Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

27 830

Materieelprojecten

Nr. 305

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 mei 2020
Inleiding
Defensie beschikt binnen het Commando Zeestrijdkrachten (CZSK) over
tien vaartuigen die diverse ondersteunende taken verrichten. Deze
hulpvaartuigen zijn tussen 1987 en 2006 in dienst gekomen. Tussen 2024
en 2034 bereiken de hulpvaartuigen gefaseerd het einde van hun
levensduur.
Aangezien de functionaliteiten van deze hulpvaartuigen ook in de
toekomst van belang blijven, wil Defensie deze vaartuigen tijdig
vervangen. Het project maakt deel uit van het investeringsprogramma van
de «Defensienota 2018 – Investeren in onze mensen, slagkracht en
zichtbaarheid» (Kamerstuk 34 919, nr. 1) en het Defensie Projecten
Overzicht. De hulpvaartuigen leveren met hun specifieke taken een
bijdrage aan het «veilig blijven» van ons Koninkrijk en aan het «veilig
verbinden» van de aan- en afvoerlijnen van Nederland.
In de Defensienota 2018 zijn deze vervangingsinvesteringen als afzonderlijke projecten opgenomen. Het betreft echter vaartuigen met vergelijkbare eigenschappen. Om schaalvoordelen te kunnen benutten wordt de
vervanging van deze vaartuigen daarom als één project beschouwd.
Dit project betreft het realiseren van vervangende capaciteit voor de
volgende hulpvaartuigen:
– het torpedowerk- en ondersteuningsschip voor onderzeeboten Zr. Ms.
Mercuur;
– twee hydrografische opnemingsvaartuigen: Zr. Ms. Luymes en
Snellius;
– het transport- en ondersteuningsschip in het Caribische Gebied: Zr.
Ms. Pelikaan;
– vier duikvaartuigen van de Cerberusklasse: Cerberus, Argus, Nautilus
en Hydra en het duikopleidingsvaartuig Soemba.

kst-27830-305
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 27 830, nr. 305

1

Met deze A-brief informeer ik u over de behoeftestelling van het project
«Vervanging hulpvaartuigen CZSK».
Behoefte en kenmerken
De vervangende capaciteit vervult grotendeels dezelfde behoefte als de
bestaande capaciteit. Hierdoor wijkt de taakstelling en het concept of
operations vrijwel niet af van de huidige vloot. De hulpvaartuigen worden
doorgaans zelfstandig ingezet, maar in voorkomend geval ook in
(inter)nationaal verband. Tevens worden zij regelmatig ingezet ter
ondersteuning van civiele autoriteiten. Hieronder volgt een overzicht van
specifieke taken die met de vervangende capaciteit moeten worden
verricht.
– De kerntaak van het marine opleidingsvaartuig is het ondersteunen
van het praktische deel van de opleidingen voor adspirantzeeofficieren en onderofficieren. Het beoefenen van omgaan met
voortstuwing, navigatiemiddelen en de deksystemen staat bij dit
vaartuig centraal. Het vervangende schip zal groter zijn dan het huidige
opleidingsvaartuig, waardoor het schip betere eigenschappen heeft
voor het varen op de Noordzee en het bovendien beter kan voorzien in
de opleidingsbehoefte doordat er meer ruimte is voor leerlingen.
– Het torpedo werkschip wordt gebruikt voor het ondersteunen van het
gereedstellingsproces van onderzeeboten. Het functioneert daarbij als
doelschip, als torpedo recovery eenheid en als veiligheidsplatform. Het
schip moet in staat zijn om torpedo’s aan boord te nemen en te
onderhouden. In geval van calamiteiten met een onderzeeboot zal het
schip moeten kunnen assisteren bij een reddingsoperatie. Deze
ondersteuning betreft onder meer onderwatercommunicatie en het
kunnen accommoderen van een onderzeebootbemanning nadat een
reddingsoperatie is uitgevoerd. Daarnaast kan het schip worden
ingezet voor diverse civiel-militaire taken, als duikplatform of voor
wetenschappelijk onderzoek.
– Defensie is verantwoordelijk voor de hydrografie, het samenstellen en
bijhouden van zeekaarten, op het Nederlandse deel van de Noordzee
en in het Caribische gebied. Daarmee draagt Defensie bij aan de
veilige navigatie op de maritieme toegangsroutes. Ook in inzetgebieden is een goede kennis van de maritieme omgeving van belang om
militaire eenheden effectief te kunnen inzetten. De vervangende
capaciteit zal deze taken moeten kunnen blijven vervullen.
– De primaire taak van het ondersteuningsschip in het Caribische Gebied
is het transporteren van materieel en personeel tussen de eilanden.
Daarnaast heeft de vervangende capaciteit de volgende functies:
• Humanitarian Assistance and Disaster Relief;
• beperkte hydrografische taak in het Caribisch Gebied;
• ondersteuning van duikoperaties en training.
Tevens is er in het kader van het bieden van noodhulp behoefte aan
een bescheiden toename van de transportcapaciteit. Het ondersteuningsschip maakt onderdeel uit van de permanente beschikbare
capaciteit van Defensie ter ondersteuning van Koninkrijkstaken in het
Caribisch gebied.
– De duikvaartuigen fungeren als duikplatform ten behoeve van het
ruimen van explosieven in kust- en binnenwateren, het ondersteunen
van civiele autoriteiten, het uitvoeren van onderwateronderhoud aan
marineschepen en duikopleidingen. Eén van deze vaartuigen is
permanent beschikbaar ten behoeve van taken voor nationale
veiligheid en ondersteuning civiele autoriteiten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 27 830, nr. 305

