Verslag Financieel Stabiliteitscomité 12 november 2019
In het Financieel Stabiliteitscomité (FSC) spreken vertegenwoordigers van de
Autoriteit Financiële Markten, De Nederlandsche Bank en het ministerie van
Financiën over ontwikkelingen op het gebied van financiële stabiliteit in
Nederland. Het Centraal Planbureau neemt als externe deskundige deel aan de
vergaderingen.
In zijn vergadering van 12 november 2019 heeft het FSC vooral gesproken over
de gevolgen van een langdurig lage rente. Daarnaast is gesproken over
hefboomfinanciering (leveraged finance), de gevolgen van digitalisering en
financiële innovatie en de kapitaalmarktunie.
Langdurig lage rente vereist aandacht voor nieuwe financiële risico’s
Het economisch beeld is in afgelopen maanden verslechterd, door afzwakkende
groei in verschillende regio’s. De inflatiedruk blijft nog altijd laag. Tegen deze
achtergrond heeft een verruiming van het monetair beleid plaatsgevonden. De
daling van de rente in afgelopen jaren weerspiegelt trendmatige en structurele
factoren die tot een heroverweging van mogelijke risico’s voor financiële
stabiliteit leiden.
De lage rente leidt tot een sterke stijging van verschillende activaprijzen. Op de
huizenmarkt zijn de prijzen verder gestegen. Vanwege de toegenomen
systeemrisico’s heeft DNB vorige maand een maatregel aangekondigd om de
risicogewichten voor hypotheekportefeuilles te verhogen. Dit vergroot de
weerbaarheid van banken. Het FSC herhaalt het belang van structurele
maatregelen om het woningaanbod te vergroten en benadrukt dat solide
leennormen bijdragen aan een meer evenwichtige ontwikkeling van de
Nederlandse huizenmarkt op langere termijn. Het FSC constateert dat in
toenemende mate extra financieringsmogelijkheden ontstaan, vanwege
bijvoorbeeld investeringen in duurzaamheid of uitzonderingen ten aanzien van
studieschuld. Het is van belang dat hypothecaire leennormen in ieder geval niet
worden verruimd en gepaard gaan met voldoende waarborgen, zodat geen
nieuwe risico’s voor financiële stabiliteit ontstaan.

1

Het langdurige karakter van de lage rente zorgt ook voor extra druk op de
verzekeringssector. Het FSC constateert strategische uitdagingen op het gebied
van bedrijfsmodel, consumentenbescherming en resolutieperspectief die in een
volgende vergadering om een nadere verkenning vragen.
Aan de consumentenkant vinden vooralsnog geen grote verschuivingen in
risicogedrag plaats. Spaarsaldi blijven hoog en banken zijn terughoudend in het
doorrekenen van negatieve rentes. De ECB heeft in haar recente besluit
accommoderende maatregelen genomen om de impact voor banken te
verkleinen. Op verzoek van de minister van Financiën voert DNB op dit moment
onderzoek uit naar negatieve spaarrente en (de effecten van) een verbod daarop.
Het FSC verwelkomt het initiatief van de Duitse minister van Financiën Scholz
om de bankenunie verder te voltooien en steunt actief de discussie om tot
nieuwe Europese afspraken te komen, waaronder aanpassingen in de regulering
van overheidsobligaties op bankbalansen.
De herziening van de rentebenchmarks is een omvangrijke hervorming die grote
impact kan hebben op dagelijkse activiteiten en beprijzing van derivatenposities.
Op 2 oktober is €STR zonder problemen van start gegaan. Financiële instellingen
hebben tot eind 2021 de tijd om volledig over te stappen van EONIA op €STR,
maar zullen op bepaalde markten al eerder met veranderingen te maken krijgen.
Het FSC roept instellingen op om zich goed voor te bereiden en tijdig
maatregelen te nemen.
In afwachting van de verkiezingen in het VK, blijft het FSC de ontwikkelingen ten
aanzien van Brexit en mogelijke knelpunten zorgvuldig monitoren. Daarbij is het
van belang om rekening te blijven houden met de risico’s van een no-deal Brexit.
Sterke groei hefboomfinanciering vraagt om blijvende monitoring en een
internationale aanpak
De markt voor leveraged finance (hierna: hefboomfinanciering) is in de
afgelopen jaren sterk gegroeid. Afhankelijk van de definitie, wordt de omvang
2

