Rapport van de commissie
Schrijnende gevallen AOW-gat
militairen

Aangeboden aan de staatssecretaris van Defensie op 21 februari 2022

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen

De commissie bestaat uit
- drs. Richard van Zwol, staatsraad, lid van de Afdeling advisering van de Raad van
State, voorzitter
- dr. Bas Dieleman, pension advisor Eversheds Sutherland en verbonden aan het
Expertisecentrum Pensioenrecht van de Vrije Universiteit
- prof. dr. Gerry Dietvorst (em) Tilburg University , fiscaal-jurist
- Hans Timmerman, Senior-adviseur CAOP
Het meldpunt is opgezet door het CAOP, verantwoordelijken waren:
- Linda van Gorkum, procescoördinator
- Annemarie Janssen, projectmedewerker
- Nicole Westerman, projectmedewerker
- Fred Kuijpers, Senior-adviseur
De commissie heeft op 9 augustus 2021 voor de eerste keer vergaderd. Het rapport is op 16
februari 2022 afgerond en op 24 februari 2022 aangeboden aan de staatssecretaris van
Defensie.

2

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
Inhoudsopgave
1. Inleiding

blz. 7

2. Relevante wet- en regelgeving
2.1. De opzet van dit hoofdstuk
2.2. Regelingen voor en na AOW-gatcompensatie
2.2.1. UGM en FLO
2.2.2. BWW en wachtgeld
2.2.3. AOW
2.2.4. Pensioenregelingen Defensie
2.3. Hoofdlijnen AOW-gatcompensatie
2.3.1. Reikwijdte en looptijd
2.3.2. Onderdeel een; compensatie voor gemiste AOW-uitkeringen
2.3.3. Onderdeel twee; compensatie voor verlaging ouderdomspensioen
2.3.4. Onderdeel drie; 100% van de gerechtvaardigde aanspraak
2.4. Uitvoering en nabetaling van de AOW-gatcompensatie

blz. 8

3. Meldingen van oud-militairen
3.1. De opzet van dit hoofdstuk
3.2. Werkwijze van de commissie
3.3. Algemeen overzicht van de resultaten van de binnengekomen meldingen
3.4. Financiële gevolgen voor betrokkenen
3.4.1 Onderscheid naar inkomenscategorie
3.4.2. (oud) kolonels en kapteins ter zee
3.4.3. (oud) luitenant-kolonels en kapitein-luitenants ter zee
3.4.4. (oud) majoors en luitenants ter zee 1e klasse
3.4.5. (oud) kapiteins en luitenants ter zee 2e klasse oudste catagorie
3.4.6. (oud) eerste luitenants
3.4.7. (oud) adjudant-onderofficieren
3.4.8. (oud) sergeant-majoors/ opperwachtmeesters
3.5 Bijzondere omstandigheden
3.6 Samenvatting en aandachtspunten

blz. 18

4. De uitvoering van de regeling en effecten daarvan
4.1. De opzet van dit hoofdstuk
4.2. De gerechtvaardigde verwachting
4.3. Het ABP-pensioen

blz. 34

5. De neveneffecten
5.1. Opzet van dit hoofdstuk
5.2. De losse eindjes
5.3. Ouderenkorting
5.4. Alleenstaandenkorting
5.5. Zorgtoeslag
5.6. Huurtoeslag
5.7. Inkomstenbelasting

blz. 38

blz. 10
blz. 11
blz. 13
blz. 14
blz. 15
blz. 16
blz. 17

blz. 19
blz. 21
blz. 24
blz. 26
blz. 27
blz. 28
blz. 30
blz. 31
blz. 32

blz. 36

blz. 39
blz. 41
blz. 42
blz. 43

3

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
5.8. Scheiding
5.8.1 Inleiding
5.8.2. Wettelijke regeling
5.8.3 De meldingen
5.9. Anw-hiaat
6. Conclusies en aanbevelingen

blz. 44

blz. 46
blz. 49
blz. 51

Bijlagen
1) Instelllingsbesluit
2) Meldingsformulier
3) Scheiding en pensioen
4) AOW- compensatie gescheiden oud-militairen
5) Anw-hiaat
6) Verslag gesprek van commissie met delegatie L. Van den Heuvel
7) Geraadpleegde bronnen
8) Meest relevante wet- en regelgeving

blz. 54
blz. 57
blz. 59
blz. 61
blz. 63
blz. 64
blz. 75
blz. 77

4

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
Lijst gebruikte afkortingen
ABP
Anw
AOW
BW
BWW
CRvB
GVA
FLO
nDER
oDER
PwC
UGM
Wet IB
Wet PVS
Wet VPS
WW

Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds
Algemene nabestaandenwet
Algemene Ouderdomswet
Burgerlijk Wetboek
Besluit bovenwettelijke uitkering en bij werkeloosheid voor de sector
Defensie
Centrale Raad van Beroep
Gerechtvaardigde aanspraak
Functioneel leeftijdsontslag
nieuwe diensteinde regeling
oude diensteinde regeling
Price Waterhouse Coopers
Uitkering gewezen militairen
Wet inkomstenbelasting 2001
Wet pensioenverdeling bij scheiding
Wet Verevening pensioen bij scheiding
Werkeloosheidswet

5

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen

6

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen

Hoofdstuk 1 Inleiding
Medio 2021 is door de staatsecretaris van Defensie de Commissie ‘schrijnende gevallen AOW-gat
militairen’ ingesteld. Dit naar aanleiding van de motie in de Tweede Kamer van de leden Kerstens en
Karabulut van 30 november 2020 (Kamerstuk 35 570-X nr. 25).
De opdracht voor deze onafhankelijke commissie is om te onderzoeken of gewezen militairen
daadwerkelijk 100% ontvangen van hetgeen men op basis van de AOW-gat regeling van Defensie
mocht verwachten. Ook onderzoekt de commissie of de uitvoering van de regeling, om wat voor
reden dan ook, kan leiden tot schrijnende individuele gevallen.
Voor het onderzoek is een meldpunt bij het CAOP ingesteld. Er zijn 941 verwerkbare meldingen
geanalyseerd. Voorts heeft de commissie besprekingen gevoerd met:
- een delegatie van het Ministerie van Defensie
- een delegatie van het pensioenfonds ABP en uitvoerder APG;
- een delegatie van de groep rond de heer van den Heuvel, die optreedt als belangenbehartiger
van de groep oud-militairen die gebruik maken van de AOW-gat regeling.
Ook heeft de commissie vele brondocumenten bestudeerd, zoals relevante kamerstukken,
correspondentie tussen Defensie en ABP, de website van Defensie en relevante wet- en regelgeving.
Hierbij zijn ook aan de tweede kamer toegestuurde kaarten meegenomen. Op een aantal punten is
opheldering gevraagd aan PwC en ABP en is een aantal (controle)berekeningen gemaakt. Bij de
melders in de onderscheiden inkomenscategorieën is zowel casuïstiek van gebruikers als toekomstig
gebruikers van de AOW-gat regeling ter verificatie aan ABP voorgelegd. In alle gevallen gaat het
hierbij om pensioengerechtigden die de commissie hiertoe hebben gemachtigd.
In overeenstemming met de opdracht heeft de commissie geen individuele meldingen behandeld.
Wel heeft de commissie onderzoek gedaan naar de fiscale, juridische en praktische gevolgen van de
zogenoemde neveneffecten en deze in kaart gebracht.

7

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
2. Relevante wet- en regelgeving
2.1 De opzet van dit hoofdstuk
Dit hoofdstuk begint met de meest relevante wetgeving die over de positie en arbeidsvoorwaarden
van militairen en burgers gaat die in dienst zijn van Defensie. Daarbij wordt de relatie gelegd tussen
de Uitkeringswet Gewezen Militairen (UGM), de van toepassing zijnde pensioenregeling en de
Algemene Ouderdomswet (hierna AOW).
Vervolgens wordt ingegaan op de manier waarop de AOW-compensatie is opgezet. Het hoofdstuk
wordt afgesloten met een schets van de uitvoering van de AOW-compensatie in de tijd is uitgevoerd
inclusief de nabetalingen.
2.2. Regelingen voor en na de AOW-gatcompensatie
2.2.1. UGM en FLO
Reikwijdte en startdatum UGM-uitkeringen
Elke beroepsmilitair (hierna militair) die in dienst is tot een bepaalde leeftijd, is in principe gerechtigd
tot een uitkering van de Uitkeringswet Gewezen Militairen (hierna UGM). Reservisten kunnen geen
aanspraak maken op de UGM. De startdatum van UGM-uitkeringen is gekoppeld aan de leeftijd
waarop een militair met leeftijd gerelateerd ontslag kan gaan (hierna: de ontslagleeftijd). Deze
ontslagleeftijd is opgenomen in de artikelen 39 e.v. van het Algemeen militair ambtenarenreglement.
Deze bepalingen voorzien in beginsel in een standaard ontslagleeftijd van vijf jaar voor de AOWleeftijd. In 2022 bedraagt de AOW-leeftijd 66 jaar en 7 maanden en dit wordt stapsgewijs verhoogd
naar 67 jaar in 2024. Zie par 2.2.3. voor een nadere toelichting. In 2022 bedraagt de standaard
ontslagleeftijd voor militairen dus 61 jaar en 7 maanden.
Het Algemeen militair ambtenarenreglement bevat diverse uitzonderingen op bovengenoemde
standaard ontslagleeftijd (art. 39 e.v.). De vier meest relevante uitzonderingen zijn.
1. Militairen met een relatief hoge rang kunnen, met wederzijds goedvinden later dan vijf jaar
voor de AOW-leeftijd met leeftijd gerelateerd ontslag gaan met wederzijds goedvinden.
2. Militairen die vóór 2017 zijn aangesteld en die uiterlijk in 2029 (2036 indien men bij de
Marine werkzaam is) 60 jaar worden, kunnen voor de tot 2017 geldende diensteinderegeling
met een ontslagleeftijd van 60 jaar kiezen. Uit door Defensie overlegde cijfers blijkt dat
hierdoor circa 1/3e van alle militairen die gerechtigd zijn tot de UGM, voor een
ontslagleeftijd van 60 jaar kan opteren.
3. Voor militairen met een relatief lage rang die vóór 2002 bij de Marine zijn aangesteld en die
50 jaar worden in de periode 2018–2024 geldt , een ontslagleeftijd van 55 jaar. Voor andere
categorieën personeel gelden vergelijkbare uitzonderingen, hetzij minder vergaand.
4. Op grond van de inverdienregeling wordt de ontslagleeftijd vervroegd met inverdientijd,
indien een militair is uitgezonden naar het buitenland of bepaalde operationele activiteiten
heeft verricht. In beginsel geldt een vervroeging van de ontslagleeftijd ter hoogte van de
helft van de duur van de uitzending of operationele activiteiten. De inverdienregeling ziet

8

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
enkel op het vervroegen van de ontslagleeftijd en kan niet worden gebruikt om gedurende
het dienstverband (extra) verlof op te nemen.
Omvang UGM-uitkeringen
De omvang van de UGM-uitkeringen is vastgelegd in de UGM (art.3 e.v.). Voor degenen die in 2006
of later in dienst zijn getreden, geldt dat de UGM- uitkeringen 73% van de laatstgenoten bezoldiging
bedragen. De hoogte van de uitkeringen is dus in principe niet gekoppeld aan het aantal jaren dat
een militair bij Defensie in dienst is geweest. Verder wordt de uitkering niet gekort, indien betaalde
werkzaamheden verricht worden tijdens het ontvangen van de uitkering.
Voor degenen die vóór 2006 in dienst zijn getreden, geldt dat de UGM-uitkeringen in beginsel 80%
van de laatstverdiende bezoldiging bedragen. De uitkering kan worden gekort bij bepaalde betaalde
werkzaamheden tijdens het ontvangen van een uitkering. Op grond van door Defensie overlegde
cijfers blijkt dat er eind 2021 nog één militair recht had op een UGM-uitkering van in beginsel 80%
van de laatstgenoten bezoldiging. Dit laatste wordt verklaard door een verandering in de
arbeidsvoorwaarden waardoor de UGM-uitkering in beginsel 73% van de bezoldiging bedraagt.
De grondslag voor UGM-uitkeringen is de laatstgenoten bezoldiging. De laatstgenoten bezoldiging is
gelijk aan het pensioengevend inkomen direct voorafgaand aan het ouderdomspensioen. Voor de
definitie van pensioengevend inkomen wordt verwezen naar de pensioenregeling voor militairen. Dit
inkomen bestaat, behoudens de bezoldiging, uit diverse vaste en variabele inkomensbestanddelen
waar een militair recht op kan hebben (bijlage 4 van het pensioenreglement 2022). In het geval van
militairen die kort gezegd in 2006 of later in dienst zijn getreden, bedraagt de laatstgenoten
bezoldiging het pensioengevend inkomen met dien verstande dat een vaste vergoeding voor extra
beslaglegging geldt van 9,3% van die bezoldiging.
Einddatum en looptijd UGM-uitkeringen
Het recht op een UGM-uitkering eindigt bij overlijden, bij terugkeer naar Defensie, of bij het bereiken
van de pensioenleeftijd (art.7 UGM). De pensioenleeftijd is opgenomen in de pensioenregeling voor
militairen. Volgens het pensioenreglement 2022 van die regeling, is de pensioenleeftijd in principe
gelijk aan de AOW-leeftijd. De UGM-uitkering eindigt dus in 2022 bij het bereiken van de leeftijd van
66 jaar en 7 maanden. In dat geval is de looptijd van de UGM in beginsel vijf jaar. Voor militairen die
vóór 2017 met leeftijdsontslag zijn gegaan en voor militairen die na 1 januari 2017 voor voortzetting
van de tot 2017 geldende diensteinderegeling hebben gekozen, geldt een pensioenleeftijd van 65
jaar. Voor deze twee groepen militairen is de einddatum van de UGM-uitkering dus 65 jaar. Ook in
dat geval is de looptijd van de UGM in beginsel vijf jaar. De looptijd van de UGM kan echter langer
worden vanwege de eerder besproken inverdienregeling en de uitzonderingen voor bepaalde
categorieën personeel. Zo bedraagt de looptijd voor militairen met een relatief lage rang die vóór
2002 bij de marine zijn aangesteld en die 50 jaar worden gedurende de periode 2018–2024, in
beginsel tien jaar.
FLO
Burgers die voor 2006 en met een bepaalde functie in dienst waren bij Defensie, kunnen volgens
artikel 171a van het Burgerlijk ambtenarenreglement defensie aanspraak maken op een uitkering
vanwege functioneel leeftijdsontslag (hierna: FLO). De startdatum van die uitkering ligt tussen de 59
jaar en 6 maanden en 62 jaar.

9

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
Een FLO-uitkering is in beginsel 80% van de laatstgenoten bezoldiging, gedurende de eerste vijf jaar
dat deze wordt ontvangen. Daarna bedraagt de uitkering in principe 70% van de laatstgenoten
bezoldiging (art. 4 e.v. Besluit uitkering wegens functioneel leeftijdsontslag burgerlijke ambtenaren
defensie). De Wet Verevening pensioenrechten bij scheiding (hierna Wet VPS), is niet van toepassing
op FLO-uitkeringen.
Een FLO-uitkering eindigt bij de aanvang van een WAO- of WIA-uitkering, overlijden, of het bereiken
van de pensioenleeftijd (art. 9 Besluit uitkering wegens functioneel leeftijdsontslag burgerlijke
ambtenaren defensie). Onder pensioenleeftijd wordt in beginsel verstaan de AOW-leeftijd, maar
voor degenen die voor 2018 zijn ontslagen, geldt een pensioenleeftijd van 65 jaar.
2.2.2. BWW en wachtgeld
Militairen en burgers bij Defensie die zijn ontslagen vanwege een reorganisatie, kunnen in
aanmerking komen voor een uitkering op grond van het Besluit bovenwettelijke uitkeringen bij
werkloosheid voor de sector Defensie (hierna BWW). In het BWW zijn verschillende regelingen
opgenomen. Hierna bespreken wij de drie meest relevante regelingen.
1. Het BWW voorziet in een aanvulling op de duur van de wettelijke WW-uitkering (art. 2). De
termijn van die aanvulling is afhankelijk van het aantal dienstjaren bij Defensie. Voor
degenen die meer dan tien jaar in dienst zijn geweest en 50 jaar of ouder zijn, wordt de
termijn van de WW verlengd tot de pensioenleeftijd.
2. Het BWW voorziet in een aanvulling op de hoogte van de WW-uitkering (art.3). Voor dit
rapport is relevant dat de hoogte van de door het BWW verlengde WW-uitkering, 70% van
het in de WW genoemde dagloon bedraagt. Het voor dagloon dat relevant is voor de
aanvulling op de hoogte van de WW-uitkering is echter niet gemaximeerd op het maximale
SV-loon (art.1). Overigens gelden voor het ontvangen van een aanvulling op de WW in de
hoogte en/of duur, de rechten en plichten die ook voor de WW gelden, waaronder een
sollicitatieplicht.
3. Het BWW voorziet in een gegarandeerd maandelijks inkomen (art. 17b). Volgens deze
regeling kunnen militairen en burgers bij Defensie die ten minste 24 dienstjaren hebben en
die boventallig zijn, in aanmerking komen voor een gegarandeerd maandelijks inkomen van
30% tot ten hoogste 37,5% van het laatstgenoten salaris. Dit inkomen wordt tot
pensioenleeftijd uitbetaald en er geldt geen sollicitatieplicht, maar er moet wel worden
afgezien van andere ontslag gerelateerde uitkeringen van Defensie, zoals de UGM.
De regelingen van het BWW eindigen bij het bereiken van de pensioenleeftijd. Die leeftijd is in
beginsel gelijk aan de AOW-leeftijd. Een uitzondering hierop is echter opgenomen in artikel 18b van
het BWW. Volgens deze uitzondering geldt voor militairen die voor 2017 met leeftijdsontslag zijn
gegaan, militairen die na 1 januari 2017 voor voortzetting van de tot 2017 geldende
diensteinderegeling hebben gekozen en voor burgers die voor 2018 zijn ontslagen, een
pensioenleeftijd van 65 jaar.
Militairen en burgers bij Defensie die vanwege boventalligheid zijn ontslagen voor 2012, of
boventallig zijn geworden door een reorganisatie die voor 2012 is gestart, kunnen in aanmerking
komen voor een wachtgelduitkering. Voor militairen is in dit verband de Militaire Wachtgeldregeling

10

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
1961 van toepassing en voor burgers het Wachtgeldbesluit burgerlijke ambtenaren defensie. Deze
regelingen kennen met het BWW vergelijkbare grondslagen en percentages en kunnen als een
voorloper van het BWW worden gezien. Zij voorzien eveneens in een aanvulling op de wettelijke
WW-uitkering, welke in bepaalde gevallen doorloopt tot de pensioenleeftijd. Anders dan bij het
BWW, vervalt de sollicitatieplicht bij bovengenoemde wachtgeldregelingen vanaf de 55-jarige
leeftijd.
2.2.3. AOW
De Algemene Ouderdomswet (hierna AOW) voorziet in een uitkering in verband met ouderdom
vanaf de AOW-leeftijd (66 jaar en 7 maanden in 2022). Deze uitkering bedraagt € 1.387 bruto (bedrag
2022) per maand inclusief vakantiegeld voor alleenstaanden en € 951 (bedrag 2022) bruto per
persoon per maand inclusief vakantiegeld voor gehuwden en samenwonenden.
Volgens de AOW is in beginsel iedere ingezetene van Nederland én iedere niet-ingezetene die aan de
loonbelasting is onderworpen, verzekerd. Hierop gelden diverse uitbreidingen en beperkingen, maar
het valt buiten de reikwijdte van dit rapport om daar nader op in te gaan. Vanaf de aanvangsleeftijd
van de verzekeringsplicht tot en met het bereiken van de AOW-leeftijd, een periode van vijftig jaar,
wordt het volledige AOW-recht opgebouwd, dus 2% per jaar. Zowel de verzekeringsplicht als de
premieplicht eindigen bij het bereiken van de AOW-gerechtigde leeftijd.
De AOW-gerechtigde leeftijd was aanvankelijk 65 jaar, maar is sinds 1 januari 2013 stapsgewijs
verhoogd om de stijgende kosten als gevolg van de vergrijzing en een stijgende levensverwachting op
te kunnen vangen. De geleidelijke verhoging van de AOW-leeftijd is het gevolg van de invoering van
de Wet verhoging AOW- en pensioenrichtleeftijd. Sinds 1 januari 2015 is de verhoging van de AOWleeftijd versneld. Echter, sinds 1 januari 2020 is deze versnelde verhoging weer afgezwakt als gevolg
van de Wet temporisering verhoging AOW-leeftijd. Voor 2022 geldt een AOW-leeftijd van 66 jaar en
7 maanden. De AOW-leeftijd zal de komende jaren stapsgewijs oplopen tot 67 jaar in 2024.
Eind 2020 is de Wet verandering koppeling AOW-leeftijd in werking getreden. Volgens deze wet
wordt de ontwikkeling van de AOW-leeftijd voor 2/3e gekoppeld wordt aan de ontwikkeling van de
resterende levensverwachting. Elk jaar levenswinst resulteert daardoor in acht maanden langer
doorwerken en vier maanden meer AOW-pensioen. Een verhoging van de AOW-leeftijd wordt
minimaal vijf jaar van tevoren aangekondigd. De 2/3- koppeling vindt plaats vanaf 2026.
2.2.4. Pensioenregelingen van Defensie
Pensioenregeling voor militairen
De pensioenregeling voor militairen geldt in principe voor alle militairen in dienst van Defensie.
Volgens het pensioenreglement 2022 is de pensioenleeftijd, de standaard leeftijd waarbij de
uitkeringen van een ouderdomspensioen aanvangen, gelijk aan de AOW-leeftijd. In 2022 is dit dus 66
jaar en 7 maanden. Dit sluit aan bij de in par. 2.1.1 besproken einddatum van de UGM-uitkeringen
volgens de huidige diensteinderegeling.
Voor militairen die vóór 2017 met leeftijdsontslag zijn gegaan en voor militairen die na 1 januari 2017
voor voortzetting van de tot 2017 geldende diensteinderegeling hebben gekozen, geldt volgens het
pensioenreglement 2022 een standaard pensioenleeftijd van 65 jaar. Dit sluit aan bij de in par. 2.1.1
besproken einddatum van de UGM-uitkeringen voor deze twee groepen. Het pensioenreglement
2022 kent ook een standaard pensioenleeftijd van 65 jaar voor twee andere groepen. Militairen
kunnen er voor kiezen om hun pensioen later te laten ingaan dan bij het bereiken van de 65-jarige
leeftijd. Voor dit laatste is geen instemming van de (ex-)partner nodig.

