Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

21 501-32

Landbouw- en Visserijraad

Nr. 1238

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 30 juni 2020
De vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit over de brief van 2 juni 2020 inzake de
geannoteerde agenda van de videoconferentie van de EU Landbouwministers op 8 juni 2020 (Kamerstuk 21 501-32, nr. 1233).
De vragen en opmerkingen zijn op 3 juni 2020 aan de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit voorgelegd. Bij brief van 23 juni
2020 zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Kuiken
Adjunct-griffier van de commissie,
Goorden

kst-21501-32-1238
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1238

1

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en reactie van de
Minister
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda en de toegezonden stukken. Zij hebben nog enkele vragen en
opmerkingen.
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda voor de videoconferentie van EU Landbouw- en Visserijministers
op 8 juni 2020. Deze leden willen benadrukken het vervelend te vinden de
stukken zo laat te ontvangen en te lezen dat de agenda vanuit het
Kroatisch voorzitterschap nog niet beschikbaar is. Zij zijn daarnaast
hoogst verbaasd dat er tijdens deze videoconferentie niet wordt gesproken over COVID-19. Het virus is van grote invloed op de agro- en
foodsector in Europa. De veeteelt, landbouw, tuinbouw en visserijsector
worden in sommige EU-landen hard geraakt door deze crisis. Waarom
wordt hier tijdens de videoconferentie geen aandacht aan besteed? Welke
maatregelen heeft de Europese Commissie (EC) genomen om de impact
van COVID-19 op de land-, tuinbouw en visserij zo veel mogelijk te
beperken? Deelt de Minister de mening van deze leden dat de door de EC
genomen maatregelen onvoldoende tegemoetkomen aan de problemen
die in een aantal sectoren aan de orde zijn? Zo nee, waarom niet? Zo ja,
waarom wel? Is de Minister voornemens alsnog aandacht te vragen voor
de gevolgen van COVID-19 in de agro- en foodsector? Zo nee, waarom
niet? Zo ja, op welke manier?
Antwoord
Hoewel COVID-19 niet als apart punt geagendeerd is voor de videoconferentie, zijn de gevolgen van het virus op de agro- en foodsector in Europa
uiteraard besproken in relatie tot andere agendapunten. De impact van
COVID-19 onderstreept het belang van duurzame voedselvoorziening en
een soeverein voedselsysteem eens te meer, aldus de Commissie.
Voor een overzicht van de maatregelen die Europese Commissie heeft
genomen om de impact van COVID-19 op de land-, tuinbouw en visserij zo
veel mogelijk te beperken verwijs ik uw Kamer graag naar de op 7 mei
2020 verzonden brief over de impact van COVID-19 voor landbouw,
tuinbouw en visserij (Kamerstuk 35 420, nr. 30). Het pakket maatregelen is
vooralsnog ongewijzigd gebleven. Wel wordt er nog onderhandeld over
het voorstel van de Europese Commissie voor aanpassing van Verordening (EU) 1305/2013 met betrekking tot specifieke maatregelen om
uitzonderlijke, tijdelijke ELFPO-steun te verlenen als reactie op de
COVID-19-uitbraak. Voor nadere informatie over het voorstel verwijs ik uw
Kamer graag naar de op 7 mei 2020 verzonden brief.
Ik heb in de eerdergenoemde brief van 7 mei jl. aangegeven blij te zijn
met de maatregelen van de Commissie maar ook van mening te zijn dat
het pakket aan maatregelen op EU-niveau nog niet compleet is. Daarnaast
heb ik ten algemene het van belang benadrukt dat de Europese Commissie en de lidstaten de ontwikkelingen in de verschillende landbouwsectoren nauwgezet monitoren om te kunnen ingrijpen als er in sectoren
problemen ontstaan of verergeren. Tijdens de ministeriële videoconferentie van 13 mei jl. heb ik de moeilijkheden van de kalfsvleessector onder
de aandacht gebracht en voorgesteld over te gaan tot steun voor private
opslag in deze sector, waarbij ik heb aangegeven dat dit gekoppeld moet
worden aan het verbeteren van dierenwelzijn in deze sector, ook ten
aanzien van transportduur. De Europese Commissie heeft echter laten
weten op dit moment geen nieuwe marktmaatregelen te overwegen, maar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1238

2

dat zij de situatie goed zal monitoren. Ten algemene geeft de Europese
Commissie aan dat zij, gelet op de omvang van de huidige crisis, niet over
de middelen beschikt om aanvullende steunmaatregelen op grond van de
GMO-verordening te nemen.
De leden van de VVD-fractie delen de mening van de Minister dat er een
aantal goede punten zitten in de Van boer tot bord-strategie, bijvoorbeeld
de voedselzekerheid en de stimulans van kennis en innovatie. Deze leden
vragen waarom de Van boer tot bord-strategie volgens de Minister op
hoofdlijnen goed aansluit bij het Nederlandse beleid. Waar ziet de
strategie op? Met welke doelen en welke middelen?
Antwoord
De F2F is onderdeel van het Green Deal initiatief en stelt dat de voedselketen moet bijdragen aan inclusieve groei, milieu en klimaatdoelstellingen
van de Green Deal. De F2F bevat derhalve een scala aan voorstellen die
moeten leiden tot een geïntegreerd, EU-breed, duurzaam, veilig en
gezond voedselsysteem, met verdien- en concurrentievermogen en een
neutraal of positief effect op het milieu in 2030. De F2F bevat ook
kwantitatieve doelstellingen. Zo stelt de EC dat het gebruik en risico van
gewasbeschermingsmiddelen en het gebruik van de meest risicovolle
gewasbeschermingsmiddelen in 2030 met de helft moet zijn verminderd.
In 2030 moet bovendien nutriëntenverliezen met 50% zijn gehalveerd en
moeten er 20% minder kunstmeststoffen worden gebruikt. Andere
doelstellingen zijn om in 2030 25% van het EU-landbouw areaal biologisch
te laten zijn en de verkoop van antibiotica voor landbouwdieren en
aquacultuur in de EU te halveren.
De Europese Commissie vermeldt in haar F2F alleen voor onderzoek de
middelen die ze beoogt in te zetten ter ondersteuning van de F2F, zijnde
€ 1 miljard in het kader van Horizon 2020 en € 10 miljard in het kader van
Horizon Europe.
Op welke manier komt dit overeen met het Nederlandse beleid?
Antwoord
De F2F sluit op hoofdlijnen goed aan op het Nederlands beleid omdat het
een integrale, circulaire en brede visie is op het Europees voedselsysteem.
Dat streeft het kabinet ook na met haar visie op Kringlooplandbouw en
bevordering van een gezonde leefstijl (Nationaal Preventieakkoord) waar
gezonde voeding een belangrijk onderdeel van is. Het kabinet zet daarom
in op een circulair voedselsysteem met een voedselproductie die zich
kenmerkt door een efficiënt gebruik van grondstoffen en natuurlijke
hulpbronnen, een goed en eerlijk verdienmodel voor de boer en een
(hernieuwde) verbinding tussen landbouw en natuur. Daarnaast zet het
kabinet in op een gezonder voedingspatroon door zich te richten op de
gezonde samenstelling van voedsel, het stimuleren van gezonde
voedingspatronen via de Schijf van Vijf, een gezonde voedselomgeving
en eenvoudige informatie voor consumenten zoals het voedselkeuzelogo
Nutri-Score.
Tegelijkertijd delen deze leden dat de Van boer tot bord-strategie
verschillende aandachtspunten bevat, punten waar zij toch enige zorgen
over hebben.
Waarom is het nog onduidelijk op basis van welke uitgangspunten het
bereik van de Van boer tot bord-strategie wordt gemeten?
Antwoord
Deze uitgangspunten worden niet in de F2F vermeld. Deze zullen pas bij
de uitwerking van de F2F in specifieke voorstellen per thema duidelijk
worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1238

3

Wat zegt dit over de volledigheid van de strategie?
Is het strategisch voorstel vanuit de EC wel compleet?
Antwoord
De F2F is een mededeling die de politieke ambities van de Europese
Commissie bevat. Nadere uitwerking volgt later via een serie individuele
voorstellen voor wet- en regelgeving.
De Nederlandse landbouw produceert op een duurzame manier. Een
aantal EU-lidstaten kan hier een voorbeeld aan nemen. Deze leden vragen
naar de onderbouwing van de EC.
Is het grote verschil in duurzaamheid van de productie de reden dat de EC
aanbevelingen per lidstaat doet?
Antwoord
De Europese Commissie kiest ervoor om aanbevelingen per lidstaat toe
doen om zo rekening te houden met de verschillen die er tussen lidstaten
bestaan.
Op welke manier gaat Nederland een rol vervullen om haar koploperspositie met andere EU-lidstaten te delen?
Antwoord
Het feit dat de F2F goed aansluit bij het Nederlands kabinetsbeleid is het
belangrijkste resultaat van de daartoe ondernomen Nederlandse
inspanningen. Ik zal het kabinetsbeleid in Brussel blijven uitdragen.
Deze leden vragen aandacht voor de grote hoeveelheid regels en
aanbevelingen die aan boeren worden toebedeeld. Met de ontwikkelingen
binnen het nieuwe Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB), de nieuwe
Van boer tot bord-strategie en ontwikkelingen op een aantal andere
vlakken worden boeren geconfronteerd met steeds meer regels en
voorwaarden. Regels die op Europees niveau worden bedacht en niet
altijd het gewenste en juiste effect hebben. Daarnaast hebben boeren ook
te maken met de (financiële) gevolgen van COVID-19. De EC moet
voedselproductie op een juiste manier stimuleren, zodat er, ook in tijden
van schaarste, voldoende voedsel geproduceerd kan worden.
Deze leden vragen hoe de regering invulling gaat geven aan de afspraken
in het regeerakkoord om in te zetten op een verlaging van de regeldruk
vanuit Europa en het op nationaal niveau behouden van de vrijheid om
invulling te geven aan de in Europa gestelde doelen.
Antwoord
Bij de uitwerking van de voorstellen die onderdeel uitmaken van de F2F,
zal de Nederlandse inzet in lijn zijn met het Regeerakkoord.
De leden van de VVD-fractie vragen of de Minister de hoofdlijnen van de
biodiversiteitsstrategie kan delen. Op basis waarvan verwacht de Minister
Europees brede steun voor de hoofdlijnen?
Antwoord
De hoofdlijnen van de EBS zullen uw Kamer begin juli worden toegestuurd, middels de gebruikelijke BNC-procedure. De strategie is gebaseerd
op Raadsconclusies van de Europese Milieuraad over biodiversiteit en is
daarmee in lijn.
Daarnaast lezen deze leden dat tijdens de aanstaande Raad een eerste
gedachtewisseling gepland staat over de recent gepubliceerde biodiversiteitsstrategie. Onderdeel hiervan is het opnemen van de eis ten minste
30% van het land- en zeeoppervlak in Europa te beschermen. Ten aanzien

