toeslagen-situatie alsook dat de burger op eenvoudige, intuitieve en
laagdrempelige manieren wijzigingen kan doorgeven. Denk bijvoorbeeld aan:
Het eenvoudiger doorvoeren van wijzigingen bij de burger, onder andere
met de toeslagbrede app;
Verbeterde dienstverlening voor kwetsbare doelgroepen;
Eén-loket en meer samenwerking met gemeenten, en
-

-

-

Discretionaire ruimte uitvoering, en terugdringen van niet-gebruik (ook

-

met behulp van de gegevens).

Vervolg
De

omslag naar het werken in de actualiteit kenmerkt zich door onderstaande

aanpak:
-

Wida moet de gegevens van

burgers ten aanzien van grondslagen actueel

houden. Grondslagen verschillen per toeslagsoort. Dit vraagt om een
-

uitwerking per toeslagsoort.
Wida is geen ‘knop omzetten’. Het belang van de continuiteit van het
niet alles in
PriMTalre
proces is daarvoor te groot.stapswijze aanpak, die wordt
een keer. Daarom hanteren
Bovendien kunnen we

we een

ondersteund door het dashboard hoge terugvorderingen.
-

Ketenpartners van de Belastingdienst, i.c. IV, CAP en KI&S, worden
nadrukkelijk betrokken in de doorontwikkeling en implementatie van
wida.

Op dit moment wordt nagedacht over het verder uitwerken van individuele
Hierbij zal er aandacht zijn voor de
impact van de maatregelen en het prioriteitsvraagstuk. Dienst Toeslagen zal in di
traject nauw samenwerken met zowel de ketenpartners als opdrachtgevers. Bij
nauwe samenwerking met de opdrachtgevers wordt in ieder geval gedacht aan d
volgende aandachtspunten: de versterking van de informatiepositie van Dienst
Toeslagen; het reduceren van de complexiteit van wet- en regelgeving en het
even van ruimte aan de
uitvoering. Daarbij dient opgemerkt te worden dat er
ook afhankelijkheden zijn van bijvoorbeeld ketenpartners en ruimte zoeken in het
IV-portfolio of gesprekken aangaan met de beleidsdepartementen. Ook in het
geval van dienstverlening kan er gedacht worden aan meer samenwerking met
gemeenten. Met opdrachtgevers zal in gesprekken ook worden gekeken naar de
voorstellen die van impact zijn op hun beleidsterrein of financiéle gevolgen
hebben. Daarnaast zal er vanzelfsprekend ook volop ruimte zijn voor
opdrachtgevers om vanuit hen perspectief structureel input te geven ten aanzien
van de ontwikkeling van wida.

maatregeler onT wide mogefijk te maken.

Context
De missie van Dienst Toeslagen is om vitale voorzieningen-betaalbaar
voor

te maken
iedereen, daarom zijn er toeslagen die vitale voorzieningen als huur,

zorgverzekering en zorg

voor de

TE Tie or

kinderen voor iedereen betaalbaar en

publieke dienstverlener is het onze kerntaak om
te zorgen voor de tijdige en juiste uitbetaling van toeslagen. Maar er kan veel
veranderen in een mensenleven, zoals een verandering van het inkomen of
levensgebeurtenissen die impact hebben op de hoogte van de toeslag.
A

Toeslagen worden in de vorm van een voorschot aan de burger uitgekeerd. Dit
betekent dat er nog een definitieve beschikking volgt als het toeslagjaar is
afgelopen. Als op basis van de definitieve beschikking blijkt dat het voorschot te
laag was, dan ontvangt de burger een nabetaling. Als het voorschot te hoog was
Pagina 3 van 5

0001

dan volgt een terugvordering. Met name terugvorderingen vormen een probleem;

hoge en/of onverwachte terugvorderingen kunnen leiden tot betalingsproblemen
alle definitieve beschikkingen leidt circa 5% tot
een hoge terugvordering.!
i

‘

Door te werken in de actualiteit willen we er samen met de burger voor zorgen
dat het voorschotbedrag in overeenstemming is met waar de burger recht op
heeft. Dit leidt bij de definitieve beschikking tot minder hoge nabetalingen en

terugvorderingen. Daarvoor moeten wij:
i

+

+

het voorschot altijd (ook tussentijds) op basis van zo actueel mogelijke

grondslagen berekenen, en
problematische invorderingen tegengaan.

Om dit te bereiken vragen we van de burger dat hij alert is op omstandigheden
die de hoogte van de toeslag beinvlioeden en wijzigingen tijdig aan ons doorgeeft.
Daarnaast vragen we van onze gegevensleveranciers dat zij tijdig de juiste
informatie aan ons leveren, op basis waarvan we onze gegevens en

informatiepositie kunnen verbeteren. Van onszelf vraagt dat om de
dienstverlening aan burgers verder te verbeteren en waar mogelijk de burger te
ontzorgen. Hierbij moeten we analyseren of onze interne processen kunnen
worden aangepast om bijvoorbeeld bij een aanvraag al het recht vaststellen
Attenderen

Gegevens die Dienst Toeslagen ontvangt van derden leiden niet altijd
_geautomatiseerd tot een mutatie. Dienst Toeslagen ontvangt gedurende het jaar

(maandelijks) contra-informatie van organisaties als de Belastingdienst,
kinderopvangorganisaties en.DUO over de grondslagen. Op basis van deze
gegevens kan Dienst Toeslagen zien dat de contra-informatie afwijkt van de door
de burger opgegeven informatie, maar Dienst Toeslagen is daarbij niet zeker van
de werkelijke situatie en het verdere verloop in het resterende deel van het jaar.
Dienst Toeslagen attendeert de aanvrager dan op de afwijking. Het is aan de
burger om te bepalen of er actie nodig is. We willen verkennen of we bij gegevens
i

itatief

waarvan we weten

ig

ho

zijn

onder voorwaarden

kunnen overgaan op muteren. Daarover delen we de eerste gedachten met u.

n
het jaarplan Toeslagen van 2023 is daarover het volgende opgemerkt: "...De
hoogte van de toeslag hangt af van het inkomen, daarom wordt extra ingezet op
communicatie naar de burgers (check direct uw voorschotberekening) en
attendering op individueel niveau bij afwijking tussen het feitelijke en het
geschatte inkomen. Voor ontvangers van kinderopvangtoeslag geldt dit ook voor
het aantal afgenomen uren kinderopvang. Waar mogelijk en verantwoord zal bij
het uitblijven van een reactie van de burger Toeslagen zelf aanpassingen
doorvoeren. We willen daarmee bereiken dat burgers die een hoge afwijking in
hebben deze zo vroeg mogelijk wegnemen waardoor (hoge en
onverwachte) terugvorderingen worden voorkomen...”.

hun grondslagen

1

van alle defi

miljoen zijfi

itive beschikkingen Jad

ruirh

hoger dan €500,- of €1000,- in

5% tot een hoge terugvordering (ca. een half
geval van kinderopvangtoeslag).

Pagina 4 van 5

0001

Wat doet Dienst Toeslagen al met muteren:

Dienst Toeslagen verwerkt in de fase van de VT jaarlijks miljoenen mutaties. Dit
betreft niet alleen mutaties die zijn geinitieerd door burgers, maar ook op basis

gegevens afkomstig uit andere bronnen, zoals bijvoorbeeld basisregistraties
(denk aan gegevens over huwelijken of verhuizingen), gegevens van andere
uitvoerders zoals de SVB ten aanzien van de kinderbijslag, of de IND ten aanzien
van de verblijfstatus. Deze gegevens worden geautomatiseerd verwerkt. Hiermee
verlagen we de administratieve last van de burger. Dienst Toeslagen muteert
hierbij het geschat toetsingsinkomen proactief door gebruik te maken van de
meest recente bekende informatie omtrent het inkomen en bijvoorbeeld inflatie,
en gaat daarbij niet (enkel) uit van de schatting door de burger. Voor een groot
aantal processen is muteren dus reeds gebruikelijk.
van

Ambitie met betrekking tot muteren
Voor de attenderingen waarbij Dienst Toeslagen in de toekomst ambtshalve wil

gaan muteren wordt op dit moment een uitwerking geschreven die vaktechnisch
getoetst wordt om vast te stellen of inderdaad aan de waarborgen kan worden

Voorop staat dat Dienst Toeslagen de vereiste zorgvuldigheid in acht
_voldaan.alvorens
tot muteren
te
In
zin
hoe

over
gaan.
algemene
geldt;
betrouwbaarder de gegevens op grond waarvan Dienst Toeslagen ambtshalve wil

neemt,

muteren, hoe meer gerechtvaardigd om hiertoe over te gaan. Dienst Toeslagen
wil hier nadrukkelijk samen met de opdrachtgevende departementen optrekken.
Eén van de gezamenlijke vragen hierbij is wanneer is de kwaliteit van

informatie/gegevens voldoende om te kunnen muteren.
Hierbij dient ook rekening te worden gehouden met de toezegging van uw
ambtsvoorganger dat Dienst Toeslagen bij contra-gegevens van de KOO de ouder
enkel attendeert en niet ambtshalve muteert.
Communicatie
Niet van toepassing

Politiek/bestuurlijke context
Niet van toepassing
Informatie die niet openbaar gemaakt kan worden
Niet van toepassing.