11

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
Het pensioenreglement 2022 voorziet in een ouderdomspensioen op basis van de gemiddelde
pensioengrondslag. Dit is dus een middelloonregeling. De pensioenregeling kent een jaarlijks
opbouwpercentage van 1,788% van de gemiddelde pensioengrondslag. Dit percentage betekent dat
als een militair 40 jaar in de pensioenregeling deelneemt en die regeling niet wijzigt, hij of zij vanaf
de standaard pensioenleeftijd recht heeft op een levenslange jaarlijkse pensioenuitkering ter hoogte
van 40 x 1,788 = 71,5% van de gemiddelde pensioengrondslag. Indien en voor zover het
pensioengevend inkomen hoger is dan € 45.678 (bedrag 2022) bruto, geldt een jaarlijks
opbouwpercentage van 1,875%.
Tot 2019 werd de hoogte van het opgebouwde ouderdomspensioen bepaald op basis van de
pensioengrondslag direct voorafgaand aan de pensioendatum. Dit was dus een eindloonregeling.
Deze eindloonregeling kende tot en met 2015 een jaarlijks opbouwpercentage van 1,75%. Vanaf
2016 tot en met 2018 bedroeg dit jaarlijks opbouwpercentage 1,657%. De in de eindloonregeling
opgebouwde pensioenen zijn in stand gebleven en dus niet ingebracht de middelloonregeling die in
2019 is ingevoerd.
Zoals uit het bovenstaande blijkt, is de hoogte van de pensioenuitkering sinds 2019 afhankelijk van
het aantal dienstjaren en de gemiddelde pensioengrondslag. Onder dienstjaren wordt volgens het
pensioenreglement 2022 in ieder geval verstaan, het aantal jaren dat een militair bij Defensie in
dienst is. De periode dat een gewezen militair een UGM-uitkering ontvangt, telt voor 50% mee als
diensttijd voor de pensioenregeling. Dit laatste geldt echter niet indien en voor zover de looptijd van
UGM verlengd is via de inverdienregeling en dan specifiek inverdientijd over uitzendingen vanaf
2019; die verlengde looptijd van de UGM telt voor 100% mee als diensttijd voor de pensioenregeling.
Volgens het pensioenreglement 2022 is pensioengrondslag gelijk aan het pensioengevend inkomen
minus de AOW-franchise.
Het pensioengevend inkomen bestaat uit de bezoldiging en verschillende vaste en variabele
inkomensbestanddelen waar een militair recht op kan hebben. Een beperkt aantal
inkomensbestanddelen wordt niet of voor 50% tot het pensioengevend inkomen gerekend. Het
maximaal pensioengevend inkomen bedraagt € 114.866 (bedrag 2022). Voor het meerdere is een
vrijwillige deelname in een nettopensioen mogelijk. De standaard AOW-franchise bedraagt EUR
13.350 (bedrag 2022), maar deze wordt verhoogd tot € 14.850 (bedrag 2022) indien en voor zover
het pensioengevend inkomen meer dan € 45.678 bruto bedraagt. Dit verschil in franchise
neutraliseert het eerder besproken verschil in opbouwpercentages deels. Indien men al vóór 2019
een UGM-uitkering ontving, wordt de pensioenopbouw tijdens het ontvangen van die uitkering
beperkt vanwege een franchise van € 20.850 (bedrag 2022). Verder is relevant dat de Wet VPS, welke
nader wordt besproken hoofdstuk 5, van toepassing is op uitkeringen van het pensioenreglement
voor militairen.
Pensioenregeling voor burgers
Burgers die werkzaam zijn bij Defensie vallen onder de (reguliere) pensioenregeling van ABP. Volgens
het pensioenreglement 2022 van die regeling is de standaard pensioenleeftijd gelijk aan de AOWleeftijd. In tegenstelling tot de pensioenregeling voor militairen, kent de pensioenregeling van ABP
geen afwijkende pensioenleeftijd voor burgers die voor een bepaalde datum bij Defensie in dienst
zijn getreden. Burgers die werkzaam zijn bij Defensie kunnen er wel voor kiezen om hun pensioen
eerder of later te laten ingaan dan de AOW-leeftijd. Voor dit laatste is geen instemming van de (expartner) nodig.

12

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
Volgens het pensioenreglement 2022 kent de pensioenregeling van ABP een ouderdomspensioen
met een jaarlijks opbouwpercentage van 1,701% van de gemiddelde pensioengrondslag. Dit betekent
dat als een burger 40 jaar in de pensioenregeling heeft deelgenomen, hij of zij vanaf de standaard
pensioenleeftijd recht heeft op een levenslange jaarlijkse pensioenuitkering ter hoogte van 40 x
1,701 = 68% van de gemiddelde pensioengrondslag. Indien en voor het pensioengevend inkomen
hoger is dan € 44.178 (bedrag 2022) bruto, geldt een jaarlijks opbouwpercentage van 1,875%.
Ook bij burgers in dienst van Defensie is de hoogte van de pensioenuitkering afhankelijk van het
aantal dienstjaren en de pensioengrondslag. Hieronder wordt verstaan, het aantal jaren dat een
burger bij Defensie of andere overheidsinstanties in dienst is, ongeacht de leeftijd waarop een burger
in dienst treedt. De periode dat een burger een wachtgelduitkering, een BWW-uitkering of een FLOuitkering ontvangt, telt volgens het pensioenreglement 2022 in beginsel voor 50% mee als diensttijd
voor de pensioenregeling.
Volgens het pensioenreglement 2022 is pensioengrondslag gelijk aan pensioengevend inkomen
minus een bepaalde franchise. Het pensioengevend inkomen bestaat uit al hetgeen als salaris en
toelagen is betaald. Het maximaal pensioengevend inkomen bedraagt € 114.866 (bedrag 2022), maar
voor het meerdere is een vrijwillige deelname in een nettopensioen mogelijk. De standaard AOWfranchise bedraagt € 11.850 (bedrag 2022), maar deze wordt verhoogd tot € 14.850 (bedrag 2022)
indien en voor zover het pensioengevend inkomen meer dan € 44.178 (bedrag 2022) bruto bedraagt.
Uitkeringen van het pensioenreglement voor burgers (bij Defensie) vallen eveneens onder de Wet
VPS.
2.3. Hoofdlijnen AOW-gatcompensatie
2.3.1. Reikwijdte en looptijd
De AOW-gatcompensatie is per 1 oktober 2015 in werking getreden.1 De AOW-gatcompensatie geldt
voor militairen met een UGM-uitkering en voor burgers bij Defensie met FLO-uitkering, welke eindigt
bij de 65-jarige leeftijd. Daarnaast geldt de AOW-gatcompensatie voor militairen en burgers bij
Defensie met wachtgelduitkering, een BWW-uitkering of een arbeidsongeschiktheidsuitkering, welke
eindigt bij de 65-jarige leeftijd.
Uit door Defensie overlegde gegevens blijkt dat er momenteel ruim 16.500 militairen en ruim 5.500
burgers aanspraak maken op AOW-gatcompensatie (hierna uitkeringsgerechtigden). Daarnaast zijn
er circa 4.000 militairen die naar verwachting zullen kiezen voor voortzetting van de tot 2017
geldende diensteinderegeling en uitkeringsgerechtigd worden. Van de ruim 16.500 militairen die
aanspraak maken op de AOW-gatcompensatie, is dit in 90% van de gevallen omdat de UGMuitkeringen eindigen bij de 65-jarige leeftijd. De overige 10% houdt verband met
wachtgelduitkeringen, BWW-uitkeringen en uitkeringen vanwege arbeidsongeschiktheid, die
eindigen bij de 65-jarige leeftijd. Van de ruim 5.500 burgers die aanspraak maken op de AOWgatcompensatie, is dit in 97% van de gevallen omdat de wachtgelduitkering of BWW-uitkering,
eindigt bij de 65-jarige leeftijd. Het restant houdt verband met het eindigen van de FLO-uitkering bij
de 65-jarige leeftijd.
De aanleiding van de AOW-gatcompensatie is de verhoging van de AOW-leeftijd. Zonder
compensatie zouden militairen en burgers die na het bereiken van hun 65-jarige leeftijd niet langer
een van de bovengenoemde uitkeringen ontvangen, tijdelijk met een substantiële inkomensterugval

1 Kamerstukken II 2015-2016, 34 300 X, nr. 90, antwoord op vraag nr. 59.

13

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
worden geconfronteerd. De uitkering in kwestie eindigt immers bij de 65-jarige leeftijd, terwijl er pas
vanaf van 66 jaar en 7 maanden (2022) recht is op een AOW-uitkering. Dit maakt dat de startdatum
van de AOW-gatcompensatie het bereiken van de 65-jarige leeftijd is. De AOW-gatcompensatie
eindigt bij het bereiken van de AOW-leeftijd. Bij een AOW-leeftijd van 66 jaar en 7 maanden (2022) is
de looptijd van de AOW-gatcompensatie dus 1 jaar en 7 maanden. Aangezien de AOW-leeftijd de
komende jaren stapsgewijs oploopt naar 67 jaar in 2024, zal de looptijd van de AOW-gatcompensatie
de stapsgewijs oplopen tot 2 jaar in 2024.
2.3.2. Onderdeel een; compensatie voor gemiste AOW-uitkeringen
De AOW-gatcompensatie bestaat uit drie onderdelen:
1. Een compensatie voor nog niet ontvangen AOW-uitkeringen
2. Een compensatie voor lagere pensioenuitkeringen en
3. Een compensatie tot 100% van de gerechtvaardigde aanspraak.
Burgers kunnen aanspraak maken op alle drie de onderdelen en militairen kunnen aanspraak maken
op het eerste en het derde onderdeel.
Het eerste deel van de AOW-gatcompensatie betreft een bedrag ter hoogte van de gebruteerde
AOW-uitkeringen die niet worden ontvangen vanaf de 65-jarige leeftijd tot de AOW-leeftijd. Daarbij
wordt een onderscheid gemaakt tussen gehuwden en samenwonende partners enerzijds en
alleenstaanden anderzijds. Gehuwden en samenwonende partners worden gecompenseerd op basis
van de AOW-uitkering inclusief vakantiegeld voor die groep en alleenstaanden worden
gecompenseerd op basis van de AOW-uitkering inclusief vakantiegeld voor alleenstaanden. Zoals in
par 2.2.3. aangegeven geldt daarbij dat de bruto AOW-uitkering voor een alleenstaande, circa 45%
hoger is dan de bruto AOW-uitkering voor een gehuwde/ samenwonende.
Aanvankelijk bedroeg het eerste deel van de AOW-gatcompensatie simpelweg het equivalent van
een bruto AOW-uitkering. Vanaf januari 2017 geldt echter met terugwerkende kracht de volgende
systematiek.2 Bij de brutering van de niet ontvangen AOW-uitkeringen wordt de bruto uitkering
eerst omgerekend in een netto bedrag. Dit gebeurt op basis van de belastingtarieven, de bijdrage
Zorgverzekeringswet (hierna Zvw) en heffingskortingen die gelden voor degenen de AOW-leeftijd
reeds hebben bereikt. Daarbij geldt dat de belastingtarieven en de heffingskortingen elkaar
neutraliseren, zodat het verschil tussen de bruto AOW-uitkering en het netto bedrag, enkel uit de
bijdrage Zvw bestaat. Vervolgens wordt het netto bedrag gebruteerd tegen de belastingtarieven, de
bijdrage Zvw en heffingskortingen die gelden voor uitkeringsgerechtigden die de AOW-leeftijd nog
niet hebben bereikt3.
Door bovenstaande wijze van bruteren wordt rekening gehouden met verschillen tussen
belastingtarieven en heffingskortingen voor uitkeringsgerechtigden die wel of niet de AOW-leeftijd
hebben bereikt. Er zijn op dit punt twee belangrijke verschillen. Ten eerste bevat het belastingtarief
voor degenen die nog niet de AOW-leeftijd hebben bereikt, 17,9% aan AOW-premie. Ten tweede
hebben uitkeringsgerechtigden die de AOW-leeftijd hebben bereikt, onder meer recht op een
algemene heffingskorting van maximaal € 1.494 (bedrag 2022) en een ouderenkorting van maximaal
€ 1.726 (bedrag 2022), samen dus maximaal € 3220,-. Daarentegen hebben uitkeringsgerechtigden
die de AOW-leeftijd nog niet hebben bereikt, recht hebben op een algemene heffingskorting van
maximaal € 2.888 (bedrag 2022). Dit is een verschil van € 3220 – 2.888 = € 332. Ter volledigheid
2 Kamerstukken II 2016-2017, 34 550 X, nr. 72, onderdeel 1.
3
3 https://www.defensie.nl/onderwerpen/personeelszorg/tegemoetkoming-ophogen-aowleeftijd/compensatie-defensie

14

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
merken wij op uitkeringsgerechtigden geen recht hebben op de arbeidskorting.4 Bij de brutering van
de AOW-uitkering wordt geen rekening gehouden met de invloed van de AOW-gatcompensatie op
inkomensafhankelijke toeslagen.
De berekening van het eerste onderdeel van de AOW-gatcompensatie kan via onderstaande tabel
worden samengevat.
Alleenstaand
Gehuwd/samenwonend
Bruto AOW-uitkering volgens SVB
€ 935
€ 1.365
Af: belasting, bijdrage Zvw en heffingskorting
€ 51
€ 74
AOW-gerechtigde
Netto bedrag
€ 884
€ 1.291
Bij: belasting, bijdrage Zvw en heffingskorting
€ 243
€ 553
uitkeringsgerechtigde die nog niet-AOWgerechtigd is
Bruto compensatie
€ 1.127
€ 1.844
* Bedragen 2021
Het eerste onderdeel van de AOW-gatcompensatie bedraagt dus € 1.127 (bedrag 2021) bruto per
maand voor gehuwden en samenwonenden en € 1.844 (bedrag 2021) bruto per maand voor
alleenstaanden.
2.3.3. Onderdeel twee; compensatie voor verlaging ouderdomspensioen
Het tweede deel onderdeel van de AOW-gatcompensatie betreft een bedrag gelijk aan de
levenslange verlaging van de maandelijkse pensioenuitkeringen, in de situatie dat het
ouderdomspensioen ingaat op de 65-jarige leeftijd in plaats van de AOW-leeftijd. Daarbij gaat het om
de fictieve situatie dan het pensioen ingaat op 65-jarige leeftijd en is het dus niet van belang of een
burger zijn of haar pensioen daadwerkelijk eerder laat. Met ouderdomspensioen wordt in dit
verband bedoeld, hetgeen via de hiervoor in 2.1.4 besproken pensioenregelingen van Defensie is
opgebouwd. Individuele keuzemogelijkheden die invloed hebben op de hoogte van het
ouderdomspensioen, bijvoorbeeld uitruil van een partnerpensioen in een hoger
ouderdomspensioen, worden buiten beschouwing gelaten.
Bovengenoemde fictieve verlaging van de pensioenuitkeringen werkt levenslang door. Dit is echter
omwille van de uitvoerbaarheid omgezet in een compensatie in gelijke maandelijkse termijnen die
vanaf 65 jaar tot de AOW-leeftijd worden uitbetaald. Dit betekent dat als bijvoorbeeld de
maandelijkse pensioenuitkering met € 40 bruto per maand wordt verlaagd omdat het
ouderdomspensioen vanaf 65 jaar in gaat in plaats van 66 jaar en 7 maanden, de compensatie voor
het levenslange gemis in 19 maanden wordt uitbetaald. In dit voorbeeld bedraagt de compensatie
gedurende die 19 maanden, circa € 250 bruto per maand.
Het tweede onderdeel van de AOW-gatcompensatie is niet van toepassing op militairen. Achtergrond
hiervan is dat er bij militairen die recht hebben op AOW-gatcompensatie geen periode zit tussen de
einddatum van de (UGM-)uitkeringen en de pensioenleeftijd. In beide gevallen is dat 65 jaar.5 Dit in
tegenstelling tot bij burgers die tot hun 65e recht hebben op een BWW-uitkering, een
wachtgelduitkering of FLO-uitkering, maar waarvoor een standaard pensioenleeftijd van 66 jaar en 7
4

https://www.belastingdienst.nl/wps/wcm/connect/bldcontentnl/belastingdienst/prive/inkomstenbelasting/h
effingskortingen_boxen_tarieven/heffingskortingen/totaaloverzicht/overzicht-heffingskortingen-2021
5
Kamerstukken II 2016-2017, 34 550 X, nr. 72.

15

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
maanden (in 2022) geldt. Bij het tweede onderdeel van de AOW-gatcompensatie vindt geen
brutering plaats. Dit laatste is op zich logisch want die brutering is onderdeel van het hierna te
bespreken onderdeel van de AOW-gatcompensatie.

2.3.4. Onderdeel drie; 100% van gerechtvaardigde aanspraak
Het derde onderdeel van de AOW-gatcompensatie betreft een aanvulling tot 100% van de
gerechtvaardigde aanspraak. De gerechtvaardigde aanspraak is het totaal aan AOW-en
pensioenuitkeringen dat bij het bereiken van de 65-jarige leeftijd zou zijn ontvangen, als de AOW- en
pensioenrichtleeftijd niet zouden zijn verhoogd.6 Met een aanvulling tot 100% van de
gerechtvaardigde aanspraak is beoogd om te voorkomen dat het netto inkomen van militairen en
burgers, ondanks de eerste twee delen van de AOW-gatcompensatie, (te ver) onder het niveau komt
van het netto inkomen dat zou zijn uitgekeerd bij de oorspronkelijke AOW-en pensioenleeftijd van 65
jaar. 7
Het derde onderdeel van de AOW-gatcompensatie ziet met name op een tegemoetkoming voor de
AOW-premies die moeten worden betaald, omdat het ouderdomspensioen aanvangt bij het bereiken
van de 65-jarige leeftijd. Zoals eerder aangegeven zijn die premies niet inbegrepen in de
belastingtarieven voor degenen die de AOW-leeftijd hebben bereikt. Het derde onderdeel van de
AOW-gatcompensatie kan daarnaast betrekking hebben op een lager ouderdomspensioen als gevolg
van het eerder in deze paragraaf besproken verschil in heffingskortingen voor uitkeringsgerechtigden
die wel of niet de AOW-leeftijd hebben bereikt. Het derde onderdeel van de AOW-gatcompensatie
neemt daardoor tot een bepaald niveau toe, naar mate de te ontvangen uitkering van
ouderdomspensioen hoger is. Bij een ouderdomspensioen van € 2.000 bruto per maand is het derde
onderdeel van de AOW-gatcompensatie het hoogste; ruim € 900 bruto per maand.
Evenals bij het tweede onderdeel, wordt bij het derde onderdeel van de AOW-gatcompensatie
aangenomen dat het ouderdomspensioen ingaat bij het bereiken van de 65-jarige leeftijd. Of dit
daadwerkelijk het geval is, doet er dus niet toe. Verder wordt met ouderdomspensioen bedoeld,
hetgeen via de hiervoor 2.2.4 besproken pensioenregelingen van Defensie is opgebouwd. Daarnaast
wordt bij het derde onderdeel geen rekening gehouden met de impact van die compensatie op
inkomensafhankelijke toeslagen.
Het derde onderdeel van de AOW-gatcompensatie bedroeg aanvankelijk 90% van de
gerechtvaardigde aanspraak. Dit is via de Defensienota 2018 verhoogd naar 100% van de
gerechtvaardigde aanspraak.8 Het met terugwerkende kracht verhogen van 90 naar 100% van de
gerechtvaardigde aanspraak is doorgevoerd om het vertrouwen (in Defensie) te herstellen en een
streep onder het verleden te zetten.9 Met dit laatste doelt men op twee juridische procedures over
de AOW-gatcompensatie, waar door de Centrale Raad van Beroep is geoordeeld, dat bij de
vormgeving van de (toenmalige) AOW-gatcompensatie geen verboden onderscheid naar leeftijd is
gemaakt.10 Ten aanzien van de eerste procedures is met name relevant dat het bij het eerste
onderdeel van de AOW-gatcompensatie gemaakte onderscheid tussen gehuwden en samenwonden
enerzijds en alleenstaanden anderzijds, volgens de Centrale Raad van Beroep een gerechtvaardigd

6

Kamerstukken II 2016-2017, brief van 6 juni 2017

7 Kamerstukken II 2016-2017, 34 550 X, nr. 72.
8 Kamerstukken II 2017-218, 34 919, nr. 1.
9 Kamerstukken II 2017-2018, brief van 8 juni 2018, kenmerk 2018D32793.
10 CRvB 26 april 2017, ECLI:NL:CRVB:2017:1473 en CRvB 1 juni 2017, ECLI:NL:CRVB:2017:1904.

16

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
onderscheid is.11 Ten aanzien van de tweede procedure is onder meer relevant dat de
gerechtvaardigde aanspraak volgens de Centrale Raad van Beroep niet bestaat uit het tot de huidige
AOW-leeftijd voortzetten van de UGM.12
2.4. Uitvoering en nabetaling van de AOW-gatcompensatie
Het ABP verzorgt de uitvoering van de AOW-gatcompensatie. Defensie en het ABP hebben deze
uitvoering contractueel vastgelegd. De werkzaamheden van pensioenfonds ABP ten aanzien van de
AOW-gatcompensatie bestaan onder meer uit het berekenen van de compensatie, de administratie,
uitbetaling van de compensatie onder inhouding van loonheffingen en ondersteuning bij
communicatie.
Bij de uitvoering van de AOW-gatcompensatie heeft pensioenfonds ABP, op verzoek van Defensie,
tot twee keer toe nabetalingen gedaan aan een groot deel van de uitkeringsgerechtigden. Ten eerste
betreft dit het hiervoor in 2.3.2 besproken besluit om bij het eerste onderdeel van de AOWgatcompensatie met terugwerkende kracht rekening te houden met verschillen tussen
belastingtarieven en heffingskortingen voor degenen die wel of niet de AOW-leeftijd hebben bereikt.
Volgens correspondentie tussen Defensie en pensioenfonds ABP zijn deze nabetalingen in juli 2017
gestart. Ten tweede betrof dit het in hiervoor in 2.3.4 besproken besluit om het derde deel van de
AOW-gatcompensatie met terugwerkende kracht te verhogen naar 100% van de gerechtvaardigde
aanspraak. Volgens correspondentie tussen Defensie en pensioenfonds ABP zijn deze nabetalingen in
het vierde kwartaal van 2018 gestart.
Uit correspondentie tussen Defensie en pensioenfonds ABP blijkt dat de uitvoering van
bovengenoemde nabetalingen, complex is geweest. Deze complexiteit resulteerde in hoge
uitvoeringskosten, een soms handmatige aanpassing van uitkeringen en relatief veel communicatie
met uitkeringsgerechtigden. Het ABP heeft de complexiteit bij de uitvoering van nabetalingen
bevestigd in gesprek met de Commissie.
Inherent aan een nabetaling van AOW-gatcompensatie met terugwerkende kracht, is dat een
uitkeringsgerechtigde een relatief groot bedrag ineens ontvangt. Een uitkeringsgerechtigde zal een
dergelijke nabetaling veelal (hebben) ontvangen, nadat hij of zij de AOW-leeftijd heeft bereikt. De
reden hiervoor is dat looptijd van de AOW-gatcompensatie 19 maanden (in 2022) bedraagt, terwijl
nabetalingen in kwestie, een terugwerkende kracht hadden van respectievelijk bijna twee jaar en
ruimschoots drie jaar. Indien een uitkeringsgerechtigde een relatief groot bedrag ineens ontvangt na
het bereiken van de AOW-leeftijd, kan dit impact hebben op de ouderenkorting, andere
heffingskortingen en de inkomensafhankelijke toeslagen. In hoofdstuk 5 gaan wij hier nader op in.

11 CRvB 26 april 2017, ECLI:NL:CRVB:2017:1473, overweging 2.5.
12 CRvB 1 juni 2017, ECLI:NL:CRVB:2017:1904, overweging 6.3.11.

17

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
3. Meldingen van oud-militairen
3. 1. De opzet van dit hoofdstuk
Op verzoek van de commissie heeft het CAOP een onafhankelijk meldpunt “Schrijnende gevallen
compensatie AOW-gat Militairen” (hierna: meldpunt) ingeregeld. Hieronder wordt in paragraaf 3.2
eerst de werkwijze van de commissie met betrekking tot de meldingen beschreven. Daarna wordt in
paragraaf 3.3 een algemeen overzicht van de resultaten van de binnengekomen meldingen gegeven.
Vervolgens wordt in paragraaf 3.4 nader ingegaan op de financiële gevolgen per inkomenscategorie.
Vergelijkbare rangen die de verschillende krijgsmachtsonderdelen kennen zijn hiervoor
samengevoegd. De informatie in deze paragraaf is gebaseerd op de melders die een financiële
onderbouwing hebben gegeven. In paragraaf 3.5 komen de bijzondere omstandigheden die zijn
gemeld aan bod. In paragraaf 3.6 wordt afgesloten met een korte samenvatting.
3. 2. Werkwijze van de commissie
Direct na de startbijeenkomst van de commissie op 9 augustus 2021 zijn de werkgevers en de
werknemersorganisaties van Defensie geïnformeerd over de instelling van het meldpunt. Ook is de
heer van den Heuvel die optreedt als belangenbehartiger voor deze groep door de commissie
hiervan op de hoogte gesteld.
Gelijktijdig met de inrichting van het meldpunt bij het CAOP heeft defensie hierover informatie
verstrekt op haar website (www.defensie.nl) en intranetpagina. Niet veel later deed de heer van den
Heuvel dit ook naar zijn achterban. Op verzoek van defensie is ook op de websites van de vakbonden
hierover informatie verstrekt. Bij de Algemene Federatie voor Militair en Burgerpersoneel (AFMP) en
de Marechausseevereniging (MARVER) is dit op 20 september op de website geplaatst en bij de
Vakbond voor Burger en Militair Personeel (VBM) op 22 september.
Het meldpunt is ingesteld om een goed in beeld te krijgen hoe de compensatieregeling AOW-gat
Militairen13 in de praktijk functioneert en om zicht te krijgen op mogelijk schrijnende situaties. Het
meldpunt behandelt geen individuele zaken, maar heeft namens de commissie wel aan de melders
toegezegd dat zij een PDF van het rapport ontvangen. De sluitingsdatum voor de meldingen was 1
oktober 2021. Aan belanghebbenden die zich voor die tijd hebben gemeld is de gelegenheid geboden
om tot 1 november 2021 alle gevraagde gegevens te leveren.
Mensen die zich per mail of schriftelijk melden kregen eerst een ontvangstbevestiging en daarna een
meldingsformulier toegestuurd. Het meldingsformulier is opgenomen in bijlage 1a. De ingevulde
meldingsformulieren konden zowel worden gemaild als via de post worden teruggestuurd. In de
korte tijd dat het meldpunt was opengesteld zijn er 941 verwerkbare meldingen binnen gekomen. Dit
is 5,7% van de 16.500 compensatiegerechtigen (zie hoofdstuk 2)
Onderdeel van de opdracht voor de commissie is te achterhalen of oud-militairen daadwerkelijk
100% hebben gekregen van hetgeen zij mochten verwachten. Het gaat daarbij om de groep tussen
de oude Diensteinderegeling toen de AOW nog op 65 jaar inging en diegenen die onder de nieuwe
Diensteinderegeling vallen waarvoor een pensioenrichtleeftijd 67 geldt. Voor deze “tussengroep” is
13 Ook voor burgerpersoneel van Defensie bestaat een compensatieregeling. Deze zijn niet benaderd en vallen buiten de
scoop en opdracht van de commissie.

