Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

31 288

Hoger Onderwijs-, Onderzoek- en
Wetenschapsbeleid

Nr. 640

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 juni 2018
Met deze brief ontvangt u het rapport van de «Onderzoekscommissie
Overeenkomsten RSM – Bedrijfsleven»1 en de reactie op dit rapport van
het college van bestuur van de Erasmus Universiteit Rotterdam2. Met deze
brief geef ik tevens mijn reactie op het rapport en de hierop aangekondigde acties van de universiteit.
Hiermee geef ik uitvoering aan de toezegging die is gedaan tijdens het
dertigledendebat over banden van universiteiten met de fossiele industrie
van 7 september 2017 (Handelingen II 2016/17, nr. 100, item 7). Verder
voldoe ik aan het verzoek van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap van 7 juni jongstleden om in te gaan op een artikel in
Follow the Money over een onderzoek van de Rotterdam School of
Management (RSM).
Aanleiding, samenstelling en opdracht onafhankelijke commissie
Bij brieven van 16 juni 2017 (Kamerstuk 31 288, nr. 588) en 30 augustus
2017 (Kamerstuk 31 288, nr. 596) heeft mijn voorganger gereageerd op het
rapport van Changerism over de banden van RSM met de fossiele
industrie. Op 7 september 2017 is over dit onderwerp een dertigledendebat gevoerd (Handelingen II 2016/17, nr. 100, item 7).
In de brieven en tijdens het debat is aangegeven dat de Erasmus
Universiteit Rotterdam een onafhankelijke commissie heeft ingesteld die
de samenwerking onderzoekt van RSM met bedrijven zowel in de fossiele
als de niet fossiele industrie. De commissie kreeg als naam «Onderzoekscommissie Overeenkomsten RSM – Bedrijfsleven» en bestond uit:

1
2

kst-31288-640
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 288, nr. 640

1

–

–

–

Prof. dr. G.P.M.F. Mols, voorzitter, emeritus hoogleraar straf en
strafprocesrecht aan de Universiteit Maastricht en oud rector magnificus van diezelfde universiteit;
Prof. dr. H. Verbruggen, emeritus hoogleraar International Environmental Economics, voormalig decaan van de Faculty of Economics and
Business Administration, Vrije Universiteit van Amsterdam;
Prof. dr. J.G. Kuijl, emeritus hoogleraar bedrijfseconomie, Universiteit
Leiden en Universiteit Maastricht.

De commissie kreeg van het college van bestuur van de Erasmus
Universiteit Rotterdam de volgende opdracht:
1. De commissie wordt verzocht te onderzoeken met welke bedrijven
RSM overeenkomsten is aangegaan die er mede toe strekken of
kunnen strekken dat een of meer van deze bedrijven direct of indirect
invloed hebben op het curriculum van RSM.
2. De commissie wordt verzocht daarbij na te gaan of er binnen RSM in
afdoende mate is voorzien in en gezorgd wordt voor de naleving van
voorschriften en procedures van de EUR aangaande het waarborgen
van de onafhankelijkheid van het wetenschappelijk onderwijs.
3. De commissie wordt verder verzocht om te onderzoeken of en zo ja in
welke mate de samenwerking met het bedrijfsleven een risico vormt
voor de integriteit van de wetenschapsbeoefening.
4. Daarbij wordt de commissie tevens gevraagd om na te gaan of hierin
binnen RSM in afdoende mate is voorzien in regels en procedures die
de integriteit van de wetenschapsbeoefening waarborgen.
Conclusies van de onafhankelijke commissie
Het rapport van de Onderzoekscommissie Overeenkomsten RSM –
Bedrijfsleven is op 7 juni 2018 openbaar gemaakt door de Erasmus
Universiteit Rotterdam. De commissie heeft onderzoek gedaan naar de
samenwerking tussen RSM en het bedrijfsleven in brede zin (zowel for
profit als not for profit).
Onderwijs
De commissie heeft in haar onderzoek geen aanwijzingen gevonden dat
RSM niet autonoom zou zijn in het bepalen van de vorm en inhoud van
het onderwijs. De commissie heeft twee bedrijven geïdentificeerd
waarmee contracten zijn aangegaan die direct zouden kunnen leiden tot
beïnvloeding van het curriculum en de mogelijkheid om het profiel en
CV’s van studenten in te zien.
De commissie constateert dat de bepalingen in deze contracten
ongelukkig zijn geformuleerd maar niet ertoe hebben geleid dat de
bedrijven invloed hebben gehad op het onderwijsprogramma of op het
profiel van de studenten of inzage in CV’s hebben gekregen. Ten aanzien
van de sponsorcontracten is de commissie evenmin gebleken dat
bevoegdheden zijn overgedragen die de onafhankelijkheid op het gebied
van onderwijs en onderzoek aantasten. De commissie stelt verder niet te
twijfelen aan de doelmatigheid van de controlecyclus betreffende de
kwaliteit van het onderwijs. De commissie heeft geen aanwijzingen
gevonden dat binnen RSM onvoldoende gewaakt wordt over de onafhankelijkheid van het onderwijs.
Onderzoek
Met betrekking tot het wetenschappelijk onderzoek is de commissie
verschillende omstandigheden tegengekomen die een mogelijk risico
vormen voor de integriteit van de wetenschapsbeoefening. Het betreft
naleving van de regeling nevenwerkzaamheden: nevenwerkzaamheden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 288, nr. 640

