De staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport
Postbus 20350
2500 EJ Den Haag

Uw brief van

Uw kenmerk

Datum

5 juni 2008

DLZ/ZI-U-2854526

26 februari 2009

Ons kenmerk

Behandeld door

Doorkiesnummer

POU/29016444
Onderwerp

Onderzoek PGB-bemiddelingsbureaus
Geachte mevrouw Bussemaker,
Bij brief van 2 juni 2008 heeft u het CVZ verzocht om aanvullend onderzoek te (laten)
doen naar de activiteiten en de kwaliteit van PGB-bemiddelingsbureaus. Doel van dat
onderzoek zou moeten zijn om meer zicht te krijgen op de rol die bemiddelingsbureaus
spelen in de hele 'pgb'-keten van indicatiestelling tot en met verantwoording.
Het door u gevraagde onderzoek is, in opdracht van het CVZ, uitgevoerd door het
onderzoeksbureau Research voor Beleid te Zoetermeer. U treft de onderzoeksrapportage
bijgevoegd aan.
Onderzoekswerkzaamheden
Het onderzoek bestond uit de volgende onderdelen:
Er zijn gesprekken gevoerd met koepel- en belangenorganisaties. Vervolgens zijn in
dezelfde fase telefonische interviews gehouden met 12 zorgkantoren, 10 CIZ-kantoren
en 4 Bureaus Jeugdzorg, om inzicht te krijgen in de ervaringen die deze partijen in de
dagelijkse uitvoeringspraktijk met PGB-bemiddelingsbureaus hebben opgedaan.
De onderzoekers hebben 248 bemiddelingsbureaus getraceerd. Deze
bemiddelingsbureaus zijn telefonisch geënquêteerd. Ook heeft in deze fase de analyse
van 40 door bemiddelingsbureaus opgestuurde folders plaatsgevonden en is een
mysteryshopping onder 40 bureaus georganiseerd.
Als laatste onderdeel hebben de onderzoekers een telefonische enquête gehouden onder
797 budgethouders.
De onderzoekers hebben het functioneren van de bemiddelingsbureaus dus vanuit
verschillende invalshoeken bestudeerd. De onderzoeksrapportage bevat daardoor veel
waardevol feitenmateriaal en beantwoordt de door u in uw brief van 2 juni 2008 gestelde
vragen.
Tegelijkertijd is duidelijk dat een gedeelte van de bemiddelingsbureaus niet in het vizier
van de onderzoekers terecht is gekomen. Dat zijn bemiddelingsbureaus die niet via
openbare bronnen (internet, Kamer van Koophandel) traceerbaar zijn en waarvan bij het
zorgkantoor niet bekend is dat het PGB feitelijk door een bemiddelingsbureau wordt
beheerd. En het is natuurlijk juist deze categorie waarbij vraagtekens kunnen worden
geplaatst.

