Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 402

Wijziging van het Wetboek van Strafvordering
en de Wet wederzijdse erkenning en
tenuitvoerlegging geldelijke sancties en
beslissingen tot confiscatie in verband met de
uitvoering van Verordening (EU) nr. 2018/1805
van het Europees Parlement en de Raad van
14 november 2018 inzake de wederzijdse
erkenning van bevriezingsbevelen en
confiscatiebevelen (PbEU 2018, L 303/1)

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
1. Inleiding
Op 28 november 2018 is de Verordening (EU) 2018/1805 van het Europees
Parlement en de Raad inzake de wederzijdse erkenning van bevriezingsbevelen en confiscatiebevelen gepubliceerd in het Publicatieblad van de
Europese Unie (PbEU 2018, L 303/1). Deze verordening zal hierna worden
aangeduid als de Confiscatieverordening (afgekort: Cvo). De Confiscatieverordening is van toepassing met ingang van 19 december 2020.1 Met dit
wetsvoorstel wordt de Nederlandse wetgeving aangepast ter uitvoering
van de Confiscatieverordening. De voorgestelde wijzigingen hebben
betrekking op het Wetboek van Strafvordering en de Wet wederzijdse
erkenning en tenuitvoerlegging geldelijke sancties en beslissingen tot
confiscatie (hierna: WWETGC).
2. De voorgeschiedenis van de Confiscatieverordening
De samenwerking tussen de lidstaten op het gebied van de bevriezing en
de confiscatie van de opbrengsten van misdrijven vormt een essentieel
onderdeel van de bestrijding van de georganiseerde criminaliteit. Een
eerste stap hierin werd gezet met Kaderbesluit 2001/500/JBZ.2 Later werd
met Kaderbesluit 2003/577/JBZ voorzien in de wederzijdse erkenning van
beslissingen tot bevriezing, door gebruik te maken van een modelcerti-

1

Met uitzondering van artikel 24 Cvo, dat met ingang van 18 november 2018 van toepassing is.
Dit artikel bepaalt dat uiterlijk op 19 december 2020 elke lidstaat de Europese Commissie moet
hebben genotificeerd welke nationale autoriteiten voor de uitvoering van de verordening
worden aangewezen.
2
Kaderbesluit 2001/500/JBZ van de Raad van 26 juni 2001 inzake het witwassen van geld, de
identificatie, opsporing, bevriezing, inbeslagneming en confiscatie van hulpmiddelen en van
opbrengsten van misdrijven (PbEG 2001, L 182/1).

kst-35402-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 402, nr. 3

1

ficaat.3 Lidstaten konden op bepaalde gronden de erkenning of tenuitvoerlegging van de beslissing tot bevriezing weigeren of uitstellen. Met
Kaderbesluit 2005/212/JBZ werden de lidstaten verplicht maatregelen te
nemen om confiscatie mogelijk te maken voor hulpmiddelen en
opbrengsten van misdrijven van een bepaalde ernst.4 Kaderbesluit
2006/783/JBZ voorzag vervolgens in de wederzijdse erkenning van
beslissingen tot confiscatie, eveneens door gebruik te maken van een
modelcertificaat.5 Net als bij de beslissing tot bevriezing konden lidstaten
op bepaalde gronden de erkenning of tenuitvoerlegging van de beslissing
tot confiscatie weigeren of uitstellen. Met Richtlijn 2014/42/EU werden de
lidstaten verplicht ruimere beslissingen tot confiscatie mogelijk te maken.6
Hierdoor kunnen beslissingen tot confiscatie eveneens betrekking hebben
op voorwerpen van een veroordeelde, indien (a) er een discrepantie
bestaat tussen de waarde van die voorwerpen en het legale inkomen van
die veroordeelde en (b) de rechter ervan overtuigd is dat die voorwerpen
uit criminele gedragingen zijn verkregen.
Toepasselijkheid
De Confiscatieverordening is rechtstreeks toepasselijk in de lidstaten van
de Europese Unie, met uitzondering van Ierland en Denemarken (overwegingen 56 en 57, Cvo). Met ingang van 19 december 2020 vervangt de
Confiscatieverordening de Kaderbesluiten 2003/577/JBZ (tenuitvoerlegging bevriezing) en 2006/783/JBZ (wederzijdse erkenning confiscatie)
tussen de lidstaten die door de Confiscatieverordening zijn gebonden.
Omdat Ierland en Denemarken niet zijn gebonden door de Confiscatieverordening, blijven voor die landen de Kaderbesluiten 2003/577/JBZ en
2006/783/JBZ van kracht. Ook na 19 december 2020 vormen deze
Kaderbesluiten het juridische kader voor de erkenning en tenuitvoerlegging van bevriezings- en confiscatiebeslissingen in relatie tot die
landen.
Voor een toelichting op het voorstel van de Europese Commissie voor de
Confiscatieverordening wordt verwezen naar het BNC-fiche, dat op
10 februari 2017 aan de Tweede Kamer is gezonden (Kamerstukken II
2016/17, 22 112, nr. 2300).
Terminologie bevriezing/confiscatie
De Confiscatieverordening hanteert het begrip «bevriezing» wanneer de
beschikkingsmacht over een voorwerp wordt beperkt. Het equivalent
daarvan naar Nederlands recht is de inbeslagneming (artikelen 94 en 94a
Sv). Dit betekent dat een inkomend bevriezingsbevel in Nederland ten
uitvoer wordt gelegd door de inbeslagneming van voorwerpen, zijnde alle
zaken en vermogensrechten (artikel 94a, zesde lid, Sv). In deze memorie
van toelichting wordt de term «bevriezing» gebruikt als wordt gerefereerd
aan de regels van de Confiscatieverordening. De term «inbeslagneming»
wordt gebruikt als wordt gerefereerd aan de toepassing van de Nederlandse wetgeving, ter uitvoering van de Confiscatieverordening.

3

Kaderbesluit 2003/577/JBZ van de Raad van 22 juli 2003 inzake de tenuitvoerlegging in de
Europese Unie van beslissingen tot bevriezing van voorwerpen of bewijsstukken (PbEU 2003, L
196/45).
4
Kaderbesluit 2005/212/JBZ van de Raad van 24 februari 2005 inzake de confiscatie van
opbrengsten van misdrijven, alsmede van de daarbij gebruikte hulpmiddelen en de door
middel daarvan verkregen voorwerpen (PbEU 2005, L 68/49).
5
Kaderbesluit van de Raad van 6 oktober 2006 inzake de toepassing van het beginsel van
wederzijdse erkenning op beslissingen tot confiscatie (PbEU 2006, L 328/59).
6
Richtlijn 2014/42/EU van het Europees Parlement en de Raad van 3 april 2014 betreffende de
bevriezing en confiscatie van hulpmiddelen en opbrengsten van misdrijven in de Europese
Unie (PbEU 2014, L. 127/39).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 402, nr. 3

2

Verder hanteert de Confiscatieverordening het begrip «confiscatie»
wanneer de eigendom van een voorwerp aan de Staat vervalt. Het
equivalent daarvan naar Nederlands recht is de verbeurdverklaring van
een voorwerp, onttrekking aan het verkeer of de verplichting tot betaling
van een geldbedrag aan de staat ter ontneming van wederrechtelijk
verkregen voordeel (artikelen 33, 36b en 36e Sr). In deze memorie van
toelichting wordt de term «confiscatie» gebruikt als wordt gerefereerd aan
de regels van de Confiscatieverordening. De termen verbeurdverklaring,
ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel en onttrekking aan het
verkeer worden gebruikt als wordt gerefereerd aan de toepassing van de
Nederlandse wetgeving, ter uitvoering van de Confiscatieverordening.
3. De Confiscatieverordening op hoofdlijnen
Algemeen
In de Confiscatieverordening worden regels gesteld op grond waarvan
een lidstaat bevriezings- of confiscatiebevelen erkent en ten uitvoer legt
die door een andere lidstaat in het kader van procedures in strafzaken zijn
uitgevaardigd (artikel 1, eerste lid, Cvo). Een bevriezingsbevel is een
beslissing die door een uitvaardigende autoriteit is uitgevaardigd of
gevalideerd ter voorkoming van vernietiging, verwerking, verplaatsing,
overdracht of vervreemding van voorwerpen met het oog op de confiscatie ervan (artikel 2, onderdeel 1, Cvo). Een confiscatiebevel is een
onherroepelijke straf of maatregel, opgelegd door een rechtbank na een
procedure in verband met een strafbaar feit, die leidt tot definitieve
ontneming van voorwerpen aan een natuurlijke persoon of rechtspersoon
(artikel 2, onderdeel 2, Cvo). Voorwerpen zijn goederen die worden
beschouwd als de opbrengst van een strafbaar feit, hulpmiddelen voor
een strafbaar feit of onderworpen aan confiscatie door toepassing van
andere confiscatiebevoegdheden (artikel 2, onderdeel 3, Cvo).
Bevriezings- en confiscatiebevelen moeten ten uitvoer worden gelegd
zonder toetsing van de dubbele strafbaarheid van de gedragingen die ten
grondslag liggen aan dat bevel, indien het strafbare feit uit het bevel in de
uitvaardigende lidstaat kan worden bestraft met een maximale vrijheidsstraf van ten minste drie jaar en indien het strafbare feit wordt genoemd
in de lijst van artikel 3, eerste lid, Cvo. De strafbare feiten op deze lijst zijn
identiek aan die van de eerdere Kaderbesluiten. Ten aanzien van andere
strafbare feiten kan de uitvoerende staat de erkenning en tenuitvoerlegging van een bevriezings- of confiscatiebevel afhankelijk stellen van de
voorwaarde dat de feiten die ten grondslag liggen aan het bevel een
strafbaar feit vormen (artikel 3, tweede lid, Cvo).
Bevriezings- of confiscatiebevelen worden toegezonden via een certificaat
(artikelen 4, eerste lid, en 14, eerste lid, Cvo). Daartoe dient de uitvaardigende autoriteit de modelcertificaten te gebruiken die als bijlage bij de
Cvo zijn opgenomen (artikelen 6, eerste lid, en 17, eerste lid, Cvo). De
uitvoerende autoriteit erkent het bevriezings- of confiscatiebevel en neemt
de voor de tenuitvoerlegging daarvan nodige maatregelen op dezelfde
manier als voor een binnenlands bevriezings- of confiscatiebevel
(artikelen 7, eerste lid, en 18, eerste lid, Cvo).
Elke lidstaat dient bij de Europese Commissie aan te geven welke
nationale autoriteiten bevoegd zijn om bevriezings- en confiscatiebevelen
uit te vaardigen, te erkennen en ten uitvoer te leggen (artikel 24, eerste en
tweede lid, Cvo). Deze informatie zal door de Europese Commissie ter
beschikking van de lidstaten worden gesteld. Hierdoor kan worden
achterhaald naar welke autoriteit het confiscatiebevel en het daarbij
behorende certificaat moeten worden gezonden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 402, nr. 3

3

Erkenning en tenuitvoerlegging bevriezingsbevelen
De verplichting tot erkenning en tenuitvoerlegging van een bevriezingsbevel strekt tevens tot de toepassing van steunbevoegdheden (bijvoorbeeld de doorzoeking van een plaats), voor zover deze op grond van het
Nederlandse recht kunnen worden toegepast. Indien voor de inbeslagneming de toepassing van steunbevoegdheden is vereist (bijvoorbeeld de
doorzoeking van een plaats), is daarop onverkort het nationale recht van
de uitvoerende lidstaat van toepassing. Als de inzet van die steunbevoegdheden in een concreet geval naar nationaal recht niet is toegestaan,
dient de uitvoerende autoriteit contact op te nemen met de uitvaardigende autoriteiten (overweging 41, Cvo).7 Dit kan leiden tot de intrekking
van het bevriezingsbevel.
Nadat een bevriezingsbevel is ontvangen, beslist de uitvoerende autoriteit
over de erkenning en tenuitvoerlegging van dat bevel. De verplichting tot
erkenning van een bevriezingsbevel is niet van toepassing als de
uitvoerende autoriteit een grond voor niet-erkenning en niet-tenuitvoerlegging, dan wel een grond voor uitstel aanvoert (artikel 7, eerste lid,
Cvo). De gronden voor niet-erkenning of niet-tenuitvoerlegging zijn
limitatief opgesomd in artikel 8 Cvo.
Na de erkenning van het inkomende bevriezingsbevel legt de uitvoerende
autoriteit het bevel onverwijld en met dezelfde snelheid en prioriteit ten
uitvoer als in een binnenlands geval (artikel 9, eerste lid, Cvo). Als in het
certificaat is aangegeven dat onmiddellijke bevriezing noodzakelijk is,
beslist de uitvoerende lidstaat binnen 48 uur na ontvangst van het bevel
over de erkenning. Binnen 48 uur na deze beslissing worden maatregelen
genomen om het bevel ten uitvoer te leggen (art. 9, derde lid, Cvo). De
tenuitvoerlegging kan enkel worden uitgesteld als een lopend strafrechtelijk onderzoek kan worden geschaad of wanneer reeds eerder een
bevriezingsbevel met betrekking tot het voorwerp is uitgevaardigd (artikel
10, eerste lid, Cvo). Daarnaast kan de tenuitvoerlegging van een bevriezingsbevel onmogelijk zijn, omdat het voorwerp reeds is geconfisqueerd,
is verdwenen, is vernietigd, of niet wordt aangetroffen (artikel 13, eerste
en derde lid, Cvo). Als een bevriezingsbevel ten uitvoer wordt gelegd,
blijft het voorwerp in de uitvoerende staat bevroren totdat de bevoegde
autoriteit aan het (met het bevriezingsbevel samenhangende) confiscatiebevel heeft voldaan of totdat deze in kennis is gesteld van een beslissing
of maatregel die het bevel niet uitvoerbaar maakt of waardoor het bevel
wordt ingetrokken (artikel 12, eerste lid, Cvo).
Erkenning en tenuitvoerlegging confiscatiebevelen
Net als bij het bevriezingsbevel is de verplichting tot erkenning van een
confiscatiebevel niet van toepassing als de uitvoerende autoriteit een
grond voor niet-erkenning en niet-tenuitvoerlegging, dan wel een grond
voor uitstel aanvoert (artikel 18, eerste lid, Cvo). De gronden voor
niet-erkenning of niet-tenuitvoerlegging zijn limitatief opgesomd in artikel
19 Cvo. Deze gronden komen gedeeltelijk overeen met die voor de
niet-erkenning of niet-tenuitvoerlegging van een bevriezingsbevel.
Nadat het confiscatiebevel is ontvangen, beslist de uitvoerende autoriteit
binnen 45 dagen over de erkenning en tenuitvoerlegging van het bevel
(artikel 20, eerste lid, Cvo). De tenuitvoerlegging kan onder meer worden
uitgesteld als dit een lopend strafrechtelijk onderzoek kan schaden of
wanneer het voorwerp reeds het voorwerp is van een andere lopende
confiscatieprocedure in de uitvoerende staat (artikel 21, eerste lid, Cvo).
Ook kan de tenuitvoerlegging van een confiscatiebevel onmogelijk zijn,
omdat het voorwerp reeds is geconfisqueerd, is verdwenen, is vernietigd,
7

Dit was voorheen ook al het geval bij bevriezing op grond van Kaderbesluit 2003/577/JBZ, zie
Kamerstukken II 2004/05, 29 845, nr. 3, p. 5.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 402, nr. 3