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1238

4

van dergelijke doelstellingen wijzen zij er in dit geval op dat er op dit
moment wordt gesproken over een Noordzeeakkoord, nationale bossenstrategieën en investeringen in de natuur. Deelt de Minister de opvatting
van deze leden dat een dergelijke, generieke «30%-eis» niet passend en
niet haalbaar is in de Nederlandse context en dat het daarmee onwenselijk is dat dergelijke eisen deze nationale beleidsvormingsprocessen
doorkruisen? Deelt de Minister eveneens de opvatting dat in een land met
beperkte oppervlakte, zoals Nederland, de kwaliteit van natuurgebieden
leidend moet zijn en niet een arbitrair percentage?
Antwoord
De EU-biodiversiteitsstrategie stelt als doel dat 30% van de EU beschermd
wordt. Dit percentage is volgens wetenschappers wereldwijd nodig,
samen met andere maatregelen, om het verlies aan biodiversiteit te keren
en de hieraan deels gerelateerde VN-duurzaamheidsdoelen te halen. Dit
doel geldt voor de EU als geheel. Voor de kabinetspositie ten aanzien van
de EBS wordt verwezen naar het BNC-fiche dat uw Kamer begin juli zal
ontvangen.
De leden van de VVD-fractie vragen de Minister de door de EC gewenste
routekaart te delen met betrekking tot de Van boer tot bord-strategie en de
biodiversiteitsstrategie. Wanneer wordt hier per lidstaat over gesproken
en wanneer wordt hier tussen de EC en het Europees Parlement over
gesproken? Kortom, wat is het verzoek van de EC met betrekking tot de
politieke besluitvorming over beide strategieën?
De leden van de VVD-fractie lezen dat de Kamer in juni de kabinetsappreciatie krijgt van beide EC-strategieën. Deze leden vragen waarom de
Minister eerst deelneemt en reageert op bepaalde gedachtewisselingen in
Europees verband alvorens zij een kabinetsappreciatie van de strategieën
deelt met de Kamer. Waarom is gekozen voor deze route? Kan de Minister
ervoor zorgen dat in de appreciaties ook wordt toegelicht hoe de andere
EU-lidstaten staan tegenover respectievelijk de Van boer tot bord-strategie
en de biodiversiteitsstrategie?
Antwoord
Momenteel wordt het BNC fiche opgesteld met daarin de kabinetsappreciatie van F2F en EBS. Ik zal uw Kamer het fiche begin juli doen toekomen.
Ondertussen licht de Europese Commissie de F2F en EBS in juni in
diverse Ministeriële Raden en videoconferenties toe, waarbij de lidstaten
hun eerste reactie hebben/zullen (ge)geven. Zoals uw Kamer is gemeld, is
op hoofdlijnen een eerste appreciatie gegeven (Kamerstuk 21 501-32, nr.
1233). Het is vervolgens mogelijk – maar niet zeker – dat het aankomend
Duits EU Voorzitterschap, nadat een gemeenschappelijk akkoord voor de
hervorming van het GLB is overeengekomen (volgens de huidige
planning in oktober), een Raadsdebat over de twee strategieën zal
entameren en dat Duitsland haar EU-voorzitterschap zal benutten om met
de lidstaten Raadsconclusies te formuleren, waarin de lidstaten een
ambitieniveau kunnen formuleren. Raadconclusies zijn alleen mogelijk op
basis van unanimiteit. Ongeacht of er Raadsconclusies komen, zal de
Europese Commissie spoedig starten met het per beleidsthema uitwerken
van de voorstellen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractie
Twee weken geleden kwam het advies van de International Council for the
Exploration of the Sea (ICES) dat het pulsvisverbod onnodig is. De leden
van de PVV-fractie willen dat de Minister met haar collega’s in de EU
afspreekt dat de pulsvisserij weer door kan gaan. Gaat de Minister dit
doen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1238

5

Antwoord
Het ICES advies van mei 2020 bevestigt dat de pulskor een verantwoord
alternatief is voor de traditionele boomkor en daarbij minder impact heeft
op de ecologie en het milieu. Ik zal het advies van ICES onder de aandacht
brengen bij mijn Europese collega’s bij de eerstvolgende Landbouw- en
Visserijraad waar visserij op de agenda staat, naar verwachting in juni of
juli. Daarbij zal ik benadrukken dat dit advies moet worden meegenomen
bij de evaluatie van de Verordening Technische maatregelen, die eind
2020 is voorzien. Het pulsverbod is wettelijk vastgelegd in de Verordening
Technische Maatregelen, daar verandert dit advies helaas niets aan.
De leden van de PVV-fractie menen dat de Brexit ervoor gaat zorgen dat
Nederlandse vissers het grootste deel van hun visgronden kwijtraken. Is
de Minister bereid om met andere visserijnaties aan de Noordzee en het
Verenigd Koninkrijk om de tafel te gaan om buiten EU-verband te
onderhandelen voor de Nederlandse visserijbelangen? Zo nee, waarom
niet?
Antwoord
Het gemeenschappelijk visserijbeleid is een exclusieve bevoegdheid van
de Europese Unie. Individuele lidstaten kunnen dus niet buiten EU-verband onderhandelen met derde landen zoals het VK over het visserijbeleid
of de toegang tot de wateren. Dat is ook niet wenselijk, samen staan we
sterker. De Europese Commissie onderhandelt momenteel namens de
EU27 met het VK over de toekomstige relatie op basis van het in de Raad
vastgestelde mandaat. Hierin zijn ook de Europese visserijbelangen
geborgd. In deze context trekt Nederland nauw op met andere lidstaten
met grote belangen op het gebied van visserij.
De leden van de PVV-fractie zien de Van boer tot bord-strategie als
«luchtfietserij». Hoe gaat de Minister er zorg voor dragen dat Nederlandse
boeren een fatsoenlijke boterham kunnen verdienen en dat we niet voor
ons voedsel afhankelijk worden van het buitenland.
Antwoord
De F2F doet voorstellen om de positie van de primaire producent en de
voedselzekerheid in de EU te versterken. Daarbij wordt ingezet op een
vergroting van de voedselsoevereiniteit. Het doel is het verdienvermogen
van de boer te versterken door het inkorten van voedselketens.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde agenda voor de videoconferentie van de Landbouwministers op
8 juni 2020 en willen de Minister nog enkele vragen voorleggen.
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister om een eerste appreciatie
te geven van zowel de Van boer tot bord-strategie als de biodiversiteitsstrategie en daarbij dieper in te gaan op de door haar genoemde
aandachtspunten bij beide strategieën. Deze leden vragen hoe Europese
kwantitatieve doelstellingen uit de Van boer tot bord-strategie en de
biodiversiteitsstrategie vertaald zullen worden naar nationaal beleid en
doelstellingen. Zij vinden het van groot belang dat rekening gehouden
wordt met de Nederlandse omstandigheden en dat Europese doelen niet
zomaar één op één vertaald worden naar nationale doelstellingen. Kan de
Minister aangeven of hierover reeds afspraken zijn gemaakt? Zo ja, hoe
zien deze afspraken eruit? Hoe ziet de Minister de doorvertaling naar
nationaal beleid en doelstellingen van zowel de Van boer tot bord-strategie als de biodiversiteitsstrategie?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1238

6

Antwoord
Voor de kabinetspositie ten aanzien van de F2F en EBS wordt verwezen
naar het BNC-fiche dat uw Kamer begin juli zal ontvangen. Er zijn
vooralsnog geen afspraken gemaakt over de gemeenschappelijke
Europese doelen die in de F2F voorkomen.
De leden van de CDA-fractie hebben in het schriftelijk overleg over de
videoconferentie van de EU Landbouw- en Visserijministers op 13 mei al
hun zorgen uitgesproken over verdere uitbreiding van Natura 2000 en de
doorvertaling van doelen uit de biodiversiteitsstrategie naar nationale
doelen (Kamerstuk 21 501-32, nr. 1237). Deze leden merken op dat in de
biodiversiteitsstrategie wordt voorgesteld om minimaal 30% van het
landoppervlak van de EU wettelijk te beschermen, als onderdeel van
Natura 2000 of onder een nationaal instrument. Kan de Minister verduidelijken hoe dit doel vertaald zal worden naar nationaal beleid en een
Nederlandse doelstelling? Zijn de doelstellingen uit de biodiversiteitsstrategie volgens de Minister überhaupt haalbaar voor Nederland? Zo ja, wat
is er dan voor nodig om deze in Nederland te behalen?
Antwoord
De beoordeling van het kabinet van de door de commissie gestelde
doelen zal uw Kamer begin juli toegezonden worden door middel van de
reguliere procedure van een BNC-fiche.
De leden van de CDA-fractie lezen dat de EC al in 2023 aanzienlijke
vooruitgang wil zien bij lidstaten in het aanwijzen van beschermde
gebieden. Deze leden vragen de Minister hoe zij dit wil gaan realiseren en
hoeveel gebieden/hectaren er voor 2023 in Nederland moeten worden
aangewezen.
Antwoord
Het is op dit moment niet duidelijk hoeveel meer beschermd gebied
Nederland zou moeten aanwijzen, noch wat gerealiseerd zou moeten zijn
in 2023. De realisatie van het Natuurnetwerk Nederland wordt de
komende jaren onverkort doorgezet, waarmee voortgang in aanwijzing
van beschermde gebieden wordt bereikt. Volgens planning wordt in de
jaren tot en met 2027 nog ongeveer 40.000 hectare nieuwe natuur
gerealiseerd in het Natuurnetwerk Nederland.
Indien er al sprake zal zijn van het aanwijzen van nieuwe beschermde
gebieden, dan zouden deze gebieden geen onderdeel moeten vormen van
Natura 2000, zo stellen zij. Van uitbreiding van het Natura 2000-netwerk in
Nederland kan geen sprake zijn. Zij vragen daarom tevens hoe de ambitie
van de EC om het Natura 2000-netwerk te voltooien en eventueel zelfs uit
te breiden zich verhoudt tot de gesprekken die de Minister wil voeren met
de EC over het al dan niet herzien van eerdere aanwijzingsbesluiten. Kan
de Minister hier duidelijkheid over geven? Wat is de visie van de Minister
op de Europese ambitie om het Natura 2000-netwerk te voltooien en
eventueel zelfs uit te breiden? Is uitbreiding van het Natura 2000-netwerk
in de Nederlandse situatie realistisch en wenselijk
Antwoord
Het kabinet kiest voor een robuust en realistisch natuurbeleid. Hierbij
houdt het kabinet het huidige beleid kritisch tegen het licht en zet het in
op beleid dat zo efficiënt mogelijk bijdraagt aan het verbeteren van de
natuur, het natuurbeheer en het realiseren van de doelstellingen uit de
Vogelrichtlijn en Habitatrichtlijn. Met de Europese Commissie ga ik aan de
hand van concrete casussen in gesprek over waar de ruimte en flexibiliteit
in de regels zit die helpt om de doelen zo efficiënt mogelijk te behalen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1238

