijven onnodig
failliet gaan. Daarmee is wat mij betreft de discussie niet af. Het is ook
prima om hier uitvoerig over door te praten. Wat dat betreft vind ik dit een
interessant debat. Het gaat echt ergens over. Het is technisch, maar dit
gaat over heel wezenlijke zaken.
Voorzitter. Voordat we de inhoud induiken, is het ook wel goed om kort te
zeggen waar dit wetsvoorstel over gaat en hoe dit wetsvoorstel zich nou
verhoudt tot een aantal andere wetsvoorstellen waaraan wordt gewerkt.
Dit wetsvoorstel maakt het mogelijk om eigenlijk buiten surseance en
faillissement om in redelijke stilte – in redelijke stilte dus; de heer Van
Dam vroeg waarin dit anders is dan de faillissementsprocedure – te kijken
of je met financiers en schuldeisers kunt komen tot een akkoord dat de
onderneming laat bestaan. Dat is iets wat we nu niet hebben in
Nederland. Daarmee maak je uiteindelijk de taart groter en dat is voor
iedereen beter: voor de financiers, voor de mensen die in het bedrijf
werken, voor de leveranciers en voor de schuldeisers. We kennen een
aantal landen om ons heen die wel zo’n regeling hebben en zien dat het
daar werkt. Ik denk dat dat een van de redenen is waarom er zowel vanuit
het bedrijfsleven als vanuit de vakbonden wordt gezegd: kom tot een
goede regeling!
Maar dit is niet de laatste stap die we nemen in de hele herziening en
hervorming van het faillissementsrecht. Er werden een aantal best wel
fundamentele dingen aangekaart over bijvoorbeeld de rangorde tussen
verschillende schuldeisers, gesecureerd of niet-gesecureerd. Een aantal
had het ook over de Belastingdienst en het UWV, die wat hoger in de
pikorde staan. De banken lopen in ieder geval voor het gesecureerde deel
voorop in de faillissementsprocedure. Daarbij zie ik dat er ook een
tendens is dat er partijen zijn die zowel eigen vermogen als vreemd
vermogen hebben. De heer Nijboer vroeg daarnaar. Het is ook zo dat
geldschieters kunnen vragen om onderpand, om een zekerheidstelling.
Eigenlijk werd de normatieve vraag op tafel gelegd of we dat nou goed
vinden zoals het er nu staat. Het antwoord is eigenlijk ontkennend, want
als we het wél goed hadden gevonden, dan waren we nu niet bezig
geweest met een wetsvoorstel dat juist toegespitst is op de vraag of die
balans nu goed is.
Tegelijkertijd is het ook geen makkelijke discussie. Ik leg «m hier maar op
tafel. Laat ik twee voorbeelden eruit pikken. Als je zegt «wij willen iets
minder zekerheid voor de banken, ten gunste van bijvoorbeeld concurrente schuldeisers», dan betekent dat wat voor de financieringsarmslag
die ontstaat, namelijk hogere rente en kritischer bankiers die gaan kijken
of het echt wel werkt, omdat een bank uiteindelijk toch ook zijn geld terug
wil hebben. Ik zeg niet dat we het daarom niet moeten doen, maar je moet
er echt goed naar kijken, voordat je die stap zet.
Het tweede geldt bijvoorbeeld bij die discussie rond onderpand. Dat heeft
inderdaad het nadeel dat, als verschillende partijen geld hebben geleend
en daar onderpand voor hebben teruggekregen, bijvoorbeeld leveranciers
als ze aan de deur kloppen bij een ophanden zijnd faillissement erachter
komen dat er verschillende geldschieters zijn die in de rangorde voor hen
in de rij staan. Dat is één. Aan de andere kant wordt er overigens ook
vanuit het mkb gezegd: er zijn nu partijen die ons bijvoorbeeld verbieden
om onze machines en roerende zaken te verpanden; verbied dat nou juist
weer, want daarmee krijg je een enorme leverage voor het aantrekken van
meer vreemd vermogen, voor de financiering vanuit banken en derden
richting dat bedrijfsleven. Dat wordt geraamd op zo’n 1,5 miljard. Daar
zien we dat het mkb er juist groot voorstander van is om die mogelijkheden te verbreden. Ook dat zit allemaal nog in de voorstel- en in de
ontwerpfase.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

40

Ik wil hiermee aangeven dat ik hier graag een discussie over aanga, maar
dat het ook belangrijk is om daarbij steeds de voor- en nadelen goed
tegen elkaar af te wegen. Daarmee kom ik bij het voorstel dat hier nu ligt.
Ik ga straks in op de specifieke amendementen. Er schuilt een risico in als
je die discussie naar voren haalt en zegt: wij willen bij een onderhands
akkoord wat gaan doen in die verhoudingen. Het risico is namelijk dat je
een onevenwichtigheid krijgt tussen de situatie bij een onderhands
akkoord versus de situatie bij faillissement en dat er een situatie gaat
ontstaan waarin het voor bepaalde partijen aantrekkelijker is om te
zeggen: laat het dan maar failleren, want dan haal ik er meer uit. Dan doen
we precies het tegenovergestelde van wat we met dit wetsvoorstel
beogen; dan komen er namelijk niet minder faillissementen, maar meer
faillissementen.
Dat dus even voordat we de discussie aangaan, om u ook een doorkijkje
te geven. Ik kan me voorstellen dat een aantal van u nog vraagt of ik terug
wil komen op dat verpanden en op aandeelhouders die tevens leningen
verstrekken aan hun eigen bedrijf. Dat is gewoon op dit moment in
Nederland staande praktijk. Dat kan, maar daar kunnen we best een
normatieve discussie over hebben. Daar vinden op dit moment allerlei
gesprekken over plaats. Ik vermoed dat tegen het einde van het kalenderjaar daar ook een eerste voorstel over in consultatie kan gaan. Het is
niet een kwestie van een zevenjarenproject, waarbij u dan pas wat van mij
terug hoort, maar ik wil daar echt in deze kabinetsperiode nog een eerste,
belangrijke stap in zetten.
Dan de inhoud van de WHOA. Waarom is dit wetsvoorstel nu zo belangrijk
om faillissementen te voorkomen? Volgens mij is iedereen het er wel over
eens dat niemand beter wordt van een faillissement: financiers niet,
leveranciers niet, mkb’ers niet, werknemers niet. Als er nog iets van
toekomst zit in een bedrijf met afgewaardeerde schulden en als partijen
daar echt nog fiducie in hebben, dan is voorkomen vaak beter.
Nu zijn er twee oorzaken voor de slechte positie van mkb-schuldeisers in
een faillissement. In de eerste plaats is bij een faillissement de taart die
verdeeld moet worden onder de schuldeisers eenvoudigweg te klein. Die
taart bestaat uit de opbrengst die de curator bij het faillissement weet te
realiseren bij de ontmanteling van de onderneming en met de verkoop
van allerlei goederen. Kopers weten dat daar tijdsdruk achter zit. Dat is
vaak niet de beste manier om een goede opbrengst te krijgen. Bovendien
maakt een curator ook kosten en die moeten ook uit de boedel worden
betaald. Met andere woorden, helemaal aan het einde van de lijn, waar de
leveranciers en concurrente schuldeisers komen kijken, is er vaak niks
meer te verdelen.
Een tweede reden dat mkb-schuldeisers in een faillissement vaak slecht af
zijn, is dat er geen flexibiliteit is bij de verdeling van de taart. In faillissement geldt een heel strikte wettelijke rangorde. Zo hebben schuldeisers
met een zekerheidsrecht, veelal financiers, als eerste aanspraak op de
opbrengst bij de verkoop van bijvoorbeeld in onderpand gegeven
fabrieksmachines en gaan de Belastingdienst en het UWV weer voor op
de gewone zogeheten concurrente schuldeisers. Omdat de taart om te
beginnen al niet groot genoeg is voor iedereen, trekken de concurrente
schuldeisers bij een faillissement aan het kortste eind. Mkb-bedrijven zijn
vaak als leverancier betrokken bij de onderneming en vallen in die
categorie.
Voorzitter. Als je dus een faillissement kunt voorkomen en daarmee
waarde kunt creëren, dan is dat in het belang van heel veel partijen.
Mevrouw Van der Graaf (ChristenUnie):
Ik hoor de Minister hier net uitleggen waarom het mkb nu achteraan staat
in de rij bij een faillissement. Ik heb in mijn eerste termijn aan de Minister
gevraagd wat hij vindt van die grote ongelijkheid die is gegroeid binnen
onze faillissementswetgeving. Ik verwees naar de recovery rate. Wat je uit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

41

het faillissement haalt voor de banken is 90%. Dat is een paradijs voor
banken. Voor de concurrente schuldeisers is er nog 3%. Wat vindt de
Minister daarvan? Is hij van plan om daar wat aan te doen?
Minister Dekker:
Ik zie dat punt. Er wordt ook heel nadrukkelijk naar gekeken in het in
voorbereiding zijnde wetsvoorstel waarmee ik tegen het eind van het jaar
in consultatie denk te kunnen. Daarbij wordt ook gekeken naar de hogere
categorieën in rangorde, dus de banken, maar ook wijzelf, de belastingbetaler, de Belastingdienst en het UWV. Dat doen we vanwege precies dit
punt. Als u vraagt of ik dat ga verzwakken ten faveure van anderen, dan
valt daar aan de ene kant wat voor te zeggen, een beetje volgens uw
betoog. Maar aan de andere kant zijn er ook een hoop experts die zeggen:
kijk uit, want dat betekent wel dat het voor het midden- en kleinbedrijf
veel moeilijker wordt om leningen aan te trekken. En je hebt om te kunnen
investeren vaak toch ook kapitaal nodig. Of je verzwakt de positie van
banken enorm, en we willen ook niet terug naar het scenario van 2008
waarin de banken omvielen omdat er allerlei slechte leningen in zaten.
Dus vanwege die goede positie van een aantal preferente schuldeisers is
er aanleiding om daarnaar te kijken. Ga ik u hier dan onmiddellijk beloven
dat ik dat ook ga veranderen of verzwakken ten faveure van anderen?
Zover ben ik nog niet, maar ik kijk er wel serieus naar.
De heer Van den Berge (GroenLinks):
Ik heb een vraag over het proces dat de Minister schetst. Als ik het goed
begrijp, zegt de Minister dat hij best wil kijken naar de verhouding tussen
de verschillende schuldeisers, maar pas bij de herziening van de
faillissementswetgeving. Tegelijkertijd vind ik dat ook wel een ingewikkelde, want als we bij de herziening van de faillissementswetgeving
zouden besluiten om de rol van het midden- en kleinbedrijf inderdaad te
versterken ten opzichte van bijvoorbeeld de banken, zoals mijn fractie
graag zou willen, dan zou er natuurlijk ook een omgekeerd effect kunnen
plaatsvinden, namelijk dat het in het voordeel van het mkb gaat zijn om
op faillissementen aan te sturen. Wat als we het wel in de faillissementswetgeving doen en niet in deze wet? Ik vraag me toch af hoe ik dat moet
plaatsen. Als we dit willen, zouden we het dan niet nu in deze wet moeten
regelen en straks ook in de faillissementswetgeving?
Minister Dekker:
Dat is een hele goede vraag, maar het antwoord daarop is ronduit nee.
Dat heeft ermee te maken dat dit wetsvoorstel de rangorde volgt die geldt
onder faillissement. Als je straks de rangorde onder faillissement
verandert, verandert de WHOA mee. Als je in de WHOA een specifieke
regeling treft waarbij je bepaalde schuldeisers voortrekt ten opzichte van
andere, krijg je wel degelijk een disbalans tussen de situatie buiten
faillissement, het schuldenakkoord in de WHOA, en het faillissement. Dat
zal in het voordeel zijn van sommige partijen, maar in het nadeel van
andere en die zullen dan eerder aankoersen op faillissement. Dat is de
onbalans waarvoor ik vrees, omdat dat precies het tegengestelde doet van
wat we hier beogen.
De heer Van den Berge (GroenLinks):
Samenvattend, als ik het goed begrijp is het antwoord van de Minister dat
alles wat we straks in de Faillissementswet zouden veranderen qua
rangorde en positie, automatisch doorwerkt in deze wet.
Minister Dekker:
Exact.
De voorzitter:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

42

Helder. Gaat u verder
Minister Dekker:
Er zitten twee belangrijke voordelen aan het akkoord. Aan de ene kant
ontstaat de mogelijkheid om de taart te vergroten. Aan de andere kant
ontstaat er ook meer flexibiliteit. Misschien is het toch goed om even stil
te staan bij die flexibiliteit, ook in relatie tot het mkb. Wat zien we in
landen om ons heen waar dit soort regelingen wel bestaan? Dat er bij
schuldenproblematiek vaak schuldenakkoorden gemaakt worden waarbij
het mkb geen partij is. Dat betekent dat een aantal grote financiers
onderling een afspraak maakt met de aandeelhouders. Dan wordt er
gezegd dat men het graag in kleine kring wil houden, want als het op
straat ligt, dan rent iedereen weg en dan zijn ze hun leveranciers kwijt. Het
mooie aan dit schuldenakkoord, ten opzichte van bijvoorbeeld surseance
van betaling, is dat je het in relatieve stilte kan doen. Dat betekent dat het
mkb niet geraakt wordt in zijn rechten. Met andere woorden: dan krijgen
ze 100%. Ik kom straks nog terug op een aantal van de zorgen die er leven.
Het andere punt is dat ook gezegd kan worden dat men wel wat vraagt
van de leveranciers, bijvoorbeeld van een mkb-organisatie, maar dat men
ook wel weet dat ze heel hard nodig zijn voor de continuïteit van het
bedrijf. Als je een grote fabriek hebt met verschillende toeleveranciers,
dan ben je voor een heel groot deel afhankelijk van je toeleveranciers.
Misschien vraag je wel een offer van ze, maar als je ze vreselijk uitknijpt
en ze wegrennen, dan betekent dat ook automatisch het einde van het
bedrijf. De recovery rate voor het midden- en kleinbedrijf bij Chapter
11-zaken in de VS ligt op 52%, omdat ze ofwel buiten het akkoord worden
gehouden of omdat er een grotere punt uit de taart wordt gegund, om
daarmee ook een goede verstandhouding met de toeleveranciers te
behouden. Dat even over het mkb aan de kant van de schuldeisers.
Het midden- en kleinbedrijf kan zelf ook in gevaar komen in de richting
van een faillissement te gaan. In de adviezen van de Raad van State is
gezegd dat men verwacht dat de WHOA in het begin zal worden toegepast
door de wat grotere bedrijven. Dat heeft te maken met specialismen die
moeten worden opgebouwd. Het is best een omvangrijke operatie om dit
goed te doen en daar komen ook vaak kosten bij kijken. Maar het is niet
exclusief voor hen. Ik kan me heel goed voorstellen dat zeker het
middenbedrijf hier ook wel degelijk gebruik van kan maken.
De heer Van den Berge en de heer Van Dam, geloof ik, vroegen of je wat
kan doen in termen van voorlichting, hulp en ondersteuning. Ik zeg dat
toe. Ik zal hierover in overleg treden met de koepels, omdat er verschillende portalen zijn waar ondernemers in nood aankloppen en terechtkunnen. Het lijkt me zinvol om ze op de hoogte te stellen van de nieuwe
mogelijkheden die er zijn.
Dan werd er gevraagd of ik precies weet wat dit oplevert in economische
termen. Ik denk dat dit een punt is dat we straks mee kunnen nemen in de
evaluatie. Ik zeg heel eerlijk dat het heel moeilijk is om aan de voorkant
precies te zeggen hoe vaak de WHOA zal worden toegepast. Ik hoop dat
de WHOA helemaal niet zo vaak hoeft te worden toegepast, en niet alleen
maar omdat bedrijven niet richting faillissement trippelen of wandelen,
maar ook omdat de WHOA een stok achter de deur kan zijn. Dat zie je
vaker in het recht. Ik heb het liefst dat schuldeisers en bedrijven er
onderling uitkomen. En als dat niet het geval is, dan heb je dit traject om
op terug te vallen. Zodra iedereen dat weet – dat is een beetje de schaduw
van veel wet- en regelgeving die we hebben – zorgt dat ervoor dat je de
kansen op het minnelijke traject vergroot. De evaluatie zal moeten laten
zien in hoeverre daar dan sprake van is.
Voorzitter. Dan ga ik langzaamaan richting de amendementen.
De voorzitter:
Voordat u dat doet, is er nog een interruptie van mevrouw Van der Graaf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