4

of niet wordt aangetroffen op de in het certificaat aangegeven plaats
(artikel 22, eerste en derde lid, Cvo).
Het recht van de uitvoerende staat is van toepassing op het beheer van de
bevroren en geconfisqueerde voorwerpen (artikel 28, eerste lid, Cvo). De
Confiscatieverordening bevat een specifieke regeling voor het beschikken
over geconfisqueerde voorwerpen of van uit de verkoop daarvan
verkregen geld (artikel 30 Cvo). Behoudens teruggave aan het slachtoffer
kunnen geconfisqueerde voorwerpen worden verkocht, overgedragen aan
de uitvaardigende lidstaat, worden gebruikt voor het publiek belang of
voor maatschappelijke doeleinden, of kan op een andere wijze over de
voorwerpen worden beschikt (artikel 30, zesde lid, Cvo). Behoudens
teruggave aan of compensatie van het slachtoffer, valt het geld dat is
verkregen als gevolg van de tenuitvoerlegging van het confiscatiebevel
toe aan de uitvoerende staat als het bedrag gelijk is aan of lager dan
€ 10.000. Als het bedrag hoger is dan € 10.000 wordt de helft van het
bedrag overgedragen aan de uitvaardigende lidstaat (artikel 30, zevende
lid, Cvo). Elke lidstaat draagt de eigen kosten die voortvloeien uit de
toepassing van de Confiscatieverordening (artikel 31, eerste lid, Cvo). De
uitvoerende autoriteit en de uitvaardigende autoriteit kunnen echter
overeenkomen de kosten van de tenuitvoerlegging te delen indien sprake
is van hoge of uitzonderlijke kosten (artikel 31, tweede lid, Cvo).
De positie van het slachtoffer
De Confiscatieverordening voorziet in de rechtstreekse teruggave van
bevroren voorwerpen door de uitvoerende autoriteit aan het slachtoffer,
op voorwaarde dat (a) het eigendomsrecht van het slachtoffer op de
voorwerpen niet wordt betwist, (b) het voorwerp niet wordt opgeëist als
bewijsmiddel in strafprocedures in de uitvoerende staat en (c) de rechten
van de getroffen personen niet worden geschaad (artikel 29 Cvo). Verder
voorziet de Confiscatieverordening in de teruggave van een voorwerp aan
het slachtoffer door de uitvoerende autoriteit in het kader van de
tenuitvoerlegging van het erkende confiscatiebevel. Als de uitvoerende
autoriteit daartoe niet in staat is, maar als gevolg van de tenuitvoerlegging van het confiscatiebevel geld is verkregen, wordt de overeenkomstige som geld aan het slachtoffer overgedragen (artikel 30, derde en
vierde lid, Cvo).
Rechtsmiddelen
De Confiscatieverordening bepaalt dat de getroffen personen het recht
hebben om in de uitvoerende staat effectieve rechtsmiddelen aan te
wenden tegen de beslissing tot erkenning en tenuitvoerlegging van
bevriezingsbevelen en confiscatiebevelen. Het recht om rechtsmiddelen
aan te wenden wordt ingesteld bij een rechtbank in de uitvoerende staat
overeenkomstig het recht van die staat. Wat confiscatiebevelen betreft,
kan het instellen van een rechtsmiddel schorsende werking hebben,
indien het recht van de uitvoerende staat daarin voorziet. De materiële
gronden van het bevriezings- of confiscatiebevel kunnen echter niet
worden aangevochten (artikel 33, eerste en tweede lid, Cvo). Onder het
begrip «getroffen persoon» vallen de natuurlijke persoon en rechtspersonen tegen wie een bevriezings- of confiscatiebevel is uitgevaardigd, de
natuurlijke persoon of rechtspersoon die eigenaar is van de voorwerpen
waar het bevel betrekking op heeft of eventuele derden wiens rechten
door het bevriezings- of confiscatiebevel rechtstreeks worden geschaad
(artikel 2, tiende lid, Cvo).
Voor de werking van de Confiscatieverordening in Nederland is
aanpassing van de nationale strafwetgeving noodzakelijk. Hieronder
wordt ingegaan op de belangrijkste wijzigingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 402, nr. 3

5

4. De gevolgen van de Confiscatieverordening voor de Nederlandse wetgeving op het gebied van bevriezing en confiscatie
Implementatie eerdere EU-rechtshandelingen
Kaderbesluit 2003/577/JBZ – dat zag op beslissingen tot bevriezing – is
geïmplementeerd door een afzonderlijke titel (Titel XI) op te nemen in het
Wetboek van Strafvordering (Stb. 2005, 310; Kamerstukken 29845). Deze
titel voorzag in de erkenning en tenuitvoerlegging van een bevel tot
bevriezing van een voorwerp, door middel van inbeslagneming.
Kaderbesluit 2006/783/JBZ – dat zag op beslissingen tot confiscatie – is
geïmplementeerd met de Wet tot wijziging van de Wet wederzijdse
erkenning en tenuitvoerlegging strafrechtelijke sancties in verband met de
toepassing op beslissingen tot confiscatie (Stb. 2009, 124; Kamerstukken
31555). Ter implementatie van het Kaderbesluit is de WWETGC aangepast,
waarbij een onderscheid is aangebracht tussen bepalingen met betrekking
tot geldelijke sancties, bepalingen met betrekking tot beslissingen tot
confiscatie en gemeenschappelijke bepalingen (Kamerstukken II 2007/08,
31 555, nr. 3, p. 6). De implementatiewet voorzag in de erkenning en
tenuitvoerlegging in Nederland van in een andere lidstaat genomen
beslissingen tot confiscatie. Tevens werd voorzien in het toezenden aan
andere lidstaten van Nederlandse beslissingen tot confiscatie, met het
oog op de erkenning en tenuitvoerlegging daarvan.
Richtlijn 2014/42/EU is geïmplementeerd in het Wetboek van Strafvordering. Omdat de Nederlandse strafwetgeving reeds voorzag in de
ruimere confiscatiebevoegdheden die de richtlijn voorschreef, hoefde
geen afzonderlijke implementatiewetgeving tot stand te komen en kon
implementatie plaatsvinden door middel van bestaande regelgeving. De
transponeringstabel voor de implementatie is gepubliceerd in de
Staatscourant (Stcrt. 2015, nr. 11370).
In 2018 zijn de verschillende regelingen inzake internationale samenwerking in strafzaken opnieuw gepositioneerd in het Wetboek van
Strafvordering. Met de Wet herziening regeling internationale samenwerking in strafzaken (Stb. 2017, 246; Kamerstukken 34493) zijn de regels
over de internationale rechtshulp in strafzaken samengebracht in een
afzonderlijk boek in het Wetboek van Strafvordering (Boek 5). De
afzonderlijke titel over de wederzijdse erkenning en tenuitvoerlegging van
strafvorderlijke bevelen tot de inbeslagneming van voorwerpen (Titel XI)
is ongewijzigd overgeheveld naar Titel 5 van het nieuwe Boek 5 (Europees
bevriezingsbevel) in het Wetboek van Strafvordering.
Uitvoering van de Confiscatieverordening
Zoals hiervoor aan de orde is gekomen, voorziet de Nederlandse
wetgeving reeds in bepalingen over de erkenning en tenuitvoerlegging
van bevriezings- en confiscatiebeslissingen. Het zogenoemde overschrijfverbod voor Europese verordeningen brengt met zich mee dat deze
bestaande regels niet van toepassing mogen zijn op bevriezings- en
confiscatiebevelen die onder de Confiscatieverordening vallen en in
beginsel moeten worden geschrapt. Het schrappen van deze bestaande
Nederlandse bepalingen is echter onwenselijk, nu Denemarken en Ierland
niet door de Confiscatieverordening zijn gebonden. Gelet op de Kaderbesluiten 2003/577/JBZ en 2006/783/JBZ dienen ten aanzien van die lidstaten
de huidige regels uit Titel 5 van Boek 5 van het Wetboek van Strafvordering en de WWETGC in stand te blijven. Voor de andere lidstaten gelden
de rechtstreeks werkende regels uit de Confiscatieverordening.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 402, nr. 3

6

De Confiscatieverordening geeft wel aanleiding tot aanvulling van de
Nederlandse wetgeving. In de nationale strafwetgeving dienen onder
meer nieuwe bepalingen te worden opgenomen waarin de nationale
instanties worden aangewezen die worden belast met de uitvoering van
de Confiscatieverordening. Ook moeten enkele bepalingen over de
erkenning en tenuitvoerlegging van bevriezings- en confiscatiebevelen
worden opgenomen en moet worden voorzien in rechtsbescherming met
betrekking tot de erkenning en tenuitvoerlegging van een bevriezings- of
confiscatiebevel.
5. Het wetsvoorstel ter uitvoering van de Confiscatieverordening
op hoofdlijnen
Gelet op het eerdergenoemde overschrijfverbod voor Europese verordeningen, dient slechts een beperkt aantal uitvoeringsbepalingen in de
Nederlandse wetgeving te worden geïmplementeerd. Voor de praktische
uitvoering van de Confiscatieverordening is dan ook van belang dat de
Nederlandse uitvoeringswetgeving in samenhang met de Confiscatieverordening dient te worden gelezen en toegepast.
Het Wetboek van Strafvordering
Titel 5 van Boek 5 van het Wetboek van Strafvordering bevat reeds
bepalingen over inkomende en uitgaande bevriezingsbevelen van of naar
een andere lidstaat. Zowel ten aanzien van de eerste afdeling (inkomende
bevriezingsbevelen) als de tweede afdeling (uitgaande bevriezingsbevelen), wordt voorgesteld expliciet te bepalen dat die afdelingen van
toepassing zijn op bevriezingsbevelen van of naar een andere lidstaat die
niet is gebonden door de Confiscatieverordening. Daarmee wordt
bewerkstelligd dat het huidige wettelijke regime nog steeds wordt
toegepast voor bevriezingsbevelen van of naar Denemarken en Ierland.
Daarnaast wordt voorgesteld een nieuwe afdeling op te nemen in Titel 5
van Boek 5 van het Wetboek van Strafvordering. In deze nieuwe afdeling
worden alle uitvoeringsbepalingen opgenomen die nodig zijn ter
uitvoering van de Confiscatieverordening, voor zover het gaat om
bevriezingsbevelen. Daardoor komt Titel 5 uit drie afdelingen te bestaan.
De eerste twee afdelingen zijn van toepassing op bevriezingsbevelen ten
aanzien van lidstaten die niet zijn gebonden door de Confiscatieverordening, de derde afdeling ziet op bevriezingsbevelen van lidstaten die wel
zijn gebonden door de Confiscatieverordening. De voorgestelde nieuwe
derde afdeling stelt regels voor zowel bevelen die zijn uitgevaardigd door
een andere lidstaat (inkomende bevriezingsbevelen) als voor bevriezingsbevelen die door Nederland aan een andere lidstaat worden toegezonden
(uitgaande bevriezingsbevelen).
Voor inkomende bevriezingsbevelen op grond van de Confiscatieverordening wordt voorgesteld de officier van justitie aan te wijzen als
bevoegde autoriteit voor de erkenning en de tenuitvoerlegging van die
bevelen. Ook in de huidige situatie is de officier van justitie reeds
aangewezen voor de erkenning en tenuitvoerlegging van inkomende
bevriezingsbevelen, op dit punt wordt dan ook geen wijziging voorgesteld. In de praktijk worden bevriezingsbevelen toegestuurd aan de
verschillende lokale Internationale Rechtshulp Centra (IRC’s). Deze IRC’s
worden aangewezen als autoriteiten voor het ontvangen van buitenlandse
bevriezingsbevelen. In hoofdstuk 6 wordt uitgebreider ingegaan op de
nationale procedure voor de erkenning en tenuitvoerlegging van
bevriezingsbevelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 402, nr. 3

7

Net als bij de bestaande bepalingen over het bevriezingsbevel, worden
bevriezingsbevelen op grond van de Confiscatieverordening in Nederland
ten uitvoer gelegd door inbeslagneming van het voorwerp waar het
bevriezingsbevel op ziet. Voorgesteld wordt – overeenkomstig de huidige
situatie – de beklagprocedure van toepassing te verklaren ingeval van
inbeslagneming van voorwerpen op grond van de Confiscatieverordening. De beslagene en derden die menen rechten te hebben op het
voorwerp kunnen als belanghebbende een klaagschrift indienen over de
inbeslagneming. Dit beklag kan echter geen betrekking hebben op de
grondslag van het bevriezingsbevel, omdat de beslissing tot bevriezing is
voorbehouden aan de uitvaardigende autoriteit. Voor uitgaande bevriezingsbevelen wordt voorgesteld eveneens de officier van justitie aan te
wijzen als bevoegde autoriteit. Dit betekent dat elke Nederlandse officier
van justitie een bevel tot inbeslagneming als bevriezingsbevel kan
toezenden aan een andere lidstaat, met het oog op de erkenning en
tenuitvoerlegging daarvan. Ook hier geldt dat de officier van justitie reeds
in het Wetboek van Strafvordering is aangewezen als bevoegde autoriteit.
De Wet wederzijdse erkenning en tenuitvoerlegging geldelijke sancties en
beslissingen tot confiscatie
De WWETGC bevat in hoofdstuk III bepalingen over de erkenning en
tenuitvoerlegging van beslissingen tot confiscatie. Zowel ten aanzien van
de eerste afdeling (inkomende beslissingen tot confiscatie) als de tweede
afdeling (uitgaande beslissingen tot confiscatie) wordt voorgesteld
expliciet te bepalen dat deze afdelingen van toepassing zijn op bevriezingsbevelen van of aan een andere lidstaat van de Europese Unie die niet
is gebonden door de Confiscatieverordening. Daarmee wordt bewerkstelligd dat het huidige wettelijke regime nog steeds wordt toegepast voor
beslissingen tot confiscatie van of aan Denemarken en Ierland.
Daarnaast wordt voorgesteld een nieuwe afdeling op te nemen in
hoofdstuk III van de WWETGC. In deze nieuwe afdeling wordt alle
uitvoeringswetgeving opgenomen die nodig is ter uitvoering van de
Confiscatieverordening, voor zover het gaat om confiscatiebevelen.
Daardoor komt hoofdstuk III uit drie afdelingen te bestaan. De eerste twee
afdelingen zijn van toepassing op confiscatiebeslissingen ten aanzien van
lidstaten die niet zijn gebonden door de Confiscatieverordening, de derde
afdeling ziet op bevriezingsbevelen van lidstaten die wel zijn gebonden
door de Confiscatieverordening. In dit kader dient te worden stilgestaan
bij de te hanteren terminologie. Het Kaderbesluit 2006/783/JBZ spreekt
over «beslissingen tot confiscatie», terwijl de Confiscatieverordening
spreekt over «confiscatiebevelen». Met het oog op het kaderbesluit, dient
in de eerste twee afdelingen het begrip «beslissingen tot confiscatie» te
worden behouden. In de derde afdeling wordt aangesloten op het in de
Confiscatieverordening gehanteerde begrip «confiscatiebevel».
Voorgesteld wordt de Minister van Justitie en Veiligheid aan te wijzen als
bevoegde autoriteit voor het doen uitgaan van Nederlandse confiscatiebevelen aan andere lidstaten. Voor inkomende confiscatiebevelen wordt
voorgesteld – conform de huidige situatie – de officier van justitie van het
arrondissementsparket Noord-Nederland aan te wijzen als bevoegde
autoriteit tot erkenning van buitenlandse confiscatiebevelen. Voor de
tenuitvoerlegging van confiscatiebevelen wordt voorgesteld de Minister
van Justitie en Veiligheid aan te wijzen als bevoegde autoriteit. Dit is in
lijn met de Wet herziening tenuitvoerlegging strafrechtelijke beslissingen
(Stb. 2017, 82), die op 1 januari 2020 in werking is getreden. Met die wet
wordt de Minister van Justitie en Veiligheid verantwoordelijk voor de
tenuitvoerlegging van rechterlijke beslissingen en strafbeschikkingen,
waaronder ook de tenuitvoerlegging van beslissingen tot confiscatie op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 402, nr. 3