7

Voor «Voltooiing» van het Natura 2000-netwerk zie ik vooral een opgave
bij lidstaten die nog niet klaar zijn met het selecteren van hun gebieden.
Verder vallen hier waarschijnlijk de gebieden onder die nog onder
nationale wetgeving aangewezen moeten worden. Het Natura 2000netwerk van Nederland is vrijwel voltooid: de aanmelding van de
Habitatrichtlijngebieden op land is in 2004 goedgekeurd en voldoende
geacht, slechts 3 gebieden op land moeten nog definitief aangewezen
worden. In afwachting van de uitkomsten van de doorlichting Natura 2000
worden geen nieuwe Natura 2000-gebieden op land aangewezen. In het
onderhandelaarsakkoord voor de Noordzee wordt aangegeven dat de
Bruine Bank vanwege de Vogelrichtlijn en de Borkumse Stenen vanwege
het VIBEG-convenant aanvullend wordt aangewezen. Op dit moment is
niet duidelijk of in het licht van de biodiversiteitsstrategie aan Nederland
gevraagd wordt om het Natura 2000-netwerk verder uit te breiden.
De biodiversiteitsstrategie bevat tevens inspanningen om visbestanden
op duurzame niveaus te brengen en richtsnoeren voor de ontwikkeling
van duurzame aquacultuur. Deze leden vragen de Minister hoe zij in dit
kader de rol ziet die duurzame innovaties zoals de pulskor kunnen spelen
en hoe zij zich ervoor zal inzetten om hiervoor in de Europese biodiversiteitsstrategie ruimte te vinden.
Het visserijbeleid is voor een belangrijk deel gericht op verduurzaming
van de visserij om de druk op het ecosysteem te verminderen en draagt
daarmee bij aan de biodiversiteitsstrategie. Onderdeel van het beleid is
het stimuleren van innovatie in de visserij teneinde duurzame tuigen te
ontwikkelen die minder impact hebben op het ecosysteem.
De leden van de CDA-fractie zijn van mening dat de Van boer tot
bord-strategie die de EC voorstelt te weinig rekening houdt met de
Nederlandse omstandigheden. Deze leden vinden dat boeren door het
aantrekkelijk maken van gewenste bewegingen verleid moeten worden en
dat dit niet gedaan moet worden door verplichtingen op te leggen.
Onrealistische doelstellingen met nog meer controles en sancties zullen
uiteindelijk leiden tot versnelde beëindiging van de familie- en gezinsbedrijven, is hun verwachting. Zij vinden dit een ongewenste ontwikkeling.
Hoe gaat de Minister voorkomen dat Nederlandse boeren allerlei extra
eisen opgelegd krijgen die niet in de markt terug te verdienen zijn? Kan de
Minister aangegeven welke referentieperiode gaat gelden voor de diverse
reductiepercentages?
De leden van de CDA-fractie hebben al diverse keren gepleit voor
voedselzekerheid en maken zich ernstig zorgen dat de voorgestelde
strategie leidt tot vermindering van voedselproductie in de Europese
Unie. Deelt de Minister deze zorgen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord
Voor de kabinetspositie ten aanzien van de F2F wordt verwezen naar het
BNC fiche dat ik uw Kamer begin juli zal doen toekomen.
De Europese Commissie heeft in de F2F nog geen referentieperiode voor
de diverse reductiepercentages vermeld.
De F2F doet voorstellen om de positie van de primaire producent en de
voedselzekerheid in de EU te versterken.
De leden van de CDA-fractie merken op dat de EC in het kader van de Van
boer tot bord-strategie voorstelt om op basis van een eigen analyse per
lidstaat aanbevelingen te doen, waarmee zij rekening wil houden bij de
goedkeuring van de Nationaal Strategische Plannen (NSP) voor het GLB.
Deze leden vrezen dat dit voornemen van de Commissie zal leiden tot
onrealistische doelstellingen die geen recht doen aan de Nederlandse
omstandigheden. Hoe kijkt de Minister aan tegen dit voorstel van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1238

8

Commissie en wat zijn precies de vragen die dit bij haar oproept met
betrekking tot de beoogde subsidiariteit van het nieuwe GLB? Kan de
Minister tevens aangeven of en hoe de nieuw aangekondigde verplichtingen uit de Van boer tot bord-strategie reeds meegenomen worden in de
voorbereidingen voor het NSP? De EC stelt in deze strategie ook als
doelstelling om nutriëntenverliezen (met name stikstof en fosfor) met ten
minste 50% terug te dringen. Kan de Minister uitleggen hoe dit zich
verhoudt tot de huidige stikstofproblematiek in Nederland? Is de
doelstelling om nutriëntenverliezen met 50% te verminderen haalbaar
voor Nederland en wat zouden daarvan de consequenties zijn voor de
Nederlandse landbouwsector?
Antwoord
Voor de kabinetspositie ten aanzien van de F2F wordt verwezen naar het
BNC fiche dat uw Kamer begin juli zal toekomen. Ten algemene roept het
voorstel van de Europese Commissie (om per lidstaat en op basis van
haar eigen analyse, niet bindende aanbevelingen te doen, waarmee zij
rekening wil houden bij de goedkeuring van de GLB-strategische plannen)
vragen op met betrekking tot de beoogde governance van het nieuwe GLB
die juist beoogt lidstaten juist meer ruimte te geven tot eigen invulling
van het GLB passend bij hun nationale en regionale omstandigheden en
behoeften.
De leden van de CDA-fractie merken op dat de Van boer tot bord-strategie
ook maatregelen bevat om tegen 2030 het gebruik van chemische gewasbeschermingsmiddelen met 50% te verminderen. Deze leden zijn van
mening dat het sneller beschikbaar maken van «groene» alternatieven
voor gewasbescherming, zodat agrariërs ook daadwerkelijk een alternatief
hebben, een belangrijke randvoorwaarde is voor de reductie van
chemische gewasbeschermingsmiddelen. Welke mogelijkheden ziet de
Minister om tot een reductie te komen van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen en hoe kan ervoor worden gezorgd dat veilige «groene»
alternatieven voor gewasbescherming sneller beschikbaar zijn?
Antwoord
De Europese Commissie doet reductievoorstellen voor gewasbeschermingsmiddelen, maar ook om groene alternatieven sneller beschikbaar te
maken. Bij de uitwerking van haar voorstellen, inclusief de uitgangspunten die Europese Commissie voorstelt om reductiedoelstellingen te
meten, zal ik de specifieke Nederlandse inzet bepalen.
In het kader van de Toekomstvisie Gewasbescherming 2030 momenteel
wordt gewerkt aan een Uitvoeringsprogramma om de doelen van die visie
– weerbare planten en teeltsystemen, verbinden van land en tuinbouw
met natuur en nagenoeg geen emissie naar het milieu – dichterbij te
brengen. Met name de omschakeling naar meer weerbare planten en
teeltsystemen zal bijdragen aan het verminderen van de behoefte aan
chemische gewasbeschermingsmiddelen en daarmee ook het gebruik.
Ook zal in het Uitvoeringsprogramma aandacht worden besteed aan het
sneller beschikbaar komen van laagrisicomiddelen. Ik heb uw Kamer
recent geïnformeerd dat het Uitvoeringsprogramma deze zomer aan uw
Kamer wordt toegestuurd (Kamerstuk 27 858, nr. 509). Verder zal in het
kader van de evaluatie van verordening (EG) 1107/2009 over het op de
markt brengen van gewasbeschermingsmiddelen, ook aandacht worden
besteed aan het snelle beschikbaar komen en het stimuleren van het
gebruik van laagrisicomiddelen.
De leden van de CDA-fractie constateren dat er voor de biodiversiteitsstrategie ongeveer 20 miljard euro per jaar nodig is en dat ongeveer 25% van
de EU-begroting voor klimaatactie zal worden geïnvesteerd in biodiver-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1238

