Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2382
Vragen van de leden Middendorp (VVD) en Van Eijs (D66) aan de
Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over het artikel
«Soap rond architecten verbouwing Binnenhof» (ingezonden 1 april 2019).
Antwoord van Staatssecretaris Knops (Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties) (ontvangen 23 april 2019).
Vraag 1
Kent u het bericht «Soap rond architecten verbouwing Binnenhof»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Kloppen de berichten dat er op zoek wordt gegaan naar een nieuwe architect
voor de renovatie van de Tweede Kamer? Zo ja, kunt u de Kamer informeren
waarom dat zo is?
Antwoord 2
Naast OMA staat op dit moment nog een tweetal ondersteunende architecten
voor het gebouwcomplex van de Tweede Kamer onder contract. Overigens
zijn voor de renovatie van de gebouwen van de Eerste Kamer, Raad van
State, Algemene Zaken en Grafelijke zalen en de aanpassingen in de
noodzakelijke tijdelijke huisvesting in totaal 12 architecten betrokken.
Gebouwdeel N, dat de essentie vormt van het democratisch proces, is eind
tachtiger jaren door architect Pi de Bruijn ontworpen, waarna het in 1992 in
gebruik is genomen. Mede gelet op zijn kennis over dit gebouwdeel en de
wens van de gebruikers ben ik voornemens om architect Pi de Bruijn een
opdracht voor gebouwdeel N te geven.

1

ah-tk-20182019-2382
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

Soap rond architecten verbouwing Binnenhof (AD) d.d. 28 mrt 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

Vraag 3
Wat betekent het bovenstaande en het eerdere vertrek van de architect van
het Eerste Kamergebouw voor de renovatie van het Binnenhof?2 Heeft dit
invloed op het tijdpad of budget van het project? Wat zijn per situatie de
financiële consequenties?
Antwoord 3
Voor de renovatie van de Eerste Kamer, Raad van State en Algemene Zaken
heeft DOK Architecten naar tevredenheid van het Rijksvastgoedbedrijf een
structuurontwerp en een Voorontwerp geleverd. De reeds gecontracteerde
deelarchitecten werken dit in samenwerking met de uitvoerende partijen uit
tot een uitvoeringsgereed plan. Dit heeft geen invloed op het tijdpad of het
budget.
Voor de renovatie van de Tweede Kamer heeft OMA het Voorlopig Ontwerp in
november 2018, conform planning, afgerond. In dit Voorlopig Ontwerp is al
een aantal wensen, die in de zomer van 2018 door de gebruikers zijn
aangegeven, meegenomen. Zo blijft het ledenrestaurant op dezelfde plek en
komt er geen XL-vergaderzaal. Daarnaast bevat het Voorlopig Ontwerp van
november 2018 veel techniek en logistiek; dat zijn punten waarvoor geldt dat
vragen en discussiepunten inclusief de oplossingsmogelijkheden inmiddels
goed in beeld zijn.
Indachtig het uitgangspunt dat de renovatie sober en doelmatig en binnen
tijd en budget moet worden uitgevoerd zal OMA het Voorlopig Ontwerp
aanpassen aan het herziene Programma van Eisen (dat het presidium in
februari 2019 heeft vastgesteld) en voor de zomer afronden. Uitzondering
hierop vormt de voorgenomen opdracht aan architect Pi de Bruijn.
Vraag 4
Wanneer denkt u nieuwe architecten te hebben gevonden? Wat wordt hun
opdracht?
Antwoord 4
Wat nog voor de afronding van het Voorlopig Ontwerp moet worden
opgepakt betreft voornamelijk gebouwdeel N, en dan met name die delen
van N waar de gebruikers hun dagelijkse politieke werkzaamheden verrichten.
De voorgenomen opdracht aan Pi de Bruijn betreft de ontwerpwerkzaamheden van gebouwdeel N op de begane grond (inclusief entree Pleinzijde), 1e en
2e verdieping waaronder de plenaire zaal, het ledenrestaurant, de vergaderen commissiezalen en de restaurants aan de Pleinzijde, gebruikmakend van
werk dat reeds afgerond is. Het herziene Programma van Eisen vormt
hiervoor de basis.
Ik zal u in de volgende voortgangsrapportage informeren over de besluitvorming rondom de architecten. Zoals eerder aangegeven zal elk besluit, dat in
dit project genomen wordt, moeten voldoen aan de volgende criteria: het
project moet sober en doelmatig worden uitgevoerd en passen binnen
budget en planning, waarbij uiteraard is voldaan aan de wettelijke en
technische eisen van de renovatie zoals opgenomen in het herziene Programma van Eisen. De wens van c.q. draagvlak bij de gebruikers weeg ik bij
elk besluit mee. Bij dit omvangrijke project, waar altijd meer architecten bij
betrokken zijn, is het essentieel om de werkzaamheden helder af te kunnen
bakenen waarbij een goede onderlinge samenwerking tussen alle partijen
noodzakelijk is.
Vraag 5
Zijn er consequenties voor het voorlopig voorontwerp van het Tweede
Kamergebouw, waarvan de deadline reeds is verplaatst van september 2018
naar juni 2019?
Antwoord 5
Nee, op dit moment niet. De gewijzigde deadline van het Voorlopig Ontwerp
is een gevolg van het herziene Programma van Eisen waarvoor ik de ruimte
heb geboden en dat door de gebruikers van de Tweede Kamer in februari