8

grond van Kaderbesluit 2006/783/JBZ (vergelijk artikel XLI van voornoemde wet). In de praktijk wordt de tenuitvoerlegging van confiscatiebevelen verricht door het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB), waarover
meer in hoofdstuk 6. Het CJIB zal dan ook bij de Europese Commissie
worden genotificeerd als centrale autoriteit voor het toezenden en in
ontvangst nemen van confiscatiebevelen (artikel 24, tweede lid, Cvo).
Tevens wordt voorgesteld de regels rond de tenuitvoerlegging aan te
vullen zodat een rechtsgrondslag wordt geboden voor enkele specifieke
vormen van tenuitvoerlegging van de Confiscatieverordening die thans in
de Nederlandse wet niet zijn voorzien. Dit betreft de teruggave van een
inbeslaggenomen voorwerp, of van een overeenkomstige geldsom, aan
het slachtoffer en de overdracht van een geconfisqueerd voorwerp aan de
uitvaardigende staat.
Voorts wordt voorgesteld – overeenkomstig de huidige WWETGC –
beroep tegen de beslissing tot erkenning en tenuitvoerlegging van het
inkomende confiscatiebevel mogelijk te maken. Dit beroep kan door de
veroordeelde en eventuele belanghebbenden worden ingesteld bij de
rechtbank Noord-Nederland. Dit beroep ziet uitsluitend op de beslissing
tot erkenning en tenuitvoerlegging. De materiële gronden van het
confiscatiebevel kunnen niet worden aangevochten, omdat de beslissing
tot confiscatie is voorbehouden aan de uitvaardigende autoriteit. Ten
aanzien van derden zijn de bepalingen van het Wetboek van Burgerlijke
Rechtsvordering van overeenkomstige toepassing.
6. De procedure in Nederland
Met het oog op de praktijk wordt in het navolgende de Nederlandse
procedure rond de erkenning en tenuitvoerlegging van bevriezings- en
confiscatiebevelen op grond van de Confiscatieverordening toegelicht.
6.1 Inkomende bevelen tot bevriezing van een voorwerp
De bevoegde autoriteit van een andere lidstaat dient een ondertekend
bevel (of een gewaarmerkte kopie) tot inbeslagneming toe te sturen aan
één van de internationale rechtshulpcentra (IRC’s) in Nederland. Dit bevel
kan betrekking hebben op een specifiek omschreven voorwerp of op niet
specifiek omschreven voorwerpen ter zekerheidstelling van het recht tot
verhaal van een uiteindelijk op te leggen verplichting om een geldsom te
betalen. Het bevel wordt toegezonden via een ingevuld en ondertekend
bevriezingscertificaat. Dit bevriezingscertificaat is opgenomen in bijlage 1
van de Confiscatieverordening. Voor de verzending van het bevriezingsbevel en het certificaat kan gebruik worden gemaakt van het beveiligde
telecommunicatiesysteem van het Europees Justitieel Netwerk of van
andere kanalen. Het bevriezingscertificaat dient ofwel samen met een
confiscatiecertificaat te worden verstuurd, ofwel de instructie te bevatten
dat de bevriezing/inbeslagneming van het voorwerp moet worden
gehandhaafd in afwachting van toezending en tenuitvoerlegging van het
confiscatiebevel. In deze laatste situatie wordt in het bevriezingscertificaat
de datum vermeld waarop die toezending naar verwachting zal plaatsvinden (artikel 4, zesde lid, Cvo).
Na ontvangst van het bevriezingsbevel wordt door de medewerkers van
het IRC nagegaan of aan de vereiste procedurele formaliteiten is voldaan.
Dit betreft de aanwezigheid van (een kopie van) het bevriezingsbevel en
het certificaat. Ook wordt gekeken naar de taal van het certificaat. Als aan
alle formaliteiten is voldaan, wordt het bevriezingscertificaat doorgezonden aan de officier van justitie in het arrondissement waarbinnen de
tenuitvoerlegging van het bevel moet plaatsvinden. Het is ook mogelijk
dat de officier van justitie bij het IRC zelf de verdere behandeling ter hand
neemt. De officier van justitie beoordeelt de juridische aspecten van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 402, nr. 3

9

bevriezingsbevel. Dit betreft de strafbaarheid van het feit op basis van de
lijst van de Confiscatieverordening en het Nederlandse recht (artikel 3
Cvo), de gronden voor de niet-erkenning en tenuitvoerlegging van het
bevel (artikel 8 Cvo), de gronden voor uitstel van de tenuitvoerlegging van
een dergelijk bevel (artikel 10 Cvo) en de eventuele onmogelijkheid om
het bevel ten uitvoer te leggen (artikel 13 Cvo). Van dit laatste is sprake als
het voorwerp reeds is geconfisqueerd, is verdwenen, vernietigd of niet
wordt aangetroffen (artikel 13 eerste, tweede en derde lid, Cvo). Als er een
grond bestaat voor de niet-erkenning en tenuitvoerlegging van het
bevriezingsbevel, overlegt het IRC en/of de officier van justitie met de
uitvaardigende autoriteit om zo nodig aanvullende informatie te
verkrijgen. Daarna beslist de officier van justitie over de erkenning en
tenuitvoerlegging van het bevel (artikel 8, tweede lid, Cvo).
Als in het certificaat is aangegeven dat onmiddellijke bevriezing noodzakelijk is, beslist de uitvoerende lidstaat binnen 48 uur na ontvangst van
het bevel over de erkenning. Binnen 48 uur na deze beslissing worden
maatregelen genomen om het bevel ten uitvoer te leggen (art. 9, derde
lid, Cvo). Indien bijvoorbeeld een bevriezingsbevel strekt tot het leggen
van conservatoir beslag op voorwerpen, zal eerst een vordering moeten
worden gedaan aan de rechter-commissaris tot het verkrijgen van een
machtiging (artikel 103 Sv). Daarna kan daadwerkelijk tot inbeslagneming
worden overgegaan. Het doen uitgaan van deze vordering is in dat geval
de eerste concrete maatregel voor de tenuitvoerlegging van het bevriezingsbevel.
Indien voor de tenuitvoerlegging van het bevriezingsbevel steunbevoegdheden nodig zijn (zoals het betreden van een bepaalde plaats), dan strekt
de verordening er mede toe dat deze steunbevoegdheden worden
toegepast. Daarbij dient wel sprake te zijn van feiten en omstandigheden
die de toepassing van die bevoegdheid naar Nederlands recht rechtvaardigen. Als de toepassing van een steunbevoegdheid juridisch niet is
toegestaan en het daardoor onmogelijk is het bevriezingsbevel ten uitvoer
te leggen, pleegt de officier van justitie overleg met de uitvaardigende
autoriteit.
Bij de tenuitvoerlegging van een bevriezingsbevel wordt op dezelfde wijze
beslag gelegd als de wijze van beslaglegging ten behoeve van een
Nederlandse strafzaak. De Confiscatieverordening bepaalt dat alle
bekende personen die door de tenuitvoerlegging van het bevriezingsbevel
worden getroffen, over de inbeslagneming worden geïnformeerd (artikel
32 Cvo). Op grond van het Nederlandse recht wordt bijvoorbeeld aan
degene bij wie een voorwerp ter verbeurdverklaring is inbeslaggenomen
een bewijs van ontvangst afgegeven (artikel 94, derde lid, Sv). Daarin zal
kunnen worden vermeld dat op grond van een bevriezingsbevel,
afkomstig van buitenlandse autoriteiten, beslag is gelegd. De uitvaardigende autoriteit alsmede het IRC worden vervolgens op de hoogte gesteld
van de inbeslagneming, met inbegrip van een beschrijving van de
inbeslaggenomen voorwerpen en, indien beschikbaar, een raming van de
waarde ervan (artikel 7, tweede lid, Cvo). Ook de Landelijke Beslag
Autoriteit (LBA) wordt op de hoogte gesteld van de inbeslagneming.
Op het beheer van de inbeslaggenomen voorwerpen is het nationale recht
van toepassing (artikel 28, eerste lid, Cvo). De inbeslagneming duurt
totdat definitief is voldaan aan het meegezonden (of eventueel later
toegezonden) confiscatiebevel of totdat de uitvoerende autoriteit in kennis
is gesteld van een beslissing of maatregel die het bevel niet uitvoerbaar
maakt of waardoor het bevel wordt ingetrokken (artikel 12, eerste lid,
Cvo). De officier van justitie kan aan de uitvaardigende autoriteit een met
redenen omkleed verzoek doen tot beperking van de duur van de
inbeslagneming. Als de uitvaardigende autoriteit niet binnen zes weken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 402, nr. 3

10

na ontvangst antwoordt op het verzoek, vervalt de verplichting tot
tenuitvoerlegging van het bevriezingsbevel (artikel 12, tweede lid, Cvo).
De uitvoerende autoriteit kan in het bevriezingscertificaat opnemen dat
inbeslaggenomen voorwerpen aan een in het certificaat genoemd
slachtoffer dienen te worden teruggegeven. In dat geval dient de officier
van justitie overeenkomstig het nationale recht (artikel 116 Sv) en de
voorwaarden genoemd in artikel 29 Cvo, te besluiten tot teruggave van
het voorwerp aan dat slachtoffer. Deze regeling voorziet in teruggave van
het voorwerp aan degene bij wie het voorwerp in beslag genomen is. Het
voorwerp kan ook worden teruggegeven aan degene die redelijkerwijs als
rechthebbende kan worden aangemerkt. Dat kan in beginsel als de
beslagene schriftelijk afstand doet van het voorwerp. Als rechtstreekse
teruggave aan het slachtoffer niet mogelijk is, kan deze teruggave ook via
de uitvaardigende staat plaatsvinden.
6.2 Uitgaande bevelen tot bevriezing van een voorwerp
Iedere officier van justitie in Nederland kan een bevel tot inbeslagneming
toezenden aan een andere lidstaat indien (a) ten behoeve van een
Nederlandse strafzaak beslag moet worden gelegd op een specifiek
omschreven voorwerp of op niet specifiek omschreven voorwerpen ter
zekerheidstelling van het recht tot verhaal van een uiteindelijk op te
leggen verplichting om een geldsom te betalen en (b) ten aanzien daarvan
op redelijke gronden wordt vermoed dat deze voorwerpen zich in een
andere lidstaat bevinden.
Een dergelijk bevel wordt vergezeld van een ingevuld en ondertekend
bevriezingscertificaat. Het bevel wordt via het IRC gezonden aan de
autoriteiten van de andere lidstaat opdat het aldaar wordt erkend en ten
uitvoer gelegd. Het certificaat wordt vertaald in de taal van het land dat
het bevel moet uitvoeren. Het certificaat kan ook worden opgesteld in een
andere taal, indien dat land heeft aangegeven dat een andere taal is
toegestaan.
Het bevriezingscertificaat dient ofwel samen met een confiscatiebevel te
worden verstuurd, ofwel de instructie te bevatten dat de inbeslagneming
van het voorwerp moet worden gehandhaafd in afwachting van
toezending van een confiscatiebevel. In deze laatste situatie wordt in het
bevriezingscertificaat de datum vermeld waarop die toezending naar
verwachting zal plaatsvinden (artikel 4, zesde lid, Cvo). De autoriteiten van
de uitvoerende staat zullen vervolgens de eerder omschreven procedurele
formaliteiten en juridische aspecten van het bevriezingsbevel beoordelen.
Als het bevel is ten uitvoer gelegd, zullen de autoriteiten van de uitvoerende staat de officier van justitie hiervan in kennis moeten stellen.
De officier van justitie trekt het bevriezingsbevel onverwijld in als blijkt dat
het niet meer uitvoerbaar of niet langer geldig is. De uitvoerende autoriteit
wordt hiervan onmiddellijk in kennis gesteld (artikel 27, eerste lid, Cvo).
6.3 Inkomende bevelen tot confiscatie
Een confiscatiebevel van een andere lidstaat komt binnen bij het CJIB, dat
is aangewezen als centrale autoriteit voor het toezenden en ontvangen
van confiscatiebevelen (artikel 24, tweede lid, Cvo). De officier van justitie
in het arrondissement Noord-Nederland is bevoegd tot erkenning van een
confiscatiebevel van een andere lidstaat. Op basis van de ervaringen met
het kaderbesluit 2006/783/JBZ zal naar verwachting het grootste deel van
de ten uitvoer te leggen confiscatiebevelen bestaan uit de confiscatie van
een geldsom.
De erkenning van het confiscatiebevel is een gezamenlijke taak van de
officier van justitie in het arrondissement Noord-Nederland en het CJIB.
Het CJIB ontvangt en registreert het confiscatiecertificaat en (een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 402, nr. 3

