Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

21 501-33

Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie

Nr. 439

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 2 oktober 2013
Bijgaand doe ik u het verslag toekomen van de informele energieraad van
19 en 20 september 2013.
De informele energieraad sprak over de externe dimensie van het
EU-energiebeleid. Het Litouwse voorzitterschap concludeerde dat er nog
steeds brede steun is voor een gecoördineerd extern EU-energiebeleid en
dat de EU op de goede weg is met de uitvoering van de actiepunten uit de
raadsconclusies van 2011. De lidstaten onderstreepten tijdens de
discussie het belang van een goedwerkende interne energiemarkt, het
ontwikkelen van duurzame energie en het verbeteren van energieefficiëntie om de voorzieningszekerheid te verbeteren. Daarnaast kan door
het exporteren van de EU-energiewetgeving naar derde landen het gelijke
speelveld worden verbeterd. Aan de energieraad van 12 december zullen
hierover waarschijnlijk voorzitterschapsconclusies voorliggen.
Daarnaast sprak de informele energieraad over de interne energiemarkt.
De discussie centreerde zich rond drie thema’s: energie-infrastructuur,
hernieuwbare energie en capaciteitsmechanismen.
Het Litouwse voorzitterschap concludeerde dat een snelle uitvoering van
de verordening energie-efficiëntie essentieel is, maar ook de snelle
aanname van de lijst met energie-infrastructuur projecten van gemeenschappelijk belang. Verschillende lidstaten vroegen aandacht voor de
grote verschillen tussen subsidiesystemen voor hernieuwbare energie.
Ten slotte gaven veel lidstaten aan zich zorgen te maken over nationale
interventies (overheidsingrijpen) op de elektriciteitsmarkt (capaciteitsmechanismen). Het Litouwse voorzitterschap wil op basis van deze discussie
opvolging geven aan de conclusies van de Europese Raad van mei en
bijdragen aan het rapport over de interne energiemarkt dat via de
energieraad van 12 december naar de Europese Raad van december zal
gaan. Dit rapport moet schetsen of we op koers liggen met het vervolmaken van de interne energiemarkt in 2014 en welke acties nog nodig zijn.

kst-21501-33-439
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-33, nr. 439

1

De Commissie deed in de informele energieraad verslag van de resultaten
van de publieke consultatie van het groenboek «Europees klimaat- en
energiebeleid». Volgens de Commissie is er consensus over de behoefte
aan een nieuw CO2-reductiedoel, maar staat de hoogte van het reductiedoel nog ter discussie.
De uiteindelijke hoogte van het CO2-reductiedoel hangt mede af van wat
andere geïndustrialiseerde en ontwikkelde landen aan ambities stellen en
het al dan niet bindende karakter van deze ambitie, maar het hangt er ook
vanaf of CCS voldoende in de markt staat. Met name de (veertien)
lidstaten die reeds een reactie op het groenboek hebben gegeven
intervenieerden. Nederland heeft geen interventie gepleegd en heeft
informeel aangegeven pas met een officiële reactie te komen nadat de
kabinetsreactie heeft voorgehangen aan uw Kamer. Commissaris
Oettinger gaf aan medio 2015 met een raamwerk te komen.
De eerstvolgende energieraad vindt plaats op 12 december 2013.
De Minister van Economische Zaken,
H.G.J. Kamp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-33, nr. 439

