Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3696
Vragen van het lid Erkens (VVD) aan de Minister voor Klimaat en Energie over
het artikel «Noodlijdend Uniper dringt bij Duitsland aan om snel extra geld»
(ingezonden 21 juli 2022).
Antwoord van Minister Jetten (Klimaat en Energie) (ontvangen 16 augustus
2022).
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het bericht dat in Duitsland Uniper de staat om
financiële steun heeft gevraagd? Hoe is de situatie op de Nederlandse markt?
Verwacht u dat er in Nederland de aankomende tijd soortgelijke situaties
zullen ontstaan?1
Antwoord 1
Ik heb kennisgenomen van dit bericht. De situatie op de Nederlandse
energiemarkt kenmerkt zich door grote onzekerheid met hoge en volatiele
energieprijzen. Nederland is minder direct afhankelijk van Russisch gas dan
Duitsland. Ik acht het onwaarschijnlijk dat er in Nederland de komende tijd
een soortgelijke situatie ontstaat. Ik houd de situatie op de Nederlandse
energiemarkt nauwlettend in de gaten en onderhoud regelmatig contact met
energiebedrijven die actief zijn op de Nederlandse energiemarkt en verschillende categorieën afnemers bedienen.
Vraag 2
Herinnert u zich dat vorige winter er in Nederland verschillende energieleveranciers failliet zijn gegaan vanwege de hoge energieprijzen? Wat is er
sindsdien gedaan om te voorkomen dat dit nog eens zal gebeuren? Welke
lessen heeft u getrokken uit de crisis van vorige winter?
Antwoord 2
Ja, ik herinner mij dat heel goed en betreur dat ten zeerste, vooral vanwege
de gevolgen die dit heeft gehad voor de consument. Voor een aantal
faillissementen waren de stijgende energieprijzen een belangrijke reden. Niet
alle leveranciers waren daar in hun bedrijfsvoering op voorbereid. Daarnaast
waren er in sommige gevallen andere redenen, zoals een aandeelhoudersconflict en een domino-effect. In onderzoek dat in opdracht van de Autoriteit

1

ah-tk-20212022-3696
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Noodlijdend Uniper dringt bij Duitsland aan op snel extra geld (fd.nl), 18 juli 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