2

Architect Binnenhof aan de kant gezet (AD) d.d. 5 mrt 2019 via https://www.ad.nl/politiek/
architect-binnenhof-aan-de-kant-gezet~a127246e/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

2019 is vastgesteld. Dit wordt nog aangevuld met het programma van eisen
beveiliging dat ik binnenkort verwacht en dat de basis vormt voor het
ontwerp voor de ingang van de Hofplaats. Ik bekijk nog hoe dit in het
ontwerpproces mee te nemen. Dit doet overigens niets af aan de overige
mijlpalen van dit project zoals de verhuizing naar de tijdelijke huisvesting van
de Tweede Kamer, op de Bezuidenhoutseweg 67.
Vraag 6
Onder verwijzing naar het algemeen overleg van 7 maart 2019, waarin u heeft
aangegeven verbetermogelijkheden te zien in het «beter naast de gebruiker
staan», hoe borgt u dat dit in het vervolg van het proces door het Rijksvastgoedbedrijf wordt gedaan?
Antwoord 6
Zoals ik in mijn eerste voortgangsrapportage heb vermeld, is een heldere
governance in dit project cruciaal. Naar mijn oordeel is de governance op
zichzelf op orde met een stuurgroep waarin alle gebruikers zijn vertegenwoordigd en met de bouwbegeleidingscommissie, het presidium en de commissie
Binnenlandse Zaken als controlerend orgaan van de Tweede Kamer. Tegelijk
is van het grootste belang dat we misverstanden vermijden en signalen tijdig
over en weer oppakken en knopen doorhakken. Vandaar dat ik met de
gebruikers van de Tweede Kamer wil bezien of het mogelijk is om wijzigingen
in de bestaande projectstructuur aan te brengen – met respect voor ieders
posities en belangen – om meer samen op te trekken, als aanvulling op de
bestaande governance.
Vraag 7
In hoeverre deelt u de mening dat er hier sprake is van een gebrek aan
controle en aansturing door het Rijksvastgoedbedrijf, zoals in het artikel
wordt gesteld door een voormalig Rijksbouwmeester? Welke acties onderneemt u om eventuele gebreken aan controle en aansturing te verbeteren?
Antwoord 7
Zie het antwoord op vraag 6.
Vraag 8
Kunt u de vragen één voor één beantwoorden voorafgaand aan de voorzetting van het algemeen overleg Renovatie Binnenhof?
Antwoord 8
Ja

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3