11

gewaarmerkte kopie van) het confiscatiebevel. Vervolgens beoordeelt het
CJIB of aan de procedurele formaliteiten is voldaan. Tevens doet het CJIB
een voorbeoordeling van de juridische aspecten van het confiscatiebevel.
Dit betreft de strafbaarheid van het feit op basis van de lijst van de
verordening dan wel het Nederlandse recht (artikel 3 Cvo), de gronden
voor de niet-erkenning en tenuitvoerlegging van het bevel (artikel 19 Cvo),
de gronden voor uitstel van de tenuitvoerlegging van een dergelijk bevel
(artikel 21 Cvo) en de eventuele onmogelijkheid om het bevel ten uitvoer
te leggen (artikel 22 Cvo). Ingeval het Nederlandse recht de tenuitvoerlegging van het bevel juridisch onmogelijk maakt, wordt door het CJIB of
de officier van justitie contact opgenomen met de uitvaardigende
autoriteit om de ontstane situatie te bespreken en zo mogelijk een
oplossing te vinden (artikel 22, eerste en tweede lid, Cvo).
Vervolgens stuurt het CJIB de beslissing aan de officier van justitie van
het arrondissementsparket Noord-Nederland, vergezeld van een advies
over de erkenning en tenuitvoerlegging. Indien aannemelijk is dat het
bevel op korte termijn wordt erkend en ten uitvoer gelegd, kan de officier
van justitie beslag leggen op die voorwerpen.
De officier van justitie neemt onverwijld een beslissing over de erkenning
en tenuitvoerlegging van het confiscatiebevel, althans binnen 45 dagen na
de ontvangst van het certificaat door het CJIB (artikel 20, eerste lid, Cvo).
Als deze termijn niet wordt gehaald, stelt het CJIB namens de officier van
justitie de uitvaardigende autoriteit daarvan onverwijld in kennis en
overlegt het CJIB met de uitvaardigende autoriteit over een passend
tijdschema voor de erkenning en tenuitvoerlegging van het confiscatiebevel (artikel 20, vierde lid, Cvo).
Als er een grond bestaat voor de niet-erkenning en tenuitvoerlegging van
het confiscatiebevel, overlegt het CJIB en/of de officier van justitie met de
uitvaardigende autoriteit om eventueel noodzakelijk aanvullende
informatie te krijgen (artikel 19, tweede lid, Cvo). De beslissing tot
niet-erkenning en niet-tenuitvoerlegging of tot uitstel van tenuitvoerlegging van het bevel, wordt door de officier van justitie/het CJIB
onverwijld genomen en onmiddellijk meegedeeld aan de uitvaardigende
autoriteit (artikelen 19, derde lid en 21, derde lid, Cvo). Zodra de grond
voor uitstel vervalt, zal het CJIB het bevel alsnog ten uitvoer leggen. Als
het voorwerp reeds is geconfisqueerd, is verdwenen, vernietigd of niet
wordt aangetroffen, wordt de uitvaardigende autoriteit hiervan onverwijld
in kennis gesteld (artikel 22, eerste, lid, Cvo).
Met de eerdergenoemde Wet herziening tenuitvoerlegging strafrechtelijke
beslissingen is de Minister van Justitie en Veiligheid verantwoordelijk
voor de tenuitvoerlegging van het erkende confiscatiebevel. Het CJIB
draagt feitelijk zorg voor deze tenuitvoerlegging. Op de tenuitvoerlegging
van een confiscatiebevel is het Nederlandse recht van toepassing (artikel
23, eerste lid, Cvo). De tenuitvoerlegging vindt plaats op grond van de
regels van het Wetboek van Strafvordering voor de tenuitvoerlegging van
de straf tot verbeurdverklaring van een voorwerp of zakelijk recht of de
maatregel tot ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel.
Als het confiscatiebevel betrekking heeft op specifieke voorwerpen, zal het
bevel ten uitvoer worden gelegd op vergelijkbare wijze als een beslissing
van een Nederlandse rechter tot verbeurdverklaring. Hierbij dienen twee
situaties te worden onderscheiden. Als de specifieke voorwerpen uit het
bevel object waren van een eerder bevriezingsbevel en op grond daarvan
in beslag zijn genomen, vervalt de eigendom van dat voorwerp aan de
Staat op het moment van erkenning door de officier van justitie van het
arrondissement Noord-Nederland. Als de voorwerpen echter niet in
beslag zijn genomen, dient voorafgaand aan de erkenningsbeslissing
alsnog inbeslagneming van die voorwerpen plaats te vinden met het oog
op de latere tenuitvoerlegging van het confiscatiebevel (artikel 18, vijfde
lid, Cvo). Hiertoe treedt het CJIB in overleg met de officier van justitie van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 402, nr. 3

12

het arrondissementsparket Noord-Nederland. Ingeval van inbeslagneming
stelt het CJIB, namens de officier van justitie, de uitvaardigende autoriteiten hiervan in kennis. Daarnaast kan – ingeval de voorwerpen in
kwestie niet in beslag zijn genomen – het bevel conform artikel 6:5:1 Sv
ten uitvoer worden gelegd. De artikelen 6:1:1, 6:4:1 en 6:4:3, vijfde lid, Sv
zijn dan van overeenkomstige toepassing. Dit betekent dat de veroordeelde eerst in de gelegenheid wordt gesteld het voorwerp vrijwillig uit te
leveren (artikel 6:4:1 Sv). Indien uitlevering uitblijft, kan verhaal worden
genomen op het vermogen van de veroordeelde (artikel 6:5:1, tweede lid,
Sv). Als het confiscatiebevel betrekking heeft op een specifiek voorwerp,
kunnen het CJIB en de uitvaardigende autoriteit overeenkomen dat in
plaats van het voorwerp te confisqueren, een geldsom van gelijke waarde
wordt geconfisqueerd (artikel 18, tweede lid, Cvo). In het overleg tussen
het CJIB en de uitvaardigende autoriteit wordt de hoogte van die
vervangende geldsom vastgesteld.
Als het confiscatiebevel strekt tot betaling van een geldsom, wordt het
bevel ten uitvoer gelegd overeenkomstig de Nederlandse regels over de
ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel in de tweede titel van
hoofdstuk 4 van Boek 6 van het Wetboek van Strafvordering. In het laatste
geval kan een strafrechtelijk executie onderzoek (SEO) worden ingesteld
(artikel 6:4:11 Sv). Het CJIB stelt de veroordeelde eerst in de gelegenheid
vrijwillig de geldsom te betalen (artikel 6:4:1 Sv). Bij gebreke van volledige
betaling binnen de gestelde termijn, wordt het verschuldigde bedrag op
de veroordeelde verhaald (artikel 6:4:3 Sv). Het verhaal vindt plaats
overeenkomstig de artikelen 6:4:4 Sv (indien reeds conservatoir beslag is
gelegd op de voorwerpen van de veroordeelde) en/of 6:4:5 Sv (indien
geen conservatoir beslag is gelegd). De officier van justitie kan voorafgaand aan de erkenningsbeslissing beslag leggen op voorwerpen/
vermogensbestanddelen, met het oog op de latere tenuitvoerlegging van
het confiscatiebevel (artikel 18, vijfde lid, Cvo. Indien volledig verhaal
overeenkomstig voornoemde bepalingen niet mogelijk blijkt, kan het
dwangmiddel gijzeling ten aanzien van de veroordeelde worden
toegepast (artikel 6:6:25 Sv). De raadkamer van de rechtbank NoordNederland is bevoegd de daartoe strekkende vordering van het openbaar
ministerie te behandelen. Het opleggen van vervangende maatregelen als
alternatief voor het confiscatiebevel wordt in de Confiscatieverordening
niet toegestaan, tenzij de uitvaardigende autoriteit daartoe toestemming
geeft (artikel 23, derde lid, Cvo). Met het toepassen van gijzeling is echter
geen sprake van een vervangende maatregel omdat de verplichting tot
betaling van het wederrechtelijk verkregen voordeel blijft bestaan.
De tenuitvoerlegging wordt voltooid door ten aanzien van het voorwerp of
de geldsom te handelen overeenkomstig artikel 30 Cvo. Als de uitvaardigende autoriteit heeft besloten tot teruggave van geconfisqueerde
voorwerpen aan het slachtoffer, dient het CJIB dit voorwerp aan het in het
certificaat genoemde slachtoffer over te dragen, zo nodig via de uitvaardigende staat. Indien teruggave van het voorwerp aan het slachtoffer niet
mogelijk is, maar er in verband met dat voorwerp geld is verkregen, dient
die vervangende geldsom aan het slachtoffer te worden overgedragen.
Heeft de uitvaardigende autoriteit een beslissing tot compensatie van het
slachtoffer uitgevaardigd en is met de tenuitvoerlegging van het confiscatiebevel geld verkregen, dan dient dat geld aan het slachtoffer te worden
overgedragen, eveneens zo nodig via de uitvaardigende staat.
Als de uitvaardigende staat geen beslissing tot overdracht van
voorwerpen aan het slachtoffer heeft genomen, kunnen geconfisqueerde
voorwerpen worden verkocht of worden overgedragen aan de uitvaardigende staat. Als door de verkoop een bedrag tot € 10.000 wordt
verkregen, komt dit bedrag volledig toe aan de Staat. Is het bedrag hoger
dan € 10.000, dan wordt de helft van dat bedrag overgedragen aan de
uitvaardigende staat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 402, nr. 3

13

Als het bevel ten uitvoer is gelegd, wordt de uitvaardigende autoriteit
door het CJIB in kennis gesteld van de resultaten (artikel 18, zesde lid,
Cvo). Ook de getroffen personen worden over de tenuitvoerlegging
geïnformeerd (artikel 32 Cvo).
Tot slot is van belang op te merken dat op grond van het huidige
Nederlandse recht gratie kan worden verleend ter zake van (onder meer)
confiscatiebevelen die in Nederland ten uitvoer worden gelegd (artikel
6:7:1, tweede lid, onderdeel c, Sv).
6.4 Uitgaande bevelen tot confiscatie
Na de inwerkingtreding van de Wet herziening tenuitvoerlegging
strafrechtelijke beslissingen draagt het CJIB namens de Minister van
Justitie en Veiligheid zorg voor de tenuitvoerlegging van confiscatiebevelen. Het CJIB kan (onder verantwoordelijkheid van de Minister van
Justitie en Veiligheid) een opgelegde verbeurdverklaring, onttrekking aan
het verkeer of maatregel ter ontneming van wederrechtelijk verkregen
voordeel als confiscatiebevel toezenden aan een andere lidstaat wanneer
blijkt dat de tenuitvoerlegging in Nederland geheel of gedeeltelijk niet
mogelijk blijkt te zijn en het CJIB het vermoeden heeft dat de tenuitvoerlegging in een andere lidstaat wel (gedeeltelijk) kans van slagen heeft. De
transactie (artikel 74, tweede lid, onderdelen b, c en d, Sr) en strafbeschikking (artikel 257a, tweede lid, onderdeel c en derde lid, onderdelen a,
b en c, Sv) kunnen niet als confiscatiebevel op grond van de Confiscatieverordening worden uitgevaardigd, omdat de Confiscatieverordening
spreekt over een «door een rechtbank» opgelegde straf of maatregel
(artikel 2, tweede lid, Cvo).
Het CJIB zendt een confiscatiebevel toe aan een andere lidstaat als op
redelijke gronden kan worden vermoed dat de veroordeelde in die lidstaat
over voorwerpen of inkomen beschikt, of wanneer diegene in die lidstaat
zijn vaste woon- of verblijfplaats dan wel zijn statutaire zetel heeft (indien
het een rechtspersoon betreft). Wanneer uit de beoordeling door het CJIB
volgt dat een zaak ter erkenning en tenuitvoerlegging aan een andere
lidstaat kan worden toegezonden, draagt het CJIB zorg voor de administratieve afhandeling en de verzending van het confiscatiecertificaat
inclusief gewaarmerkte kopie van het confiscatiebevel (de uitspraak van
de Nederlandse rechter). Deze documenten worden toegezonden aan de
uitvoerende autoriteit van de lidstaat waar het specifieke voorwerp of de
geldsom zich bevindt, of waar de veroordeelde verblijft of is gevestigd.
Het confiscatiecertificaat wordt vertaald in de taal van de uitvoerende
lidstaat. Het certificaat kan ook in een andere taal worden vertaald indien
de lidstaat in kwestie heeft aangegeven dat een andere taal is toegestaan.
De autoriteiten van de uitvoerende lidstaat zullen vervolgens de eerder
beschreven procedurele formaliteiten en juridische aspecten van het
confiscatiebevel beoordelen. Indien in het kader van dezelfde strafzaak
zowel een schadevergoedingsmaatregel (artikel 36f Sr) als een ontnemingsmaatregel is opgelegd, kan het CJIB in het confiscatiecertificaat
opnemen dat het geld dat door de tenuitvoerlegging van het confiscatiebevel wordt verkregen, door de uitvoerende staat rechtstreeks aan het
slachtoffer wordt overgedragen (artikel 30, eerste en vierde lid, Cvo).
Als het bevel is ten uitvoer gelegd, zal de uitvoerende autoriteit het CJIB
als centrale autoriteit in kennis stellen van de resultaten (artikel 18, zesde
lid, Cvo).
7. De adviezen over het wetsvoorstel
Het wetsvoorstel is voor advies voorgelegd aan het openbaar ministerie,
de Politie, de Koninklijke marechaussee, het CJIB, de Raad voor de
rechtspraak, de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak, de FIOD en de
Autoriteit Persoonsgegevens. Er zijn adviezen ontvangen van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 402, nr. 3

14

openbaar ministerie, het CJIB, de Raad voor de rechtspraak en de
Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak8.
Het openbaar ministerie heeft geadviseerd in de voorgestelde wijziging
van artikel 5.5.14 Sv specifieker te verwijzen naar de relevante bepalingen
uit de Confiscatieverordening. Het OM heeft daarnaast voorgesteld artikel
94a, vierde en vijfde lid, Sv, toe te voegen aan de lijst van artikel 5.5.9. Sv.
Hierdoor kan ook een bevel tot «anderbeslag» aan een andere lidstaat
worden toegezonden. Tot slot heeft het OM gewezen op een fout in de
oorspronkelijk voorgestelde vernummering van de artikelen in de
WWETGC. De adviezen van het OM zijn alle opgevolgd.
Het CJIB heeft geadviseerd in de voorgestelde wijziging van artikel 5
WWETGC enkel de Minister van Justitie en Veiligheid aan te wijzen als
bevoegde autoriteit tot het doen uitgaan van in Nederland opgelegde
geldelijke sancties, beslissingen tot confiscatie en confiscatiebevelen op
grond van de Confiscatieverordening. Dit bevordert volgens het CJIB de
praktische uitvoerbaarheid van het wetsvoorstel en is volgens het CJIB in
lijn met de nieuwe verantwoordelijkheidsverdeling die voortvloeit uit Wet
herziening tenuitvoerlegging strafrechtelijke beslissingen. Dit advies is
opgevolgd. Daarnaast heeft het CJIB geadviseerd in artikel 35 WWETGC
een expliciet onderscheid te maken tussen de toepasselijke artikelen uit
het Wetboek van Strafvordering voor confiscatie van een voorwerp en
confiscatie van een geldsom. Dit advies is eveneens opgevolgd. Tot slot
heeft het CJIB een beperkt aantal technische wijzigingen in de memorie
van toelichting voorgesteld. Ook dit advies is opgevolgd.
De Raad voor de rechtspraak en de Nederlandse Vereniging voor
Rechtspraak hebben aangegeven dat het wetsvoorstel geen aanleiding
geeft tot het maken van inhoudelijke opmerkingen.
8. Financiële gevolgen
Op dit moment kan geen inschatting worden gemaakt van de impact van
het nieuwe instrument wat betreft inkomende bevriezingsbevelen. De
mogelijke impact hangt vooral af van de mate waarin andere lidstaten
gebruik gaan maken van dit instrument en hoeveel extra bevriezingsbevelen aan Nederland worden toegezonden. Voor uitgaande bevriezingsbevelen levert de Confiscatieverordening een lastenverlichting op omdat het
instrument een vereenvoudiging inhoudt. In het najaar van 2021 en het
najaar van 2022 wordt een evaluatie uitgevoerd om de impact voor het
OM te bezien. Dan zal ook worden beoordeeld of er extra middelen nodig
zijn voor de uitvoering van de Confiscatieverordening. Vooralsnog zal de
Confiscatieverordening met de bestaande capaciteit worden uitgevoerd.
De kosten voor de uitvoering van de Confiscatieverordening betreffen
voor het CJIB éénmalig circa € 0,1 mln. – € 0,3 mln. Dit betreft de
aanpassing van ICT-systemen en het opstellen van managementrapportages. Deze kosten worden gedekt binnen artikel 34 van de JenV-begroting.
Artikelsgewijze toelichting
Wetboek van Strafvordering
Artikel I, onderdelen A tot en met C
Het Vijfde Boek, Titel 5, van het Wetboek van Strafvordering bevat het
huidige juridische kader voor de wederzijdse erkenning en tenuitvoerlegging van Europese bevriezingsbevelen. Zoals in hoofdstuk 4 is
aangegeven, zijn deze bepalingen in het Nederlandse recht opgenomen
ter implementatie van (onder meer) het Kaderbesluit 2003/577/JBZ van de
8

