3e fase 2021 – 2025
Grote opgaven, Groenpact versnelt

Talent en passie voor groen

1

2

Groenpact 3e fase

Inhoud
Voorwoord		

5

1

6

Inleiding		

2 Herijking ambitie en doelen

9

3 Werkwijze en organisatie

12

4 Uitwerking én doorwerking

16

4.1 Netwerkplatform

16

4.2 Basisinfrastructuur

17

		

4.2.1 CIV Groen

17

		

4.2.2 CoE Groen

18

		

4.2.3 WUR Kennistransfer

19

4.3 Versnellingsprogramma’s

20

		

4.3.1 Arbeidsmarkt

20

		

4.3.2 Kennisdeling

21

		

4.3.3 Internationalisering

22

		

4.3.4 Digitalisering & Technologisering

23

4.4 Praktijkarrangementen

24

5 Planning en financiering

25

Stakeholders		

26

Groenpact in cijfers

27

Colofon		

28

Talent en passie voor groen

3

4

Groenpact 3e fase

Voorwoord
Sleutelrol groene sector

Gouden driehoek nog belangrijker

De wereldbevolking groeit, de opgaven zijn groot!
De druk op klimaat, voedselsystemen, biodiversiteit en
de leefomgeving neemt toe. De Nederlandse groene
sector1 gaat over ‘levend’ groen en ‘kringlopen’ en
staat daarmee aan de basis van oplossingen voor deze
opgaven. Opgaven die zijn vastgelegd in de mondiale
Duurzame Ontwikkelingsdoelen en de Europese Green
Deal. De sector is internationaal toonaangevend in het
creëren van oplossingen. Kennis over ons voedsel en
over de natuur en leefomgeving komen in het groene
domein samen; beide zijn van groot belang voor een
groenere en gezondere wereld. De groene sector
levert ook een belangrijke bijdrage aan de Nederlandse
economie.

De veerkracht van de sector is voor een belangrijk deel
te danken aan de samenwerking in het groene domein
tussen bedrijfsleven, kennisinstellingen (onderwijs
en onderzoek) en de overheid. Nederland beschikt
bovendien over uniek sectoronderwijs voor het groene
domein, van vmbo tot wo, met sterke verbindingen
binnen de onderwijskolom en tussen onderwijs en
onderzoek. Er ligt dus een sterke basis, maar de
duurzaamheidsopgaven en technologisering vragen om
een bredere samenwerking en versnelling.

Mensen realiseren transities
De arbeidsmarkt daagt evenzo uit. De COVID-pandemie
vraagt om meer flexibiliteit op de korte termijn en
demografische krimp versterkt de concurrentie op
de arbeidsmarkt. Dit maakt het gericht interesseren
van jongeren en werkenden voor de groene sector
nog harder nodig. Groenpact zet de mens in innovatie
centraal vanuit het besef dat talent een kostbare
hulpbron is voor het realiseren van de maatschappelijke
opgaven. In een wereld waarin technische innovaties en
sector overstijgende samenwerking steeds bepalender
zijn, hebben we jongeren nodig om ook de bedrijven
concurrerend te houden. Daarom betrekken we
jongeren nadrukkelijk bij de vernieuwing. Dat het
relevant en leuk is om te leren en te werken in het groene
domein kan nog meer zichtbaar worden gemaakt. Wat
daarbij helpt is het samen delen van kennis tussen
onderzoek, onderwijs en praktijk. Ook flexibel en hybride
onderwijs en een Leven Lang Ontwikkelen zijn nodig.

1

Groenpact is effectief én versnelt
Die versnelling zetten we in via Groenpact. Bedrijfsleven,
onderwijs en overheid in de groene sector trekken
met elkaar op en bundelen hun krachten. Meer dan
80 partijen doen hier aan mee; brancheorganisaties,
onderwijsinstellingen en het ministerie van LNV. Met
Groenpact wordt ook uitvoering gegeven aan de Human
Capital Agenda van de topsectoren Agri & Food en
Tuinbouw & Uitgangsmaterialen en de arbeidsmarkt- en
scholingsagenda’s van verschillende branches.
Het belangrijkste doel van Groenpact is het leveren van
een betekenisvolle bijdrage aan het oplossen van de
grote opgaven, wereldwijd en regionaal. Tegelijkertijd
versterken we de duurzame concurrentiekracht van
de Nederlandse groene sector. De eerste twee fasen
van Groenpact hebben een stevige basis gelegd
voor het versnellen van onderwijsvernieuwing en
praktijkinnovatie (Ecorys, 2021). Hier bouwen we op
voort.
Groenpact gaat over talent en passie voor groen!

Branches in de domeinen Agri & Food, Tuinbouw & Uitgangsmaterialen en Natuur en Leefomgeving.

Talent en passie voor groen

5

1

Inleiding

Terugblik en evaluatie 2e fase
Groenpact2 is in 2016 gestart als samenwerkingsverband
tussen veertig partijen uit de groene sector, het groene
onderwijs en de overheid (LNV) met als horizon 2025.
Doel is een duurzame toekomst voor het groene
kennis- en onderwijssysteem, als cruciale schakel voor
de toppositie van de sector. Met de opstartfase in de
periode 2017-2018 werd een beweging aangezwengeld
gericht op een hernieuwde en sterkere samenwerking
tussen het bedrijfsleven en het onderwijs. Met de
tweede fase (2019-2020) is ingezet op een slimme
toekomstbestendige aanpak over de volle breedte van
het groene domein. De partners hebben zich opnieuw
georganiseerd om beter aan te kunnen sluiten bij de

2

In 2016 gestart als Ontwikkelagenda Groen onderwijs 2016-2025

3

Evaluatie Groenpact, Ecorys 2021

6

Groenpact 3e fase

veranderende maatschappelijke en economische
opgaven. Daarmee is de eerste stap gezet naar een meer
op impactgerichte samenwerking.
De evaluatie3 in 2020 heeft aangetoond dat
Groenpact succesvol is in het versnellen van
onderwijsvernieuwing en praktijkinnovatie. Groenpact
levert, met de aanpak die in de 2e fase is neergezet,
een relevante en effectieve bijdrage aan oplossingen
voor de economische en maatschappelijke opgaven.
De onderdelen van Groenpact staan veelal aan het
begin, maar er is een goede basis gelegd om op
voort te bouwen. De stakeholders onderschrijven
het overkoepelend belang van Groenpact. Ze vragen
daarbij wel aandacht voor verschillen in ‘perspectief’

en de noodzaak om korte en lange termijn belangen
van het bedrijfsleven, het onderwijs en de overheid bij
elkaar te brengen. De doelen, werkwijze en het bereik
vragen wel een aanscherping met implicaties op het
vlak van communicatie en monitoring. Ook het grote en
toenemende belang van kennis en het delen daarvan,
wordt in deze evaluatie nogmaals benadrukt.
Via Groenpact is een kansrijke werkstructuur neergezet
om op voort te bouwen, het enthousiasme bij de
betrokken partijen neemt toe!