43

Mevrouw Van der Graaf (ChristenUnie):
Ik heb nog een verduidelijkende vraag aan de Minister. De Minister zei dat
dit wetsvoorstel de wettelijke rangorde volgt; op het moment dat we in de
wettelijke rangorde iets zouden wijzigen, zou dat doorwerken in dit
wetsvoorstel. Ik vraag mij af of dat wel juist is, want de wettelijke
rangorde is bij het faillissement van toepassing, maar in de WHOA
hebben we het juist over de meerwaarde, over het reorganisatiesurplus
dat wordt gecreëerd, waarbij je een klasse-indeling kunt doen. Ik vraag mij
af hoe dat precies zit. Het is gewoon een verduidelijkende vraag. Wat
bedoelde de Minister daar nou eigenlijk mee te zeggen?
Minister Dekker:
De WHOA gaat uit van de wettelijke rangorde. Tegelijkertijd geeft de
WHOA de ruimte voor flexibiliteit om, daar waar het gaat om
meerwaarde, niet van die rangorde af te wijken, maar om daar wel
specifiek maatwerk op toe te passen. Misschien is het goed dat ik kort iets
zeg over een aantal van de waarborgen die daarin zitten. Ik merk wel dat
mevrouw Van der Graaf, de heer Nijboer en de heer Van Nispen zeggen:
wordt die taart straks nou wel eerlijk verdeeld? Naast de voorwaarden
voor de goedkeuring van het akkoord biedt de WHOA ook individuele
schuldeisers een aantal mogelijkheden om ervoor te zorgen dat die
eerlijke verdeling wordt bereikt. Ik som ze even op.
Iedere schuldeiser – overigens ook de ondernemingsraad – kan de rechter
vragen om een herstructureringsdeskundige te benoemen, een beetje
naar analogie van de curator. De heer Van Dam vroeg: is dat dan een
deskundig iemand? Ik kijk bijvoorbeeld naar hoe rechtbanken dat nu doen
met curatoren. Zij hebben een lijstje met goede mensen. Ik verwacht dat
dit hier ook zo zal gaan ontstaan. De deskundige krijgt dan de exclusieve
bevoegdheid om een akkoord voor te bereiden. Daarbij is nadrukkelijk het
belang van de gezamenlijke schuldeisers de leidraad. De drempel om zo’n
herstructureringsdeskundige te benoemen is laag, dus het verzoek zal snel
door de rechter worden toegekend. Je zou kunnen zeggen dat het
daarmee ook een stok achter de deur is voor de schuldenaar om gewoon
zelf een goed akkoord aan te bieden. Want doet de schuldenaar dat niet,
dan loopt hij het risico de regie te verliezen. Iedere betrokken schuldeiser
kan vragen om zo’n herstructureringsdeskundige.
Ook krijgt elke schuldeiser altijd de gelegenheid om zijn stem uit te
brengen over het akkoord. Als bij de stemming blijkt dat één of meer
klassen van de schuldeiser tegen het akkoord hebben gestemd, dan wordt
het een stuk moeilijker om de goedkeuring van de rechter te verkrijgen.
Verder kan elke schuldeiser binnen een tegenstemmende klasse – ik denk
dat dit raakt aan het punt van mevrouw Van der Graaf – het akkoord
blokkeren door bij de rechter bezwaar te maken tegen goedkeuring. Als hij
dan aantoont dat het akkoord niet redelijk is, dan keurt de rechter het
akkoord niet goed, bijvoorbeeld als het aan het zekerheidsrecht van
banken een waarde toekent die hoger is en de banken daardoor onder het
akkoord een veel hogere betaling krijgen toegekend. Dus als het akkoord
niet redelijk is, keurt de rechter het akkoord niet goed. Waar wordt dan
onder andere naar gekeken? Het is bijvoorbeeld niet redelijk als iemand
minder zou krijgen dan bij een faillissement of als de reorganisatiewaarde
niet eerlijk wordt verdeeld, conform de rangorde van schuldeisers.
Dan ga ik naar de amendementen. Mijn nummering is iets anders en is
niet op volgorde; dat heeft ermee te maken dat een aantal amendementen
zijn aangepast. Ik zou willen beginnen met het amendement op stuk nr.
14, dat het amendement op stuk nr. 9 vervangt. Ik ben zelf blij met dat
aangepaste amendement, want in het eerdere amendement zat een
perverse prikkel. Dit amendement stelt voor om schuldeisers alleen in te
delen in de klasse van zekerheidsgerechtigde schuldeisers voor zover hun
vordering gedekt wordt door een zekerheidsrecht; voor het ongedekte
deel worden deze schuldeisers ingedeeld in de klasse van concurrente

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

44

schuldeisers. Daarmee wordt eigenlijk geëxpliciteerd wat we met dit
wetsvoorstel willen doen. Daarom kan ik het oordeel over dit
amendement aan de Kamer laten.
Dan het amendement op stuk nr. 15. Dat strekt tot vervanging van het
amendement op stuk nr. 10.
De voorzitter:
Ik concludeer nog even dat het amendement op stuk nr. 13, excuus, het
amendement op stuk nr. 14, dus oordeel Kamer heeft gekregen.
Minister Dekker:
Ja.
Ik ben nu bij het amendement op stuk nr. 15. Dat was stuk nr. 10, maar dat
is nu stuk nr. 15. Dat gaat over die 20%. Dat klinkt natuurlijk heel erg
sympathiek, maar ik maak me wel enorme zorgen over de gevolgen van
dit amendement, omdat ik vrees dat mkb’ers hier uiteindelijk geen
voordeel van proeven, maar er juist de dupe van zijn. Mevrouw Van der
Graaf spreekt steeds over concurrente schuldeisers en mkb-bedrijven,
maar dit amendement ziet op alle schuldeisers. Dat zijn bijvoorbeeld ook
de financiers met een achtergestelde lening of obligatiehouders; ook zij
zouden op basis van dit amendement 20% moeten krijgen, terwijl zij
normaal gesproken in de rangorde onder de concurrente schuldeisers
zitten. Alle schuldeisers 20% geven en tegelijkertijd de voorwaarde
respecteren dat geen enkele schuldeiser slechter af is dan bij een
faillissement is niet altijd mogelijk; sterker nog, dat is vaak niet mogelijk.
Er is vaak gewoon te weinig geld, te weinig vermogen, over. Bij een
faillissement komen financiers met een achtergestelde lening bij de
verdeling van de faillissementsopbrengst na de concurrente schuldeisers.
Deze schuldeisers verstrekken dus leningen met een hoger risico, waarbij
ze vooraf weten dat de kans dat ze bij faillissement hun geld terugzien,
kleiner is. Dat is op zich niet erg, dat is vaak ingecalculeerd, maar daar
vragen ze vaak wat voor terug, namelijk een hogere rentevergoeding.
Zoals ik al opmerkte, is een goede verstandhouding met de leveranciers
essentieel om de onderneming voort te kunnen blijven zetten en de taart
te vergroten. Andere schuldeisers gunnen mkb-bedrijven daarom vaak
een aanzienlijk hogere uitbetaling dan in een faillissement. Dus ook met
dit amendement kan nog steeds een akkoord – zo zou je het kunnen
zeggen, want je kunt ook afwijken – worden voorgesteld waarbij de klasse
van mkb-schuldeisers bijvoorbeeld 30% zou krijgen en de klasse van
financiers met een achtergestelde lening 10%, wat op basis van
redelijkheid en de rangorde helemaal niet zo heel erg gek is, zou je
kunnen zeggen. Maar – daar komt de «maar» – als deze laatste klasse
vervolgens tegen het akkoord stemt, leidt dit amendement ertoe dat één
enkele schuldeiser binnen die klasse de macht krijgt om het akkoord tegen
te houden, waarna vervolgens wordt aangekoerst op faillissement.
Dan zijn er in theorie twee opties om dat tegen te houden. De ene is om
dan toch maar beide klassen 20% te geven, maar de vraag is of dat nou
eerlijk is. De financiers van die achtergestelde lening hebben het risico op
betalingsonmacht bij de schuldenaar al kunnen incalculeren; de
mkb-schuldeisers hebben dat niet. Daarom zou het passend zijn om de
concurrente schuldeisers, die mkb’ers, een hoger percentage te geven.
Maar met dit amendement wordt dat zeer onwaarschijnlijk. Die route
wordt ofwel geblokkeerd dan wel de kans dat het leidt tot een faillissement is groter.
Dan is er nog een tweede optie. Dat zit «m eigenlijk in de aanpassing die
in het amendement zit.
De voorzitter:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

45

Voordat u daarmee begint, merk ik op dat mevrouw Van der Graaf al een
tijdje wil interrumperen. Ik zocht even naar het logische moment. Ik weet
niet of dat nu is.
Minister Dekker:
Dan maak ik «m even helemaal af. Mevrouw Van der Graaf zegt: het is een
gewijzigd amendement, maar eigenlijk op een minor point. Maar ik lees
dat toch anders. Ik vind dat het amendement wel degelijk heel fundamenteel is veranderd. Als het je niet lukt om iedereen 20% te geven
zonder af te wijken van de rangorde, mag je wel afwijken van de
rangorde, zelfs als anderen daarmee in hun belangen worden geschaad.
Dat is in feite wat dit amendement na aanpassing mogelijk maakt.
Daarmee wordt afbreuk gedaan aan het beginsel dat geen enkele
schuldeiser slechter af mag zijn dan in een faillissement. Dat is een
belangrijk uitgangspunt van de WHOA. Het is overigens ook een
belangrijk uitgangspunt in de Europese richtlijn over faillissementswet- en
regelgeving. Daarmee zou dat indruisen tegen heel veel basisprincipes in
de faillissementswet- en regelgeving. Maar ook dat leidt er dus weer toe
dat er een perverse prikkel ontstaat voor deze partijen om dan maar
richting faillissement te koersen in plaats van een onderhands akkoord te
bereiken. Dit is een lange uitleg. Ik begrijp het idee erachter. Ik vind het
ook een sympathiek idee, maar in z’n uitwerking werkt het echt averechts
uit en leidt het niet tot minder maar tot meer faillissementen.
De voorzitter:
Dus uw oordeel is?
Minister Dekker:
Ontraden.
De voorzitter:
Het amendement op stuk nr. 15 wordt ontraden.
Mevrouw Van der Graaf (ChristenUnie):
De Minister bekijkt dit amendement heel erg vanuit de positie van de
schuldeiser die een achtergestelde vordering heeft. Maar dat is toch
precies wat ik in de toelichting van dit amendement heb uitgezonderd?
Voor die mensen heb je die 20%-regeling helemaal niet nodig. Daar wordt
die gewoon helemaal niet voor uitgesteld. Het hele grote bezwaar dat de
Minister nu ten aanzien van dit amendement opwerpt, had ik dus
voorzien. Dat hebben we in de toelichting opgenomen. Dit is nou zo’n
voorbeeld waarvoor je die 20% helemaal niet zou hoeven inzetten. Dan
kun je dus afwijken van die 20%.
Minister Dekker:
Ik zie dat toch echt anders, want hiermee wordt de hoofdregel gemaakt:
alle schuldeisers 20%. U zegt dat u een ontsnappingsclausule hebt
ingebouwd in uw amendement voor schuldeisers met een achtergestelde
lening, maar dat wordt dan een muizengaatje, zeg maar. Daarmee vind ik
het ook te weinig gedefinieerd in de wetstekst zelf. Mijn punt is a. de
vraag of er straks voor alle schuldeisers überhaupt 20% te verdelen valt en
b. de vraag of het dan rechtvaardig is om ervan uit te gaan dat het eerlijk
is om al die schuldeisers 20% te geven. Ik gaf net een voorbeeld waarin
dat in mijn ogen niet het geval is. Dat leidt er dan toe dat dat wel wordt
afgedwongen, ten koste van bijvoorbeeld een concurrente schuldeiser,
dan wel dat je eigenlijk een machtspositie geeft aan bepaalde partijen in
beding om uiteindelijk bij de rechter hun vinger op te steken voor een
faillissement. Dat vind ik gewoon echt een groot risico.
Mevrouw Van der Graaf (ChristenUnie):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

46

Ook hier heb ik in het voorstel dat in het amendement is opgenomen,
gewoon een afwijkingsmogelijkheid opgenomen. Ja, je creëert een
minimumbescherming van 20%. De Minister heeft net ook betoogd dat er
vaker wel meer wordt uitgekeerd. Dan heeft dit amendement al helemaal
geen enkele werking. Je zet dit amendement alleen in op het moment dat
het echt nodig is, dat er echt een minimumbescherming nodig is. Die
situatie is niet ondenkbaar. Als er gewoon niet meer te verdelen is, dan is
er niet meer te verdelen. Als het alternatief dan een faillissement is,
waarbij de kleine schuldeisers toch al niets krijgen, dan ga ik ervan uit dat
er – als de WHOA wordt ingezet – altijd een meerderheid is die ermee
instemt om genoegen te nemen met 10% en niet met die 20% die ze
misschien hadden kunnen claimen. Als het er niet is, dan is het er niet.
Ook dat regel ik met dit amendement.
Minister Dekker:
De uitzonderingspositie waar mevrouw Van der Graaf het over heeft, is
geen uitzonderingspositie. Er zijn heel veel bedrijven waar ook obligatiehouders en achtergestelde leningen zijn. Dat is aan de orde van de dag.
Voor al die categorieën wordt nu gezegd dat ze allemaal 20% krijgen. Dat
is eigenlijk de basisregel in uw amendement. Ik wijs de Kamer alleen maar
op de consequentie daarvan. Dat werkt een aantal kanten op. De vraag is
of dat altijd eerlijk is. De vraag is of we onszelf er niet mee in de voet
schieten. Ik ben gewoon somber. Dat ben ik niet zozeer over de intenties,
want ik hoop natuurlijk dat iedereen al zijn geld terugziet, maar daar waar
dat niet kan, weet ik niet of dit amendement gaat werken. Sterker nog, ik
ben overtuigd van niet. Het kan dan juist het tegenovergestelde effect
hebben.
De voorzitter:
De heer Van den Berge... Nee, mevrouw Van der Graaf.
Mevrouw Van der Graaf (ChristenUnie):
Ja, toch, want de Minister begint nu weer over de achtergestelde
vorderingen. Die vallen hier gewoon niet onder. Als hij met dat voorbeeld
aankomt, is dat gewoon niet het juiste voorbeeld om dit amendement
mee van tafel te vegen, om het maar zo te zeggen, want die vallen hier
gewoon niet onder. Dat zijn achtergestelde vorderingen. Daarnaast geldt
gewoon dat er afwijkingsmogelijkheden in zitten en dat het een minimumbescherming is die je alleen inzet op het moment dat je het nodig hebt, op
het moment dat schuldeisers volledig worden afgeschreven. Het kan best
zijn dat er akkoorden worden gesloten waarbij de handelscrediteuren
gewoon betaald krijgen. Ik denk dat dat heel reëel is, maar het is
misschien niet altijd het geval. Dan regel je via een minimumbescherming
dat ze toch wat kunnen krijgen. Het is belangrijk, zoals de Minister ook in
de memorie van toelichting bij deze wet heeft opgeschreven, dat je de
reorganisatiewaarde alleen maar krijgt doordat je wat gaat afschrijven op
de schuldeisers. Het gaat dus ergens pijn doen. Dan vind ik een
percentage van 20 als minimumbescherming heel acceptabel, waarbij je
ook nog de flexibiliteit om ervan af te wijken behoudt die de Minister zo
prijst in de wet. Die bied ik ook in het amendement. Die minimumbescherming zet je in op het moment dat je het keihard nodig hebt. We
horen dat grote partijen, die voor deze wet zijn, zeggen dat we deze wet in
crisistijd moeten gaan inzetten. We zien die hausse van faillissementen op
ons afkomen, we zien de ingewikkelde positie van ook de kleine ondernemers. Ik wil hen die minimumbescherming kunnen bieden. We hebben
de kans om dat in deze wet te doen.
Minister Dekker:
Ik zie de grote partijen die zeggen dat we dit nodig hebben, maar die grote
partijen – inclusief MKB-Nederland, de vakbonden, VNO-NCW en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

47

Stichting van de Arbeid – zeggen tegelijkertijd ook: doe dan de wet zoals
die is, ongeamendeerd. Het is dus niet zo dat ík degene ben die dit roept.
Volgens mij is er breed draagvlak voor om deze regeling voort te zetten.
«Geef iedereen 20%» klinkt natuurlijk sympathiek, maar ik schets u alleen
de averechtse effecten die de op uw manier aangepaste wet zal hebben. Ik
schetste het via deze variant. Je kunt het ook nog via een andere variant
schetsen. Stel dat er 40 te verdelen is, 20–20. Sommige partijen hebben
een voorkeursrecht. Die zeggen «ik heb recht op wat meer». Bij faillissement zouden ze allemaal minder krijgen. Ze komen tot een verdeling
van niet 20–20, maar 25–15. Dan zitten bijvoorbeeld concurrente schuldeisers onder die 20% van u. De vraag is of dat dan onredelijk is. Is het
onredelijk dat iemand die een lening heeft gegeven met een onderpand,
misschien iets meer terugkrijgt voor zijn lening dan een leverancier die
nog een openstaande rekening heeft? Ik heb het liefst dat ze allemaal
betaald krijgen, maar iemand met een onderpand heeft niet voor niets een
lening met onderpand geleverd. Is het dan rechtvaardig dat die allebei
hetzelfde terugkrijgen?
De huidige regeling maakt het mogelijk dat iedereen zegt «oké, als dat een
regeling is waar wij ons allemaal oké bij voelen, is dat goed». Maar met
uw aanpassing geef je aan deze ene categorie, die 15% krijgt, de
mogelijkheid om zijn vinger op te steken, naar de rechter te gaan en
uiteindelijk ofwel af te dwingen dat men toch ten koste van de anderen
meer krijgt, dan wel om richting het faillissement te gaan. Dat lijkt heel erg
op de situatie die we nu ook hebben, waarin één enkele schuldeiser,
doordat hij een blokkaderecht heeft, er meer uit kan halen, haast als een
soort misbruik van zijn blokkaderecht, om uiteindelijk de onderneming te
laten overleven. Dat is precies wat we met dit wetsvoorstel proberen te
voorkomen en dat wordt met de aanpassingen in dit amendement er juist
weer ingebracht.
De heer Van den Berge (GroenLinks):
Ik vind het eerlijk gezegd heel lastig te beoordelen, omdat het natuurlijk
een heel hypothetische discussie is. Het is een situatie die we nu nog niet
hebben. Als ik het antwoord van de Minister beluister, vooral de
ongewenste effecten die hij ziet, zoals mogelijk meer faillissementen, dan
heb ik daar toch zware twijfels bij. Ik zie namelijk wel degelijk uitzonderingsgronden in dit amendement staan. «Een zwaarwegende grond om
van die 20% af te wijken», dat is er een in juridische zin. En bovendien kan
het nog steeds zo zijn dat een klasse die minder dan 20% krijgt, wel kan
instemmen als ze denken dat ze bij een faillissement nog slechter af zijn.
Ik ben toch even benieuwd hoe reëel die negatieve bijeffecten zijn die de
Minister ziet. Ik vind dat heel lastig te beoordelen.
De voorzitter:
Zonder alles wat al gezegd is, te herhalen. Dat is de uitdaging.
Minister Dekker:
Ik zie dat risico als bijzonder reëel, omdat die bijzondere voorwaarde echt
een uitzonderingssituatie is. Ik gaf net wat voorbeelden waarvan ik zei dat
dat helemaal geen uitzonderingen zijn; het is eerder regel dan uitzondering. Dat gaat gewoon gebeuren. Dit is een voorstel dat zegt: ga in
principe over alle schuldeisers, over alle klassen uit van die 20%. Het
tweede is dit. Natuurlijk kan vrijwillig ergens mee worden ingestemd,
maar het punt is nu juist dat nu ook vrijwillig kan worden ingestemd met
iets, alleen hoeft er maar één te zijn die zijn vinger opsteekt. Die kan dan
met de dreiging van een faillissement zijn vetorecht misbruiken om er
meer uit te halen dan waar hij misschien recht op had gehad. Daar willen
we volgens mij vanaf. Dat leidt er namelijk toe dat er toch onnodig meer
bedrijven failliet gaan dan echt strikt noodzakelijk is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