2

worden niet standaard tijdig opgegeven en er is onduidelijkheid over de
status van consultancy werkzaamheden. Het is voor de staf van RSM
Faculteit mogelijk om werkzaamheden te verrichten binnen de EUR
Holding BV en deze werkzaamheden zijn onttrokken aan het reguliere
toezicht binnen de faculteit op de naleving voor voorschriften die zien op
wetenschappelijke integriteit. Voorts is de commissie van oordeel dat de
organisatiestructuur gecompliceerd is. De commissie heeft vastgesteld
dat er binnen RSM Faculteit voldoende regels en procedures zijn die zien
op het waarborgen van de wetenschappelijke integriteit. Wel is het van
belang dat deze regels en procedures ook gelden voor private onderdelen
van de universiteit.
Cultuur
De commissie merkt tot slot op dat er zowel binnen de universiteit als
binnen RSM aandacht is voor de cultuur die kan bijdragen aan wetenschappelijke integriteit. De commissie beveelt aan om eerder gedane
aanbevelingen (door PWC), voor zover dat nog niet is gedaan, alsnog te
implementeren.
Reactie van het college van bestuur
Het college van bestuur heeft besloten om alle aanbevelingen van de
commissie over te nemen. Zo zijn alle contracten tussen RSM en het
bedrijfsleven inmiddels opgenomen in een overzicht (Corporate Register)
dat binnenkort openbaar wordt. Alle contracten worden gescreend op te
vergaande non-disclosure bepalingen. Contracten waarin bepalingen
staan waaruit enige invloed van het bedrijfsleven op het onderwijs kan
volgen worden aangepast. Bedrijfslogo’s worden niet meer gebruikt in
onderwijsmateriaal. Er wordt voor gezorgd dat de Algemene Verordening
Gegevensbescherming wordt nageleefd bij de uitvoering van rekruteringsactiviteiten. Het college van bestuur gaat het wetenschappelijk
integriteitsbeleid aanscherpen en toepassen op private onderdelen van de
universiteit. Met de VSNU wordt contact opgenomen over de nieuwe
gedragscode wetenschapsbeoefening die in ontwikkeling is opdat er ook
aandacht is voor het onderwijs. Er wordt nagegaan of de registratie van
nevenwerkzaamheden op orde is en voortaan worden ook de consultancyen onderwijs activiteiten binnen de BV’s van de universiteit als nevenwerkzaamheden geregistreerd. Er komt een onafhankelijke commissie die
de mogelijkheden van een herziening van de governance structuur in
kaart gaat brengen. De reeds ingang gezette cultuuromslag wordt verder
geïmplementeerd.
Opvatting Inspectie van het onderwijs
In de brief aan de Kamer van 16 juni 2017 is aangegeven dat de Inspectie
van het onderwijs een eigen onderzoek zal instellen, mocht het onderzoek
van de onafhankelijke commissie niet tot heldere uitkomsten leiden
(Kamerstuk 31 288, nr. 588). Ik heb de Inspectie gevraagd om aan te geven
of het rapport en de reactie van het college van bestuur aanleiding geven
tot het maken van opmerkingen. De inspectie vindt dat de commissie
degelijk onderzoek heeft verricht en acht op dit moment eigen aanvullend
onderzoek niet nodig. De Erasmus Universiteit Rotterdam maakt volgens
de inspectie serieus werk van de aanbevelingen van de commissie om
bestaande risico’s weg te nemen of te beheersen. De inspectie zal zich
over de voortgang van die acties en over de daarmee bereikte resultaten
laten informeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 288, nr. 640