9

siteit en op natuur gebaseerde oplossingen. Deze leden vragen de
Minister te verduidelijken uit welke onderdelen van de begroting deze
middelen komen en hoeveel hiervan uit het GLB komt. Zij merken tevens
op dat de verdeelsleutel van de extra 15 miljard euro die beschikbaar
komt voor plattelandsontwikkeling momenteel nog niet bekend is. Wat
zijn de verwachtingen van de Minister met betrekking tot de verdeling van
het extra geld voor plattelandsontwikkeling en wat zal hierbij haar inzet
zijn?
Antwoord
De Commissie wijst erop dat de EBS om een terdege financiële onderbouwing vraagt. Daarbij is het goed als gezocht wordt naar synergiën
tussen dossiers, bijvoorbeeld op het gebied van klimaatactie en biodiversiteitsherstel. De precieze financiële uitwerking moet volgen in het
Meerjarig Financieel Kader (MFK). Met het vaststellen daarvan zal wellicht
ook meer duidelijk worden over verdeling van budgetten tussen onderlinge strategieën. Uw Kamer is op 27 mei jl. geïnformeerd over de
voorstellen van de Europese. Uw Kamer heeft de appreciatie van het
kabinet ontvangen. Volgens de mededeling van de EC voor de biodiversiteitstrategie moet een deel van de benodigde 20 miljard euro per jaar
komen uit private en nationale middelen en verschillende EU programma’s. Welke dit zijn wordt niet aangegeven. Over de bijdrage van het GLB
aan klimaat en biodiversiteit wordt later besloten.
Voor wat betreft de 15 miljard extra die beschikbaar komt voor plattelandsontwikkeling lijkt de Commissie voor de verdeling uit te gaan van de
bestaande verdeelsleutel, hetgeen voor Nederland overeen zou komen
met een bedrag van ca. € 107 miljoen extra aan EU-middelen. Voor de
extra tweedepijlermiddelen is nationale cofinanciering vereist. De
definitieve toewijzing van deze extra middelen vormt onderdeel van de
besluitvorming over het totale Herstelplan door de Europese Raad.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
agenda ten behoeve van de videoconferentie van de EU Landbouwministers op 8 juni 2020. Deze leden hebben nog enkele vragen.
Van boer tot bord-strategie
De leden van de D66-fractie zijn positief over de komst van de Van boer tot
bord-strategie en hebben hier nog enkele vragen over. Deze leden zijn van
mening dat de transitie naar kringlooplandbouw essentieel is, niet alleen
voor een gezondere aarde en een verbeterd dierenwelzijn, maar ook voor
de portemonnee van de boer. Een duurzaam voedselsysteem is belangijker dan ooit, zeker gezien de huidige klimaatverandering en de coronacrisis. Hoe beoordeelt de Minister de Van boer tot bord-strategie? Wat is
haar inzet tijdens de Landbouw- en Visserijraad? Worden de nieuwe
maatregelen uit de strategie meegenomen in de voorbereidingen voor het
NSP? Hoe wordt deze strategie ontvangen binnen de rest van Europa? Is
de Minister bereid om het belang van kringlooplandbouw te agenderen
binnen de Van boer tot bord-strategie, die nu vooral focust op biologische
landbouw? Daarnaast missen deze leden in de strategie de urgentie om
de veestapel te verminderen. Het is immers belangrijk dat boeren ook met
minder dieren en betere boterham kunnen verdienen. Daarbij missen zij
ook concrete plannen om vleesconsumptie te verminderen. Beide punten
zijn goed voor het welzijn van dieren en goed voor het milieu. Is de
Minister bereid deze belangen te agenderen binnen de Raad?
Antwoord

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1238

10

Voor de kabinetspositie ten aanzien van de F2F wordt verwezen naar het
BNC fiche dat uw Kamer begin juli zal toekomen.
In de Videoconferentie voor Landbouwministers heb ik in algemene zin
mijn dank uitgesproken voor de F2F en aangeven dat het meten van de
kwantitatieve doelstellingen een aandachtspunt is.
De F2F wordt over het algemeen goed ontvangen in de EU. Zo verwelkomen o.a. een aantal lidstaten op hoofdlijnen de ambitieuze doelen in
genoemde initiatieven. Tegelijkertijd zijn er ook zorgen bij een aantal
lidstaten over de effecten van de voorgestelde doelstellingen op o.a.
voedselzekerheid, voedselprijzen en het verdienvermogen van de boer.
Meerdere lidstaten willen dat de Europese Commissie beter inzichtelijk te
maakt wat de impact zal zijn van de voorstellen die nu op tafel liggen.
Veel lidstaten benadrukken het belang dat landbouw voedselzekerheid
verschaft en voorkomen moet worden dat door F2F productie verschuift
naar derde landen die niet aan Europese productiestandaarden voldoen.
Daarom vinden enkele lidstaten dat coherentie met het handelsbeleid
nodig is, alsook een zekere mate van zelfvoorziening.
Andere lidstaten benadrukken dat er rekening dient te worden gehouden
met zowel de lokale omstandigheden als de reeds genomen maatregelen
op nationaal niveau bij de verdere concretisering van voorgestelde
Europese doelen op het gebied van o.a. gewasbescherming, kunstmest en
biologische landbouw. Daarbij mogen koplopers niet gestraft worden,
aldus deze lidstaten.
Verder vragen meerdere lidstaten de Europese Commissie te verduidelijken hoe de gekwantificeerde doelen zullen worden gemeten: wat is de
baseline en hoe voorziet Europese Commissie een en ander te monitoren?
Daarbij onderstrepen meerdere lidstaten het belang van eenduidige,
actuele en uniforme data in de EU.
Binnen het Europees Parlement is de F2F verwelkomd en leggen enkele
partijen bij hun eerste reactie de nadruk op economische belangen en
andere partijen de nadruk op milieu en gezondheidsbelangen.
De leden van de D66-fractie waren verheugd te vernemen dat de Van boer
tot bord-strategie ook de noodzaak om het dierenwelzijn te verbeteren
meeneemt in de visie op de landbouwtransitie. De herziening van de
Europese wetgeving omtrent dierenwelzijn om deze in lijn te brengen met
de laatste wetenschappelijke inzichten en handhaving te vergemakkelijken
klinkt hierbij enorm veelbelovend. Deze leden vragen de Minister echter of
zij in de Landbouw- en Visserijraad de herzieningspunten verder kan
concretiseren. Om welke wetenschappelijke inzichten gaat het en op
welke punten wenst de EC de wetgeving hierop aan te passen? Op welke
manieren gaat de handhaving vergemakkelijkt worden? Kan de Minister
bovendien toelichten wat hierin haar inzet gaat zijn, zeker gezien het
kabinet in hun reactie op de openbare consultatievragen van de EC voor
de evaluatie van de EU-dierenwelzijnsstrategie 2012–2015 enigszins
kritisch leek te zijn op de effectiviteit van de huidige maatregelen? Deze
leden zijn ook erg benieuwd naar de uitwerking van het onderzoek met
betrekking tot etikettering op het gebied van dierenwelzijn. Zij zijn van
mening dat het inzichtelijk maken hoe diervriendelijk of dieronvriendelijk
een dierlijk product is geproduceerd enorm belangrijk is voor het
functioneren van de markt. Kan de Minister haar inzet hierover voorafgaande aan de Raad uiteenzetten en in de Raad om nadere toelichting
vragen?
Antwoord
De Europese Commissie zal eerst een evaluatie (fitness check) van de
bestaande EU-regelgeving inzake dierenwelzijn uitvoeren. Pas na deze
evaluatie zal blijken welke herzieningen in de EU-dierwelzijnsregelgeving
de Europese Commissie wil gaan voorstellen (ná de fitness check die men
eind 2021 wil afronden). De Europese Commissie noemt de EU-wetgeving

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1238

11

inzake transport van dieren en het slachten van dieren al expliciet, maar zij
is voornemens de fitness check ook betrekking te laten hebben op de
EU-richtlijnen voor het houden van landbouwdieren. De Europese
Commissie is voornemens om bij deze evaluatie te laten kijken naar onder
meer wetenschappelijke rapporten, adviezen en aanbevelingen van
bijvoorbeeld de EFSA. Het is nog niet bekend op welke manieren de
handhaving vergemakkelijkt gaat worden. Voor de kabinetspositie ten
aanzien van mijn algemene inzet op dierenwelzijn, verwijs ik naar de
voortgangsbrief dierenwelzijn (Kamerstuk 28 286, nr. 1063). Hierop
voortbordurend, zal mijn inzet zijn:
– Verbetering, aanvulling en actualisatie van bestaande EU-regelgeving –
vooral met betrekking tot transport en varkens –, die ook betere
uitvoering & handhaving door de lidstaten mogelijk maken;
– Nieuwe EU-regelgeving/-voorschriften voor commercieel gehouden en
verhandelde diersoorten waarvoor nog geen specifieke
EU-regelgeving bestaat, zoals rundvee (ouder dan 6 maanden),
konijnen, kalkoenen, opfokleghennen, vleeskuikenouderdieren en
honden;
– Nieuwe EU-regelgeving om EU-brede beroepsverboden en een zwarte
lijst van dierhouders die zo’n beroepsverbod hebben gekregen
mogelijk te maken;
– Een overkoepelend EU-kader met criteria voor dierenwelzijnslabeling;
het is goed dat de Europese Commissie de mogelijkheden voor
etikettering nader zal onderzoeken.
De leden van de D66-fractie hebben ook nog enkele opmerkingen en een
vraag over de plannen rondom gewasbeschermingsmiddelen. Deze leden
zijn tevreden met het feit dat de EC harde doelen wil stellen voor de
vermindering van het gebruik hiervan. Zo lezen deze leden dat de
Commissie tegen 2030 het totale gebruik van chemische pesticiden en de
daarmee samenhangende risico’s evenals het gebruik van gevaarlijkere
pesticiden met 50% wil verminderen. Echter, het is nu onduidelijk hoe de
EC gaat zorgen dat laagrisico-alternatieven voor gewasbeschermingsmiddelen beschikbaar zijn. Daarbij kan kringlooplandbouw een belangrijke
factor in het verminderen van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen zijn. Ziet de Minister de omslag naar kringlooplandbouw voldoende
terug in de doelen met betrekking tot het verminderen van gewasbeschermingsmiddelen? Zo nee, is ze bereid het belang hiervan de bepleiten in de
Raad?
Antwoord
Voor de kabinetspositie ten aanzien van de F2F wordt verwezen naar het
BNC fiche dat uw Kamer begin juli zal toekomen.
De omslag naar kringlooplandbouw kan leiden tot weerbare planten en
teeltsystemen, zoals ik ook beoog met de Toekomstvisie Gewasbescherming.Dat leidt dan tot het verminderen van de behoefte aan gewasbeschermingsmiddelen en daarmee ook het gebruik. Ook op die manier
draagt kringlooplandbouw bij aan het realiseren van doelen van de F2F
strategie.
De leden van de D66-fractie lezen dat de EC maatregelen neemt om
nutriëntenverliezen (zoals stikstof en fosfor) met ten minste 50% terug te
dringen. Het gebruik van meststoffen zal hierdoor tegen 2030 met ten
minste 20% verminderd zijn. Hoe beoordeelt de Minister deze doelstelling
en hoe verhoudt deze zich tot de Nederlandse stikstofaanpak en het
mestbeleid?
Antwoord
Voor de kabinetspositie ten aanzien van de F2F wordt verwezen naar het
BNC-fiche dat ik uw Kamer begin juli zal doen toekomen. De Europese