48

De heer Van den Berge (GroenLinks):
Ik blijf het amendement toch anders lezen, want ik lees hier geen
vetorecht in, ik lees een mogelijkheid voor een klasse die minder dan 20%
krijgt, om naar de rechter te stappen en te zeggen «ik vind dit akkoord niet
redelijk en er is niet aan die 20% voldaan». Volgens mij is dat geen
vetorecht, maar gaat een rechter beoordelen of het akkoord in kwestie
inderdaad onredelijk is. Ik lees het amendement toch echt anders, dus
nogmaals de vraag aan de Minister: waarin zit dan precies het vetorecht in
deze wettekst?
Minister Dekker:
Omdat degene die daarnaartoe gaat niet alleen maar een beroep doet op
de rechter vanwege het feit dat hij niet aan de 20% voldoet, maar omdat
het amendement ook zegt: als je niet aan de 20% voldoet, is dat een harde
voorwaarde voor de rechter om het akkoord af te wijzen.
De heer Van Nispen (SP):
De Minister heeft het steeds over een taart die verdeeld moet worden en
die met dit wetsvoorstel groter gemaakt wordt, zodat er meer te verdelen
is. Maar wat is er redelijk aan als in de praktijk zoals hij nu is, en eigenlijk
ook in het voorstel van de Minister, van een grotere taart bepaalde
schuldeisers 0% krijgen? Want 0% van een grotere taart is natuurlijk nog
steeds niks. Dit amendement probeert daaraan iets te doen. Dan kan de
Minister zeggen dat het niet de juiste manier is en dat het risico’s met zich
meebrengt, maar het voorstel van de Minister doet daar niks aan. Ja, in
bepaalde omstandigheden wel, maar de waarborgen om ervoor te zorgen
dat schuldeisers niet tot 0% worden afgeschreven, zitten er niet in. Het
inbrengen van een minimumbescherming van 20% is volgens de Minister
niet de goede weg, maar de waarborgen van de Minister om dit te
voorkomen zie ik ook niet. Als het amendement van collega Van der Graaf
niet adequaat is geformuleerd en als er risico’s zijn, zou ik graag willen dat
de Minister niet alleen maar zegt «nee, want het moet op mijn manier; de
grotere taart gaat nog steeds voor 90% naar de banken en in sommige
gevallen voor 0% naar anderen», maar dat hij zegt hoe het dan wel kan op
een eerlijke manier, zodat het grotere stuk van de taart in ieder geval ten
goede komt aan alle schuldeisers.
Minister Dekker:
Juist daarvoor zit een harde waarborg in dit wetsvoorstel. Het zegt
namelijk twee dingen: je mag nooit slechter af zijn dan bij een faillissement. Dat betekent dat als je op nul gezet wordt, en dat slechter is dan
faillissement, er gewoon een harde reden is om het te laten afwijzen door
de rechter. Twee is: er moet sprake zijn van een eerlijke verdeling van de
meerwaarde op basis van de wettelijke rangorde. Dat zijn twee harde
eisen waaraan ook door een rechter zal worden getoetst. Dan is de vraag
nog een stap verder: hoeveel zekerheid biedt dat nou? Dan kijk ik naar de
praktijk van een aantal landen om ons heen die werken met dit soort
regelingen, overigens zonder dit soort garanties en percentages erin. Daar
zie ik dat ik in heel veel van de gevallen concurrente schuldeisers,
mkb’ers, erbuiten worden gehouden, omdat er deals worden gemaakt
tussen de grote financiers over een afwaardering van de schulden en de
voortzetting van het bedrijf, zonder dat anderen daar wetenschap van
hebben. Dan raakt het mkb’ers totaal niet. Die krijgen dan niet 20%, maar
die krijgen 100%, dus dat is goed. Het tweede is dat de ervaring leert dat
ook voor de doorstart, of eigenlijk de voortzetting, van het bedrijf een
goede verstandhouding met leveranciers, dus met de mkb’ers, van
ongelofelijk belang is om er überhaupt nog een succes van te maken. Die
zitten er helemaal niet op te wachten om mensen op de kast te jagen of
met een kluitje het riet in te sturen, want dan zeggen mensen de volgende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

49

keer: dan lever ik niet meer aan je. We zien in de praktijk dat mkb’ers waar
dat kan worden ontzien, zonder dat er een verplichting op ligt.
Het zijn die twee dingen, de waarborgen in de wet in combinatie met de
ervaringen in gevallen waarin met dit soort systemen en regels wordt
gewerkt, waardoor ik er het volste vertrouwen in heb. Ik ben zelf erg groot
voorstander van een vinger aan de pols houden. Laten we kijken of het
echt zo uitwerkt. Dat was volgens mij ook de suggestie die de Stichting
van de Arbeid deed. Het is geen onzinargument. Natuurlijk wil je weten
hoe dit uiteindelijk uitpakt en of mkb’ers daarbij gebaat zijn. Heel veel
partijen denken van wel; MKB-Nederland zelf ook. Maar laten we nou ook
kijken of het in de praktijk zo uitpakt. Als dat niet het geval is, kan je altijd
weer terug naar de tekentafel om te kijken wat je extra nodig hebt. Ik ben
alleen bang dat de suggesties die daar nu voor op tafel worden gelegd,
het hele principe van de wet onderuithalen.
De heer Van Nispen (SP):
Ik zeg eerlijk dat ik niet kan overzien hoe het in andere landen uitpakt. Dat
is zo. Dat weet ik niet. Maar ik weet wel dat de wettelijke voorwaarden die
de Minister schetst, eigenlijk geen goed argument zijn om dit op deze
manier te doen. De eerste voorwaarde is dat een schuldeiser niet slechter
af mag zijn dan bij een faillissement. Nou, bij een faillissement heb je ook
0%, dus je bent niet slechter af als je van een grotere taart 0% krijgt. Aan
die voorwaarde is dus voldaan. De tweede voorwaarde is dat de rechter
toetst of een eerlijke verdeling heeft plaatsgevonden op basis van de
wettelijke rangorde. Daaraan zal ook voldaan zijn, want die wettelijke
rangorde is niet doorbroken. Ik geef toe dat ik niet weet hoe het in de
praktijk gaat werken, maar volgens mij moet de Minister toegeven dat de
wettelijke voorwaarden niet kunnen voorkomen dat iemand nog steeds
0% krijgt. En let wel, iemand geeft dus zijn vordering prijs om een grotere
taart mogelijk te maken. Dan vind ik het wél per se onredelijk als dat op
0% kan uitkomen. Daarom vind ik dat voorstel van mevrouw Van der
Graaf zo goed. Als de Minister nu bezwaren opwerpt, zou ik het heel fijn
vinden als hij zei hoe het anders of beter zou kunnen om te voorkomen
dat je naar 0% gaat. Dat hoor ik nog niet.
Minister Dekker:
Ik zit een beetje te zoeken, want als we in rondjes draaien komen we daar
ook niet veel verder mee. De Raad van State, die overigens positief is op
dit punt, haalt in zijn advies aan – en dat argument hebben we overgenomen – dat de recovery rate voor concurrente schuldeisers, die mkb’ers,
in de VS bijvoorbeeld 52% is. Dat vind ik ongelofelijk veel. Dat is vele
malen meer dan in faillissement, waarbij je ongeveer aan 2% à 3% moet
denken, gemiddeld. Ik heb er zelf dus veel vertrouwen in dat dit kan
helpen. We hebben dit natuurlijk gewikt en gewogen met al die deskundigen en belangenorganisaties. Die zeggen ook dat dit eigenlijk goed in
elkaar zit. Geeft dat de volledige zekerheid? Het geeft je twee zekerheden.
Ten eerste ben je nooit slechter af dan bij een faillissement. Ten tweede
moet de verdeling van het reorganisatiesurplus op een eerlijke manier
gebeuren, conform de rangorde van schuldeisers. Daardoor, in combinatie met het feit dat er een wezenlijk belang is om bijvoorbeeld je
leveranciers te vriend te houden, ben ik niet zo bang voor het wat
hypothetische sombere scenario dat u schetst. Ik ben wel bang dat, als je
gaat werken met harde garanties, het negatieve effect daarvan groter is
dan het positieve effect.
De heer Van Dam (CDA):
Voorzitter, zeker nu we dit amendement zo uitdrukkelijk behandelen, heb
ik een vraag. Maar die is meer gericht op mevrouw Van der Graaf als
indiener van het amendement dan op de Minister. Daarmee treed ik een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

50

beetje buiten de orde, maar ik zou u toch willen vragen of dat is
toegestaan.
De voorzitter:
Ja, gaat uw gang.
De heer Van Dam (CDA):
Mijn vraag gaat over dat begrip «zwaarwegende grond». Ik zie, ook met
de toelichting van de Minister, dat de discussie over dit onderwerp zich
naar dat begrip kan verplaatsen. Als een schuldenaar of een andere
categorie schuldeisers wil wegkomen bij dat 20%-criterium, ga je je
beroepen op die zwaarwegende grond. Nou heb ik zitten zoeken, maar ik
zie verder geen invulling van dat begrip «zwaarwegende grond». Ik wil
niet flauw doen door te zeggen dat de Raad van State zal zeggen dat de
rechter het dan moet invullen, maar ik denk wel dat het heel erg van
belang is dat we een beetje beeld hebben van wat daarmee bedoeld
wordt. Zou u dat misschien nog wat nader kunnen toelichten?
De voorzitter:
Ja, dat kan mevrouw Van der Graaf ongetwijfeld. Maar laten we dat dan
even in tweede termijn doen. Dat lijkt me prima.
Ik geloof niet dat de conclusie van de Minister inmiddels gewijzigd is. Het
amendement op stuk nr. 15 is nog steeds ontraden? Gaat u verder.
Minister Dekker:
Voorzitter. Dan ga ik naar het amendement op stuk nr. 11 van de heer
Nijboer, dat een aanpassing voorstelt die ertoe leidt dat een aandeelhouder bij een akkoord alleen aandelen kan behouden als die een
marktconforme tegenprestatie levert, zoals de verstrekking van nieuw
kapitaal. Ik heb begrip voor de vrees dat aandeelhouders te makkelijk
wegkomen met een redelijke grond om in de onderneming te kunnen
blijven zitten en vooral te kunnen profiteren van de herstructurering.
Ik wil graag vooropstellen dat de WHOA dit nu al niet zomaar toelaat. Als
het zich toch zou voordoen, dan kunnen schuldeisers het akkoord
tegenhouden. Op basis van de WHOA geldt nu als hoofdregel dat
aandeelhouders alleen hun aandelen kunnen behouden als er aan een
aantal voorwaarden wordt voldaan, namelijk a. dat er een redelijke grond
voor is en b. dat een tegenstemmende klasse hierdoor niet wordt
benadeeld. Daarmee wordt eigenlijk al geïmpliceerd dat er sprake moet
zijn van een tegenprestatie. De andere schuldeisers zullen die tegenprestatie beoordelen. Als zij die niets vinden, zullen zij tegen het akkoord
stemmen. Dit kan ertoe leiden dat een of meerdere klassen tegen het
akkoord stemmen. Als de rechter vervolgens om goedkeuring wordt
gevraagd, kan een individuele schuldeiser uit zo’n klasse ook bezwaar
maken. Dat bezwaar slaagt als er geen redelijke grond is voor de afwijking
of de schuldeiser evenals de andere schuldeisers binnen zijn tegenstellende klasse door de afwijking in zijn belangen worden geraakt. Kortom, je
zou kunnen zeggen dat daarmee al waarborgen zijn geleverd en het
amendement in die zin niet nodig is.
Er speelt bovendien nog een bezwaar bij het amendement. Het introduceert opnieuw een machtspositie voor de dwarsliggende schuldeiser en
het doet afbreuk aan de vrijheid van partijen om passende afspraken te
maken en samen te komen tot een vergroting van de taart.
Misschien is het het handigst om maar gewoon een voorbeeld te
gebruiken, een beetje langs de lijnen zoals de heer Nijboer dat ook deed,
van een onderneming die bij wijze van spreken kleding verkoopt en in
zwaar weer belandt door, weet ik veel, het weer dat niet meespeelde of
door corona. Het bestuur van die onderneming legt aan de schuldeisers
een akkoord voor om de schulden te saneren. Onderdeel van dat akkoord
is dat de financiers een gedeeltelijke kwijtschelding geven van de lening in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

51

ruil voor aandelen in de onderneming. De aandeelhouders behouden zelf
ook aandelen. In ruil daarvoor dragen zij het merkrecht dat zij in eigendom
hebben over aan de onderneming. Gelet op de omvang van de kwijtschelding van de financiers hadden eigenlijk veel meer aandelen over
moeten gaan op de financiers (bijvoorbeeld: banken), maar zij zijn bereid
om dit voor een deel bij de aandeelhouders te laten. Je zou kunnen
zeggen dat dat een gunst is van de financiers richting de aandeelhouder.
Omdat de verdiencapaciteit van de onderneming in hoge mate afhankelijk
is van het kunnen gebruiken van dat merkrecht, is de overdracht van dat
recht van groot belang. Alleen dan kan de taart worden vergroot. Daarom
stemt het overgrote deel van de schuldeisers hiermee in.
Maar dan doet zich het geval voor dat er een aantal dwarsliggers zijn. Dat
kan ertoe leiden dat een klasse tegenstemt, terwijl je zou kunnen zeggen
dat de belangen van deze klasse helemaal niet worden geschaad door de
gunst van de banken richting de aandeelhouders. Eigenlijk wil deze klasse
bereiken dat zij daar ook een beetje van krijgen, want anders stemmen de
schuldeisers dan tegen. Om het akkoord dan toch tot stand te brengen,
moet de tegenprestatie van de aandeelhouders worden gewaardeerd. De
dwarsliggers krijgen dus de kans om hun machtspositie uit te spelen.
Ofwel zij krijgen ook een beetje van de anderen of ze worden een
tegenstemmende klasse, jagen de onderneming op extra kosten en
riskeren dat het akkoord alsnog niet tot stand wordt gebracht. Het
amendement leidt er in feite toe dat als een schuldeiser binnen bijvoorbeeld de eerdergenoemde tegenstemmende klasse van achtergestelde
financiers bij de rechter bezwaar maakt tegen de goedkeuring, er altijd
een waarderingsrapport moet worden opgesteld waaruit blijkt dat de
tegenprestatie marktconform is. Dat is een vrij omslachtige procedure met
veel kosten.
Kort gezegd, ik denk dat het wetsvoorstel al een aantal waarborgen biedt
dat als aandeelhouders aanblijven, daar een tegenprestatie tegenover
moet staan. Het risico van dit amendement is dat het ofwel leidt tot heel
veel administratieve lasten van het maken van dat soort waarderingsrapporten, terwijl het overgrote deel van de schuldeisers wellicht akkoord is
met de constructie.
Dan ga ik naar het amendement op stuk nr. 12.
De voorzitter:
Ik neem aan dat het amendement op stuk nr. 11 wordt ontraden.
Minister Dekker:
Ja, ontraden.
De voorzitter:
Het amendement op stuk nr. 11 is ontraden.
De heer Nijboer (PvdA):
Het voorbeeld is wel goed uitgewerkt. Het gaat inderdaad over machtsposities. Ik vind het ook wel goed dat de Minister dit zo uitlegt. Stel, je hebt
een detailhandel, wat niet denkbeeldig is, bijvoorbeeld V&D, een
merknaam. Je levert dekbedden, kinderboeken, cd’s – hoewel, die werden
niet meer verkocht – iPads of weet ik veel wat. Dat zijn allemaal leveranciers, deels groot en deels klein. Dat zijn die niet zo professionele partijen.
De professionele partij is V&D. Die heeft zijn merknaam V&D ergens
anders ondergebracht. Dat weet natuurlijk geen hond van al die leveranciers, maar dat blijkt dan zo te zijn. Die rekenen dan af en zij staan op
achterstand. Ik probeer met dit amendement om het machtsevenwicht
een beetje terug te krijgen ten opzichte van die professionele partijen die
zo handig zijn geweest om de naam V&D af te scheiden van de detailhandel waar ze altijd aan hebben geleverd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