Een sterke kenniskolom,
een sector in beweging
De Nederlandse groene sector heeft een internationaal
gerenommeerd groen kennissysteem dat bijdraagt aan
het adaptatievermogen van de Nederlandse groene
sector. Met de komst van het WEF Global Coordinating
Secretariat naar Nederland (Food Valley) laat de sector
zien een wereldwijde voorbeeldfunctie te hebben op
het vlak van innovatie en kennisdeling voor een duurzaam
voedselsysteem. De publiek-private samenwerking
tussen onderwijs, onderzoek, praktijk en beleid is stevig
verankerd. Nederland beschikt daarnaast over uniek
sectoronderwijs met sterke verbindingen in de
kenniskolom, van vmbo tot en met wo.
Het groene landschap voor onderwijs en arbeidsmarkt
is breed. De verschillende bedrijfssectoren en regio’s
zorgen voor een dynamisch voedselsysteem en een
brede groene dienstverlening. Activiteiten zijn terug
te voeren op planten, dieren, levende systemen en de
groene leefomgeving (buiten én binnen). Bedrijven
en sectoren hebben te maken met grote transities
op het vlak van duurzaamheid, circulariteit, klimaat
en technologie. Bestaande beroepen en opleidingen
verdwijnen of vernieuwen en er komen nieuwe
bij. Vernieuwing in de praktijk ontstaat vaak op de
snijvlakken van disciplines en in de samenwerking en
cross-overs tussen sectoren met bijvoorbeeld sterkere
groen-blauwe verbindingen. De traditionele sectoren
verbreden en andere sectoren ‘vergroenen’ door deze
transities. De wereld van morgen is groen! (zie blz. 14-15).

Talent en passie voor groen

7

...voor een groenere en
gezondere wereld
De groene sector is een belangrijke sector voor
Nederland, maar ook een belangrijk onderdeel van de
Europese en mondiale aanpak van de klimaat-, voedselen duurzaamheidsopgaven. Er ligt grote druk op het
realiseren van klimaatdoelen, de ontwikkeling van
robuuste voedselsystemen, het herstel van biodiversiteit
en de verduurzaming van de leefomgeving. Dit wordt
ook steeds meer vastgelegd in beleid, regelgeving
en investeringsagenda’s. De Europese Green Deal,
de mondiale duurzaamheidsdoelen en de druk om
het (regionaal) economisch herstel in relatie tot de
COVID4 pandemie te verbinden aan onder andere de
klimaatdoelen zijn hier voorbeelden van.
Veel kennis komt in de groene sectoren samen, zowel
rond voedselproductie als rond natuurlijke processen.
Deze kennis is niet alleen cruciaal voor het realiseren van

nieuw en duurzaam verdienvermogen voor de sector
zelf. Het is ook van groot belang voor de vergroening
van de economie in brede zin, het behoud van een
gezonde leefomgeving en herstel van natuur en
biodiversiteit. Daarnaast speelt de sector een grote rol
in de beschikbaarheid van vers voedsel en daarmee het
stimuleren van gezonde voedingspatronen. Zaken die
door de COVID-pandemie in een nieuw daglicht zijn
komen te staan.

...met nieuwe groene contexten
Groenpact zet daarom vanuit een sterke groene
kenniskolom in op sector-overstijgende samenwerking
op acht ‘groene werelden’5. Dit onlangs gepresenteerde
concept laat goed zien hoe breed, vernieuwend,
interessant de groene arbeidsmarkt is en vormt een
goede basis om jongeren te interesseren voor het leren
en werken in het groene domein.

De acht groene werelden

4

Herstelplan Regionale Economie – dynamische agenda duurzaam herstel, IPO 2020

5

www.groenpact.nl/groene-werelden

8

Groenpact 3e fase

2 Herijking ambitie
en doelen

Urgentie neemt toe, een
sleutelrol voor de groene sector
De belangrijkste ambitie van Groenpact blijft het
leveren van een bijdrage aan oplossingen voor de grote
maatschappelijke opgaven en versterking van de
duurzame concurrentiekracht van de groene sector.
Deze bijdrage zit vooral in het aantrekken en opleiden van
voldoende talent, de vernieuwing van het onderwijs en
de doorwerking van kennis in de praktijk. Daarbij sluiten
we aan bij de arbeidsmarkt van de toekomst en de grote
maatschappelijke opgaven op het vlak van voedsel en
groen. De werking van Groenpact ligt in het versterken
van samenhang en het aanjagen van de samenwerking
tussen sector, onderwijs, onderzoek en beleid.

De groene kenniskolom en
cross-sectorale samenwerking
De opgaven waar we voor staan zijn veelal complex en
vragen een multidisciplinaire aanpak. Het belang van
‘groene’ praktijkkennis voor andere sectoren (zoals
bouw, energie, gezondheid, water) neemt toe. Door
cross-sectorale en technologische innovaties vervagen
de grenzen tussen sectoren. De van oudsher hechte
relatie tussen de groene sector en het groen onderwijs
verandert daarin mee. Groenpact richt zich op de grote
opgaven, zoals onder meer verwoord in de Europese
Green Deal, en is daarmee een goed voorbeeld van de
‘belofte van opgavengericht innovatiebeleid’6. Juist
daarom zet Groenpact in op een excellente groene
kenniskolom; voor sterke groene kennispartners die
vooropgaan in de vergroening en een bijdrage leveren

6

aan de cross-sectorale ontwikkelingen. Bijvoorbeeld met
de waterwereld.

Groen-Blauwe verbindingen
Landbouw, water, voedsel, natuur en leefomgeving,
raken elkaar op veel vlakken. Van duurzaam
agrarisch waterbeheer en klimaat en ruimtelijke
adaptatie tot de Noordzee als voedsellandschap.
Dit levert perspectieven op voor een sterkere
samenwerking met partijen die betrokken zijn
bij het Deltaplan Agrarisch Waterbeheer en de
Community of Practice Multi Use Noordzee. Ook de
vissers en partijen die zich inzetten voor ruimtelijke
ontwikkeling van de groen-blauwe stad en delta
horen daarbij. Zo kan beter worden aangesloten
bij het Klimaatakkoord, het Noordzeeakkoord en
uitvoering van de Nationale Omgevingsvisie.