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1238

12

Commissie toont ambitie met de geformuleerde doelstellingen ten
aanzien van een reductie van nutriëntenverliezen en het gebruik van
meststoffen in 2030 in de Europese Unie. Ten algemene past deze aanpak
bij mijn visie op de kringlooplandbouw waarmee ik onder andere inzet op
een vermindering van emissies uit de landbouw. Dit komt onder andere
tot uitdrukking in het mestbeleid en de Nederlandse stikstofaanpak, die
immers tot doel hebben het verminderen van emissies naar grond- en
oppervlaktewater resp. naar de lucht. Het is op dit moment nog niet
duidelijk hoe de Europese Commissie aan de generieke doelstellingen
verdere invulling wil gaan geven en wat dit voor de lidstaten zal betekenen. Zo zijn het basisjaar en de wijze waarop de Europese Commissie wil
omgaan met reeds behaalde reducties nog onbekend. Dit zijn wel
belangrijke elementen voor een inhoudelijk oordeel.
Daarnaast werkt de Europese Commissie met lidstaten aan het stimuleren
van precisiebemesting en duurzame agrarische activiteiten in regio’s met
intensieve veehouderij en in de recycling van organische reststromen tot
herwonnen meststoffen. Hier heb ik mij de afgelopen jaren voor ingezet.
De leden van de D66-fractie zien in de strategie dat de EC voor eind 2023
een wetgevingsvoorstel voor een kader voor een duurzaam voedselsysteem zal presenteren. Deze leden vragen zich af waarom het wetgevingsvoorstel drie jaar op zich laat wachten en zijn van mening dat dit
sneller kan. Is de Minister het met hen eens? Zo ja, zal zij tijdens de Raad
dit punt en versnelling ervan agenderen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord
Voor de kabinetspositie ten aanzien van de F2F wordt verwezen naar het
BNC fiche dat uw Kamer begin juli zal toekomen. Ten algemene kan ik
zeggen dat een nieuw wetgevend initiatief enige tijd nodig heeft om te
ontwikkelen. Bovendien is een verdere verduidelijking nodig van de scope
van een mogelijk wettelijk kader voor een duurzaam voedselsysteem.
Ten slotte vernemen de leden van de D66-fractie graag een reactie van de
Minister op de beleidsvoornemens van de EC op het gebied van visserij.
Kan de Minister om nadere toelichting vragen bij haar Europese collega’s
over hoe de ambitie van de EC om de verspillende praktijk van de teruggooi van bijvangst in te dammen en de toepassing van technieken die
schadelijk zijn voor het milieu te voorkomen, zullen worden nagestreefd?
Kan zij bovendien aangeven hoe zij zelf hierin staat? Deze leden zijn ook
benieuwd of de Minister de recente bevindingen van het ICES-onderzoek
over de pulskorvisserij zal meenemen in haar inzet op dit punt, en de Raad
in zijn algemeenheid. Ter afsluiting vernemen zij graag of de Minister zich
hard zal maken voor een adequate representatie van Europa en Nederland
in de visserijorganisaties (RFMO’s) die betrekking hebben op duurzame
tonijnvisserij in de Raad, gezien de druk op deze visstanden mogelijk toe
kan nemen door de prioritering die China heeft aangegeven te geven aan
deze vis als bron van virusvrije eiwitten.
Antwoord
Inzake de beleidsvoornemens van de Commissie op het gebied van de
visserij steun ik de inzet om bestanden duurzaam te beheren. Dit geldt
zowel voor bestanden binnen de EU als ook het beheer van visserijactiviteiten buiten de EU. Ook de strijd tegen IUU-visserij en overbevissing
steun ik. Ik onderschrijf de doelstellingen van de aanlandplicht om
selectiever te vissen en teruggooi te verminderen. In de zgn. regionale
groepen van kuststaten pleit Nederland voor verduurzaming door middel
van innovatie en voor verder onderzoek om verbetering en overleving te
verbeteren. Hiertoe worden in Nederland diverse initiatieven ontplooid,
ondersteund door het Europees Fonds voor Maritieme Zaken en Visserij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1238

13

(EFMZV). De ontwikkeling van innovatieve tuigen draagt hieraan bij en
vermindert tevens de gevolgen voor het ecosysteem.
Biodiversiteitsstrategie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
Biodiversiteitsstrategie. Deze leden dienden in 2019 een motie in met als
doel een «Parijsakkoord voor de Natuur» (Kamerstuk 21 501-20, nr. 1440),
die ook werd aangenomen. De achteruitgang van biodiversiteit is een
wereldwijd probleem dat zo snel mogelijk tegengegaan moet worden. Dit
is niet alleen van belang voor de natuur, maar ook voor de mens, gezien
natuur en economie sterk met elkaar verbonden zijn. Zij zien de strategie
van de EU dan ook als een stap in de goede richting naar een wereldwijd
akkoord en hebben nog enkele vragen aan de Minister. Hoe beoordeelt de
Minister de biodiversiteitsstrategie? Wat wordt haar inzet rondom deze
strategie in de Raad? Neemt de Minister de maatregelen uit de strategie
mee in het NSP? Op welke wijze gaat het NSP de aansluiting op de
Biodiversity Strategy concretiseren?
Antwoord
De kabinetsbeoordeling van de EBS ontvangt uw Kamer begin juli
middels een BNC-fiche. De commissie heb ik bedankt voor de samenhang
die is aangebracht tussen landbouw en biodiversiteit. Bij het opstellen van
het NSP zal rekening gehouden worden met de ambities van de Farm to
Fork en de Biodiversiteitsstrategie.
In de strategie wordt vermeld dat er ongeveer 20 miljard euro per jaar
nodig is om de doelstellingen en verplichtingen te realiseren. Daarnaast
wordt aangegeven dat ongeveer 25% van de EU-begroting voor klimaatactie wordt geïnvesteerd in biodiversiteit en op natuur gebaseerde
oplossingen. Kan de Minister toelichten uit welke onderdelen van de
begroting dit komt? Hoeveel hiervan komt uit het GLB? Hoe wordt de
strategie ontvangen in andere lidstaten?
Antwoord
Ik verwijs uw Kamer voor het deel over de financiële onderbouwing en de
samenhang met het GLB naar de beantwoording van een soortgelijke
vraag van de leden van de fractie van het CDA. Het krachtenveld zal
worden vermeld in de BNC-fiches van de EBS die uw Kamer begin juli zal
toekomen.
Een voorstel in het plan betreft dat minimaal 30% van het land- en
zeeoppervlak van de EU wettelijk beschermd moet worden. Hierbij wil de
Commissie in 2023 aanzienlijke vooruitgang zien bij lidstaten over het
aanwijzen van beschermde gebieden. Hoe gaat de Minister dit realiseren?
Houdt de Minister hierbij bijvoorbeeld rekening met het verbinden van
natuurgebieden?
Antwoord
Het Natuurnetwerk Nederland is nog volop in ontwikkeling. Volgens
planning wordt in dit kader in de jaren tot en met 2027 nog ongeveer
40.000 hectare nieuwe natuur gerealiseerd. Verbindingen tussen natuurgebieden maken een belangrijk deel uit van het Natuurnetwerk Nederland.
In het gezamenlijke Programma Natuur kijken Rijk en provincies op welke
wijze het beleid kan worden versterkt en verbeterd, mede in het licht van
de stikstofproblematiek.
Bovendien stelt de EC dat in 2030 30% van habitats en soorten waar het
slecht mee gaat weer zijn hersteld en dat in 2030 een lengte van 25.000
km rivieren zijn hersteld in «free flowing rivers». Ziet de Minister kans om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1238

14

dit percentage te verhogen en om te pleiten voor een ambitieuzere
doelstelling?
De Europese biodiversiteitsstrategie is voorgesteld door de Europese
Commissie, de beoordeling ven de doelen door het kabinet zullen uw
Kamer begin juli toegestuurd worden middels een BNC-fiche.
GLB & Green Deal
De leden van de D66-fractie hebben gelezen dat de EC een analyse heeft
gepresenteerd over de links tussen de Green Deal en de GLB-hervorming
op 20 mei. Hierbij geeft de EC aan dat het nieuwe GLB en de Green Deal
goed met elkaar overeenkomen. Deze leden zijn positief over de Green
Deal, maar zien graag dat de Minister in Europees verband meer inzet op
kringlooplandbouw en cohesie tussen verschillende lidstaten met
betrekking tot dit onderwerp. Daarnaast zijn deze leden benieuwd hoe het
staat met de ontwikkeling van het NSP. Kan de Minister toelichten wat de
Green Deal betekent voor haar inzet binnen het NSP? Hoe ver is het NSP
momenteel ontwikkeld?
Antwoord
De doelen van de boer tot bord-strategie en de genoemde beleidsinzet
zullen meegenomen moeten worden bij de uitwerking van het NSP. Ik zet
daarbij in op de ontwikkeling richting kringlooplandbouw. Verdere
verheldering van de doelen en aanbevelingen van de boer tot bord-strategie is hierbij relevant. Voor wat betreft de planning van het NSP
verwijs ik uw Kamer naar toelichting op dit onderwerp, die is meegestuurd met het verslag van de videoconferentie van Landbouw- en
Visserijministers van 13 mei 2020 (Kamerstuk 21 501-32, nr. 1234).
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van het voorstel van
de Commissie om de begroting voor het Europees Landbouwfonds voor
plattelandsontwikkeling (ELFPO) met 15 miljard euro te verhogen om
landbouwers en plattelandsgebieden te ondersteunen bij de structurele
veranderingen die nodig zijn in het kader van de Europese Green Deal en
de Van boer tot bord-strategie. Daarbij stelt de EC voor de eerste pijler 258
miljard euro voor, terwijl dit voor de tweede pijler 90 miljard euro is. Deze
leden zijn van mening dat het belangrijk is dat de focus juist komt te
liggen op de tweede pijler, zodat investeringen in een duurzaam
landbouwsysteem worden aangemoedigd en gestimuleerd, in plaats van
opschaling. Is de Minister bereid te pleiten voor het verhogen van de
gelden in pijler twee ten opzichte van pijler een, zodat investeringen in
duurzame landbouw worden beloond in plaats van het stimuleren van
schaalvergroting? De verdeelsleutel van de extra 15 miljard euro is nog
niet bekend. Is de Minister bereid dit bedrag te agenderen als extra
investering in kringlooplandbouw?
Antwoord
De commissie lijkt voor de verdeling van de 15 miljard extra die
beschikbaar komt voor plattelandsontwikkeling uit te gaan van de
bestaande verdeelsleutel, hetgeen voor Nederland overeen zou komen
met een bedrag van ca. € 107 miljoen extra aan EU-middelen. Voor de
extra tweedepijlermiddelen is nationale cofinanciering vereist. De
definitieve toewijzing van deze extra middelen vormt onderdeel van de
besluitvorming over het totale Herstelplan door de Europese Raad.
Voor wat betreft extra inzet op de tweede pijler: in het kader van het
Herstelplan worden er reeds extra middelen aan pijler 2 toegevoegd, juist
met de bedoeling om deze aan te wenden voor investeringen in een
duurzame landbouw. Daarnaast zal het budget binnen de eerste pijler niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1238