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 402, nr. 3

15

Raad van 22 juli 2003 inzake de tenuitvoerlegging in de Europese Unie van
beslissingen tot bevriezing van voorwerpen of bewijsstukken (PbEU L
196/45). Met ingang van 19 december 2020 wordt dit kaderbesluit
vervangen door de Confiscatieverordening tussen de lidstaten die door de
Confiscatieverordening zijn gebonden. Omdat Denemarken en Ierland niet
door de Confiscatieverordening worden gebonden (overwegingen 56 en
57, Cvo), dient ten aanzien van die lidstaten het huidige kader van het
Wetboek van Strafvordering van kracht te blijven Dit betreft de Eerste en
Tweede Afdeling van Titel 5 van het Vijfde Boek. Die afdelingen blijven het
toepasselijke juridische kader voor de wederzijdse erkenning en tenuitvoerlegging van bevriezingsbevelen van en aan die lidstaten.
Met het oog op het voorgaande wordt voor de eerste twee afdelingen van
Titel 5 aangegeven dat die afdelingen enkel van toepassing zijn op
lidstaten die niet door de Confiscatieverordening worden gebonden. Naar
aanleiding van het advies van het openbaar ministerie is in artikel 5.5.9 Sv
daarnaast mogelijk gemaakt een bevel tot «anderbeslag» (artikel 94a,
vierde en vijfde lid, Sv) toe te sturen aan Denemarken en Ierland. Het
uitvaardigen van dergelijke bevelen tot inbeslagneming aan andere
lidstaten dan Denemarken en Ierland is opgenomen in het voorgestelde
nieuwe artikel 5.5.19. Met het oog op de leesbaarheid is de tekst van
artikel 5.5.9 Sv opnieuw vastgesteld.
Artikel I, onderdeel D
Dit onderdeel voegt een nieuwe Derde Afdeling toe aan Titel 5 van het
Vijfde Boek van het Wetboek van Strafvordering. In het navolgende wordt
elk nieuw artikel toegelicht.
Artikel 5.5.14
Voor een goede werking van de Confiscatieverordening in Nederland is
het wenselijk enkele begrippen nader te definiëren. Gelet op het eerdergenoemde overschrijfverbod voor Europese verordeningen worden de
definities uit de Confiscatieverordening niet herhaald, maar wordt
verwezen naar de begripsbepaling uit artikel 2 Cvo. Aldus dient voor de
uitleg van deze begrippen in het Nederlandse recht te worden uitgegaan
van de betekenis van die begrippen in de Confiscatieverordening, alsook
eventuele latere jurisprudentie van het Hof van Justitie over de werking
van die verordening.
Artikel 5.5.15
Eerste lid
Elke Nederlandse officier van justitie wordt aangewezen als bevoegde
autoriteit voor de erkenning en tenuitvoerlegging van inkomende
bevriezingsbevelen op grond van de Confiscatieverordening. De feitelijke
procedure voor de erkenning van een buitenlands bevriezingsbevel is
omschreven in paragraaf 6.1 van het algemene deel van deze memorie
van toelichting.
Tweede lid
Het bevriezingsbevel wordt ten uitvoer gelegd door inbeslagneming van
voorwerpen, op dezelfde wijze als in een nationale situatie.
Met het oog daarop kan de officier van justitie in beginsel alle bepalingen
uit het Eerste Boek, titel IV, derde afdeling, van het Wetboek van Strafvordering toepassen om het bevriezingsbevel ten uitvoer te leggen. Alle
voorwerpen die kunnen dienen om wederrechtelijk verkregen voordeel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 402, nr. 3

16

aan te tonen zijn vatbaar voor inbeslagneming (artikel 94, eerste lid, Sv).
Tevens zijn alle voorwerpen ten aanzien waarvan de verbeurdverklaring of
onttrekking aan het verkeer kan worden bevolen, vatbaar voor inbeslagneming (artikel 94, tweede lid, Sv).
Daarnaast kan de officier van justitie conservatoir beslag leggen op
voorwerpen met het oog op een op te leggen ontnemingsmaatregel
(artikel 94a, tweede lid, Sv). Daarbij kan ook zogenaamd anderbeslag
worden gelegd (artikel 94a, vierde en vijfde lid, Sv). Voor inbeslagneming
op grond van artikel 94a, tweede lid, Sv, moet sprake zijn van verdenking
van of veroordeling wegens een misdrijf, waarvoor een geldboete van de
vijfde categorie kan worden opgelegd. Het beginsel van wederzijdse
erkenning brengt echter mee dat deze eis niet in de weg kan staan aan de
erkenning en de tenuitvoerlegging van een buitenlands bevriezingsbevel
op grond van de Confiscatieverordening, indien er sprake is van een
zogenaamd lijstfeit (vgl. artikel 3 Cvo) en het feit strafbaar is gesteld in de
uitvaardigende lidstaat met een maximale gevangenisstraf van minimaal
drie jaar (vgl. Kamerstukken II 2004/05, 29 845, nr. 3, p. 13).
Volgens de Confiscatieverordening dienen, nadat het beslag is gelegd, alle
bekende getroffen personen te worden geïnformeerd over de tenuitvoerlegging van het bevriezingsbevel, overeenkomstig de procedures
krachtens nationaal recht (artikel 32, eerste lid, Cvo).
Artikel 5.5.16
Dit artikel regelt de bevoegdheid van de officier van justitie om de
erkenning of tenuitvoerlegging van een bevriezingsbevel te weigeren. De
Confiscatieverordening bevat een limitatieve opsomming van weigeringsgronden (artikel 8, eerste lid, Cvo). Deze gronden hebben betrekking op
strijdigheid met het beginsel van ne bis in idem (geen dubbele vervolging
voor hetzelfde feit), op het bestaan van een voorrecht of immuniteit, de
onvolledigheid of onjuistheid van het bevriezingscertificaat, op de situatie
dat de gedraging uit het bevriezingsbevel geen strafbaar feit is naar
Nederlands recht en op de situatie waarin de tenuitvoerlegging van het
bevriezingsbevel zou leiden tot een manifeste schending van het
Handvest van de grondrechten. Deze gronden komen grotendeels overeen
met de gronden tot weigering van de tenuitvoerlegging van een Europees
bevriezingsbevel, ter implementatie van het Kaderbesluit 2003/577/JBZ
(artikel 5.5.3 Sv).
Alvorens de erkenning en tenuitvoerlegging van een bevriezingsbevel te
weigeren, pleegt de officier van justitie overleg met de uitvaardigende
autoriteit (artikel 8, tweede lid, Cvo).
Ook kan de situatie zich voordoen dat pas na het nemen van een
beslissing tot erkenning van een bevriezingsbevel blijkt dat één van de
weigeringsgronden van toepassing is. In voorkomend geval neemt de
officier van justitie contact op met de uitvaardigende autoriteit (artikel 8,
vierde lid, Cvo). Indien geen oplossing wordt bereikt, kan de officier van
justitie besluiten de tenuitvoerlegging van het bevriezingsbevel stop te
zetten.
Artikel 5.5.17
Dit artikel voorziet in de bevoegdheid van de officier van justitie om te
beslissen over de prioritering van twee of meer bevelen. De Confiscatieverordening regelt de situatie waarin twee of meerdere bevriezings- of
confiscatiebevelen uit verschillende lidstaten ofwel zijn uitgevaardigd
tegen dezelfde persoon (en die persoon niet beschikt over voldoende
voorwerpen om aan alle bevelen te voldoen), ofwel betrekking hebben op
hetzelfde voorwerp (artikel 26 Cvo). Omdat het in die situatie feitelijk
onmogelijk is alle bevriezingsbevelen ten uitvoer te leggen, beslist de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 402, nr. 3

17

officier van justitie aan welk bevel voorrang dient te worden gegeven. De
Confiscatieverordening noemt enkele relevante omstandigheden die de
officier van justitie bij zijn beslissing betrekt (artikel 26, tweede lid, Cvo).
Artikel 5.5.18
Personen die getroffen worden door een bevriezingsbevel hebben op
grond van de Confiscatieverordening het recht in de uitvoerende lidstaat
effectieve rechtsmiddelen aan te wenden tegen de beslissing tot
erkenning en tenuitvoerlegging van dat bevel (artikel 33, eerste lid,
Confiscatieverordening). Met het voorgestelde artikel 5.5.18 Sv, wordt dit
beroep mogelijk gemaakt. Het klaagschrift wordt op grond van artikel
552a, vierde lid, Sv, ingediend bij de rechtbank van het arrondissement
waarbinnen de inbeslagneming heeft plaatsgevonden. Dit lid is van
belang voor het bepalen van de bevoegde rechtbank, omdat ingeval van
een bevriezingsbevel op grond van de Confiscatieverordening doorgaans
geen vervolging in Nederland zal worden ingesteld. Naast de beklagmogelijkheid op grond van artikel 552a Sv, is de burgerlijke rechter bevoegd
tot kennisneming van geschillen over de toepassing van artikel 94d Sv
door het Openbaar Ministerie. Indien één van deze rechtsmiddelen door
een belanghebbende wordt aangewend, dient de uitvaardigende autoriteit
daarvan op de hoogte te worden gesteld (artikel 33, derde lid, Cvo).
In het klaagschrift kan zowel worden opgekomen tegen de beslissing tot
erkenning van het bevriezingsbevel als de tenuitvoerlegging van dat
bevel. De rechtbank toetst de rechtmatigheid van de beslissing tot
erkenning en tenuitvoerlegging van het bevriezingsbevel. De artikelen
552a, 552c tot en met 552d, eerste lid en 552e, eerste lid, worden van
overeenkomstige toepassing verklaard, omdat de rechtbank ook de wijze
toetst waarop het bevriezingsbevel ten uitvoer is gelegd.
Uit de Confiscatieverordening volgt dat in de beklagprocedure de
materiële gronden van het inkomende bevriezingsbevel niet kunnen
worden aangevochten (artikel 33, tweede lid, Cvo). Het is niet aan de
Nederlandse rechter om te oordelen of een rechterlijke autoriteit uit een
andere lidstaat bij het uitvaardigen van het bevriezingsbevel heeft
gehandeld conform het recht van die lidstaat. De materiële grondslag van
een bevriezingsbevel kan dan ook alleen in de uitvaardigende staat
worden aangevochten, overeenkomstig het nationale recht van die staat.
Het ingestelde beroep heeft geen schorsende werking, waardoor het
bevriezingsbevel ook gedurende de beroepsprocedure ten uitvoer kan
worden gelegd.
Artikel 5.5.19
Dit artikel geeft de officier van justitie de bevoegdheid om een Nederlands
bevel tot inbeslagneming op grond van de Confiscatieverordening toe te
zenden aan een andere lidstaat, met het oog op de erkenning en de
tenuitvoerlegging van dat bevel in die lidstaat. Evenals het huidige artikel
5.5.9 Sv is elke Nederlandse officier van justitie hiertoe bevoegd. Het
originele bevriezingsbevel (of een kopie daarvan) wordt vergezeld van een
ingevuld (en in voorkomend geval vertaald) bevriezingscertificaat. Dit
certificaat is opgenomen in bijlage I van de Confiscatieverordening. De
feitelijke procedure voor toezending van een bevriezingsbevel is
omschreven in paragraaf 6.2 van het algemene deel van deze memorie
van toelichting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 402, nr. 3

18

Wet wederzijdse erkenning en tenuitvoerlegging geldelijke
sancties en beslissingen tot confiscatie
Artikel II, onderdeel A
Dit artikel bevat enkele begripsomschrijvingen. Voor een goede uitvoering
van de Confiscatieverordening in Nederland is het wenselijk enkele
begrippen nader te definiëren. Gelet op het overschrijfverbod voor
Europese verordeningen worden de definities uit de Confiscatieverordening niet herhaald, maar wordt rechtstreeks verwezen naar de
begripsbepaling uit artikel 2 Cvo. Aldus dient voor de uitleg van deze
begrippen in het Nederlandse recht te worden aangesloten bij de
betekenis van die begrippen in de Confiscatieverordening, alsook bij
eventuele latere jurisprudentie van het Hof van Justitie over de werking
van die verordening.
Artikel II, onderdelen B tot en met D
In deze onderdelen worden de algemene bepalingen van de WWETGC
gewijzigd. Deze zijn nu van toepassing op zowel de geldelijke sancties als
op de beslissingen tot confiscatie. Voorgesteld wordt ook de bevelen tot
confiscatie in de zin van de Confiscatieverordening in deze algemene
bepalingen op te nemen. De wijzigingen worden hierna per artikel
toegelicht.
Artikel 4
Dit artikel wijst de officier van justitie aan als bevoegde autoriteit voor de
erkenning van een inkomende beslissing tot een geldelijke sancties of tot
confiscatie. Omdat de officier van justitie ook wordt aangewezen als
bevoegde autoriteit voor de erkenning van inkomende bevelen tot
confiscatie, wordt voorgesteld de bevelen tot confiscatie op grond van de
Confiscatieverordening toe te voegen aan het eerste lid. Met de inwerkingtreding van de Wet herziening tenuitvoerlegging strafrechtelijke
beslissingen (Stb. 2017, 82) is de Minister van Justitie en Veiligheid
verantwoordelijk voor de tenuitvoerlegging van bevelen tot confiscatie op
grond van de Confiscatieverordening. Het CJIB draagt feitelijk zorg voor
deze tenuitvoerlegging. Met het oog op de leesbaarheid wordt de tekst
van het artikel opnieuw vastgesteld.
Artikel 5
Voorgesteld wordt de Minister van Justitie en Veiligheid aan te wijzen als
bevoegde autoriteit voor het verzenden van een Nederlands confiscatiebevel aan een andere lidstaat met het oog op de erkenning en de
tenuitvoerlegging van dat bevel. Met de Wet herziening tenuitvoerlegging
strafrechtelijke beslissingen zijn zowel de officier van justitie als de
Minister van Justitie en Veiligheid aangewezen als bevoegde uitvaardigende autoriteit (Stb. 2017, 82; artikel XLI, onderdeel C). In zijn advies
heeft het CJIB erop gewezen dat deze keuze in de praktijk aanleiding geeft
tot onduidelijkheid. Met het oog op een effectieve tenuitvoerlegging van
strafrechtelijke beslissingen ligt het in de rede deze bevoegdheid te
beleggen bij de Minister van Justitie en Veiligheid, zodat het CJIB kan
worden belast met de uitvoering daarvan.
Het confiscatiebevel is in artikel 2, tweede lid, Cvo, gedefinieerd als: een
onherroepelijke straf of maatregel, opgelegd door een rechtbank na een
procedure in verband met een strafbaar feit, die leidt tot definitieve
ontneming van voorwerpen aan een natuurlijke persoon of rechtspersoon.
Hieruit volgt dat Nederlandse vonnissen of arresten waarin (a) de
maatregel onttrekking aan het verkeer, (b) de maatregel inhoudende de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 402, nr. 3