Consument en Markt (ACM) is uitgevoerd, concluderen de onderzoekers
Lavrijssen en De Vries dat de ACM meer ruimte had om eisen te stellen aan
energieleveranciers.2 Dat er ruimte is om nadere eisen te stellen betekent
volgens de onderzoekers niet dat daardoor de faillissementen in de energiesector voorkomen hadden kunnen worden. Wel kunnen de extra eisen de
weerbaarheid van energiebedrijven tegen schokken op de energiemarkt
vergroten en daardoor de kans op faillissementen verkleinen. De ACM heeft
inmiddels het toezicht voor dit najaar met extra eisen aangescherpt.3
Vraag 3 en 4
Welke maatregelen heeft u getroffen om het toezicht op de energieleveranciers en hun financiële gezondheid te verbeteren? Zijn er aanvullende eisen
gesteld of wordt er zwaarder en meer regelmatig getoetst?
Herinnert u zich dat de Auroriteit Consument en Markt (ACM) naar aanleiding
van de omvallende energieleveranciers als toezichthouder energieleveranciers
strenger zou moeten gaan testen? Heeft de ACM haar toezicht aangescherpt?
Heeft de ACM aanvullende eisen gesteld? Wat doet de ACM om te voorkomen dat er dit jaar weer leveranciers zullen omvallen?
Antwoord 3 en 4
Allereerst heeft de ACM dit voorjaar een extra financiële controle uitgevoerd
in aanvulling op de reguliere controle, om te controleren of de leveringszekerheid van energieleveranciers ook na de winter geborgd is.
Daarnaast scherpt de ACM, zoals aangegeven in antwoord op vraag 2, nog
dit najaar het toezicht aan door extra eisen te stellen aan energieleveranciers.
Leveranciers moeten hun financiële continuïteit en risicomanagement
versterken. Doordat de ACM hiermee beter inzicht krijgt in de mate van
financiële weerbaarheid van de leveranciers kan, indien nodig, tijdig
ingegrepen worden door leveranciers herstelmaatregelen te laten nemen.
Onder de Energiewet worden de eisen aan energieleveranciers nog verder
uitgebreid, waarbij niet alleen naar technische, financiële en organisatorische
kwaliteiten gekeken kan worden, maar ook naar deskundigheid. Een jaarlijkse
financiële stresstest behoort tot de mogelijkheden voor het aanscherpen van
financiële eisen. De Energiewet is onlangs voor advies aan de Raad van State
aangeboden.
Vraag 5
Bij welke prijzen verwacht u dat energieleveranciers in de problemen komen,
aangezien de verwachting is de energieprijzen de aankomende tijd nog
harder kunnen stijgen? Verwacht u problemen rondom de jaarnota van veel
consumenten? Hoe bereidt u zich hierop voor? Zijn er bijvoorbeeld scenario’s
voor uitgewerkt of wordt er nagedacht over het treffen van maatregelen?
Antwoord 5
De ontwikkeling van de energieprijzen heeft de volle aandacht van het kabinet
en wordt nauwlettend in de gaten gehouden. De energieprijsontwikkelingen
volgen elkaar snel op en zijn onzeker. Energieleveranciers zijn vrij om de
gestegen inkoopprijzen door te berekenen aan de consument die een contract
met variabele tarieven heeft, of waarvan het contract met vaste tarieven
afloopt. Dit heeft de afgelopen maanden geleid tot fors hogere energierekeningen. Doordat inkoopprijzen doorberekend mogen worden, bestaat er geen
specifiek prijsniveau wat leidt tot een direct risico op faillissementen van
leveranciers. Het verdere verloop van de energieprijzen is onzeker, maar we
moeten er rekening mee houden dat de energierekening de komende tijd niet
zal dalen of zelfs verder kan stijgen. Dit kan tot betalingsproblemen bij een
deel van de consumenten leiden, zoals ook het Centraal Planbureau middels
verschillende scenario’s in een recente publicatie heeft uiteengezet.4 Indien
dit op grote schaal gebeurt, kan ook de leverancier in de problemen komen.
In 2022 is 7 miljard euro ingezet om de effecten van de hoge energieprijzen
voor huishoudens te dempen. Het kabinet heeft recent extra budget
(550 miljoen euro) toegekend aan gemeenten voor de ophoging van de

2

https://www.acm.nl/nl/publicaties/extern-onderzoek-naar-het-toezicht-op-energieleveranciers
https://www.acm.nl/nl/publicaties/acm-start-consultatie-extra-eisen-energieleveranciers
4
Centraal Planbureau, Stresstest kosten van levensonderhoud, 9 juni 2022
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