Pagina 5 van 5

0001

2b 209)
Ministerie van Financién

Toeslagen
Directie Strategie, Recht
& Beleid Toeslagen

TER BESLISSING
Aan

de staatssecretaris van Financién

-

Toeslagen en Douang

Persoonsgegevens

nota

Nota

-

Brief aan het College m.b.t. getroffen maatregelen
Datum
22 november 2023
Notanummer
2023-0000264475

Bijlagen
1.

Aanleiding

Reactiebrief 2023-101

2. Reactiebrief 2023-102

Het College voor de Rechten van de Mens (hierna: het College) heeft op 2 oktober

jl. geoordeeld dat de Belastingdienst/Toeslagen in drie individuele zaken verboden
(indirect) onderscheid heeft gemaakt op grond van ras. Het College heeft op 13
november uitstel toegekend en verzocht om uiterlijk maandag 4 december 2023
een reactie toe te zenden aan het College.

3. Reactiebrief 2023-103
4

5
6

.

.

.

Oordeel in zaak 2023-101
Oordeel in zaak 2023-102

Oordeel in zaak 2023-103

7. Brief van College 2023-101

Beslispunten
Graag uw akkoord op bijgaande brieven (101, 102 en 103) aan het College.

9

.

Brief van College 2023-103

10. Nota DGT-221121

Kernpunten
e

8. Brief van College 2023-102

Het College vraagt welke maatregelen Dienst Toeslagen

naar

aanleiding van

de oordelen zal treffen, wat de dienst ten aanzien van de betrokkenen zal
ondernemen en daarnaast vraagt het College ook om zo concreet mogelijk
aan te geven wat gedaan zal worden om te voorkomen dat zich in de
toekomst een soortgelijke situatie zal voordoen.
e

De brieven zijn gelijk qua opbouw en inhoud. Enkel de namen en de tekst

onder het eerste kopje 'de situatie van X’ verschillen van elkaar.
eo

De brief wordt namens u door

Persoonsgegevens [ondertekend.

Toelichting
Voor meer informatie is de voorgaande nota DGT-221121 toegevoegd in de

bijlage. Hierin treft u onder andere een samenvatting van alle drie de oordelen.
Communicatie
Niet van toepassing.

Politiek/bestuurlijke context
e

De Kamer heeft vooralsnog niet verzocht om een afschrift van deze brief te

ontvangen. De brieven worden op dit moment dan ook niet openbaar

gemaakt.
«

Toeslagen is wel voornemens om terug te komen op de getroffen maatregelen
n.a.v. de oordelen van het College, in de brief over algoritmes die einde jaar
naar de Kamer gaat.

(

Cah [ ¢

9
|
AAR
(>
i

Informatie die niet openbaar gemaakt kan worden
Niet van toepassing.

Pagina 1 van 1

0013

VE A124)

Ministerie van Financién

Zz

I
\
Bureau DG

TER BESPREKING

Aan

de staatssecretaris van Financién

—-

Toeslagen en Douane
Persoonsgegevens

N ofa

Datum

Stafoverleg 29 november 2023

24 november 2023
Notanummer
2023-0000266574

Bijlagen
geen

Aanleiding
Op 29 november 2023 van 13-14u vindt het reguliere Stafoverleg plaats met de
Persoonsgegevens

| Te gast is

Persoonsgegevens

|

Persoonsgegevens

|

Bespreekpunten
Graag bespreken wij met u de volgende onderwerpen:
1.

Update bereikbaarheid Belastingtelefoon
Algoritmes
Stand van zaken
Hotspot Toeslagenaffaire
Stand van zaken

Wf
1.

-

-

Stand van zaken

-

AVG

Burgerberichten

Update bereikbaarheid Belastingtelefoon

Aanleiding
In dit onderdeel van de nota wordt u kort geinformeerd

over de

verminderde

bereikbaarheid van de Belastingtelefoon

(KI&S). U bent eerder hierover
geinformeerd, deze pota is als bijlage toegevoegd. Voor dit onderwerp zal de
Persoonsgegevens

| aansluiten.

Kern
De afgelopen tijd is gebleken dat er verminderde bereikbaarheid is van de

Belastingtelefoon, ten behoeve van Toeslagen. Dit betrof met name de maanden
juli, augustus en september. Vanaf oktober verbetert de bereikbaarheid weer.
Maar door de MAC-campagne vindt er de komende tijd weer een verslechtering

plaats. Hieronder vindt u een korte update ten aanzien van de bereikbaarheid.
Toelichting
De verminderde bereikbaarheid heeft consequenties voor Toeslagen in de eerste

plaats vanwege de burgerbelofte ‘wij staan voor u klaar’. Daarnaast kan
slechte bereikbaarheid tot meer klachten en bezwaren leiden.

een

Pagina 1 van 9

0006

i

Toeslagen is bezig om het opdrachtgever
FRET.

ichting

van

Hierult vioeit voort dat de bereikbaarheid van de

KI&S te

Belastingtelefoon

voor toeslagen aan de kpi's van de directie Toeslagen is toegevoegd. KI&S

ontwikkelt hiertoe een eigen rapportagelijn ten behoeve van Toeslagen.

Een specifiek aandachtspunt vormt de bereikbaarheid

na

het proces van

massaal

automatisch continuéren (MAC) van toeslagen voor 2024. Dit jaar worden de
voorschotbeschikkingen, in aanvulling op de berichtenbox, ook per post naar

toeslaggerechtigden verzonden. Dit is bedoeld om een hogere attentiewaarde te
krijgen. Vanwege deze hogere attentiewaarde én het feit dat de zorgtoeslag in
2024 lager is, wordt een grotere piekdrukte op de Belastingtelefoon voorzien.
De directie KI&S heeft op verzoek van de directie Toeslagen een plan opgesteld

(bijgevoegd) met maatregelen om deze piekdrukte te handelen, onder meer op
basis van een persbericht, extra wacht-teksten, extra informatie op de portal van
Toeslagen en inzet van extra capaciteit op ‘alle-hens”

De daadwerkelijke piekdrukte laat zich moeilijk voorspellen omdat in de afgelopen
jaren uitsluitend met online kennisgeving is gewerkt en omdat het aflopen van de
incidentele verhoging van de zorgtoeslag van 2023 geen bekend scenario.
Overzicht middelen die we inzetten rondom de MAC: uitgevoerd/in

uitvoering
Bandje Beltel met doorverwijzing naar toeslagen.nl/help met op die
o

.

.

°

.

.

pagina ook de terugbelverzoek button > live op 20/11
Bericht op homepage met informatie over de Koopkrachtmaatregelen
2024 met als hoofdboodschap Wat betekenen de wijzigingen voor u met
daarin per toeslag omschreven wat de wijzigingen zijn > live op 23/11
Bericht op homepage toeslagen.nl met verwijzing naar landingspagina
met veel gestelde vragen en/of toeslagenservicepunten > in aanvraag
Bericht in de mijntoeslagen omgeving > in aanvraag
Bericht op overtoeslagen.nl (insteek servicebericht stakeholders/helpers)
> live
op 27/11
Bericht op Kennisnetwerk om maatschappelijk dienstverleners te
informeren met link naar toolkit met diverse middelen waaronder een

.

infographic en losse visuals over Koopkrachtmaatregelen > live op 23/11
Q&A's voor ons webcare team social media waarmee zij vragen over de
drukte goed kunnen beantwoorden. Ook zij kunnen verwijzen naar de
meest gestelde vragen en/of het terugbelverzoek > in uitvoering met
deadline 27/11

2.

Stand van zaken

-

Algoritmes

Aanleiding
In dit onderdeel van de nota wordt u geinformeerd over de voortgang van de

publicatie van algoritmen in het Algoritmeregister van de Rijksoverheid.
Toelichting
Achtergrond

Pagina 2 van 9

0006

In het CIO-beraad van 21 juni is afgesproken de stand van zaken m.b.t. te

publiceren algoritmes voor 2023 in een planning aan te geven. Dit geldt
A) en vervolgens vo
voornamelijk voor de hoog risico algoritmes
elopen periode
a
nenlandse Zaken
(BZK) een
opgesteld. Deze handreiking is
gepositioneerd als basis voor de gezamenlijke overheid. Gebaseerd op de
geboden handreiking wordt in deze nota de stand zaken waaronder een planning
van te publiceren algoritmen voor de Dienst Toeslagen weergegeven.

