Leden van de Staten-Generaal,
Ons land maakt economisch moeilijke tijden door. In de afgelopen jaren zijn ondanks de
crisis massale werkloosheid en sterke toename van het aantal faillissementen voorkomen.
Onze economie en arbeidsmarkt hebben veerkracht laten zien. Daaruit mogen we
vertrouwen putten voor de toekomst. Maar vertrouwen alleen is niet genoeg.
De uitgangspositie van Nederland is positief, maar door het inzakken van de
wereldhandel zal de economische groei volgend jaar lager zijn dan verwacht. De
schuldencrisis in Europa kan ook onze economie raken. Omdat Nederland zeer
afhankelijk is van de handel met het buitenland, zijn wij extra kwetsbaar. Het is
begrijpelijk dat de internationale ontwikkelingen en de snelheid waarmee die zich
voltrekken, dikwijls gevoelens van onzekerheid oproepen.
Vanuit de ambitie om de toekomstige welvaart zeker te stellen, staat de regering een
aanpak voor ogen die gebaseerd is op twee met elkaar samenhangende keuzen: gezonde
overheidsfinanciën en versterking van het economisch groeivermogen. Die samenhang
ligt ten grondslag aan alle voorstellen die u dit parlementaire jaar ter behandeling worden
aangeboden.
De ernstige schuldenproblematiek in sommige Europese landen toont aan dat grote en
langdurige tekorten een bedreiging zijn voor de welvaart. Daarom zijn beheersing van de
overheidsfinanciën en een lage staatsschuld noodzakelijk. Het jaar dat voor ons ligt,
wordt dan ook een jaar van ingrijpende bezuinigingsmaatregelen, die alle Nederlanders
raken. De regering is er echter evenzeer van doordrongen dat een solide begroting hand in
hand moet gaan met hervormingen die het groeivermogen van de Nederlandse economie
versterken.
Vanuit deze visie wil de regering de problemen van vandaag aanpakken en de kansen
voor morgen creëren. Dat doet zij in de vaste overtuiging dat de kracht van Nederland zit
in de ruim 16 miljoen inwoners die ons land telt. Daarbij hoort een kleine en krachtige
overheid, die burgers en bedrijven meer ruimte geeft. Om die reden komt de regering met
voorstellen om het aantal overheidsregels te verminderen en procedures te
vereenvoudigen, en zo creativiteit en innovatie te stimuleren. Het terugdringen van
bureaucratie biedt mensen in de publieke dienstverlening meer mogelijkheden hun
vakmanschap te ontplooien.
Een overheid die individuen in staat stelt zich te ontwikkelen, draagt bij aan
maatschappelijke samenhang. De regering voert een immigratie- en integratiebeleid dat
erop gericht is de onderlinge betrokkenheid in de samenleving te versterken. Dat houdt in
dat van migranten wordt verwacht dat zij in hun eigen levensonderhoud voorzien en dat
zij zich rekenschap geven van de wetten van ons land en de waarden die ons binden.
De bezuinigingsoperatie van 18 miljard euro gaat aan niemand ongemerkt voorbij. Voor
vrijwel iedereen daalt in het komend jaar de koopkracht. Tal van voorzieningen worden
versoberd. Het uitgangspunt van de regering is dat mensen niet gebaat zijn bij
afhankelijkheid. Zij voert daarom een beleid dat financiële zelfstandigheid en
maatschappelijke betrokkenheid stimuleert. De regering ontziet echter zo veel mogelijk
degenen die bijvoorbeeld door ziekte of beperking écht niet in staat zijn in hun eigen
onderhoud te voorzien.
Bij het invullen van de bezuinigingen kijkt de regering in de eerste plaats naar zichzelf en
–1–

naar de andere overheden. Er zijn al minder ministeries en het aantal rijksambtenaren en
overheidsgebouwen zal de komende jaren aanzienlijk dalen. In de provincies en
gemeenten is eenzelfde trend zichtbaar. Daarnaast zijn voorstellen gedaan voor
vermindering van het aantal bestuurders op alle niveaus. Waar dit mogelijk en nuttig is,
draagt de regering taken over aan gemeenten. Voorbeelden hiervan zijn de jeugdzorg en
de regeling voor sociale werkplaatsen. Zo kan beter worden ingespeeld op individuele
behoeften en wordt tegelijkertijd geld bespaard.
De kleine en krachtige overheid die de regering voor ogen staat, is van wezenlijk belang
voor de versterking van het groeivermogen van Nederland. Bij een samenleving die
mensen en bedrijven stimuleert in beweging te komen en het beste uit zichzelf te halen,
past immers niet een overheid die in de weg loopt, maar een overheid die de weg baant.