van de markt geschat op 3,2 biljoen USD. Mede onder druk van een zoektocht
naar rendement bij beleggers, nemen de leenstandaarden af en vindt
kredietverlening aan bedrijven plaats met een hogere hefboom en lagere
kredietkwaliteit.
De ontwikkelingen roepen een beeld op dat vergelijkbaar is met de securitisaties
van hypotheken van voor de crisis. Tegelijkertijd doen zich ook belangrijke
verschillen voor. De financiële sector is meer solide en de constructies zijn
minder complex. Ook is de markt minder afhankelijk van financiering op korte
termijn en is sprake van betere diversificatie van risico’s en een meer
onafhankelijke kredietbeoordeling. Het FSC benadrukt het belang van
zorgvuldige monitoring. De markt is ondoorzichtig en betrouwbare data zijn niet
goed beschikbaar. De directe risico’s voor de Nederlandse banken lijken
mondiaal bezien beperkt, vanwege een relatief geringe blootstelling op deze
financieringsproducten. Banken kunnen echter ook geraakt worden door
indirecte verliezen of algemene marktontwikkelingen.
Vervolgstappen dienen in internationaal verband tot stand te komen. De
Financial Stability Board (FSB) heeft onderzoek gedaan naar de ontwikkelingen
en risico’s ten aanzien van hefboomfinanciering en zal binnenkort een rapport
hierover publiceren.
De opkomst van Bigtech biedt kansen, maar de risico’s zijn nog
onvoldoende in beeld en niet goed afgedekt
De stabiliteitsrisico’s van de huidige technologische innovatie in het
betalingsverkeer zijn vooralsnog klein. Dit kan echter snel veranderen wanneer
grote technologiebedrijven (Bigtech) de markt betreden en profiteren van hun
bestaande reputatie en netwerk om snel een grote omvang te bereiken.
Nieuwe initiatieven, zoals het ontwikkelen van een global stablecoin1, kunnen de
toegankelijkheid van financiële dienstverlening vergroten en de efficiëntie van
1

Een global stablecoin is beoogd als digitaal betaalmiddel om wereldwijd betalingen te doen en vaak
gebaseerd is op blockchaintechnologie. Het probeert een stabiele waarde te ontlenen door dekking
aan bezittingen van activa.

3

het internationale betalingsverkeer verbeteren. Tegelijkertijd kunnen zich
belangrijke risico’s voor financiële stabiliteit voordoen. Daarnaast bestaan
zorgen over witwassen en terrorismefinanciering, belastingontduiking, privacy,
mededinging en consumentenbescherming. In dat kader heeft de G7 een
verklaring uitgebracht dat de geconstateerde risico’s eerst moeten worden
geadresseerd voordat global stablecoins operationeel kunnen worden. In
navolging hierop gaat de Financial Stability Board onderzoek doen naar
mogelijke tekortkomingen in bestaande regelgeving.
Het FSC benadrukt dat het van belang is om de ontwikkelingen goed te blijven
monitoren en internationaal actief samen te werken. De geconstateerde
knelpunten in het grensoverschrijdende betalingsverkeer moeten ook een
impuls geven aan werkzaamheden om internationale betaalsystemen beter op
elkaar aan te sluiten.
De opkomst van nieuwe technologische toepassingen en de afname van het
gebruik van chartaal geld leidt ook tot een discussie over het invoeren van
centralebankgeld (central bank digital currency; CBDC). Een CBDC kan voordelen
met zich meebrengen. Deze zijn afhankelijk van landspecifieke factoren en
financieel-economische omstandigheden, zoals het relatieve belang van chartaal
geld. Ook zijn verschillende keuzes mogelijk in het ontwerp van een CBDC.
Nadere analyse is nodig ten aanzien van de vormgeving om het belang van
eventuele vervolgstappen te bepalen. Vanwege de verplichtingen in het
eurosysteem is daarbij een belangrijke rol voor de ECB weggelegd. DNB voert op
dit moment een onderzoek uit naar CBDC dat naar verwachting begin volgend
jaar is afgerond en dan input is voor discussie op Europees niveau.
Nieuwe stappen kapitaalmarktunie kunnen bijdragen aan financiële
stabiliteit
Op initiatief van Nederland, Duitsland en Frankrijk heeft een internationale
werkgroep een rapport opgesteld om een nieuwe impuls te geven aan de

4

totstandkoming van de Europese kapitaalmarktunie2. Het FSC verwelkomt het
rapport NextCMU en constateert dat het een belangrijke bijdrage kan leveren
aan de verdere discussie over het versterken van de economische groei en het
vergroten van de schokbestendigheid in Europa. Het rapport bevat verschillende
adviezen ten aanzien van de structurele inrichting van de financiële sector en de
economie die een gecoördineerde aanpak en tijd zullen vragen. Een
randvoorwaarde voor een succesvolle kapitaalmarktunie is verdere versterking
en harmonisatie van het gedragstoezicht op Europees niveau, waarin
consumentenbelangen adequaat zijn gewaarborgd. Het is van belang om het
momentum te behouden en later dit jaar tot Raadsconclusies te komen die als
basis kunnen dienen voor een hernieuwd actieplan van de Europese Commissie.
Volgende vergadering
De eerstvolgende vergadering van het FSC vindt eind februari / begin maart
2020 plaats. Tijdens de vergadering heeft een inventarisatie van mogelijke
onderwerpen plaatsgevonden. De definitieve vaststelling van de agenda vindt
enkele weken voorafgaand aan de vergadering plaats.

https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2019/10/09/ministers-van-financiennederland-duitsland-en-frankrijk-ontvangen-rapport-over-de-kapitaalmarktunie
2

5