Aon

Tt TL

anne
a

Koninkrijisrelaties

Algoritmeregister

Toeslagen heeft geen hoog risico algoritme (categorie A) in gebruik. Toeslagen

Reert het atgoritme berekenen huurtoeslag’ in december 2022 op het
Rijksoverheid Algoritme register gepubliceerd ten behoeve van de lancering van
het register door voormalig staatssecretaris Van Huffelen.
De planning is om zes tot acht algoritmen in de categorie B voor eind 2023 te

publiceren. In 2024 worden 40 a 50 algoritmen in categorie B geprioriteerd en
gepubliceerd met uitloop naar 2025 voor de resterende categorie B en enkele in
de categorie C. Zowel de metadata van het register als de handreiking
algoritmeregister zijn in ontwikkeling en liggen ter goedkeuring voor in
verschillende overleggen. Onlangs is een online-webpartal van het register voor
het publiceren van het algoritme beschikbaar gekomen. Toeslagen is hierbij
betrokken in werkgroepen.
Het interdepartementale CIO-beraad en interdepartementale CDO-beraad hebben

besloten een standaard rapportageformat voor de overheid te willen hanteren
mede om de tweede kamer jaarlijks op de hoogte te brengen van de voortgang.
Het rapportageformat is nog niet beschikbaar.
Inventarisatie
Inventarisatie

Publicatieplicht

|Aantal
229

Totaal aan algoritmen (informatieproducten)

Categorie A Hoog risico volgens Al-act

Ja

0

Categorie B Impact op betrokkenen

la

75

Categorie C Andere overwegingen

Mogelijk

66

Categorie D met uitzonderingsgronden

Gedeeltelijk of

43

niet

Nog te onderzoeken

45

Detailplanning
Voor eind 2023 is de planning dat zes en mogelijk acht algoritmen in de categorie
B gepubliceerd worden. Het betreft de volgende algoritmen:
e

(Actualisatie) berekenen huurtoeslag

«

Berekenen zorgtoeslag

«

Berekenen kinderopvangtoeslag

«

Berekenen kindgebonden budget

e

Kindregeling (UHT)

«

HZK-regeling/Ex-partnerregeling (UHT)

Pagina 3 van 9

0006

Dit zal in twee a vier thema’s gebeuren. In 2024 worden ca. 40 a 50 algoritmen in
categorie B geprioriteerd en gepubliceerd met uitloop naar 2025 voor de
resterende categorie B en enkele in de categorie C algorItmen.
3.

Stand van zaken

-

Hotspot Toeslagenaffaire

Aanleiding
U heeft aangegeven geinformeerd te willen worden over de Hotspot
Toeslagenaffaire. In dit onderdeel van de nota wordt u geinformeerd over de
actuele stand van zaken rond de inrichting van de Hotspot.
Kern
Archiefwet

Overeenkomstig de Archiefwet is de Toeslagenaffaire aangewezen als Hotspot! en
opgenomen in de hotspotlijst van het ministerie van Financién?. Alle
informatieobjecten die tot de scope van de Hotspot Toeslagenaffaire worden

samengevoegd in een thematisch hotspotarchief. De oorspronkelijke ordening en
context van de informatieobjecten kan niet worden behouden

aangezien deze niet

duurzaam toegankelijk zijn opgeslagen binnen het ministerie.

Inrichting Hotspot
De inrichting van de Hotspot Toeslagenaffaire wordt conform planning en zoals
toegezegd aan de Tweede Kamer in Q4 van 2023 opgeleverd. Deze inrichting
bestaatuit
twee delen: de technische inrichting van het hotspotarchief in een
archiefwaardig DMS/RMA (RijksDoc) en de beschrijving van de Hotspot in een
afbakeningsdocument. De technische inrichting is begin november 2023
opgeleverd.

Afbakeningsdocument

Het afbakeningsdocument-van-de-Hatspot Toeslagenaffaire is opgesteld en wordt
gebracht. Eerder zijn afbakeningsdocumenten voor andere
—

in besluitvorming

Arnon
2021
ov

COVID19) op verzoek van de Kamer gedeeld en zijn daar
gesteld. In het afbakeningsdocument zijn de Toeslagenaffaire

(MH17

T agen over

en

gerelateerde processen geinventariseerd en de bijbehorende informatie is
inzichtelijk gemaakt in het informatieoverzicht.

"

Inrichting hotspotarchief
De technische inrichting is tot stand gekomen door een intensieve samenwerking

Doc-Direkt, Octobox, SSC-ICT, DICTU en NLX. De inrichting levert
mogelijkheden op voor wat betreft applicaties en tooling die hergebruikt kunnen
worden voor de vijf nieuwe hotspots van het ministerie, maar ook voor het verder
op orde brengen van de informatiehuishouding van Dienst Toeslagen.

van

Onderzoek ADR
In de motie Omtzigt van 10 november 20207 is de regering verzocht geen stukken
over de

!

kinderopvangtoeslag te vernietigen maar alle stukken over te brengen

Een Hotspot geeft gebeurtenissen en kwesties in de samenleving weer, die grote invioed hadden op de
hotspotlijst wordt bepaald of te vernietigen informatie naar

activiteiten van de organisatie. Met een

aanleiding van een bijzondere gebeurtenis, een incident of maatschappelijk debat in aanmerking komt
voor eeuwige bewaring.
2
https://www.nationaalarchief.nl/archiveren/kennisbank/hotspots-ministerie-van-financien-2014
3
Tweede Kamer, vergaderjaar 2020-2021, Kamerstuk 31066, nr. 728
Pagina 4 van 9

0006

naar de Hotspot en de opzet daarvan initieel en permanent door de ADR of de
Inspectie Overheidsinformatie te laten toetsen. Overeenkomstig deze motie wordt
de
door de ADR; dat onderzoek is
inmiddels gestart en wordt in december 2023 afgerond.

iehing (opzebl.van-de-Hoishatonderzocht
~—

Vullen hotspotarchief

Nog in Q4 van 2023 wordt gestart met het vullen van het hotspotarchief in
RijksDoc met alle documenten die op de Hotspot betrekking hebben (verwachting
afgerond in Q1 van 2024).

Toelichting
Archiefwet
Voor de Hotspotlijst is het sjabloon van het Nationaal Archief gebruikt.

Hotspotlijsten geven gebeurtenissen en kwesties in de samenleving weer, die
grote invioed hadden op de activiteiten van de organisatie. Met een Hotspotlijst
wordt bepaald of te vernietigen informatie naar aanleiding van een bijzondere
gebeurtenis, een incident of maatschappelijk debat in aanmerking komt voor
eeuwige bewaring. Voor het op te stellen afbakeningsdocument is het format van
de Hotspot COVID19 gebruikt; de afbakeningsdocumenten van de verschillende
ministeries voor COVID19 zijn met de Tweede Kamer gedeeld.
Overbrenging naar het Nationaal Archief
Het is niet de bedoeling dat het Hotspotarchief op korte termijn wordt
overgebracht. Het principe van de Hotspot is dat de informatieobjecten in goede,
geordende en toegankelijke staat worden bewaard, in (waar mogelijk
oorspronkelijke) ordening en context. En dat tot op het moment dat deze in het
kader van het reguliere overbrengingsproces al of niet vervroegd worden
overgebracht; de informatieobjecten kunnen immers nog een
bedrijfsvoeringsbelang hebben en/of niet openbaar zijn.
Beheer

Tijdens de inrichting van de Hotspot wordt het begheer uitgevoerd door het
programma Informatiehuishouding op orde. Voor de periode daarna zal een
beheer- en autorisatieproces worden ingericht voor de periode tot aan de
overdracht aan het Nationaal Archief. Voorafgaand daaraan zal over het
na
eigenaarschap van de Hotspot Toeslagen door het CIO-overleg MinFin
afstemming met o.a. BOA en Eenheid I van kerndepartement een besluit
-

—

worden genomen.
Communicatie
Voor de interne communicatie met betrekking tot de Hotspot is een

intranetpagina ingericht. In de MinFin-nieuwsbrief over het programma
Informatiehuishouding op orde is een nieuwsbericht van 1 november 2023 over
de Hotspot opgenomen. Medewerkers die informatie hebben aangeleverd voor
andere doelen (POK en PEFD) zullen worden geinformeerd worden over de impact
van

het archiefwaardige opslaan van de documenten in het hotspotarchief.

Hiermee verzekeren we dat de inrichting van de Hotspot helder is voor alle

betrokken stakeholders.
4.

Stand van zaken

-

AVG

Pagina 5 van 9

0006

>
Persoonsgegevens

or
Aanleiding
In dit onderdeel van de nota wordt de laatste stand van zaken rondom privacy en

de AVG toegelicht.

Achtergrond
Naar aanleiding van signalen en

rapporten van de ADR en de Autoriteit

2021, is in 2022 het departementale programma 'Privacy op
Orde’ ingericht. In dit programma zijn AVG-onderdelen opgenomen die nog
Persoonsgegevens in

verbeterd moeten worden. Elk dienstonderdeel is en blijft zelf verantwoordelijk
voor

de naleving van de AVG, het kerndepartement codrdineert de activiteiten om

de uniformiteit en eenduidigheid te bewaken. In de Bestuursraad wordt twee keer
per jaar gerapporteerd over de voortgang. De eerstvolgende rapportage wordt
geagendeerd op 8 december.