Dit gebeurt bijvoorbeeld door ondernemerschap en wetenschap actief bij elkaar te
brengen in tien topsectoren, die een uitstekende uitgangspositie hebben op de
wereldmarkt. Dat geldt onder andere voor onze kennis op het terrein van water, energie
en de hoogwaardige voedsel- en landbouwsector. Daarmee kunnen we een bijdrage
leveren aan de oplossing van complexe vraagstukken zoals klimaatverandering en
grondstoffenschaarste, en tegelijkertijd onze economie versterken.
Een goed werkende interne Europese markt en een stabiele euro zijn essentieel voor de
economische doelstellingen van het regeringsbeleid. Bovendien moeten mensen kunnen
vertrouwen op de waarde van hun spaargeld en pensioenen. Om die reden heeft de
overheid de afgelopen jaren noodgedwongen fors geïnvesteerd in de stabiliteit van het
Nederlandse bank- en verzekeringswezen. Nu vraagt de regering van deze sector een
bijdrage in de vorm van een bankenbelasting vanaf 2012.
Het spreekt vanzelf dat toekomstige economische groei nauw verbonden is met ons
vermogen om te blijven leren. Goed onderwijs is fundamenteel voor de
concurrentiekracht van ons land en geeft mensen de kans hun talenten te ontplooien. De
regering wil daarom de kwaliteit van het onderwijs verbeteren. In het primair en
voortgezet onderwijs worden docenten en leerlingen gestimuleerd zich te blijven
ontwikkelen en tot hogere prestaties te komen. Met dat doel worden de eisen aan de
opleiding van docenten aangescherpt en worden leerlingen getoetst op basis van landelijk
geldende normen. Om goed functioneren extra te kunnen belonen, moeten de resultaten
van scholen en docenten inzichtelijk zijn. Docenten dienen zich bovenal te kunnen
richten op lesgeven in hun vakgebied. De regering doet hiervoor voorstellen.
Voor studenten in het hoger onderwijs gaat de eigen bijdrage omhoog. Met de opbrengst
daarvan wordt geïnvesteerd in kwalitatief betere en intensievere onderwijsprogramma’s.
De regering maakt afspraken met universiteiten en hogescholen over concentratie van
opleidingen, het bevorderen van excellentie in onderzoek en een betere aansluiting op de
arbeidsmarkt. Dit laatste is óók nodig in het middelbaar beroepsonderwijs, waar
vakmanschap meer centraal moet staan.
Goed onderwijs is cruciaal voor de kracht van onze samenleving. De regering is zich
ervan bewust dat hier voor de overheid een kerntaak ligt. Dat geldt eveneens voor
voorzieningen als veiligheid, zorg en sociale zekerheid. Ook op deze terreinen zijn
structuurversterkingen nodig.
Veiligheid is bij uitstek een maatschappelijke basisbehoefte. De vorming van een
nationale politie is nodig om krachtiger op te kunnen treden tegen criminaliteit. De
regering richt zich daarbij in het bijzonder op misdrijven die zeer ingrijpend zijn voor het
slachtoffer en de samenleving. Dat geldt onder andere voor kindermisbruik, overvallen op
–2–

winkels en straatroof. Ook de georganiseerde misdaad wordt harder aangepakt, waarbij
het accent ligt op de bestrijding van mensenhandel, drugscriminaliteit en witwassen. De
positie van slachtoffers verbetert, onder meer door het mogelijk te maken dat in een vroeg
stadium beslag kan worden gelegd op eigendom van verdachten met het oog op
schadevergoeding.
In het Nederlandse zorgstelsel staat solidariteit tussen oud en jong, tussen gezond en ziek,
centraal. De regering wil dat dit zo blijft en geeft in deze kabinetsperiode ruim 15 miljard
euro meer uit aan zorg, ondanks de enorme bezuinigingsopdracht waarvoor zij zich
gesteld ziet. Een dergelijke stijging van de uitgaven is op termijn echter onhoudbaar.
Zonder maatregelen worden premies onbetaalbaar en gaat in de toekomst een
onverantwoord groot deel van de schaarse overheidsmiddelen naar de zorg. De regering
vindt het noodzakelijk het zorgstelsel toekomstbestendiger te maken. Om die reden is met
de ziekenhuizen, specialisten en zorgverzekeraars een akkoord gesloten over het betalen
per geleverde behandeling en over een lagere groei van de zorguitgaven. Ook wordt het
mogelijk gemaakt dat verzekeraars en ziekenhuizen over een groter deel van het
zorgaanbod vrij kunnen onderhandelen.