19

verplichting tot betaling van een geldbedrag aan de staat ter ontneming
van wederrechtelijk verkregen voordeel of (c) de verbeurdverklaring van
voorwerpen is opgelegd/uitgesproken, vatbaar zijn voor toezending aan
een andere lidstaat op grond van de Confiscatieverordening. Een
belangrijke voorwaarde voor toezending is dat het vonnis of arrest
onherroepelijk is.
De Confiscatieverordening vereist een onherroepelijke straf of maatregel
die door een rechtbank is opgelegd. Dit betekent dat de transactie (artikel
74, tweede lid, onderdelen b en d, Sr) en de strafbeschikking (artikel 257a,
derde lid, onderdelen a tot en met c, Sv) niet op grond van de Confiscatieverordening aan een andere lidstaat kunnen worden toegezonden, omdat
die beslissingen niet door een rechtbank zijn opgelegd.
De feitelijke procedure voor de toezending van een confiscatiebevel aan
een andere lidstaat is omschreven in paragraaf 6.4 van het algemene deel
van deze memorie van toelichting.
Artikel 6
In dit artikel worden de beslissingen genoemd die vatbaar zijn voor
erkenning en tenuitvoerlegging in Nederland. Voorgesteld wordt bevelen
tot confiscatie op grond van de Confiscatieverordening aan het eerste lid
toe te voegen. Met het oog daarop wordt ook de verwijzing in het tweede
lid aangepast.
Artikel 10
Dit artikel geeft een opsomming van de Nederlandse beslissingen die aan
een andere lidstaat kunnen worden toegezonden, met het oog op de
erkenning en de tenuitvoerlegging van die beslissing. Voorgesteld wordt
bevelen tot confiscatie op grond van de Confiscatieverordening aan het
eerste lid toe te voegen.
Artikel II, onderdeel E
Als gevolg van dit wetsvoorstel bevat hoofdstuk III van de WWETGC
regels over beslissingen tot confiscatie en regels over confiscatiebevelen
op grond van de Confiscatieverordening. Met het oog daarop wordt
voorgesteld het opschrift van dat hoofdstuk te wijzigen.
Artikelen II, onderdelen F en G
Hoofdstuk III van de WWETGC bevat het huidige juridische kader voor de
wederzijdse erkenning en tenuitvoerlegging van Europese confiscatiebeslissingen. Zoals in hoofdstuk 4 is aangegeven, zijn deze bepalingen in het
Nederlandse recht opgenomen ter implementatie van (onder meer) het
Kaderbesluit 2006/783/JBZ inzake de toepassing van het beginsel van
wederzijdse erkenning op beslissingen tot confiscatie. Met ingang van
19 december 2020 wordt dit kaderbesluit vervangen door de Confiscatieverordening. Omdat Denemarken en Ierland niet door de Confiscatieverordening worden gebonden (overwegingen 56 en 57 Cvo), dienen de eerste
twee afdelingen van hoofdstuk III van de WWETGC van kracht te blijven
voor deze lidstaten. Die afdelingen blijven het toepasselijke juridische
kader voor de wederzijdse erkenning en tenuitvoerlegging van bevriezingsbevelen van en aan die landen.
Met het oog op het voorgaande wordt voor de eerste twee afdelingen van
hoofdstuk III aangegeven dat die afdelingen enkel van toepassing zijn op
lidstaten die niet door de Confiscatieverordening worden gebonden. Voor
het overige blijven deze bepalingen ongewijzigd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 402, nr. 3

20

Artikel II, onderdeel H
Met dit onderdeel wordt de verwijzing naar artikel 31 WWETGC in artikel
33 WWETGC aangepast naar aanleiding van de vernummering van het
oude artikel 31, vijfde en zesde lid, WWETGC.
Artikel II, onderdeel I
Dit onderdeel voegt een nieuwe Afdeling 3 toe aan hoofdstuk III van de
WWETGC. In het navolgende wordt elk nieuw artikel toegelicht.
Artikel 34
Met dit artikel wordt expliciet aangegeven dat hoofdstuk III, Afdeling 3,
van de WWETGC exclusief van toepassing is op bevelen tot confiscatie.
De bepalingen uit deze afdeling zien op inkomende confiscatiebevelen.
Voor uitgaande confiscatiebevelen blijven de artikelen 5 en 10 WWETGC
van belang.
Artikel 35
Dit artikel omschrijft op welke wijze een inkomend confiscatiebevel in
Nederland ten uitvoer wordt gelegd. Het bevel wordt ten uitvoer gelegd
volgens het Nederlandse recht (artikel 23, eerste lid, Cvo). De inhoud van
het inkomende confiscatiebevel is bepalend voor de wijze waarop
tenuitvoerlegging plaatsvindt. In het bevel staat namelijk vermeld of tot
confiscatie van een specifiek voorwerp of tot confiscatie van een geldsom
moet worden overgegaan. Een eventuele beslissing van de uitvaardigende staat tot teruggave van voorwerpen aan of tot compensatie van het
slachtoffer wordt in het confiscatiecertificaat opgenomen.
Als de uitvaardigende autoriteit geen beslissing tot teruggave aan of
compensatie van het slachtoffer heeft genomen, zal het confiscatiebevel
dat ziet op specifieke voorwerpen doorgaans ten uitvoer worden gelegd
door de verkoop van het specifieke voorwerp en verdeling van de
opbrengst overeenkomstig de Confiscatieverordening (artikel 30, zesde
lid, onderdeel a, en zevende lid, Cvo). Ook kan het voorwerp aan de
uitvaardigende lidstaat worden overgedragen (artikel 30, zesde lid,
onderdeel b, Cvo). Indien verkoop of teruggave van het voorwerp niet
mogelijk is, dan kan conform het recht van de uitvoerende lidstaat op een
andere wijze worden beschikt (artikel 30, zesde lid, onderdeel c, Cvo).
Naar Nederlands recht kan dit onder meer inhouden dat het voorwerp
wordt vernietigd.
In alle situaties is van belang dat onverwijld na de beslissing tot erkenning
van het confiscatiebevel, voor zover mogelijk alle bekende personen die
door die erkenning worden getroffen daarover moeten worden geïnformeerd. Deze verplichting vloeit rechtstreeks voort uit artikel 32, eerste lid,
Cvo. In dat bericht moet tevens melding worden gemaakt van de
rechtsmiddelen die de getroffen personen ter beschikking staan. In het
navolgende wordt per onderdeel weergegeven hoe de tenuitvoerlegging
in Nederland plaatsvindt.
Eerste lid, onderdeel a
Als het confiscatiebevel strekt tot inning van een geldsom, wordt het
bevel overeenkomstig de genoemde artikelen ten uitvoer gelegd.
Gelijktijdig met de kennisgeving van de erkenningsbeslissing van de
officier van justitie, wordt de veroordeelde op de hoogte gesteld van de
dag waarop uiterlijk betaling moet plaatsvinden (artikel 6:4:1 Sv). Als niet
binnen die termijn wordt betaald, wordt verhaal genomen op de
voorwerpen van de veroordeelde (artikel 6:4:3, eerste en tweede lid, Sv).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 402, nr. 3

21

In voorkomend geval kan een strafrechtelijk executie onderzoek (SEO)
worden ingesteld naar het vermogen van de veroordeelde (artikel 6:4:11
Sv).
Als voorafgaand aan de erkenningsbeslissing conservatoir beslag is
gelegd op voorwerpen van de veroordeelde, dan vindt het verhaal plaats
overeenkomstig artikel 6:4:4 Sv (dat vervolgens verwijst naar de
bepalingen uit het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering). In
voorkomend geval geldt de schriftelijke beslissing tot erkenning van het
confiscatiebevel als titel bedoeld in artikel 704, eerste lid, van het Wetboek
van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv).
Als voorafgaand aan de erkenningsbeslissing geen conservatoir beslag is
gelegd op voorwerpen van de veroordeelde, vindt het verhaal plaats
krachtens een dwangbevel, op de wijze als omschreven in artikel 6:4:5 Sv.
De veroordeelde kan zich op grond van artikel 6:4:5, derde lid, Sv,
verzetten tegen de tenuitvoerlegging van het dwangbevel, waarbij de
rechtbank Noord-Nederland wordt aangewezen als bevoegde rechtbank
om het verzetschrift te behandelen. De Minister van Justitie en Veiligheid
kan eenieder vorderen inlichtingen te verschaffen die noodzakelijk zijn
voor de tenuitvoerlegging van het confiscatiebevel (artikel 6:1:9 Sv).
Als bij de inning van een confiscatiebevel dat ziet op een geldsom volledig
verhaal op grond van de artikelen 6:4:4, 6:4:5 en 6:4:6 Sv onmogelijk blijkt,
kan het openbaar ministerie overeenkomstig artikel 6:6:25 Sv een
vordering instellen om het dwangmiddel gijzeling jegens de veroordeelde
toe te passen. De daartoe strekkende vordering wordt ingediend door de
rechtbank Noord-Nederland, zittingslocatie Leeuwarden. Daarbij wordt als
uitgangspunt gehanteerd dat voor elke volle € 25 van het nog openstaande bedrag waarvoor verhaal is gezocht, niet meer dan één dag
gijzeling wordt opgelegd. De toepassing van gijzeling heft de verschuldigdheid van de geldsom niet op. De maximale duur van de gijzeling
bedraagt drie jaar (artikel 36e, elfde lid, Sr).
Eerste lid, onderdeel b
Als het confiscatiebevel betrekking heeft op een specifiek voorwerp, zal
doorgaans voorafgaand aan de beslissing tot erkenning van dat bevel,
beslag worden/zijn gelegd op dat voorwerp (zie ook de toelichting op
artikel 38 WWETGC). Op het moment van erkenning van het buitenlandse
confiscatiebevel, vervalt dat voorwerp aan de Nederlandse Staat.
Is het voorwerp op het moment van erkenning van het confiscatiebevel
nog niet in beslag genomen, dan vindt de tenuitvoerlegging van het
confiscatiebevel plaats overeenkomstig de Nederlandse bepaling over de
verbeurdverklaring van voorwerpen (artikel 6:5:1 Sv). In voorkomend
geval dient het voorwerp na de erkenning onverwijld door de veroordeelde te worden uitgeleverd (artikelen 6:4:1). Als de veroordeelde het
voorwerp niet uitlevert, pleegt de Minister van Justitie en Veiligheid
overleg met de uitvaardigende autoriteit. In dit overleg kan worden
overeengekomen dat tenuitvoerlegging van het confiscatiebevel plaatsvindt door confiscatie van een geldsom die correspondeert met de waarde
van het specifieke voorwerp. In voorkomend geval kan de Minister van
Justitie en Veiligheid met toepassing van de artikelen 6:4:3, 6:4:5 en 6:4:6
verhaal nemen op de voorwerpen van de veroordeelde (artikel 6:5:1,
tweede lid, Sv). De Minister kan in dit kader van een ieder inlichtingen
vorderen die noodzakelijk zijn voor de tenuitvoerlegging van het confiscatiebevel (artikel 6:1:9 Sv). In het geval volledig verhaal onmogelijk is
gebleken of daarvan is afgezien kan – indien de rechter in de uitvaardigende staat in het confiscatiebevel een vervangende vrijheidsstraf heeft
opgelegd én de mogelijkheid van de tenuitvoerlegging daarvan door de
bevoegde autoriteit van de uitvaardigende staat is overgedragen aan
Nederland – de vervangende vrijheidsstraf ten uitvoer worden gelegd (art.
6:4:3, derde lid, Sv).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 402, nr. 3

22

Tweede lid
De Confiscatieverordening voorziet in de mogelijkheid dat een specifiek
voorwerp of een geldsom rechtstreeks aan een door de uitvaardigende
autoriteit aangewezen slachtoffer wordt overgedragen (artikel 30, eerste
tot en met vierde lid, Cvo). Met dit lid wordt voorzien in een rechtsgrondslag voor een dergelijke wijze van tenuitvoerlegging.
Indien de uitvaardigende autoriteit een beslissing tot teruggave aan of tot
compensatie van het slachtoffer heeft genomen, wordt informatie over die
beslissing doorgaans in het confiscatiecertificaat opgenomen (artikel 30,
eerste lid, Cvo). De uitvaardigende autoriteit kan echter ook in een later
stadium aan de Minister van Justitie en Veiligheid meedelen dat tenuitvoerlegging van het confiscatiebevel plaats dient te vinden door
teruggave van dat voorwerp aan het slachtoffer (artikel 30, eerste en vijfde
lid, Cvo).
Deze overdracht aan het slachtoffer vormt het slotstuk van de tenuitvoerlegging van een inkomend confiscatiebevel. Indien de rechtstreekse
teruggave aan het slachtoffer niet mogelijk is, kan de Minister van Justitie
en Veiligheid het voorwerp via de uitvaardigende lidstaat aan het
slachtoffer overdragen (artikel 30, tweede lid, Cvo).
Wanneer de in het confiscatiebevel genoemde voorwerpen niet kunnen
worden teruggegeven aan het slachtoffer, maar er in verband met de
tenuitvoerlegging wel geld is verkregen (bijvoorbeeld doordat met de
uitvaardigende staat is overeengekomen dat een vervangende geldsom
wordt geconfisqueerd die correspondeert met de waarde van het
voorwerp), dient deze vervangende geldsom aan het slachtoffer te
worden overgedragen, indien nodig via de uitvaardigende lidstaat (artikel
30, derde lid, Cvo).
Indien de uitvaardigende lidstaat een beslissing tot compensatie van het
slachtoffer heeft genomen en er als gevolg van de tenuitvoerlegging van
het confiscatiebevel geld is verkregen, dient die geldsom aan het
slachtoffer te worden overgedragen, eveneens indien nodig via de
uitvaardigende lidstaat (artikel 30, vierde lid, Cvo).
Gelet op het voorgaande spreekt het voorgestelde tweede lid niet alleen
over de teruggave van een voorwerp aan het slachtoffer (artikel 30,
tweede lid, Cvo), maar ook over de teruggave van een overeenkomstige
geldsom aan het slachtoffer (artikel 30, derde lid, Cvo) en over de
overdracht van een geldsom ter compensatie van het slachtoffer (artikel
30, vierde lid, Cvo).
Derde lid, onderdeel a
Zoals eerder is opgemerkt, zal de confiscatie van een specifiek voorwerp
doorgaans worden gevolgd door verkoop van het voorwerp en verdeling
van de opbrengst. De Confiscatieverordening voorziet echter in de
mogelijkheid dat een specifiek voorwerp rechtstreeks aan de uitvaardigende staat wordt overgedragen (artikel 30, zesde lid, onderdeel b, Cvo).
Met dit lid wordt voorzien in een rechtsgrondslag voor een dergelijke
wijze van tenuitvoerlegging.
Indien het confiscatiebevel betrekking heeft op een voorwerp en er geen
beslissing tot teruggave aan of compensatie van het slachtoffer is
opgenomen in het confiscatiebevel, wordt de tenuitvoerlegging van het
bevel voltooid door het voorwerp over te dragen aan de uitvaardigende
lidstaat.
Wanneer een confiscatiebevel betrekking heeft op een geldsom kunnen de
uitvaardigende en uitvoerende lidstaat overeenkomen dat in plaats van de
geldsom een vervangend voorwerp wordt geconfisqueerd (artikel 30,
zesde lid, onderdeel b, Cvo). In voorkomend geval dient de uitvoerende
lidstaat ter voltooiing van de tenuitvoerlegging van het confiscatiebevel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 402, nr. 3