15

alleen voor basisinkomenssteun aangewend gaan worden, maar juist ook
voor eco-regelingen via welke weg de boer een vergoeding krijgt voor
investeringen in leefomgeving en klimaat. Op deze manier wordt het
accent in de toekomst al veel meer gelegd op investeringen ten behoeve
van een duurzame landbouw, dus ook binnen het budget van pijler 1.
De leden van de D66-fractie hebben tot slot nog twee vragen over het
GLB. Wordt in het NSP een indicator opgenomen voor bestuivende
insecten? Zo nee, waarom niet? Wordt de impact van de Nederlandse
landbouw op biodiversiteit in het buitenland (bijvoorbeeld ontbossing
voor soja) ook meegenomen in criteria voor GLB, dan wel kringlooplandbouw? Zo nee, waarom niet?
Antwoord
De vereisten voor de monitoring van de uitvoering van het GLB-NSP
worden vastgelegd in bijlage I van de Strategischplanverordening. In
principe worden die elementen gemonitord die een directe relatie hebben
met de interventies die gesubsidieerd worden vanuit het GLB. De toestand
van bestuivende insecten in het algemeen wordt niet als zodanig gemonitord. Wel is er een output indicator voor behoud en verbeteren van het
houden van bijen.
Hierbij wil ik ook verwijzen naar de Bijenstrategie en de lopende
monitoring in het kader van het Netwerk Ecologische Monitoring (NEM),
het Deltaplan Biodiversiteitsherstel en meer gebiedsgerichte monitoring
binnen provincies.
De invulling van kringlooplandbouw heeft nadrukkelijk een internationale
dimensie, en daar hebben de LNV-visie en het realisatieplan ook oog voor.
Dankzij de sterke Nederlandse positie in diverse agroketens hebben wij
een verantwoordelijkheid voor de duurzaamheid van de teelt in andere
delen van de wereld en kunnen we ook daar bijdragen aan de internationale milieu en natuurdoelen, waaronder biodiversiteit. Daarom blijft
Nederland in gesprek met de belangrijkste partners in de soja- en
palmolieketens over hun ambities voor duurzame productie, verwerking
en consumptie, en zetten we ons in voor sector-brede samenwerking en
ambitieverhoging.
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met interesse kennisgenomen
van de Van boer tot bord-strategie en de biodiversiteitsstrategie van de
EC. Deze leden danken de Minister voor de korte geannoteerde agenda,
ondanks dat de agenda van de videoconferentie van de EU-Landbouwministers nog niet beschikbaar was.
De leden van de GroenLinks-fractie zijn blij met de uitgesproken ambities
in de biodiversiteitsstrategie en de Van boer tot bord-strategie. Zo zijn er
duidelijke doelen over het terugdringen van pesticide- en kunstmestgebruik, moet 25% van de productie in de EU biologisch zijn, wordt natuur
beter beschermd en worden boeren geholpen om een betere prijs te
krijgen voor hun product. Allemaal belangrijke zaken waarvan deze leden
blij zijn dat deze in heel de Europese Unie geregeld gaan worden.
De leden van de GroenLinks-fractie lezen in de korte geannoteerde agenda
dat de Minister in juli komt met een appreciatie van de twee strategieën
en dat ze verwacht dat de lidstaten de hoofdlijnen zullen steunen. Geldt
dit ook voor het kabinet? Wat vindt het kabinet in hoofdlijnen van beide
strategieën en wat zal haar inzet zijn tijdens de bespreking van de Raad?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1238

16

Deze leden zijn met name benieuwd hoe zij dit ziet in relatie tot de
ontwikkeling van het nieuwe GLB.
Antwoord
Voor de kabinetspositie ten aanzien van de F2F wordt verwezen naar het
BNC-fiche dat uw Kamer begin juli zal toekomen. In de LVR heb ik in
algemene zin waardering uitgesproken voor de F2F en aangeven dat het
meten van de kwantitatieve doelstellingen een aandachtspunt is.
De Minister heeft gezegd dat het nieuwe GLB en de Green Deal een goede
match zijn. Toch is het halen van deze ambities afhankelijk van wat de
lidstaten doen en het verplichtende karakter van bijvoorbeeld de
eco-regelingen. Hierover hebben deze leden enkele vragen. Is de Minister
bekend met de oproep van ruim 3.600 wetenschappers die hun zorgen
hebben geuit over de gebrekkige ambities van het toekomstige GLB?
Antwoord
Ja.
Deelt zij die zorgen?
Antwoord
Ik neem kennis van die zorgen. De voorstellen voor het toekomstig GLB
hebben wel degelijk de ambitie de omslag te maken naar een prestatie- en
resultaatgericht GLB dat gaat bijdragen aan de opgaven voor onder meer
klimaat, natuur, milieu en landschap. Het is zaak dat de lidstaten die
voorstellen nu ook ambitieus gaan invullen. Ik twijfel er niet aan dat de
Europese Commissie daarop zal toezien.
Is zij het met deze leden eens dat het GLB gelijkgesteld moet worden aan
de doelen uit zowel de Van boer tot bord-strategie en de biodiversiteitsstrategie?
Antwoord
De GLB-doelen zoals neergelegd in de Commissievoorstellen voor het
toekomstig GLB sluiten aan op de doelen in de genoemde strategieën.
Tegelijk is het belangrijk vast te stellen dat het GLB niet het enige
instrument is om de doelen van deze strategieën te halen én dat het GLB
ook andere doelen kent.
Hoe worden de nieuw aangekondigde verplichtingen uit beide strategieën
meegenomen in de voorbereidingen van het NSP?
Antwoord
Er worden geen nieuwe wettelijke verplichtingen voor het NSP aangekondigd in F2F en EBS. Met de doelen en aanbevelingen die worden
gedaan in deze strategieën zal in het NSP uiteindelijk wel rekening
gehouden moeten worden. Beide strategieën zullen leiden tot een
Europees breed sterkere focus op de doelen van de F2F en EBS bij zowel
de uitwerking van het NSP als bij het goedkeuringsproces ervan door de
Europese Commissie.
Is de Minister het met deze leden eens dat dit niet alleen in het NSP moet
gebeuren maar dat ook de conditionaliteit van het GLB strikter moet
worden? Wat vindt zij bijvoorbeeld van een basiseis waarbij elke boer op
10% van zijn of haar land ruimte moet maken voor natuur, zoals met
landschapselementen, om aanspraak te maken op gelden van het GLB?
Antwoord

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1238

17

Ten algemene kan ik zeggen dat ik in het GLB zoek naar de juiste balans
tussen het stimuleren en afdwingen van veranderingen om de doelen te
bereiken. Daarbij gaat mijn voorkeur uit naar doelgerichte betalingen voor
maatschappelijke diensten, maar boeren zullen ook aan een zekere
«baseline» moeten voldoen. De conditionaliteit van het GLB speelt in deze
balans een cruciale rol. Op het moment dat een maatregel onderdeel is
van de conditionaliteit is het stimuleren ervan met GLB-gelden onmogelijk
geworden.
Daarnaast vragen deze leden hoe de doelen op het gebied van gewasbeschermingsmiddelen zich verhouden tot de inzet van de Toekomstvisie
Gewasbescherming 2030. Hoe denkt de Minister het huidige areaal
biologisch van 3,3% te verhogen naar 25% zoals in de strategieën
genoemd wordt? Hoe gaat zij zorgen voor meer vraag naar biologische
producten? Heeft zij de ambitie van Nederland op dit gebied een koploper
te maken in plaats van een hekkensluiter?
Antwoord
Voor de kabinetspositie ten aanzien van gewasbescherming en biologische landbouw verwijs ik uw Kamer naar het BNC fiche over F2F dat ik
uw Kamer begin juli zal doen toekomen.
Het kabinet ondersteunt de biologische sector nu bij de verdere doorgroei
via het innovatiebeleid, het wegnemen van belemmeringen, het omschakelfonds voor biologische en kringlooplandbouw en het geven van
faciliteiten voor kennisvermeerdering en informatie-ontsluiting. Verder
heeft het kabinet de recente aanbeveling van de Algemene Rekenkamer
overgenomen om door middel van voorlichting de waarde van het
biologische keurmerk aan consumenten duidelijk te maken.
De leden van de GroenLinks-fractie maken zich nog wel zorgen over de
internationale impact van de biodiversiteitsstrategie. De lidstaten hebben
namelijk niet alleen impact op eigen grond en wateren maar ook op die
van derde landen. De Minister schrijft dat het verminderen van onze
ecologische voetafdruk in het buitenland daarbij ook van belang is. Hoe
ziet zij dit in relatie tot bestaande en toekomstige handelsakkoorden die
door de Europese Unie gesloten worden, zo vragen deze leden.
Antwoord
EU handelsakkoorden bevatten doorgaans een hoofdstuk over aandeel en
duurzame ontwikkeling. Het kabinet zet in op ambitieuze afspraken over
handel en duurzame ontwikkeling, inclusief de afspraken over biodiversiteit en klimaat en hecht aan effectieve implementatie daarvan. Het
kabinet zou graag zien dat verdragspartijen toezeggingen onder het
Biodiversiteitsverdrag bevestigen in toekomstige handelsakkoorden.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben ook nog enkele vragen over
de financiering van de biodiversiteitsstrategie. In de biodiversiteitsstrategie wordt aangegeven dat ongeveer 20 miljard euro per jaar nodig is om
aan de doelstellingen en verplichtingen geformuleerd in de strategie te
voldoen. Ook wordt in de strategie aangegeven dat ongeveer 25% van de
EU-begroting voor klimaatactie wordt geïnvesteerd in biodiversiteit en op
natuur gebaseerde oplossingen. Uit welke onderdelen van de begroting
komt dit? Hoeveel hiervan komt uit het GLB? Deze leden hebben
vernomen dat in het economisch herstelplan van de EU geen geld
gereserveerd is voor natuurherstel en daarmee de uitvoering van deze
plannen. Zij vinden dat een gemiste kans. Wat vindt de Minister van het
«Next Generation EU»-voorstel en het nieuwe Meerjarig Financieel Kader
(MFK)-voorstel op het gebied van landbouw en natuur? In hoeverre acht
zij de EU-bijdragen voor landbouw voldoende voor de transitie waar de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1238

