Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2010–2011

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

561
Vragen van het lid Dijkgraaf (SGP) aan de minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap over de taalverwerving van kinderen tot ongeveer zes jaar
(ingezonden 27 oktober 2010).
Antwoord van minister Van Bijsterveldt-Vliegenthart (Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap), mede namens de staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport (ontvangen 22 november 2010).
Vraag 1
Bent u bekend met de dissertatie «Language problems in young children.
General assumptions investigated» van Keegstra?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Onderschrijft u het uitgangspunt dat de taalverwerving van kinderen tot
ongeveer zes jaar vanwege de neurofysiologische ontwikkeling sterk varieert,
zonder dat dit problematisch is? Wat betekent de conclusie dat kinderen een
redelijk autonome ontwikkeling doormaken – waardoor het aanbieden van
een rijke leeromgeving geen significante effecten heeft – voor het beleid ten
aanzien van vroegschoolse educatie (VVE)?
Antwoord 2
Het klopt inderdaad dat de taalverwerving van kinderen tot ongeveer zes jaar
sterk varieert.
Bij een taalontwikkelingsstoornis kan, afhankelijk van de oorzaak, bijvoorbeeld medische behandeling of logopedie nodig zijn. Een vergroting van het
taalaanbod door voor- en vroegschoolse educatie heeft dan geen zin. Bij een
taalachterstand die wordt veroorzaakt door onvoldoende Nederlands
taalaanbod vanuit de omgeving van het kind (blootstellingsachterstand) is het
wel belangrijk het taalaanbod in het Nederlands te vergroten, bijvoorbeeld
door middel van voor- en vroegschoolse educatie.
In 2009 is door het RIVM aan de professionals in de jeugdgezondheidszorg
(jgz) een omgevingsanalyse beschikbaar gesteld om een risico op een
achterstand in de Nederlandse taal door een gebrek aan taalaanbod in het
1

ah-tk-20102011-561
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2010

Keegstra, «Language problems in young children. General assumptions investigated»,
September 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

1

Nederlands te kunnen signaleren bij kinderen van circa 2,5 jaar. In deze
omgevingsanalyse is ook aangegeven dat er een onderscheid is tussen een
taalontwikkelingsstoornis en een gebrek aan een Nederlands taalaanbod.
Gemeenten kunnen onder andere met schoolbesturen en jgz-professionals
afstemmen binnen de Lokaal Educatieve Agenda (artikel 167, eerste lid, Wet
op het primair onderwijs) over welke kinderen tot de doelgroep van voor- en
vroegschoolse educatie behoren.
Vraag 3
Deelt u de analyse dat momenteel onvoldoende onderscheid wordt gemaakt
tussen een taalontwikkelingsstoornis en een blootstellingachterstand? Klopt
het dat in groep 1 en 2 van het basisonderwijs bij het vermoeden van
problemen in de taalontwikkeling van kinderen geen multidisciplinaire
diagnose wordt verricht? Welke verbetering wilt u op dit gebied bewerkstelligen?
Antwoord 3
Nee, ik deel deze analyse niet. De jgz-professionals volgen vanuit het uniform
deel van het basistakenpakket JGZ de taalspraakontwikkeling van alle
kinderen en signaleren of er sprake is van mogelijke taalspraakstoornissen.
Juist omdat het in de praktijk niet altijd duidelijk was voor welke kinderen
deelname aan voor- en vroegschoolse educatie zinvol is, is daarnaast de
omgevingsanalyse ontwikkeld als hulpmiddel voor jgz-professionals om
kinderen met een blootstellingsachterstand te signaleren.
Bij twijfels over de taalspraakontwikkeling kan de leerkracht een kind
verwijzen naar de jgz. De jgz-professional kan indien nodig een kind
doorverwijzen naar een audiologisch centrum waar nadere diagnostiek en
behandeling kan plaatsvinden. Zie verder het antwoord op vraag 9.
Vraag 4
Is het waar dat voor kleuters met een D-score en E-score voor de Citotoets
een traject voor extra taalstimulering wordt ingezet, en dat dit traject voor
kinderen met een C-score wordt overwogen? Deelt u het inzicht dat de
variatie van de normale taalverwerving tussen 10% en 90% ligt en dat dus
alleen een E-score reden voor verder onderzoek moet zijn? Bent u bereid deze
richtlijn in het onderwijs indringend onder de aandacht te brengen?
Antwoord 4
Het is op scholen geen automatisme om bij een bepaalde score al dan niet
een traject van taalstimulering in te zetten. Het is aan de professionaliteit van
de leerkracht, de school en het schoolbestuur om dergelijke onderwijskundige
richtlijnen al dan niet vast te stellen. Als scholen opbrengstgericht werken
vragen ze zich dan ook voortdurend en systematisch af of het onderwijsaanbod past bij wat alle leerlingen nodig hebben. Er wordt dus geen standaard
traject uitgezet.
Vraag 5
Welke conclusies trekt u uit de constatering dat extra blootstelling aan de
Nederlandse taal met name voor allochtone kinderen van belang kan zijn?
Hoe oordeelt u over de suggestie dat een taalstimuleringsprogramma
daarvoor wellicht niet het noodzakelijke middel is en dat bijvoorbeeld verblijf
in peuterspeelzaal of kinderopvang kunnen volstaan?
Antwoord 5
Extra blootstelling aan de Nederlandse taal kan zowel voor allochtone als
voor autochtone kinderen van belang zijn. Dit is met name het geval als de
ouders een laag opleidingsniveau hebben dan wel als er andere elementen
binnen het gezin zijn die ertoe kunnen leiden dat de kinderen thuis en in de
directe omgeving te weinig Nederlands taalaanbod krijgen.
De constatering uit het onderzoek is gebaseerd op een onderzoek bij 136
kleuters.
Het onderzoek «VVE onder de loep» (IVA, 2008) komt tot de conclusie dat
zowel allochtone als autochtone kinderen baat kunnen hebben bij vveprogramma’s. Dat onderzoek heeft gebruik gemaakt van de gegevens uit het
uitgebreide PRIMA-cohortonderzoek. Uit die analyses blijkt dat deelname aan
vroegschoolse educatie een positief modererend effect heeft op de schoolre-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