De arbeidsmarkt verandert
De arbeidsmarktsituatie verschilt per deelsector,
maar vrijwel overal liggen forse uitdagingen.
Vergrijzing zorgt voor een hogere vervangingsgraad.
Door schaalvergroting, diversificatie (bijvoorbeeld
multifunctionele en natuur-inclusieve landbouw),
technologisering en verduurzaming (bijvoorbeeld de
groene leefomgeving) verandert de arbeidsvraag. De
demografische krimp van het aantal jonge mensen
veroorzaakt een afname van instroom in het onderwijs
(met name in het vmbo en mbo) en een toenemende

De belofte van opgavengericht innovatiebeleid, Rathenau Instituut 2020

Talent en passie voor groen

9

vraag naar scholing en zij-instroom in de sector. Ook blijft
er in de groene sector een sterke vraag naar technici.
Ondanks dat de groene sector tot nu toe veerkrachtig
is gebleken, neemt de behoefte aan flexibiliteit,
ook door de COVID-pandemie, toe. Groenpact
ambieert een goede aansluiting van het onderwijs
op de snel veranderende arbeidsmarkt, met up-todate opleidingen. Dat vraagt om een hernieuwde
focus op een Leven Lang Ontwikkelen (LLO) en het
versterken van de leercultuur in de groene sector.
Groenpact draagt met een sector-gedreven strategie
voor ‘duurzaam groen ondernemerschap’ bij aan een
duurzame economische ontwikkeling en herstel, zoals
ook beoogd met de diverse landelijke LLO-agenda’s en
-programma’s7.

Talent en ondernemerschap
maken het verschil
Talent en ondernemerschap zijn drijvende krachten
achter de innovatiekracht van de groene sector. Het
zijn de mensen die de transities vormgeven. De strijd
om talent neemt toe. Voldoende talent (in aantal
en kwaliteit) binden aan de sector gaat niet vanzelf.
Jongeren en zij-instromers moeten worden uitgedaagd
om te leren en te werken in de groene sector. En dat
begint zo vroeg mogelijk, al in het primair en voortgezet
onderwijs. Het vergroten van de aantrekkelijkheid van
zowel de sector als het onderwijs, is van groot belang.
Een intensieve kennisuitwisseling, flexibele opleidingen,
hybride leeromgevingen en een goed georganiseerd
LLO zijn daarbij belangrijke randvoorwaarden.

7

10

Meer dan in de tweede fase van Groenpact zal worden
ingezet op het voortgezet onderwijs, het stimuleren
van duurzaam ondernemerschap via het onderwijs
en participatie van jongeren zelf. Daarbij gaat het
zowel om studenten als jong-professionals. Hun visie
en inspiratie zijn belangrijk voor de inrichting van de
inhoud en de vorm van het onderwijs van de toekomst.
Ook bij de dialoog met beleid over beleidsprioriteiten
en bij het bepalen van hoe je de sector en het onderwijs
aantrekkelijk maakt, kunnen we veel van hen leren.

Groenpact, voor groen talent
en groene kennis
Groenpact richt zich primair op groen talent en groene
kennis. Vanuit een krachtige groene kenniskolom
(vmbo, mbo, hbo en wo) wordt ingezet op crosssectorale samenwerking voor onderwijsvernieuwing en
praktijkinnovatie. Groenpact staat open voor deelname
van alle partijen, ook van buiten het groene domein, die
willen bijdragen aan de doelen van Groenpact.

Routekaart Leren en Ontwikkelen (SZW/OCW 2020), Voortgangsrapportage Actie-agenda LLO (SER 2020)

Groenpact 3e fase

De speerpunten
Kijkend naar de context, het doel van Groenpact en waar
we nu staan, zijn voor de derde fase de volgende speerpunten gekozen. Deze speerpunten krijgen verder vorm
en inhoud in de verschillende onderdelen van Groenpact.

• Het verder uitbouwen van de ingezette werkwijze;
met bijzondere aandacht voor een doelgroepgerichte communicatie, grotere betrokkenheid van
studenten en docenten (incl. vmbo), monitoring en
evaluatie en het zichtbaar maken van resultaten;
• Een snellere en bredere kennisdoorwerking; tussen
onderzoekers (inclusief lectoren en practoren),
studenten, docenten en praktijkexperts. Met focus
op een sterkere verbinding met de topconsortia
voor kennis en innovatie (TKI’s) en regionale en
(inter)nationale valorisatienetwerken;
• Onderwijsvernieuwing en flexibilisering; voor
sector-overstijgende samenwerking, hybride
onderwijs in fieldlabs en proeftuinen, meer aandacht
voor sleuteltechnologieën, ondernemerschap in
het onderwijs en een Leven Lang Ontwikkelen;
• Het adequaat inspelen op de toekomstige
arbeidsmarkt, regionaal, (inter)nationaal
en cross-sectoraal; door te investeren in
arbeidsmarktinformatie en dialoog daarover,
versterking van het imago van groene sectoren en
voldoende (zij)instroom van nieuw talent;
• Het leveren van een betekenisvolle inhoudelijke
bijdrage aan de opgaven op regionaal en (inter)
nationaal niveau;
• Het versterken van jongerenparticipatie in
de koers en programmering; voor een nieuwe
generatie en praktijk.

Talent en passie voor groen

11

3 Werkwijze en
organisatie

Samenhang, samenwerking
en versnelling
Groenpact kent vier onderdelen die in samenhang
met elkaar functioneren: het netwerkplatform, de
basisinfrastructuur, de versnellingsprogramma’s en
de praktijkarrangementen. Het netwerkplatform
heeft een landelijk karakter. De basisinfrastructuur
bestaat uit het Centrum voor Innovatief Vakmanschap
Groen, Centre of Expertise Groen en Wageningen UR.
Met robuuste expertise en praktijkclusters wordt de
samenwerking in de groene kenniskolom bevorderd. Er
zijn vier versnellingsprogramma’s: voor arbeidsmarkt,
kennisdeling, internationalisering en digitalisering &
technologisering. De praktijkarrangementen zijn
divers. Deze programma’s richten zich op een flexibele,
thematische en cross-sectorale samenwerking.

12

Groenpact 3e fase

Netwerkplatform

Basisinfrastructuur

samenhang
samenwerken
versnellen

Praktijkarrangementen

Versnellingsprogramma’s

Landelijk platform Groenpact

‘Powered by’ Groenpact

Netwerkplatform (4.1)

Basisinfrastructuur (4.2)
CIV Groen
CoE Groen
WUR Kennistransfer

Regieteam

Landelijk kernteam
Coördinatie

Communicatie

Steunpunt

Progr. trekkers

Versnellingsprogramma’s (4.3)
Arbeidsmarkt
Kennisdeling
Internationalisering
Digitalisering & Technologisering

Praktijkarrangementen(4.4)
Diverse thematische programma’s

Groenpact Stakeholders (tripartiet)

De organisatie
Het netwerkplatform zorgt voor strategische
samenwerking en synergie. Dit platform onderhoudt
het landelijke netwerk en verzorgt de landelijke regie,
coördinatie en ondersteuning. De overige onderdelen
van Groenpact kennen elk hun eigen, autonome
aanpak, governance en financiering. De samenwerking
tussen de onderdelen van Groenpact wordt in
een netwerkstructuur, via het landelijke kernteam,
georganiseerd.