-2-POU/29016444

Conclusies onderzoek
Uit het onderzoek komt het beeld naar voren dat een meerderheid van de bemiddelingsbureaus redelijk voldoet aan de kwaliteitscriteria aangaande werkwijze en
bedrijfsvoering. Wel blijkt dat een aanzienlijk deel van de bureaus bepaalde risicovolle
combinaties van diensten aanbiedt aan klanten, of zelfs het volledige pakket van
aanvraag tot en met verantwoording en ook budgetbeheer aanbieden. Hierdoor wordt de
klant (te) afhankelijk van het bureau, en kan hij onvoldoende toezicht houden op de
activiteiten van het bureau.
Verder bestaat de indruk dat PGB-bemiddelingsbureaus vaak onvoldoende op de hoogte
zijn van alle relevante wet- en regelgeving. Anderzijds signaleren zorgkantoren vaak dat
bepaalde bemiddelingsbureaus juist verdacht goed op de hoogte zijn van wet- en
regelgeving, omdat ze precies weten hoe ze bepaalde zaken moeten opvoeren om er
ongestraft mee weg te komen.
Hoewel zorgkantoren en indicatiestellers met de meerderheid van de bureaus prima
contacten onderhouden, vertoont een klein deel hinderlijk gedrag, obstructie van een
goede procesgang en bedreiging van indicatiestellers.
Het onderzoek maakt daarmee inzichtelijk dat de bemiddelingsbureaus in drie
categorieën uiteen vallen.
1. Goed functionerende bemiddelingsbureaus die voor de budgethouder een
toegevoegde waarde hebben.
2. Bemiddelingsbureaus die weliswaar te goeder trouw handelen maar waar de kwaliteit
en de deskundigheid voor verbetering vatbaar is.
3. Bemiddelingsbureaus die niet te goeder trouw handelen.
Uit het onderzoek blijkt dat 9,8% van de budgethouders gebruik maakt van de diensten
van een bemiddelingsbureau. (De onderzoekers geven daarbij wel aan dat dat een
onderschatting van de werkelijkheid zal zijn). Hieruit volgt dat slechts een klein
percentage van het aantal budgethouders te maken heeft met een bemiddelingsbureau
dat niet te goeder trouw is. Maar er zijn inmiddels meer dan 100.000 verzekerden met
een PGB-AWBZ. Dus zelfs bij een laag percentage is in absolute zin sprake van een
probleem voor een groot aantal budgethouders.
Maatregelen voor de korte termijn
Vooruitlopend op de afronding van het onderzoek heeft u reeds de volgende
maatregelen genomen:
1. De budgethouder is, vanaf het zorgjaar 2009, verplicht om het
verantwoordingsformulier zelf te ondertekenen. Daarmee wordt bereikt dat ook een
budgethouder die gebruik maakt van de diensten van een bemiddelingsbureau zicht
krijgt op de feitelijke besteding van het aan hem toegekende budget.
2. In de PGB-regeling is duidelijk vastgelegd dat het PGB niet besteed kan worden aan
de bemiddeling bij het aanvragen van een indicatie of het beheer van het PGB. De rol
van de bemiddelingsbureaus is daarmee weer, voor zover financierbaar vanuit het
PGB, teruggebracht tot de oorspronkelijke rol van zorgbemiddelaars.
3. De door de budgethouder gemaakte kosten dienen redelijk te zijn naar de
Nederlandse marktomstandigheden. Deze nieuwe bepaling stelt zorgkantoren in
staat om in te grijpen op het moment dat bemiddelingsbureaus onredelijk hoge
kosten voor hun diensten rekenen.
In aanvulling op deze reeds genomen maatregelen adviseert het CVZ u om in de PGBregeling een bepaling op te nemen die de zorgkantoren verplicht om het toegekende
PGB over te maken op een bankrekening waarover uitsluitend de budgethouder of diens
wettelijk vertegenwoordiger het beheer heeft.
Naar het oordeel van het CVZ worden op dit moment namelijk veel problemen
veroorzaakt door het feit dat de budgethouder, door het afgeven van één machtiging,
aan het bemiddelingsbureau de bevoegdheid overdraagt om het PGB te ontvangen, te
besteden en om over die besteding namens de budgethouder verantwoording af te
leggen. De budgethouder is daarmee de binding kwijt met zijn eigen persoonsgebonden
budget, maar blijft wel formeel verantwoordelijk voor de besteding en de