Stand van zaken binnen Toeslagen
De directie Toeslagen en UHT hebben al hun processen voor AVG-verwerkingen in
kaart gebracht en laten vaststellen in beide MT’s (verwerkingen

landschap). De

directie Bedrijfsvoering verwacht de inventarisatie in Q1 2024 gereed te hebben.
In totaal zijn 95% van alle verwerkingen binnen Toeslagen nu in beeld. De
verwerkingen worden in het AVG-register opgenomen. Dat is nu voor 80%
oet het register voor 100% gevuld zijn en periodiek
gevuld. In

geactualiseerd.

| hn N bow,
A

Wanneer het AVG-register volledig is, zal dat worden gepubliceerd op de

openbare website van de rijksoverheid: www.avgregisterrijksoverheid.nl. Hiermee
voldoet Toeslagen aan haar transparantieverplichting conform de AVG.

| heeft recentelijk de

Persoonsgegevens

gebracht,

de directie Toeslagen beoordeeld. Het advies wordt momenteel nog

van

privacy-risico's

processen zoals ITO in kaart worden

DPIA's/GEB's,

waarmee

van

bestudeerd. Het advies op de DPIA's van de directie UHT volgt naar verwachting

eind Q3 2023/Q1 2024.
Communicatie

In samenwerking met het programma Informatiehuishouding Open op orde is een

uitgebreid communicatieplan opgesteld. Zo zijn er flyers en borden ontwikkeld die
bij de onboarding van nieuwe medewerkers worden getoond. Er is recentelijk een
podcastserie gelanceerd. Toeslagen heeft een eigen i-bewustzijn postercampagne
bij onder andere de koffiecorners op het kantoor op de Graadt van Roggenweg in
Utrecht en op de vestigingen in het land. De iCampagne stuurt op de verplichte
deelname aan de Online Security Awareness Game (privacy en
informatiebeveiliging), het verantwoord omgaan met informatie vastgelegd in 12
samenwerkingsafspraken en de eLearning ‘Werken met Overheidsinformatie’
(WMO). In 2024 worden de informatie sessies voor le en 2e lijns medewerkers
gecontinueerd waaronder de jaarlijkse privacy-middag in Januari 2024 voor alle
privacy-deskundigen binnen Toeslagen.
Governance

In Q1 2024 wordt het document ‘Governance van de privacy organisatie Dienst
Toeslagen’ opgeleverd.
ee——

Pagina 6 van 9

0006

Aandachtspunten

Toeslagen voldoet nog niet aan de wettelijke verplichting om AVG
inzageverzoeken binnen de wettelijke termijn afr te handelen. Door een

combinatie van Tactorer, Thet name onderbezetting, 1s een achterstand ontstaan.
Er is begin 2023 extra capaciteit ingezet om de achterstanden weg te werken.
Naar verwachting zijn de achterstanden

eind Q4 2023 weggewerkt. De inzet van

deze extra capaciteit heeft geen invioed

voortgang
op
de

dossiers.

van

de andere AVG-

Door de krappe arbeidsmarkt is en blijft het lastig om voldoende privacydeskundigen te vinden, en vooral te behouden voor bijvoorbeeld het afhandelen
van de AVG inzageverzoeken. Het verloop van personeel is
groot, mede door
externe inhuur, waardoor kennis en kunde niet goed wordt geborgd in de
organisatie. De inzet is om meer te investeren in vaste contracten om voldoende
kennis op langere termijn te borgen.

5. Burgerberichten

Aanleiding

is
) wegens onrechtmati

In de afgelopen periode een groat aantal aansprakeljikstelingen (sinds mei
OnE Sr Trea wan ce nota mond Hor

staat tijdens de toeslagenaffaire

oe toelichting op

gegeven

—

Achtergrond
Sinds in de vonnissen van de rechtbanken Almelo en Rotterdam
en in

(d.d. 25 en 26

de Kamerbrief van 9 mei 2023 bekend is geworden dat de Staat

april 2023)
aansprakelijkheid erkend voor de besluiten in de jaren waarin de UHT
gedupeerdheid heeft vastgesteld, is de instroom van verzoeken om erkenning van
aansprakelijkheid enorm. Zo zijn er in de maand juli 35 aansprakelijkstellingen
ingediend en in de maand augustus 81. Deze trend zet zich voort aangezien er in
de maanden september en oktober 570 aansprakelijkstellingen zijn
binnengekomen. Het merendeel komt binnen via de bestuurlijke burgerbrieven en
via de persoonlijke inboxen van enkele SR&B-collega’s.
Kern

Voornamelijk advocaten vragen om erkenning van aansprakelijkheid. Ze doen dat
om

twee redenen:
e

| Ten eerste

om

met die erkenning de gang naar de civiele rechter voor

(aanvullende) schadevergoeding te bewerkstelligen. Op deze manier staat
onrechtmatige daad vast en moet daarna aan de (andere)
voorwaarden voor de onrechtmatige daad worden voldaan. Hierbij geldt
dan dat de gedupeerde (en/of diens advocaat) de schade aannemelijk
er een

moet maken en moet aantonen dat er een causaal verband bestaat tussen

het onrechtmatige besluit en de schade.
s+

[Ten tweede wordt om erkenning gevraagd om de verjaring te stuiten.

Advocaten willen ervoor zorgen dat ook na 23 oktober 2024 (5 jaar na de

uitspraak van de Raad van State waarin de toeslagaffaire bekend werd)
om schadevergoeding verzocht kan worden. Dit is een juridische
handeling die in het civiele recht nodig is.

Pagina 7 van 9

0006

Op dit moment loopt de
beantwoording en is een deel van de aansprakelijkstellingen beantwoord. In de
periode tussen 26 september en 3 november zijn 270 aansprakelijkstellingen
De aansprakelijkstellingen worden afgehandeld door UHT.

ondertekend en verzonden.

Het Klachtenteam binnen UHT heeft deze werkstroom

verzorgd. Op dit moment vindt afronding plaats van de impactbepaling voor een

INN

—

nieuw proces van de verwerking van aansprakelijkstellingen. De uitvoering van dit

proces zal voor het grootste deel bij het Serviceteam komen te liggen. wordt
geautomatiseerde werkwijze ingericht. Met deze werkwijze zal gestart worden

Er

een

“vara
tT jaruart2024Toelichting
Afhandeling aansprakelijkheidsstellingen
De erkenningsbrieven worden geschreven door het Team Klachten van de UHT.
leder verzoek om erkenning moet worden beoordeeld. Dat betekent dat de zaak
van de betrokken gedupeerde moet worden opgezocht in de systemen van
Toeslagen, omdat er pas aansprakelijkheid erkend kan worden wanneer er een
positieve beschikking is geweest op de integrale beoordeling. Dit is zo, omdat er
gedupeerdheid door UHT moet zijn vastgesteld
De erkenningsverzoeken bevatten vaak meerdere verzoeken. De andere
VErzZoeKen, zoals verzoeken om het (herstel)dossier van de gedupeerde worden

behandeling genomen. Dit kan niet door Team Klachten worden behandeld
daarnaast vraagt de erkenning een enorme inspanning qua tijd en bemensing.

niet in
en

De verzoeker, in het algemeen de advocaat, wordt wel gewezen op het loket waar
een

dergelijk verzoek gedaan kan worden. Hierbij hebben zij opgemerkt dat in de

meeste gevallen het dossier reeds opgevraagd is.

Specifieke verzoeken
In enkele gevallen wordt erkenning van aansprakelijkheid gevraagd door een
f

bekemd& advocaat. Deze advocaat vraagt in zij
onderhandeling
te gaan om de schade vast te Shelien.

ons

in

Boa gal Toud sags 00 di

moment niet op in. Deze advocaat zit namelijk voor twee cliénten in een trajec

waarbij we een schade-expert hebben ingevoerd. Dat betreft de zaken van twee
van de zes mensen die de verklaring voor recht hebben geéist bij de rechtbank en
die hebben gekregen (vonnissen van april 2023). Dit betreft echter wel een
uitzonderlijk pad. De advocaat probeert echter nu om die gesprekken tot een
gebruikelijke schade-afwikkelingstraject te maken. Toeslagen gaat vooralsnog
niet in op zijn verzoek om een andere route te volgen
Nieuwsartikel 1twente

Op 16 september 2023 is er een nieuwsartikel op de website van 1twente
geplaatst®. In dit artikel wordt gesteld dat een van de desbetreffende advocaten

van de

de staat 140 kéeF aansprakelijk heeft gesteld voor schade als gevolg

toeslagenproblematiek. In dit artikel wordt ook vermeld dat middels deze
aansprakelijkheid de weg naar de civiele rechter vrij blijft wanneer gedupeerden
het niet eens zijn met het vastgestelde bedrag door CWS, ook nadat het

|

verjaringstermijn is verstreken. Daarnaast heeft een advocaat door wie het
grootste deel van de aansprakelijkstellingen is ingediend, aangekondigd dat een
groot aantal aansprakelijkstellingen voor medio september zouden worden
4

https://www.ltwente.nl/artikel/3544605/sociaal-advocaat-stelt-staat-aansprakelijk-voor-schadetoeslagenschandaal-van-100-enschedese-gedupeerden
Pagina 8 van 9

0006

ingediend. De aankondiging van de desbetreffende advocaat en de
bovengenoemde berichtgeving verklaren dus het hoge aantal ingediende
aansprakelijkstellingen in de maand september.
Communicatie
N.v.t.

Politiek/bestuurlijke context
N.v.t.

Informatie die niet openbaar gemaakt kan worden
Niet van toepassing.