2

VERSLAG INFORMELE ENERGIERAAD 19-20 SEPTEMBER 2013
Externe dimensie van het EU-energiebeleid
De informele energieraad sprak over de externe dimensie van het EU
energiebeleid.
De Commissie gaf aan dat de EU op de goede weg is met de uitvoering
van de actiepunten uit de raadsconclusies van 2011 en dat deze actiepunten nog steeds actueel zijn. Het externe EU-energiebeleid is nu meer
dan ooit van belang in verband met de hoge energieprijzen, met name
voor gas en electra. De Commissie kondigde aan in december met de
resultaten van haar onderzoek naar de hoge energieprijzen te komen. De
EU moet proberen het gat te verkleinen tussen de energieprijzen in de EU
en de rest van de wereld. De Commissie stelde niet aan de goede
samenwerking tussen de Commissie en de lidstaten te willen komen als
het gaat om intergouvernementele akkoorden (subsidiariteitsbeginsel),
maar intergouvernementele akkoorden afgesloten door de lidstaten
moeten dan wel aan de interne markt regels voldoen. De Commissie
herhaalde in dit kader haar oude stokpaardje, dat zij intergouvernementele akkoorden tussen lidstaten en derde landen graag van te voren
wil inzien. Geen enkele lidstaat ging hierop in. Als belangrijke energierelaties noemde de Commissie: Noord-Afrika, Armenië, Oekraïne, Rusland,
Georgie en China.
De lidstaten deelden de mening van de Commissie dat de EU op de goede
weg is met de uitvoering van de actiepunten uit de raadconclusies van
2011. Meerdere lidstaten gaven aan een goedwerkende interne energiemarkt als belangrijk uitgangspunt te zien voor een succesvol extern
energiebeleid, het verbeteren van de voorzieningszekerheid en het
creëren van een gelijk speelveld. Een aantal lidstaten gaf, evenals
Nederland, aan de nationale stem in internationale organisaties te willen
behouden. Ten slotte, onderstreepten de lidstaten het belang van de
Energie Gemeenschap en pleitten zij voor vernieuwing van het Verdrag in
2016. Het Verdrag heeft tot doel om een geïntegreerde energiemarkt
(elektriciteit en gas) tot stand te brengen tussen de Europese Gemeenschap en de verdragsluitende partijen, zoals de voormalige Joegoslavische republieken.
Nederland gaf aan toegevoegde waarde te zien in een gecoördineerd
externe energiebeleid door onder meer te garanderen dat akkoorden met
de belangrijkste leverings- en doorvoerlanden volledig stroken met de
interne markt wetgeving. Dit draagt ook bij aan de verbetering van de
concurrentiepositie van de EU. Nederland gaf tevens aan een goede
balans te willen behouden tussen nationale en bilaterale belangen
enerzijds en gecoördineerde EU-inzet anderzijds. Nederland gaf aan dat
de raadsconclusies uit 2011 deze balans goed reflecteren. De ruimte voor
een eigenstandig extern energiebeleid en een nationale stem in internationale organisaties zoals het Internationale Energie Agentschap en het
International Energy Forum die in de raadsconclusies van 2011 wordt
erkend, moet derhalve volgens Nederland worden behouden.
Het Litouwse voorzitterschap concludeerde dat er nog steeds brede steun
is voor een gecoördineerd extern EU-energiebeleid en dat de EU op de
goede weg is met de uitvoering van de actiepunten uit de raadsconclusies
van 2011. De lidstaten onderstreepten tijdens de discussie het belang van
een goedwerkende interne energiemarkt, het ontwikkelen van duurzame
energie en het verbeteren van energie-efficiëntie om de voorzieningszekerheid te verbeteren. Daarnaast kan door het exporteren van de
EU-energiewetgeving naar derde landen middels de Energie Gemeenschap het gelijke speelveld worden verbeterd. Aan de energieraad van
12 december zullen hierover waarschijnlijk voorzitterschapsconclusies