2

Fasering
Het doel is de vervangende capaciteit beschikbaar te hebben voor het
verstrijken van de levensduur van de huidige vaartuigen, zoals is
weergegeven in de onderstaande tabel.
Huidige hulpvaartuigen

Einde levensduur

Marine opleidingsvaartuig
Torpedowerk- en ondersteuningsschip voor onderzeeboten
Vijf duikvaartuigen
Transport- en ondersteuningsschip in het Caribische Gebied
Beide hydrografische opnemingsvaartuigen

2024
2026
2026/2027
2031
2033/2034

Voor de vervangende capaciteit wordt uitgegaan van een levensduur van
30 jaar.
Verwervingsstrategie
Tijdens de B-fase zal nader onderzocht worden op welke wijze de
vervangende capaciteit doelmatig en doeltreffend kan worden verworven
en zal de verwervingsstrategie worden bepaald. Hierbij is het
uitgangspunt «Commercial of the Shelf, tenzij» met vrijwel uitsluitend
civiele bouwstandaarden en slechts militaire toevoegingen daar waar
onvermijdelijk.
Het streven is, daar waar mogelijk en doelmatig, gemeenschappelijkheid
te creëren in het ontwerp en de scheepssystemen. In het ontwerp betreft
dit primair de bouwwijze van de romp, de inrichting van het schip en alle
generieke systemen. Deze aanpak levert mogelijk schaalvoordelen op
voor de af te sluiten verwervingscontracten, evenals exploitatievoordelen
op het gebied van onder meer instandhouding, opleiding en Integrated
Logistic Support.
Behoefte versus budget
Door deze aanpak kunnen de verschillende taken mogelijk efficiënter over
de verschillende vaartuigen worden verdeeld. Mede gelet op het
beschikbare budget, zal in de B-fase daarom ook worden onderzocht of de
vervangende capaciteit uit tien vaartuigen zal bestaan of dat met minder
vaartuigen dezelfde taken kunnen worden uitgevoerd.
De Defensie Energie en Omgeving Strategie (DEOS)
Een van de streefdoelen van de DEOS1 is een reductie van afhankelijkheid
van fossiele brandstoffen. In 2030 bedraagt deze reductie 20 procent, en in
2050 70 procent ten opzichte van 2010. Het streefdoel 2030 vanuit de
DEOS in het maritieme domein kan voor een groot deel worden bereikt
wanneer al deze hulpvaartuigen overstappen op alternatieve energiedragers. De hulpvaartuigen zijn vanwege hun minder veeleisende
operatieprofiel en de tijdsfasering van het project het meest geschikt om
een aanvang te maken met de implementatie van de DEOS.
De technische haalbaarheid en financiële consequenties om deze
vaartuigen (gedeeltelijk) emissievrij te maken, zullen in de B-fase nader
worden onderzocht. Zoals aangekondigd in de DEOS wil Defensie zoveel
mogelijk aansluiten bij en gebruik maken van rijksbreed beschikbaar
gestelde middelen voor het realiseren van klimaatdoelen. Op basis van de
1

Kamerbrief Defensie Energie en Omgeving Strategie 2019–2022; Kamerstuk 33 763, nr. 152

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 27 830, nr. 305

3

resultaten van de onderzoeksfase (inclusief de technische en financiële
mogelijkheden) zal worden bezien of het (gedeeltelijk) emissievrij maken
van de hulpvaartuigen kan worden meegenomen in het project.
Financiële aspecten
Met het project vervanging hulpvaartuigen CZSK is een investering
gemoeid tussen de € 250 miljoen en € 1 miljard. Deze investering komt in
de periode 2020 tot en met 2034 ten laste van het investeringsbudget van
Defensie.
Vooruitblik
Het project zal worden uitgevoerd als een niet-gemandateerd project. De
Kamer zal over de voortgang van dit project naar verwachting eind 2021,
dan wel begin 2022, worden geïnformeerd via de DMP-B-brief en de
reguliere rapportages zoals het Defensieprojectenoverzicht, waarin dan
ook duidelijkheid gegeven zal worden over de invulling en planning van
de D-fase.
De Staatssecretaris van Defensie,
B. Visser

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 27 830, nr. 305

4