18

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
de compensatieregeling AOW-gat Defensie in het leven geroepen.
Hieronder wordt eerst een beeld gegeven van de achtergrond van de melders. Daarna worden voor
een aantal inkomenscategorieën nagegaan hoe de referentiegegevens die Defensie heeft
doorgegeven zich verhouden tot de financiële onderbouwingen die melders hebben verstrekt.
Hiervoor is op de eerste plaats gekozen omdat het gemiddeld inkomensniveau relatief eenvoudig per
rang is te vergelijken. Op de tweede plaats is de vraag relevant of zich hierbij grote verschillen
voordoen en zo ja wat hiervoor de verklaring kan zijn. Hiertoe zijn bij elke inkomenscategorie
gegevens gecheckt bij het ABP voor tenminste één uitkeringsgerechtigde die van de AOW-gat
compensatie gebruik maakt of heeft gemaakt en één uitkeringsgerechtigde die daarvoor in de
toekomst in aanmerking komt. Het gaat hierbij om uitkeringsgerechtigden die de commissie van
tevoren hebben gemachtigd om deze gegevens bij ABP op te vragen.
3.3. Algemeen overzicht van de resultaten van de binnengekomen meldingen
De leeftijdsverdeling van de melders is:
- jonger dan 65 jaar
- 65 jaar en ouder

603
338

(64,1%)
(35,9%)

Bij deze melders is de uiting op grond van de Uitkeringswet Gewezen Militairen (UGM) of
vergelijkbare uitkeringsregeling begonnen
- vòòr 1-1-2017
671
- op of na 1-1-2017
270
Dit onderscheid is relevant omdat de groep waarvan deze uitkering vóór 1-1-2017 begon géén keuze
heeft gehad om langer te dienen. Dit geldt derhalve voor meer dan 70% van de melders.
Aan de melders is gevraagd om een toelichting te geven op hun bezwaren en dit zo mogelijk
financieel te onderbouwen. De verdeling hierbij is

Bezwaar melders
11%

Inhoudelijke en procedurele
bezwaren
22%

Bezwaren met nadere financiële
onderbouwing

67%

Meldingen zonder nadere
onderbouwing

19

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen

Hierbij dient te worden aangetekend dat een op feiten gebaseerde financiële onderbouwing alleen
kan worden gegeven door diegenen die zicht hebben op de hoogte van hun uitkering vanaf 65 jaar.
Het ABP verstrekt dit standaard een half jaar van te voren. Eerder kan alleen een inschatting worden
gemaakt. Een deel van de melders heeft dit gedaan. Meer dan 90% van de melders heeft de
commissie overigens gemachtigd om nadere informatie bij het ABP op te vragen. Dit ook om aan de
eigen informatiebehoefte te kunnen voldoen.
De leeftijdsverdeling van de 209 melders die een financiële onderbouwing geven is:

Leeftijdsverdeling melders met financiele
onderbouwing
10%

15%
jonger dan 61 jaar
62-65 jaar

44%

31%

65-67 jaar
68 en ouder

Voor een deel van de groep van 68 jaar en ouder zal gelden dat zij hun financiële situatie in de
periode dat de AOW-gat compensatie is toegekend niet meer precies paraat hebben. Deels is dit
extra complex vanwege de nabetalingen, eerst tot de hoogte van de bruto AOW en later de hoogte
van de netto AOW. Bij diegenen die vóór 30 juni 1950 zijn geboren geldt dat zij hun AOW-gat
compensatie hebben gekregen na hun AOW gerechtigde leeftijd.
Inhoudelijke en procedurele bezwaren
In totaal 836 melders lichten hun bezwaren al dan niet met financiële onderbouwing toe. Op
hoofdlijnen is hierbij een onderscheid te maken tussen:
1.
De vergelijking met de situatie dat de AOW-leeftijd nog 65 jaar zou zijn
(“de gerechtvaardigde verwachting”)
2.
De vergelijking met de situatie dat UGM zou zijn doorgetrokken tot de pensioengerechtigde
leeftijd.
3.
De bijzondere positie van de Militair.
De eerste vergelijking is in lijn met hetgeen met de AOW-gat compensatie wordt beoogd. Kort
gezegd is deze compensatie bedoeld om de situatie te herstellen waarin de AOW-leeftijd nog 65 jaar
zou zijn.

20

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen

In de meldingen wordt door verschillende betrokkenen aangegeven dat van 100% compensatie
volgens hen niet of niet geheel sprake van is, omdat:
Het percentage pensioenopbouw later is verminderd;
De duur van de UGM fasegewijs is ingekort van 10 naar 8 jaar voor de groep die verplicht
leeftijdsontslag kreeg en tot 5 jaar voor de groep die doorgaans instaat is gesteld om langer
door te werken;
Salarisverhogingen in de CAO niet doorwerken in de AOW-compensatieregeling;
Er bij pensioenverevening met de ex-huwelijkspartner sprake is van een zeer nadelige
situatie voor de oud-militair, omdat hij/zij gedwongen wordt op 65e leeftijd pensioen af te
dragen en zijn ex-partner hiervoor pas op de voor hem/haar geldende AOW-leeftijd wordt
aangesproken.
Omdat de AOW is gekoppeld aan de levensverwachting en in verband hiermee stapsgewijs is
verhoogd zijn de effecten hiervan voor jongere uitkeringsgerechtigden groter dan voor oudere
uitkeringsgerechtigden. Het laatste punt van de pensioenverevening tussen oud-militairen en hun
voormalige huwelijkspartners kan in zekere zin gezien worden als een onverwacht neveneffect van
het verhogen van de pensioenrichtleeftijd. Bij de onderbouwing van de financiële gevolgen wordt
hier nader op ingegaan.
Evenals de delegatie van de heer van den Heuvel bepleiten de meeste melders voor het doortrekken
van de Uitkering Gewezen Militairen tot de pensioengerechtigde leeftijd
Zowel het aantal gewerkte jaren als de hoogte van het salaris is van belang voor de hoogte van het
pensioen. De UGM telt voor 50% mee in de pensioenopbouw. Veel melders wijzen erop dat zij er niet
voor hebben kunnen kiezen om langer door te werken. Zoals hiervoor is aangegeven geldt dit in elk
geval voor de grote groep melders waarbij de UGM vóór 1-1-2017 is aangevangen. In het uitgebreide
verslag van de bijeenkomst met de delegatie van de heer van den Heuvel wordt hier nader op
ingegaan (zie bijlage 6).
3.4. Financiële gevolgen voor betrokkenen
3.4.1 Onderscheid naar inkomenscategorie
Om de door de melders gegeven financiële onderbouwing te kunnen vergelijken met de toegezegde
100% compensatie van de gerechtvaardigde verwachting zijn de meldingen per inkomenscategorie
gerangschikt. De vergelijkbare rangen van de verschillende krijgsmachtsonderdelen zijn hiertoe
geclusterd.

21

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen

Inkomenscategorieën naar rang
Brigadegeneraal/Commodore/Commandeur
Kolonel/Kapitein-ter-zee
Luitenant-kolonel/Kapitein-luitenant ter zee
Majoor/luitenant-ter-zee 1e klasse
Kapitein/luitenant ter zee 2e klasse
Eerste luitenant
Tweede luitenant
Adjudant-onderofficier
Sergeant-majoor/opperwachtmeester
Sergeant der eerste klasse/ Wachtmeester der
eerste klasse
Marechaussee der 1e klasse
Burger
Onbekend
Totaal

Aantal
4
27
138
117
139
78
1
219
142
17

Percentage
0,42%
2,87%
14,66%
12,44%
14,77%
8,29%
0,11%
23,28%
15,09%
1,81%

1
4
26
941

0,10%
0,42%
2,76%
100,00%

Onder het aantal melders zijn 4 burgers. Deze burgers die bij defensie hebben gewerkt behoorden
overigens ook niet expliciet tot de opdracht en zijn ook niet rechtstreeks benaderd. Over deze groep
kan de commissie dan ook geen uitspraken doen.
Uit het overzicht blijkt dat zich relatief weinig militairen met een lagere rang zich hebben gemeld. De
meeste militairen die tot op hoge leeftijd in dienst bij defensie zijn zullen ook carrière hebben
gemaakt. Alle melders hebben het eind van hun loopbaan al bereikt.
Voor de meest voorkomende van bovenstaande inkomenscategorieën is bij Defensie gevraagd om
spiegelinformatie. Dit betreft per rang een tabel met bruto maandsalaris, de bruto en netto hoogte
van de uitkering op basis van de Uitkeringswet Gewezen Militairen (UGM), het pensioen per maand,
de hoogte van de gerechtvaardigde aanspraak (GVA) en zowel de bruto als netto AOW-gat
compensatie. Voor deze referentiegroepen (zie de vetgedrukte percentages) zijn deze gegevens
vervolgens vergeleken met de meldingen. Het gaat hierbij in totaal om 860 van de 941 meldingen,
ofwel 91,4%.
Hieronder wordt hier per inkomenscategorie dieper op ingegaan. Telkens wordt hierbij een
onderscheid gemaakt tussen de feitelijke inkomensachteruitgang van melders die daadwerkelijk zicht
hebben op hun inkomen vanaf 65 jaar en de inkomensachteruitgang van UGM’ers die nog geen
precies beeld hebben van het inkomen dat zij na hun 65e kunnen verwachten.
Omdat voor alle inkomenscategorieën geldt dat het feit dat oud-militairen op jongere leeftijd dan
hun ex-partner worden geconfronteerd met pensioenverevening en dit grote impact heeft op hun
inkomen, wordt hier ook bij elke groep op ingegaan. Ruim 30% van de meldingen met financiële
onderbouwing heeft hier betrekking op.

22

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
Daarna zal nog afzonderlijk worden ingegaan op bijzondere omstandigheden.
Om de gemelde gegevens te kunnen spiegelen aan gemiddelde waarden per inkomenscategorie is er
aan het begin van elke inkomenscategorie een tabel met referentiegegevens opgenomen. Deze
wordt hieronder toegelicht
Toelichting tabel referentiegegevens (alle bedragen zijn maandbedragen)
Bruto
Netto
Bruto
Netto
Bruto
Bruto
Netto
salaris salaris
UGM
UGM
pensioen
AOWpensioen +
gat
AOW-gat
comp.
comp.

Bruto
pensioen
+ AOW

Netto
pensioen
+ AOW

In de tabel staat eerst een kolom met het bruto en daarna het betreffende netto-salaris van de (oud-)
militair in de betreffende salariscategorie. Omdat de cao een tabel kent voor elke schaal gaat het
hierbij om een indicatie van de hoogte van het salaris aan het eind van de loopbaan.
De kolommen met de bruto en netto bedragen van de Uitkering Gewezen Militairen (UGM) zijn
hiervan afgeleid. Dit is in principe 73% van 109,3% van het salaris. De UGM is namelijk 73% van het
salaris plus 73% van een extra toelage die enkel voor de UGM geldt. De som is ruim 79% van het
salaris. De netto UGM betreft de bruto UGM na aftrek van de belastingen.
In de kolom bruto pensioen is gerekend met 65% van de pensioengrondslag. De pensioengrondslag is
het bruto maandsalaris minus de AOW-franchise: het deel dat aanvullend wordt opgebouwd boven
de AOW. Bij de eindloonregeling die tot 2019 gold resulteerde 40 jaar werken en pensioenopbouw in
een pensioen van 70% van de pensioengrondslag direct voorafgaan aan pensionering. Sinds 2019 is
dat, voor de jaren 2019 en verder, 75% van de gemiddelde pensioengrondslag, wederom bij 40 jaar
werken en pensioen opbouwen. Voor degenen die gerechtigd zijn tot de AOW-gatcompensatie, zal de
norm bij 40 jaar werken dus in de buurt komen van 70% van de pensioengrondslag direct
voorafgaand aan pensionering. Bij de referentiegegevens is uitgegaan van een fictief gemiddelde van
65%.
De kolom bruto AOW-gatcompensatie bevat het bedrag aan bruto AOW-gatcompensatie voor
gehuwde gewezen militairen, e.e.a. berekend volgens de in hoofdstuk 2 besproken systematiek. De
kolom netto pensioen + AOW-gatcompensatie bevat de som van het pensioen plus de AOWgatcompensatie na aftrek van belasting. Tot slot bevatten de kolommen bruto pensioen + AOW en
netto pensioen + AOW, de som van het pensioen en de AOW-uitkering respectievelijk voor en na
aftrek van belasting.

23

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
3.4.2 Inkomenscategorie (oud) kolonels en kapteins-ter-zee
Referentiegegevens (alle bedragen zijn maandbedragen)
Bruto
Netto
Bruto
Netto
Bruto
Bruto
salaris salaris
UGM
UGM
pensioen AOW-gat
comp.
10.047

5.319

7.899

4.270

5.286

1.972

Netto
pensioen +
AOW-gat
comp.

Bruto
pensioen
+ AOW

Netto
pensioen
+ AOW

4.097

6.224

4.097

Feitelijk
Bij de oud-kolonels en kapiteins-ter-zee wordt bij het bereiken van de 65-jarige leeftijd een gemiddelde
netto inkomensterugval gemeld van € 4287,- netto Uitkering Gewezen Militairen (UGM) naar € 3751,- netto
Gerechtvaardigd Verwachte Aanspraak (GVA) per maand. Dit is een gemiddelde inkomensterugval na UGM
van netto € 535,- per maand. Er resteert dan ca. 70% van het netto maandsalaris dat als Militair werd
ontvangen.
Hoewel het nettobedrag van de UGM redelijk in lijn is met in het overzicht hierboven, is de terugval groter
dan bij de volledige pensioengrondslag van 65% is gemeld. Dit geldt voor alle melders onder deze
inkomenscategorie die een financiële onderbouwing hebben gegeven. Ook correspondeert dit met de casus
die bij ABP is geverifieerd. Voor het nettobedrag is van belang dat bij deze hoge inkomenscategorie de
ouderenkorting vervalt.
Pensioenverevening
Gescheiden oud-militairen in deze inkomenscategorie verwachten hiernaast een extra bedrag aan
pensioenverevening van tussen de € 491,- en ongeveer € 1306,- per maand bruto te moeten betalen aan de
partner die op latere leeftijd met pensioen gaat. Een van hen rekent op basis van een terugval van de UGM
naar GVA van € 492,- en een netto vereveningsbedrag aan de ex-partner van € 950,- per maand op een
achteruitgang van in totaal € 1.442 netto per maand. Het verschil in de leeftijd waarop de
pensioenverevening tussen de ex-partners plaatsvindt heeft hierbij de grootste financiële gevolgen. In
hoofdstuk 5 over de neveneffecten wordt hier bij de paragraaf over scheiding (5.7) nader op ingegaan
3.4.3 Inkomenscategorie (oud) luitenant-kolonels en kapitein-luitenants-ter-zee
Referentiegegevens (alle bedragen zijn maandbedragen)
Bruto Netto
Bruto
Netto
Bruto
Bruto
salaris salaris
UGM
UGM
pensioen AOW-gat
comp.
8.438

4.584

6.590

3.625

4.696

1.958

Netto
pensioen +
AOW-gat
comp.

Bruto
pensioen
+ AOW

Netto
pensioen +
AOW

3.790

5.631

3.790

Feitelijk
Bij de meldingen met financiële onderbouwing worden door oud kapitein-luitenants ter zee en
luitenant-kolonels bedragen genoemd voor de Uitkering Gewezen Militairen (UGM) variërend van €
2.739,47 tot € 4.409,- netto. De genoemde netto bedragen voor de zogenoemde Gerechtvaardigde
Aanspraak bij de AOW-gat compensatie varieert van € 2.565,02 tot € 3.824, - netto. De vermindering

24

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
van het inkomen na de UGM varieert van € 136,10 netto tot € 1.426,40 netto per maand. Hierbij gaat
het bij twee meldingen om een inkomensterugval na UGM van minder dan € 200,- per maand en
alleen de laatstgenoemde melding is meer dan € 750,- per maand. Bij de samenvatting en
aandachtspunten aan het eind van dit hoofdstuk (3.5) wordt nader ingegaan op de gevallen waarbij
mogelijk sprake is van grote inkomensterugval.
De gemiddelde inkomensterugval bij deze meldingen is ruim € 480,-. netto per maand. Dit is een
grotere achteruitgang dan bij (bijna) volledige pensioenopbouw. Zowel het carrièreverloop als de
partnertoets voor het AOW-gedeelte kunnen hierbij een rol spelen. Mogelijk speelt hierbij ook een
rol dat de fiscale ouderenkorting voor deze inkomenscategorie doorgaans vervalt. Zie verder 3.5
Verwachtingen
Bij de oud-kapitein-luitenants-ter-zee en luitenant-kolonels die een financiële onderbouwing hebben
gegeven en nog in afwachting zijn van de AOW-gat compensatie varieert de verwachte achteruitgang
van € 41,53 tot € 650,- netto per maand. Één persoon die een inkomensachteruitgang meldt van €
527,80 netto gedurende 21 maanden rekent voor dat dit in totaal een ‘verlies’ is van € 11.083,80
netto. Bij een ander is de som bij een inkomensterugval van € 536,14 gedurende 22 maanden €
11.795,08 netto. Deze laatste casus is bij ABP geverifieerd. Ook wanneer gerekend wordt met
bedragen voor de AOW-gat compensatie van januari 2022 gaat het om een vermindering van meer
dan € 500,- netto per maand en meer dan € 11.000,- voor de betreffende 22 maanden.
Dit is exclusief diegenen waarvan niet duidelijk is of de AOW-gat compensatie is meegenomen in de
berekening. Hierbij wordt meerdere keren een verwachte terugval gemeld die meer is dan netto €
1000,- per maand. Ook dit betreft meldingen waarbij scheiding niet als oorzaak genoemd. De
meldingen waarbij sprake is van een grote inkomensterugval komen in algemene zin terug in
paragraaf 3.5
Gevolgen scheiding
Bij scheiding wordt na de UGM een feitelijke inkomensterugval gemeld van tussen de € 494,96 en €
699,07 netto en € 818 en € 2.345,65 bruto per maand. Bij de genoemde brutobedragen zijn geen
nettobedragen gemeld. In enkele gevallen is uitgesplitst welk deel van deze terugval wordt
veroorzaakt door pensioenverevening. Zo is bij het hiervoor genoemde nettobedrag van € 699,07
een bedrag van € 375,- veroorzaakt door pensioenverevening en bij het genoemde brutobedrag van
€ 2.345,65 een bedrag van € 2105,- bruto per maand aan pensioenverevening. Ook deze melders
ervaren het als onrechtvaardig dat hun pensioen bij 65 jaar en dat van de ex-partner pas op de AOWleeftijd wordt verevend. In paragraaf 5.7 wordt hier nader op ingegaan.
De verwachtingen van gescheiden en nog niet gepensioneerde oud-kapitein-luitenants ter zee en
oud-luitenant kolonels over de hoogte van hun pensioenverevening loopt uiteen van € 300,- netto
tot € 1.500,- bruto per maand.
Voor gescheiden oud-militairen die nog niet weten hoe hoog het pensioen en de AOW-gat
compensatie gaat worden zijn de gevolgen niet goed te overzien. Dit meldt één oud-militair met een
UGM-uitkering van € 75.459 bruto per jaar die op basis van het pensioen ABP-overzicht een terugval
leest naar € 45.925 bruto per jaar, waarvan € 10.942 naar ex. moet worden overgemaakt.

25

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
3.4.4 Inkomenscategorie (oud) majoors en luitenants-ter-zee 1e klasse
Referentiegegevens (alle bedragen zijn maandbedragen)
Bruto
Netto Bruto
Netto
Bruto
Bruto
salaris salaris UGM
UGM
pensioen AOW-gat
comp.
7.384

4.148

5.802

3.237

4.012

1.832

Netto
pensioen +
AOW-gat
comp.

Bruto
pensioen +
AOW

Netto
pensioen
+ AOW

3.381

4.947

3.381

Feitelijk
De gemiddelde netto UGM die bij deze inkomenscategorie wordt gemeld is € 3.210,93 UGM. Dit
correspondeert met de verstrekte referentiegegevens. Bij deze melders is de uitkering van de
gerechtvaardigde aanspraak (GVA) netto € 2781,-. Dit komt neer op een inkomensterugval na UGM
van netto € 430,- per maand. Deze inkomensval is groter dan in het algemeen op mag worden
verwacht, zeker wanneer hierbij rekening wordt gehouden met het feit dat (oud) majoors en
luitenants ter zee doorgaans vanwege hun lange loopbaan bij Defensie een hoog percentage van de
pensioengrondslag hebben opgebouwd.
Een deel van de verklaring hiervoor kan liggen in de pensioenopbouw gedurende de loopbaan. Bij het
natrekken van de informatie bij ABP wordt in deze inkomenscategorie verschillende keren melding
gemaakt van een knip in de pensioenopbouw vanwege het feit dat in enig jaar het jaarinkomen meer
dan 10% is gestegen. Hierdoor is het totale pensioen in lijn met het pensioenreglement minder hoog.
Ook vervalt het voordeel van de ouderenkorting bij deze inkomenscategorie geheel of gedeeltelijk.
Bij een verzamelinkomen tussen de € 38.465 tot € 49.972 vervalt deze gedeeltelijk en daarboven in
zijn geheel.
Verwacht
Voor de verwachte inkomensterugval is in een aantal gevallen de rekentool van defensie gebruikt.
Voor betrokkenen komt dit neer op een vermindering van het inkomen van ongeveer € 200,- per
maand. Over een langere periode uitgestrekt gaat het hierbij toch om een behoorlijk bedrag. In
andere gevallen wordt een hoger bedrag genoemd, maar een keer wordt gemeld dat de AOW-gat
compensatie hierin nog niet is meegenomen omdat deze niet bekend is. In een ander geval is dit niet
duidelijk. Ook heeft een melder een specificatie van ABP bijgevoegd waarin de GVA bruto € 970,- per
maand minder is.
Gevolgen scheiding
Door pensioenverevening is er sprake van een nog grotere inkomensachteruitgang. Het maandelijks
bedrag dat volgens de melders in deze inkomenscategorie aan de ex-partner moet worden betaald
varieert van € 45,58 tot € 707,- netto per maand. Dit resulteert in een totale inkomensterugval
variërend van netto € 306,- tot rond de € 1.000,- netto per maand. In de casus die bij het ABP is
gecheckt gaat het om een achteruitgang van € 567,18 netto per maand. Naast de
pensioenverevening speelt hierbij mee dat er sprake is van een minder hoge pensioenopbouw
vanwege een jaarinkomen dat in enig jaar meer dan 10% is gestegen.