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-33, nr. 439

3

voorliggen. Voorzitterschapsconclusies mogen worden getrokken zonder
dat daarover overeenstemming bestaat in de raad en hebben daarom
geen formele status.
Interne energiemarkt
De informele energieraad sprak over de interne energiemarkt.
De Commissie gaf aan dat de interne markt voor olie en kolen reeds een
feit is, maar dat is niet het geval voor gas, elektriciteit en nieuwe markten.
De discussie centreerde zich rond drie thema’s: energie-infrastructuur,
hernieuwbare energie en capaciteitsmechanismen. Het belang van een
voorspoedige uitvoering van het Europese infrastructuurpakket werd
breed onderschreven, evenals de snelle vaststelling van de lijst met
projecten van gemeenschappelijk belang. Een aantal lidstaten gaf aan dat
met het infrastructuurpakket het einde in zicht komt aan de energieisolatie waarin zij verkeren. Een aantal andere lidstaten gaf juist aan dat
door een blijvend gebrek aan interconnectie de EU geen profijt heeft van
het potentieel aan hernieuwbare energie. Enkele lidstaten onderstreepten
het belang van slimme energie-infrastructuur (smart grids). Er was tevens
aandacht voor marktkoppeling en regionale initiatieven zoals het North
Sea Offshore Grid Initiative. Daarnaast vroegen verschillende lidstaten
aandacht voor de grote verschillen tussen subsidiesystemen voor
hernieuwbare energie. Ten slotte lieten zowel de voor- als de tegenstanders van capaciteitsmarkten zich horen, beiden riepen op tot meer
coördinatie. Frankrijk riep op tot tailor-made ideas die competitief zijn op
EU-niveau. Frankrijk benadrukte dat er geen marktverstoring uitgaat van
de Franse plannen om een capaciteitsmarkt te introduceren. Het VK gaf
aan dat de plannen voor de introductie van een capaciteitsmarkt in het VK
marktgeoriënteerd zijn, waarmee staatssteun geminimaliseerd wordt en
kostenefficiëntie een voorwaarde. Italië gaf aan dat publieke interventie
geen staatssteun moet worden en dat marktverstoringen op EU-niveau
moeten worden gecheckt en beperkt moeten worden in tijd. Een andere
lidstaat gaf aan dat capaciteitsmarkten een uitzondering moeten zijn en
dat alternatieven moeten worden bekeken.
Nederland gaf aan dat een goed werkende interne energiemarkt een
cruciale voorwaarde is voor een succesvolle energie transitie. Nederland
onderschrijft in dat kader de belangrijke boodschappen van de Europese
Raad van mei: een effectieve implementatie van het derde interne
energiemarkt pakket in alle lidstaten. Nederland gaf aan drie uitdagingen
te zien. Ten eerste, de modernisering van het energie-infrastructuur
netwerk en een snelle aanname van de lijst met projecten van gemeenschappelijk belang. Nederland hoopt dat de vaststelling van deze lijst de
totstandkoming van grensoverschrijdende projecten zal stimuleren. Ten
tweede, kostenreductie van hernieuwbare energie technologieën.
Nationale subsidiesystemen voor hernieuwbare energie moeten beter
reageren op marktsignalen en moeten tot doel hebben om hernieuwbare
energie onderdeel te maken van de interne energie markt. Ten derde, gaf
Nederland aan dat zij uitkijkt naar de mededeling over overheidsingrijpen
in de elektriciteitsmarkt. Nederland is sterk voorstander van verdere
integratie van de Europese energiemarkt en van een Europese en
regionale aanpak van vraagstukken op het terrein van leveringszekerheid.
De aangekondigde richtsnoeren voor het gebruik van capaciteitsmechanismen betekenen dan ook een stap in de juiste richting.
Het Litouwse voorzitterschap concludeerde dat een snelle uitvoering van
de verordening energie-efficiëntie essentieel is, maar ook de snelle
aanname van de lijst met energie-infrastructuur projecten van gemeen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-33, nr. 439