52

De voorzitter:
U heeft daar geen vraag over. Dit is de uitleg.
De heer Nijboer (PvdA):
De vraag is dus... De Minister zegt: eigenlijk hebben we al wat misbruikwaarborgen in de wet. Dat ben ik met de Minister eens. Het probleem is
dat dit de praktijk van alledag is van grote professionele partijen die de
huidige Nederlandse wet gebruiken om bijvoorbeeld zo’n merknaam waar
het voortbestaan van het bedrijf van afhangt – dat geldt voor veel grote
bedrijven – ergens anders onder te brengen, waarvan al die toeleveranciers de pineut zijn. Als je evenveel kennis hebt, kun je helemaal strak
redeneren: die kwastenman... Mijn moeder heeft bij een groothandel in
kwasten gewerkt; vandaar dat ik met die kwasten kom. Die leverde onder
andere aan de HEMA. Maar goed, van die kwastenman of die leverancier
van kinderboeken kun je dat niet verwachten. Dat is het probleem.
De voorzitter:
Helder. De Minister.
Minister Dekker:
Ik zie dat natuurlijk wel. Tegelijkertijd is de mogelijkheid er. We hebben het
als wetgever niet verboden om bepaalde onderdelen in verschillende
constructies onder te brengen. Als een deel failliet gaat, kan een deel van
de constructie zijn dat je waarde die in een andere vennoot zit onderbrengt in de noodlijdende vennoot. Ik vind het punt van de heer Nijboer
wel terecht. Het wordt nu alleen uitgespeeld over de band van de WHOA.
Ik denk dat die niet het vehikel daarvoor is. Ik wijs alleen maar op de
negatieve effecten die dat kan hebben, namelijk ofwel een machtspositie
van enkele schuldeisers die een akkoord kunnen tegenhouden waardoor
je richting een faillissement wandelt dan wel een extra last door het
inbrengen van dit soort verplichte waarderingselementen in de procedure.
Hier gaat het dan om merkenrecht, maar het kan bijvoorbeeld ook bij een
groot sterrenrestaurant zijn waarbij de chef-kok zegt: ik ben bereid bij een
doorstart nog tien jaar te blijven werken in deze zaak. Alle betrokkenen
zeggen dan: de waarde van dit restaurant wordt toch wel bepaald door
degene die achter het fornuis staat. Het is best een ingewikkelde operatie
om dat te moeten laten waarderen door een waarderingsdeskundige en
dat kost een hoop geld, waarmee je het gewoon een zwaardere procedure
maakt. Ik denk dat dat het effect is van uw aanpassing. Voor een deel
begrijp ik uw frustratie ook nog wel, maar de vraag is alleen of dat wordt
opgelost met dit amendement. Dat is in mijn ogen niet zo.
De voorzitter:
Gaat u verder.
Minister Dekker:
Dan kom ik bij het amendement op stuk nr. 12. In dat amendement wordt
voorgesteld om te regelen dat aandeelhouders of bestuursleden zich bij
een akkoord niet kunnen beroepen op een verkregen zekerheidsrecht. Het
amendement beperkt daarmee de financieringsmogelijkheden van
bedrijven. Als een bedrijf of een onderneming een minder goede tijd
doormaakt, dan kan dat ertoe leiden dat bijvoorbeeld de huisbankier niet
langer bereid is om te financieren. Die wil dan uitstappen. Dan is er nog
de mogelijkheid dat de aandeelhouder het krediet overneemt van de
huisbankier. Daarmee wordt de last voor de firma niet vergroot. Het is ook
niet zo dat een aandeelhouder hiermee waarde naar zich toe trekt ten
koste van de positie van andere schuldeisers. De aandeelhouder neemt in
dat geval de financiering, de bijbehorende zekerheden en de daarmee
gemoeide financieringsrisico’s over van de bank die uitstapt. Je zou
kunnen zeggen: de positie van de andere schuldeisers verandert daarmee

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

53

niet. Met dit amendement zullen de aandeelhouders niet langer tot zo’n
stap bereid zijn. Dat betekent dat een kredietintrekking van de bank sneller
leidt tot een faillissement van de onderneming. Dat is de reden dat ik het
amendement ontraad.
De voorzitter:
Het amendement op stuk nr. 12 wordt ontraden.
Minister Dekker:
Voorzitter. Dan kom ik op het amendement op stuk nr. 13. In het
wetsvoorstel is het nu op basis van de WHOA zo dat als schuldeisers in
een faillissement een uitkering in geld zouden kunnen krijgen en een
klasse tegen het akkoord stemt, het akkoord alleen goedgekeurd kan
worden als de schuldeisers onder het akkoord toch de keuze krijgen voor
een uitkering in geld. Met dit amendement wordt de schuldeisers niet
langer die zekerheid geboden. Zo kan een klasse van banken bijvoorbeeld
niet gedwongen worden om in ruil voor een gedeeltelijke kwijtschelding
van de lening aandelen te accepteren, als de meerderheid binnen die
klasse dat niet wil. Banken die in een faillissement door hun zekerheidsrecht een uitkering in geld zullen krijgen, kunnen daar bezwaar tegen
hebben, want een bank verdient aan kredieten en is geen grootaandeelhouder. Datzelfde geldt voor de Belastingdienst. Als tegen de Belastingdienst wordt gezegd «weet u wat, we zetten uw vordering om in
aandelen», dan zit de Belastingdienst straks met aandelen in zijn maag.
Om die reden is dit principe in de wet opgenomen. Ik ontraad het
amendement daarom.
De voorzitter:
Het amendement op stuk nr. 13 is ontraden.
Mevrouw Van der Graaf (ChristenUnie):
De toelichting die de Minister hier geeft, staat niet in de memorie van
toelichting. We weten natuurlijk dat de behandeling en de bespreking van
een wetsvoorstel ook tot de wetsgeschiedenis behoren, maar ik wil toch
een vraag aan de Minister voorleggen. De Minister is volgens mij op zoek
gegaan naar een wet waarin zo min mogelijk perverse prikkels zitten. Ik
denk dat dit wel een perverse prikkel is. Ik denk namelijk dat dit een
versterking is van de positie van zekerheidsgerechtigde partijen, zoals de
Minister ook in de consultatieversie bij deze wet had opgenomen. Dat
heeft hij er nu uit gehaald. In de toelichting staat nu dat het eerlijk is, maar
ik heb in mijn eerste termijn betoogd dat het eigenlijk helemaal niet eerlijk
is. Het brengt juist een machtspositie teweeg doordat partijen alleen al
kunnen dreigen om het geld dat ze uit een faillissement krijgen of
verwachten te krijgen, uit die onderneming te halen. Per definitie zullen
dat alleen de zekerheidsgerechtigde partijen zijn, omdat dat de partijen
zijn die normaal gesproken veel uit een faillissement krijgen. Dat geldt niet
voor de kleine schuldeiser, want die krijgt niets daaruit. Voor de kleine
schuldeiser betekent dit recht ook niks. Dit is dus per definitie een
perverse prikkel om dwars te gaan liggen, om druk te zetten en om niet tot
een redelijk akkoord te komen. Wil de Minister daar eens op reageren?
Minister Dekker:
Ik denk dat mevrouw Van der Graaf op zich een punt heeft dat als je erop
mag staan dat je het in contant geld krijgt, het een juridische titel is om
niet met iedere aanbod akkoord te gaan. Stel dat tegen financiers gezegd
wordt: wij zetten uw vordering om in aandelen; u wordt deels eigenaar
van het bedrijf, tegen kwijting van de schuld. Als de financiers daarmee
akkoord zijn, zou mij dat een lief ding waard zijn, want het is vaak een
manier om het bedrijf te redden. Waar ik alleen ook tegen aanloop, is dat
een aantal van de preferente schuldeisers – met name de banken, maar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

54

ook het UWV en de Belastingdienst – niet zo vreselijk veel kunnen met
aandelen. Die zullen dus misschien wel bereid zijn om deels over te gaan
tot een kwijting van de schuld, tot een betalingsregeling of tot uitstel van
betaling, maar ik kan me voorstellen dat ze niet akkoord gaan met het
aanbod van aandelen. Dat is de reden dat die «in contanten»-clausule in
de wet staat. Daarvan zegt u – als ik het goed begrijp: die wil ik er nu
uithalen. Als je die er dan uithaalt, is het niet zo dat die financiers volledig
in de kou staan, maar dan moeten banken dus wel genoegen gaan nemen
met aandelen en moet ook de Belastingdienst genoegen gaan nemen met
aandelen. Daar zie ik ook wel weer een bezwaar in, want een bank heeft
een systeemfunctie. Die heeft natuurlijk ongelofelijk veel leningen lopen.
Voordat je het weet, wordt een groot deel daarvan omgezet in aandelen.
Wat moet je als bank met al die aandelen? Dat is een beetje het punt waar
ik mee worstel.
Mevrouw Van der Graaf (ChristenUnie):
Dat punt van die aandelen snap ik. Maar een bank kan ook een claim in
het vooruitzicht worden gesteld dat hij het pas over een looptijd van drie
jaar terugbetaald kan krijgen, in plaats van dat die bank nu alvast dreigt
met «ik kan nu het faillissement aanvragen; ik wil dat geld nu in contanten
krijgen». Dus in plaats van dat hij normaal gesproken bijvoorbeeld pas
over acht jaar op die vordering was teruggekomen, komt hij daar meteen
al op terug. Dat is wat ik hier voorhoud. Dat zou voor de banken, denk ik,
een hele aardige zijn en hierin een oplossing kunnen zijn. Daar heb je dat
recht op contanten helemaal niet bij nodig. Nogmaals, dat recht op
contanten is alleen maar een recht dat kan worden ingeroepen door dat
soort grote schuldeisers, die daardoor dus het geld uit de onderneming
halen. Kleine schuldeisers, de gewone schuldeisers, kunnen dat helemaal
niet inroepen, want die zouden bij een faillissement al helemaal niets
hebben.
Minister Dekker:
Volgens mij staan wij hierin minder ver van elkaar. U heeft gezien dat er
een aantal amendementen waren waar ik wat principiëler in was. Ik doe
het even in mijn eigen woorden. Dan gaan we straks – misschien dat ik
daar even de tweede termijn voor gebruik – kijken of je dat juridisch zo
erin kan gieten. Ik begrijp het bezwaar van banken en de Belastingdienst.
Die zeggen: bij een faillissement begrijpen we dat we ook voor een deel
moeten bloeden, maar wij hebben niet zo vreselijk veel aan een verplicht
aanbod om aandelen te accepteren. Die aandelen zullen best een
bepaalde waarde vertegenwoordigen, maar een bank is geen grootaandeelhouder en de Belastingdienst net zomin. Waar ik in mee ben gegaan –
dat is precies de reden dat het als dusdanig staat in de wet – is dat ik me
kan voorstellen dat banken en de Belastingdienst zeggen: «Wij willen in
the end, als part of the deal, wel iets hebben dat in geld uitdrukbaar is. Dat
kan desnoods een uitgestelde betaling zijn, een afwaardering van onze
schuld of een betalingsregeling. Of het wordt een aantal jaren on hold
gezet en dan wordt er rente vergoed.» Dat versta ik allemaal onder de
noemer «in contanten». Als u zegt «maar dat bedoel ik ook en volgens mij
wordt het juist uitgesloten met «in contanten»«, dan hebben we daar
volgens mij een landingsgrond om te kijken of we ons daarin kunnen
vinden. Maar als u zegt «ik vind ook dat banken en de Belastingdienst
aandelen zouden moeten accepteren», dan zou dat voor mij net even een
brug te ver zijn.
De voorzitter:
Goed. Hier komt u in de tweede termijn op terug.
Minister Dekker:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

55

Ja, dan ga ik ook nog even goed kijken naar het amendement en naar de
wetstekst.
De voorzitter:
Om te voorkomen dat dat ergens diep in de avond wordt, vraag ik u om
verder te gaan. Ik zie nog een hele stapel liggen.
Minister Dekker:
Ja, maar volgens mij kunnen we daar heel snel doorheen, omdat ik al veel
heb beantwoord. Maar dat geldt nog niet voor het punt van fraude. De
heren Van Dam en Van Nispen hebben allebei een initiatiefnota gemaakt.
Als hier gefraudeerd wordt, is er sprake van een dwaling. Een rechter kan
er dan ook weer op terugkomen. Maar het gebeurt ook vaker in faillissementen dat er gefraudeerd wordt. Ik zeg u toe dat ik schriftelijk op uw
initiatiefnota terugkom, zodat we daar op een later moment wat uitvoeriger over kunnen spreken.
De voorzitter:
Even voor de helderheid: hebt u enig idee wanneer dat zal zijn?
Minister Dekker:
Ik denk dat dat nog voor de zomer mogelijk moet zijn. Ja. Wij gaan ons
best doen voor de zomer en anders wordt het rond de zomer.
De voorzitter:
Hartelijk dank. Deze zomer.
Minister Dekker:
De heer Van den Berge vroeg hoe het zit met de eenheid in klassen: als
een meerderheid vóór is, heeft een minderheid dan geen juridische
mogelijkheden? De minderheid kan nog steeds bezwaar maken als men in
faillissement slechter af is. Die titel en waarborg zitten nog steeds in de
wet en bieden een basis om uiteindelijk richting de rechter te gaan.
De heer Van den Berge (GroenLinks):
Ik denk dat de Minister bedoelt: als die ondernemer bij een akkoord
slechter af is dan bij een faillissement. Toch?
Minister Dekker:
Ja.
De heer Van den Berge (GroenLinks):
Dan heb ik het goed begrepen.
De voorzitter:
Gaat u verder.
Minister Dekker:
De heer Van den Berge vroeg ook hoe het zit met de debt for equity swap.
De voorwaarden daarbij zijn net als bij de andere afspraken dat de
schuldeiser uiteindelijk niet slechter af mag zijn dan bij een faillissement
en dat de reorganisatiewaarde eerlijk moet worden verdeeld.
Dan vroeg de heer Markuszower waarom er weinig waarborgen in de wet
zitten ten aanzien van de verhouding van de grote en de kleine schuldeisers. Ik heb er al het een en ander over gezegd. Het is niet alleen maar
groot of klein, maar het zit er veel meer in of schuldeisers zekerheidsrecht
hebben of niet. Je kunt een kleine schuldeiser zijn met een zekerheidsrecht en dan val je in de rangorde iets hoger uit. Maar je kunt ook een
grote schuldeiser zijn – soms zijn dat ook gewoon banken – zonder
zekerheidsrecht. Een bank is dan gewoon een concurrente schuldeiser.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

56

Voorzitter. Dan kom ik ter afsluiting van dit deel bij het amendement op
stuk nr. 8. Daarover kan ik het oordeel aan de Kamer laten. Het lijkt mij
goed om te evalueren. Ik heb zojuist ook een aantal punten genoemd die
werden opgebracht door de heer Groothuizen en die kunnen worden
meegenomen.
De voorzitter:
Het amendement op stuk nr. 8 krijgt oordeel Kamer. Meneer Van Dam, u
gaat toch geen bezwaar maken tegen dat oordeel, mag ik hopen?
De heer Van Dam (CDA):
Nee, ik heb nog een paar vragen openstaan die ik aan de Minister had
gesteld. Het zijn er niet veel, maar misschien is dit het moment om hem
daar even aan te herinneren. Het gaat onder andere over de kwaliteit van
de herstructureringsdeskundige. Ik dacht dat ook het punt nog openstond
hoe we nou kunnen zorgen dat het mkb ook snel van deze wetgeving
gebruikmaakt. Hetzelfde geldt voor het begrip «aanmerkelijk slechtere
positie». Als ik me daar nu even toe beperk, dan ben ik ook weer blij.
Minister Dekker:
Nou, hoe de aanmerkelijk slechtere positie kan worden aangetoond... De
schuldeiser krijgt bij een akkoord standaard heel veel informatie. Dat
schrijft de wet voor. Op basis van die informatie kan hij een conclusie
trekken over de financiële staat van het bedrijf in nood. Op basis daarvan
kan hij concluderen of hij inderdaad een gerechtvaardigd deel krijgt dan
wel minder dan bij faillissement, wat een grond zou zijn om uiteindelijk je
vinger op te steken bij de rechter. Als hij dat dan naar voren brengt bij de
rechter, zal de schuldenaar het tegendeel moeten aantonen. Lukt dat niet,
dan kan het akkoord niet worden goedgekeurd.
Dan de herstructureringsdeskundige. Dat is eigenlijk een nieuwe
insolventie professional. We hebben daarover ook contact gehad met de
Raad voor de rechtspraak. Zij zeggen: net zo goed als bij het toekennen
van een curator bij een faillissement kunnen wij ons voorstellen dat wij
een lijstje maken met goede herstructureringsdeskundigen op wie we
kunnen terugvallen wanneer daar een verzoek om wordt gedaan.
De heer Van Dam (CDA):
Is een herstructureringsdeskundige dan een econoom, een bedrijfseconoom? Of is het een jurist? Komt die uit de pool van bewindvoerders?
Wat voor beeld hebt u daarbij?
Minister Dekker:
Ik kan me voorstellen dat dat naar analogie van de curator een jurist is die
weet wat de rechten zijn van de verschillende schuldeisers, die enig besef
heeft van hoe een bedrijf gerund wordt en wat ervoor nodig is om partijen
bij elkaar te houden. Ik kan me voorstellen dat zo iemand wordt
aangewezen.
De voorzitter:
Meneer Van Gent, u had ook nog een vraag, geloof ik.
De heer Van Gent (VVD):
Ja, maar ik meen dat er nog één vraag openstond van de heer Van Dam.
De voorzitter:
Dan wachten we daar nog even op.
Minister Dekker:
Dan moet de heer Van Dam mij nog even helpen. Welke vraag was dat?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