26

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
De verwachte inkomensval van gescheiden oud militairen in deze inkomenscategorie die nog geen 65
zijn liggen hiermee in lijn. Vanwege het feit dat betrokken ex partners hun pensioen pas hoeven te
verevenen bij de AOW-gerechtigde leeftijd leidt tot een extra inkomensachteruitgang gedurende de
periode van AOW-gat periode. In één geval is dit volgens de melder € 1355, - netto per maand,
waarvan bij het bereiken van de AOW-leeftijd nog een teruggang van € 988,- per maand overblijft.
3.4.5 Inkomenscategorie (oud) kapiteins en luitenants-ter-zee 2e klasse oudste categorie
Referentiegegevens (alle bedragen zijn maandbedragen)
Bruto Netto
Bruto
Netto
Bruto
Bruto
salaris salaris UGM
UGM
pensioen AOW-gat
comp.
5.557

3.382

4.411

2.518

2.837

1.949

Netto
pensioen +
AOW-gat
comp.

Bruto
pensioen
+ AOW

Netto
pensioen
+ AOW

2.791

3.772

2.791

Algemeen
Wanneer scheidingen buiten beschouwing worden gelaten wordt er bij deze inkomenscategorie een
feitelijke inkomensachteruitgang na UGM van tussen de € 41,43 - € 79,- per maand gemeld. Bij deze
inkomenscategorie wordt bij de GVA rekening gehouden met de ouderenkorting, zolang het
verzamelinkomen lager is dan € 49.972 per jaar (in 2022)
Wel verwacht een oud-militair een achteruitgang van € 900,- per maand. Op het moment van de
melding ontving betrokkene maandelijks € 2.133,33 netto UGM. Volgens ABP is dat bij de leeftijd van
65 € 1.200,- netto geworden. Hoewel deze casus niet is gecheckt bij het ABP is het op grond van de
toegepaste steekproefsgewijze controle waarschijnlijk dat de AOW-gat compensatie hierin niet is
meegenomen. In paragraaf 3.5 bij de aandachtspunten voor vervolg wordt hier nader op ingegaan.
Gevolgen scheiding
De meeste gemelde bedragen voor pensioenverevening zitten in de range van bruto € 173,- tot €
583,- per maand. Ook vreest een oud-militair een afdracht van ongeveer 35% van het inkomen aan
de partner tot bijstandsniveau. Bij ABP is deze casus nagetrokken en blijkt deze vrees niet terecht.
De vrees bij de oud-kapiteins die nog voor AOW-compensatie in aanmerking komen corresponderen
hiermee. Hierbij wordt door een oud-militair ook melding gemaakt van de noodzaak om naar een
sociale huurwoning te verhuizen, die er echter niet is. Mogelijk is ook hierbij sprake van een
schrijnend geval. Zie verder paragraaf 3.5
3.4.6 Inkomenscategorie (oud) eerste-luitenants
Referentiegegevens (alle bedragen zijn maandbedragen)
Bruto
Netto
Bruto Netto
Bruto
Bruto
salaris salaris
UGM
UGM
pensioen AOW-gat
comp.
5.100

3.158

3.988

2.310

2.527

2.022

Netto
pensioen +
AOW-gat
comp.

Bruto
pensioen
+ AOW

Netto
pensioen
+ AOW

2.671

3.462

2.671

27

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen

Feitelijk
Bij deze inkomenscategorie wordt één keer gemeld dat de UGM € 2.318,- netto en de GVA € 2.090,bedraagt. Deze achteruitgang van € 328,- netto is groter dan in bovenstaand overzicht. Zoals
hiervoor is aangegeven kan dit zowel te maken hebben met de pensioenopbouw tijdens carrière als
de partnertoets bij de AOW-gatcompensatie.
Verwacht
Het lukt betrokkenen niet altijd om duidelijk te krijgen wat zij kunnen verwachten wanneer de 65
jarige leeftijd wordt bereikt. Zo meldt een oud eerste luitenant een netto inkomen van € 1.932,waarvan bij 65 jaar: € 1303 per maand overblijft. Een groot verschil van € 629 per maand op een laag
inkomen dat volgens hem in zijn geval 27 maanden zou duren. Een ander meldt dat volgens ABP €
1080,- netto per maand is opgebouwd bij 65 jaar en hij niet in aanmerking voor overbrugging AOW
en ook geen spaargeld heeft. Bij navraag bij het ABP blijkt de AOW-gat compensatie hierbij niet te
zijn meegenomen.
Gevolgen scheiding
Evenals bij de andere inkomenscategorieën heeft pensioenverevening bij deze categorie extra
impact. Zo meldt een oud eerste luitenant een UGM van € 2.071,16 dat bij 65 jaar op basis van de
GVA is teruggebracht tot € 1836,92. Dit is op zichzelf al een vermindering van € 224,34 netto per
maand. Op basis van pensioenverevening gaat hier nog eens € 307 netto per maand vanaf. Dit is een
achteruitgang van € 524,- netto per maand. Wat resteert is een minimaal inkomen van netto nog
geen € 1.550,- per maand.
Er worden door oud eerste luitenants zowel hogere als lagere bedragen voor pensioenverevening
genoemd. Het hiervoor genoemde voorbeeld dient ter illustratie van de impact die
pensioenverevening heeft. In paragraaf 5.7. wordt hier nader op ingegaan.
3.4.7 Inkomenscategorie (oud) adjudant-onderofficieren
Referentiegegevens (alle bedragen zijn maandbedragen)
Bruto
Netto Bruto
Netto
Bruto
Bruto
salaris salaris UGM
UGM
pensioen AOW-gat
comp.
4.654

2.947

3.639

2.139

2.237

2.094

Netto
pensioen +
AOW-gat
comp.

Bruto
pensioen
+ AOW

Netto
pensioen
+ AOW

2.558

3.172

2.558

Inkomensterugval Adjudant-onderofficier, meldingen
In bovenstaand overzicht wordt bij een volledige pensioengrondslag (65%) een hogere netto
gerechtvaardigde aanspraak (GVA) bij 65 jaar genoemd, dan de netto Uitkering Gewezen Militairen
(UGM). Bij de melders die een financiële onderbouwing geven gaat het om een
inkomensachteruitgang. Deze varieert. In één geval gaat het om de vermindering van netto
€ 2.036,77 UGM naar netto € 2.000,04 GVA. Hoewel deze terugval van € 36,90 relatief laag lijkt is het
resterend bedrag voor de GVA lager dan alle bedragen die in de referentiegegevens van defensie zijn
genoemd.

28

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen

Ook worden door oud Adjudanten netto maandinkomens beneden de € 2.000,- genoemd. In de
casus die hierbij is gecheckt bij het ABP is dit overigens iets gunstiger omdat er nabetalingen zijn
gedaan. Ook is van belang dat er in deze inkomenscategorie tot een jaarinkomen van € 38 465,rekening gehouden met volledige ouderenkorting.
Door één melder wordt aangegeven dat er vanaf zijn functioneel leeftijdsontslag een achteruitgang is
van € 600,- netto per maand. Door een ander wordt gesteld dat zijn huishouden hier niet van rond
kan komen. Nog een ander meldt dat zijn maandinkomen sinds januari 2021 is verminderd met €
400,- netto en hierdoor een inkomen overblijft van € 1528,- per maand. Voor mogelijk schrijnende
situaties verder paragraaf 3.5
Verwachtingen
Eén van de melders die de rekentool van Defensie gebruikt heeft voor het berekenen van het AOWgat meldt dat de verschillen tussen het huidige inkomen, het inkomen tijdens de periode van de
AOW-gat compensatie en vanaf de AOW-leeftijd te verwaarlozen is. Voor het berekenen van de
AOW-gat compensatie is de Overall Rekentool AOW-gat (v2021.3.1.0 PwC) van Defensie gebruikt.
Twee melders verwachten een dip in hun maandelijks inkomen tussen UGM en AOW van
respectievelijk € 475,- en € 802,-. Deze informatie is afgetapt van de site
www.mijnpensioenoverzicht.nl . In de casus die bij ABP is gecheckt blijkt dat de AOW-gat
compensatie niet te zijn meegenomen. Dat betrokkene op mijn pensioenoverzicht heeft
geraadpleegd is logisch omdat er ook sprake is van een gedeeltelijk burgerpensioen en deze site
beoogd alle pensioenverstrekkers gezamenlijk in beeld te brengen.
Verder meldt een actieve Militair dat het verschil tussen de oude situatie en de aanvullende 90%
maatregel € 193,- per maand is. De commissie gaat er vanuit dat dit verschil niet meer bestaat nu er
sprake is van 100% netto compensatie. Een andere melder geeft aan dat in de periode april t/m juni
2016 € 1.969,- per maand werd ontvangen en er een verschil is met de AOW dat betrokkene ook na
navraag bij het ABP niet kon verklaren. Deze gegevens zijn bij het ABP gecheckt. Het gaat om een
verschil van ruim € 100,- netto, die grotendeels verklaard kan worden door een verschil in brutonetto berekening vóór en na de AOW-datum.
Gevolgen scheiding
In de meldingen van oud Adjudanten gaat het om pensioenverevening van tussen de € 179,25 en €
200,- per maand. Vanwege eerder vermelde redenen wordt dit onrechtvaardig gevonden. Ook is de
hoogte van het te verevenen bedrag in een aantal gevallen nog niet vastgesteld.

29

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen

3.4.8 Inkomenscategorie (oud) sergeant-majoors/ opperwachtmeesters
Referentiegegevens (alle bedragen zijn maandbedragen)
Bruto
Netto Bruto
Netto
Bruto
Bruto
salaris salaris UGM
UGM
pensioen AOW-gat
comp.
4.257

2.758

3.300

1.973

1.979

2.074

Netto
pensioen
+ AOWgat comp.

Bruto
pensioen
+ AOW

Netto
pensioen
+ AOW

2.417

2.914

2.417

Feitelijk
Ook bij deze inkomenscategorie is in het overzicht sprake van een hogere netto GVA dan netto UGM.
Dit zou betekenen dat betrokkenen erop vooruit zouden moeten gaan. Bij de meldingen met
financiële onderbouwing worden door sergeant-majoors/ opperwachtmeesters echter netto lagere
bedragen genoemd. Dit geldt zowel voor de Uitkering Gewezen Militairen (UGM), die varieert van
€ 1.738,65 tot € 1.878,78, als voor de gerechtvaardigde aanspraak (GVA), die voor betrokkenen
tussen de € 105,34 en € 116,90 lager dan de UGM is. Dit is een paar honderd euro lager dan het
laagste bedrag in bovengenoemd overzicht en komt ongeveer overeen met het minimumloon dat
per 1 juli 2021 € 1701,- bedroeg.
Verwachtingen
Voor betrokken melders die nog een UGM-uitkering ontvangen is op basis van de door ABP-overzicht
niet altijd duidelijk wat zij aan AOW-compensatie zullen gaan ontvangen. Zo wordt een verwacht
inkomensval gemeld van ruim € 600,- netto per maand gedurende 2 jaar bij een UGM van € 1.740,Daarna is het verwachte pensioen volgens ABP € 1.130,- plus de AOW. Een ander meldt een terugval
van € 858,65 tot € 880,- netto per maand. Dit met de mededeling dat dit niet genoeg is om de
hypotheek van te betalen. Bij navraag bij ABP blijkt dat bij deze overzichten de AOW-gat compensatie
niet is meegenomen. Ook is van belang dat deze oud-militairen in aanmerking komen voor volledige
ouderenkorting. De verwachte netto-inkomens zijn in deze gevallen iets boven en onder de € 2.000,Gevolgen scheiding
In de meldingen zakt het inkomen van oud-Sergeant-Majoors bij scheiding tot iets boven het
minimumloon. Het vereveningsbedrag dat aan de ex moet worden betaald varieert van € 207- tot €
346,- per maand. Een voorbeeld hiervan is een netto UGM € 1738,60 per maand dat inclusief
pensioen terugvalt tot netto € 1443,33 per maand. In dit geval een achteruitgang van € 295,27 per
maand.
In het geval de scheiding nog niet is uitgesproken is het vereveningsbedrag ook nog niet vastgesteld.
Dat vanwege de getroffen regeling het pensioen bij scheiding vóór de leeftijd van 65 al bij 65 jaar
moet worden verevend en niet zoals bij andere Nederlanders bij de AOW-leeftijd wordt als wrang en
onrechtvaardig ervaren. Voor enkele handreikingen wordt verwezen naar bijlage 3.

30

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
3.5 Bijzondere omstandigheden
De volgende bijzondere omstandigheden worden gemeld.
a. Samenvallende diensttijd
Een melder geeft aan dat door samenvallende diensttijd pensioen is misgelopen en spaargeld is
opgesoupeerd.14 Een andere melder plaatst dit probleem in relatie tot de eerdere
pensioenverevening van oud-militairen, omdat de compensatieregeling “aanvulling samenvallende
diensttijd” volgens hem pas in behandeling wordt genomen tot het moment zijn ex en hij beiden
AOW genieten dus volgens hem is dat ook minimaal met minimaal 2 jaar (67+) uitgesteld.
b. Uitzending naar buitenland
Een andere oud-Militair meldt dat omdat vader als beroepsmilitair was ingedeeld bij Troepenmacht
in Suriname als minderjarige geen AOW is opgebouwd en hij 8% gekort. Hierbij is volgens betrokkene
sprake van rechtsongelijkheid tussen inwoners van Nederland en Suriname dat toen een deel van het
Koninkrijk was.
c. Emigratie - woonlandbeginsel
Een aantal oud militairen meldt dat zij wegens het woonlandbeginsel in de AOW geen volledige AOW
hebben kunnen opbouwen. Zo meldt een oud militair die in Spanje woont dat er sprake is van 6%
minder AOW-opbouw, waardoor het inkomensverlies in totaal naar verwachting 22% bedraagt. Een
ander oud-militair woont 8 jaar in de USA en had op basis daarvan 8 x 2% = 16% verlies aan AOW
verwacht. Omdat de leeftijd waarop de opbouw begint is verhoogt van 15 naar 17 jaar komt het
verlies nu neer op 20%. Ook wordt verlies van AOW-opbouw bij de partner gemeld. Omdat de
echtgenoot op de leeftijd van 28 jaar naar Nederland kwam wordt – tellend vanaf 15 jaar – 26%
AOW-opbouw gemist. Van de optie om de AOW vanwege de buitenlandperiode vrijwillig bij te
verzekeren is door deze melders blijkbaar geen gebruik gemaakt.
d. Zorg
Bijzondere omstandigheden worden genoemd door een oud-militair die 24/7 mantelzorg verleend
aan zijn vrouw die door beroerte sinds 2008 linkszijdig verlamd is geraakt en een hertrouwde oudmilitair die € 758 bruto per maand aan zijn ex betaald en zelf vanwege kanker extra rekeningen
heeft.
e. ANW-hiaat
De collectieve verzekering die defensie heeft voor haar medewerkers stopt evenals de oude
Diensteinde Regeling met 65 jarige leeftijd. Hierdoor zijn partners in geval van overleiden van de
oud-militair niet meer volledig verzekerd. Hier wordt in paragraaf 5.9 verder op ingegaan.
f. Door melder genoemde schrijnendheid
Meerdere melders verwachten of vinden dat zij in een schrijnende situatie terecht zijn gekomen. Bij
de gecheckte verwachtingen bij ABP ging het hierbij om onvolledige informatie. Dit ligt voor de
melders die al gebruik maken van de regeling voor de Gerechtvaardigde Aanspraak uiteraard

14 Zie ook Netwerkuitzending NPO vrijdag 3-12-2021, waarin ABP hier actief een oplossing voor biedt.

31

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
anders15
3.6 Samenvatting en aandachtpunten
Met de compensatieregeling AOW-gat Militairen wordt beoogd 100% compensatie te bieden voor
het wegvallen van de AOW. In de meldingen worden aangegeven dat hier niet geheel sprake van is,
omdat:
het percentage pensioenopbouw later is verminderd;
de duur van de UGM fasegewijs is ingekort van 10 naar 8 jaar voor de groep die verplicht
leeftijdsontslag kreeg en tot 5 jaar voor de groep waarvoor de nieuwe Diensteinderegeling
geldt;
salarisverhogingen in de CAO niet doorwerken in de AOW-compensatieregeling;
er bij pensioenverevening met de ex-huwelijkspartner sprake is van een zeer nadelige
situatie voor de oud-militair, omdat hij/zij gedwongen wordt op 65e leeftijd pensioen af te
dragen en zijn ex-partner hiervoor pas op de voor hem/haar geldende AOW-leeftijd wordt
aangesproken.
De meeste melders pleiten voor het doortrekken van de Uitkering Gewezen Militairen (UGM) tot de
pensioengerechtigde leeftijd. Diegenen die een financiële onderbouwing geven melden een lagere
uitkering dan tijdens de UGM.
De Gerechtvaardigde Verwachte Aanspraak (GVA) betreft echter het ouderdomspensioen plus de
AOW-gatcompensatie tot het bedrag dat zou zijn ontvangen wanneer de leeftijd van de AOW nog 65
jaar zou zijn geweest. Op basis van de referentiegegevens die zijn opgevraagd ontvangen de melders
doorgaans ook een lagere uitkering dan gemiddeld genomen bij een volledige pensioenopbouw op
basis van de GVA mag worden verwacht. Dit varieert van enkele tientjes tot honderden euro’s
minder per maand.
Hierbij speelt een rol dat
er voor gehuwden en samenwonende partners evenals bij de AOW sprake is van een lagere
AOW-gat compensatie;
er minder pensioen kan zijn opgebouwd. Bij navraag bij ABP blijkt hier in een aantal gevallen
sprake van te zijn omdat er tijdens de loopbaan bij Defensie in enig jaar sprake is geweest
van een loonstijging van meer dan 10%. Conform regelement wordt de hoogte van het
pensioen hierop aangepast. Soms is er ook sprake van een eerdere loopbaan in de
burgermaatschappij;
er bij hogere pensioenuitkeringen sprake is van het gedeeltelijk of geheel vervallen van de
ouderenkorting.
De lagere GVA kan hiermee echter niet altijd afdoende worden verklaard. Anderzijds zijn er ook geen
onregelmatigheden geconstateerd. Hoewel niet is geconstateerd dat de regeling zelf tot schrijnende
gevallen heeft geleid, is niet uit te sluiten dat in enkele gevallen er mede door grote
inkomensterugval en/of een laag resterend inkomen zich schrijnende situaties hebben voorgedaan.
De commissie en het meldpunt hadden niet de opdracht individuele zaken te behandelen. Te

15 Dit zijn er tenminste 4. Zie 3.4.8

32

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
overwegen valt om in situaties waarin mogelijk sprake is van een schrijnende situatie contact met
betrokkenen op te nemen om te achterhalen of dit daadwerkelijk het geval is en als dit zo is te bezien
hoe hier ondersteuning in kan worden geboden.
Echtscheiding leidt tot een extra verlies van inkomen, waarbij bij de opstelling van de regeling geen
rekening is gehouden. In meerdere gevallen is sprake van een laag resterend inkomen rond het
minimumloon.
De overgrote meerderheid van de melders heeft geen keuze gehad om langer te dienen en valt
verplicht onder de oude diensteinderegeling. Binnen de groep die formeel wel de keuze heeft gehad
om langer te dienen wordt door enkele melders naar voren gebracht dat:
er is aandrang uitgeoefend om af te vloeien.
er onvoldoende en onvolledige informatie is verstrekt om tot een goede keuze te komen
Verschillende meldingen over het gebrek aan informatie hebben betrekking op de beginperiode toen
er in de beleving van de melders nog veel onduidelijkheid over de oude en nieuwe diensteinde
regeling bestond16. Anderzijds lijkt er slechts een beperkte periode beschikbaar te zijn geweest voor
het kunnen maken van een definitieve keuze.
Voor veel melders die in de toekomst in aanmerking komen voor de AOW-gat compensatie blijkt het
lastig om een totaalbeeld over het te verwachten inkomen vanaf 65-jarige leeftijd te vormen. In
www.mijnpensioenoverzicht.nl is de AOW-gat compensatie niet meegenomen en in de rekentool van
Defensie ontbreekt het pensioen dat elders is opgebouwd. Te overwegen is na te gaan hoe de
voorlichting zodanig kan worden verbeterd dat diegenen die in aanmerking komen voor de AOW-gat
compensatie vanaf een zo vroeg mogelijk stadium beter in staat worden gesteld om zich voor te
bereiden op hun toekomstige financiële situatie.
De bijzondere omstandigheden die zijn gemeld hebben niet rechtstreeks met de
compensatieregeling AOW-gat Militairen te maken, behoudens de keuze om de collectieve
verzekering voor het ANW-hiaat niet voor deze groep door te trekken. Zowel voor de problematiek
rond samenvallende diensttijd als emigratie en woonlandbeginsel zijn er reeds door anderen
adviezen opgesteld en/of regelingen getroffen. Deze blijven om deze reden hier verder buiten
beschouwing.
Uitzondering hierop zijn de Militairen en gezinsleden die voor Nederland zijn uitgezonden naar het
buitenland en om die reden geen AOW hebben opgebouwd. Hiervoor draagt ook Defensie
verantwoordelijkheid.

16 Een vraag is ook of er gelegenheid is voor spijtoptanten om terug te komen op hun keuze.

33

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen

4. De uitvoering van de regeling
4.1 De opzet hoofdstuk.
In dit hoofdstuk toetst de commissie of de regeling van de AOW-gat compensatie aan de
gerechtvaardigde verwachting voldoet, werkt zoals die bedoeld is en wordt gedetailleerder gekeken
naar de neveneffecten van de regeling, ook wel de losse eindjes genoemd
Eerst wordt stil gestaan bij het begrip gerechtvaardigde verwachting in relatie met de
pensioenopbouw en de uitvoering van de AOW-gat compensatie.
4.2 De gerechtvaardigde verwachting
Onderdeel van de taak van de commissie is “om te onderzoeken of in de uitvoering van de regeling is
geborgd dat de groep gewezen militairen daadwerkelijk 100% van de gerechtvaardigde verwachting
heeft ontvangen.” Voor een uiteenzetting van de hoofdlijnen van de AOW-gat compensatie wordt
verwezen naar Hoofdstuk 2.
De eerste vraag is nu wat ex-militairen mochten verwacht te ontvangen aan ABP-pensioen en AOW
op de pensioendatum, te weten op 65 jaar. Met andere woorden: wat was de gerechtvaardigde
aanspraak?
In de procedure die diende voor de Centrale Raad van Beroep (CRvB) waarin het begrip
gerechtvaardigde aanspraak centraal stond, werd overwogen:
“De minister is voor de gerechtvaardigde aanspraak uitgegaan van de situatie van een AOW-leeftijd
van 65 jaar en een pensioenleeftijd van 65 jaar. In deze situatie bestaat het bruto maandinkomen
vanaf de 65-jarige leeftijd uit een AOW-uitkering en het opgebouwde ABP-pensioen. Het nettomaandinkomen wordt berekend door het bruto maandinkomen te verminderen met de loonheffing en
de inkomensafhankelijk bijdrage Zorgverzekeringswet. Het netto-maandinkomen dat resulteert, is de
gerechtvaardigde aanspraak van appellanten.”
Het gaat bij de gerechtvaardigde aanspraak dus om de som van AOW-uitkering die men op 65–jarige
leeftijd gekregen zou hebben en het opgebouwde ABP-pensioen. In de loop der jaren is de
gerechtvaardigde aanspraak, onder andere in de Tweede Kamer, veelvuldig aan de orde geweest.
Hierna volgt een bloemlezing.
• Nadat de Centrale Raad van Beroep een uitspraak heeft gedaan over de AOW-gat
compensatie informeerde de Minister van Defensie de Tweede Kamer over de definitieve
regeling voor oud-defensiemedewerkers. Daarin staat dat als de AOW-compensatie en het
ABP-pensioen door fiscale effecten netto minder bedraagt dan 90% van de gerechtvaardigde
aanspraak een aanvullende compensatie wordt betaald tot 90% van de gerechtvaardigde
verwachting.
• Later werd aan de Tweede Kamer gemeld: “Om de gevolgen van de opgehoogd AOW-leeftijd
te compenseren heeft Defensie in 2018 (Defensienota, Kamerstuk 34919 nr. 1) besloten om
voor deze militairen een regeling te treffen die het compenseren van deze ontbrekende

34

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen

•

•

•

•

AOW-uitkering als oogmerk heeft (de AOW-gatcompensatie tot 100% van de
gerechtvaardigde aanspraak.” 17
Daarna, in antwoord op Kamervragen: De gerechtvaardigde aanspraak is het bedrag van
gecombineerde netto pensioen- en AOW-uitkeringen die bij 65 jaar zou zijn uitgekeerd als de
AOW-leeftijd nog steeds 65 jaar was geweest 18(Antwoord van 29 mei 2020 op vragen van
het lid Karabulut (SP) over de “losse eindjes”).
In de brief van de Staatssecretaris van Defensie aan de Tweede Kamer 22 juni 2021. “Het
uitgangspunt van de AOW-gat compensatie is immers dat er wordt gekeken naar hetgeen
gewezen militairen op de leeftijd van 65 jaar hadden kunnen verwachten wanneer de AOWleeftijd niet verhoogd zou zijn geweest. Op de leeftijd van 65 jaar hadden zij kunnen
verwachten een AOW-uitkering te krijgen. Nu deze AOW-uitkering voor hen op dat moment
ontbrak, compenseert Defensie deze voor 100%.”
In een brief aan Defensie. “De gerechtvaardigde aanspraak is het bedrag van de
gecombineerde netto pensioen en AOW-uitkeringen die bij 65 jaar zouden zijn uitgekeerd als
de AOW-leeftijd (voor militairen en oud-burgermedewerkers) en de pensioenleeftijd (voor
oud-burgermedewerkers) nog steeds 65 zouden zijn geweest.” 19
De Centrale Raad van Beroep heeft ten aanzien van oud-militairen geoordeeld dat er sprake
is van een toereikende compensatie toen de compensatie nog een aanvulling was tot 90%
van de gerechtvaardigde aanspraak. Later is door Defensie (Defensienota, Kamerstuk 34919)
besloten het AOW-gat voor 100% te repareren. Dit is helder. De ex-militair krijgt maandelijks
precies hetzelfde bedrag dat hij gekregen zou hebben als de AOW-leeftijd nog steeds 65 was
geweest.