Op het terrein van de ouderenzorg investeert de regering in verdergaande
kwaliteitsverbetering. Rechten van bewoners in zorginstellingen worden vastgelegd in
een nieuwe beginselenwet. Hun wensen over de manier waarop zij hun leven waardig
willen inrichten, worden in deze wet centraal gesteld.
Het beroep op het persoonsgebonden budget neemt een zodanig hoge vlucht dat de
regering het onverantwoord acht deze regeling in de huidige vorm voort te zetten.
Mensen met een indicatie voor verblijf in een zorginstelling behouden de mogelijkheid
hun eigen zorg te organiseren. Vanzelfsprekend blijft voor mensen zonder
verblijfsindicatie zorg van goede kwaliteit beschikbaar.
Ook in de sociale zekerheid en de oudedagsvoorzieningen zijn maatregelen nodig om
goede basisvoorzieningen te behouden. De regering wil een arbeidsmarktbeleid voeren
waarbij het principe geldt van ‘werk boven uitkering’. Gelet op het feit dat mensen
gemiddeld steeds langer leven, is het logisch dat wij allen langer gaan werken. De
regering streeft ernaar in dit parlementaire jaar het wetsvoorstel voor de verhoging van de
AOW-leeftijd met u te bespreken. Daarnaast blijft het nodig met de sociale partners de
samenhang tussen de AOW en de aanvullende pensioenen te bevorderen.
De regering geeft gemeenten meer mogelijkheden om mensen aan het werk te krijgen in
een reguliere baan en budgetten voor re-integratie effectiever in te zetten. Daarom worden
de huidige regelingen voor de Wajong, de sociale werkplaatsen en de Wet Werk en
Bijstand samengevoegd in één nieuwe regeling ‘Werken naar vermogen’. Voor jongeren
die volledig en duurzaam arbeidsongeschikt zijn verklaard, verandert er niets. Dit geldt
ook voor hen die met de zwaarste indicatie in een sociale werkplaats werken.
Om het maatschappelijk draagvlak onder ons sociale stelsel te behouden, gaat de regering
mensen die frauderen met uitkeringen, strenger straffen. Ditzelfde geldt voor bedrijven
die zich niet houden aan regelgeving voor arbeidsomstandigheden.
De regering is zich zeer bewust van het open karakter van de Nederlandse economie. De
toenemende internationale verwevenheid tussen mensen en landen en de verschuivingen
in de mondiale verhoudingen vragen om een actieve opstelling in de wereld. De
economische belangen van ons land zijn wereldwijd zeer groot. De regering wil daar in
de volle breedte van het buitenlands beleid een sterker accent op leggen. Dat doet zij
bijvoorbeeld door economische diplomatie te stimuleren en in het kader van
ontwikkelingssamenwerking meer oog te hebben voor de kansen van ons bedrijfsleven.
Nederland blijft op het terrein van ontwikkelingssamenwerking aan zijn internationale
–3–

verplichtingen voldoen.
Een belangrijke doelstelling van het buitenlands beleid is het bevorderen van
democratische waarden en mensenrechten, en van stabiliteit en vrede in de wereld. De
Nederlandse mannen en vrouwen die zich in Afghanistan en elders op de wereld daarvoor
inzetten, verdienen onze grote steun en waardering.
Leden van de Staten-Generaal,
De huidige economische situatie vraagt om maatregelen. Het bezuinigingspakket dat de
regering u voorlegt, is dan ook omvangrijk. De voorstellen raken de koopkracht van alle
Nederlanders. De groeiende economische en maatschappelijke onzekerheden stellen ons
incasseringsvermogen op de proef.
Toch is er reden voor optimisme, want de uitgangspositie van ons land is en blijft relatief
goed. De maatregelen die de regering presenteert, zijn erop gericht onze welvaart zeker te
stellen. De regering doet een appèl op iedereen hieraan een bijdrage te leveren. Een appèl
om in deze moeilijke periode met elkaar te bouwen aan een sterkere samenleving en een
sterkere economie, in de beste tradities van ons land. Hierbij weten wij ons nauw
verbonden met de andere landen van het Koninkrijk en met de Caribische eilanden die
sinds vorig jaar deel uitmaken van ons staatsbestel.
Op u, leden van de Staten-Generaal, rust bij dit alles een speciale verantwoordelijkheid.
De regering ziet uit naar een intensieve en open gedachtenwisseling en wil graag samen
met u werken aan breed gedragen oplossingen. U mag zich in uw zware taak gesteund
weten door het besef dat velen u wijsheid toewensen en met mij om kracht en Gods zegen
voor u bidden.

–4–