Duurzame partnerschappen
Groenpact wordt gedragen door de partners die
samenwerken bij één of meer onderdelen. Dit leidt
tot uiteenlopende samenwerkingsverbanden, met
uiteenlopende partijen. Groenpact werkt met een
groeimodel, dat wil zeggen dat de onderdelen openstaan
voor uitbreiding met nieuwe partners. Partners bepalen
op de onderdelen zelf de mate van samenwerking en
versnelling met bijpassende sturing en investeringen. De
partijen die Groenpact ondersteunen of deelnemen aan
één of meer onderdelen, zijn opgenomen in de bijlage.

Groenpact werkt daarnaast ook samen met een groot
aantal andere partijen, waaronder ministeries, kennisen innovatienetwerken en intermediaire organisaties.
Groenpact blijft de komende periode actief de
samenwerking zoeken met nieuwe partners die kunnen
helpen bij het realiseren van de grote opgaven; regionaal,
(inter)nationaal en sector-overstijgend.

Samen met jongeren
Naast de intensieve samenwerking in het onderwijs met
leerlingen en studenten, is de intentie om Groenpact
ook te verbinden met een landelijk jongerennetwerk
voor voedsel en groen. Doel daarvan is om de jongprofessionals actief te betrekken bij Groenpact.
Voor dit jongerennetwerk kan worden gedacht
aan jongerenorganisaties zoals Slow Food Youth
Nederland (SFYN), Nederlands Agrarisch Jongeren
Kontakt (NAJK), Studenten voor Morgen, Klimaat en
Energiekoepel (KEK), Oogst voor Overmorgen en de
Voedseljongerenraad. De komende periode zal de
samenwerking met deze jongerenorganisaties verder
worden verkend alsook de samenwerking met andere
organisaties en programma’s waarin jongeren een
belangrijke rol spelen zoals de Transitiecoalitie Voedsel
(TCV), HortiHeroes en I4Nature.

Talent en passie voor groen

13

Gezond en
fairtrade

Informatietechnologie,
big data en AI
Nieuwe
voedselconcepten

Voedingsmiddelentechnologie

Vertical farming

Natuur

Fijnstofopvang
Een mooie
leefomgeving

Gepersonaliseerd
voedsel
Waterberging

Dierenwelzijn
Drinkwater

Recreatie en welzijn

Hout, vezels

Energietransitie
Voedselbos
Koolstofvastlegging

Biodiversiteit
en bestuiving

14

Groenpact 3e fase

Smart-farming
Reinigend vermogen
bodem, water, lucht

Klimaatadaptatie

Gezondheid,
voorlichting,
preventie

Voedselteelt op
de Noordzee

Energietransitie

Duurzaam
transport

Kas als energiebron

Biomassa
Duurzame veehouderij

Duurzaam
waterbeheer

Diergezondheid
Bodemvruchtbaarheid

Strokenteelt

Plantgezondheid

DE WERELD IS GROEN
De groene sector is sterk in kennis van levende systemen. Die kennis is
belangrijk voor de transities rond duurzaamheid, circulariteit, klimaat
en technologie. Veel vernieuwing ontstaat op het snijvlak van sectoren.
Hiermee ontwikkelt zich een nieuw landschap voor voedsel en groen.
De wereld van morgen is groen!

4 Uitwerking én
doorwerking
In dit hoofdstuk wordt op hoofdlijnen de bijdrage van de onderdelen aan de
gezamenlijke doelen van Groenpact beschreven. Alle onderdelen kennen een
verdere uitwerking in eigen actieplannen. Daarbij focussen we ons op de eerste
twee jaren van de nieuwe planperiode.

4.1 Netwerkplatform
Het netwerkplatform stimuleert de landelijke
samenhang en samenwerking. Het verbindt, ondersteunt
en activeert de onderdelen van Groenpact. Het platform
initieert en organiseert de landelijke dialoog en de
communicatie. Het vervult daarmee een brugfunctie
tussen de regionale, landelijke en internationale aanpak.
Het platform bestaat uit een regie- en coördinatieteam,
een landelijk kernteam, een RVO-steunpunt en
communicatie-ondersteuning. Het regie- en
coördinatieteam bestaan uit vertegenwoordigers van
de primaire partners uit het onderwijs, de groene sector,
de topsectoren en LNV. Het landelijke kernteam is
een team van aanjagers dat wordt gevormd door de
trekkers van de grote programma’s die door Groenpact
worden ‘gepowered’. RVO verleent ondersteuning
bij coalitie- en netwerkvorming, inventarisatie van
financieringsmogelijkheden en monitoring.

Focus 2021-2022
• Kern van de werkzaamheden is het leggen
van inhoudelijke relaties tussen de beleids- en
sectoragenda’s en programma’s. Dit omvat het
creëren en stimuleren van relevante netwerken en
activiteiten.
• Het operationaliseren van het RVO-steunpunt.
• Het realiseren van een structurele aanpak voor
jongerenparticipatie inclusief jong-professionals.
• Het ontwerpen en operationaliseren van een
doelgroepgerichte communicatie, ook internationaal.
• Het ontwikkelen van een Groenpact impactmodel en
monitor.

Voorbeelden waar partners aan werken
10-04-20

We zoeken mensen die de toekomst
omarmen

12-07-18

Plannen klimaatakkoord bekend,
rol voor Groenpact

04-03-21

Groenpact Manifestatie Jongeren
aan zet - Live!

01-05-20

Ontdek groene innovaties en
projecten

16

Groenpact 3e fase

17-11-20

LTO: Krachtig groen onderwijs,
dat hebben we hard nodig

4.2 Basisinfrastructuur
4.2.1 CIV Groen
Het Centrum voor Innovatief Vakmanschap Groen
(CIV Groen) is de aanjager voor vernieuwing in het
groen mbo. Het versterkt de samenwerking tussen
het regionale bedrijfsleven en het groen mbo op
het vlak van onderwijsvernieuwing, praktijkgericht
onderzoek, kennisdeling en leven lang ontwikkelen
aansluitend bij de arbeidsmarkt en maatschappelijke
opgaven. Het CIV Groen bestaat uit vijf landelijke
praktijkclusters op de domeinen Plant (Agro, Tuinbouw
en Uitgangsmaterialen), Dier, Food en Natuur &
Leefomgeving. Elk praktijkcluster kent regionale
meetingspoints. Ook de groene practoraten worden aan
deze praktijkclusters verbonden.

Focus 2021-2022
• Het versterken van de positie van de regionale
meetingspoints en het vergroten van de
betrokkenheid van docenten en studenten, ook in het
vmbo.
• De uitbouw van de samenwerking met practoraten
en lectoraten en het vergroten van de kenniscirculatie
onder andere via het programma Pilot Groene
Practoraten inclusief professionalisering van docenten.
• Het verkennen van een cross-sectorale aanpak (incl.
de groen-blauwe verbindingen), het versterken van
de verbinding met de regionale netwerken en verdere
ontwikkeling van LLO.