Pagina 9 van 9

0006

i

10.11.7200

Ministerie van Financién

Toeslagen
Directie Strategie, Recht

TER BESLISSING

Aan

8 Beleid Toeslagen

de staatssecretaris van Financién

-

Toeslagen en Douane

Persoonsgegevens

N ofa

Nota

Gewijzigde reactiebrief aan het College m.b.t.
getroffen maatregelen
-

Datum
29 november 2023
Notanummer
2023-0000269593

Bijlagen
1. Reactiebrief 2023-101 in

Aanleiding
Op 28 november
jl. is met u gesproken over de reactie brieven aan het College
voor de Rechten van de Mens (hierna: het College). Het College heeft op 2
oktober
jl. geoordeeld dat de Belastingdienst/Toeslagen in drie individuele zaken
verboden (indirect) onderscheid heeft gemaakt op grond van ras. Het College
heeft op 13 november uitstel toegekend en verzocht om uiterlijk maandag 4
december 2023 een reactie toe te zenden aan het College. Bijgaand treft u een
nieuwe versie van deze brieven aan. In bijlage 1 zijn de wijzigingen zichtbaar in
brief 101, die in de andere twee brieven ook zijn doorgevoerd.
Beslispunten
Graag uw akkoord op de gewijzigde brieven (101, 102 en 103) aan het College.

Track Changes
>

Reactiebrief

2023-101

dla ais
4.

Reactiebrief 2023-103

J A's

Kernpunten
e

Het College vraagt welke maatregelen Dienst Toeslagen

naar

aanleiding van

de oordelen zal treffen, wat de dienst ten aanzien van de betrokkenen zal
ondernemen en daarnaast vraagt het College ook om zo concreet mogelijk
aan te geven wat gedaan zal worden om te voorkomen dat zich in de
toekomst een soortgelijke situatie zal voordoen.
e

e

De brieven zijn gelijk qua opbouw en inhoud. Enkel de namen en de tekst
onder het eerste kopje 'de situatie van X’ verschillen van elkaar.
De brief wordt nhamens u

door Persoonsgegevens bndertekend.

Toelichting
Niet van toepassing.
Communicatie

Niet van toepassing.

Politiek/bestuurlijke context
+

Bekeken wordt of op de getroffen maatregelen n.a.v. de oordelen van het
College teruggekomen kan worden in een Kamerbrief einde jaar. U wordt
hierover nog separaat geinformeerd.

Informatie die niet openbaar gemaakt kan worden
Niet van toepassing.

Pagina 1 van 1

0010

V7

gr_(L WY

Ministerie van Financién

bp ohn
Directie Strategie, Recht &

TER BESPREKING

Beleid Toeslagen

Aan

de staatssecretaris van Financién

-

Toeslagen en Douane

TER INFORMATIE

de staatssecretaris van Financién

-

Fiscaliteit en Belastingdienst
Persoonsgegevens

N ota

Update risicomodellen en algoritmes
Datum
30 november 2023
Notanummer
2023-0000271245

Bijlagen
Selectieregels HR60
2.
Selectieregels KOI's
1.

oi

Aanleiding
In de Stand van zakenbrief Toeslagen van 6 juli jl. is toegezegd intern onderzoek

3.

te doen naar het risicomodel ‘Hoog Risico 60+ (hierna:

i 39 anus mer

HR60)

en een

inventarisatie te maken van in het verleden gebruikte risicomodellen. In deze
nota wordt op de uitkomsten ingegaan. Daarnaast informeren we u
van

over de

stand

zaken rond andere zaken op het gebied van algoritmes en risicomodellen.

Nota KOT
HRE0

Memo herstart Heidi

6.
7.

Uitgangspunten RCMonderzotk

Data-analyse RCM-

8.

Onderzoek

Bespreekpunten
Graag bespreken we met u (stasTD):
1) De uitkomsten van het interne onderzoek naar HR60
2) De inventarisatie van risicomodellen in het verleden en het gebruik van Heidi;
3) De nieuwe informatie over het gebruik van de HotHor in het verleden;
4) De stand van zaken rondom de nadere analyse van het
Risicoclassificatiemodel (RCM);
5) De maatregelen n.a.v. oordelen College voor de Rechten van de Mens;
6) Verantwoorde inzet van algoritmes;
7) Het Advies van de Adviescommissie Analytics en Biastoets HotHor.
i

F

9.

Afspraken aanlevering RCM

10.

Advies Adviescommissie
=

Stukken aan DT

= 11.

Analytics
Concept bestuurlijke reactie

Rappore

Adviescommissie

nalytics

Kernpunten
«

Het onderzoek naar HR60 is afgerond, de onvolledigheden uit de Stand van

Zakenbrief
zijn ingevuld. Onderstaande tekst is geschreven
op basis van nu
voorhanden documentatie en herinneringen van collega’s. De staat van de

informatiehuishouding van Toeslagen van tien jaar geleden kent gebreken.
Het is daarom niet uit te sluiten dat in de toekomst nieuwe informatie of
nieuwe documenten worden gevonden, die onderstaande bevindingen doen

wijzigen
e

{ Er zijn geen andere gebruikte risicomodellen aangetroffen bij de inventarisatie
naar

het verleden. Wel is het gebruik van een IP-loggingssysteem

“gelijktijdig
naar boven gekomen. De Belastingdienst informeert

u

(Heidi)
in een

volgende nota separaat over het eventuele gebruik van Heidi bij de

e

Belastingdienst. Daar wordt op dit moment naar gekeken.
Bij de selectie van de HotHor is in het verleden ook gebruik gemaakt van de
risicoscores uit het RCM, anders dan eerder is gemeld aan de Kamer en
anders dan is opgenomen in het PwC-onderzoek van afgelopen mei. We zijn
voornemens

de Kamer hierover te informeren in de Stand van Zakenbrief, of

in een separate brief.

Pagina 1 van 10

0015

Zoals u verzocht heeft treft u in de bijlage de uitgangspunten aan voor de

.

|

nadere analyse van het RCM.
Omalgoritmes op een verantwoorde manier te kunnen inzetten wordt onder

andere gewerkt aan een inventarisatie van algoritmes (ook t.b.v. het

publiceren
op het algoritmeregister) en aan een Visie op Algoritmes.
De Adviescommissie Analytics heeft een eerste advies uitgebracht. Ter

eo

opvolging hiervan wil Toeslagen de HotHor op mogelijke bias gaan toetsen.
In deze nota is niets opgenomen over het vervolgonderzoek naar het Risico

Analyse Model (RAM), waartoe u gezamenlijk besloten hebt. U wordt hierover

‘Séparaat
door de Belastingdienst geinformeerd, voor het einde
van het jaar
Toelichting
nderzoeken, analyses en inventarisaties van het verleden

(Don
bestaan

onderzoek HR60

Stand van zakenbrief Toeslagen van 6 juli jl. is de Kamer geinformeerd over

het

van

het in het verleden gebruikte risicomodel HR60.1 Om een beter

beeld te kunnen schetsen van de context en werking van het model, is toegezegd
door Toeslagen intern onderzoek uit te laten voeren naar HR60.

om

Het intern onderzoek naar HR60 bestond uit vier onderdelen:

1) een uitvraag op

het intranet van Toeslagen waarin medewerkers werden opgeroepen zich te
melden wanneer zij beschikten over relevante informatie, 2) gesprekken met
medewerkers die destijds betrokken waren bij de ontwikkeling of het gebruik van

het model, 3) zoektocht in de archieven, en 4) een analyse van de

managementverslagen van het MT-Toeslagen in de jaren 2012-2015.
Onderstaande tekst is geschreven op basis van nu voorhanden documentatie en

herinneringen van collega’s. De staat van de informatiehuishouding van Toeslagen
tien jaar geleden kent gebreken en dat heeft ook nu nog zijn uitwerking. Het

van

is daarom niet uit te sluiten dat in de toekomst nieuwe informatie of nieuwe

documenten worden gevonden, die onderstaande bevindingen doen wijzigen.
Context en werking
In 2012 kampte het toenmalige Belastingdienst/Toeslagen met grote

werkvoorraden uit het proces definitieve toekenning kinderopvangtoeslag (DT-

KOT) uit de voorgaande jaren. Daarnaast groeide ook de werkvoorraad die
ontstond over 2012. Deze situatie kon ertoe leiden dat burgers langer in
onzekerheid bleven over hun definitieve toekenning. Om het toezicht op de
werkvoorraad verantwoord en versneld te kunnen behandelen werd eind 2012

besloten om gebruik te maken van risicoprofielendoor middel van het model dat
nu

wordt omschreven als Hoog Risico 60+ (hierna:

HR60). Op

deze manier

konden posten efficiénter en meer risicogericht worden weggewerkt.

risicoprofielen die werden opgebouwd door scores aan bepaalde
risicocategorieen
te verbinden. Dit zijn selectieregels die voortkomen uit de
kaders die op dat moment werden gehanteerd voor het DT-KOT proces. In bijlage
HR60 ging uit van

1 vindt u een overzicht van deze selectieregels, onderdeel van de vroegere

als

werkinstructie. Wanneer een burger een lagere score had werd de post

automatisch afgedaan. Bij een hogere score vond er een handmatige beoordeling

plaats.

1

Kamerstukken II, 2022/2023, 31 066, nr. 1270.