18

landbouwsector de komende jaren voor staat, mede ook in het kader van
de recent gepresenteerde Van boer tot bord-strategie en biodiversiteitsstrategie? Kan de Minister ingaan op de mate waarin deze plannen
bijdragen aan de aanpak van de klimaat- en biodiversiteitscrisis? Is de
Minister voornemens herstelplannen op het gebied van landbouw te
ondersteunen? Erkent de Minister daarnaast dat kleine boeren en telers
vooropgesteld zouden moeten worden in de steunmaatregelenpakketten
van de Europese Commissie? Erkent de Minister dat het GLB als onderdeel van dit herstelpakket zou moeten worden herzien om de nodige
omslag in de landbouw in gang te zetten en zowel veerkrachtig uit de
coronacrisis te komen als de klimaat- en biodiversiteitscrisis aan te
pakken?
Antwoord
Ik verwijs uw Kamer voor het deel over de financiële onderbouwing, het
MFK en de samenhang met het GLB naar de beantwoording van een
soortgelijke vraag van de leden van de fractie van het CDA. Voor kleine
boeren en telers geldt dat zij reeds aanspraak kunnen maken op de
steunmaatregelen.
De leden van de GroenLinks-fractie zijn daarnaast benieuwd hoe de
maatregelen om nutriëntenverliezen, zoals stikstof en fosfor, met 50%
terug te dringen zich verhouden tot de huidige stikstofproblematiek in
Nederland. Kan de Minister hier op ingaan en hoe denkt zij de deze doelen
te halen?
Antwoord
Ik verwijs uw Kamer voor het eerste deel naar de beantwoording van een
soortgelijke vraag van de leden van de fractie van D66. De Europese
Commissie toont ambitie met de geformuleerde doelstellingen ten
aanzien van een reductie van nutriëntenverliezen en het gebruik van
meststoffen in 2030 in de Europese Unie. Een integraal nutriëntenactieprogramma van de Europese Commissie met Lidstaten zal hieraan een
bijdrage moeten gaan leveren. Daarnaast werkt de Europese Commissie
met lidstaten aan het stimuleren van precisiebemesting en duurzame
agrarische activiteiten in regio’s met intensieve veehouderij en in de
recycling van organische reststromen tot herwonnen meststoffen. Het is
op dit moment niet duidelijk hoe de Europese Commissie aan de
generieke doelstellingen verdere invulling wil gaan geven en wat dit voor
de lidstaten zal betekenen. Ik blijf de ontwikkelingen op de voet volgen,
zodat deze aansluit op mijn visie op de kringlooplandbouw en daarmee
ook op het mestbeleid en de Nederlandse stikstofaanpak.
Een van de voorstellen is om minimaal 30% van het landoppervlak van de
EU wettelijk te beschermen, als onderdeel van Natura 2000 of onder een
nationaal instrument. De EC wil al in 2023 aanzienlijke vooruitgang zien bij
lidstaten in het aanwijzen van deze beschermde gebieden. Kan de
Minister ingaan op hoe zij dit wil gaan realiseren? Hoe verhoudt de
ambitie van de EC om het Natura 2000-netwerk te voltooien en eventueel
zelfs uit te breiden zich met het voornemen van de Minister om in overleg
te gaan met de EC over het al dan niet herzien van eerdere aanwijzingsbesluiten?
Antwoord
Het kabinet kiest voor een robuust en realistisch natuurbeleid. Hierbij
houdt het kabinet het huidige beleid kritisch tegen het licht en zet het in
op beleid dat zo efficiënt mogelijk bijdraagt aan het verbeteren van de
natuur, het natuurbeheer en het realiseren van de doelstellingen uit de
Vogelrichtlijn en Habitatrichtlijn. Met de Europese Commissie ga ik aan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1238

19

hand van concrete casussen in gesprek over waar de ruimte en flexibiliteit
in de regels zit die helpt om de doelen zo efficiënt mogelijk te behalen.
Voor «Voltooiing» van het Natura 2000-netwerk zie ik vooral een opgave
bij lidstaten die nog niet klaar zijn met het selecteren van hun gebieden.
Verder vallen hier waarschijnlijk de gebieden onder die nog onder
nationale wetgeving aangewezen moeten worden. Het Natura 2000netwerk van Nederland is vrijwel voltooid: de aanmelding van de
Habitatrichtlijngebieden op land is in 2004 goedgekeurd en voldoende
geacht, slechts 3 gebieden op land moeten nog definitief aangewezen
worden. In afwachting van de uitkomsten van de doorlichting Natura 2000
worden geen nieuwe Natura 2000-gebieden op land aangewezen. In het
onderhandelaarsakkoord voor de Noordzee wordt aangegeven dat de
Bruine Bank vanwege de Vogelrichtlijn en de Borkumse Stenen vanwege
het VIBEG-convenant aanvullend wordt aangewezen. Op dit moment is
niet duidelijk of in het licht van de biodiversiteitsstrategie aan Nederland
gevraagd wordt om het Natura 2000-netwerk verder uit te breiden.
Tot slot vragen de leden van de GroenLinks-fractie of de Minister na deze
Raad een uitgebreider krachtenveld kan schetsen zowel ten aanzien van
het landbouwdeel van het herstelpakket, de biodiversiteitsstrategie en de
Van boer tot bord-strategie. Kan zij dit meesturen voor het volgende
algemeen overleg Landbouw- en Visserijraad?
Antwoord
De F2F wordt over het algemeen goed ontvangen in de EU. Zo verwelkomen o.a. een aantal lidstaten op hoofdlijnen de ambitieuze doelen in
genoemde initiatieven. Tegelijkertijd zijn er ook zorgen bij een aantal
lidstaten over de effecten van de voorgestelde doelstellingen op o.a.
voedselzekerheid, voedselprijzen en het verdienvermogen van de boer.
Meerdere lidstaten willen dat de Europese Commissie beter inzichtelijk te
maakt wat de impact zal zijn van de voorstellen die nu op tafel liggen.
Veel lidstaten benadrukken het belang dat landbouw voedselzekerheid
verschaft en voorkomen moet worden dat door F2F productie verschuift
naar derde landen die niet aan Europese productiestandaarden voldoen.
Daarom vinden enkele lidstaten dat coherentie met nodig is, alsook een
zekere mate van zelfvoorziening.
Een aantal andere lidstaten benadrukken dat er rekening dient te worden
gehouden met zowel de lokale omstandigheden als de reeds genomen
maatregelen op nationaal niveau bij de verdere concretisering van
voorgestelde Europese doelen op het gebied van o.a. gewasbescherming,
kunstmest en biologische landbouw. Daarbij mogen koplopers niet
gestraft worden, aldus deze lidstaten.
Verder vragen meerdere lidstaten de Europese Commissie te verduidelijken hoe de gekwantificeerde doelen zullen worden gemeten; wat is de
baseline en hoe voorziet Europese Commissie een en ander te monitoren?
Daarbij onderstrepen meerdere lidstaten het belang van eenduidige,
actuele en uniforme data in de EU.
Binnen het Europees Parlement is de F2F verwelkomt en leggen enkele
partijen bij hun eerste reactie de nadruk op economische belangen en
andere partijen de nadruk op milieu en gezondheidsbelangen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdD-fractie
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie hebben enkele vragen over
het Herstelpakket EU, de Van boer tot bord-strategie, de biodiversiteitsstrategie, het GLB en de Green Deal.
Hoe verhouden deze strategieën en pakketten zich tot elkaar qua
beleidsintentie?
Antwoord

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1238

20

Beide strategieën zijn onderdeel van de Green Deal en zien het GLB als
één van de instrumenten om de doelen ervan te realiseren.
Hoe zou het GLB bij kunnen dragen aan of kunnen conflicteren met de
intenties in de EU-biodiversiteitsstrategie en de Van boer tot
bord-strategie?
Antwoord
De doelen van F2F en EBS overlappen deels met enkele specifieke doelen
van het GLB. Daar waar het GLB een geschikt beleidsinstrument is, kan de
interventiestrategie van het GLB zich richten op de doelen van de F2F en
EBS-strategieën.
Wat zijn de geplande budgetten voor de Van boer tot bord-strategie, de
biodiversiteitsstrategie en de Green Deal? Zijn deze bedragen al gereserveerd en waar komt dit geld vandaan? Hoe verhouden de budgetten voor
de Van boer tot bord-strategie, de biodiversiteitsstrategie, de Green Deal
en het GLB zich tot het Herstelpakket EU en het MFK? Is er in het MFK
rekening gehouden met de biodiversiteitsstrategie, met de Van boer tot
bord-strategie en met de Green Deal?
Antwoord
Voor de kabinetspositie ten aanzien van de F2F wordt verwezen naar het
BNC fiche dat uw Kamer begin juli zal toekomen. Daarin zal tevens
worden ingegaan op de relatie met het GLB en het toekomstig NSP. De
commissie lijkt voor de verdeling van de 15 miljard extra die beschikbaar
komt voor plattelandsontwikkeling uit te gaan van de bestaande verdeelsleutel, hetgeen voor Nederland overeen zou komen met een bedrag van
ca. € 107 miljoen extra aan EU-middelen. Voor de extra tweedepijlermiddelen is nationale cofinanciering vereist. De definitieve toewijzing van
deze extra middelen vormt onderdeel van de besluitvorming over het
totale Herstelplan door de Europese Raad.
In de EU-biodiversiteitsstrategie staat er dat tenminste 20 miljard euro per
jaar vrij moet komen om uit te geven aan natuur, inclusief prioriteiten
voor Natura 2000 en groene infrastructuur. Kan de Minister aangeven
waar het bedrag van 20 miljard euro per jaar vandaan moet komen en of
het al in het EU-budget is opgenomen? Kan de Minister verhelderen aan
welk budget gerefereerd wordt in de EU-biodiversiteitsstrategie op
bladzijde 21, waar staat dat 25% van het EU-budget voor klimaatactie naar
natuurherstelmaatregelen moet gaan? Hoe verhoudt het EU-klimaatactiebudget zich tot het EU-biodiversiteitsstrategiebudget en tot het EU-herstelpakket? Kan de Minister aangeven hoeveel van dit bedrag naar
klimaatmitigatie en adaptatie gaat?
Antwoord
De hoogte van het MFK en het herstelfonds is mede gebaseerd op de
Green Deal ambities. De budgetten zullen worden ingezet binnen de
kaders die daarvoor in EU-wetgeving worden vastgesteld. Specifiek
gealloceerde budgetten voor beide strategieën zijn niet voorzien daar
andere beleidsinstrumenten gebruikt zullen worden om de doelen uit deze
strategieën te halen. Uw kamer vraagt aan welk budget wordt gerefereerd
op bladzijde 21. Hier wordt gerefereerd aan het volgende Meerjarig
Financieel Kader (2021–2027), daarvan moet 25% ten goede komen aan
klimaatdoelen. In de EBS stelt de commissie nu voor dat een significant
deel van die 25% ook aan biodiversiteit en op natuur gebaseerde
oplossingen moet bijdragen. Een appreciatie van de strategie volgt nog.
Van boer tot bord-strategie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1238