Alle onderwijsinstellingen met groen mbo (AOC en
ROC), verenigd in Connect Groen, hebben zich actief
verbonden aan minimaal één maar veelal meerdere
regionale meetingspoints of praktijkcentra, bijvoorbeeld
de Groene Hotspots, het Poultry Expertise Centre, de
Food Academy Nijkerk, het World Horti Center en het
Agrofoodcluster Emmeloord. Elk van de meer dan 30
meetingspoints heeft een verbindingsofficier. Daarnaast
zijn ook de Stichting Vakopleiding Food (SVO), meer dan
twintig sectororganisaties, een veelvoud aan bedrijven,
SBB en de MBO Raad aangesloten. De onderwijsinstellingen werken toe naar ongeveer twintig groene
practoraten waarvan er inmiddels negen zijn gestart.

Voorbeelden waar partners aan werken
02-09-20

Food academy Nijkerk helpt
personeel en bedrijven in crisistijd

28-01-21

Akkerbouwdagen - Bemesting en
precisielandbouw

12-01-21

Practoraat kringlooplandbouw:
sprankelende ogen, het ideaal en
een game

16-09-2020

CIV Groen aanjager vernieuwing in
het groene mbo

25-11-20

All Climate Greenhouse stimuleert
ondernemerskwaliteiten van
studenten

Talent en passie voor groen

17

4.2.2 CoE Groen
Het Centre of Expertise Groen (CoE Groen) beschikt
over vijf landelijke expertiseclusters op de domeinen
Food, Plant (Open teelt en Bedekte teelt), Dier en
Groen, Natuur & Leefomgeving. Het CoE richt zich
op het versterken van het praktijkgericht onderzoek
voor transities en maatschappelijke opgaven en het
vergroten van de doorwerking van dat onderzoek naar
de beroepspraktijk en het onderwijs.
Het CoE Groen wordt gedragen door de vier Groene
Hogescholen, in nauwe verbinding met de beroepspraktijk en de (regionale) omgeving. Door samen te
werken kan met het praktijkgericht onderzoek meer
impact worden bereikt binnen de beroepspraktijk en het
onderwijs. Daartoe zijn er directe verbindingen met het
CIV Groen en Wageningen UR en wordt er samengewerkt
met bedrijfsleven, overheden en diverse andere partijen,
bijvoorbeeld het World Horti Center, SIGN, TiFN Food
and Nutrition, Food Valley.NL, De Liemerse Ambassade
en The Economic Board Arnhem Nijmegen.

Focus 2021-2022
• Het vergroten van de impact door het verder
uitbreiden van de onderzoeksprogramma’s ten
dienste van de maatschappelijke opgaven, het
benutten van een breder scala aan instrumenten, het
versterken van de doorwerking naar docenten en
studenten en een Leven Lang Ontwikkelen.
• De verdere uitbouw van het netwerk van publiekprivate samenwerking rond praktijkgericht onderzoek,
inclusief regionale en cross-sectorale verankering
(en net als bij het CIV Groen ook de groene-blauwe
verbindingen) en het versterken van de verbinding
met fundamenteel onderzoek in het kader van de
Kennis- en Innovatieagenda Landbouw, Water en
Voedsel (KIA LWV, topsectoren).
• Het versterken van de (methodologische) kwaliteit van
het praktijkgericht onderzoek.

Voorbeelden waar partners aan werken

24-02-20

Studenten zoeken binnen living
labs oplossingen voor duurzame
landbouw en waterbeheer

16-12-20

Nieuw lectoraat kringlooplandbouw

21-05-20

Hogescholen onderzoeken
agrarische bedrijfsovername

20-04-19

Samenwerking lectoren circulaire
economie levert resultaten op
03-02-20

Nauwere verbondenheid tussen
stad en land belangrijk

18

Groenpact 3e fase

4.2.3 WUR Kennistransfer
Wageningen UR (WUR) beschikt over vijf science
groups waarin het wetenschappelijk onderwijs
en onderzoek plaatsvindt. Binnen de context
van Groenpact ligt het accent op het versterken
van de kennistransfer ten behoeve van de grote
maatschappelijke(transitie)opgaven en het vergroten
van de doorwerking van onderzoeksresultaten naar het
beroepsonderwijs en de praktijk.

Focus 2021-2022
• Het versterken van society based education onder
andere via de Wetenschapswinkel, het Academic
Master Cluster en de Wageningen Dialogues.
• De samenwerking met de groene onderwijskolom
versterken in de programmering van de topsectoren
(PPS, Kennis op Maat).
• Het hosten en het herontwerp van Groen Kennisnet,
inclusief samenwerking met Kennisonline.
• Het participeren in de versnellingsprogramma’s en in
verschillende praktijkarrangementen.

WUR kennistransfer komt tot stand in samenwerking
met verschillende WUR-onderdelen (zoals de
Corporate Staff, Wageningen Universiteitsbibliotheek,
Wageningen International Development Center,
Wageningen Data Competence Center, Wageningen
Academy) en met het CoE Groen en CIV Groen.

Voorbeelden waar partners aan werken

12-05-18

Vier universiteiten werken aan
‘the internet of plants’
29-01-21

Start-up ReShore - Wageningen
University

28-01-21

Wetenschappelijke basis voor
stadsvergroening

10-09-19

Domeinexpert met dataskills
14-02-19

WUR en Van Hall ondertekenen
Green deal voedselbossen

Talent en passie voor groen

19

4.3 Versnellingsprogramma’s
4.3.1 Arbeidsmarkt
Het versnellingsprogramma Arbeidsmarkt richt
zich op de aansluiting van het onderwijs op de
arbeidsmarkt, op de korte en op de lange termijn. Er
wordt samen gewerkt aan het bevorderen van de (zij)
instroom, imago speelt daarbij een belangrijke rol.
Daarnaast wordt de dialoog gestimuleerd over de
gevolgen van grote maatschappelijke opgaven voor de
arbeidsmarkt. Er is daarbij bijzondere aandacht voor
arbeidsmarktinformatie.
Het programma wordt ondersteund vanuit Colland
Arbeidsmarkt. Dit zorgt voor een goede aansluiting
bij het arbeidsmarktbeleid van de groene sector. De
partners van Groenpact betrekken in dit programma
ook andere partijen, bijvoorbeeld de Transitiecoalitie
Voedsel, Herenboeren, Platform Talent voor Technologie
(PTvT), Stichting Beroepsonderwijs Bedrijfsleven
(SBB), de Sociaal Economische Raad (SER), het
Researchcentrum Onderwijs Arbeidsmarkt (ROA) en het
Planbureau voor de Leefomgeving.