-3-POU/29016444

verantwoording van het PGB en wordt door het zorgkantoor op die verantwoordelijkheid
aangesproken bij onvoldoende functioneren van het bemiddelingsbureau.
Door het budget over te maken naar de budgethouder en het verantwoordingsformulier
door de budgethouder te laten ondertekenen wordt de binding tussen de budgethouder
en het PGB weer hersteld. Ook dan houdt de budgethouder de mogelijkheid om het door
hem ontvangen PGB zelf over te maken naar het bemiddelingsbureau. Maar dat
vergt dan een uitdrukkelijke handeling van de budgethouder per ontvangen betaling en
bevordert dat de budgethouder zich bewust is van de rol van het bemiddelingsbureau.
Zorgkantoren blijken niet altijd te weten of een budgethouder gebruik maakt van een
bemiddelingsbureau. Het CVZ zal met de zorgkantoren bespreken hoe dat inzicht
verbeterd kan worden.
Daarbij zal ook aan de orde komen dat het adres van het bemiddelingsbureau
regelmatig door het zorgkantoor als het postadres van de budgethouder gebruikt wordt.
Overwegingen voor de langere termijn
Eigen verantwoordelijkheid van de budgethouder
Uitwassen zijn ongewenst en moeten bestreden worden.
Maar budgethouders dragen zelf ook verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van het
bemiddelingsbureau. De eigen verantwoordelijkheid van de burger is immers een
kernelement van de PGB-regeling. De overheid kan niet verantwoordelijkheid worden
gehouden voor alles wat verkeerd gaat in het maatschappelijk verkeer tussen
budgethouder en bemiddelingsbureau.
Reactie van andere organisaties
Het CVZ constateert verder met instemming dat ook andere organisaties daar waar
mogelijk hun maatschappelijke verantwoordelijkheid nemen.
Zoals u op 7 januari 2009 al aan de Tweede Kamer hebt gemeld werken per Saldo en de
Stichting De Ombudsman op dit moment aan een kwaliteitskeurmerk. Zodra dit
keurmerk gereed is zal het CVZ in het voorlichtingsmateriaal wijzen op het bestaan van
dit keurmerk.
Op maandag 9 februari 2009 heeft het TROS-programma Radar aandacht besteed aan de
werkwijze van bemiddelingsbureaus. Aangenomen mag worden dat een dergelijke
uitzending een voorlichtende functie heeft voor budgethouders die gebruik maken van
een bemiddelingsbureau.
Het CIZ heeft laten weten dat het CIZ inmiddels een landelijke richtlijn in voorbereiding
heeft voor de omgang met indicatie -aanvragen waarbij een bemiddelingsbureau is
betrokken.
Beschikbaarheid van zorg in natura
De PGB-regeling is ingericht op AWBZ-verzekerden die de regie voor de organisatie van
de zorgverlening in eigen hand willen en kunnen nemen. Maar niet iedere verzekerde
beschikt over die vaardigheden en met spijt moet geconstateerd worden dat daar soms
door anderen misbruik van wordt gemaakt.
In uw brief van 7 januari 2009 vraagt u zich af of iedereen een geschikte budgethouder
is.
Ongetwijfeld zou een groep budgethouders er beter aan doen om gebruik te maken van
zorg in natura. Dit roept de vraag op of er 'selectie aan de poort' moet plaatsvinden. Het
CVZ vindt dat een politieke afweging.
Maar uit het onderzoek blijkt ook dat een groep verzekerden zich gedwongen ziet om
gebruik te maken van het PGB vanwege wachtlijsten bij de zorg in natura of omdat het
gewenste zorgaanbod in natura niet beschikbaar is. Voor deze groepen verzekerden
bestaat er dus geen vrije keuze tussen PGB en zorg in natura. Zij 'kiezen' dan voor een
PGB maar dragen de daaraan verbonden administratieve werkzaamheden (te)
gemakkelijk uit aan een bemiddelingsbureau. Iedere vorm van ‘selectie aan de poort’
versterkt de noodzaak om te zorgen voor een adequaat zorgaanbod in natura.

-4-POU/29016444

Vervolg
Het CVZ zal nog verder nagaan welke verbeteringen voor de uitvoeringspraktijk mogelijk
zijn.
Het CVZ is daarvoor eind maart een rondetafelgesprek organiseren. Tijdens dit gesprek
zullen de zorgkantoren, Per Saldo, het CIZ, de NZa en het CVZ met de onderzoekers van
gedachten wisselen over de onderzoeksresultaten. Het CVZ zal ook uw departement
betrekken bij dit rondetafelgesprek.
Het CVZ zal u informeren over de uitkomsten van dat rondetafelgesprek inclusief daaruit
voortvloeiende beleidsaanbevelingen.
Hoogachtend,

dr. A. Boer
Plv. Voorzitter Raad van Bestuur

Bijlage:
Onderzoeksrapportage Research voor Beleid