Volgens de commissie is hiermee duidelijk wat met de gerechtvaardigde aanspraak wordt bedoeld.
In antwoord op een vraag van de commissie aan het ABP over de wijze waarop ABP borgt dat
gepensioneerden daadwerkelijk krijgen wat hun is beloofd, de gerechtvaardigde verwachting dus,
antwoordde ABP als volgt:
Bij de start in oktober 2015 en bij de uitbreiding van de doelgroep is deze in kaart gebracht middels
dataverzoeken. De hieruit voortkomende aantallen waren plausibel.
Daarnaast krijgen/kregen we geen signalen dat klanten buiten de doelgroepselecties zijn gevallen.
Vandaag de dag vormt de beoordeling en toekenning van de AOW-gat compensatie een vast
onderdeel binnen de reguliere (en met voldoende waarborgen omklede) processen van de
verwerking van de aanvraag voor ouderdomspensioen. Bestaat er recht op de compensatie dan
ontvangt de klant naast de toekenningsbrief van zijn ouderdomspensioen een aparte
toekenningsbrief AOW-gat compensatie waarin de vaststelling tot 100% van de gerechtvaardigde
aanspraak wordt uitgelegd.
Uit de overzichten van ABP en de daarbij gehanteerde berekeningswijze blijkt dat precies het bedrag
van de gerechtvaardigde verwachting wordt uitgekeerd.

17

Antwoorden op de schriftelijke vragen van het lid Karabulut (SP) over de “losse eindjes” ten aanzien van de
compensatie van het AOW-gat van gewezen militairen. (kenmerk 2020Z06926).
18
Antwoord van 29 mei 2020 op vragen van het lid Karabulut (SP) over de “losse eindjes”.
19
Bijlage bij de brief SOD compensatieregeling AOW-gat BS201810160.

35

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
Uitgangspunt daarbij is het nettobedrag dat door betrokkene opgebouwde aan pensioen en AOW
ontvangen zou hebben als de AOW nog steeds op leeftijd 65 zou ingaan, de zogenoemde
gerechtvaardigde verwachting. Dit bedrag wordt vervolgens gebruteerd om de compensatie te
bepalen. Het resultaat is dat beide netto-bedragen gelijk zijn. Daarbij wordt rekening gehouden met
een algemene heffingskorting voor AOW-gerechtigden en de ouderenkorting. De door ABP
gehanteerde berekeningswijze is door Defensie met PwC afgestemd.
Bovendien heeft het ABP op verzoek van de commissie steekproefsgewijs een aantal
controleberekeningen uitgevoerd. Deze ondersteunen de conclusie dat betrokkenen het bedrag van
de gerechtvaardigde verwachting hebben ontvangen
De tweede vraag is of de uitvoering van de regeling is geborgd. Met andere woorden zijn er
zekerheden in de regeling ingebouwd dat betrokkenen de gerechtvaardigde verwachting
daadwerkelijk ontvangen.
Hierna zal daar tegen de achtergrond van de gerechtvaardigde verwachting verder op worden
ingegaan. Achtereenvolgens komt het opbouwpercentage bij pensioen, de (na-)betaling en
ouderenkorting en de situatie bij scheiding aan de orde.
4.3 Het ABP-pensioen
Het ABP-pensioen is de afgelopen jaren in het AOW-gat-dossier regelmatig onderwerp van gesprek
geweest. Bij de meldingen wordt de lagere pensioenopbouw veelvuldig genoemd. Vaak wordt
gemeld dat de pensioenopbouw niet doorloopt tot de AOW-ingang maar ook dat de
pensioenopbouw na de wijziging van het pensioenreglement lager is geworden. Het gaat bij het
laatste om de gevolgen van het verhogen van de pensioenrichtleeftijd van 65 naar 67 jaar in 2015.
Als gevolg daarvan is de jaarlijkse opbouw van 1,75% van de pensioengrondslag vanaf 2015 naar
1,657% gegaan. Het verschil in jaarlijkse opbouw is dus 0,093%.
Daar komt bij dat het lagere opbouwpercentage gericht is op een uitkeringsleeftijd van 67 jaar en
wordt die lagere opbouw herrekend naar leeftijd 65 met als gevolg dat de lagere opbouw ook nog
eens 14% lager werd. Als gevolg daarvan wordt het totale ABP-pensioen lager dan wanneer alles bij
het oude was gebleven. Dit had tot gevolg dat de oorspronkelijk gerechtvaardigde verwachting is
aangepast.
Hierbij komt de vraag aan de orde of er een inbreuk is gemaakt op de gerechtvaardigde verwachting.
Tegen de tijd dat het ABP-pensioen in zou gaan wist iedere betrokkene of kon het weten hoeveel
ABP pensioen men zou ontvangen. Daar is goed over gecommuniceerd. De gerechtvaardigde
verwachting is wat dat betreft niet in het geding geweest. Anderzijds is het zo dat de
gerechtvaardigde verwachting kort voor de pensioendatum is gewijzigd.
Deze wijziging werd wel als teruggang beschouwd, maar staat los van de wijze waarop het AOW-gat
is gecompenseerd.
Op deze lagere opbouw is regelmatig gewezen. Zoals in de meldingen onder andere:
• De bijlage 2 bij de brief van 2018/005 d.d. 11 april 2018 van H. Van den Heuvel aan de
Voorzitter van de vaste Kamercommissie voor Defensie.
• Bijlage 1 bij het schrijven van L. Van den Heuvel van 16 mei 2019 aan de voorzitter van de
vaste Kamercommissie voor Defensie van 16 mei 2019. In het gegeven voorbeeld bouwt
betrokkene als gevolg van de wijziging van het pensioenreglement per jaar 0,76% minder

36

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
pensioen ofwel (bij een salaris van € 80.000) € 456 per jaar minder op. Levenslang. Een
verlies van iets meer dan 1% van het ABP-pensioen.
De verschillen zijn niet substantieel, maar ook weer niet geheel te verwaarlozen, zeker omdat het
verschil levenslang is. Hoe dan ook, feit is wel dat het ABP-pensioen lager was zonder de wijziging
van de pensioenregeling het geval geweest zou zijn.
De CRvB heeft zich uitgesproken over de vraag of de minister bij het bepalen van de
gerechtvaardigde aanspraak ten onrechte is uitgegaan van een pensioenrichtleeftijd van 67 jaar
vanaf 1 januari 2015 en overwoog:
“Appellanten kunnen evenmin worden gevolgd in hun subsidiair ingenomen standpunt dat de
minister bij het bepalen van de gerechtvaardigde aanspraak ten onrechte is uitgegaan van een
pensioenleeftijd van 67 jaar vanaf 1 januari 2015 dan wel dat de minister voor het hanteren van die
pensioenrichtleeftijd een compensatie had moeten bieden, zoals hij bij burgerambtenaren wel heeft
gedaan.”
“….staan in deze zaken de problematiek van het AOW-hiaat en het gegeven van de veranderde
pensioenrichtleeftijd los van elkaar.”
“De keuze van de bij de wijziging van het Pensioenreglement betrokken sociale partners om de
pensioenleeftijd van 65 jaar te handhaven en (niettemin) een pensioenrichtleeftijd van 67 jaar vanaf 1
januari 2015 te gaan hanteren, heeft tot gevolg dat militairen vanaf de pensioengerechtigde leeftijd
van 65 jaar een iets lager ouderdomspensioen krijgen dan in het geval de pensioenrichtleeftijd 65 jaar
zou zijn gebleven. Het is niet aan de minister voor de gevolgen van deze wijziging van het
Pensioenreglement in het kader van deze zaken een compensatie te bieden.”
“Er was dan ook geen reden voor de minister bij het bepalen van de gerechtvaardigde aanspraak de
gewijzigde pensioenrichtleeftijd buiten beschouwing te laten dan wel daarvoor een compensatie toe
te kennen. De Raad volgt dus de vaststelling van de gerechtvaardigde aanspraak zoals de minister die
tot stand heeft gebracht.”
De CRvB ziet dus geen reden om de gevolgen van het verhogen van de pensioenrichtleeftijd en het
lagere opbouwpercentage te compenseren.
De commissie baseert zich vanzelfsprekend op de uitspraak van de Centrale Raad van Beroep en ziet
daarin geen reden om de gevolgen van het verhogen van de pensioenrichtleeftijd en het lagere
opbouwpercentage te compenseren, daarbij in ogenschouw nemend dat het in het
arbeidsvoorwaardenoverleg is betrokken en er in dat proces afwegingen en keuzes zijn gemaakt.

37

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
5. De neveneffecten
5.1 Opzet van dit hoofdstuk
Dit hoofdstuk gaat over de neveneffecten van de uitvoering van de compensatieregeling AOW-gat
militairen, ervan uitgaande dat de regeling zoals is overeengekomen op de juiste wijze is uitgevoerd.
Het gaat daarbij om de ouderenkorting, de alleenstaandeouderenkorting, de zorg- en huurtoeslag,
inkomensafhankelijke bijdrage zorgverzekering, het effect van de progressie in de
inkomstenbelasting en de gevolgen van scheiding.
Neveneffecten die sterk afhankelijk zijn van de individuele situatie - en waar vooraf dus geen
rekening mee gehouden kon worden – is het effect op de aanspraak op zorg- en huurtoeslag, de
progressie in tarieven inkomstenbelasting. Zo kan een nabetaling gevolgen hebben voor het recht op
zorg- en huurtoeslag. Terugbetaling in een later jaar van eerder ontvangen toeslagen kan het gevolg
zijn. De gevolgen van echtscheiding in relatie tot pensioen staan weliswaar los van de AOW-gat
problematiek maar zoals hierna zal blijken is er toch een relatie met de AOW-compensatie. Hierna
wordt het voorgaande uitgewerkt. Achtereenvolgens komt de ouderenkorting, de
alleenstaandeouderenkorting, de zorg- en huurtoeslag, het effect van de progressieve
inkomstenbelasting, scheiding en het Anw-hiaat aan de orde. Maar eerst wordt stilgestaan bij de
zogenoemde “losse eindjes”.
5.2 De losse eindjes.
In de discussie over de AOW-compensatie zijn de neveneffecten van de regeling aan de orde
geweest. In dat verband wordt er ook wel gesproken over de losse eindjes. In dat verband zijn door
de staatssecretaris toezeggingen gedaan. Deze heeft meermalen in de Tweede Kamer gezegd dat ze
bereid is naar individuele gevallen te kijken. Onderstaand volgt een niet limitatieve opsomming van
wat er zoals is gezegd en geschreven over de neveneffecten.
• In antwoord op vragen over de losse eindjes meldde de staatsecretaris dat ze in het gesprek
met de heer Van den Heuvel graag te horen als betrokkenen door de huidige AOWcompensatie onbedoeld worden benadeeld. “In dat kader merk ik op dat door Defensie
bijvoorbeeld een compensatie wordt geboden aan betrokkenen die als gevolg van de
nabetalingen in verband met de AOW-compensatie de verhoogde ouderenkorting mislopen”
• In de brief van 22 juni 2021 merkte de staatssecretaris op: “De commissie zal zich buigen
over ieder probleem dat voortvloeit uit het AOW-gat en onder haar aandacht wordt
gebracht, waarbij uiteraard ook de aan uw Kamer toegestuurde kaarten zullen worden
behandeld.”20
• In het commissiedebat van 24 augustus 2021 toen het ging over het instellen van deze
commissie (in het debat commissie Van-Zwol genoemd) en over het doortrekken van de
UGM zei de staatssecretaris dat het meer gaat om de vraag of er mensen zijn die tussen wal
en schip vallen. Dat is ook een van de opdrachten van de commissie om te kijken naar
financiële problemen die mogelijk niet geadresseerd worden, die te inventariseren en of daar
een rode draad in zit.

20

Van de Staatsecretaris aan de Tweede Kamer van 22 juni 2021, referentie BS20210113950

38

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
De commissie merkt op dat het AOW-gat het gevolg is van eerder ingezet overheidsbeleid. Vanwege
de gestegen levensverwachting is zowel de pensioenrichtleeftijd voor werknemers- en
ambtenarenpensioen als de AOW-gerechtigde leeftijd verhoogd. De ex-militair was echter, vanwege
het functionele leeftijdsontslag en anders dan bijvoorbeeld werknemers in het bedrijfsleven, niet in
de positie om langer door te werken.
Het is de vraag of deze neveneffecten van dit overheidsbeleid voor rekening van de ex-militair komen
of voor rekening van Defensie als werkgever of voor rekening van de overheid.

5.3 Ouderenkorting
In de discussie over de compensatie van het AOW-gat blijkt de ouderenkorting een belangrijke rol te
spelen. Het doel van de ouderenkorting is om gepensioneerden compensatie te geven voor de lagere
draagkracht na pensionering. Het is een korting op de te betalen inkomstenbelasting voor de
belastingplichtige die op het einde van het kalenderjaar de pensioengerechtigde leeftijd voor de
AOW heeft bereikt (art. 8.17 Wet IB 2001). De korting bedraagt in 2022 maximaal € 1726 per jaar
en wordt bij de aangifte inkomstenbelasting automatisch verleend. De relatie tussen de
ouderenkorting en de AOW-gatcompensatie is complex.
Bij de ouderenkorting moet een onderscheid gemaakt worden tussen de regeling vóór en na 2019.
Vóór 2019 was de ouderenkorting (2018: €1596) tot een verzamelinkomen van € 36.783. Was het
inkomen hoger dan deze drempel dan werd de korting abrupt verlaagd tot € 72. Vanaf 2019 wordt de
korting geleidelijk afgebouwd tot een verzamelinkomen van € 49.972 (2022). Deze systeemwijziging
is van belang in verband met nabetalingen in het kader van de compensatie.
De oude en de nieuwe opzet van de wettelijke regeling is als volgt:
2018
Verzamelinkomen lager dan € 36.346 € 1418
Verzamelinkomen hoger dan – 36.346 - 72.
2019
Verzamelinkomen lager dan € 36.783 € 1.596
Verzamelinkomen hoger dan –36.783 afbouw met 15% van het surplus tot nul.
Voorbeeld (ontleend aan de site van de Belastingdienst)
U hebt in 2019 de AOW-leeftijd en u hebt een verzamelinkomen van € 40.000. De afbouw bedraagt
15% x (€ 40.000 – € 36.783) = € 482. Uw ouderkorting wordt verlaagd tot € 1.114 (€ 1.596 - € 482).21
Om de ouderenkorting in perspectief te zien is het van belang dat de algemene heffingskorting voor
nog niet AOW-gerechtigden €2. 888 (2022) is tot een verzamelinkomen van € 21.318), aflopend naar
0 bij een inkomen van € 69.398
De algemene heffingskorting voor AOW-gerechtigden is in hetzelfde jaar € 1.494 tot een inkomen
van € 21.318 gelijkmatig aflopend naar 0 bij een inkomen van € 69.398. De AOW-gerechtigde heeft
21

Bij een verzamelinkomen van € 47.423 is de ouderkorting gedaald tot 0.

39

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
hetzelfde jaar ook recht op ouderenkorting van € 1.726 tot een inkomen van € 38.465 gelijkmatig
aflopend naar 0 bij een inkomen van € 49.972. De maximale heffingskorting voor AOW-gerechtigden
is dus € 3.220,- terwijl die voor nog niet AOW-gerechtigden € 2.888 is. Deze benadering is in het
algemeen in het voordeel van betrokkenen.
Bij de vaststelling van de compensatie is door ABP rekening gehouden met de algemene
heffingskorting voor AOW-gerechtigden en met de ouderenkorting. Dus met maximaal € 3.220. De
algemene heffingskorting voor nog niet AOW-gerechtigden is € 2.820 (2022). De door ABP
toegepaste kortingen leidde tot maximaal € 300 meer heffingskorting dan wanneer met de algemene
heffingskorting voor nog niet AOW-gerechtigden rekening was gehouden.
Wat betreft de ouderenkorting zijn er twee situaties te onderscheiden:
De ex-militair die nog niet AOW-gerechtigd is en over de periode van pensioeningang tot AOWingang fiscaalrechtelijk geen aanspraak kan maken op ouderenkorting. Echter bij de berekening van
de AOW-gat compensatie heeft ABP wel rekening gehouden met de ouderenkorting. Dit leidde tot
een hogere heffingskorting (algemene heffingskorting plus ouderenkorting) dan wanneer de
algemene heffingskorting voor niet AOW-gerechtigden toegepast zou zijn.
1. Het merendeel van gerechtigden tot een AOW-gat compensatie, te weten 69% , behoorde tot
deze categorie. Er zijn situaties denkbaar waarin deze berekeningsmethodiek minder gunstig
uitpakt- bijv. bij hogere inkomens en toepassing van de algemene heffingskorting voor nog niet
AOW-gerechtigden aantrekkelijker is. De commissie adviseert om degenen die aantonen dat ze
benadeeld zijn een (gebruteerde) compensatie te geven.
2. De oud-militair die al wel AOW-gerechtigd is en die een nabetaling AOW-compensatie ontvangt
met als gevolg dat de ouderenkorting lager wordt. In een van de gesprekken die de
Staatssecretaris had met L. Van den Heuvel is het onderwerp ouderkorting aan de orde geweest.
22
31% van de totale groep gerechtigden op een AOW-gat compensatie was AOW-gerechtigd. Dat
Defensie oog heeft voor dit nadeel blijkt uit het volgende. De staatssecretaris geeft aan het graag
te horen “ als betrokkenen door de huidige regeling worden benadeeld. In dat kader merk ik op
dat door Defensie bijvoorbeeld een compensatie wordt geboden aan de betrokkenen die als gevolg
van de nabetalingen in verband met de AOW-compensatie de verhoogde ouderenkorting
mislopen.”
De site van Defensie meldt het volgende: “Gebleken is dat de nabetalingen die in het kader van de
AOW-gat compensatie zijn gedaan in 2017, 2018 of 2019 voor enkele oud-medewerkers nadelige
consequenties hebben gehad in verband met de aanspraak op ouderenkorting. Door deze betalingen
is het inkomen gestegen boven het ‘grensinkomen’, waardoor zij de hogere ouderenkorting zijn
‘misgelopen’. Betrokkenen hebben hierdoor financieel nadeel geleden ten opzichte van de situatie
wanneer de tegemoetkoming AOW-hiaat direct vanaf 65 jaar zou zijn uitbetaald. Defensie heeft
besloten dat financieel nadeel te compenseren.
Het is mogelijk dat meer oud-medewerkers dit nadeel hebben gehad. Als u meent dat die situatie
ook bij u van toepassing is geweest, dan kunt u een e-mail te sturen naar met als onderwerp ‘verzoek
compensatie gemis ouderenkorting door nabetaling tegemoetkoming AOW-hiaat’. Vanuit Defensie
zal dan zo spoedig mogelijk met u contact worden opgenomen.”

22

Antwoorden van de Staatssecretaris op schriftelijke vragen van het lid Karabulut (SP) over de losse eindjes
van de AOW-gat compensatie, brief van de staatssecretaris aan de Tweede Kamer van 29 mei 2020.

40

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen

Het is de commissie bekend dat in één geval een vaststellingsovereenkomst is gesloten waarin het
negatieve effect van de nabetaling op de ouderenkorting is gecompenseerd. Overigens is het ook zo
dat een nabetaling een lagere ouderenkorting op kan leveren in het jaar van betaling, maar de
ouderenkorting in voorgaande jaren hoger of gelijk was geweest als de nabetaling over meer jaren
was uitgesmeerd. Er is dan sprake van egalisering. Dit in ogenschouw nemend concludeert de
commissie dat er, behoudens mogelijk specifieke gevallen, geen nadeel optreedt voor betrokkenen
als gevolg van de nabetaling. Mochten er zich toch ex-militairen melden die aantoonbaar nadeel
hebben ondervonden voor de ouderenkorting, dan ligt een compensatie voor de hand.
De commissie concludeert dat een nabetaling wat betreft de ouderenkorting nadelig uit kan vallen
voor de ontvanger als deze in het jaar van ontvangst AOW-gerechtigd is en een inkomen, zonder de
nabetaling, heeft dat hoger is dan de drempel (2022 € 34.465)) maar lager dan € 49.972. Het is
maatwerk. De commissie beveelt aan om het initiatief niet bij de betrokken ex-militair te leggen om
gemis aan ouderkorting vast te stellen, maar bij Defensie en alle betrokkenen hier over te informeren
en te wijzen op de eerder gepubliceerde tekst op de website van Defensie.
5.4 Alleenstaandeouderenkorting.
Wat geldt voor de ouderenkorting geldt ook voor de alleenstaandeouderenkorting. Men krijgt de
alleenstaandeouderenkorting als men het hele kalenderjaar of een deel daarvan een AOW-uitkering
voor een alleenstaande krijgt of daar recht op hebt. De alleenstaandeouderenkorting is in
tegenstelling tot de ouderkorting niet inkomensafhankelijk. Volgens opgave van het ABP is 3,27%
van de gerechtigden op AOW-compensatie alleenstaand.23 De alleenstaandeouderenkorting is € 449
(2022). Bij het bepalen van de gerechtvaardigde aanspraak en van vergoeding van de AOW-gat
compensatie is daar door ABP rekening mee gehouden. 24
De commissie concludeert wat betreft de alleenstaande ouderenkorting er geen reden is voor verdere
actie nu de bij de bepaling van de compensatie rekening is gehouden met de
alleenstaandeouderenkorting en deze niet inkomensafhankelijk is.
5.5 Zorgtoeslag
Om in aanmerking te komen voor zorgtoeslag mag het inkomen in 2021 niet hoger zijn dan € 31.998
(2022) per jaar.
Bij iemand met een toeslagpartner mag het inkomen samen niet hoger zijn dan € 40.944 (2022) per
jaar. Daarnaast mag het vermogen op 1 januari 2022 niet hoger zijn dan € 120.020.
Is er sprake van een toeslagpartner dan mag het vermogen niet hoger zijn dan € 151.767.
Voor militairen in actieve dienst, worden de ziektekosten gedekt door de ziektekostenregeling van
het ministerie van Defensie. Men is dan ook niet verplicht verzekerd voor de Zorgverzekeringswet.
De militair in actieve dienst krijgt daarom geen zorgtoeslag. De ex-militair die een UGM-uitkering of
een AOW-uitkering en pensioen ontvangt kan dus wel aanspraak maken op zorgtoeslag.
Dientengevolge kan hij dus ook geconfronteerd worden met een terugbetaling c.q. verrekening met

23

ABP heeft bij de vaststelling van de compensatie voor deze groep rekening gehouden met de alleenstaande
AOW.
24
Zie bijlage….. Bepaling van de vergoeding tegemoetkoming AOW-hiaat.