Focus 2021-2022
• Het uitrollen van de Groene Werelden8 naar branches
en onderwijsinstellingen, inclusief het vmbo.
• Het doorontwikkelen van de Groene (Arbeidsmarkt)
Monitor9 en het opleveren van het advies van de
Groene Denktank10; voeden van de dialoog over de
arbeidsmarkt van de toekomst.
• Een aanpak maken voor Leven Lang Ontwikkelen,
inclusief flexibel, hybride onderwijs en het versterken
van de leercultuur in de groene sector.
• Het ondersteunen van coalitievorming rond leren voor
nieuwe beroepen en het versterken van de aandacht
voor ondernemerschap in het onderwijs, gelet op de
maatschappelijke opgaven.

Voorbeelden waar partners aan werken
04-11-20

Tweede GroenPact Werkconferentie
Arbeidsmarkt in het teken van de
transitie van het groene domein

17-06-18

Meer dan de helft van de jongeren
staat open voor groen

13-07-20

Bootcamp ‘Opleiden voor
maatschappelijke vraagstukken’

04-11-20

Groene Monitor biedt zicht op de
arbeidsmarkt

8

www.groenpact.nl/groene-werelden

9

www.groenpact.nl/groene-monitor

10 Brede verkenning naar de groene arbeidsmarkt van de toekomst.

20

Groenpact 3e fase

18-02-21

Webinars Arbeid

4.3.2 Kennisdeling
Het versnellingsprogramma Kennisdeling is één van
de grootste pijlers onder Groenpact. Kennisdeling
is prioriteit in alle programma’s en onderdelen van
Groenpact. Met dit programma wordt een meer
integrale benadering van kennisdeling in het hele groene
kennissysteem nagestreefd (met minder versnippering
en meer synergie in benutting van bestaande
instrumenten).
Groen Kennisnet (GKN) vormt als landelijk, interactief
digitaal platform het fundament onder deze aanpak.
Vanuit dit programma wordt de verbinding gelegd met
diverse branchegerichte kennis- en leernetwerken,
fieldlabs en communities of practice. Voor een betere
kennisdoorwerking naar onderwijs en praktijk worden
ook de mogelijkheden van andere instrumenten benut
zoals de lerende netwerken van GLB-POP (via het
regiebureau POP) en het programma Kennis op Maat.

Focus 2021-2022
• De ontwikkeling van een samenhangende aanpak
rond kennisdelen met de groene kenniskolom (CIV
groen, CoE Groen en WUR Kennistransfer) met
daarbij passende instrumentatie en inzet van partners.
• Het uitrollen en operationaliseren van het vernieuwde
Groen Kennisnet (3.0) als landelijk interactief digitaal
platform voor kennisdelen in de hele groene sector
(naast het onderwijs bijvoorbeeld ook boeren,
tuinders en hun adviseurs), inclusief het starten van
nieuwe partnerschappen met de sectorale partijen op
basis van pilots. Ook internationaal!
• Het aanjagen van professionalisering via lerende
netwerken van (hybride) docenten (inclusief vmbo),
onderzoekers (inclusief lectoren en practoren) en
praktijkexperts uit de sector.

Voorbeelden waar partners aan werken

16-04-20

Online cursusmateriaal veehouderij
beschikbaar

29-07-19

Groen Kennisnet en onderwijs voor
innovatie groen boerenerf

09-07-19

Nieuwe wiki Biologische
bedrijfsvoering

26-06-18

‘Innovatie van het onderwijs’ kickoff voor professionaliseringstraject
docenten groen onderwijs

22-05-20

Video’s en presentaties webinar
natuurinclusieve landbouw
beschikbaar

Talent en passie voor groen

21

4.3.3 Internationalisering
Het programma Internationalisering richt zich op het
versterken van de internationale oriëntatie en de positie
van het groene kennis- en onderwijssysteem in het
internationale speelveld, op alle onderwijsniveaus.
Het programma kent een arrangementgerichte aanpak
(onderwijs, LNV, bedrijfsleven). De partners van
Groenpact betrekken in dit programma ook andere
partijen zoals bijvoorbeeld de WCDI, Landbouwraden,
Nuffic, Netherlands Food Partnership, SCAR-AKIS, FAO
en de ministeries van BUZA, OCW en EZK.

Focus 2021-2022
• De strategische positionering en versterking van de
zichtbaarheid van kennisinstellingen in Europees
en mondiaal verband via onder meer de deelname
aan kennis-handelsmissies, het ontwikkelen van
gezamenlijk kennisaanbod en de promotie in het
buitenland, bijvoorbeeld via het Landbouw Attaché
Netwerk.
• Het bevorderen van de deelname van
kennisinstellingen aan internationale projecten en
partnerschappen gericht op capaciteitsontwikkeling,
onderwijssamenwerking en mobiliteit van studenten
en staf. Dit betreft met name de deelname van
onderwijsinstellingen en hun sectorale partners aan
programma’s gefinancierd door de Nederlandse
overheid en de EU.
• Het professionaliseren van internationale onderwijskwaliteit (waaronder de internationalisation@home)
en het versterken van de kennisdeling op het gebied
van specifieke internationaliseringsthema’s, landen en
regio’s.

Voorbeelden waar partners aan werken
07-12-20

Groene Hotspot Houten als
inspiratiebron voor Europees
netwerk stedelijk groen
05-09-19

Roemeens-Nederlandse
samenwerking in groen onderwijs

20-4-2019

Kennis als sleutel voor Vietnamese
ambities in duurzame groei

25-05-18

Nederlandse onderwijsinstellingen
starten biomassa-project in India
04-12-19

Kennisuitwisseling in internationaal
perspectief

22

Groenpact 3e fase

4.3.4 Digitalisering & Technologisering
De ontwikkelingen op het vlak van digitalisering en
technologisering (D&T) gaan razendsnel. Een impuls
is nodig om het onderwijs voldoende aangesloten te
houden op de meest recente kennis en toepassingen
in de praktijk. Het programma opereert langs twee
samenhangende sporen: onderwijsvernieuwing
op het vlak van digitalisering en het versterken van
de participatie van het onderwijs in netwerken en
programma’s gericht op D&T.
Groenpact streeft naar een bredere samenwerking zoals
bijvoorbeeld met de ICT Campus Regio Foodvalley
(waaronder ook het Wageningen Data Competence
Center), DataLab AgriFood Growcampus, AI-Coalitie,
OnePlanet, Delft AgTech, het World Horti Center
en de FruitTech Campus. Ook mogelijkheden die
de digitaliseringsagenda MBO, het versnellingsplan
‘onderwijsinnovatie met ICT’ en het Techniekpact
bieden, worden benut.

Focus 2021-2022
• De ontwikkeling van een routekaart voor het
integreren van sleuteltechnologieën in onderwijs, met
in de eerste fase focus op AI, Data Science, Robotica
en sensortechnologie.
• Het initiëren van lerende netwerken (tussen onderwijs,
onderzoek en sectorpartijen) op het vlak van
sleuteltechnologieën; participatie van het onderwijs in
D&T-coalities en proposities voor PPS-en.
• Het organiseren en begeleiden van een gezamenlijke
aanpak op de implementatie van D&T in de curricula
van de groene onderwijsinstellingen.
• Het organiseren van actieve kennisdeling en (demo/
simulatie/proef) faciliteiten in samenwerking met
Groen Kennisnet en Kennis op Maat.