57

De heer Van Gent (VVD):
Die ging over de voorlichting aan het mkb.
Minister Dekker:
Ik dacht dat ik daar helemaal in de intro al wat over had gezegd. Volgens
mij geven wij ergens in de memorie van toelichting aan dat onze
verwachting is dat dit in den beginne vooral gebruikt wordt door de wat
grotere bedrijven. Maar dit is niet exclusief; het kan door ieder bedrijf
worden gebruikt. Het vraagt alleen wel wat kennis van zaken en eventueel
ondersteuning. Wij zullen contact opnemen met de koepels en met
MKB-Nederland, omdat er een aantal portalen zijn waar bedrijven in nood
sowieso al naartoe gaan en waar ze veel informatie kunnen opvragen. Het
zou goed zijn als daar straks goede voorlichting plaatsvindt, ook voor het
midden- en kleinbedrijf, over de manier waarop zij van deze regeling
gebruik kunnen maken. Een stap verder is: moet je daar dan niet een soort
gesubsidieerde bijstand voor bieden? Dat werd gesuggereerd, maar dat
vind ik dan wel weer een stap verder, want dan zou je heel veel ondernemingen ook voor heel veel andere juridische aangelegenheden van
juridische bijstand moeten gaan voorzien. Ik vermoed wel dat je nog
steeds een deskundige in de arm moet nemen om de wet te gebruiken,
maar goede voorlichting kan wel een goede eerste stap zijn.
De voorzitter:
Meneer Van Gent. O, de heer Van Dam nog?
De heer Van Dam (CDA):
Nou, nee. Ik neem hier genoegen met dit antwoord. Het hele wetsvoorstel
is erop gebaseerd is dat de schuldenaar dit gewoon zelf betaalt. Het komt
ten laste van de onderneming. Ik heb dus ook helemaal geen behoefte om
de discussie over gesubsidieerde rechtsbijstand te belasten met dit
nieuwe beleidsterrein. Het gaat mij erom dat een ondernemer die in de
prut zit – en we mogen echt verwachten dat er daar binnenkort heel veel
van zijn – snel en makkelijk de weg weet te vinden, ook naar beperkte
inzet van dit instrument, want daar leent het zich in hoge mate voor. Ik vat
de opmerking van de Minister zo op dat hij dat volkomen deelt en dat hij
daar zijn energie in zal stoppen als deze wet door de Kamers is.
Minister Dekker:
Absoluut. Ik ga daarover aan tafel zitten met de koepels en
MKB-Nederland om te kijken wat de beste manier is om dat te doen.
De heer Van Gent (VVD):
Nu we toch bezig zijn met het kopje nog openstaande vragen: ik had
geïnformeerd of er nog een rol voor de Europese rechter zou zijn in deze
wet.
Minister Dekker:
Eens even kijken. Volgens mij is het gewoon een nationale regeling, maar
anders kom ik hierop terug in tweede termijn. Die richtlijnen zijn meer
voorschriften richting de lidstaten over wat voor soort wetgeving zij in de
individuele lidstaten moeten ontwikkelen, waarbij uiteindelijk de nationale
rechter bevoegd is.
De voorzitter:
Prima, gaat u verder.
Minister Dekker:
Dan ga ik naar het tweede deel. Dat kan misschien wat korter, hoewel het
ook een hele stapel papier is. Ik ga proberen om daar wat sneller

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

58

doorheen te gaan, omdat ik de indruk krijg dat de uitgangspunten rond
het wetsvoorstel over beslag- en executierecht...
De voorzitter:
Meneer Van den Berge, gaat uw gang.
De heer Van den Berge (GroenLinks):
Ik had nog één openstaande vraag over artikel 369, tiende lid. Dat gaat
over het feit dat gesecureerde schuldeisers wel in beroep kunnen gaan
tegen een uitspraak ten aanzien van het «no creditor worse off»-beginsel.
Ik vroeg me af hoe zich dat verhoudt tot de absolute priority rule. Kortom,
is dit niet ook weer in het voordeel van de grotere gesecureerde schuldeisers, omdat zij wel in beroep kunnen gaan? Dit mag ook in tweede
termijn.
Minister Dekker:
Vindt u het goed als ik daar in tweede termijn even op terugkom? Dit is
een heel specifieke vraag, dus daar krijgt u van mij ook een specifiek
antwoord op in tweede termijn.
De voorzitter:
Gaat u verder met de tweede wet.
Minister Dekker:
Voorzitter. Ik krijg de indruk dat een aantal van de belangrijke uitgangspunten in dat wetsvoorstel gedeeld worden, bijvoorbeeld als het gaat om
betere garanties rond het bestaansminimum, een procedure die effectief
en efficiënt verloopt en sneller en goedkoper is op onderdelen, bijvoorbeeld rond het administratief beslag, de verkorting van de afhandeling
van het derdenbeslag en ook het feit dat beslag niet uitsluitend als
pressiemiddel mag worden ingezet. Uiteindelijk moet er een balans zijn
tussen schuldeisers en schuldenaren en die moet beter in evenwicht
gebracht worden.
Voorzitter. Er zijn een aantal vragen gesteld. Om te beginnen is er
verwezen naar het Verwijzingsportaal Bankgegevens. Ik geloof dat de heer
Van Dam en de heer Van Gent daarnaar vroegen. Dat is eigenlijk een van
de wensen die ook vanuit de deurwaarders komt, namelijk om daar
toegang toe krijgen om een betere afweging te kunnen maken. De reden
dat dat nog niet in dit wetsvoorstel zit, is dat dit verwijzingsportaal er nog
niet is. Er ligt wetgeving in de Eerste Kamer die wel zoiets mogelijk maakt,
weliswaar nog als voorziening, met name in het kader van de criminaliteitsbestrijding. Maar ik kan we voorstellen dat het op den duur ook voor
deurwaarders het werk beter en efficiënter maakt omdat je op één
centrale plek een goed overzicht krijgt. Ik kan u dus toezeggen dat als die
regeling rond is en het verwijsportaal is opgezet, ik daar serieus naar zal
kijken.
Dan zijn er ook vragen gesteld over de borging van het bestaansminimum. De heer Van Dam vroeg waarom de schuldenaar niet zelf mag
aangeven op welke bankrekening het beslagvrije bedrag apart wordt
gelaten. Het beslagvrije bedrag wordt direct vrijgehouden als het beslag
wordt gelegd. Hierdoor blijft er voor de schuldenaar altijd een bedrag over
om in zijn bestaansminimum te voorzien. De schuldenaar weet pas na de
beslaglegging van het beslag af. Dat moet binnen acht dagen worden
gemeld. De schuldenaar kan in deze tijd al in de problemen komen.
Daarnaast hebben mensen met problematische schulden ook beperkt
doenvermogen. Zoals gezegd doen zij hun post vaak niet open en
reageren zij niet. Als zij niet reageren, moet het beslagvrije bedrag nog
steeds gelden. Daarom is uiteindelijk gekozen voor een regeling waarbij
de medewerking van de schuldenaar niet nodig is. Anders kom je, als je

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

59

beslag wil leggen en wil weten van welke rekening, in een soort catch 22;
dat je dan geen antwoord krijgt en in een soort patstelling geraakt.
Waarom is niet gekozen voor een categorie gezinnen met meerdere
personen? Het beslagvrije bedrag wordt ingevoerd om ook bij een beslag
op een bankrekening een bedrag over te houden om te voorzien in het
bestaansminimum. De bedoeling is om aan te sluiten bij de regeling die
geldt voor beslag op periodieke uitkeringen. Daar wordt ook een bedrag
vrijgelaten. In dit bedrag wordt al rekening gehouden met het aantal
kinderen door middel van het kindgebonden budget. Het beslagvrije
bedrag sluit voor alle categorieën aan bij de maximumbedragen van de
beslagvrije voet. Om die reden is het niet nodig om hier een verdere
categorisering in aan te brengen.
De heer Van Nispen vroeg in het kader van het bestaansminimum hoe het
zit met devices. Vallen die ook onder het beslagverbod? Het beslagverbod
roerende zaken laat die zaken buiten het beslag waarover de schuldenaar
moet kunnen blijven beschikken om in zijn bestaansminimum te voorzien.
Het gaat dan bijvoorbeeld om spullen voor de algemene dagelijkse
behoeften, voor scholing of voor studie. Een computer of tablet valt
daaronder. Dit betekent niet dat hele dure computerapparatuur niet in
beslag kan worden genomen. Bovenmatige zaken kunnen namelijk wel in
beslag worden genomen. Er moet dus echt een afweging gemaakt
worden of die dingen nodig zijn voor bijvoorbeeld werk of school. In dat
geval vallen ze onder het beslagverbod.
De heer Van Nispen (SP):
Heel kort. Dit begrijp ik en ik heb dit ook zo gelezen. Ik merkte alleen dat
mijn opvattingen over wat noodzakelijk is, in de afgelopen weken ietwat
zijn verschoven. Bij een uitzending van Nieuwsuur zag ik iemand die zei:
«ik moet mijn kinderen thuisonderwijs geven en op mijn verouderde
laptop gaat dat niet.» Ik begrijp dat de Minister zegt dat je niet bovenmatig
dure spullen moet hebben. Dan kan er beslag op worden gelegd. Maar we
weten uit de afgelopen tijd dat gezinnen met meerdere kinderen soms
juist een paar verschillende tablets of laptops nodig hebben. Een paar
maanden geleden zou je hebben gezegd dat het buitensporig is, nergens
voor nodig, maar met de inzichten van nu zeggen we misschien dat dit
wel nodig is, als je meerdere kinderen thuisonderwijs moet geven. Ik zou
hier iets meer duidelijkheid over willen krijgen. Of laten we straks
helemaal aan de rechter over wat wel of niet buitensporig is? Hoe zien we
dat?
Minister Dekker:
Ik vrees het laatste, want ik denk dat het heel moeilijk wordt om dit zo
concreet te maken dat je het in de wet meeneemt. Ik vind het ook een
mooi principe om te zeggen: als het nodig is voor werk of school mag je
er geen beslag op leggen. Bij school gaat het sowieso om kinderen. Bij
werk is het een manier om in het inkomen te voorzien, dus als je daar
beslag op legt, breng je iemand alleen maar verder in de problemen en
dan zie je waarschijnlijk ook minder van je geld terug. Dat zal van geval tot
geval verschillen en misschien ook wel evolueren over tijd. Als het
onderwijs straks in toenemende mate digitaal zou worden, heb je meer
digitale middelen nodig dan wanneer kinderen iedere dag naar school toe
gaan. Mijn indruk is dat het principe zoals het nu beschreven is in de wet,
voldoende ruimte biedt voor voortschrijdend inzicht om in die ontwikkelingen mee te gaan.
De heer Van den Berge vroeg hoe wordt omgegaan met de persoonlijke
bezittingen. Het voorstel regelt dat beslag op hoogstpersoonlijke zaken
niet mag en dat een deurwaarder daar dus ook op moet letten. Wordt daar
toch beslag op gelegd, dan kan de schuldenaar zich tot de deurwaarder
wenden. En mocht de deurwaarder niet willen meewerken, dan kan het
beslag door de rechter worden opgeheven. De deurwaarder kan ook bij de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

60

tuchtrechter ter verantwoording worden geroepen. Dat is dus ook een
stok achter de deur om ervoor te zorgen dat hij hier niet lichtzinnig mee
omgaat in de zin van: ik probeer het en ik zie wel of ik word teruggefloten.
Een deurwaarder heeft echt een probleem als zich hierin een terugkerend
patroon voordoet.
De heer Van den Berge (GroenLinks):
Ik heb nog een verhelderende vraag op dit punt. Hoelang moet een
deurwaarder, of een gemeente als de spullen daaraan zijn overgedragen,
die spullen dan bewaren? In de casus die ik aanhaalde – die ging over de
huidige wet hoor, niet over deze wetswijziging – waren de spullen
namelijk al vernietigd, of verkocht, dat weet ik niet, toen deze persoon zich
tot de instanties wendde. De vraag is dus even hoelang die spullen
bewaard moeten blijven zodat er nog een beroepsmogelijkheid blijft
bestaan.
Minister Dekker:
De termijn weet ik niet precies. Daar kan ik straks in tweede termijn op
terugkomen. In dit voorstel is het zo dat er bij ontruiming geen beslag
meer wordt gelegd, maar de deurwaarder het pand leeg moet opleveren.
Dat stelt de schuldenaar in staat om zijn eigen spullen weg te halen. Deze
verandering biedt dus iets meer ruimte voor de schuldenaar om zijn
spullen in veiligheid te brengen.
De heer Van den Berge (GroenLinks):
Het zou fijn zijn als de Minister daar in tweede termijn nog even op terug
kan komen, en dan vooral op de gevallen waarin het misschien niet
meteen duidelijk is dat iets een persoonlijk bezit is. Hoelang is het dus
mogelijk om toch nog beroep aan te tekenen als iemand zich er bijvoorbeeld niet meteen bewust van is dat die spullen zijn meegenomen?
Minister Dekker:
Ja, daar kom ik straks op terug.
De voorzitter:
Gaat u verder.
Minister Dekker:
Er was een vraag van de heer Groothuizen over de bevoegdheden van de
rechtbanken. De bevoegdheid van de rechtbank Rotterdam in executiegeschillen in scheepvaartzaken is sinds 2017 geregeld. De Raad voor de
rechtspraak pleit ervoor om dit ook te regelen voor de rechtbank Den
Haag met betrekking tot bepaalde intellectueeleigendomsrechten, zoals
het octrooirecht. Deze bevoegdheid van de rechtbank Den Haag is
geregeld in de specifieke IE-wetgeving. Voor octrooien is het bijvoorbeeld
geregeld in de Rijksoctrooiwet. De Rijksoctrooiwet kan alleen worden
gewijzigd door middel van een rijkswet. Dat is dit wetsvoorstel niet. Het
voorstel van de Raad voor de rechtspraak kon daarom niet in dit
wetsvoorstel worden meegenomen. Ik zal de opmerking wel onder de
aandacht brengen van het Ministerie van EZ, dat verantwoordelijk is voor
het octrooirecht en dat eventueel kan kijken of dit kan meelopen in een
ander wetsvoorstel dat op rijksniveau geregeld wordt en dus via de
Rijksministerraad zal moeten lopen.
Dan is er het een en ander gezegd over het innen in tijden van corona.
Daarvan hebben wij als kabinet natuurlijk gezegd: doe dat nou een beetje
met de menselijk maat. Dat betekent niet dat je het allemaal op nul zet,
omdat dat uiteindelijk ook niet in het belang is van schuldenaren. Het is
namelijk niet zo dat de schulden niet oplopen in deze coronatijd; dat
gebeurt wel degelijk. Wij hebben dus als kabinet veel maatregelen
genomen juist aan de inkomenskant, opdat mensen ook in staat zijn om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