Pagina 2 van 10

0015

In de Stand van zakenbrief Dienst Toeslagen van 6 juli jl. is aangegeven dat er
verschillen zijn tussen HR60 en het Risicoclassificatiemodel (hierna: het RCM). De

grootste verschillen tussen beide modellen is dat HR60 geen gebruik maakte van
een zelflerend algoritme, niet toezag op de voorlopige toekennings- maar op de
definitieve toekennings-fase en HR60 alleen gebruikt lijkt te zijn voor de

kinderopvangtoeslag. De selectieregels van HR60 hebben wel ter inspiratie
gediend-voorde indicatoren die gebruikt zijn in het RCM, omdat RCM toezag op
een andere fase in het aanvraagproces zijn deze echter niet identiek
overgenomen.

Onvolledigheden
De onderstaande alinea’s gaan verder in op de onvolledigheden die in de vorige

Stand van zakenbrief zijn geschetst, namelij

0)bokbaderesdls op

nutoesia
handhaving im2012.

(2) modellen

voor

de zorg- en

Koepasain scores kinderopvang instelling

dod)

Modellen zorg- en huurtoeslag
eerdere Kamerbrief is gemeld dat er ook vergelijkbare modellen voor de

(2)

In

zorg- en

huurtoeslag zijn ontworpen, maar dat deze niet leken te zijn ingezet of

alleen in pilot-vorm. Uit het onderzoek komt naar voren dat voor de huurtoeslag

ees —

enkel een pilot is gedraaid maar dat deze onvoldoende effectief bleek waardoor de
structurele inzet van het model nooit heeft plaatsgevonden. De informatie waarop
het model zich diende te baseren was niet onderscheidend genoeg, dat gold ook
voor
en

het model van de zorgtoeslag (waarvoor niet eens een pilot heeft gedraaid)

dat is waarschijnlijk dan ook de voornaamste reden waarom beide modellen

niet daadwerkelijk in gebruik zijn genomen. Dit betekent ook dat de selectieregel

‘heeft de aanvrager een adres in het buitenland gehad’
de zorg- en huurtoeslag was opgenomen

(0)

-

-

die in de modellen voor

niet gebruikt is.

=o

Blokkaderegel

Eerde€r is aangegeven dat in HR60 gebruikt werd gemaakt van de selectieregel
‘fraude blokkade'. Het was echter niet duidelijk wanneer en op basis waarvan een

toeslagaanvraag in aanmerking kwam voor deze blokkade. Een blokkade zorgt
ervoor dat een aanvraag in het proces van de voorlopige toekenning niet wordt
omgezet in een definitieve toekenning; het afgeven van een definitieve
beschikking wordt uitgesteld. Voorbeelden van blokkaderedenen zijn bijvoorbeeld
het ontbreken van contragegevens, of dat onvolledige informatie is doorgegeven
bij de aanvraag. Eén van de selectieregels uit HR60 was ‘fraude blokkade’. Na het
interne onderzoek is gebleken dat de regel doelde op aanvragen waarvan in
eerdere jaren sprake is geweest van aangetoonde fraude, of een zeer sterk
vermoeden van fraude; hierbij gold dat de blokkade niet gebruikt werd wanneer
in"het bezwaar/beroep proces werd bevonden dat er geen sprake was van fraude.
Daarnaast is uit het onderzoek gebleken dat de informatie uit ‘dagboek PIT’? bij
HR60 hoogstwaarschijnlijk niet is gebruikt als selectieregel. De gegevens uit dit

systeem waren niet bruikbaar omdat deze niet konden worden omgezet naar data
die door het model gelezen kon worden. Uit het onderzoek is niet gebleken dat er
op andere wijze gegevens uit PIT aan het model is toegevoegd.

Coy Toepassing

scores

Kinderopvang instelling

Ten tijde van de ontwikkeling van het model HR60+ is ook gepoogd om een

toepassing te ontwikkelen dat toezag op de kinderopvanginstellingen (KOI's, nu
2

persoonsgericht Intensief Toezicht
Pagina 3 van 10

0015

beter bekend als kinderopvangorganisaties (KOQ’s)), zoals in de Stand van
Zakenbrief is gemeld. Zie ook bijlage 2. Dit model is niet verder ontwikkeld omdat
niet duidelijk was hoe de uitkomsten in het toezicht gebruikt konden worden.

(@)

= Q
OC X
oad

Handhaving 2012
vorige Kamerbrief stond het vermoeden dat voor het jaar 2012 anders dan
voor de reductie van de werkvoorraden
HR60 ook gebruikt werd om intensievere
controles uit te voeren bij de DT-KOT. Uit.de gesprekken met de medewerkers is
gebleken dat het hier ging over bijkomende (handmatige)
In

-

-

controlewerkzaamheden die voorkwamen uit HR60-posten, naast het destijds

gangbare DT-KOT controleproces waarin enkel gebruik werd gemaakt van contrainformatie. Ditbetekent dat naast de reductie van de werkvoorraden van oude

jaren, het model ook gebruikt werd om handmatige controles uit te voeren bij de
DT-KOT in 2012.

LSS

—

ee

(Bnssntaisate

van

risicomodellen in het verleden

aast het gebruik van HR60 is op dit moment geen nadere informatie gevonden

waaruit blijkt dat in het verleden nog meer modellen zijn gebruikt die werken met
risicoscores en/of indicatoren en daarmee vergelijkbaar zijn met het RCM. De

gebrekkige staat van de informatiehuishouding in het verleden zorgt ervoor dat
niet is uit te sluiten dat in de toekomst nog nieuwe informatie opduikt die deze
conclusie doet veranderen.

Gelijktijdig met de inventarisatie kwamen signalen naar boven van het gebruik

IP-loggingsysteem, genaamd ‘Heidi’. Hoewel het geen risicomodel
betreft, zag het gebruik van dit systeem wel op het toezichtsproces en wordt

van een

daarom in het kader van de inventarisatie nog wel genoemd. Hieronder zal hier

verder op de context en werking van Heidi worden ingegaan.
Heidi
Heidi was een IP-loggingsysteem waar de Belastingdienst/Toeslagen vanaf medio

20I3 gebruik van maakte. Het Heidi-systeem registreerde de IP-adressen
waarmee

7)

toeslagaanvragers het Toeslagen-portal (mijntoeslagen.nl) benaderden.

Er werden verschillende gegevens vastgelegd en verrijkt met gegevens die

ontvangen werden vanuit de BRP, zoals het IP-adres en de geografische locatie
van het IP-adres, welke schermen werden bezocht, het BSN en de eerste
nationaliteit van de aanvrager.
Het doel van het verzamelen van deze gegevens was om te kunnen traceren of er

sprake was van opvallend gedrag wat een indicatie kan zijn voor een verhoogd
risico op misbruik van toeslagen. Bij opvallend gedrag kan bijvoorbeeld gedacht
worden aan dat rekeningnummers massaal worden gewijzigd vanaf één en

hetzelfde IP-adres of dat veel aanvragen worden ingediend vanaf één en hetzelfde

(in korte tijd). Daarnaast werden gegevens uit Heidi gebruikt in analyses
de service en het proces van Toeslagen te verbeteren en effecten van

Jame’
om

handhavingsacties te meten.

Pswx

In september 2017 is de

tijd

voorzieni@ ‘on hold’ gi

niet meer zou voldoen aan de eisen

van

zet omdat deze in de loop van de

de Wet Bescherming

Persoonsgegevens. Dit kwam onder andere omdat voor andere Belastingdienstonderdelen aanvullende voorzieningen aan het Heidi-systeem werden toegevoegd
zodat deze gegevens ook voor hen bruikbaar zouden zijn (bijvoorbeeld data dat
afkomstig was van mijnbelastingdienst.nl). De Belastingdienst informeert u in een
Pagina 4 van 10

0015

volgende nota separaat over het eventuele gebruik van Heidi bij de
Belastingdienst. Daar wordt op dit moment naar gekeken.

|

In november 2017 besloot het MT-Toeslagen dat het systeem weer opgestart

diende te worden, in een beperktere versie die alleen voor Toeslagen te gebruiken
was

(Heidi II).

Sinds het stopzetten van het Intensief Toezicht (ITO) proces in 2020 is geen

gebruik meer gemaakt van Heidi voor wat betreft het detecteren van risico’s op
misbruik. Tot die tijd konden ITO-dossiers nog wel worden verrijkt met gegevens
uit Heidi. De autorisaties voor Toeslagenmedewerkers om in het systeem te kijken
zijn inmiddels verlopen en ook zijn geen recente logbestanden bekend die wijzen
op het versturen van Heidi-gegevens naar medewerkers in de afgetopen.jaren. Op
dit moment wordt gewerkt aan de gefaseerde opstart va
is besloten om de mogelijkheid van het gebruik van

orde uit het proces te halen.

proies ysl
coredETOTE HE
nader

Momenteel wordt er nog wel steeds gebruik gemaakt van gegevens uit Heidi II
ten behoeve van analyses,

bijvoorbeeld-em de effectiviteit van

publiekscampagnes te meten. (zi€ bijlage 5Voor de GEB uit 2017). Indien het

toekomst opnietw

gebruik van Heidi in de
wenselijk wordt geacht binnen het
vernieuwde ITO-proces, dient aanvullend onderzocht te worden op welke manier
dit mogelijk kan worden gemaakt binnen het bestaande waarborgenkader.

