Position paper VNO-NCW en MKB-Nederland ten behoeve van Rondetafelgesprek in de
Tweede Kamer over Mantelzorg op 28 september 2023
Meer oog voor de mantelzorger in toekomstvisie zorg en binnen mantelzorgvriendelijk
werkgeverschap

Een groeiend aantal mensen geeft een deel van hun (werkzame) leven mantelzorg. Dat is voor
veel mensen vanzelfsprekend: onderlinge zorg en zorg voor iemand met wie je een
persoonlijke band hebt. Steeds meer werkenden zullen in de komende jaren mantelzorg
verlenen, met name door demografische ontwikkelingen (vergrijzing).
VNO-NCW en MKB-Nederland erkennen de waarde van mantelzorg voor onze samenleving.
We signaleren dat in toenemende mate zorgtaken bij mensen worden neergelegd die dat
moeten combineren met werk. Reeds 1 op de 4 werknemers is mantelzorger. En die groep zal
alleen maar groter worden.
Het aantal en aandeel ouderen zal de komende jaren verder toenemen. Tegelijkertijd zien we
een trend in de zorg die er op gericht is ouderen langer zelfstandig thuis te laten wonen en
worden ook de zorgvoorzieningen ingericht op een verblijf in de eigen woonomgeving. Dit
gaat gepaard met een toenemend beroep op familie en andere mensen uit het sociale netwerk
om mantelzorg te verlenen.
Demografische veranderingen hebben hun effect op de arbeidsmarkt…
De demografische ontwikkelingen zullen zorgen voor een verdere toename van de krapte op
de arbeidsmarkt. Dit kan leiden tot structurele tekorten. Dat vraagt om creatieve oplossingen
zoals het aanboren van nieuw talent, het werk anders organiseren en het langer behouden van
mensen voor de arbeidsmarkt. We zullen per saldo langer en meer (moeten) gaan werken, ook
om onze brede welvaart te kunnen blijven verdienen.
…maar zullen ook tot meer mantelzorg door werkenden leiden.
Het groeiend aantal ouderen leidt tot een enorme toename in de behoefte aan ouderenzorg. Dit
heeft grote gevolgen voor onze samenleving en vraagt om ingrijpende keuzes. Zonder nadere
ingrepen zal niets doen leiden tot een situatie waarbij de kans groot is dat de noodzakelijke
zorg niet meer voor iedereen toegankelijk is (Bron: IBO Ouderenzorg). Meer ouderen zullen
langer zelfstandig wonen en meer afhankelijk zijn hun sociale netwerk, van onderlinge zorg.
Dat vraagt van werkgevers en werkenden:
VNO-NCW en MKB-Nederland vinden het belangrijk dat deze combinatie van werk en zorg
optimaal wordt gefaciliteerd, met voldoende oog voor maatwerkoplossingen.

Mantelzorg kan kort of lang duren, meer of minder intensief zijn en soms zeer belastend. Voor
werkende mantelzorgers en hun werkgever is het van belang hier samen oplossingen voor te
vinden. Werkgevers en werknemers kunnen overbelasting, verzuim en uitval voorkomen door
het onderwerp bespreekbaar te maken en samen naar maatwerkoplossingen te zoeken.
Om werkgevers en werknemers hiervoor handvatten te bieden, werken VNO-NCW en MKBNederland samen met Stichting Werk&Mantelzorg en met de vakbonden binnen de Stichting
van de Arbeid. Deze samenwerking met Werk&Mantelzorg is gericht op:
 Vergroten van bewustwording en het faciliteren van het bespreken van het thema.
Werkgevers weten vaak niet hoeveel mantelzorgers ze precies hebben en veel werkenden
zien zichzelf niet als mantelzorger. In de praktijk bespreekt minder dan de helft van de
werkende mantelzorgers het onderwerp niet op het werk. Het begint dan ook met
bewustwording
 Vormgeven aan de gezamenlijke verantwoordelijkheid: Het is een gezamenlijke
verantwoordelijkheid voor werkgever en medewerker om binnen de mogelijkheden te
komen tot wederzijds werkende afspraken en oplossingen;
 Het bieden van maatwerkwerkoplossingen. Mantelzorg is een breed begrip. Mantelzorg
kan in vorm, intensiteit en duur per situatie verschillend zijn. Bestaande verlofregelingen
kunnen hierbij een rol spelen, maar het gaat ook om het bieden van wederzijdse
flexibiliteit van werknemer en werkgever.
Een mooi voorbeeld is de samenwerking tussen Techniek NL en Stichting Werk &
Mantelzorg, die er toe heeft geleid dat veel technische bedrijven aan de slag zijn gegaan met
de monitor mantelzorg & werk om in kaart te brengen wat de behoeften aan het faciliteren van
werk en mantelzorg binnen hun bedrijven was, aan de slag zijn gegaan met de erkenning dat
zij mantelzorgvriendelijk werken en trainingen aanbieden voor leidinggevenden en
werknemers.
Meer nodig, ook vanwege arbeidsmarkt
Meer mantelzorg is slechts een van de oplossingen voor de vraagstukken. We zullen ook de
arbeidsdeelname op peil moeten houden c.q. liefst verhogen. Mantelzorg hoeft overigens niet
altijd te leiden tot minder werken; maatwerkafspraken en flexibiliteit bieden in veel gevallen
ook een oplossing. Niettemin heeft zeker het beroep dat op werkenden gedaan kan worden
zijn grenzen.
We willen de volgende punten graag nog onder de aandacht brengen:
 Het belang van de werkende mantelzorger moet beter worden meegenomen bij
ontwikkelingen in de zorg die gericht zijn op een langer verblijf van zorgbehoevenden in
de eigen omgeving. In het samenspel tussen professionele zorg en mantelzorg moet meer
oog zijn voor de werk-mantelzorg balans van de werkende mantelzorger.
 Los van de zorg zelf drukken ook de daarmee gepaard gaande administratieve taken zwaar
op mantelzorgers. Uit een enquête onder leden van het Nationaal Mantelzorgpanel in 2019
blijkt dat mantelzorgers 17 procent van hun tijd kwijt zijn aan administratieve taken. Dat
is gemiddeld 4 uur per week. Het verlichten van de administratieve lasten rondom zorg,
kan daarmee ook druk op de mantelzorg verminderen.

2



Via innovaties kan de druk op de mantelzorger ook verlicht worden. Denk aan nieuwe
woonvormen in de wijk die onderlinge hulpverlening kunnen stimuleren, innovaties
rondom domotica en de ontwikkeling van de markt voor persoonlijke en welzijnsdiensten.
Betrek de mantelzorger bij deze innovaties, zodat de innovaties ook aansluiten bij diens
behoeften.

3