23

dat voorwerp over te dragen aan de uitvaardigende staat. Om die reden
spreekt het voorgestelde tweede lid, onderdeel b, mede over de
overdracht van een «vervangend voorwerp».
Derde lid, onderdeel b
Indien het confiscatiebevel strekt tot overdracht van een – al dan niet
vervangende – geldsom aan de uitvaardigende lidstaat, wordt de
tenuitvoerlegging van het confiscatiebevel voltooid door de overdracht
van die geldsom aan de betreffende lidstaat. In voorkomend geval bepaalt
artikel 30, zevende lid, van de Confiscatieverordening hoe over het geïnde
geld moet worden beschikt. Indien het bedrag gelijk is aan of lager is dan
€ 10.000 valt het bedrag toe aan de Nederlandse Staat. Als het bedrag
hoger is dan € 10.000, draagt de Minister van Justitie en Veiligheid de
helft van het totale geïnde bedrag af aan de uitvaardigende lidstaat (artikel
30, zevende lid, aanhef en onderdeel b, Cvo).
Artikel 36
Dit artikel regelt de bevoegdheid van de officier van justitie en de Minister
van Justitie en Veiligheid om de erkenning onderscheidenlijk de tenuitvoerlegging van een confiscatiebevel te weigeren. De Confiscatieverordening bevat een limitatieve opsomming van weigeringsgronden (artikel
19, eerste lid, Cvo). De Confiscatieverordening geeft uitvoerende
autoriteiten de bevoegdheid tot het inroepen van deze weigeringsgronden, maar regelt niet dat in bepaalde situaties die gronden verplicht
moeten worden ingeroepen. Artikel 19 Confiscatieverordening noemt de
volgende weigeringsgronden:
– strijdigheid met het beginsel van ne bis in idem, dat wil zeggen dat
geen dubbele vervolging plaatsvindt voor hetzelfde feit (onderdeel a);
– het bestaan van een voorrecht of immuniteit (onderdeel b);
– de onvolledigheid of onjuistheid van het confiscatiecertificaat
(onderdeel c);
– de situatie dat de gedraging uit het confiscatiebevel geen strafbaar feit
is naar Nederlands recht (onderdelen d en f);
– rechten van getroffen personen die de tenuitvoerlegging onmogelijk
maken (onderdeel e);
– veroordelingen bij verstek, waarbij niet is voldaan aan de in de Cvo
omschreven procedurevoorschriften (onderdeel g); en
– de situatie dat de tenuitvoerlegging van het confiscatiebevel zou leiden
tot een manifeste schending van een in het Handvest vervat grondrecht (onderdeel h).
Een groot aantal van deze weigeringsgronden komt overeen met de
bestaande verplichte weigeringsgronden in de artikelen 24 en 24a
WWETGC. Daarnaast introduceert de Confiscatieverordening een nieuwe
weigeringsgrond voor de situatie waarin de tenuitvoerlegging van het
confiscatiebevel tot een manifeste schending van in het Handvest vervatte
grondrechten zou opleveren (artikel 19, eerste lid, onderdeel h, Cvo). Deze
weigeringsgrond kan worden ingeroepen in uitzonderlijke situaties,
wanneer er gegronde redenen zijn om op basis van specifieke en
objectieve gegevens aan te nemen dat een manifeste schending van één
van de grondrechten uit het Handvest dreigt. De ruimte van vrijheid,
veiligheid en recht binnen de Unie is gebaseerd op onderling vertrouwen
en de veronderstelling dat alle lidstaten zich aan het recht van de Unie
houden, met name de grondrechten. De in dit verband relevante
grondrechten zijn met name het recht op een doeltreffende voorziening in
rechte, het recht op een onpartijdig gerecht en de rechten van verdediging
(overweging 34). In het licht van dit uitgangspunt en van de jurisprudentie
van het Europese Hof van Justitie zijn de lidstaten bij de uitvoering van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 402, nr. 3

24

Unierecht in beginsel verplicht om aan te nemen dat de andere lidstaten
de grondrechten in acht nemen, zodat zij, behoudens uitzonderlijke
gevallen, niet mogen nagaan of een lidstaat in een concreet geval die
grondrechten daadwerkelijk heeft geëerbiedigd (HvJ EU, 18 december
2014, Advies 2/13, ECLI:EU:C:2014:2454, punten 191–192).
Ten aanzien van de weigeringsgrond uit artikel 19, onderdeel g, Cvo, dient
te worden opgemerkt dat deze enkel kan worden ingeroepen wanneer het
confiscatiebevel verband houdt met een definitieve veroordeling.
Wanneer sprake is van niet op een veroordeling gebaseerd confiscatiebevel (non conviction based confiscation), kan deze weigeringsgrond niet
worden ingeroepen (overweging 32 Cvo).
In de consultatieversie van dit wetsvoorstel was geregeld dat de officier
van justitie of de Minister van Justitie en Veiligheid verplicht is om de
erkenning onderscheidenlijk de tenuitvoerlegging van een confiscatiebevel te weigeren, indien een van de weigeringsgronden bedoeld in
artikel 19, eerste lid, onderdelen a, b, c, e, f en h, Cvo van toepassing is.
Dit sloot aan bij de systematiek van gedeeltelijk verplichte en gedeeltelijk
facultatieve weigeringsgronden die bij de implementatie van het
kaderbesluit 2006/783/JBZ is gekozen. Naar aanleiding van het advies van
de Afdeling advisering van de Raad van State is het voorgestelde artikel
36 WWETGC dusdanig gewijzigd, dat alle weigeringsgronden uit artikel 19
Cvo facultatief zijn. De officier van justitie (in de tenuitvoerleggingsfase:
de Minister van Justitie en Veiligheid) heeft daardoor een zekere beoordelingsmarge om aan de hand van de specifieke omstandigheden per geval
te beslissen over de toepassing van de weigeringsgronden. Uit Europese
jurisprudentie over het Europees aanhoudingsbevel (EAB) kan immers
worden afgeleid dat nationale autoriteiten over een dergelijke beoordelingsmarge dienen te beschikken (HvJ EU 29 juni 2017, C-579/15,
ECLI:NL:EU:2017:503). Deze beoordelingsmarge biedt ruimte om –
wanneer één van de weigeringsgronden aan de orde is – toch te besluiten
een confiscatiebevel te erkennen en ten uitvoer te leggen. De weigeringsgronden uit artikel 19, eerste lid, Cvo, zijn gebaseerd op ook internationaal
algemeen erkende kernwaarden van het strafproces en de samenwerking
in het kader van rechtshulp. De officier van justitie betrekt de fundamentele aard van de weigeringsgronden van de Confiscatieverordening
bij zijn beslissing om de erkenning/tenuitvoerlegging van een confiscatiebevel wegens de toepasselijkheid van een weigeringsgrond de weigeren.
Indien in gerechtelijke procedures wordt getwist over een beslissing van
de officier van justitie om een weigeringsgrond niet toe te passen, zal de
rechter toetsen of de officier van justitie in redelijkheid tot deze beslissing
heeft kunnen komen. Dit komt hieronder ook aan de orde, in de toelichting
op artikel 39, eerste lid.
Alvorens de erkenning en tenuitvoerlegging van een confiscatiebevel te
weigeren, pleegt de officier van justitie onderscheidenlijk de Minister van
Justitie en Veiligheid (in de praktijk: het CJIB) overleg met de uitvaardigende autoriteit (artikel 19, tweede lid, Cvo).
Artikel 37
Dit artikel voorziet in de bevoegdheid van de officier van justitie om te
beslissen over de prioritering van twee of meer bevelen. De Confiscatieverordening regelt de situatie waarin twee of meerdere bevriezings- of
confiscatiebevelen uit verschillende lidstaten ofwel zijn uitgevaardigd
tegen dezelfde persoon (en die persoon niet beschikt over voldoende
voorwerpen om aan alle bevelen te voldoen), ofwel betrekking hebben op
hetzelfde voorwerp (artikel 26 Cvo). Omdat het in die situatie feitelijk
onmogelijk is alle confiscatiebevelen ten uitvoer te leggen, beslist de
officier van justitie aan welk bevel voorrang dient te worden gegeven. De
Confiscatieverordening, noemt enkele relevante omstandigheden die de
officier van justitie bij die beslissing betrekt (artikel 26, tweede lid, Cvo).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 402, nr. 3

25

Artikel 38
Dit artikel regelt de bevoegdheid om voorafgaand aan de beslissing tot
erkenning van een confiscatiebevel beslag te leggen op voorwerpen van
de veroordeelde (artikel 18, vijfde lid, Cvo). Bij een confiscatiebevel dat
ziet op een voorwerp zal, wanneer mogelijk, voorafgaand aan de
erkenningsbeslissing beslag worden gelegd op de in het confiscatiebevel
genoemde voorwerp(en) op grond van artikel 94, tweede lid, Sv. Bij een
confiscatiebevel dat ziet op een geldsom zal, indien mogelijk voorafgaand
aan de erkenningsbeslissing, met toepassing van artikel 94a, tweede lid,
Sv, conservatoir beslag worden gelegd op voorwerpen van de veroordeelde. Voor inbeslagneming op grond van artikel 94a, tweede lid, Sv,
moet sprake zijn van verdenking van of veroordeling wegens een misdrijf,
waarvoor een geldboete van de vijfde categorie kan worden opgelegd. Op
grond van artikel 94a, vierde en vijfde lid, kan ook zogenaamd ander
beslag worden gelegd.
Artikel 39
Eerste lid
Met het voorgestelde artikel 39, eerste lid, WWETGC, wordt voorzien in
een effectief rechtsmiddel tegen de beslissing tot erkenning en tenuitvoerlegging van het confiscatiebevel. De veroordeelde en andere belanghebbenden kunnen tegen deze beslissing beroep instellen, op vergelijkbare
wijze als het huidige artikel 27 WWETGC. Het beroep wordt door middel
van een met redenen omkleed klaagschrift ingesteld bij de rechtbank
Noord-Nederland. De raadkamer van de rechtbank toetst de rechtmatigheid van de beslissing tot erkenning en tenuitvoerlegging van het
confiscatiebevel. In de praktijk betekent dit dat de rechter beoordeelt of de
officier van justitie in redelijkheid tot zijn beslissing tot erkenning van het
confiscatiebevel heeft kunnen komen. Hierbij wordt ook getoetst of de
officier van justitie de erkenning had moeten weigeren op basis van de
verplichte weigeringsgronden. De raadkamer van de rechtbank treedt bij
de beoordeling van het klaagschrift echter niet in de rechtmatigheid van
de buitenlandse rechterlijke beslissing die aan het confiscatiebevel ten
grondslag ligt. Het is niet aan de Nederlandse rechter om te treden in het
in het buitenland gevoerde rechtsgeding en de in het buitenland genomen
beslissingen, door te oordelen of een rechterlijke autoriteit uit een andere
lidstaat bij het uitvaardigen van het confiscatiebevel heeft gehandeld
conform het recht van die lidstaat.
De veroordeelde kan zich voorts verzetten tegen het nemen van verhaal in
het kader van de tenuitvoerlegging van een opgelegde verplichting tot
betaling van een geldsom. Tegen de beschikking van de raadkamer kan
beroep in cassatie worden ingesteld (art. 6:4:5, derde lid, Sv).
Voorgesteld wordt dat het ingestelde beroep geen schorsende werking
heeft, waardoor het confiscatiebevel ook gedurende de beroepsprocedure
ten uitvoer mag worden gelegd. De Confiscatieverordening biedt hiervoor
de ruimte (art. 33, eerste lid, Cvo). In afwijking van de regeling voor de
erkenning en tenuitvoerlegging van een beslissing tot confiscatie, in
artikel 27, eerste lid, WWETGC is hiervoor gekozen in het belang van een
voortvarende afhandeling van het confiscatiebevel. De ervaring met de
beslissingen tot confiscatie heeft uitgewezen dat een zorgvuldige
toepassing van de procedure in combinatie met de aard van de rechterlijke toetsing, waarbij wordt getoetst of de officier van justitie in
redelijkheid tot zijn beslissing tot erkenning heeft kunnen komen, het
risico op toewijzing van het beroep tegen de erkenning en tenuitvoerlegging zodanig minimaliseert dat het voordeel van een voortvarende
afhandeling opweegt tegen het bezwaar van een mogelijke verplichting
tot het ongedaan maken van de tenuitvoerlegging.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 402, nr. 3

26

Tweede lid
Dit lid is reeds opgenomen artikel 27, tweede lid, WWETGC. Derde
belanghebbenden die menen recht te hebben op geconfisqueerde
voorwerpen, kunnen hun rechten effectueren op basis van het Wetboek
van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv). Dit wetboek kent verschillend
regimes voor de afwikkeling van het executoriaal beslag, waarbij
onderscheid wordt gemaakt tussen roerende zaken die geen registergoederen zijn (art. 439 e.v. Rv) en onroerende zaken (art. 502 ev. Rv). Aldus
kan een derde zich verzetten tegen de executoriale verkoop van geconfisqueerde voorwerpen (art. 456, eerste lid, en 538, eerste lid, Rv). Ook kan
een derde na de executoriale verkoop een deel van de opbrengst opeisen
of de door de rechter-commissaris opgestelde staat van verdeling
(rangregeling) betwisten. Ingeval van betwisting van de vorderingen of de
rangregeling kunnen de betrokken partijen worden verwezen naar de
rechtbank. Op basis van de rechterlijke uitspraak wordt de executieopbrengst aan de schuldeisers uitgekeerd (art. 480/490d en 551/553 Rv).
Artikel II, onderdeel J
De voorgestelde wijziging strekt tot uitvoering van 31, eerste lid, Cvo, dat
bepaalt dat elke lidstaat de eigen kosten draagt die voortvloeien uit de
toepassing van de Confiscatieverordening. Ingeval van een inkomend
confiscatiebevel kan de Minister van Justitie en Veiligheid de uitvaardigende autoriteit overeenkomen dat de kosten worden gedeeld, indien
sprake is van uitzonderlijke of hoge kosten (artikel 31, tweede lid, Cvo).
De Minister voor Rechtsbescherming,
S. Dekker
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 402, nr. 3

27

Bijlage 1:

Implementatietabel

Bijlage 1: Transponeringstabel
Verordening (EU) 2018/1805

Wordt geïmplementeerd door

Artikel 1, eerste tot en met vierde
lid
Artikel 2, onder 1

Rechtstreekse werking volstaat

Artikel 2, onder 2

Artikel 2, onder 3

Artikel 2, onder 4 tot en met 7
Artikel 2, onder 8

Artikel 2, onder 9

Artikel 2, onder 10
Artikel 3, eerste lid
Artikel 3, tweede lid

Artikel I, onderdeel D (artikel
5.5.14, onder a, Sv)
Artikelen 94 en 94a Sv (beslag op
voorwerpen)
Artikel II, onderdeel A (artikel 1,
onder q, WWETGC)
Artikelen 33, 36b en 36e Sr
(verbeurdverklaring voorwerp,
onttrekking aan verkeer en
ontneming wederrechtelijk
verkregen voordeel)
Artikel 94a, zesde lid, Sv
(voorwerpen zijn alle zaken en
vermogensrechten)
Rechtstreekse werking volstaat
Artikel I, onderdeel D (artikelen
5.5.14, onder b, en 5.5.19, Sv):
officier van justitie aangewezen
als uitvaardigende autoriteit
Artikel II, onderdeel A en B
(artikelen 1, onder q, en 5
WWETGC): Onze Minister
aangewezen als uitvaardigende
autoriteit
Artikel I, onderdeel D (artikel
5.5.14, onder c, en 5.5.15 Sv):
officier van justitie aangewezen
als uitvoerende autoriteit
Artikel II, onderdelen A en B
(artikelen 1, onder s, en 4
WWETGC): officier van justitie en
Onze Minister aangewezen als
uitvoerende autoriteit
Rechtstreekse werking volstaat
Rechtstreekse werking volstaat
Rechtstreekse werking volstaat

Artikel 4, eerste lid
Artikel 4, tweede lid

Rechtstreekse werking volstaat
Van mogelijkheid (nog) geen
gebruik gemaakt

Artikel 4, derde lid
Artikel 4, vierde tot en met
negende lid
Artikel 5, eerste tot en met derde
lid
Artikel 6, eerste en tweede lid
Artikel 6, derde lid

Feitelijke uitvoering
Rechtstreekse werking volstaat

Artikel 7, eerste en tweede lid

Artikel I, onderdeel D (artikel
5.5.15, eerste lid, Sv)
De derde afdeling van titel IV van
het Eerste Boek Sv is van
toepassing (beslag op voorwerpen)
Artikel I, onderdeel D (artikel
5.5.16 Sv)
Rechtstreekse werking volstaat

Artikel 8, eerste lid
Artikel 8, tweede, derde en vierde
lid

Omschrijving beleidsruimte

Toelichting op keuze bij invulling
beleidsruimte

T.a.v. ander strafbare feiten
kunnen lidstaten de erkenning en
tenuitvoerlegging afhankelijk
stellen van de strafbaarheid van
die feiten in de uitvoerende
lidstaat

Het Nederlandse Wetboek van
Strafrecht en diverse bijzondere
wetten voorzien in strafbaarstelling
van andere feiten dan die
genoemd in artikel 3, eerste lid,
Cvo.