Cure

van

de HotHor in het verleden

erder is gesteld dat het enige selectiecriterium voor het selectie-instrument van

de HotHor (Hoge Toekenning, Hoog Risico) is dat posten geselecteerd worden
wanneer

het toeslagbedrag vanaf een bepaald bedrag (€20.000) op jaarbasis

ligt.3 Uit de gesprekken die de afgelopen zomer gevoerd zijn in het kader van het
intern onderzoek naar HR60, de inventarisatie van in het verleden gebruikte

risicomodellen en de oordelen van het College voor de Rechten van de Mens

SAA

ectiecriterium naar boven
(hierna: het College) is nieuwe informatie ove
gekomen. Zo blijkt dat van maart 2019 tot en met november 2019 ook de
risicoscores uit het RCM zijn gebruikt in de selectie van de behandeling van de
HotHor posten en dat daarnaast ook andere selectiegronden zijn gebruikt.
Tot maart 2019 was voldoende capaciteit beschikbaar binnen de toezichtteams
om

alle HotHor posten te behandelen en werd enkel geselecteerd op basis van de

hoogte van het jaarbedrag. Vanaf maart 2019 was er minder capaciteit
beschikbaar voor de

behandeling van de HotHor posten en moest een nadere

selectie worden gemaakt. De nadere selectie werd gemaakt op basis van de
aanvraag (gaat het om een nieuwe of een gewijzigde aanvraag), de hoogte van
het jaarbedrag (of de hoogte van de wijziging van het bedrag) en vervolgens de
hoogte van de risicoscore uit het RCM. Vanaf december 2019 is de risicoscore niet
de selectiecriteria (met uitzondering van de
risicoscore) werd vanaf mei 2020 ook gekeken of een burger in een reintegratietraject zat en/of hetaantal opvanguren boven een bepaald aantal
zij vaker een onjuiste aanvraag deden.
uitkwamen.

meer gebruikt. Naast de bovengenoem

Uit(interne analyse bleek dat

3

Kamerstukken II, 2021/2022, 31 066, nr. 938.

Pagina 5 van 10

0015

In

hetPwC-onderzoek naar het breder gebruik van de risicoscores uit het

Risicoclassificatiemodel is ook ingegaan op het proces HotHor.* PwC constateerde
op basis van de bij hen bekende informatie destijds dat alleen de datapreparatie

(de verwerkte brongegevens) vanuit het RCM gebruikt is en de risicoscores of
andere RCM-indicatoren niet werden gebruikt ten behoeve

iy

UN

van het HotHor-proces.

Uit voorgaande informatie moet helaas worden geconstateerd dat PwC

volledige informatie voorhanden had.

(@upaate

niet de

nadere analyse RCM

oals aangekondigd in de Kamerbrief bij het PwC-onderzoek naar het breder

gebruik van de risicoscores werkt Toeslagen momenteel aan een nadere analyse
om de gevolgen van de handmatige behandeling na selectie door het model in
kaart te brengen.® Hierbij is toegezegd de Kamer voor het einde van het jaar van
een update te voorzien over de lopende analyse. Daarnaast heeft u (stasTD)
verzocht om nader geinformeerd te worden over de opzet van deze analyse. Zie
daarvoor ook de uitgangspunten van het onderzoek in bijlage 7.
Hiervoor heeft een data-analyse plaatsgevonden waarvan de uitkomsten in bijlage
8 zijn weergegeven. Uit de data-analyse blijkt onder andere dat de
70

toeslag in 60 a

procent van de werkopdrachten werd verlaagd of stopgezet, zowel bij het

gebruik

van

het model voor de huurtoeslag als voor de kinderopvangtoeslag.

Om deze cijfers nader te kunnen duiden wordt momenteel gewerkt aan een

steekproef. Op basis van een steekproef van de dossiers en behandelverslagen
wordt bekeken of er een verklaring is voor de uitkomsten van de handmatige
behandeling die in de bijlage staan weergegeven. Bijvoorbeeld wanneer een
burger een aanvraag heeft gedaan voor huurtoeslag terwijl de betreffende
dan is een
huurwoning geen object is dat in aanmerking komt voor huurtoeslag
stopzetting een logisch en te rechtvaardigen gevolg van de handmatige
behandeling.
-

De steekproef zal worden uitgevoerd door behandelaren binnen Toeslagen, die

niet eerder posten uit het RCM hebben behandeld maar wel kennis hebben van de
benodigde materie
en systemen (zoals het Toeslagen Verstrekkingen Systeem
(TVS)). Toeslagen vindt het van belang dat de opzet en uitkomsten van de interne
steekproef daarnaast nog wel extern worden gevalideerd, de mogelijkheden
hiervoor worden nog verkend.
Dit heeft tot gevolg dat de start van de steekproef
is
om
in het eerste kwartaal van 2024 de externe
isvertraagd.
De planning
validatie in te vullen zodat gestart kan worden met de steekproef en de resultaten
hiervan hopelijk in het tweede kwartaal kunnen worden opgeleverd.

weg vooruit

(3

Maatregelen n.a.v. oordelen College voor de Rechten van de Mens

p 2 oktober jl. heeft het College in drie individuele zaken geoordeeld dat
Toeslagen® in het verleden verboden indirect onderscheid heeft gemaakt op grond
van ras.

De harde fraudeaanpak die volgde na de selectie was volgens het College

niet noodzakelijk, had disproportionele gevolgen voor de betrokken burgers en
4

Kamerstukken II, 2022/2023, 31066, nr. 1234,
Kamerstukken II, 2021/2022, 31 066, nr. 1008.
¢
De gedragingen waarover het College heeft geoordeeld vonden plaats toen Toeslagen
onderdeel was van de Belastingdienst. Voor de leesbaarheid wordt hier Toeslagen genoemd
5

i.p.v. Belastingdienst/Toeslagen.
Pagina 6 van 10

0015

niet gebaseerd op een zorgvuldige belangenafweging. Op basis hiervan
concludeert het College dat Toeslagen in deze drie zaken
indirect

was

verboden

onderscheid op grond van ras heeft gemaakt bij de toepassing van de harde

raudeaanpak op correcties en terugvorderingen van de kinderopvangtoeslag,
is in deze zaken geen sprake geweest van verboden indirect onderscheid bij de

Er

toepassing van gehanteerde selectie- en toepassingscriteria voor de controle,
deze zijn door het College neutraal en objectief gerechtvaardigd bevonden. Van
direct onderscheid op grond van ras was volgens het College ook geen sprake.
Het College is niet bevoegd om sancties op te leggen, maar doet wel een aantal

aanbevelingen:
Periodiek monitoren of er discriminerende effecten optreden in (de

!

selectieregels die worden ingezet ten behoeve van) het toezicht;
/Bij de inzet van algoritmes vooraf controleren of deze op een verantwoorde
manier worden ingezet, bijvoorbeeld door het Impact Assessment
Mensenrechten en Algoritmes (IAMA).
De in recente jaren ingezette maatregelen om discriminatie te voorkomen

b)

(9

voort te zetten en te versterken.

Bij de brief van 30 mei 2022 is eerder geconcludeerd dat binnen het intensief
toezicht van de Toeslagen (en de Belastingdienst) sprake is geweest van
institutioneel racisme.” De destijds ingezette maatregelen om discriminatie tegen

te gaan, zien zowel op het verbeteren van processen als op het menselijk toezicht

de cultuur van Dienst Toeslagen. Onderstaand zal hier nader op ingegaan

en

worden.

Verbeteren van

processen:

De processen die door het College beschreven worden als de harde

s

¢«

|}

e

7
.

fraudeaanpak en de te strenge interpretatie van de regelgeving zijn in de
afgelopen jaren veranderd. Zo is er nu mogelijkheid tot matigen, wordt de
‘alles of niets’ benadering niet meer gebruikt, geldt er een zienswijze
procedure en is het label ‘O/GS’ (opzet of grove schuld) niet meer gebruikt.
Eris meer aandacht voor het ethisch verantwoord omgaan met algoritmes en
het op orde brengen van de bedrijfsprocessen. Zo is een strategisch adviseur
ethiek aangetrokken die adviseert over de verantwoorde inzet van algoritmes
en draagt de recente instelling van de onafhankelijke en externe
Adviescommissie Analytics hier ook aan bij.®
Het Impact Assessment voor Mensenrechten bij de inzet van Algoritmes
(IAMA) wordt op dit moment al toegepast ten behoeve van de
doorontwikkeling van het nieuwe risicomodel ‘Indicatie Gericht Behandelen
voor de Huurtoeslag’ (ook wel: het Behandelkeuzemodel). Over dit instrument
is de Tweede Kamer nader geinformeerd bij brief van 26 november 2021.°
De Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) verplicht dat een
DPIA wordt gedaan bij hoog risicovolle verwerkingen van persoonsgegevens.
Dit is tegenwoordig ook een standaard onderdeel van het werkproces binnen
Toeslagen. Daarbij is het volgens de AVG verplicht het advies van de
Functionaris voor Gegevensbescherming (FG) in te winnen.

31066, nr. 1030.
Kamarshiiden ik:II, 2021/22,
heid.nl

va
9

analytics-financien

Kamerstukken II, 2021/22, 31066, nr. 923.