2

sultaten van bepaalde doelgroepen. Het gaat dan om leerlingen met een lage
SES-achtergrond. De autochtone kinderen boeken daarbij ook vooruitgang,
hoewel de allochtone kinderen meer vooruitgang boeken.
Het enkele verblijf in een peuterspeelzaal of kinderdagverblijf is nog geen
garantie dat er voldoende blootstelling is aan de Nederlandse taal. De
medewerkers dienen het spel van de kinderen actief te verrijken. De
vve-programma’s bieden hiervoor thema’s en adviezen aan de medewerkers.
Vraag 6
Hoe krijgt de afbakening van doelgroepkinderen voor VVE gestalte? In
hoeverre wordt hierbij rekening gehouden met het gegeven dat taalproblemen bij autochtone kinderen in alle lagen van de bevolking voorkomen?
Antwoord 6
Het college van burgemeester en wethouders stelt in samenspraak met
betrokkenen de doelgroep vast voor voor- en vroegschoolse educatie in de
gemeente. Betrokken actoren zijn dikwijls de peuterspeelzalen, kinderdagverblijven, schoolbesturen en de jeugdgezondheidszorg. Bij het beoordelen of er
sprake is van onvoldoende Nederlands taalaanbod in de omgeving van het
kind, kan worden gekeken naar het opleidingsniveau van ouders, de thuistaal
van het kind, het inkomen, of er boeken in huis zijn, etc. Er wordt dus terdege
rekening gehouden met het feit dat taalproblemen zowel bij autochtone als
allochtone kinderen kunnen voorkomen. De jgz-professional kijkt daarnaast bij
alle kinderen – dus in alle lagen van de bevolking – of er sprake is van een
mogelijke taalontwikkelingsstoornis.
Vraag 7
Bent u ook van mening dat vanwege het fundamentele onderscheid tussen
moedertaalverwerving en schooltaalbeheersing bij de overgang naar groep 3
meer nadruk moet liggen op de toetsing van leerlingen op schoolrijpheid?
Wat is uw reactie op de conclusie van prof. dr. S. Goorhuis-Brouwer dat een
dyslexieprotocol pas vanaf groep 3 functie kan hebben, omdat kinderen dan
pas in de concreet-operationele denkfase zijn beland?2
Antwoord 7
De schoolbesturen stellen hun eigen criteria vast voor de bepaling of
kinderen overgaan naar groep 3. Dat hoort ook bij de verantwoordelijkheid
van het schoolbestuur. Daarbij is de vraag niet zozeer of kinderen «over
mogen gaan» naar groep 3, maar of in groep 3 rekening wordt gehouden met
de ontwikkeling van de kinderen.
Voor de groepen 1 en 2 van het basisonderwijs is een protocol leesproblemen en dyslexie ontwikkeld dat als doel heeft om de beginnende ontwikkeling van geletterdheid van een kind te volgen en te signaleren wanneer de
ontwikkeling stagneert. Het gaat dan bijvoorbeeld om het niet goed herkennen van letters en woordklanken. Het protocol is er op gericht om de
voorbereiding op het lees- en schrijfonderwijs dat vanaf groep 3 start, te
verbeteren.
Vraag 8
Wat is uw reactie op de constatering dat verkeerd vroegtijdig gebruik van
stimuleringsprogramma’s leidt tot problemen in de ontwikkeling, zoals
faalangst en auditieve verwerkingsproblematiek?3 Welke inzet pleegt u om
deze negatieve gevolgen te voorkomen?
Antwoord 8
De afgelopen tijd is veel informatie aan kinderdagverblijven, peuterspeelzalen, schoolbesturen en jgz-professionals verstrekt over wat voor- en vroegschoolse educatie inhoudt en welke kinderen hier baat bij kunnen hebben.
Over verdere inzet, zie het antwoord op vraag 9.

2
3

Pedagogiek.nu, «Dyslexieprotocol voor kleuters is onzinnig», september 2010
Keegstra, «Language problems in young children. General assumptions investigated»,
September 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

3

Vraag 9
Op welke wijze worden bovenstaande punten meegenomen in de ontwikkeling van de specialisatie in de Pabo voor het jonge kind? Wordt in deze
specialisatie voldoende aandacht besteed aan ontwikkelingspsychologie?
Antwoord 9
De wens om te komen tot een specialisatie voor het jonge kind is geboren uit
de noodzaak dat er meer kennis nodig is over de wijze waarop jonge
kinderen zich ontwikkelen. Het veld heeft er grote invloed op welke onderwerpen wel of niet in het curriculum terechtkomen. De problemen die op dit
moment worden ervaren, zullen zeker geagendeerd worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

4