4

schappelijk belang. Verschillende lidstaten vroegen aandacht voor de
grote verschillen tussen subsidiesystemen voor hernieuwbare energie.
Ten slotte gaven veel lidstaten aan zich zorgen te maken over nationale
interventies (overheidsingrijpen) op de elektriciteitsmarkt (capaciteitsmechanismen). Het Litouwse voorzitterschap wil op basis van deze discussie
opvolging geven aan de conclusies van de Europese Raad van mei en
bijdragen aan het rapport over de interne energiemarkt dat via de
energieraad van 12 december naar de Europese Raad van december zal
gaan. Dit rapport moet schetsen of we op koers liggen met het vervolmaken van de interne energiemarkt in 2014 en welke acties nog nodig zijn.
Europees klimaat- en energiebeleid 2030
De Commissie deed in de informele energieraad verslag van de resultaten
van de publieke consultatie van het groenboek «Europees klimaat- en
energiebeleid». Met name de (veertien) lidstaten die reeds een reactie op
het groenboek hebben gegeven intervenieerden. Nederland heeft geen
interventie gepleegd en heeft informeel aangegeven pas met een officiële
reactie te komen nadat de kabinetsreactie heeft voorgehangen aan uw
Kamer.
De Commissie gaf aan dat het toekomstige beleid breder moet zijn dan
klimaatbescherming, zoals dat in de periode 2007–2009 het geval was bij
de totstandkoming van de klimaat- en energiedoelen voor 2020. Er moet
rekening gehouden worden met prijzen, concurrentiekracht, groei,
energiearmoede en sociaal welzijn.
De Commissie gaf aan dat 95% CO2-reductie in 2050 erg ambitieus is en
dat 80% CO2-reductie in 2050 realistischer is. Het belangrijkste doel is een
CO2-neutrale samenleving in 2050. De transport- en de landbouwsector
kunnen daarbij een belangrijke bijdrage leveren. De uiteindelijke hoogte
van het CO2-reductiedoel voor 2.030 hangt af van wat andere geïndustrialiseerde en ontwikkelende landen aan ambities stellen, het al dan niet
bindende karakter van deze ambitie, maar ook of CCS voldoende in de
markt staat. Volgens de Commissie is een hernieuwbaar energiedoel
nodig om kostenreductie voor hernieuwbare energietechnologieën te
bewerkstellingen. Innovatie is daarbij van groot belang. Daarnaast zijn
grotere opslagfaciliteiten van belang. Ten slotte gaf de Commissie aan dat
bij de evaluatie van de richtlijn energie-efficiëntie in 2014 naar de
voordelen moet worden gekeken van een absoluut of een relatief doel en
of het doel moet worden gekoppeld aan economische groei (dynamisch
doel).
Uit de reacties van de lidstaten kwam een duidelijke behoefte aan een
CO2-reductiedoel naar voren. De meningen verschilden echter over de
hoogte en de behoefte aan aanvullende doelen en de voorwaardelijkheid
van de doelen. Een viertal lidstaten heeft een percentage van 40%
CO2-reductie genoemd. Enige kritische noot onder de 14 reacties kwam
van Polen die aangaf voor een lange termijn CO2-reductiedoel te zijn,
maar alleen als er internationaal een akkoord kan worden bereikt. Enkele
lidstaten gaven aan voorstander te zijn van een hernieuwbaar
energiedoel. Meerdere lidstaten gaven aan geen of vooralsnog geen
aanvullende doelen voor hernieuwbare energie te willen. Enkele lidstaten
wijzen er daarbij op dat hernieuwbare energie wel prioriteit heeft, maar
dat extra doelen het halen van de CO2-reductiedoelstelling kostbaar
maken en de flexibiliteit in de keuze voor de inzet van CCS en kernenergie
beperken. Frankrijk gaf aan op korte termijn te kiezen voor een CO2-doel
en op termijn ook voor doelen voor hernieuwbare energie en energieefficiëntie. Frankrijk is van mening dat het doel voor hernieuwbare energie
omgezet moet worden in een doel voor hernieuwbare elektriciteitspro-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-33, nr. 439

5

ductie van 40%. De Commissie gaf aan dit idee nader te onderzoeken. De
meeste lidstaten vonden het te vroeg om al te spreken over nieuwe
doelen voor energie-efficiëntie en wilden de evaluatie van 2014
afwachten. Een enkele lidstaat sprak zich uit voor een energie-efficiëntie
doel. Een andere lidstaat vond de koppeling aan economische groei een
interessant idee. Een tweetal lidstaten gaf aan tegen een bindend doel
voor energie-efficiënte te zijn. Ten slotte vroegen meerdere lidstaten
aandacht voor de versterking van het ETS en carbon leakage.
De Commissie concludeerde dat er consensus is over de behoefte aan een
nieuw CO2-reductiedoel, maar dat de hoogte van het reductiedoel nog ter
discussie staat. De uiteindelijke hoogte van het CO2-reductiedoel hangt
mede af van wat andere geïndustrialiseerde en ontwikkelde landen aan
ambities stellen en het al dan niet bindende karakter van deze ambitie,
maar het hangt er ook vanaf of CCS voldoende in de markt staat.
Commissaris Oettinger gaf aan medio 2015 met een raamwerk te komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-33, nr. 439

6