Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

785
Vragen van de leden Karabulut (SP) en Van den Hul (PvdA) aan de Ministers
van Buitenlandse Zaken en voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking over een ten onrechte ontslagen klokkenluider op
de ambassade in Nigeria (ingezonden 28 september 2020).
Antwoord van Minister Blok (Buitenlandse Zaken), mede namens de Minister
voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (ontvangen
13 november 2020).
Vraag 1
Kent u het bericht «Rechter: klokkenluider Buitenlandse Zaken onterecht
ontslagen»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2 en 3
Bent u voornemens op grond van het oordeel van de rechtbank Den Haag dat
er ten onrechte een klokkenluider is ontslagen die misstanden op de
ambassade in de in de Nigeriaanse hoofdstad Abuja aankaartte de wijze
waarop het ministerie omgaat met klokkenluiders te herzien? Zo ja, op welke
termijn? Zo nee, waarom niet?
Gaat u in reactie op het oordeel van de rechtbank Den Haag dat er ten
onrechte een klokkenluider is ontslagen die misstanden op de ambassade in
de in de Nigeriaanse hoofdstad Abuja aankaartte, uit (laten) zoeken hoe en
waarom dit heeft kunnen gebeuren? Zo ja, op welke termijn? Zo nee, waarom
niet?
Antwoorden 2 en 3
Helaas is BZ er niet in geslaagd de rechter ervan te overtuigen dat het
ontslag van de medewerker niet het gevolg was van de integriteitsmelding
die zij had gedaan. We vinden het belangrijk lessen te trekken uit deze zaak
door vanuit de verschillende perspectieven deze zaak nog een keer goed

1

ah-tk-20202021-785
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

NRC, 10 september 2020, «Rechter: klokkenluider Buitenlandse Zaken onterecht ontslagen»
(https://www.nrc.nl/nieuws/2020/09/10/rechter-klokkenluider-buitenlandse-zaken-onterechtontslagen-a4011509)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

tegen het licht te houden. Zodat we weten wat we in de toekomst beter en
anders moeten doen.
Alle BZ-medewerkers, zowel op het departement als op de posten, lokaal en
uitgezonden, moeten zich vrij en veilig voelen om een vermoedelijke
integriteitsschending te melden of dat nu gaat om een leidinggevende of een
naaste collega. Dat een melder nooit nadeel mag ondervinden van het doen
van een melding is van groot belang en daar wordt ook op toegezien. In elke
fase van melding, onderzoek en afronding moet BZ zorgvuldig omgaan met
de belangen van iedereen die op enigerlei wijze bij het proces betrokken is.
Dat geldt in het bijzonder voor de melder (of klager) en de betrokkene
(beklaagde). De impact van een onderzoek op deze medewerkers en op hun
werkomgeving is vaak groot. Dat betekent dat het in alle fases belangrijk is
om oog te hebben voor het welbevinden van de medewerkers, goede
communicatie en informatievoorziening. Over de coördinatie daarvan zijn
duidelijke afspraken met alle betrokken functionarissen die daarin een rol
hebben.
De uitspraak heeft impact gehad op de BZ-organisatie en zal negatieve
effecten kunnen hebben op de meldingsbereidheid, zeker van lokaal
personeel. Het verhogen van meldingsbereidheid is belangrijk. De afgelopen
jaren is het aantal meldingen toegenomen. Er is binnen het ministerie al de
nodige aandacht voor het belang van melden, tot op het hoogste niveau van
de organisatie. Hier zal in de komende periode extra nadruk op komen te
liggen.
Vraag 4
Wat zijn de gevolgen van het vonnis van de rechter voor de omgang met het
personeel op de ambassade in Nigeria? Is daarbij aandacht voor respectvolle
omgangsvormen?
Antwoord 4
Er wordt in het kader van preventie en bewustwording veel aandacht besteed
aan respectvolle omgangsvormen tussen collega’s en aan het creëren van
een veilige werkomgeving. Leidinggevenden in Den Haag en op de posten
worden gestimuleerd om regelmatig met hun teams in gesprek te gaan en te
blijven over integriteit en een veilige werkomgeving. Deze gesprekken vinden
plaats – en hebben naar aanleiding van deze zaak plaatsgevonden – ook op
de ambassade in Nigeria.
Vraag 5
Heeft u in reactie op het vonnis inmiddels excuses aangeboden aan de
klokkenluider? Zo nee, wilt u dat dan alsnog doen?
Antwoord 5
Het vonnis van de rechter maakt duidelijk dat in deze zaak niet alles goed is
gedaan. Dit betreuren wij. Er is besloten niet in hoger beroep te gaan
vanwege de impact die deze zaak heeft op alle betrokkenen. We willen de
zaak voor hen achter ons laten. Dit hebben we aan mevrouw laten weten.
Gelijktijdig moeten en willen we hier wel van leren.
Vraag 6
Wordt ook financiële compensatie van de klokkenluider voor gemaakte
juridische kosten overwogen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 6
Het ministerie is door de rechter tot de proceskosten veroordeeld en zal deze
voldoen. Verder is BZ veroordeeld tot het betalen van 12 maanden salaris,
plus 30% inkomensterugval voor de rest van de duur van het arbeidscontract.
Vraag 7
Klopt het dat de klokkenluider geen lid van een vakbond mocht zijn? Zo ja,
waarom was dat het geval? Zo nee, wat was dan het beleid?
Antwoord 7
Er is geen bezwaar tegen vakbondslidmaatschap van medewerkers. Er is ook
geen beleid dat dat zou verhinderen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