61

hun rekeningen te blijven betalen. Nu zijn dat generieke regelingen, die
heel veel mensen helpen, waardoor dat betalingsverkeer ook gewoon
voortgang kan vinden. Nou zal je altijd zien dat dat niet overal het geval is,
en daarvan hebben we gezegd: doe dat nou met een redelijk oog. Dat
geldt ook voor onze eigen diensten, zoals het CJIB. Kijk goed naar wie wel
kan betalen maar niet wil; daar mag je wat mij betreft gewoon doorgaan,
zeker als het gaat om boetes. En als mensen echt niet kunnen betalen,
help ze dan aan een betalingsregeling of geef ze uitstel. Dat is eigenlijk de
manier van werken zoals we die nu hanteren en waarvan we ook aan
anderen vragen om die te hanteren, van zorgverzekeraars tot woningbouwcorporaties tot private partijen richting mkb-bedrijven.
Neem bijvoorbeeld de verhuurders van vastgoed. Heeft het nou in deze
tijd heel erg veel zin om een cafébaas met het mes op de keel te laten
betalen, of kun je misschien een regeling treffen zodat hij gewoon door
kan gaan met zijn bedrijf zodat je wellicht op een later moment nog iets
terugziet van je geld? Dat is eigenlijk het normale gesprek waar we
iedereen toe oproepen.
Dan waren er een aantal vragen, onder anderen van de heer Van Nispen,
op het punt dat het beslag niet als pressiemiddel kan worden gebruikt. De
heer Van Nispen had een vraag over invordering door de Belastingdienst.
Dit wetsvoorstel gaat over het beslag- en het executierecht in civiele
zaken. Invordering valt onder de brede schuldenaanpak, waarover u ook al
eerder bent geïnformeerd. Ik zal de Minister van Financiën vragen om u
bij de volgende update van die brede schuldenaanpak ook te informeren
over de maatregelen die in het kader van de brede schuldenaanpak zijn
genomen bij de Belastingdienst, ook in deze tijd van corona.
De heer Van Gent vroeg of het beslagrecht voldoende waarborgen biedt
om te voorkomen dat een onderneming in grote schulden komt doordat
een schuldeiser conservatoir beslag legt op grond van een vermeende
claim. Er zijn verschillende waarborgen. Conservatoir beslag kan alleen
worden gelegd met verlof van de voorzieningenrechter, dus er komt een
toets aan te pas. De schuldeiser moet in het verzoek om het verlof
motiveren waarom het beslag nodig is, waarom gekozen is voor beslag
op dat specifieke goed en waarom er niet op een minder bezwarende
manier beslag kan worden gelegd. De voorzieningenrechter die het verlof
heeft verleend, kan het beslag op verzoek van de schuldenaar ook weer
opheffen als dat beslag te ingrijpend is voor de beslagene. Verder moet de
schuldeiser binnen acht dagen na de verlofverlening de bodemzaak over
de claim starten. Doet hij dat niet, dan vervalt het beslag automatisch.
Voorzitter. Dan nog een aantal vragen in de categorie varia rond dit
wetsvoorstel. Mevrouw Van der Graaf vroeg nog of wij mogelijkheden
zien om de procedures voor schuldenaren te vereenvoudigen. Het
antwoord daarop is ronduit ja, maar dat vraagt schakelen op heel veel
vlakken. Dat betreft dan niet alleen de wijzigingen hier rond beslag- en
executierecht, maar bijvoorbeeld ook de mogelijkheid om bij aanslagen
van het CJIB – laat ik iets nemen uit mijn eigen portefeuille – aan een
soort noodrem te trekken als je echt in de knel komt en de boetes iedere
keer maar worden verhoogd, dus dat je een soort time-out krijgt. We zijn
dus op verschillende fronten bezig om de procedure redelijker, maar ook
makkelijker te maken.
Hoe staat het met de implementatie van de Wet vereenvoudiging
beslagvrije voet? Daar is de Staatssecretaris van SZW mee bezig. Die gaat
ervan uit dat de wet op 1 januari 2021 in werking kan treden. Er zijn nog
een aantal onzekerheden. De meeste partijen liggen op koers. Voor andere
partijen moet daar binnenkort meer duidelijkheid over zijn. Uw Kamer
wordt daar, begrijp ik, binnenkort door de Staatssecretaris nader over
geïnformeerd. Maar we koersen nog steeds op 1 januari.
Dan vroeg de heer Nijboer naar de overheidsschuldeis om te komen tot
clustering. Volgens mij doelt hij daarmee op de aanpak rond rijksincasso.
Dat is ook onderdeel van de brede schuldenaanpak. Ik zal vragen aan mijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

62

collega van SZW of zij u daar in de brief die zij stuurt voor de zomer nader
over kan informeren.
De heer Groothuizen vroeg naar de stand van zaken bij het Besluit
Verklaring derdenbeslag. Dat is in consultatie geweest. Het kan nu naar de
Raad van State als dit wetsvoorstel is aanvaard door de Tweede Kamer.
Ook de consultatiereacties zijn verwerkt. Wij denken dat dan voor de
zomer te kunnen doen.
De heer Van Nispen vroeg: moet de overheid zich niet nu al aan de
beslagvrije voet houden? Waarom moest dat voorheen eigenlijk niet? Het
regeerakkoord bepaalt inderdaad dat de overheid de beslagvrije voet
dient te respecteren. Dit moest voorheen ook al. Om de beslagvrije voet
niet van toepassing te laten zijn, zie je daarom dat er in de praktijk niet
alleen door de overheid, maar ook door schuldeisers voor wordt gekozen
om beslag te leggen op de bankrekening. Dat gebeurt eigenlijk om dat te
omzeilen en dat schroeien we hiermee dicht.
Helemaal tot slot wilde ik graag nog de aankondiging doen dat ik graag
een tweede nota van wijziging indien op dit wetsvoorstel. Die ziet op een
aantal technische onvolkomenheden die zijn ontdekt. Het gaat onder
andere om een verkeerde wijziging die is ontstaan door een vernummering. Ik zal ervoor zorgen dat die uw kant op komt, maar u moet mij nu
maar even op mijn blauwe ogen geloven dat het ook echt technisch is.
Voorzitter, het was een heel lange trits, maar ik hoop daarmee uitvoerig de
bestaande vragen te hebben beantwoord.
De voorzitter:
Veel dank. Er was ook nog een amendement op dit wetsvoorstel. Klopt
dat? Dat is het amendement op stuk nr. 4. O, er zijn vier amendementen.
Sorry. Laten we dus eerst maar even de amendementen doen.
Minister Dekker:
Ja. U heeft helemaal gelijk. Ik loop ze even langs. Over het amendement
op stuk nr. 10 van de heer Van Nispen kan ik het oordeel aan de Kamer
laten.
De voorzitter:
Amendement op stuk nr. 10: oordeel Kamer.
Minister Dekker:
Datzelfde geldt voor het amendement op stuk nr. 11 van zijn hand.
De voorzitter:
Het amendement op stuk nr. 11 krijgt oordeel Kamer.
Minister Dekker:
Dan het amendement op stuk nr. 12 van de heren Van Dam en Groothuizen. Dat vind ikzelf een lastiger amendement. Dat heeft ermee te
maken dat het de gemeente verantwoordelijk maakt voor de afvoer en het
opslaan van de spullen van de schuldenaar die na de ontruiming door de
deurwaarder op straat worden gezet. In het amendement wordt geen
onderscheid gemaakt tussen bedrijfsontruimingen en woningontruimingen, en het is niet duidelijk wat er dan met de kosten gebeurt. De
gemeente draagt waarschijnlijk de kosten voor het afvoeren, want de
schuldenaar zal daarvoor geen verhaal bieden. Het amendement heeft
financiële gevolgen voor de gemeente; dat geld kan de gemeente dan niet
aan andere zaken uitgeven. Daar zit natuurlijk ook wel een principieel deel
in, want als je een woning ontruimt, dan is dat iets tussen degene die de
woning verhuurt en degene die deze huurt. Als er dan een betalingsdispuut is dat leidt tot een ontruiming, tot eventueel een executieverkoop
van de woning of een verhuur aan een ander als het gaat om een
corporatie, dan is het natuurlijk wel de vraag of je de belastingbetaler

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

63

moet aanslaan voor de kosten die voor het afvoeren van de inboedel
worden gemaakt. Dat is even de vraag. Ik vind de route die nu in de wet
staat – dit komt ten koste van de schuldeiser – eigenlijk net iets zuiverder.
Daarom zou ik dit amendement willen ontraden.
De voorzitter:
Het amendement op stuk nr. 12 wordt ontraden.
Minister Dekker:
Wat ik wel wil doen, is in overleg treden met de VNG – ik zie natuurlijk wel
de spagaat waar je soms in belandt: hoe ga je nou om met mensen met
problematische schulden en een eventuele opslag van de inboedel? – om
te kijken of de KBvG en de VNG tot een goede regeling kunnen komen.
Dan doe je het buiten de wet om, maar dan kan daarbij ook verder worden
gesproken over wie dan die rekening moet betalen.
Het amendement op stuk nr. 13 ziet op het beslag op zaken van de
schuldenaar die een derde onder zich heeft. Dit moet het lastiger maken
om zaken bij een stroman te verstoppen. Het amendement verruimt
daarom voor een deurwaarder de mogelijkheid om ook bij een derde
binnen te treden, bijvoorbeeld in een woning. Dat gaat natuurlijk toch wel
behoorlijk ver. Dat betekent dat iedere derde die niets van doen heeft met
het geschil, de deurwaarder toegang moet geven tot elke plaats, alleen
omdat de deurwaarder een redelijk vermoeden denkt te hebben dat de
derde iets van de schuldenaar onder zich houdt. En hoe wordt nou
vastgesteld van wie die dure tv is: van de derde of van de schuldenaar?
De voorzieningenrechter kan dit enkel summier toetsen. Met andere
woorden, ik vind het een amendement dat heel ver ingrijpt op de privacy
van een derde, terwijl de wet op dit moment ook al waarborgen biedt voor
een deurwaarder. Als hij het vermoeden heeft dat een derde spullen onder
zich heeft en die derde zou daarover liegen, dan moet hij uiteindelijk een
deel van die vordering gaan betalen. Daarmee is er voor de deurwaarder
ook nu al een forse stok achter de deur. Dit amendement ontraad ik ook.
De voorzitter:
Het amendement op stuk nr. 13 is ontraden.
Minister Dekker:
Was er ook een motie ingediend? Zei u dat?
De voorzitter:
Nee, nee, dat komt nog. Tenminste, dat weet ik niet, maar...
Minister Dekker:
Hebben we dan nu alle amendementen gehad?
De voorzitter:
Ik denk het wel. Als het er vier waren. Ja. De administratie is weer
compleet. Er is nog een vraag van de heer Van Nispen.
De heer Van Nispen (SP):
Die gaat weliswaar over een motie die ik nog zal indienen, dus we kunnen
het ook dan doen. Een vrij uitgebreid onderdeel van mijn betoog ging
inderdaad over het administratief of digitaal beslag. Volgens mij wordt
daarbij het persoonlijke contact tussen de deurwaarder en degene die
schulden heeft verminderd. Dat geldt althans als het daarbij gaat om een
derdenbeslag, want daarbij is, bijvoorbeeld bij de Belastingdienst, het
hernieuwd bevel afschaft. In de praktijk betekent dit dat de mogelijkheden
om er dan nog uit te komen, om te zeggen «ik heb die brief gemist» of
«het is fout gegaan»... Ik hoor onder andere van mensen uit de praktijk dat
het heel schadelijk kan zijn als je dat persoonlijke contact afschaft. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

64

Minister zei dat hij daarover in overleg zal gaan met de Minister van
Financiën. Ja, oké, maar we behandelen hier de wet, die ook die basis
geeft. Daarom – ik zal de clou alvast verklappen – overweeg ik een motie
in te dienen om dat persoonlijke contact te redden, om ervoor te zorgen
dat er altijd een contactmoment plaatsvindt als een deurwaarder over
moet gaan tot dat digitaal of administratief derdenbeslag, om ervoor te
zorgen dat je niet disproportioneel handelt. Daar komt het eigenlijk op
neer. Misschien is het handig als de Minister daar nu, in eerste termijn,
toch nog iets over zegt.
Minister Dekker:
Dat ga ik wel heel voorzichtig doen, omdat dit wetsvoorstel vooral
betrekking heeft op civiele zaken. Invorderingen vanuit de Belastingdienst
vallen onder een ander wettelijk regime, de Invorderingswet. Die valt
onder mijn collega. Die wet ken ik ook gewoon minder goed, moet ik heel
eerlijk zeggen. Als u deze kwestie wilt aankaarten, ben ik gaarne bereid
om die door te geleiden, maar om daar nu inhoudelijke uitspraken over te
doen, vind ik zelf ingewikkeld. U gaat straks waarschijnlijk een motie
indienen. Dan ga ik u vragen om die aan te houden en dan ga ik de
Minister van Financiën vragen om daar schriftelijk op te reageren.
De voorzitter:
Ja? Zullen we het zo doen?
Daarmee komt er een einde aan de eerste termijn. Er is verzocht om een
schorsing van een paar minuten, om nog even wat printwerk en dergelijke
te kunnen doen.
De vergadering wordt van 17.29 uur tot 17.35 uur geschorst.
De voorzitter:
We gaan weer van start. Aan de orde is de tweede termijn van de zijde
van de Kamer. We hebben erg veel ruimte gehad in de eerste termijn, dus
ik zou zeggen: houdt u het echt kort. Als eerste geef ik het woord aan
mevrouw Van der Graaf van de ChristenUnie.
Mevrouw Van der Graaf (ChristenUnie):
Voorzitter, dank u wel. Allereerst heel veel dank aan de Minister voor de
manier waarop we dit debat hebben gevoerd en naar dit ongelofelijk
technische wetsvoorstel hebben gekeken. Als Kamer hebben we, denk ik,
ook laten zien dat we de kwaliteit van de wet heel erg belangrijk vinden en
dat we proberen ons werk daarin te doen. Dan komt het aan op het wegen
van belangen.
Ik ben blij dat de Minister zegt dat hij het amendement over de waardebepaling overneemt omdat hij het helemaal in lijn met de wet vindt. Dat was
precies de bedoeling. Ik denk dat het rechtvaardig uit zal pakken en dat de
taart daardoor zal worden vergroot.
De Minister zegt dat hij nog even wil kijken naar het recht op contanten.
Wat de ChristenUnie betreft schrappen we de optie van het recht op
contanten – maar ik ben benieuwd wat de Minister daar in de tweede
termijn over zal zeggen – omdat we denken dat het een onredelijke
bepaling is in deze wet, die echt een perverse prikkel en oneigenlijke
dreiging om tot een akkoord te komen met zich mee kan brengen en die
kan worden ingezet om dat te blokkeren.
Ik spits mijn bijdrage even toe op het amendement over de minimumbescherming. De heer Van Dam heeft mij nog gevraagd: u heeft in het artikel
iets opgenomen over een zwaarwegende grond; wat betekent dat nou
precies? Ik heb in de toelichting een aantal gronden toegelicht, namelijk
dat het niet ziet op achtergestelde leningen, namelijk contractuele
afspraken, waarin partijen met elkaar hebben afgesproken: jouw
vordering gaat voor die van mij. Daar ziet het amendement niet op. Die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

65

groep is dus uitgezonderd. Ook als er niet meer dan 20% te verdelen valt,
kunnen schuldeisers er met elkaar uitkomen: goed, dan stemmen we
ermee in dat we minder dan 20% krijgen, want dat is nog altijd beter dan
niets in de situatie van een faillissement. Dus ook dan hoef je daar niets
aan te doen. Dat geldt ook als je de vordering voor minder dan 20% hebt
gekocht. Zo willen we voorkomen dat er een perverse prikkel in zou
komen. Er zijn bijvoorbeeld bedrijven die vorderingen heel goedkoop
zouden gaan opkopen en dan in zo’n reorganisatie zouden zeggen: maar
nu wil ik er 20% voor krijgen. Dan wordt het een soort speculatieverhaal
en dat moeten we niet hebben. Ook dat zonder ik dus daarmee uit met
«zwaarwegende gronden», maar ik kan me best voorstellen dat er nog
een zwaarwegende grond zou zijn die ik niet kan bedenken. Dan is het
gewoon goed als de rechter dat nog zou kunnen toetsen.
De voorzitter:
Wilt u langzaam maar zeker afronden? Ik weet niet of u nog moties hebt?
Mevrouw Van der Graaf (ChristenUnie):
Jazeker. De Minister heeft twee voorbeelden gegeven waarvan hij zegt dat
hij het voor die categorieën niet redelijk zou vinden om een minimumbescherming op te nemen. Dat waren precies de voorbeelden die ik dus al
had uitgezonderd van dit amendement. Ik wil de Minister dus het
volgende vragen. Ik kan het amendement ook zo wijzigen dat je die twee
punten in de wet opneemt. Dan hebben we de onduidelijkheid niet meer
waar de Minister de vinger bij legde. Dat leg ik hier nog neer.
Ik denk dat er veel te zeggen valt voor minimumbescherming in deze tijd,
waarvan je weet dat met name het mkb, maar ik denk al het bedrijfsleven,
het lastig heeft. Er valt veel voor te zeggen dat zij niet helemaal worden
afgeschreven, maar toch een beetje mee kunnen profiteren. Want dat is
het doel van deze wet: om de wet eerlijk te maken.
Ik sluit af met twee korte moties.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de coronacrisis ertoe leidt dat schulden voor natuurlijke
personen en rechtspersonen toenemen;
overwegende dat uit internationaal onderzoek blijkt dat in het insolventierecht regels worden ingevoerd die overwegend debiteurvriendelijk zijn en
die slechts tijdelijk van toepassing zijn;
verzoekt de regering te bezien hoe in de Wet schuldsanering natuurlijke
personen en de Faillissementswet debiteurvriendelijke maatregelen
kunnen worden genomen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Van der Graaf en Van den Berge.
Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 16 (35 249).
Als u de motie voor u legt, doe dat dan graag ondersteboven. Dat geldt zo
meteen ook voor de anderen. Ik weet niet precies waarom dat is. Zodra
alle moties zijn ingediend, komt de bode ze halen. Gaat u verder.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