Pagina 7 van 10

0015

Vanuit de Basisregistratie Personen (BRP) ontvangt Dienst Toeslagen van

«

burgers met de Nederlandse nationaliteit geen gegevens meer over een
eventuele tweede nationaliteit. Dit kan dus ook niet meer worden

geregistreerd of verwerkt in onze systemen.
Ten slotte wordt gewerkt aan nieuwe manieren van controle en handhaving,

e

ten behoeve hiervan is ook de Handhavingsstrategie van de Dienst Toeslagen

opgesteld. Deze is op 23 mei 2023 openbaar gemaakt.!® Hierbij is ook het

waarborgenkader
voor selectie-instrumenten gedeeld. De implementatie van
deze kaders betreft een meerjarenaanpak en zal gefaseerd plaatsvinden.

Menselijk toezicht en cultuur:
De bewustwording bij medewerkers van (onbewuste) vooroordelen wordt
vergroot, zo wordt bij het onboardingprogramma voor nieuwe medewerkers
specifiek aandacht besteed aan integriteit en discriminatie.
Het onderwerp ‘discriminatie en racisme’ heeft een expliciete plek gekregen
binnen het programma Inclusief Toeslagen.
Er worden moreelberaad-gesprekken gevoerd met leidinggevenden en
werknemers, waarbij casussen en ethische dilemma’s in het toezicht worden
besproken.
Ten slotte, start Dienst Toeslagen in 2024 met het meerjarenprogramma
Vooroordelen Voorbij’ van het College en wordt in co-creatie met het College
aan de ontwikkeling van deze leerlijn gewerkt.
e

«

e

(eraser

inzet van algoritmes

oeslagen maakt veelvuldig gebruik van algoritmes om haar publieke taak uit te

wil algoritmes inzetten om op een eerlijke, efficiénte en data gedreven
manier tot besluiten te komen. In de afgelopen jaren is de aandacht voor de

voeren en

ethische toepassing algoritmes sterk gegroeid. Er zijn veel rapporten,

van

onderzoeken, toetsingskaders, handreikingen en initiatieven geweest om hier
meer inkleuring aan te geven. Toeslagen wil binnen het onderwerp van
algoritmes

planmatige aanpak rond de inzet van
toewerken naar-een-meer methodische
een
aantal
in werking gezet, die hieronder kort
acties
algoritmes. Hiervoor zijn
en

worden toegelicht.

Inventarisatie algoritmes en publicatie algoritmeregister

Momenteel loopt bij Toeslagen een inventarisatie naar algoritmes en algoritmische

systemen die in de organisatie (inclusief UHT) gebruikt worden, op basis van de

handrelking vam tet ministerie van Binnenlandse Zaken (BZK)*!. Hierblj wordt

onderscheid gemaakt tussen algoritmes die elementen van autonomie kennen c.q.
zelflerend zijn (hoog risico algoritmes), impact hebben op betrokkenen (hoog

impact algoritmes) en algoritmes met een laag risico en/of lage impact op
betrokkenen. Veruit de meeste algoritmes of algoritmische systemen die door
Toeslagen gebruikt worden, zijn hoog impact algoritmes. Naar verwachting is de
inventarisatie begin volgend jaar volledig afgerond.
In december 2022 is de eerste versie van het algoritmeregister

Nedertandse Overheid door BZK gelanceerd. Dit maakt het

van de

voor

overheden

mogelijk om alle gepubliceerde gegevens over algoritmes op één centrale plek
doorzoekbaar te maken voor iedereen. In ieder geval alle algoritmes met een
hoog risico of een hoge impact op betrokkenen dienen hierop te worden
J

10

Kamerstukken II, 2022/23, 31066, nr. 1233.

11

Handreiking Algoritmeregister Handreiking Algoritmereqister

-

Algoritmes (pleio.nl)
Pagina 8 van 10

0015

gepubliceerd. Toeslagen heeft het algoritme ‘berekenen huurtoeslag’ vorig jaar

gepubliceerd en werkt nu aan een beleidskader voor het verder invullen van’het
register. De planning is om voor het einde van het jaar in ieder geval nog meer
algoritmes te publiceren: de berekening-algoritmes voor de andere toeslagen
(KOT, Kindgebondenbudget en Zorg) en de kind- en ex-toeslagpartnerregelingen
van

Pf)

/

UHT.

De Kamer wordt separaat geinformeerd over de stand van zaken rondom het

algoritmeregister door het ministerie van Financién gezamenlijk met de
Belasti
de eerdergenoemde inventarisatie zal hierbij
i

,

worden meegenomen.
RE

——

Visie op Algoritmes
Toeslagen werkt aan een
volgend jaar rond. Deze visie schetst zowel de kansen die Dienst Toes agen ziet
voor de inzet van algoritmes, als de randvoorwaarden die nodig zijn voor een
verantwoorde inzet ervan. De kernwaarden van Toeslagen en de al bestaande
(Rijks brede) kaders, rapporten en adviezen worden in deze visie verwerkt tot
interne principes en normen die leidend zijn bij de inzet van impactvolle
algoritmes.

~dsie-on Algoritines, naar verwachting is deze begin

De visie biedt een richting voor de toekomst; een stip op de horizon waar we
naartoe willen werken, maar waar we als organisatie op dit moment nog niet zijn.

Het operationaliseren en implementeren van deze visie is de volgende stap. Dit

vergt voldoende tijd en capaciteit. Hierbij wordt bekeken hoe we invulling kunnen
geven aan de handhaving waarbij de risico’s die volgen uit de inzet van
algoritmes zo laag mogelijk zijn, de impact op de burger verkleind wordt en de
processen uitvoerbaar blijven. Het verleden leert bovendien dat zorgvuldig

gebruik van algoritmes in de toekomst ook betekent dat de hoog impact
algoritmes die op dit moment in gebruik zijn moeten worden getoetst aan de in de
opgestelde principes en normen.

¢Ie
7

Advies Adviescommissie Analytics en Biastoets HotHor

uist omdat indirect onderscheid vaak voortkomt uit ogenschijnlijke neutrale

criteria, is het belangrijk hierop extern advies te vragen. Hiervoor
is onder andere
de Adviescommissie Analytics aangesteld. In het recent uitgebrachte advies gaat
de commissie op verzoek van Toeslagen dan ook in op het controleren van direct
én indirect onderscheid bij het gebruik van algoritmische systemen. In bijlage 10
treft u het advies van de Adviescommissie aan. In bijlage 11 treft u de concept
bestuurlijke reactie hierop.
Het College concludeerde in haar vooronderzoek van 15 september 20221? dat
onder andere bij toezicht via het HotHor-proces personen met een buitenlandse
afkomst aanzienlijk vaker voor toezicht werden geselecteerd dan personen met

een Nederlandse afkomst. Het algoritme

waarmee

de selectie van het HotHor-

bestaat uit bedrijfsregels die uitsluitend door de mens zijn

proces gemaakt wordt,
gedefinieerd. De voorheen gebruikte jaargrenswaarde van €20.000 is sinds juni jl.
veranderd in een variabele grenswaarde die afhankelijk is van de beschikbare
behandelcapaciteit, daarnaast is de selectie uitgebreid met een vergelijking met

ale

12

Het College voor de Rechten van de Mens, Vooronderzoek naar de vermeende
discriminerende effecten van de werkwijzen van de Belastingdienst/Toeslagen, 15

september 2022.
Pagina 9 van 10

0015

de opvanggegevens die maandelijks vanuit de kinderopvangorganisaties worden

geleverd.
Om opvolging te geven aan het advies van de Adviescommissie Analytics en in
het kader van de aanbevelingen van het College, is Toeslagen voornemens een

biastoets uit te voeren om eventuele indirect ongeoorloofde onderscheidende

effecten van HotHor te kunnen ondervangen. Ook al zijn de selectiegronden van
de HotHor tegenwoordig aangepast, de inzet van

dit algoritmisch systeem-kan op

indirecte-(en-mogetifk-onbewuste) manier mogelijk alsnog leiden tot een
ongeoorloofd (en ongewenst) onderscheid en eventuele discriminerende effecten.
De HotHor is hierin het eerste algoritme dat aan een biastoets wordt
onderworpen. Toeslagen is voornemens in de toekomst meerdere algoritmes te
toetsen. Momenteel wordt er gewerkt aan de opzet van de bias-toets op de
een

HotHor. Hierover wordt u op een later moment geinformeerd.

Communicatie

Op dit moment niet van toepassing.
Politiek/bestuurlijke context
Een aantal van bovenstaande onderwerpen (HR60, inventarisatie

risicomodellen verleden en RCM) betreffen politieke toezeggingen waarover

eerder is gezegd hier einde jaar op terug te komen.

mogelijkheid om enkel deze onderwerpen op te nemen in de Stand
Zakenbrief Toeslagen, waarover u (stasTD) al separaat bent

Het is een
van

geinformeerd.
Een andere optie is ook om de Kamer breder te informeren, door meerdere
onderwerpen samen te voegen in één algoritme-brief. Hierbij kunt u dan
bijvoorbeeld ook ingaan op de nieuwe informatie omtrent het gebruik van de
HotHor in het verleden en de opvolging van de oordelen van het College voor

de Rechten van de Mens.

Informatie die niet openbaar gemaakt kan worden
Niet van toepassing.

Pagina 10 van 10

0015