Voorbeelden waar partners aan werken
01-07-2020

Unieke drone opleiding bij Aeres
MBO Almere
16-01-19

Onderwijsspecial over
precisielandbouw

04-12-20

Sterk techniekonderwijs: nodig in
de Noordoostpolder

10-12-19

Big data: kunnen we het bijbenen?
04-05-20

Helicon Opleidingen en Aeres
starten Fruit Tech Campus in
Geldermalsen

Talent en passie voor groen

23

4.4 Praktijkarrangementen
De partners van Groenpact participeren in verschillende
programma’s die ook bijdragen aan de doelen van
Groenpact; gericht op de vernieuwing van het
onderwijs en praktijkinnovatie aansluitend bij de grote
economische en maatschappelijke opgaven.
Naast de partners van Groenpact worden andere
partijen betrokken zoals bijvoorbeeld ministeries,
het NWO Regieorgaan SIA, de Stichting Ieder MBO
een Practoraat, de partijen rond de Green Deal NIL,
de Dutch Food Week, jongerenorganisaties en de
Coöperatie Leren voor Morgen.
Focus 2021-2022
• De programma’s Topsector PPS en Kennis op
Maat (KoM); voor publiek private samenwerking en
kennisdoorwerking in onderwijs en praktijk.
• Het programma Praktijkkennis Voedsel en Groen;
voor praktijkgericht onderzoek.
• Het programma Stikstofscholing; van de groene 		
ho-instellingen.
• Het programma Pilot Groene Practoraten; met de
groene mbo-instellingen.
• Het programma FoodConnectors; om Groenpact en
jongeren te betrekken bij de Dutch Food Week voor
een sterkere verbinding tussen groen-ondernemers

en burgers.
• Het programma Jongerenparticipatie; om een
landelijk netwerk van jongerenorganisaties te
betrekken bij Groenpact.
• De samenwerking met de Green Deal Natuurinclusieve Landbouw Groen Onderwijs; om
studenten en docenten mee te krijgen in het thema
natuur-inclusief.
• De samenwerking met de programma’s Duurzaam
Door en Jong Leren Eten; voor de versterking van
duurzaamheids- en voedseleducatie met name
gericht op kennisdeling en het interesseren van
jongeren voor voedsel en groen.
De partners van Groenpact participeren verder in vele
andere relevante praktijkarrangementen die worden
ondersteund door scholingsfondsen van branches,
door andere overheden (RIF van OCW, SLIM van SZW,
provincie en gemeentefondsen), projecten die deel
uitmaken van de regiodeals, Europese fondsen (GLBPOP, EFRO), enzovoort. Ook kunnen programma’s
voor herstel van de COVID-pandemie worden benut
voor groen herstel, samen met het onderwijs. Deze
activiteiten zullen meer in beeld worden gebracht via de
communicatiekanalen en de monitor van Groenpact.

Voorbeelden waar partners aan werken
29-07-19

Regiodeals voor betere balans
tussen landbouw, natuur en
leefomgeving
01-12-20

Kennisvouchers van 1500 euro voor
boeren en tuinders

24-01-19

Green deal natuurinclusieve
landbouw ondertekend

05-03-2020

Tweede ronde Kennis op Maat: 3
miljoen voor vertaling van kennis
naar de praktijk

24

Groenpact 3e fase

18-09-20

Practoren: onderzoek en innovatie
voor mbo en bedrijfsleven – deel 1

5 Planning en financiering
Looptijd en monitoring
De derde fase van Groenpact betreft een planperiode van vier jaar (2021 tot en met 2024).
Tijdens de jaarlijkse manifestatie wordt teruggeblikt en vooruitgeblikt. De eerste en tweede
fase van Groenpact zijn geëvalueerd door IVA en Ecorys. Op basis van deze evaluaties wordt de
beoogde impact van Groenpact verder aangescherpt en omgezet in een meerjarige monitor.
Het plan van aanpak wordt periodiek bijgesteld op basis van deze monitor.

Arbeidsmarkt
conferentie

Arbeidsmarkt
conferentie

Groene
Denktank

CoE
Groen

2017

2019
Fase 1

Groen
kennisnet 3.0

2021

2023

Fase 2
Evaluatie

Start
uitvoering
Groenpact

Arbeidsmarkt
conferentie

CIV
Groen

2025

2030

Fase 3
Evaluatie

Programma
Impactprijs
Praktijkkennis
Manifestatie
Manifestatie
+ impactprijs
+ impactprijs

2e
Groene
Monitor

Impactprijs

Impactprijs
Manifestatie
+ impactprijs

Manifestatie
+ impactprijs

Pilot
Groene Werelden
1 e Groene Monitor Practoraten

Financiering
Groenpact is gebaseerd op een tripartite inspanning en investering. Het uitgangspunt is dat
onderwijs, bedrijfsleven en overheid evenredig bijdragen aan het landelijke platform. Het
jaarlijkse werkbudget voor dit platform bedraagt indicatief € 600.000,-. Dit omvat in ieder
geval de landelijke coördinatie, strategische profilering en positionering (inclusief website,
manifestatie, impactprijs), monitoring en ondersteuning onder andere op het vlak van aansluiting
onderwijs-arbeidsmarkt.
Aanvullend op het landelijke werkbudget zijn, of worden, separaat afspraken gemaakt over de
tripartite financiering en aansturing van de basisinfrastructuur, de versnellingsprogramma’s en de
praktijkarrangementen die door Groenpact worden ‘gepowered’. Met de praktijkarrangementen
wordt aangesloten op specifieke agenda’s (regionaal, landelijk, internationaal) en beschikbare
instrumenten en budgetten.
Uit de evaluatie van Groenpact11 blijkt dat er gezamenlijk circa 15 miljoen euro op jaarbasis
geïnvesteerd wordt in (onderdelen van) Groenpact. De ambitie is om dit investeringsniveau, dat
tot stand komt via multipliers, voort te zetten. Dit bedrag is overigens een minimum, omdat niet
alle ‘in kind’ bijdragen, subsidieregelingen, cofinanciering en spin-offs in beeld zijn.

11

Evaluatie Groenpact, Ecorys 2021

Talent en passie voor groen

25

Stakeholders
De volgende partijen ondersteunen Groenpact of nemen actief
deel aan één of meerdere onderdelen van Groenpact.