Lidstaten kunnen een verklaring
afleggen

Nederland zal een verklaring
afleggen dat een gewaarmerkte
kopie van het bevriezingsbevel
volstaat

Lidstaten kunnen een verklaring
afleggen

Nederland zal een verklaring
afleggen dat een vertaling van het
bevriezingscertificaat in de Engelse
taal wordt aanvaard

Rechtstreekse werking volstaat
Rechtstreekse werking volstaat
Van mogelijkheid (nog) geen
gebruik gemaakt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 402, nr. 3

28

Verordening (EU) 2018/1805

Wordt geïmplementeerd door

Artikel 9, eerste tot en met zesde
lid
Artikel 10, eerste tot en met derde
lid
Artikel 11, eerste tot en met vierde
lid

Rechtstreekse werking volstaat

Artikel 12, eerste en tweede lid
Artikel 13, eerste tot en met vijfde
lid
Artikel 14, eerste lid
Artikel 14, tweede lid

Rechtstreekse werking volstaat
Rechtstreekse werking volstaat

Artikel 14, derde lid
Artikel 14, vierde tot en met
achtste lid
Artikel 15, eerste tot en met derde
lid
Artikel 16, eerste tot en met derde
lid
Artikel 17, eerste en tweede lid
Artikel 17, derde lid

Feitelijke uitvoering
Rechtstreekse werking volstaat

Artikel 18, eerste tot en met zesde
lid

Artikel II, onderdeel H (artikel 35,
eerste lid, WWETGC)
Artikelen 33, 36b en 36e Sr:
confiscatie tenuitvoergelegd als
verbeurdverklaring, onttrekking
aan verkeer of ontneming
wederrechtelijk verkregen
voordeel
Artikel II, onderdeel H
(artikel 36 WWETGC)
Rechtstreekse werking volstaat
Rechtstreekse werking volstaat

Artikel 19, eerste lid
Artikel 19, tweede en derde lid
Artikel 20, eerste tot en met vijfde
lid
Artikel 21, eerste lid
Artikel 21, tweede lid

Artikel 21 derde en vierde lid
Artikel 22, eerste tot en met vijfde
lid
Artikel 23, eerste lid
Artikel 23, tweede lid

Artikel 23, derde lid
Artikel 24, eerste lid
Artikel 24, tweede lid

Omschrijving beleidsruimte

Toelichting op keuze bij invulling
beleidsruimte

Tweede lid: geheimhouding
bevriezingsbevel wordt
gewaarborgd in overeenstemming met nationale recht (Wet
politiegegevens en Wet justitiële
en strafvorderlijke gegevens)

O.g.v. art. 94, derde lid, Sv, wordt
zoveel mogelijk bewijs van
ontvangst afgegeven aan degene
bij wie voorwerp is inbeslaggenomen

Lidstaten kunnen verklaring
afleggen

Nederland zal een verklaring
afleggen dat een gewaarmerkte
kopie van het confiscatiebevel
volstaat

Lidstaten kunnen een verklaring
afleggen

Nederland zal een verklaring
afleggen dat een vertaling van het
confiscatiecertificaat in de Engelse
taal wordt aanvaard
De officier van justitie is bevoegd
tot het leggen van beslag op
voorwerpen, op grond van de
artikelen 94 en 94a Sv

Rechtstreekse werking volstaat
Rechtstreekse werking volstaat

Rechtstreekse werking volstaat
Van mogelijkheid (nog) geen
gebruik gemaakt

Rechtstreekse werking volstaat
Rechtstreekse werking volstaat
Rechtstreekse werking volstaat
Van mogelijkheid (nog) geen
gebruik gemaakt

Vijfde lid: o.g.v. nationale recht
kan de bevoegde autoriteit
besluiten tot bevriezing van het
voorwerp

Rechtstreekse werking volstaat
Artikel II, onderdeel H (artikel 38,
eerste lid, WWETGC)
De derde afdeling van titel IV van
het Eerste Boek Sv (beslag op
voorwerpen)
Rechtstreekse werking volstaat
Rechtstreekse werking volstaat
Rechtstreekse werking volstaat
Rechtstreekse werking volstaat
Artikel 51 Sr (strafbaarheid
rechtspersonen)
Rechtstreekse werking volstaat
Rechtstreekse werking volstaat
Van mogelijkheid gebruik
gemaakt

Artikel 24, derde lid
Artikel 25, eerste lid

Feitelijke uitvoering
Rechtstreekse werking volstaat

Artikel 25, tweede lid

Rechtstreekse werking volstaat

Lidstaten kunnen een of
meerdere centrale autoriteiten
aanwijzen voor verzending en
ontvangst van bevriezings- en
confiscatiecertificaten

Het CJIB is aangewezen als
centrale autoriteit voor ontvangst
en verzending confiscatiebevelen

Autoriteiten kunnen met elk
geschikt communicatiemiddel
overleg voeren

Gebruik kan worden gemaakt van
beveiligd telecomnetwerk EJN of
van andere kanalen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 402, nr. 3

29

Verordening (EU) 2018/1805

Wordt geïmplementeerd door

Artikel 26, eerste lid

Artikel I, onderdeel D (artikel
5.5.17 Sv)
Artikel II, onderdeel H
(artikel 37 WWETGC)
Zie het eerste lid
Rechtstreekse werking volstaat
Rechtstreekse werking volstaat

Artikel 26, tweede lid
Artikel 27, eerste tot en met derde
lid
Artikel 28, eerste lid

Artikel 28, tweede, derde en vierde
lid
Artikel 29, eerste lid
Artikel 29, tweede lid
Artikel 29, derde lid
Artikel 30, eerste tot en met vierde
lid
Artikel 30, vijfde lid
Artikel 30, zesde en zevende lid

Artikel 31, eerste en tweede lid
Artikel 32, eerste lid

Artikel 32, tweede en derde lid
Artikel 33, eerste en tweede lid

Artikel 33, derde en vierde lid
Artikel 34, eerste en tweede lid
Artikel 35, eerste en tweede lid
Artikel 36
Artikel 37, eerste tot en met zesde
lid
Artikel 38
Artikel 39

Artikel 40, eerste en tweede lid
Artikel 41

Omschrijving beleidsruimte

Toelichting op keuze bij invulling
beleidsruimte

Na de tenuitvoerlegging stelt de
uitvoerende autoriteit de haar
bekende getroffen personen
onverwijld op de hoogte,
overeenkomstig procedures
krachtens nationale recht

Het Nederlandse recht beperkt de
informatieplicht tot degene bij wie
voorwerp in beslag is genomen
(art. 94, derde lid, Sv)

Artikelen 117 en 118 Sv (beheer
en vervreemding inbeslaggenomen voorwerpen)
Rechtstreekse werking volstaat
Rechtstreekse werking volstaat
Artikel 116, tweede lid, Sv
(teruggave aan rechthebbende)
Rechtstreekse werking volstaat
Artikel II, onderdeel H (artikel 35,
eerste en tweede lid, WWETGC)
Rechtstreekse werking volstaat
Artikel II, onderdeel H
(artikel 35, eerste en derde lid,
WWETGC)
Rechtstreekse werking volstaat
Rechtstreekse werking volstaat

Rechtstreekse werking volstaat
Artikel I, onderdeel D
(artikel 5.5.18 Sv)
Artikel II, onderdeel H
(artikelen 38, tweede lid, en 39,
WWETGC)
Rechtstreekse werking volstaat
Rechtstreekse werking volstaat
Rechtstreekse werking volstaat
Bepaling richt zich tot de
Europese Commissie
Bepaling richt zicht tot de
Europese Commissie
Bepaling richt zich tot de
Europese Commissie
Artikel I, onderdelen A en C
(artikelen 5.5.1, eerste lid, en
5.5.9, eerste lid, Sv)
Artikel II, onderdelen F en H
(artikelen 22, eerste lid, en 34
WWETGC)
Rechtstreekse werking volstaat
Rechtstreekse werking volstaat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 402, nr. 3

30

Bijlage 2:

informatieplichten uit de Confiscatieverordening (Cvo)

Uitvaardigende autoriteit aan uitvoerende autoriteit
Wat

Hoe

Artikel

Elke haar bekende persoon die wordt getroffen
door bevriezingsbevel
Benodigde gegevens beslissing erkenning
bevriezingsbevel ingeval een grond voor
niet-erkenning of niet-tenuitvoerlegging wordt
ingeroepen
Verzoek om uitstel van de kennisgeving van de
tenuitvoerlegging
Uitstel van kennisgeving aan getroffen
personen is niet langer noodzakelijk
Geen instemming met verzoek tot beperking
van de duur van de bevriezing
Elke haar bekende persoon die wordt getroffen
door confiscatiebevel
Risico op overschrijding van het bedrag uit het
confiscatiebevel
Het confiscatiebevel is geheel of ten dele ten
uitvoer gelegd in de uitvaardigende staat
Geldsom wordt vrijwillig betaald aan een
autoriteit van de uitvaardigende staat.
Intrekking van een bevriezingsbevel of
confiscatiebevel
Een genomen beslissing tot teruggave van een
bevroren voorwerp aan slachtoffer
Beslissing tot teruggave geconfisqueerde
voorwerp aan of tot compensatie van het
slachtoffer
Hangende procedure tot teruggave aan of tot
compensatie van het slachtoffer

Kennisgeving

Artikel 4, zevende lid, Cvo

Verstrekking

Artikel 8, tweede lid, Cvo

Verzoek

Artikel 11, derde lid, Cvo

Kennisgeving

Artikel 11, derde lid, Cvo

Kennisgeving

Artikel 12, tweede lid, Cvo

Kennisgeving

Artikel 14, zesde lid, Cvo

Kennisgeving (schriftelijk)

Artikel 16, derde lid, Cvo

Kennisgeving (schriftelijk)

Artikel 16, derde lid, Cvo

Kennisgeving (schriftelijk)

Artikel 16, derde lid, Cvo

Kennisgeving (onmiddellijk)

Artikel 27, tweede lid, Cvo

Mededeling

Artikel 29, eerste lid, Cvo

Mededeling

Artikel 30, eerste lid, Cvo

Mededeling

Artikel 30, vijfde lid, Cvo

Uitvoerende autoriteit aan uitvaardigende autoriteit
Wat

Hoe

Artikel

Beschrijving van de bevroren voorwerpen en,
indien beschikbaar, een raming van de waarde
ervan
Beslissing tot niet-erkenning of niettenuitvoerlegging van het bevriezingsbevel
Bespreken passende maatregelen ingeval van
grond voor niet-erkenning of niettenuitvoerlegging van bevriezingsbevelen
Beslissing over erkenning en tenuitvoerlegging
bevriezingsbevel
Redenen niet naleving termijnen
Uitstel van de tenuitvoerlegging van een
bevriezingsbevel
Geen gronden meer aanwezig voor uitstel van
de tenuitvoerlegging van een bevriezingsbevel
Niet naleving geheimhoudingsplicht
Verzoek tot beperking van de duur van
bevriezing van voorwerpen
Tenuitvoerlegging bevriezingsbevel onmogelijk
Niet bevoegd erkenning confiscatiecertificaat
Bevriezing met het oog op een later confiscatiebevel
Resultaten tenuitvoerlegging confiscatiebevel
Beslissing tot niet erkenning of niettenuitvoerlegging confiscatiebevel
Beslissing tot erkenning en tenuitvoerlegging
confiscatiebevel
Redenen niet naleving termijn confiscatie
Uitstel van de tenuitvoerlegging van een
confiscatiebevel met inbegrip van de gronden
en de verwachte duur van het uitstel
Geen gronden meer aanwezig voor uitstel van
de tenuitvoerlegging
Onmogelijk tenuitvoerlegging

Kennisgeving (schriftelijk)

Artikel 7, tweede lid, Cvo

Mededeling (schriftelijk)

Artikel 8, derde lid, Cvo

Contact opnemen

Artikel 8, vierde lid, Cvo

Mededeling

Artikel 9, vierde lid, Cvo

Kennisgeving
Kennisgeving (schriftelijk)

Artikel 9, vijfde lid, Cvo
Artikel 10, tweede lid, Cvo

Kennisgeving (schriftelijk)

Artikel 10, derde lid, Cvo

Kennisgeving
Verzoek (schriftelijk)

Artikel 11, vierde lid, Cvo
Artikel 12, tweede lid, Cvo

Kennisgeving
Kennisgeving
Kennisgeving

Artikel 13, eerste lid, Cvo
Artikel 14, achtste lid, Cvo
Artikel 18, vijfde lid, Cvo

Kennisgeving (schriftelijk)
Mededeling (schriftelijk)

Artikel 18, zesde lid, Cvo
Artikel 19, derde lid, Cvo

Mededeling

Artikel 20, tweede lid, Cvo

Kennisgeving
Kennisgeving (schriftelijk)

Artikel 20, vierde lid, Cvo
Artikel 21, derde lid, Cvo

Kennisgeving (schriftelijk)

Artikel 21, vierde lid, Cvo

Kennisgeving

Artikel 22, eerste lid, Cvo

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 402, nr. 3

31

Wat

Hoe

Artikel

Beëindiging van de tenuitvoerlegging van een
bevriezingsbevel of confiscatiebevel
Rechtstreekse overdracht voorwerpen aan
slachtoffer
Rechtstreekse overdracht geld aan slachtoffer
Instellen rechtsmiddel

Bevestiging van beëindiging (schriftelijk)

Artikel 27, derde lid, Cvo

Mededeling

Artikel 30, tweede lid, Cvo

Mededeling
Kennisgeving

Artikel 30, vierde lid, Cvo
Artikel 33, derde lid, Cvo

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 402, nr. 3

32