Vraag 8
Kunt u aangeven waarom, terwijl de klokkenluider werd ontslagen, de
ambassadeur niet ontslagen is?
Antwoord 8
Beide beslissingen zijn gebaseerd op verschillend onderzoek en afwegingen
daarop. Deze dragen een persoonsvertrouwelijk karakter, reden waarom daar
geen mededelingen over worden gedaan.
Vraag 9, 10 en 11
Heeft u redenen om aan te nemen dat er sprake is geweest van het lekken
van geheime informatie aan Shell over een strafrechtelijk onderzoek naar
corruptie bij het oliebedrijf door de ambassadeur? Zo nee, waarom niet?
Heeft u zelfstandig onderzoek gedaan naar het lekken geheime informatie aan
Shell over een strafrechtelijk onderzoek naar corruptie bij het oliebedrijf van
door de ambassadeur? Zo ja, wat is de uitkomst hiervan? Zo nee, waarom
niet?
Bent u er (inmiddels) van op de hoogte of informatie over een naderend
bezoek aan Nigeria van de Fiscale inlichtingen- en opsporingsdienst (FIOD)
door de ambassadeur is doorgespeeld aan de lokale Shell-directeur? Zo nee,
bent u bereid hier onderzoek te (laten) verrichten of vindt u dit voldoende
bewezen?
Antwoorden 9, 10 en 11
In 2018 is een melding ontvangen aangaande mogelijke integriteitsschendingen door de toenmalig ambassadeur. Er is hierop een feitenonderzoek in
opdracht van de departementsleiding uitgevoerd. Het onderzoek en de
gevolgen daarvan zijn personeelsvertrouwelijk. Uw Kamer is hier op 26 juni
2020 met een vertrouwelijke brief behorende bij de antwoorden op de
Kamervragen van 5 juni 2020 (Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2020–2021, nr. 785) over geïnformeerd.
Vraag 12 en 13
Bent u geschrokken van de het beeld dat in de uitspraak is bevestigd dat de
Nederlandse overheid doorschiet in haar wens om Shell en andere multinationals te faciliteren? Zo nee, waarom niet?
Bent u bereid om nieuwe richtlijnen voor de ambassade in Nigeria te
formuleren, waarin een grotere afstand tot zakelijke belangen wordt
gehanteerd? Zo nee, waarom niet?
Antwoorden 12 en 13
Het is de taak van de overheid om via de ambassades van het Koninkrijk der
Nederlanden alle verschillende Nederlandse belangen te dienen, inclusief die
van het bedrijfsleven. Het komt voor dat die belangen soms gedeeltelijk of
geheel tegengesteld zijn. Het is dan aan onze professionele diplomatieke
dienst om daarin de juiste balans te vinden en de goede afwegingen te
maken en daarbij ieders belangen zo goed mogelijk te dienen. Helaas is het
in dat soort gevallen niet altijd mogelijk om iedereen volledig tevreden te
stellen. Dat in de beeldvorming door bepaalde partijen het ene belang of een
bepaalde activiteit soms wat meer belicht wordt dan een andere is hun goed
recht. De Nederlandse overheid ondersteunt vanzelfsprekend geen belangen
of activiteiten die niet in lijn zijn met het Nederlands beleid of met de
Nederlandse – of lokale – wet- en regelgeving. Nieuwe richtlijnen voor de
Nederlandse ambassade in Abuja zijn niet noodzakelijk. Het huidige beleid –
inclusief de in het verleden geleerde lessen – is duidelijk, de belangentegenstellingen in de complexe context eveneens. De ambassadestaf weet als geen
ander dat van hen wordt verwacht dat zij hierin de juiste balans vinden en de
goede afwegingen maken. Uiteraard zullen wij de dialoog over de vraag of de
richtlijnen aanpassingen behoeven blijven voeren en zullen wij waar nodig
sturing geven in uiterst complexe kwesties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3