energietoeslag en de extra uitvoeringkosten. Met deze pakketten worden de
risico’s op financiële problemen voor zowel huishoudens als energieleveranciers vermindert.
In de augustusbesluitvorming kijkt het kabinet naar de mogelijkheden om
structurele maatregelen te nemen om het besteedbaar inkomen van
kwetsbare huishoudens te verhogen. Hierbij zal in brede zin gekeken worden
naar mogelijkheden binnen het koopkrachtinstrumentarium en wordt verder
gekeken dan de prijsontwikkeling van energie. De inflatie verbreedt zich
volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek namelijk al een aantal
maanden naar andere productgroepen zoals voedingsmiddelen. Het kabinet is
daarnaast in gesprek met energieleveranciers, gemeenten en schuldhulpverlenende instanties om betalingsproblemen bij consumenten in een zo vroeg
mogelijk stadium te signaleren en zoveel mogelijk te verhelpen. Hiervoor
wordt onder andere bekeken of een aanpassing van de bestaande instrumenten voor vroegsignalering, afspraken binnen de sector over betalingsregelingen en sociaal incasseren, en wet- en regelgeving met betrekking tot
afsluiting en leveringszekerheid van elektriciteit en gas kunnen bijdragen aan
het voorkomen van financiële problemen. Ook worden opschalingsmogelijkheden onderzocht om energiebesparingsinitiatieven te stimuleren.
Vraag 6
Hoe kunt u ingrijpen als energieleveranciers omvallen door de hoge prijzen,
waardoor er dan een sneeuwbaleffect kan ontstaan op de markt? Zijn er
maatregelen die u nu al kunt treffen om de kans op een dergelijke situatie te
voorkomen?
Antwoord 6
Alle bedrijven die gas en/of elektriciteit leveren aan huishoudens en andere
kleinverbruikers, moeten zorgen voor een betrouwbare levering en staan
onder toezicht van de ACM. De ACM controleert jaarlijks of energieleveranciers kunnen voldoen aan de eisen voor leveringszekerheid en monitort in dat
kader de financiële positie van energieleveranciers. Door het gehele jaar heen
voert de ACM risicogeoriënteerd toezicht uit. Zo kijkt de ACM in hoeverre de
hogere prijzen invloed hebben op de betrouwbaarheid van de levering door
de bedrijven. Daarnaast monitort de ACM continu de organisatorische,
technische en financiële vereisten voor energieleveranciers om de continuïteit
van de levering te waarborgen, hetgeen ook dient ter bescherming van
consumenten. Als de ACM problemen signaleert, zal ze in nauwer contact
met de onderneming treden, waar mogelijk herstelmaatregelen vragen en
zich in het uiterste geval voorbereiden op de procedures rond eventuele
faillissementen of intrekking van de leveringsvergunning voor het leveren aan
consumenten en klein-zakelijke afnemers. Ik onderzoek momenteel in
hoeverre de huidige wet- en regelgeving voldoende robuust is om bij
eventuele faillissementen een sneeuwbaleffect te voorkomen.
Vraag 7
Hoe worden consumenten dan beschermd indien er deze winter weer
energieleveranciers omvallen? Is deze bescherming verbeterd naar aanleiding
van vorige winter? Hoe wordt er voorkomen dat consumenten in de knel
komen gezien het gebrek aan beschikbare nieuwe energiecontracten?
Antwoord 7
Het onderzoek naar de wenselijkheid om nadere eisen te stellen aan
leveranciers, en/of maatregelen te nemen die consumenten beter beschermen
in geval van een faillissement, bevindt zich in de eindfase.5 Ik zal uw Kamer
hierover spoedig informeren. Ik zal zo snel als mogelijk bezien of dit moet
leiden tot aanpassing van de eisen aan leveranciers en deze waar nodig
meenemen in de (lagere) regelgeving van de Energiewet. Het onderzoek kijkt
ook naar de mogelijkheid tot het beperken van de uitstaande tegoeden van
consumenten bij hun energieleverancier en/of het aanpassen van de status
van deze tegoeden, zodat consumenten meer kans hebben op het terugkrijgen van hun geld in geval van een faillissement. Vooruitlopend op de
conclusies van het onderzoek lijkt het beperken van de kans op faillissemen5

Onderzoek ter uitvoering van de motie Omtzigt c.s., Kamerstuk 35 925, nr. 137.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

ten, door bijvoorbeeld extra financiële eisen en risicomitigerende maatregelen te nemen, tot de meest effectieve verbetering van de positie van de
consument te leiden. Zoals aangegeven in de antwoorden op vraag 2, 3 en 4
is hiermee door de ACM een begin gemaakt en worden de eisen aan
energieleveranciers nog dit najaar aangescherpt.
Elke energieleverancier is verplicht om ten minste het modelcontract aan te
bieden. Dit is een contract voor onbepaalde tijd met een variabel tarief. Een
consument kan dus altijd overstappen naar een andere leverancier. Sommige
energieleveranciers bieden meer contracten aan naast het modelcontract.
Vraag 8
Heeft u ervan kennisgenom dat de Duitse staat een wet aangenomen die het
mogelijk maakt om belangen te nemen in bedrijven die op omvallen staan
vanwege de hoge energieprijzen? Hoe apprecieert u dit?
Antwoord 8
Ik heb kennisgenomen van de aanpassing van de Duitse wet. Ik ben van
mening dat het lidstaten vrij staat belangen te nemen in bedrijven, zolang dit
past binnen de Europese kaders voor staatssteun.
Vraag 9
Verwacht u dat Nederland ook geraakt wordt door de problemen bij Uniper in
Duitsland? Is Nederland hier direct of indirect bij betrokken?
Antwoord 9
De Duitse staat heeft maatregelen getroffen tegen de problemen bij Uniper in
Duitsland, waardoor Nederland momenteel niet wordt geraakt door een
mogelijk faillissement van Uniper in Duitsland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4