66

Mevrouw Van der Graaf (ChristenUnie):
De tweede motie.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat in het wetsvoorstel Wet homologatie onderhands
akkoord (WHOA) staat opgenomen dat goedkeuring aan homologatie kan
worden geweigerd als er redenen zijn die zich tegen homologatie
verzetten;
overwegende dat deze wettelijke restrictie mogelijk onvoldoende concreet
is om oneigenlijk gebruik te voorkomen;
van mening dat de WHOA en andere akkoorden geen witwasinstrument
mogen zijn en worden;
verzoekt de regering te bevorderen dat akkoorden niet tot stand worden
gebracht en gehomologeerd in geval van paulianeus handelen, fraude, bij
recidive en bij feitelijk en juridisch machtsmisbruik door (in)directe
aandeelhouders, andere gerelateerde partijen en/of interne of externe
financiers, en over de inspanningen te rapporteren aan de Kamer,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Van der Graaf en Van Nispen.
Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 17 (35 249).
Mevrouw Van der Graaf (ChristenUnie):
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Het woord is aan de heer Nijboer.
De heer Nijboer (PvdA):
Dank u wel, voorzitter. We zitten met een Faillissementswet die echt aan
modernisering toe is. Dat erkent ook iedereen; de Minister heeft dat
zojuist ook gezegd. Tegelijkertijd is er een wet gewenst om te voorkomen
dat bedrijven in faillissement gaan en toch kunnen doorstarten, en om
daar fatsoenlijke afspraken over te kunnen maken. In theorie is alles wel
redelijk netjes geregeld, maar ik vrees in de praktijk toch dat professionele
partijen hun voordeel doen met de huidige faillissementswetgeving. Ik
heb twee grote problemen geschetst in eerste termijn. De Minister heeft
erkend dat hij daar ook wel zorgen over heeft.
Voorzitter. Ik heb de Kamer natuurlijk gehoord in deze termijn, dus ik
verwacht dat de wet wordt aangenomen door de Kamer. We zullen dus
zien wat de praktijk uitwijst, maar ik zou toch graag hebben dat de
Minister iets doet aan die twee grote problemen. Daar zien twee moties
op. De medewerkers doen hun werk natuurlijk thuis. Het is mij wel gelukt
om enkelzijdig te printen, maar dan twee keer dezelfde motie. Ik heb er
dus eentje handmatig geschreven, maar dat mag ook gewoon. Ik heb het
volgens mij duidelijk genoeg opgeschreven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

67

De voorzitter:
Jaja, komt u ter zake.
De heer Nijboer (PvdA):
De eerste motie.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat de faillissementswetgeving dringend moet worden
gemoderniseerd;
overwegende dat verpanding een wijdverbreid fenomeen is;
verzoekt het kabinet voorstellen in kaart te brengen om de mate van
verpanding bij bedrijven te beperken, en de Kamer daarover te
informeren,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Nijboer. Naar mij blijkt, wordt de
indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 18 (35 249).
Gaat u verder.
De heer Nijboer (PvdA):
Mijn tweede motie luidt als volgt.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat de faillissementswetgeving dringend moet worden
gemoderniseerd;
overwegende dat aandeelhouders de uiteindelijke risicodragers behoren
te zijn;
verzoekt het kabinet voorstellen te doen om het gebruik van aandeelhoudersleningen te beperken,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Nijboer. Naar mij blijkt, wordt de
indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 19 (35 249).
De heer Nijboer (PvdA):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

68

Rest mij nog de Minister te bedanken voor zijn uitgebreide antwoorden op
de ingediende amendementen.
De voorzitter:
Dank u zeer.
Het woord is aan de heer Van Dam van het CDA.
De heer Van Dam (CDA):
Voorzitter, dank u wel. Bij die dank sluit ik mij aan, ook richting de
collega’s. Ten aanzien van de Wet homologatie onderhands akkoord heb
ik samen collega Van Gent van de VVD één motie. Die luidt als volgt.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat juist in crisistijd de Wet homologatie onderhands
akkoord (WHOA) mkb’ers goede kansen biedt om hun onderneming
overeind te houden;
overwegende dat mkb’ers anders dan grote bedrijven minder makkelijk de
weg weten te vinden naar insolventiedeskundigen, herstructureringsdeskundigen en in algemene zin kennis op het vlak van insolventie;
verzoekt de regering zo spoedig mogelijk na inwerkingtreding van deze
wet een plan op te stellen voor kennisuitwisseling over de WHOA, zodat
de wet snel hanteerbaar wordt voor mkb’ers, en de Kamer hierover te
informeren,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Van Dam en Van Gent. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 20 (35 249).
De heer Van Dam (CDA):
Eigenlijk heeft de Minister dit al toegezegd. Het enige element dat er nog
aan ontbrak, was dat hij de Kamer daarover ook informeert. Ik wil heel
praktisch zijn. Als de Minister dat ook toezegt, is wat mij betreft deze
motie van de baan.
Dan heb ik twee amendementen op het wetsvoorstel inzake beslag- en
executierecht ingediend. Daar wil ik toch ook nog op reageren. Ik ben
voornemens, ook na overleg met collega Groothuizen, om het
amendement over de ontruiming van woningen enzovoort in die zin aan
te passen dat het zich ook echt richt op woningen, want daar ging het mij
primair om. Ik moet even kijken hoe ik dat doe. Ik kan me voorstellen dat
als we daar bedrijfspanden aan toevoegen, er een hele andere discussie
ontstaat. Het voorbeeld dat collega Van den Berge gaf over die veteraan,
is echt klassiek: dat bij een woningontruiming vervolgens alles meteen de
kraakwagen in gaat. Dan ontstaan dit soort situaties. Dat is wat ik wil
voorkomen. De realiteit van dit moment is dat de gemeenten dat in heel
veel gevallen ook al doen. De realiteit is ook dat ik echt geen kostenbeslag
zie, omdat het er juist op gericht is om mensen hun inboedel in ieder
geval in de eerste periode te houden en een gemeente iemand daarna, als
hij wel weer over een woning beschikt, in de spulletjes moet zetten. Wat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

69

dat betreft ben ik zo vrij om dit amendement door te zetten, maar dan iets
uitdrukkelijker te richten op woningen. Die toelichting wilde ik hier nog op
geven.
Dan het tweede amendement. Dat is het amendement over de
bevoegdheid van de deurwaarder. Ik ben zo vrij om ook even te reageren
op de reactie van de Minister. Er is natuurlijk een bevoegdheid voor
deurwaarders. Hij wees op de bevoegdheid dat een deel van de vordering
richting derden rolt als duidelijk wordt dat zij over spullen beschikken.
Maar dat vind ik toch de volgende stap. Dat is de situatie dat je dat al min
of meer kunt bewijzen. Dit amendement richt zich op de situatie dat er een
– ik noem het maar even «redelijk» – vermoeden is dat derden beschikken
over vermogensbestanddelen van de schuldenaar. Wat is dan de situatie?
Op dit moment heeft de deurwaarder nul bevoegdheden als die situatie
zich voordoet. Met dit amendement ontstaat een bevoegdheid voor de
deurwaarder om aan de deurbel te bellen van iemand ten aanzien van wie
dat redelijk vermoeden bestaat en om hem aan te spreken. Als die zegt
«wegwezen jij», ontstaat de bevoegdheid dat de deurwaarder met dat
redelijk vermoeden naar de rechter gaat. Daar wordt dan getoetst of dat
redelijk vermoeden voldoende dragend is om eventueel beslag te leggen.
Vervolgens kan dat gebeuren. Ik vind dat uit een oogpunt van inbreuk op
privacy, met alle waarborgen die er zijn, niet onredelijk. Daarom ben ik zo
vrij om dit amendement gewoon door te zetten, omdat wij namelijk ook
moeten bevorderen dat mensen die de zaak belazeren en boeven niet met
de wet in de hand kunnen voorkomen dat een door de rechter toegewezen
vordering geëxecuteerd wordt.
Daarbij zal ik het houden, voorzitter.
De voorzitter:
Ik dank u zeer. Meneer Van Gent, het woord is aan u.
De heer Van Gent (VVD):
Dank u wel, voorzitter. Laten we wel zijn, het zijn vervelende wetten: een
wet om faillissementen te voorkomen en een wet die gaat over mensen
met problematische schulden. Het is goed om daar even bij stil te staan,
juist ook in coronatijd, nu we daarvoor vrezen. De Minister heeft een
aantal malen gezegd dat het het beste is dat de wet niet gebruikt wordt,
maar in die situatie verkeren we helaas niet.
Ik heb nog twee vragen. Ik heb de Minister een toezegging horen doen – ik
kijk even naar de voorzitter of hij dat ook zo gehoord heeft – dat er
inderdaad nog wat stappen worden gezet in de modernisering van de
Faillissementswet aan het einde van het jaar. Het woord dat ik onder
andere hoorde, klonk voor mij wel goed. Dat was het woord «disbalans».
Ik sta erop om dat als toezegging te zien, want de volgende verkiezingen
naderen alweer met rasse schreden, dus als het eind van het jaar niet
wordt gehaald, is de vraag wanneer het dan komt.
Ten tweede had ik nog een vraag gesteld ten aanzien van beslag- en
executiewetgeving. Ik geef toe dat die heel algemeen was. Die ging over
de rechten en plichten van de deurwaarder, want ik zie dat deze wet wat
meer maatwerk gaat leveren. Dat betekent dat het voor deurwaarders ook
lastiger kan worden. Gelukkig heeft de Minister al wel wat gezegd over de
toegang tot bankrekeningen, namelijk dat hij, als ik hem goed citeer, «daar
serieus naar gaat kijken». Zou hij nog iets meer duiding kunnen geven?
Het is een beroepsgroep die volgens mij positief ten opzichte van de wet
staat, maar het moet natuurlijk ook niet te ingewikkeld voor ze worden.
Dat zeg ik misschien ook een beetje in navolging van het amendement dat
net door de heer Van Dam is ingediend.
Ik dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan is het woord aan de heer Van den Berge.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

70

De heer Van den Berge (GroenLinks):
Bedankt, voorzitter. Ik kijk ook terug op een goed en inhoudelijk debat. Ik
dank de Minister voor zijn antwoorden, maar zeker ook alle collega’s die
de moeite hebben genomen om amendementen te maken, aan te passen
en zich daarin vast te bijten. Dat is heel goed, want daardoor hebben we
wat te kiezen en dat is positief. Hoewel het natuurlijk nog steeds
ingewikkeld blijft om de implicaties van alle amendementen te overzien,
denk ik dat we er met elkaar een goed debat over hebben gehad. Ik ben
ook blij met de toezegging van de Minister. Collega Van Dam zet die nog
wat kracht bij met een motie. Hij is bereid die ook weer in te trekken als de
toezegging nog sterker wordt om juist ook het midden- en kleinbedrijf te
helpen om hun weg te vinden in de Wet homologatie onderhands
akkoord. Ik denk dat dat heel belangrijk is, want als ik het enthousiasme
zie bij veel grote advocatenkantoren, dan ben ik toch wel een beetje
bezorgd over wie er straks toegang hebben tot die wet en wie er voordeel
bij kunnen hebben. Ik denk dat de gemiddelde kleine ondernemer die
tarieven niet kan betalen. Ik snap dat de Minister het niet wil subsidiëren,
maar we moeten volgens mij wel andere praktische manieren vinden om
de wet voor alle ondernemers toegankelijk te maken.
Daar wilde ik het voor nu bij laten, voorzitter.
De voorzitter:
Ik dank u zeer. Meneer Van Nispen, het woord is aan u.
De heer Van Nispen (SP):
Voorzitter. Ik vind het goed dat de Minister heeft toegezegd om schriftelijk
terug te komen op de voorstellen die de heer Van Dam en ik hebben
gedaan om faillissementsfraude beter te gaan bestrijden. Dat wachten we
met veel belangstelling af. We hebben er natuurlijk al vaker aandacht voor
gevraagd en het er ook over gehad. Het centrale punt van dit debat was
natuurlijk taart: een grotere taart en het eerlijker verdelen van die taart.
We willen natuurlijk geen bankenbonusregeling. Het doel is een grotere
taart en ik moet toch zeggen dat van de vijf wijzigingsvoorstellen die zijn
ingediend er niet heel veel oordeel Kamer hebben gekregen. Wel het
belangrijke amendement op stuk nr. 14. Dat is goed, maar verder had ik
op een iets welwillender houding van de Minister gehoopt.
Ik heb nog één motie bij deze Wet homologatie onderhands akkoord om
die taart eerlijker te gaan verdelen, ook in de situatie van faillissement.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat banken die zekerheden hebben bedongen bij faillissement vaak wel 90% van hun investering terugzien, terwijl andere
schuldeisers gemiddeld slechts 2% van hun vordering terugzien en er
overigens te vaak niet genoeg geld overblijft om het loon van de curator
te betalen, wat fraudeonderzoek bemoeilijkt;
overwegende dat de zogenoemde Nederlandse «recovery rate» voor
banken ook in internationaal verband zeer hoog is;
van mening dat een eerlijkere verdeling van de boedel bij faillissement
meer recht zou doen aan de belangen van de vele verschillende
schuldeisers;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

71

verzoekt de regering te onderzoeken hoe een rechtvaardiger verdeling van
de boedel tussen banken en overige schuldeisers gemaakt kan worden bij
faillissement en daartoe met voorstellen te komen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Van Nispen, Van der Graaf,
Nijboer en Van den Berge. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 21 (35 249).
De heer Van Nispen (SP):
Dan over het wetsvoorstel over beslag en executie. Ik kom dan toch nog
een keer terug op het afschaffen van het hernieuwd bevel. Ik heb dat
toegelicht. Als er derdenbeslag gelegd dreigt te worden, is het nu nog
voorgeschreven, verplicht, dat er opnieuw contact plaatsvindt tussen de
deurwaarder en de mens in de financiële problemen. Nou is in deze wet
geregeld dat het hernieuwd bevel afgeschaft wordt en dat er administratief beslag op kentekens mogelijk wordt. Ik begrijp de gedachte
erachter wel, maar bijvoorbeeld bij de Belastingdienst wordt er nu al een
voorschot genomen op de ontwikkelingen in deze wet. Wij bespreken nu
de basis op grond waarvan nadere stappen worden gezet, onder andere in
artikel XXII van de Overige fiscale maatregelen. Er is dus wel zeker een
link. Daarom ga ik nu een motie indienen die met deze wet te maken
heeft. Ik vind het prima als de Minister dit gaat bespreken met de Minister
van Financiën, maar het gaat mij om maatschappelijk verantwoord
incasseren. Het gaat erom dat persoonlijk contact tussen de deurwaarder
en de mens in de financiële problemen belangrijk is. Het klantcontact met
de gerechtsdeurwaarder moet gewaarborgd blijven. Dat is de gedachte
achter deze motie, die als volgt luidt.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat het Ontwerpbesluit tot inwerkingtreding van artikel XXII
van de Overige fiscale maatregelen 2018 de Belastingdienst de
mogelijkheid geeft administratief dan wel digitaal beslag te leggen op het
kenteken van een voertuig en/of de vorderingen die de belastingschuldige
heeft of zal verkrijgen bij een derde, en daarbij kan volstaan met een
administratieve beschikking, zonder dat daar voorafgaand persoonlijk
contact is geweest met de belastingschuldige;
overwegende dat in de huidige situatie de belastingschuldige bezoek
krijgt van de deurwaarder voordat beslag wordt gelegd waaronder op
tegoeden van de belastingplichtige die hij onder een derde heeft, en er
dus altijd eerst sprake is van persoonlijk contact bij ingrijpende
invorderingsmaatregelen;
van mening dat direct klantcontact zeer belangrijk is voor het in stand
houden van de menselijke maat en het niet wenselijk is dat de Belastingdienst, al dan niet vanwege efficiencyoverwegingen, verder van mensen
af komt te staan;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

72

verzoekt de regering ervoor te zorgen dat de Belastingdienst in alle
gevallen waar een ingrijpende invorderingsmaatregel dreigt te worden
getroffen allereerst het persoonlijk contact formaliseert, door de
deurwaarder middels een exploot van hernieuwd bevel het contact met
een belastingplichtige te laten leggen, voordat er wordt overgegaan tot
het leggen van een beslag op een kenteken en/of onder een derde op wie
de belastingschuldige een vordering heeft,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Van Nispen. Naar mij blijkt, wordt
de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 14 (35 225).
De heer Van Nispen (SP):
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. De heer Groothuizen ziet af van een inbreng in tweede termijn
en de heer Markuszower ook. Dan eindigt daarmee de tweede termijn van
de zijde van de Kamer. De Minister vraagt om een kwartiertje schorsing.
Toe maar. Ik begrijp het. Het is niet anders. Het wordt iets later. Het spijt
me. Nou ja, het is zomertijd zullen we maar denken.
De vergadering wordt van 17.55 uur tot 18.08 uur geschorst.
De voorzitter:
Het woord is aan de Minister voor Rechtsbescherming voor zijn tweede
termijn.
Minister Dekker:
Voorzitter, dank. En ook dank voor een heel eerlijk gezegd best goed,
inhoudelijk debat. Er is veel gesproken over met name de WHOA. Krijgt
die wet hiermee nou de behandeling die het verdient? We zullen zien hoe
het straks gaat bij de stemmingen, maar ik vind in ieder geval dat we best
diep zijn gegaan en een aantal dingen ook echt wel even fundamenteel
hebben aangestipt. Dat verdient dit stuk volgens mij.
Ik loop de bijdragen van de sprekers langs. Ik zie het maar als een
aangereikte hand van mevrouw Van der Graaf als zij zegt: ik houd het
amendement in stand, maar ik sta wel open voor suggesties als ik het een
en ander anders zou kunnen regelen. Ik gaf mijn bezwaar aan bij het
volledig schappen van het artikel, wat mevrouw Van der Graaf doet in
haar amendement. Daarmee zou je bijvoorbeeld banken en de Belastingdienst kunnen verplichten om aandelen te accepteren. Dat vind ik zelf wel
een ingewikkelde situatie. Neem bijvoorbeeld onze eigen Belastingdienst.
Die zit daar natuurlijk helemaal niet op te wachten. Mevrouw Van der
Graaf zou het volgende kúnnen doen. Artikel 384, lid 4b zou dusdanig
gewijzigd kunnen worden dat er bijvoorbeeld gezegd wordt dat de
genoemde schuldeisers op basis van een akkoord aandelen krijgen, en
niet het recht hebben om te kiezen et cetera. Met een aanpassing van dat
artikel zou je ertoe kunnen komen dat je zegt: oké, we begrijpen best dat
de Belastingdienst of de bank geen aandelen hoeft te accepteren, maar als
het gaat om uitstel van betaling of een betalingsregeling, dat wel. Als het
amendement zo wordt aangepast, zou het bij mij ook tot een positieve
advisering kunnen leiden. Dan zou het, denk ik, ook meer recht doen aan
het gevoel dat wij samen hebben. Althans, ik had het idee dat we daar
redelijk op één lijn zitten. Ik geef de handreiking mee. Als dat leidt tot een
aangepast amendement, dan ben ik best bereid om voor de stemmingen
te kijken of ik mijn oordeel of mijn advies kan aanpassen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