3

Mijn reactie
Universiteiten zijn vrij om te bepalen wat zij onderzoeken, wat zij
onderwijzen en met wie zij samenwerken. Deze autonomie gaat gepaard
met eigen verantwoordelijkheid voor het beschermen van de academische vrijheid en waarborgen van de wetenschappelijke integriteit. Het is
essentieel dat universiteiten in het kader van de academische vrijheid de
verantwoordelijkheid nemen voor het geven van kritisch en onafhankelijk
onderwijs. Eveneens is het essentieel dat de beginselen van wetenschappelijke integriteit worden nageleefd: eerlijkheid, zorgvuldigheid, betrouwbaarheid, controleerbaarheid, onpartijdigheid en onafhankelijkheid.
Samenwerking tussen universiteiten en bedrijven is in algemene zin
positief. Het is waardevol dat bedrijven meedenken over de inhoud van
het onderwijs zodat studenten goed worden voorbereid op de arbeidsmarkt. Samenwerking met bedrijven bij het opzetten en uitvoeren van
onderzoek draagt bij aan kenniscirculatie en leidt tot meer impact van de
wetenschap. Het onderwijs en het onderzoek kunnen winnen aan
betekenis door de samenwerking met bedrijven.
Het is aan de universiteiten om te zorgen voor een cultuur waarbinnen
openheid en debat bestaat over wetenschappelijke integriteit en het is aan
universiteiten om actie te ondernemen als er twijfels zijn over de
waarborging van de academische vrijheid en wetenschappelijke
integriteit. Zelfreinigend vermogen is hierbij essentieel.
In het geval van RSM heeft de Erasmus Universiteit Rotterdam op gepaste
wijze actie ondernomen door een onafhankelijk onderzoek in te stellen na
een rapport van Changerism (mei 2017) over de banden van RSM met de
fossiele industrie en vervolgens alle aanbevelingen over te nemen. De
Erasmus Universiteit Rotterdam laat hiermee zien dat het zelfreinigend
vermogen aanwezig is. De universiteit deelt haar ervaringen en lessen
met de VSNU en met de andere universiteiten en dat versterkt het lerend
vermogen.
Artikel Follow the Money
Net als in het rapport van Changerism gaat het in artikel van Follow the
Money over banden tussen RSM en bedrijven. In beide artikelen wordt
hetzelfde contract aangehaald. Daarbij worden vanuit het oogpunt van
wetenschappelijke integriteit dezelfde opmerkingen gemaakt.
Naar mijn mening is de door Follow the Money beschreven relatie van
RSM met het bedrijfsleven voldoende onderzocht door de Onderzoekscommissie Overeenkomsten RSM – Bedrijfsleven. Ik constateer dat het
college van bestuur haar verantwoordelijkheid neemt. De inspectie laat
zich verder over de uitvoering en resultaten informeren.
Voor zover het in het artikel gaat om de kwaliteit van onderzoek merk ik
dat wetenschappers elkaar de maat nemen en dat is ook precies zoals het
hoort binnen een gezond wetenschapsbestel.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
I.K. van Engelshoven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 288, nr. 640

4