41

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
een ontvangen zorgtoeslag als hij bijvoorbeeld een compensatie ontvangt voor het AOW-gat of een
nabetaling in dat kader.
De maximale zorgtoeslag daalt bij een inkomen tot € 21.500 van € 207 per maand geleidelijk tot 0 bij
een inkomen van € 40.000. Een nabetaling in enig jaar in het kader van de compensatieregeling van
bijvoorbeeld van bijvoorbeeld € 10.000 betekent in dat jaar een lagere maandelijkse zorgtoeslag van
zo’n € 120. Als het bedrag van de nabetaling echter als reguliere betaling gespreid over twee jaar was
ontvangen, dan was de invloed ervan in die twee jaar nominaal gelijk. 25
De vraag of iemand recht heeft op zorgtoeslag en zo ja op welk bedrag is afhankelijk van een aantal
factoren (inkomen en vermogen aanvrager en het inkomen en vermogen toeslagpartner). Defensie
kan daar geen rekening mee houden omdat er geen inzicht is in de persoonlijke omstandigheden.
Zoals hiervoor is aangegeven wordt het effect van een nabetaling geneutraliseerd door een hogere
toeslag in de jaren daarvoor. Een soort middeling dus. Mogelijk kan ABP hier een actieve rol kunnen
spelen omdat die over de benodigde gegevens beschikt.
5.6 Huurtoeslag
Niet iedereen die huurt kan huurtoeslag krijgen. Om in aanmerking te komen, mag het inkomen niet
te hoog zijn. Ook mag de huur niet te hoog, maar ook niet al te laag zijn. Hoe hoog het inkomen mag
zijn, hangt af van de huur, de leeftijd en de samenstelling van het huishouden van de aanvrager .Zo
mag de maandelijkse huur in 2022 niet hoger zijn dan € 763,47.Daarnaast mag men ook niet te veel
vermogen hebben, zoals spaargeld. Iedere bewoner mag op 1 januari 2022 maximaal € 31.340
hebben. Partners mogen samen op 1 januari 2021 maximaal € 62.680 hebben. Als het inkomen of
vermogen van de aanvrager of de toeslagpartner in de loop van een jaar een te hoog inkomen blijkt
te hebben of een te groot vermogen kan dat doorgegeven worden aan de belastingdienst om te
voorkomen dat men na afloop van het jaar terug moet betalen. In de meldingen is ook het gemis aan
als gevolg van een (na)betaling een enkele keer genoemd.
Het is noch bij de commissie, noch bij Defensie als werkgever bekend hoeveel ex-militairen in een
huurwoning wonen en of zij in aanmerking kwamen voor huurtoeslag. Onderstaand is de invloed te
zien van een hoger inkomen als gevolg van een nabetaling op de huurtoeslag.26

25

Zuiverder zou zijn als in de schaduwberekening niet van niet van het hele bedrag van de AOW-gat
compensatie wordt uitgegaan, maar de brutering buiten beschouwing te laten. Immers, als de AOW-leeftijd
niet was verhoogd dan had betrokkene de AOW ontvangen zonder brutering. In incidentele gevallen zou dit
nog een verschil kunnen maken in het nadeel van betrokkene.
26
Rekening gemaakt op de site van de Belastingdienst (cijfers 2021).

42

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
Gegevens: jaar 2021, kale huur € 700, servicekosten € 50 per maand. Aanvrager (65 jaar) en diens
partner hebben een zodanig vermogen dat dit de huurtoeslag niet beïnvloedt. De toeslagpartner
heeft geen inkomen.
Inkomen (pensioen en AOW-comp.)

huurtoeslag per maand

€ 25.000
- 30.000
- 35.000
- 40.000

€ 272
- 162
- 65
geen toeslag

Dit betekent bijvoorbeeld dus dat de maandelijkse toeslag flink lager wordt of geheel verloren gaat
wordt als in enig jaar het inkomen flink hoger wordt als gevolg van een nabetaling AOWcompensatie. Stijgt het reguliere inkomen van € 30.000 naar € 40.000 of hoger dan is het verlies aan
maandelijkse huurtoeslag € 162. De invloed van een nabetaling op de hoogte van de huurtoeslag is
dus niet te verwaarlozen bij inkomens tot modaal.
In een vaststellingsovereenkomst die Defensie aan de commissie heeft verstrekt is een (gebruteerde)
compensatie voor de nadelige gevolgen voor de zorg- en huurtoeslag vanwege een nabetaling
overeengekomen. Het nadelige gevolg zou niet zijn opgetreden als de volledige AOW-compensatie
eerder (gespreid) zou zijn uitbetaald.
De commissie concludeert dat bij de huurtoeslag is, net als bij de zorgtoeslag en de ouderenkorting,
sprake van egaliserende werking en is er van wege de vele variabelen geen algemene regel vast te
stellen om te compenseren.
5.7 Inkomstenbelasting
Denkbaar is dat iemand als gevolg van de “gebruteerde” AOW en/of een nabetaling over meer dan
één jaar in een hoger IB-tarief valt dan wanneer de reguliere AOW was ontvangen. Het gaat dan om
enkele procenten van het deel dat in een hogere schijf valt. Het verschil in belastingtarief voor een
niet AOW-gerechtigde tussen de eerste en de tweede de schijf is zo’n 4% is. Bij het maken van de
afspraken en de uitvoering van de uitbetaling van de AOW-compensatie had hier vanwege het
casuïstische karakter geen rekening mee gehouden kunnen worden. De uiteindelijk te betalen
inkomstenbelasting is mede afhankelijk van andere inkomsten en aftrekposten.
Maar als betrokkene bovendien als gevolg van de nabetaling ook nog de volledige ouderenkorting
verliest, blijft er van de nabetaling weinig over.27

27

Zie bijlage bij de brief van L. van den Heuvel brief van 11 april 2018.

43

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
Een aansprekend voorbeeld is opgenomen in bijlage 2 bij de brief van H. Van den Heuvel van 11 april
2018 aan de voorzitter van de vaste Kamercommissie voor Defensie.
Daarin gaat het om een uitbetaling van de 90%-vergoeding. Een nabetaling van zo’n € 2.000 bruto
resulteerde niet alleen in een hoger tarief inkomstenbelasting maar ook in het verlies van de
ouderenkorting. Het eindresultaat was dat van de nabetaling iets minder dan € 150 resteerde.
In dit voorbeeld zit het nadeel grotendeels in de verlies van ouderenkortingouderenkorting
(maximaal € 1292 in 2017) door de toenmalige systematiek en deels in het hogere tarief. De
commissie kan het eindresultaat niet geheel verklaren. Mogelijk waren andere
inkomensbestanddelen van betrokkene mede de oorzaak.
De staatssecretaris heeft aangegeven dat ex-militairen als deze zich kunnen melden bij Defensie voor
een compensatie.

Volgens Defensie wordt bij de regeling voor de AOW-gat compensatie en de nabetalingen rekening
gehouden met de progressie in de tarieven. Er kan- aldus Defensie – geen nadeel ontstaan voor de
ex-militair.
Omdat bij de nabetalingen rekening wordt gehouden met de progressie in de inkomstenbelasting ziet
de commissie op dit punt geen aanleiding tot actie.
5.8 Scheiding
5.8.1 Inleiding
Strikt genomen staan de gevolgen van scheiding los van de AOW-gat compensatie. Echter, als de
AOW-ingangsdatum en de pensioenrichtleeftijd in het algemeen als gevolg van de gestegen
levensverwachting niet was verhoogd, was er geen verschil geweest in ingangsleeftijd van de op 65
jaar wettelijk vastgestelde ingangsdatum van het militairenpensioen en overige pensioenregelingen.
Van de door een groot aantal melders gesignaleerde onrechtvaardigheid was er dan geen sprake
geweest. De commissie vond dit voldoende reden om hier, buiten de grenzen van de opdracht,
dieper op in te gaan.
In dit onderdeel wordt eerst een beeld geschetst van de wettelijke regeling omtrent scheiding en
pensioenverdeling alsmede enkele praktische aspecten. Daarna komt het aspect van de verschillende
ingangsdata van het pensioen van beide ex-partners aan de orde. Daarbij wordt een handreiking
gedaan om alsnog andere afspraken te maken wat betreft de verdeling van het pensioen. Het
tweede onderwerp gaat over de vaststelling van de AOW-gat compensatie van de gescheiden exmilitair.
5.8.2 Wettelijke regeling.
De regeling voor het verdelen van pensioen bij scheiding is te vinden in de Wet verevening
pensioenrechten bij scheiding (Wet VPS) van 1995. Van belang is dat deze wet regelend recht bevat.
Dat wil zeggen dat de scheidende partijen van de wet afwijkende afspraken kunnen maken. Verder is
relevant dat er een wetsvoorstel Wet pensioenverdeling bij scheiding (wet PVS) in de Tweede Kamer
aanhangig is dat de Wet VPS moet vervangen. De geplande ingangsdatum van de nieuwe wet is 1 juli

44

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
2022.28 De nieuwe wet is een trendbreuk met de huidige regeling en is van belang voor scheidingen
die na de invoering van de Wet pensioenverdeling bij scheiding plaatsvinden en heeft dus geen
invloed op scheidingen tot die datum.
De hoofdregel is dat op basis van de Wet verevening pensioenrechten bij scheiding 1995, de
vereveningsgerechtigde recht heeft op de helft van het tijdens de huwelijkse periode of duur van het
geregistreerd partnerschap opgebouwde ouderdomspensioen. Het opgebouwde partnerpensioen,
inclusief de voorhuwelijkse periode, komt geheel aan de partner toe. Dit geldt voor beide partijen
over en weer.
De vereveningsgerechtigde heeft een afhankelijk recht, dat wil zeggen dat het deel dat aan de
vereveningsgerechtigde toekomt, ingaat op het moment dat het ouderdomspensioen van de expartner ingaat. Deze heeft een rechtstreekse aanspraak op de pensioenuitvoerder, in dit geval het
ABP. Omdat het een afhankelijk recht is volgt dit het uitkeringspatroon van het deel dat aan de
andere ex-partner toekomt. Dit betekent onder meer dat als deze het pensioen eerder of later in laat
gaan dan de ingangsdatum op basis van de pensioenregeling of kiest voor een hoog-laag constructie,
dit gevolgen heeft voor de pensioenuitkering aan de andere ex-partner.
Voor het geval de vereveningsgerechtigde partner eerder komt te overlijden dan de
vereveningsplichtige partner, wast het deel van de overleden ex-partner weer aan bij de ander. Deze
krijgt dan weer recht op het gehele opgebouwde ouderdomspensioen.
De ex-partner heeft een rechtstreekse aanspraak op het pensioenfonds mits de melding van de
scheiding binnen de wettelijke periode van twee jaar aan het pensioen is gedaan. Is dat niet het geval
dan heeft de ex-partner geen aanspraak op het pensioenfonds maar een aanspraak op de andere expartner. 29 De pensioenuitvoerder betaalt in dat geval het hele pensioen uit aan de deelnemer en
deze zal het deel dat aan de ex toekomt door moeten betalen. De vereveningsplichtige moet het
brutobedrag doorbetalen aan de ex-partner. Het is echt wel mogelijk om de belastingdienst een
voorlopige aanslag te vragen zodat die aftrekpost en de ouderen- en alleenstaandeouderenkorting
korting al tijdens het kalenderjaar kan worden verzilverd.
Ook is het mogelijk dat partijen kiezen voor conversie van de pensioenaanspraken. Omdat conversie
in slechts enkele procenten van het aantal scheidingsgevallen voorkomt wordt dat hier niet verder
besproken. Voor een nadere uitleg daarover wordt verwezen naar bijlage 3
De ervaring leert dat lang niet in alle scheidingsgevallen de scheiding binnen de wettelijke periode
van twee jaar aan de uitvoerder wordt gemeld.30 Het aantal niet-melders is uiteraard bij ABP niet
bekend.
Degenen die de scheiding niet hebben doorgegeven aan ABP en dus het vereveningsdeel aan de expartner doorbetaalt krijgt bij de aangifte inkomstenbelasting de juiste ouderen- en
alleenstaandeouderenkorting en algemene heffingskorting. Het doorbetaalde pensioendeel is
immers aftrekbaar, verlaagt verzamelinkomen en beïnvloedt de heffingskortingen.

28

De ingangsdatum is al eerder uitgesteld. Mogelijk wordt die weer uitgesteld tot de invoering van het nieuwe
pensioenstelsel.
29
De pensioenuitvoerder is overigens vrij om aan een melding die na de wettelijke periode van twee jaar wordt
ontvangen hetzelfde gevolg te geven, mits beide ex-partner daarom verzoeken dan wel daarmee instemmen.
30
Het percentage meldingen is per pensioenuitvoerder verschillend.
Het is niet ondenkbaar dat in de helft van de gevallen de melding tijdig is gedaan.

45

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
Het achterwege laten van de melding kan bij hogere inkomens een neveneffect hebben. De
vereveningsplichtige ex-partner die het hele pensioen ontvangt wordt belast tegen het tabeltarief en
kan het doorbetaalde deel van het pensioen mogelijk tegen een lager tarief aftrekken.31 In situaties
waarin de melding niet is gedaan kunnen dus de gevolgen van een scheiding nog lang doorwerken.
De commissie ziet in de aanpassing van de fiscale regelgeving geen aanleiding om betrokkenen – die
verzuimd hebben de scheiding tijdig te melden bij de ABP - compensatie te bieden.

5.8.3 De meldingen.
Van de 941 meldingen bij het meldpunt gaan er 152 over het ABP-pensioen en scheiding. Daarvan
geven er 63 een financiële onderbouwing. Het gaat bij de meldingen vooral over het verschil in
ingangsdata van de pensioenregelingen van beide ex-partners
Het gaat erom dat de pensioenleeftijd van de partner is opgehoogd naar 67 terwijl die van de exmilitair 65 is gebleven. De ex-militair moet als gevolg hiervan dus twee jaar langer wachten op het
pensioen van de ex-partner dan was voorzien ten tijde van de scheiding.32 Hoe jonger de ex-partner
is hoe langer de gepensioneerde militair moet wachten. Dit wordt - begrijpelijk - als onrechtvaardig
ervaren. Hierna wordt een handreiking gedaan om de pensioenverdeling in een aantal situaties
alsnog anders te regelen.
In beginsel worden alle gescheiden militairen, ook al is de scheiding niet gemeld bij ABP geraakt. Dit
geldt onder meer niet als in huwelijkse voorwaarden of scheidingsconvenant van de Wet VPS
afwijkende afspraken hebben zoals een ander verdelingspercentage of als men conversie is
overeengekomen of als de partner geen pensioenregeling heeft.
Uit de meldingen blijkt dat de gevolgen van de latere ingangsdatum van het pensioen van de expartner als onrechtvaardige wordt ervaren. De vraag is: wat is hun schade? Feitelijk gezien is die er
niet, want iedereen heeft gekregen waar hij of zij recht op had, namelijk het opgebouwde pensioen.
De “schade” zit in het feit dat de ex-militair een periode in een benarde financiële positie terecht is
gekomen met voor een aantal uiterst vervelende gevolgen. En dit wordt nu actuarieel herrekend
(verhoogd) omdat de ingangsdatum is opgeschoven.
Wat betreft lopende scheidingen en toekomstige scheidingen beveelt de commissie aan, zolang de
huidige wet nog van toepassing is, om in de voorlichting expliciet aandacht te schenken aan het
verschil in ingangsdatum van het ouderdomspensioen, de mogelijkheid om alsnog andere afspraken
te maken en de optie van conversie te overwegen.
Daarbij is volgens de commissie gerichte voorlichting aan militairen en een actieve rol van
echtscheidingsprofessionals van groot belang33. Door voor conversie te kiezen loopt men in feite
vooruit op de ophanden zijn Wet PVS. Voor een nadere uitleg en een cijfervoorbeeld wordt verwezen
naar bijlage 3.

31

Dat is het geval bij inkomens in het hoogste tarief.
Dit is anders als de ex-partner het pensioen eerder in laat gaan. Maar in dat geval is er geen reden om een
melding te doen.
33
De commissie denkt daarbij aan aandacht vragen voor de thema o.a. bij de Nederlandse orde van advocaten,
Vereniging van pensioenrecht, de Koninklijke notariële broederschap notarissen en de Vereniging van
Familierecht Advocaten en scheidingsmediators.
32

46

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
Het tweede aspect van de scheiding gaat over de vaststelling van de compensatie.
Het ABP houdt bij het berekenen en uitkeren van de compensatie geen rekening met de
rechtstreekse aanspraak op ouderdomspensioen van de ex-partner van de deelnemer.
Dit betekent dat het ABP niet uitgaat van de juridische realiteit door geen rekening te houden met de
rechtstreekse aanspraak van de ex-partner op het ABP. Zie hierna voor een verklaring.
De vraag is of dit terecht is. De gerechtvaardigde aanspraak was immers dat de ex-militair niet het
gehele pensioen zou ontvangen. Dat was de juridische werkelijkheid.
Een verklaring voor deze werkwijze kan de administratieve eenvoud zijn en dat – zoals hierna zal
blijken - de compensatie in veel gevallen hoger uitviel als werd uitgegaan van het niet-verevende
pensioen.

Defensie heeft indertijd bewust ervoor gekozen om altijd uit te gaan van het niet-verevende pensioen,
omdat dit (in het gros van de gevallen) tot een hogere gerechtvaardigde aanspraak en dus tot een
hogere tegemoetkoming AOW-hiaat leidt. In sommige gevallen kan het echter gunstiger zijn om uit te
gaan van het lagere verevende pensioen vanwege de invloed van de ouderenkorting. Daarom vroeg
Defensie ABP om twee berekeningen te maken waarbij de berekening van de hoogste uitkomst
leidend is.
ABP heeft dit verzoek niet gehonoreerd omdat ingrijpende en kostbare systeemaanpassingen nodig
zouden zijn die het ABP niet op beheerste wijze kon implementeren. Bovendien zou slechts een zeer
klein aantal er baat zou hebben.
Op deze manier bleef er een weeffout in de uitvoering van compensatieregeling.
Uit berekeningen van PwC blijkt dat de compensatie hoger uit kan vallen als wordt uitgegaan van het
verevende pensioen (zie bijlage 4).
Dat is het geval bij pensioenen tussen € 15.000 en € 55.000.
In een vaststellingsovereenkomst die door Defensie aan de commissie is verstrekt is een compensatie
overeengekomen vanwege de lagere ouderenkorting als gevolg van de werkwijze van ABP die tot een
lagere AOW-compensatie leidde.

De commissie stelde ABP in dit verband de volgende vraag
Hoe is het te verklaren dat de compensatie voor gescheiden deelnemers in een aantal gevallen hoger
uitvalt als van het werkelijk aan de ex-militair uitgekeerde pensioen was uitgegaan in plaats van het
gehele ouderdomspensioen, dus inclusief het deel dat aan de ex-partner werd uitgekeerd? Speelt de
ouderenkorting hierbij een rol een zo ja welke?
Het antwoord van het ABP:
“Ja, de ouderenkorting speelt hierbij een rol. Dat de uitkering soms hoger uitvalt, is het gevolg van de
grens (de sprong bij circa € 36.000) voor de ouderkorting zoals die tot en met 2018 was. Daardoor
wijzigde de ouderenkorting ineens van ongeveer € 1.400 naar zo’n € 70 (2018, samenwonenden) als
het inkomen net boven de grens uitkwam. Als door de verevening het inkomen dan net onder de
drempel viel, werd de compensatie in sommige gevallen hoger. Vanaf 2019 geldt dat het bedrag aan
ouderenkorting in stappen wordt afgebouwd naarmate het inkomen hoger wordt, hetgeen betekent
dat een dergelijke grote sprong als gevolg van de ouderenkorting niet meer voorkomt.”

47

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen

Met een voorbeeld wordt dit toegelicht
Betrokkene is na 20 jaar huwelijk op 45-jarige leeftijd gescheiden van zijn partner. Binnen de
wettelijke periode van twee jaar is de scheiding gemeld bij ABP.
Opgebouwde ouderdomspensioen op leeftijd 65 is
€ 30.000
Daarvan zal rechtstreeks aan de ex-partner worden
uitgekeerd
- 10.000
AOW-uitkering (gehuwden)
€ 11.400
Als ABP voor de bepaling van de gerechtvaardigde aanspraak uitgaat van het totaal opgebouwde
ouderdomspensioen, is het “verzamelinkomen” ruim boven de drempel om voor ouderaftrek in
aanmerking te komen.
De feitelijke situatie is echter dat de ex-militair geen € 30.000 ouderdomspensioen krijgt uitgekeerd
maar € 20.000. Omdat ABP bij de vaststelling van de hoogte van de AOW-compensatie rekening
houdt met de ouderenkorting loopt deze gescheiden ex-militair een compensatie daarvoor in feite ten
onrechte mis.
Betrokkene kan de ouderenkorting alleen verzilveren bij de aangifte inkomstenbelasting als hij in het
jaar van ontvangst de AOW-gerechtigde leeftijd heeft bereikt.
In een vaststellingsovereenkomst die door Defensie aan de commissie is verstrekt is een compensatie
overeengekomen vanwege de lagere ouderenkorting als gevolg van de werkwijze van ABP die tot een
lagere AOW-compensatie leidde.
De vraag dient zich hieraan of op grond van het gelijkheidsbeginsel iedereen in een vergelijkbare
situatie voor dit weeffoutje gecompenseerd moet worden, tenzij de juiste berekening tot een lager
compensatiebedrag leidt.

De commissie is vanwege de impact van het op grote schaal maken van nieuwe berekeningen
voorstander van een eenvoudige generieke compensatieregeling op dit punt. Daarom zocht het ABP
op verzoek van de commissie uit om hoeveel gescheiden oud-militairen het gaat en hoe de verdeling
is wat betreft de hoogte van het ABP-pensioen. Uit onderzoek door het ABP blijkt dat in totaal het
om 2489 gescheiden oud-militairen gaat. Daarvan hebben er 407 een zogenaamd middenpensioen
(van € 25.000 tot en met € 45.000). Deze zouden bij een herberekening, waarbij wordt uitgegaan van
het verevende pensioen, baat kunnen hebben. De commissie adviseert om deze compensatie voor
deze groep opnieuw te berekenen. En als dat een hoger bedrag oplevert de compensatie te
rectificeren.
Wat betreft lopende scheidingen en toekomstige scheidingen beveelt de commissie aan, zolang de
huidige wet nog van toepassing is, in de voorlichting expliciet aandacht te schenken aan het verschil
in ingangsdatum van het ouderdomspensioen en de optie van conversie te overwegen. In bijlage 3 is
een voorbeeld opgenomen hoe conversie werkt.
Gerichte voorlichting aan militairen en een actieve rol van echtscheidingsprofessionals van groot
belang. Door voor conversie te kiezen loopt men in feite vooruit op de ophanden zijn Wet
pensioenverdeling bij scheiding

48

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
De commissie denkt daarbij aan aandacht vragen voor de thema o.a. bij de Nederlandse orde van
advocaten, Vereniging van pensioenrecht, de Koninklijke notariële broederschap notarissen en de
Vereniging van Familierecht Advocaten en scheidingsmediators

5.9 Anw-hiaat
In het gesprek dat de commissie had met de delegatie van de heer van den Heuvel werd de
verzekering van de Anw genoemd als voorbeeld van het niet rekening is gehouden met de gevolgen
voor de Anw. Eerder was dit aspect, als voorbeeld van een rechtsvacuüm, ook aan de orde geweest
in een gesprek dat onder andere L. Van den Heuvel had met de Staatssecretaris op 18 november
2019 over losse einden van de regeling voor het AOW-gat. De commissie merkt op dat dit thema los
staat van de AOW-gat compensatie.
Als een ABP-deelnemer overlijdt, dan heeft de partner mogelijk recht op een wettelijke uitkering van
de overheid, de nabestaandenuitkering.
Als de partner geen, of een gedeeltelijke Anw-uitkering krijgt, dan vulde ABP het
nabestaandenpensioen als compensatie in sommige situaties aan.
De pensioenregeling is in 2018 op een aantal punten aangepast met als gevolg dat de Anwcompensatie is vervallen. Daarvoor is de mogelijkheid in de plaats gekomen om het Anw-hiaat bij
Loyalis te verzekeren op semicollectieve basis met blanco acceptatie, dat wil zeggen zonder medische
waarborgen. Als er medische waarborgen gevraagd zouden of een hogere premie dan ABP voorheen
had dat een belemmering kunnen zijn.
Deze wijziging van de pensioenregeling gaat iedereen aan die nog niet AOW-gerechtigd is. Een Anwuitkering loopt immers tot ingang AOW. Daar komt bij dat de AOW leeftijd inmiddels is verhoogd.
Nu de Anw-compensatie voor iedereen is vervallen is er ook geen dekking meer voor het Anw-hiaat
voor oud-militairen in de AOW-gat periode.
Degene die niet langer vooruitzicht hadden op Anw-compensatie van ABP had dus de mogelijkheid
om in het Anw-hiaat, net als voorheen, op eigen kosten te dekken. Het is de vraag of in de AOWgatperiode oud-militairen zijn overleden die voorheen dekking hadden voor het Anw-hiaat bij ABP en
daarna geen voorziening hadden getroffen bij Loyalis. Waarschijnlijk zal dit niet in de meldingen naar
voren komen omdat deze zijn gedaan door oud-militairen en niet door nabestaanden. Deze laatste
groep is immers niet meer in beeld.
Het ABP schat op basis van ervaringscijfers dat 76 van de pensioengerechtigden in de AOW-gat
periode zijn overleden.