73

Dat is en blijft, denk ik, lastiger bij het amendement dat ingaat op die 20%.
Eigenlijk is mijn allergrootste punt hierbij dat aanpassing op deze manier
een averechts effect zal hebben en gewoon zal leiden tot meer faillissementen in plaats van minder. Daarbij wordt een aantal keren gegrepen
naar die zwaarwegende redenen die daar dan benoemd worden, maar ik
vond het eigenlijk wel een mooi pleidooi van mevrouw Van der Graaf. Zij
zei: let nou op met open normen. Nou, dit is wel een heel open norm. Als
je deze norm niet precies invult, gaat hij wel héél veel omvatten en wordt
hij haast een beetje een vergaarbak. Dat leidt in mijn ogen echt alleen
maar tot onduidelijkheid en juridisering. Dus ik handhaaf bij dat
amendement wel mijn advies.
Ik kom straks wel bij een motie die volgens mij raakt aan een veel breder,
onderliggend gevoel, namelijk over de rechtvaardige verdeling. Daar wil ik
wél positief op meebewegen; dat zeg ik er maar direct bij.
Mevrouw Van der Graaf (ChristenUnie):
Dit amendement is in lijn met de wet, in die zin dat, als je gebruikmaakt
van deze regel en dit amendement zou worden aangenomen, je nooit
slechter af bent dan in faillissement. Ik zie dus niet direct dat punt dat de
Minister maakt in zijn bezwaar op dit amendement.
De voorzitter:
Ik stel voor dat we de discussie niet overdoen. Dit lijkt me afdoende
gewisseld.
Minister Dekker:
Ja, dan komen we weer op de blokkademacht et cetera. Dat is zeg maar
het mechanisme waardoor één dwarsligger toch veel kan tegenhouden.
Afijn.
Ik haal even de dingen door elkaar. Over de motie op stuk nr. 16 van
mevrouw Van der Graaf laat ik het oordeel aan de Kamer.
De motie op stuk nr. 17 is van mevrouw Van der Graaf en de heer Van
Nispen. Eigenlijk wordt daarin gevraagd of ik iets wil doen aan wat de
rechter zou moeten doen, en dat is volgens mij iets wat mevrouw Van der
Graaf en de heer Van Nispen ook niet willen. Maar misschien willen zij
zeggen: ga nou met de rechtspraak in gesprek. Hoe pakt men dit daar
aan? En kan men daar eigenlijk uit de voeten met de wet zoals die nu
uitpakt? Als zij dat vragen, en dat ik daar de Kamer tussentijds een keer
over terugrapporteer, dan zou ik daarmee wel uit de voeten kunnen. Als ik
de motie zo mag interpreteren, kan ik het oordeel erover aan de Kamer
laten.
Mevrouw Van der Graaf (ChristenUnie):
Ik denk dat die interpretatie wel oké is. Ik heb hierover ook even met
collega Van Dam van gedachten gewisseld, want hij bracht iets vergelijkbaars in. Ik denk ook dat het goed is om te kijken naar de herstructureringsdeskundige en die erbij te betrekken. Ik denk dat de heer Van Dam
daar een aantal heel terechte vragen over heeft gesteld.
Minister Dekker:
Zeker. Die kan er juist een positieve rol in spelen, zou je haast zeggen, om
ervoor te zorgen dat dit op een goede en bonafide manier verloopt.
De voorzitter:
Met deze uitleg heeft de motie op stuk nr. 17 oordeel Kamer.
Minister Dekker:
De heer Nijboer had twee moties. Zijn motie op stuk nr. 18 gaat over de
beperking van verpanding. Die vind ik wel heel ver gaan. Ik ontraad de
motie, ook omdat er juist in het midden- en kleinbedrijf op dit moment

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

74

enorm veel stemmen opgaan om juist meer mogelijkheden te bieden voor
verpanding. De verpandingsverboden die nu soms door bepaalde
financiers worden afgedwongen, beperken juist enorm de financieringsarmslag van het mkb.
De voorzitter:
De motie op stuk nr. 18 is ontraden.
Minister Dekker:
Voorzitter. De motie op stuk nr. 19 ontraad ik ook, maar ik kan hier wel wat
verder de heer Nijboer tegemoetkomen. Hij verzoekt mij in het dictum
letterlijk om te komen met voorstellen om het gebruik van aandeelhoudersleningen te beperken. We hadden een mooi debatje in de eerste
termijn dat ging over de vraag of het wenselijk is dat aandeelhouders ook
leningen aan het bedrijf hebben, waarbij het gaat om zowel eigen
vermogen als vreemd vermogen, et cetera. Daarbij wees de heer Nijboer
op een aantal uitwassen die ik ook zie. Hier is de vraag of het middel niet
erger is dan de kwaal: wat zijn de consequenties ervan als je dat zou
doorbreken of beperken? Ik ben bereid om dat voor hem in kaart te
brengen, zodat we een goed geïnformeerd debat kunnen hebben en op
basis daarvan kunnen zeggen of het wenselijk is dat we het gebruik van
aandeelhoudersleningen verder beperken. Dat zeg ik de heer Nijboer
sowieso toe.
De voorzitter:
U verzoekt wellicht om de motie aan te houden?
Minister Dekker:
Ja, wellicht kan de heer Nijboer de motie aanhouden tot die tijd. Hoeveel
tijd hebben we voor een verkennende studie nodig? Ik kijk daarbij even
naar mijn ambtenaren. Dit wordt in het najaar, denk ik. Dat zal in de
aanloop zijn naar het wetsvoorstel dat ik tegen het einde van het jaar in
consultatie denk te kunnen brengen.
De heer Nijboer (PvdA):
De motie op stuk nr. 18 zag op een onderzoek – toen zei de Minister:
ontraden – en de motie op stuk nr. 19 doet een uitspraak. Ik ben hier wel
uit. Met de verpanding kun je twee kanten op. Overigens ben ik daar ook
wel uit, want anders had ik dit voorstel niet gedaan. Daarom vraag ik om
een onderzoek, maar dat heeft de Minister ontraden. Als het gaat om het
onderwerp van de motie op stuk nr. 19 hecht ik wel aan een beetje richting
vanuit de Kamer. Er is altijd heel veel richting uit lobby’s en het duurt nog
wel even voordat die wetgeving klaar is. Ik zou het dus wel aardig vinden
als de Kamer zegt: we steunen de richting met betrekking tot de aandeelhoudersleningen wel. Ik breng de motie dus in stemming.
De voorzitter:
U houdt de motie staande. Die is daarmee ontraden. Dan de motie op stuk
nr. 20.
Minister Dekker:
Voorzitter. Dan ga ik door naar de motie van de heer Van Dam op stuk nr.
20. Hij vroeg om ervoor te zorgen dat de voorlichting over de WHOA goed
wordt geregeld en om nog eens extra toe te zeggen dat de Kamer
daarover wordt geïnformeerd. Dat doe ik hierbij. Hij had wat in het
vooruitzicht gesteld, dus ik laat even een korte stilte vallen.
De heer Van Dam (CDA):
Ik krijg wel de neiging om er weer extra voorwaarden aan te verbinden,
maar ik zal de motie intrekken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

75

De voorzitter:
Aangezien de motie-Van Dam/Van Gent (35 249, nr. 20) is ingetrokken,
maakt zij geen onderwerp van beraadslaging meer uit.
Minister Dekker:
Voorzitter. Dan werden er nog wat opmerkingen gemaakt over de
amendementen die de heer Van Dam heeft ingediend over het beslag- en
executierecht. Zijn eerste amendement, dat ziet op het beperken van de
ontruimingen en de inboedel tot woningen, gaat hij aanpassen. Ik zie het
dilemma maar al te goed. Ik zou er zelf de voorkeur aan geven om te
kijken of we met de deurwaarders en de gemeenten in gesprek kunnen
komen om buiten de wet om te komen tot een goede regeling. Als je het
nu opneemt in de wet en het daarmee afdwingt, verleg je een last die
normaal gesproken bij de deurwaarder ligt, naar de gemeente. Ik vermoed
dat de gemeenten dan ook zullen zeggen dat dit een extra taak is en ze
daarvoor gecompenseerd moeten worden. Maar ik zie het punt. Ik zeg
hem in ieder geval toe dat ik het gesprek aanga met de KBvG en de VNG.
Ik laat het aan hem of hij het amendement indient.
De voorzitter:
Even voor de helderheid, als dat amendement nog gewijzigd wordt, dan
komt er nog een appreciatie?
Minister Dekker:
Ja, misschien moeten we het zo doen: dat ik er nog even goed naar kijk
als het gewijzigd wordt.
De voorzitter:
Voor de stemmingen?
Minister Dekker:
Zeker.
De voorzitter:
Prima.
De heer Van Dam (CDA):
Ik wilde alleen nog toevoegen dat ik bestrijd dat het nu op kosten van een
deurwaarder gaat, want ze parkeren het gewoon voor de deur op straat.
Dat is wat er feitelijk gebeurt, dus er worden helemaal geen kosten
gemaakt. Dat wilde ik nog even aantekenen.
De voorzitter:
Dank u wel. Gaat u verder.
Minister Dekker:
Dan het tweede amendement, over het redelijk vermoeden en de
rechterlijke toets. Ik houd daar even vast aan mijn advisering, maar voor
de volledigheid van het debat is het misschien goed om te zeggen dat er
al een regeling is om beslag te leggen bij een derde, het derdenbeslag.
Dat beslag kan worden gelegd zonder toegang tot de woning. Dat is iets
minder ingrijpend dan het voorstel dat hier voorligt. Dan valt alles wat een
derde onder zich heeft voor de schuldenaar onder dat beslag. De derde
moet dan een verklaring geven wat hij onder zich behoudt voor de
schuldenaar. Het is voor mij een beetje de vraag of een verdergaande stap
nodig is om uiteindelijk af te dwingen wat je beoogt.
De heer Van Gent vroeg hoe het zit met de tweede tranche of de volgende
stap in de modernisering van de faillissementsregelgeving. Is dat voor het
einde van het jaar? Ja, dat is voor mij een harde koers waar ik op vaar. Ik
zou het zonde vinden als het over de verkiezingen heen loopt. Het is mijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

76

bedoeling ook om er niet een politiek ding van te maken, net zo min als ik
van de Walla een politiek ding heb willen maken. Het is echt zoeken naar
de balans tussen verschillende belangen, van grote en kleine bedrijven,
financiers en mkb’ers, aandeelhouders en werknemers. Ik hoop daarbij
net zo goed als hier bij de WHOA te komen tot een breed draagvlak.
Het verwijzingsportaal waar u naar vroeg, is in oprichting. Ik zie ook dat
dat straks meerdere functies kan hebben. Dat vraagt dan wel weer een
nadere aanpassing van de wet. We gaan eerst kijken hoe dat werkt bij de
fraude- en criminaliteitsbestrijding, maar ik begrijp heel goed de vraag die
er bij deurwaarders is. Sterker nog, ik denk dat het als zij er toegang toe
hebben hun werk beter en rechtvaardiger maakt, ook naar schuldenaren
toe, dus ik sta er in beginsel positief in.
De heer Van Gent (VVD):
Ik had het over een nadere duiding, als het ging om de positie van
deurwaarders, maar ik hoorde de Minister net zeggen dat hij in overleg zal
gaan. Misschien is dat ook een goed moment om de consequenties van
de wet ook eens met de deurwaarders te bespreken.
Minister Dekker:
Zeker, maar we hebben voor dit wetsvoorstel heel veel gesproken met de
deurwaarders. Ik weet dat dit een wens is die zij hebben. Die gaat verder
dan wat er is gehonoreerd. We blijven hier uiteraard over in gesprek.
De voorzitter:
Gaat u verder.
Minister Dekker:
De heer Van den Berge had nog een paar dingen van mij tegoed. Hij vroeg
waarom er geen mogelijkheid is om tegen homologatie in hoger beroep
te gaan en hoe het zit als die rangorde of die absolute priority rule niet
goed wordt toegepast. Er is voor gekozen om te komen tot één beoordelingsmoment van de rechter. Dat heeft er ook mee te maken dat je niet zo
vreselijk veel tijd hebt, als een bedrijf in nood is en richting faillissement
dreigt te gaan. Met de mogelijkheden van hoger beroep zou je in die zin
kostbare tijd verliezen en daarmee riskeren dat een haalbaar en vitaal
akkoord vanwege een eventueel beroep bij de rechter alsnog verkeerd zou
gaan en een bedrijf zou failleren. Ik heb er zelf vertrouwen in dat rechters
redelijk goed uit de voeten kunnen met die rangorde, omdat die in de
huidige faillissementswet- en regelgeving in principe al vaak wordt
toegepast. Ik ben wel bereid om bij de evaluatie van die wet over een paar
jaar te kijken of er voortschrijdend inzicht is in die uitsluiting van dat
hoger beroep.
Het tweede ging over het andere wetsvoorstel, over de spullen en hoelang
die moeten worden bewaard. Hij haalde een schrijnend geval aan, over de
medailles en de penningen. Als gemeenten de spullen opslaan, moeten
die spullen in beginsel voor dertien weken worden bewaard. Dat is de tijd
waarin de schuldenaar ook aan de bel kan trekken.
Voorzitter, dan de heer Van Nispen. Dit is best een belangrijke motie die is
ingediend. Er staan ook vier namen onder. Veel van de ingediende
amendementen vloeien denk ik voort uit een gevoel dat er iets uit balans
is in de verdeling en de rangorde die we hanteren bij een faillissement en
dat daar kritisch en goed naar moet worden gekeken. Dat wordt verwoord
in deze motie. Ik wil het oordeel over deze motie aan de Kamer laten, ook
een beetje als tegenhanger van de wat negatievere adviezen op een aantal
van de amendementen, omdat ik ook vind dat deze motie eigenlijk heel
erg tegemoetkomt aan datgene wat de Stichting van de Arbeid vraagt. Die
zegt dat de punten die worden aangekaart in een aantal van de amendementen op zich helemaal niet onterecht zijn. Ze zegt: die punten komen
ergens vandaan en die vrees hebben wij ook. Maar in hun uitwerking

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

77

hebben ze vergaande gevolgen voor de werking van de WHOA. Daarom
zegt de Stichting van de Arbeid: doe dat niet, maar neem ze mee in een
goede evaluatie of een goed onderzoek. Ik zeg dat onderzoek hier
onversneden toe.
De voorzitter:
De motie op stuk nr. 21 (35 249) krijgt oordeel Kamer.
Minister Dekker:
Tot slot was er de motie over de Belastingdienst, op stuk nr. 14 (35 225).
Misschien mag ik de heer Van Nispen vragen of hij die motie wil
aanhouden. Dan ga ik in overleg met mijn collega. Ik denk dat dit ofwel de
Minister ofwel de Staatssecretaris van de Belastingdienst is. Dan zorg ik
dat hij van mij een schriftelijk advies krijgt op deze motie.
De voorzitter:
Ik kijk even naar meneer Van Nispen.
De heer Van Nispen (SP):
Ik ben wel bereid om dat te doen. Ik heb het alleen wel uitvoerig toegelicht. De motie is ook vrij lang; dat erken ik. Maar er staat ook veel in. Het
is niet alleen wollig. Het gaat mij echt om dat persoonlijke contact, om dat
maatwerk en om het voorkomen dat je beslag legt op zaken bij een derde,
terwijl dat misschien niet nodig was geweest. Ik wil de motie best
aanhouden, maar dan kijk ik de Minister echt heel serieus aan. Als hij
belooft om hier echt heel serieus op terug te komen, want ik weet dat hij
dit punt van mensen met schulden die in de knel zitten ook serieus neemt,
en niet zegt «ik heb het besproken, maar we zien het probleem niet», of
iets dergelijks, maar echt goed bekijkt of het klopt wat ik hier stel, houd ik
de motie aan.
Minister Dekker:
Heel veel dank. Ik neem ook de inkleuring die de heer Van Nispen heeft
gegeven in de toelichting op zijn motie, mee in mijn gesprek.
De voorzitter:
Op verzoek van de heer Van Nispen stel ik voor zijn motie (35 225, nr. 14)
aan te houden.
Daartoe wordt besloten.
De voorzitter:
Dat was het. Daarmee eindigt dit debat. Over de ingediende amendementen, de wet zelf en de moties zal aanstaande donderdag gestemd
worden. Ik dank de Minister, zijn ambtenaren, de leden en onze onvolprezen ondersteuning, in verschillende gedaanten. Ik wens u allemaal nog
een hele fijne dag toe. Uiteraard dank ik ook de mensen op de publieke
tribune, voor zover u niet hoort bij een van deze genoemde groepen. Ik
wens u allen nog een goede en gezonde dag toe.
Sluiting 18.27 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 225, nr. 20

78