21

De leden van de Partij voor de Dieren-fractie hebben met interesse
kennisgenomen van de Europese Van boer tot bord-strategie. Op
verschillende vlakken (het gebruik van landbouwgif, antibiotica en
meststoffen) worden concrete reductiedoelen gesteld, wat volgens deze
leden belangrijk is om groene beloftes te kunnen monitoren en daadwerkelijk te realiseren. De Minister heeft daarentegen op veel van deze
vlakken (nog) geen concrete reductiedoelen gesteld. Hoe staat de Minister
tegenover de doelstellingen uit de Van boer tot bord-strategie? Erkent de
Minister dat het wettelijk vastleggen van die doelen belangrijk is voor het
daadwerkelijk behalen van de doelen? Gaat de Minister zich binnen de EU
inzetten voor de wettelijke borging van de reductiedoelstellingen op het
gebied van landbouwgif, antibioticagebruik, meststoffen en een toename
van het biologisch landbouwareaal?
Antwoord
De F2F bevat een aantal aandachtspunten, waaronder de voorgestelde
kwantitatieve doelstellingen. Het is echter nog onduidelijk op basis van
welke uitgangspunten de Europese Commissie voorstelt deze te meten.
Dit zal pas bij de uitwerking van de F2F in specifieke voorstellen per thema
duidelijk worden. Pas daarna kan ik mijn positie bepalen.
De uitwerking van het NSP in het kader van het nieuwe GLB is cruciaal
voor het operationaliseren van de Van boer tot bord-strategie. De leden
van de Partij voor de Dieren-fractie stellen dat indien boeren directe
inkomenssteun blijven ontvangen die niet gekoppeld is aan duurzaamheidseisen, dit een perverse prikkel vormt, waardoor vergroening niet zal
worden gerealiseerd. Zo heeft het bedrag van bijna 2 miljard euro, dat de
afgelopen zes jaar via het GLB aan vergroeningsmaatregelen is uitgegeven, geen positief effect gehad op de natuur.1 Erkent u dat directe
inkomenssteun intensivering en overproductie stimuleert, waarmee de
afhankelijkheid van landbouwgif, antibiotica en kunstmest wordt vergroot
en waarmee dierenwelzijn verder onder druk komt te staan?
Antwoord
Ik onderschrijf dat de vergroeningsmaatregelen uit pijler 1 van het GLB
onvoldoende effect hebben. Ik heb uw Kamer hierover onlangs geïnformeerd (Kamerstuk 28 625, nr. 283). Mijn inzet bij de hervorming van het
GLB is er daarom nadrukkelijk op gericht om binnen de EU tot een
merkbaar effectiever vergroeningsbeleid te komen. Met meer nadruk op
doelgerichte betalingen, met name via eco-regelingen en het agrarisch
natuur- en landschapsbeheer, zal dit moeten worden bereikt, waarbij
boeren beloond worden voor maatregelen die daadwerkelijk effect
sorteren.
Dat is noodzakelijk om de duurzaamheidsopgaven waar Nederland en de
EU voor staan te kunnen realiseren en tegelijk een redelijk inkomen voor
boeren te behouden. Zonder een redelijk inkomen zal er een onvoldoende
basis zijn voor boeren om de bedrijfsvoering te verduurzamen. Directe
inkomenssteun blijft daarbij in bepaalde mate althans voorlopig
noodzakelijk.
Op welke manier zal de Minister de doelen uit de Van boer tot bordstrategie, alsmede uit haar eigen Toekomstvisie Gewasbescherming 2030,
de structurele aanpak van de stikstofproblematiek en haar visie op
kringlooplandbouw integreren in de uitwerking van het NSP? Wanneer

1

Trouw, 19 februari 2020, «Vergroeningsbeleid van de Europese Unie is mislukt» (https://
www.trouw.nl/duurzaamheid-natuur/vergroeningsbeleid-van-de-europese-unie-ismislukt~b84a0549/)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1238

22

wordt de Kamer geïnformeerd over de vorderingen met betrekking tot het
nieuwe NSP?
Antwoord
De doelen van F2F en de genoemde beleidsinzet zullen meegenomen
moeten worden bij de uitwerking van het NSP. Verdere verheldering van
de doelen en aanbevelingen van de boer tot bord-strategie is hierbij
relevant. Voor wat betreft de planning van het NSP verwijs ik uw Kamer
naar toelichting op dit onderwerp, die is meegestuurd met het verslag van
de videoconferentie van Landbouw- en Visserijministers van 13 mei 2020,
(Kamerstuk 21 501-32, nr. 1234 ).
Wat betreft het biologisch landbouwareaal stelt de EC wat de leden van de
Partij voor de Dieren-fractie betreft een goed doel: 25% in 2030. Deelt de
Minister de mening dat dit Europese doel ambitieus is voor ons land,
maar des te belangrijker voor onze natuur, het milieu en dierenwelzijn? Zo
nee, waarom niet? Staat de Minister achter deze doelstelling van de EC en
zal zij zich in dat verband hard maken voor de wettelijke borging van dit
doel? Zo ja, op welke manier? Zo nee, waarom niet? Wat is het huidige
percentage biologisch landbouwareaal in respectievelijk Europa en
Nederland? Erkent de Minister dat er voor Nederland haast geboden is om
het aandeel van 25% aan biologisch areaal binnen tien jaar te realiseren?
Zo ja, wat gaat de Minister op korte termijn doen om deze transitie in te
zetten en te versnellen?
Antwoord
De kabinetspositie ten aanzien van het verhogen van het biologisch
EU-areaal naar ten minste 25% wordt meegenomen in het BNC fiche dat
uw Kamer begin juli zal toekomen over de F2F strategie. In 2019 was het
gemiddelde percentage biologisch landbouwareaal in de Europese Unie
7,6% en voor NL 3,8%. Het beleid voor biologische landbouw is vanaf
2012 geïntegreerd in het algemeen landbouwbeleid als één van de
vormen van duurzame landbouw. Het kabinetsbeleid is om tot kringlooplandbouw te komen. Het kabinet ondersteunt de biologische sector bij de
verdere doorgroei via het innovatiebeleid, het wegnemen van belemmeringen voor verdere groei, het omschakelfonds voor biologische en
kringlooplandbouw en het geven van faciliteiten voor kennisvermeerdering en informatie-ontsluiting. Verder heeft het kabinet de recente
aanbeveling van de Algemene Rekenkamer overgenomen om door
middel van voorlichting de waarde van het biologische keurmerk aan
consumenten duidelijk te maken.
Biodiversiteitsstrategie
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie hebben kennisgenomen van
de EU-biodiversiteitsstrategie en merken op dat dit vooral een intentieverklaring is. Om de biodiversiteit in Europa te versterken zijn alleen intenties
echter onvoldoende; daarvoor is een daadkrachtige strategie nodig, met
bindende, jaarlijks te behalen doelstellingen. De EU-biodiversiteitsstrategie spreekt onder andere over het beschermen van 30% van het zeeen landoppervlak (waarvan 10% strikte bescherming) en meldt dat de
Europese Vogel- en Habitatrichtlijn beter geïmplementeerd moet worden
om biodiversiteitsdoelen te behalen. Het ontbreken van jaarlijks te
behalen bindende doelstellingen vinden deze leden gevaarlijk, aangezien
het slecht gaat met de Nederlandse en mondiale biodiversiteit. Zo hebben
noch Nederland, noch de Europese Unie de biodiversiteitsdoelstellingen
in het kader van het Biodiversiteitsverdrag van de Verenigde Naties
behaald. Deze leden willen weten waarom er pas vanaf 2023 gekeken zal
worden of er in 2024 een wettelijke methodiek voor het behalen van de
doelen in de EU-biodiversiteitsstrategie nodig is, terwijl nu al gebleken is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1238

23

dat biodiversiteitsdoelstellingen nog nooit zijn gehaald. Waarom zijn er
bijvoorbeeld geen duidelijke doelstellingen opgenomen met betrekking
tot het reduceren van bijvangst door de visserijsector? Wat houdt strikte
bescherming in, wanneer er gesproken wordt over 10% strikt beschermde
gebieden? Erkent de Minister dat voor het behalen van biodiversiteitsdoelstellingen er jaarlijks bindende doelen zouden moeten worden opgezet?
Zo nee, waarom niet? Zo ja, is de Minister bereid om zich in te zetten voor
het opnemen van jaarlijks te behalen bindende doelstellingen vanaf 2021?
Antwoord
De kabinetsbeoordeling van het Europese voorstel zal uw Kamer begin juli
middels een BNC fiche toegestuurd worden.
Over de exacte definitie van strikt beschermd doet de Europese
Commissie nog geen uitspraken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1238

24