Het feit dat er voor oud-militairen in de AOW-gat periode geen dekking meer is voor het Anw-hiaat
heeft strikt genomen niets te maken met het verhogen van de AOW-leeftijd, maar meer met het
afschaffen van de ABP-regeling zoals die tot 2019 gold. Het is echter wel een neveneffect van de
verhoging van de AOW-leeftijd omdat er nu ook behoefte kan bestaan aan dekking van het Anwhiaat na ingang van het ABP-pensioen.
Negatieve gevolgen van het afschaffen van de Anw-compensatie zijn noch bij Defensie noch bij de
commissie of bij het Meldpunt bekend. Mogelijk komt dat omdat de partner van een overleden oudmilitair niet meer in beeld is. Denkbaar is dat de Anw-compensatie niet is voortgezet bij Loyalis bijv.
vanwege medische redenen. Of gewoon omdat men het vergeten is.

49

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
De commissie adviseert op basis van goed werkgeverschap te onderzoeken of in een van deze
overlijdensgevallen een schrijnende situatie heeft voorgedaan en er over in gesprek te gaan met
betrokkene.
Ook adviseert de commissie om te overwegen om in de toekomst voor de Anw-hiaat dekking te
kiezen voor “ja, tenzij” in plaats van “neen, tenzij”.
Alles overziend komt de commissie tot de conclusie dat er zich geen schrijnende gevallen hebben
voorgedaan als gevolg van de wijze waarop de AOW-gat compensatieregeling is opgezet en
uitgevoerd. Het is echter niet uitgesloten dat er sprake is van schrijnende gevallen als gevolg van
individuele persoonlijke omstandigheden. Dit valt echter buiten de opdracht van de commissie.
Wel is er sprake van neveneffecten die deels het gevolg zijn van een samenhang met een of meer
inkomensafhankelijke regelingen zoals de ouderenkorting, de zorg- en de huurtoeslag. De
neveneffecten van het niet ophogen van de pensioenrichtleeftijd ingeval van scheiding
(verschillende ingangsdata pensioen) en de berekeningssystematiek van de AOW-compensatie
(uitgaan van niet verevend pensioen) zijn het gevolg de complexiteit van de wet- en regelgeving.

50

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
Hoofdstuk 6 Conclusies en aanbevelingen
De commissie heeft tot taak te onderzoeken of in de uitvoering van de regeling is geborgd dat de
desbetreffende groep gewezen militairen daadwerkelijk 100% van de gerechtvaardigde verwachting
voor de compensatie van het z.g. AOW gat heeft ontvangen. Binnen dit kader heeft de commissie
tevens onderzocht of de uitvoering van de regeling kan leiden tot schrijnende individuele gevallen.
1. De commissie concludeert dat de communicatie en informatieverstrekking over de
gerechtvaardigde verwachting en de AOW-gat compensatie helder en consequent is geweest.
Daarbij is in de uitvoering van de AOW-gat compensatie geborgd dat de groep gewezen
militairen daadwerkelijk 100% van de gerechtvaardigde verwachting heeft ontvangen.
2. De commissie heeft onderzocht of gewezen militairen met een inkomensterugval worden
geconfronteerd op het moment dat de UGM-uitkering eindigt en de AOW-gatcompensatie
aanvangt. De commissie concludeert dat dit gemiddeld genomen niet het geval is: de netto
uitkering uit hoofde van de AOW-gatcompensatie is behoudens voor de allerhoogste militaire
rangen hoger dan de netto UGM-uitkering. Dat er desalniettemin melding wordt gemaakt van
inkomensterugval op individueel niveau heeft andere oorzaken. Zo betreft spreekt uit een aantal
meldingen geen feitelijke situatie maar een verwachting voor de toekomst, die niet juist blijkt.
Andere meldingen vergelijken niet de hoogte van de AOW-gatcompensatieuitkering met de
(lagere) UGM-uitkering. En voor het grootste deel blijkt uit meldingen dat een lagere uitkering
dan verwacht niet voortvloeit uit de AOW-gatcompensatieregeling als zodanig maar uit
individuele omstandigheden van loopbaan- en/of persoonlijke aard. De commissie heeft ook die
individuele omstandigheden nader onderzocht.
3. Omdat er veel meldingen van gewezen militairen gaan over de inkomensterugval na 65 jaar en
men minder ontving dan men verwachtte en/of had – wat overigens voor alle gepensioneerden
in heel Nederland geldt - heeft de commissie niettemin daarvoor naar een nadere verklaring
gezocht. Vastgesteld kan worden dat veel melders het niet eens zijn met het niet-doortrekken
van de UGM-regeling. Dit valt buiten de opdracht van de commissie. De commissie heeft
kennisgenomen van de afweging die de wetgever heeft gemaakt, namelijk dat het doortrekken
van de UGM-regeling zou betekenen dat een maatregel die iedereen in Nederland geraakt heeft,
voor één groep medewerkers in een inkomensverbetering zou resulteren zonder langer door te
werken.
4. Veel meldingen gaan nader beschouwd niet zozeer in op de AOW-gat compensatieregeling maar
op de algemene versobering van de pensioenregeling, in het bijzonder het verlagen van de
jaarlijkse pensioenopbouw van destijds. In dezen heeft de Centrale Raad van Beroep uitspraak
gedaan en overwogen dat het niet aan de minister van Defensie is om voor de gevolgen van de
wijziging van het pensioenreglement een compensatie te bieden. Over versobering van de
pensioenregeling zijn destijds in het Sectoroverleg Defensie over de arbeidsvoorwaarden
afsprakengemaakt, inhoudende dat de door versobering vrijgekomen arbeidsvoorwaardenruimte
op andere wijze in de CAO is benut.

51

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
5. De commissie heeft voorts, om te bezien of de uitvoering van de regeling kan leiden tot
schrijnende individuele gevallen nadrukkelijk wel verder gekeken naar mogelijke neveneffecten
van de regeling AOW-gat compensatie. De commissie concludeert op basis van de meldingen dat
er geen reden is om aan te nemen dat de uitvoering van de regeling van de AOW-gat
compensatie als zodanig tot schrijnende situaties leidt, maar acht het niet uitgesloten dat daar in
individuele gevallen – bijvoorbeeld als gevolg van neveneffecten in samenloop met persoonlijke
omstandigheden - wel sprake van is geweest. De commissie onderkent de volgende vier
aandachtspunten.
a. De commissie concludeert dat als gevolg van betalingen wat betreft het recht op
ouderenkorting geen onverwachte nadelige effecten zijn opgetreden. Dit is anders bij de
nabetalingen. Een nabetaling nadelig uitvallen als de ontvanger in het jaar van ontvangst
AOW-gerechtigd is en een inkomen heeft dat, zonder de nabetaling, hoger is dan € 38.465
(2022) maar lager dan € 49.972,- (2022). Hoe hoog het nadeel is, is maatwerk. De
commissie beveelt aan betrokkenen te wijzen op de website van Defensie waar
benadeelden de mogelijkheid hebben om zich te melden. De commissie concludeert dat er
voor wat betreft de alleenstaande ouderenkorting geen reden is voor verdere actie omdat
deze niet inkomensafhankelijk is en bij de bepaling van de compensatie er rekening mee is
gehouden. Het effect van een nabetaling op het recht op zorg- en huurtoeslag wordt
geneutraliseerd door een hogere toeslag in de jaren daarvoor. Een soort middeling dus.
Omdat bij de nabetalingen rekening wordt gehouden met de progressie in de
inkomstenbelasting ziet de commissie op dit punt geen aanleiding tot actie.
b. Wat betreft lopende scheidingen en toekomstige scheidingen beveelt de commissie aan,
zolang de huidige wet nog van toepassing is, in de voorlichting expliciet aandacht te
schenken aan het verschil in ingangsdatum van het ouderdomspensioen en de optie van
conversie te overwegen. Daarbij is volgens de commissie gerichte voorlichting aan
militairen en een actieve rol van echtscheidingsprofessionals van groot belang. Door voor
conversie te kiezen loopt men in feite vooruit op de ophanden zijn Wet pensioenverdeling
bij scheiding. De commissie doet een dringend beroep op pensioenuitvoerders om daaraan
mee te werken. Dit geldt ook voor verzoeken om reeds eerder gemelde scheiding alsnog
conversie toe te passen ook al is de tweejaarstermijn verstreken of een andere verdeling
van het opgebouwde pensioen.
c. Wat betreft de gescheiden oud-militairen constateert de commissie dat er weeffout zit in
de wijze waarop de compensatie is berekend door ABP. Deze benadering levert, zoals later
bleek, in de meeste gevallen een hogere compensatie op voor betrokkenen, maar in een
aantal gevallen, met name bij de zogenoemde middenpensioenen, is dit anders. De
commissie is vanwege de impact van het op grote schaal maken van nieuwe berekeningen
voorstander van een eenvoudige generieke compensatieregeling. Uit onderzoek door het
ABP blijkt dat het in totaal om 2489 gescheiden oud-militairen gaat. Daarvan hebben er
407 een zogenaamd middenpensioen (van € 25.000 tot en met € 45.000). Deze zouden bij
een herberekening, waarbij wordt uitgegaan van het verevende pensioen, baat kunnen
hebben. De commissie adviseert om deze compensatie voor deze groep opnieuw te
berekenen en eventueel een hogere compensatie toe te kennen.

52

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen

d. Ten aanzien van afschaffing van de Anw-hiaat dekking bij ABP adviseert de commissie aan
Defensie om op basis van goed werkgeverschap te onderzoeken of zich in een van de 76
overlijdensgevallen schrijnende situaties hebben voorgedaan. Ook adviseert de commissie
om voor de toekomst te overwegen voor de Anw-hiaat dekking te kiezen voor ”ja, tenzij”
in plaats van” nee, tenzij”.

De AOW-gat compensatie toont aan hoe complex de wet- en regelgeving is, met name de
samenhang tussen fiscaliteit, pensioen en inkomensafhankelijke regelingen zoals de ouderenkorting.
En hoe zeer individuele, privé situaties van betekenis zijn, zoals met name rondom scheidingen is
gebleken. Dit heeft onmiskenbaar een rol van betekenis gespeeld in het AOW-gat dossier. Dit
ondanks alle ter beschikking staande informatiekanalen en de gegeven voorlichting.

53

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
Bijlage 1: Instelllingsbesluit
Ministerie van Defensie
Besluit van de Staatssecretaris van Defensie d.d. 6 augustus 2021, nr. BS2020026792,
houdende instelling van de Commissie Schrijnende Gevallen AOW-gat Militairen
De Staatssecretaris van Defensie;
Besluit:
Artikel 1. Begripsbepalingen
In dit besluit wordt verstaan onder:
a. Staatssecretaris: Staatssecretaris van Defensie;
b. Commissie: commissie, bedoeld in artikel 2.
Artikel 2. Instelling en taak
1. Er is een Commissie Schrijnende Gevallen AOW-gat Militairen.
2. De commissie heeft tot taak te onderzoeken of in de uitvoering van de regeling
AOW-gat van Defensie is geborgd dat de groep gewezen militairen daadwerkelijk
100°h van de gerechtvaardigde verwachting heeft ontvangen. Binnen dit kader
onderzoekt de commissie tevens of de uitvoering van de regeling kan leiden tot
schrijnende individuele gevallen.
3. Wanneer er sprake is van schrijnende individuele gevallen brengt de Commissie
de omvang van dit probleem in kaart, en komt met aanbevelingen voor mogelijke
oplossingen.
4. Als opdrachtgever in de zin van dit besluit fungeert de Hoofddirecteur Personeel.
Artikel 3. Samenstelling commissieleden
1. De commissie heeft één lid.
2. Het commissielid wordt benoemd, geschorst en ontslagen door de
Staatssecretaris.
3. Tot Lid, tevens voorzitter van de commissie wordt benoemd:
a. De heer drs. R. van Zwol
4. De commissie laat zich ter vervulling van haar taak bijstaan door twee
onafhankelijke deskundigen, de heer dr. B. Dieleman en de heer em. prof. dr.
Dietvorst
5. De commissie kan te allen tijde aanvullend materiedeskundigen oproepen.
Artikel 4. Instellingsduur
De commissie wordt ingesteld met ingang van 1 juli 2021 en wordt opgeheven acht
weken nadat het eindrapport is uitgebracht. Oplevering van het rapport is voorzien in
het derde kwartaal van 2021.
Artikel 5. Werkwijze
1. De commissie stelt haat eigen werkwijze vast.
2. De voorzitter is bevoegd externe materiedeskundigen uit te nodigen of advies bij
externe materiedeskundigen in te winnen namens de commissie.

54

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
3. De commissie stelt een meldpunt in waar individuele gevallen kunnen worden
gemeld en geeft daaraan bekendheid.
Artikel 6. Secretariaat
De commissie wordt ondersteund door een secretariaat. Het secretariaat is voor de
inhoudelijke uitoefening van haar taak uitsluitend verantwoording verschuldigd aan
de voorzitter van de commissie. Het secretariaat draagt zorg voor het meldpunt als
bedoeld in artikel 5 derde lid.
Artikel 7. Inwinnen van inlichtingen
1. De commissie is bevoegd zich voor het inwinnen van inlichtingen rechtstreeks te
wenden tot personen en instellingen en hen te verzoeken die medewerking te
verlenen die redelijkerwijs nodig is voor de uitvoering van het onderzoek.
2. Ambtenaren van het ministerie van Defensie zijn verplicht om de leden van de
commissie de verlangde medewerking te verlenen, voor zover deze samenhangt
met hun ambtelijke taak.
3. De commissie kan Defensie verzoeken om nadere persoonsgegevens. Het
opvragen van deze persoonsgegevens, zoals gegevens die in beheer zijn bij ABP
of bij de personeelsadministratie, is alleen toegestaan indien de melder hiertoe
toestemming heeft gegeven. Eerst dan zal de commissie de gevraagde gegevens
bij Defensie opvragen.
Artikel 8. Kosten van de commissie
De voor het functioneren van de commissie noodzakelijk geachte kosten komen ten
laste van de begroting van het Ministerie van Defensie.
Artikel 9. Geheimhouding
1. De commissie neemt geheimhouding in acht ten aanzien van alle informatie die in
het kader van dit besluit bekend wordt en waarvan het karakter als vertrouwelijk
is aan te merken.
2. De commissie zorgt er voor dat door een ieder die betrokken is bij de
werkzaamheden van de commissie, geheimhouding in acht wordt genomen ten
aanzien van alle informatie die in het kader van dit besluit bekend wordt en
waarvan het karakter als vertrouwelijk is aan te merken.
Artikel 10. Eindrapport
Het eindrapport wordt door de commissie vastgesteld en door tussenkomst van de
Staatssecretaris van Defensie aangeboden aan de Tweede Kamer.
Artikel 11. Archiefbescheiden
De secretaris draagt zorg voor de archivering van relevante stukken en de
overbrenging daarvan na afloop van de werkzaamheden van de commissie naar het
archief van het Ministerie van Defensie. De commissie zal iedere melder expliciet om
toestemming vragen om de stukken die door melder naar het meldpunt zijn
gezonden naar het archief van het ministerie van Defensie over te brengen.

55

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
Artikel 12. Inwerkingtreding
Dit besluit treedt in werking bi] publicatie in de Staatscourant en heeft een
terugwerkende kracht tot 1 juli 2021.
Artikel 13. Citeertïtel
Dit besluit wordt aangehaald als “Instellingsbesluit van de Commissie Schrijnende
Gevallen AOW-gat Militairen’
Artikel 14. Publicatie
Dit besluit zal met de toelichting in de Staatscourant worden geplaatst en in afschrift
aan de commissie worden gezonden.
DE STAATSSECRETARIS VAN DEFENSIE

56

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
Bijlage 2: Meldingsformulier
Meldpunt Commissie AOW-gat Militairen
Meldformulier
Aanmeldnummer MSG AOW-gat
Datum aanmelding:
Achternaam:
Voorvoegsel:
Voorletters:
Voornaam:
Rang:
Aanhef:
Geboortedatum:
Telefoonnummer/mobiele nummer:
E-mailadres:
Ik bent een oud-militair met uitkering op grond van:
(aankruisen wat van u voor toepassing is)

000

(invullen door meldpunt)

Heer/Mevrouw

☐ Uitkeringswet Gewezen Militairen (UGM).
☐ Militaire wachtgeldregeling 1961 (Sociaal
Beleidskader 2004).
☐ Gegarandeerd maandelijks inkomen Sociaal
Beleidskader Defensie 2012.
☐ Besluit Bovenwettelijke Uitkering (Loonaanvulling
Sociaal Beleidskader Defensie 2012).
☐ Arbeidsongeschiktheidspensioen op basis van Besluit
aanvullende arbeidsongeschiktheids- en invaliditeitsvoorzieningen militairen.
☐ Anders, ……….

Ik ben een oud-burgermedewerker van Defensie met
uitkering op grond van:
Let op:
De commissie heeft formeel geen opdracht om een
advies uit te brengen m.b.t. mogelijke problemen
rondom de AOW-gat compensatie voor oudburgermedewerkers van Defensie. Desondanks wil de
commissie in ieder geval inventariseren of er problemen
zijn bij oud-burgermedewerkers van Defensie en zo ja
wat de aard en omvang daarvan is.

☐ Wachtgeldbesluit burgerlijke ambtenaren Defensie
(Sociaal Beleidskader)
☐ Gegarandeerd maandelijks inkomen Sociaal
Beleidskader Defensie 2012
☐ Besluit Bovenwettelijke Uitkering (Loonaanvulling
Sociaal Beleidskader Defensie 2012)
☐ Vervroegd uittreden en prepensioen (VUT)
☐ Flexibel pensioen en uittreden (FPU)
☐ Functioneel leeftijdontslag uitkering (FLO)
☐ Aanvullende uitkering op basis van Artikel 65
Burgerlijk Ambtenarenreglement Defensie (BARD)

57

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
☐ Anders, ……

Mijn-ID:
ABP-klantnummer:
Ingangsdatum van de hierboven aangegeven regeling:
Datum waarop AOW is ingegaan of ingaat:
Beschrijving van uw klacht met zo mogelijk financiele onderbouwing.
Bij een financiële onderbouwing graag aangeven waar het om bruto of nettobedragen gaat.

Ik geef toestemming om mijn gegevens op te vragen bij Defensie en/of het ABP: JA / NEE

Opmerkingen medewerker meldpunt:

Bevestigingsmail verzonden door:

58

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
Bijlage 3: Scheiding en pensioen

De verevening van het opgebouwde pensioen is anders indien partijen andere afspraken hebben
gemaakt bij huwelijkse voorwaarden of echtscheidingsconvenant. De wet geeft de mogelijkheid om
de pensioenverdeling anders te regelen. Zo kan men bijvoorbeeld afzien van pensioenverevening en
van partnerpensioen. In dat geval houdt dus ieder zijn eigen pensioen en is men niet meer financieel
verbonden met elkaar. Ook zou men kunnen kiezen voor een andere verdeling, bijvoorbeeld 60:40.
Men kan ook, mits de pensioenuitvoerder daarmee instemt, kiezen voor conversie.
Daarbij wordt het te verevenen ouderdoms- en partnerpensioen waarop de vereveningsgerechtigde
partner recht heeft omgezet in een pensioen op diens eigen leven met een eigen ingangsdatum en
worden alle financiële banden voor de toekomst verbroken. Een voordeel is dat beide ex-partners
hun eigen financiële planning kunnen maken en niet meer afhankelijk zijn van de ingangsdatum van
het pensioen van de ander. Dit betekent dus ook dat bij overlijden van de vereveningsplichtige expartner de andere ex-partner geen recht meer heeft op nabestaandenpensioen.
Partijen moeten – bij huwelijkse voorwaarden of in het scheidingsconvenant - uitdrukkelijk kiezen
voor conversie. Vanwege de complexiteit van conversie, de advisering arbeidsintensief is en omdat
verevening nu eenmaal de hoofdregel is die de wetgever heeft gekozen, komt conversie in hooguit
enkele procenten van de scheidingsgevallen voor.
Conversie kan een oplossing bieden bij grote leeftijdsverschillen tussen partners. Stel dat beide
partners pensioen opgebouwd hebben en de ene partner is 72 jaar terwijl de andere partner 55 is. In
dat geval ontvangt de oudste partner pas het deel van het pensioen van de andere partner als hij al
ver in de tachtig is. En dat terwijl de 72-jarige de helft van zijn pensioen al moet verevenen.
Aan het systeem van verevening als hoofdregel komt, als het aan de wetgever ligt, binnenkort
verandering in.
Momenteel is in de Tweede Kamer het wetsvoorstel Wet pensioenverdeling bij scheiding aanhangig.
De aanvankelijk geplande ingangsdatum was 1 januari 2021, maar is al verschillende malen
uitgesteld. De geplande invoeringsdatum is nu 1 juli 2022.
Onderstaand voorbeeld geeft aan hoe conversie werkt. Nadrukkelijk wordt opgemerkt dat elke
situatie anders is en andere uitkomsten oplevert. Dit komt vooral door verschillende leeftijden van
de beide ex-partners en andere ingangsdata van het ouderdomspensioen. Bovendien hanteren
pensioenuitvoerders niet allemaal dezelfde berekeningsmethode.

Op verzoek van de commissie werkte het ABP onderstaand voorbeeld uit
Uitgangspunten:
• Man en vrouw 60 jaar (beide even oud).
• Man opgebouwd pensioen € 35.000 vanaf 67 jaar.
• Vrouw opgebouwd pensioen € 25.000 vanaf 65 jaar.
Vervening

59

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
•
•
•

Inkomen man van 65-67 arbeidsinkomen plus € 12.500, 50% van verevend pensioen vrouw.
Na 67 € 17.500 eigen pensioen plus € 12.500= € 30.000
Inkomen vrouw van 65 tot 67 50% eigen pensioen € 12.500. Na 67 vermeerderd met de helft
pensioen van de man € 17.500 = € 30.000.
Na overlijden van een van beide ex-partners krijgt de andere partner geen
nabestaandenpensioen.