Aeres Hogeschool
Aeres MBO
Aeres VMBO
Agrivaknet
Algemene Vereniging Inlands Hout
(AVIH)
Amalthea - coöperatie van
geitenhouders
Anthos
AVAG
Bijenstichting
Bionext
BO Akkerbouw
Centraal Bureau
Levensmiddelenhandel (CBL)
CITAVERDE College (Yuverta)
Clusius College
Colland Arbeidsmarkt
Community of Practice Multi Use
Noordzee 2030
Coöperatie Rundveeverbetering
(CRV)
Cumela
Curio
De Vlinderstichting
Dibevo
Dutch Cuisine
Federatie Nederlandse
Levensmiddelen Industrie (FNLI)
FNV Agrarisch Groen
Glastuinbouw Nederland
Greenports Nederland
GroentenFruit Huis
Handel Groeit
HAS Hogeschool
Helicon Opleidingen (Yuverta)
Hogeschool Inholland
IVN Natuureducatie
Koninklijk Warmbloed
Paardenstamboek Nederland
(KWPN)

26

Groenpact 3e fase

Koninklijke Algemeene Vereeniging
voor Bloembollencultuur
(KAVB)
Koninklijke Nederlandse Hyppische
sportfederatie (KNHS)
Koninklijke Vereniging Stadswerk
Nederland
Koninklijke Vereniging van Hoveniers
en Groenvoorzieners (VHG)
Landstede
Lentiz onderwijsgroep
LLTB
LTO Bomen, Vaste Planten en
Zomerbloemen
LTO Nederland
LTO Noord
LTO-vakgroep Akkerbouw
LTO-vakgroep Geitenhouderij
LTO-vakgroep Kalverhouderij
LTO-vakgroep Melkveehouderij
LTO-vakgroep Paddenstoelen
LTO-vakgroep Pluimveehouderij
LTO-vakgroep Varkenshouderij
Maritieme Campus Urk
(ROC Friese Poort)
Ministerie van LNV
NAJK
Natuurmonumenten
Plantum
Producenten Organisatie
Varkenshouderij (POV)
Rijksdienst voor Ondernemend
Nederland
Rijksvastgoedbedrijf
Scalda Groen College
Seed Valley
Staatsbosbeheer
Stichting BoerenNatuur
Stichting Levende Have
Stichting Ontwikkelingsfonds
Levensmiddelenindustrie (SOL)

Stichting Praktijkvoorziening
Intensieve Veehouderij Oost
Nederland
Stichting Technasium
Stichting Zeldzame Huisdierrassen
(SZH)
SVO vakopleiding food
Terra
Topigs Norsvin
Topsector Agri & Food
Topsector Tuinbouw &
Uitgangsmaterialen
Tuinbranche Nederland
Unie van Waterschappen
Vakcentrum
Van Hall Larenstein - university of
applied sciences
Vedias - Vereniging van
Dierenartsassistenten
Vereniging Bloemist Winkeliers
(VBW)
Vereniging Buitengewoon Groen
(VBG)
Vereniging van bos- en
natuurterreineigenaren (VBNE)
Vereniging van Bloemenveilingen in
Nederland (VBN)
Vereniging van groothandelaren in
Bloemkwekerijproducten (VGB)
Vereniging Van Kalverhouders
(VVK)
Wageningen University & Research
Wellantcollege (Yuverta)
ZLTO
Zone.college

Groenpact in cijfers
Hoeveel van het
bodemgebruik in
Nederland is groen?

69% van Nederland is agrarisch,
recreatief of bos en natuur, 19%
is water en 13% is bebouwing.

Hoe groot is de groene sector indicatief?

140,5 mld
(10,3%), een exportwaarde van 63 mld (15%), 145.140
bedrijven (9,1%) en er werken 1.041.000 personen (11,7%).

• De agri & food keten heeft een productiewaarde van

• De tuinbouw en uitgangsmaterialen sector heeft een productiewaarde

18,7 mld (1,4%), een exportwaarde van 63,7 mld (15%),
23.700 bedrijven en er werken 128.000 mensen (1,4%)

van

• Dan is de sector natuur & leefomgeving (buiten en binnen), met banen in
de groene en groen-blauwe dienstverlening nog niet meegenomen.

Hoeveel studenten zijn
er in voedsel en groen?

Wie zijn betrokken bij
Groenpact?

Hoeveel wordt er
geïnvesteerd?

98.050 groene

20 Onderwijspartijen, 60

Meer dan

studenten, 7% van vmbo3-4, mbo,

sectorpartijen en een veelheid aan

extra investeringen in onderwijs

hbo en wo samen.

bedrijven en organisaties.

en praktijkinnovatie.

Wat zijn gezamenlijke
schakelpunten voor
groene kennis ?

En wist u dat...

•

Er zijn

• Wageningen UR;
groups,

1

•

4 science

239 professoren
• Het CoE Groen; 4 landelijke
expertiseclusters, 9 regionale
campussen, 57 lectoren
• Het CiV Groen; 4 landelijke
praktijkclusters, 56 mbo
locaties, 9 practoren,
33 regionale meetingpoints
Life Sciences,

met bedrijfsleven

•

skills vraagt.
•

studentenopdrachten jaarlijks

26.000 bedrijven erkend

worden uitgevoerd.
•

10% van mbo groen

voedsel en groen (sinds 2019).
•

•

water en voedsel (sinds 2020)
•

4x meer dan gemiddeld groen
afstuderen.

•

>2000 scholingsvouchers
zijn benut voor stikstofscholing

mbo en groen internationale
ervaring hebben bij het

30 projecten zijn gestart voor
kennis op maat voor landbouw,

33% doorstroomt van mbo
groen naar hbo groen.

22 calls lopen op
praktijkgericht onderzoek voor

zelfstandig ondernemer is.
•

>10.000

Tech-minded is.

afgestudeerden na 5 jaar

600.000 digitale bronnen,
25 webportalen, 180
400.000 downloads

potentieel geïnteresseerd is in

en voeding.

• Groen Kennisnet; met

kennisdossiers en maandelijks

topsectoren AF en TU digitale

leerbedrijf zijn voor mbo groen
•

40% van de vacatures in de

50% van de jongeren
groen en dat 30% daarvan

landelijke campus voor

€15 mln per jaar

(in 2020)
•

27 arrangementen zijn gestart
op groene thema’s via het

1 op de 5 instromers in het

regionaal investeringsfonds

groen wo internationaal is.

(sinds 2014)

(Bewerking door Groenpact op basis van verschillende bronnen zoals CBS, ROA, SBB, GKN, Motivaction, Ecorys)

Talent en passie voor groen

27

Colofon
Maart 2021

In opdracht van
Regieteam Groenpact
Coördinatie en eindredactie
Klaas Boer, Christiaan Loef
Vormgeving
Esther Ketelaars
Illustraties
Imagro
Fotografie
Bindt Communicatie
Gerrit Strijbis
Groenpact
Hogeschool van Hall
Larenstein
Jeroen van der Wielen
Karin Jonkers
Kirsten van Valkenburg
Ministerie van LNV
Drukwerk
Enson web & print

info@groenpact.nl
www.groenpact.nl

MVO Nederland
Nieuwe Oogst
Nimue van Kalker
Regio Foodvalley
Scalda – Geert van de Velde
Science Guide
Shutterstock
Start-up Reshore
Ton van den Born