Conversie
• De helft van het ouderdomspensioen wordt geconverteerd: 17.500 (leeftijd 67) van man,
15.500 (leeftijd 65) van vrouw.
• Factor uitstel van 65 naar 67: 1,14
• Het bijzonder nabestaandenpensioen (BNP) wordt ook geconverteerd (actuarieel
omgerekend) naar ouderdomspensioen. BNP is 0,7 van het ouderdomspensioen.
• Inkomen man vanaf 67 jaar: eigen ouderdomspensioen: 0,5 * 35.000 = 17.500 plus € 17.250
geconverteerd pensioen (OP): en partnerpensioen. Totaal € 35.170
• Inkomen vrouw De vanaf 65 jaar: eigen ouderdomspensioen: € 12.500 plus geconverteerd
ouderdoms- en partnerpensioen € 19.210 = € 31.710.
Opmerkingen.
• Als de man bijvoorbeeld 2 jaar jonger of ouder is dan is dan de vrouw dan gelden iets andere
actuariële factoren. Het beeld blijft wel ongeveer hetzelfde. Bij grotere leeftijdsverschillen
zijn de uitkomsten anders.
• De manier waarop het partnerpensioen is gefinancierd is van groot belang bij conversie. De
conversie daarvan draagt bij aan de hoogte van het geconverteerde pensioen . Bij andere
pensioenuitvoerders kunnen de uitkomsten wezenlijk anders zijn.
• Ex-partners hebben na conversie geen recht meer op partnerpensioen na het overlijden va
de ander.

60

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen

Bijlage 4: AOW- compensatie gescheiden oud-militairen
Beste …………,
Zoals telefonisch reeds aangekondigd, wil ik graag de volgende situatie met betrekking tot de AOWgat compensatie aan je voorleggen.
Bij de bepaling van de AOW-gat compensatie gaan we, in geval van echtscheiding, uit van het - totale
- niet-verevende pensioen. In de casus van de heer ………… is mij echter duidelijk geworden dat wij bij
de vaststelling van de gerechtvaardigde aanspraak in bepaalde gevallen toch rekening moeten
houden met de verevening van pensioen bij scheiding. De huidige methode heeft in het geval van de
heer ............ tot gevolg dat de totale AOW-gat compensatie ca. € 2.358 per maand bedraagt (€ 1.755
inzake tegemoetkoming AOW en € 603 inzake aanvulling tot 100%). (zie bijlage '............ onverevend')
Indien wordt uitgegaan van het verevende pensioen heeft dit tot gevolg dat de totale AOW-gat
compensatie voor de heer ............ ca. € 2.492 per maand bedraagt (€ 1.755 inzake tegemoetkoming
AOW en € 737 inzake aanvulling tot 100%). (zie bijlage '............ verevend') In dit geval is de aanvulling
€ 134 hoger.
Het verschil wordt veroorzaakt door een aantal elementen in het bruto-netto traject (loonbelasting
tarieven, algemene heffingskorting en ouderenkorting). In dit specifieke geval speelt de
ouderenkorting (die van toepassing is bij de bepaling van de gerechtvaardigde aanspraak) een
belangrijke rol: uitgaande van het - lagere - verevende pensioen heeft de heer ............ een inkomen
waarbij de ouderenkorting maximaal is. Door het pensioen dat wordt uitgekeerd aan zijn ex-partner
hierbij op te tellen in de bepaling van de AOW-hiaat compensatie wordt de ouderenkorting echter
voor een groot gedeelte afgebouwd. Dit leidt - in verhouding - tot een lagere waarde van de
gerechtvaardigde aanspraak, die op zijn beurt weer leidt tot een lagere AOW-gat compensatie.
Wij vinden deze situatie niet wenselijk en willen de casus van de heer ............ oplossen. Dat kan naar
onze mening op twee manieren: (optie 1) we komen tot een vaststellingsovereenkomst waarin een
‘schadebedrag’ wordt vastgelegd die vervolgens door ABP wordt uitbetaald, of (optie 2) ABP past
alsnog de gerechtvaardigde aanspraak aan en er wordt een nieuwe beschikking AOW-gat
compensatie opgesteld. Onze voorkeur gaat uit naar optie 2.
Door PWC is uitgezocht dat het ‘probleem’ bij meer personen kan voorkomen dat de AOW-gat
compensatie bij het verevende pensioen hoger is dan wanneer wordt uitgegaan van het nietverevende pensioen. Dit hangt echter af van de hoogte van het pensioeninkomen van de deelnemer
en de hoogte van het verevende pensioendeel. Voor militairen bestaat de AOW-gat compensatie uit
de tegemoetkoming AOW-uitkering en de aanvullende 100% maatregel. Omdat de hoogte van de
tegemoetkoming AOW-uitkering onafhankelijk is van het pensioeninkomen en de mate van
verevening tonen wij in onderstaande tabel alleen de resultaten van de aanvullende 100% maatregel
voor verschillende pensioeninkomens. Achtereenvolgens worden de resultaten getoond uitgaande
van het niet-verevende pensioen (de huidige methode die wordt gehanteerd) en een 5-tal varianten

61

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
waarbij het verevende pensioen toeneemt van 10% (waardoor het pensioeninkomen voor de
berekening 90% bedraagt) tot 50%.

Uit bovenstaande tabel blijkt dat de gehanteerde methode (die uitgaat van het niet-verevende
pensioen) alleen bij lage en zeer hoge pensioenen (€ 15.000, € 20.000 en € 55.000) de hoogste AOWgat compensatie tot gevolg heeft. Bij de tussenliggende pensioeninkomens is de AOW-gat
compensatie bij (een bepaalde mate van) verevening hoger.
Defensie wil situaties zoals die van de heer ............ naar de toekomst graag voorkomen, zodanig dat
vooraf wordt bekeken wat voor de ex-defensiemedewerker de gunstigste situatie is bij de vaststelling
van de gerechtvaardigde aanspraak (verevend of on-verevend). Graag zou ik van ABP vernemen op
welke wijze dat zou kunnen worden uitgevoerd. En wat dit betekent voor de uitvoerings- resp.
uitkeringslasten?
Daarnaast zou ik ook graag vernemen wat het betekent als bij de vaststelling van de
gerechtvaardigde aanspraak voor iedereen op wie dat van toepassing is rekening wordt gehouden
met verevend of on-verevend, dus ook als dat ongunstig uitpakt.
Dan rest ook de vraag wat we doen met mogelijke vergelijkbare situaties die nu AOW-gat
compensatie ontvangen of die de compensatie al hebben gehad. Over die vraag stem ik ook graag
met jullie af. Is het in dat verband handig/mogelijk om aan de hand van bovenstaande tabel een
kleine steekproef te doen? Is het – indien nodig – mogelijk om lopende of oude gevallen te gaan
herstellen en wat zou de impact voor de uitvoering zijn en welke kosten zijn hiermee gemoeid (zowel
in de uitvoering als ook in de uitkeringslasten)?
Tot slot. Na deze week ben ik vier weken met vakantie. Graag zou ik daarom deze week alvast even
telefonisch contact hebben of er nog vragen zijn over deze mail.

62

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen

Bijlage 5: Anw-hiaat
De site van het Ministerie van Defensie meldt over de Anw-dekking het volgende:
Defensie biedt na overleg met bonden een alternatief voor het vervallen van de Anw-compensatie
per 1 mei 2018.
Militairen en burgermedewerkers van Defensie kunnen zich via een collectieve regeling verzekeren
voor een eventueel Anw-hiaat. Die mogelijkheid is er ook voor voormalig militairen met een UGMuitkering en andere oud-Defensiemedewerkers. Defensie heeft hierover afspraken gemaakt met
verzekeraar Loyalis .Ook is met Loyalis afgesproken dat de andere oud-Defensiemedewerkers zich
hier individueel kunnen verzekeren.
Wat is Anw-compensatie?
Als een ABP-deelnemer overlijdt, dan heeft de partner mogelijk recht op een wettelijke uitkering van
de overheid, de nabestaandenuitkering. Dat is geregeld via de Algemene nabestaandenwet (Anw).
Als de partner geen, of een gedeeltelijke Anw-uitkering krijgt, dan vult ABP het
nabestaandenpensioen in sommige situaties aan. Dat heet Anw-compensatie. De huidige
compensatie vervalt echter per 1 mei 2018. Meer informatie hierover vindt u op www.abp.nl/anw.
Verzekeren of niet?
Wel of niet verzekeren van het eventuele Anw-hiaat hangt af van ieders persoonlijke wensen en
omstandigheden. Misschien is iemand al voldoende verzekerd en/of heeft u geen aanvullende
financiële voorziening nodig. Iedereen die wel een aanvullende Anw-voorziening wil, kan dit dus bij
Loyalis doen.

63

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
Bijlage 6: Verslag gesprek van de commissie met delegatie L. Van den Heuvel
Verslag gesprek commissie Schrijnende Gevallen compensatie AOW-gat Militairen met Delegatie
Loek van den Heuvel 4 November 2021 van 10-11.15 uur

Vanuit commissie:
- De heer R. van Zwol, voorzitter commissie en adviseur Raad van State
- De heer G. Dietvorst, emeritus hoogleraar fiscale en juridische aspecten pensioen en andere
toekomstvoorzieningen Tilburg University
- De heer B. Dieleman, pensioendeskundige bij Eversheds-Sutherland en voor defensie onder meer
met UGM bezig geweest
- De heer H. Timmerman, CAOP ambtelijk secretaris commissie
- De heer F. Kuijpers, adviseur CAOP
Delegatie de heer L van den Heuvel:
- De heer L van den Heuvel, initiator strijd AOW-gat militairen. In 1969 in dienst getreden bij de
Koninklijke Marine. Als matroos der derde klasse opgeklommen tot de rang van luitenant ter zee der
tweede klasse oudste categorie. Gediend bij diverse onderdelen zoals bovenwaterschepen, de
Marineluchtvaartdienst waar hij naast zijn logistieke functie ook dienst deed als helikopterredder en
deelnam aan een aantal reddingsacties, Logistieke school voor de Koninklijke Marine in de functie
van instructeur en later als hoofdinstructeur en door zijn hele diensttijd heen in logistieke functies bij
diverse operationele eenheden van het Korps Mariniers waarbij hij als vlootpersoneel de
Bergtraining in Schotland en de koudweertraining in Noorwegen met succes heeft doorlopen. Direct
en indirect betrokken bij missies van het Korps Mariniers. Veteraan. Van 1999 tot zijn functioneel
leeftijdsontslag in 2004 als officier geplaatst op Curaçao in de functie van ‘projectofficier Personeelen Organisatie bij de Kustwacht voor de Nederlandse Antillen en Aruba.’
- De heer P. Eijkelenkamp, tot begin 2020 kolonel Commando Landstrijdkrachten (CLAS). Tijdens
dienst doctoraal bedrijfseconomie gehaald. Betrokken (geweest) bij verschillende juridische
procedures rond de rechtspositie van Militairen. Sinds 3 jaar tevens lid van het
Verantwoordingsorgaan ABP.
- De heer W. van Lit Van 1969-2008 bij de Koninklijke Marine in vele functies bij o.a. de
onderzeedienst, het Korps Mariniers en Marine luchtvaartdienst. Als matroos der derde klasse in
1969 in dienst getreden. Na zijn studie tot arbeids- en organisatiedeskundige te hebben afgerond
werd betrokkene in 1984 benoemd tot officier. Er volgden diverse functies waaronder die van
personeelsofficier bij de onderzeedienst en later als arbeids- en organisatiedeskundige bij o.a. het
Korps Mariniers en Marineluchtvaartdienst beziggehouden met de vraag wat je van ongevallen kunt
leren. In 2008 met Functioneel leeftijdsontslag als luitenant ter zee 1e klasse en overgegaan in
burgerdienst bij Defensie als consulent arbeid en organisatie. Totale diensttijd 50 jaar, waarvan 40
jaar als militair.
- Mevrouw L. van den Heuvel, juriste met specialisatie mensenrechten, ondersteunt haar vader.
Na het voorstellen opent de voorzitter de bijeenkomst.
De heer R. van Zwol opent de bijeenkomst en geeft de heer L. van den Heuvel de gelegenheid om te
beginnen met een openingstoespraak.
De heer L. van en Heuvel begint zijn openingstoespraak:

64

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
Geachte voorzitter en leden van de commissie:
Ik dank U voor uw uitnodiging.
Helaas kan ik - eerlijk gezegd - niet anders beginnen dan met het feit dat ik heb getwijfeld om op uw
uitnodiging in te gaan.
Dit heeft alles te maken met uw mandaat.
Ik zie uw mandaat als een zoveelste manier van Defensie om een rookgordijn op te werpen over
hetgeen waar het echt om gaat: Namelijk dat - in een voor ons zeer belangrijk dossier - Defensie en
het Kabinet niet zijn opgekomen en/of rekening hebben gehouden met de bijzondere positie van de
militair.
In feite verhindert uw mandaat een gesprek over dit onderwerp.
Uw opdracht ‘Het onderzoeken van de schrijnende gevallen als gevolg van de compensatieregeling’ is
namelijk niet wat wij voor ogen hebben.
In onze optiek zijn de schrijnende gevallen die u nu onderzoekt namelijk het gevolg van de
schrijnende manier waarop Defensie - als onze werkgever - is omgegaan met ons belang.
Een schrijnendheid die overkoepelend is en geldt voor ons allemaal en niet voor enkele 'incidentele
gevallen' zoals de Staatssecretaris het doet voorkomen.
Over deze overkoepelende schrijnendheid zal ik het eerst hebben.
De eerste schrijnendheid gaat over het slecht werkgeverschap van Defensie.
De bijzondere positie van de militair is grondwettelijk vastgelegd en regelt dat er afwijkende wettenen regelingen kunnen worden getroffen als de bijzondere positie van de militair dit vereist.
Een van die bijzondere wetten is de Uitkeringswet Gewezen Militairen (UGM).
Vanaf ons verplichte functioneel leeftijdsontslag, krijgen gewezen militairen UGM tot aan hun AOWleeftijd.
In de wet UGM staat een specifieke leeftijd, namelijk 65 jaar.
65 Jaar was tot 2013 voor alle Nederlanders – dus ook voor ons - de AOW-gerechtigde leeftijd.
Toen de AOW-leeftijd voor alle Nederlanders werd verhoogd naar 67 jaar, zou je verwachten, dat
Defensie een inschatting zou maken welke impact dit zou hebben op haar personeel, vervolgens de
vinger opsteekt en er voor pleit dat dan ook de 65-jarige leeftijd genoemd in de Uitkeringswet
gewezen militairen zal worden aangepast op grond van de bijzondere positie van de militair.
Niets van dit alles heeft Defensie gedaan maar erger is dat er nooit erkenning kwam van deze
dwaling noch van het feit dat er geen enkele belangenbehartiging van hun eigen personeel bij collega
Ministeries heeft plaatsgevonden met desastreuze gevolgen voor de bestaanszekerheid van de
militairen die in dit AOW-gat vallen.
Dat noem ik slecht leiderschap, slecht werkgeverschap en slecht vakmanschap.
De tweede schrijnendheid, zes jaar, tig juridische procedures en debatten verder, zou ons AOW-gat
dan toch worden gedicht.
Je zou denken: Defensie erkent zijn fouten en dringt er bij het Kabinet op aan om de leeftijd in de
wet UGM te wijzigen naar de nieuwe AOW-leeftijd.
Dat was en is onze verwachting namelijk: dat wij UGM ontvangen en onze rechtspositie dezelfde
blijft tot aan onze AOW-leeftijd. Zoals dat altijd is geweest en zoals dat ons ook altijd is
voorgehouden. Maar weer grijpen we mis. De Centrale Raad van beroep is namelijk meegaan met in
onze ogen een ‘onzin argument’ van Defensie. Een argument die voor Defensie geld bespaart en dus

65

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
in haar belang is. Bij deze hoogste administratieve rechter is door Defensie gesteld dat het onze
gerechtvaardigde verwachting is dat wij op onze 65e AOW ontvangen en dat daarom ‘onze gemiste
AOW’ moet worden vergoed en dat ons financieel nadeel bij zo'n regeling minimaal is.
Nogmaals: Beide argumenten zijn in onze ogen onzin en ik zal u zeggen waarom. Ten eerste: Tot de
ophoging van de AOW-leeftijd had iedere Nederlander de verwachting om op 65-jarige leeftijd AOW
te ontvangen. Zo ook mijn groep. Deze verwachting eindigde voor iedere Nederlander – en dus ook
voor ons – toen de AOW-leeftijd wettelijk werd verhoogd.
Door deze verhoging werd onze gerechtvaardigde verwachting dat onze UGM zou doorlopen tot de
nieuwe AOW-leeftijd gelijk aan het doorlopen van uitkeringen die voortvloeien bijvoorbeeld uit
diverse Sociale Zekerheidswetten. Ten tweede is het in onze ogen grote onzin dat ons nadeel
minimaal is. Daar komen we nog wel op terug denk ik.
Tot onze stomme verbazing – wij wisten toen nog niets van de toeslagenaffaire- ging de hoogste
rechter mee met de argumentatie van Defensie. Nu blijft Defensie maar aan de uitspraak van de
CRvB refereren en heeft haar compensatieregeling op deze in onze ogen onjuiste argumenten
gebaseerd. Dat zij geen UGM hoeven door te betalen en alleen het AOW-geld hoeven te vergoeden
omdat de hoogste rechter dit heeft goedgekeurd.
Inmiddels kennen wij deze argumenten ook uit de toeslagenaffaire en dringt er een vergelijking aan
ons op: Dat de overheid een argument naar voren brengt vanuit hun eigen belang en niet vanuit het
belang van de burger (in dit geval de militair). En wat bizar is dat vervolgens een hoogste
Rechtscollege dit wangedrag legitimeert.
De derde schrijnendheid en de laatste: U begrijpt dat door het instellen van een regeling - in plaats
van onze leeftijd te veranderen in de wet UGM - er weer een heleboel voor ons nadelige nieuwe
zaken naar boven kwamen die niet waren voorzien bij de instelling ervan. Dus toen de
Staatssecretaris deed voorkomen alsof de strijd gestreden was en wij rechtvaardig behandeld
werden, moesten we de hele strijd opnieuw beginnen. U heeft hieromtrent in mijn document, mijn
brievenwisselingen en de Kamerdebatten die daarover zijn gevoerd, kunnen lezen.
De Staatssecretaris hield echter halsstarrig vast aan haar argumentatie die door de CRvB is
gelegitimeerd en wilde derhalve geen onderzoek doen naar wat het financieel en rechtspositioneel
nadeel voor ons was tussen het doorlopen van de UGM ten opzichte van de compensatieregeling.
De Tweede Kamer wilde dit wél.
Zij zagen wel dat er híer wéér iets mis was gegaan en dat onze argumenten hout sneden.
Zij stemde in met een motie die duidelijk vroeg om te onderzoeken wat ons financieel nadeel is door
de UGM niet door te laten lopen tot de AOW-leeftijd maar ons een compensatieregeling te bieden.
En wat doet de Staatssecretaris? Zij stelt een commissie in met een opdracht die niet overeenkomt
met de wil van de Tweede Kamer.
Met andere woorden: de Staatssecretaris verhindert hiermee opnieuw het gesprek waar het om
gaat: namelijk: waarom herstel je je eigen fouten niet en geef ons waar wij eigenlijk recht op
hebben? Dit maakt mij boos, maar ook moedeloos. Boos en moedeloos omdat het opnieuw mijn
vertrouwen schendt in de macht van het Ministerie die niet luistert naar de Tweede Kamer, mijn
vertrouwen in het democratisch proces, mijn vertrouwen in de politiek en tenslotte, mijn vertrouwen
in de uitkomst van deze commissie. Ik moet het zeggen.

66

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
Ook hier dringt de dynamiek van de toeslagenaffaire zich aan mij op. Namelijk een overheid die alles
doet om geld te besparen door haar verantwoordelijkheid te ontlopen al moet ze daarom zelfs tegen
de wil van de Tweede Kamer in gaan.
Nu zit ik hier dus voor een commissie die wat ons betreft de verkeerde opdracht heeft.
Daarom verzoek ik u als onafhankelijke commissie om uw opdracht aan onze Minister terug te geven
met het verzoek uw taakstelling te wijzigen conform bedoelde motie Kerstens/Karabulut die helaas
met de huidige taakstelling zijn waarde heeft verloren.
Het wijzigen van de taakstelling conform de motie zal het draagvlak en het vertrouwen van mij en
mijn achterban voor u - als onafhankelijke commissie - zeker ten goede komen.
Voor het geval u dit niet doet ga ik ervan uit dat u mij gaat vragen om aan te geven welke schrijnende
gevallen er onder mijn achterban zijn als gevolg van de compensatieregeling.
Een regeling die - gezien mijn zojuist uitgesproken argumenten - op zichzelf al schrijnend is.
U zult hopelijk begrijpen dat ik dit eigenlijk niet wil doen. Ik ben namelijk veel te boos voel me
machteloos tegenover het Ministerie van Defensie die ongestraft misbruik maakt van zijn macht.
Het aan u gegeven mandaat is hier een schrijnend voorbeeld van. Bovendien heb ik het gevoel dat ik
hierdoor de verantwoordelijkheid van defensie over de schutting geworpen krijg. Zoals ik al zei heeft
Defensie al bij de totstandkoming van de nieuwe AOW-leeftijd nagelaten een inschatting te maken
over de impact en de gevolgen voor ons. Bij de invoering van de compensatieregeling hebben zij deze
inschatting kennelijk wéér niet gemaakt.
Ik heb veel voorbeelden die aantonen dat er bij Defensie niet wordt nagedacht over de gevolgen
voor het personeel als er weer eens een nieuwe Regeling wordt opgetuigd. Ook de totstandkoming
van- en de regeling zelf getuigt in onze ogen van slecht werkgeverschap en vakmanschap.
De reden dat ik desondanks toch een aantal schrijnende situaties zal benoemen, is omdat er door
mijn achterban op mij wordt gerekend. Ik kan nu een aantal zaken noemen die we ondervonden
hebben.
Het rijtje is echter niet compleet omdat met deze regeling namelijk niemand zeker weet of er niet
nog meer haken en ogen zijn. Deels omdat mensen onbewust zijn dat zij worden benadeeld en deels
omdat wij geen experts zijn.

In vogelvlucht en willekeurige volgorde en dan stop ik hiermee mijn inleiding.
1.
Wij bevinden ons in een rechtspositioneel vacuüm waardoor het slechts ‘een gunst
is’ als onze groep wordt meegenomen in de arbeidsvoorwaardengesprekken.
2.
Pensioen Gemis aan opbouw pensioen.
3.
Pensioenverevening voor onze gescheiden collega’s
4.
Verzekering ANW. (Hierbij gaat het om het principe dat wij nergens meer bij horen
en is een typisch voorbeeld dat er bij de totstandkoming van de Regeling geen
rekening is gehouden met de gevolgen.

67

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
5.

De te voeren administratieve procedures bij het beëindigen van de ANWcompensatie voor de partners van overleden collega’s die zij op 65-jarige leeftijd
moeten voeren in plaats van deze door te laten lopen tot de AOW-leeftijd.

Dit was mijn inleiding. Ik dank u voor uw aandacht.
De heer R. van Zwol geeft aan dat hij begrijpt wat de heer Van den Heuvel zegt en dat het bijzonder
op prijs wordt gesteld dat de delegatie toch gekomen is omdat het voor de heer Van den Heuvel ook
maar een gok is wat de commissie gaat doen, maar legt in alle eerlijkheid uit – kijkend naar de
overige commissieleden – dat het voor de commissie ook een beetje een gok is. Vervolgens geeft hij
aan dat de commissie het mandaat wat ze hebben in ieder geval goed gaat uitvoeren. Wat de
voorzitter daarnaast - buiten het mandaat om - nog richting Minister van Defensie gaat doen, daar
moet de voorzitter met de commissieleden nog echt goed over nadenken. Het is voor de Commissie
nog even een vraagteken hoe nu om te gaan met hetgeen de heer Van den Heuvel naar voren heeft
gebracht. Desondanks denkt de heer Van Zwol dat het toch goed is om een paar inhoudelijke dingen
met elkaar te verkennen en uit te spreken hetgeen niets afdoet aan het betoog van de heer Van den
Heuvel.
De heer Van den Heuvel verklaart hiermee akkoord te gaan met de opmerking dat het weliswaar heel
rechtstreeks overkomt maar dat hij het liefst zou zien dat de commissie zou zeggen ‘Je hebt gelijk, ik
ga terug naar de Minister, maar dat zal wel een utopie zijn’.
De heer Van Zwol geeft aan dit geen utopie te vinden, maar dat hij hier toch als persoon maar ook
gezien zijn verantwoordelijkheid in deze, er toch even goed over na te moeten nadenken. Hij stelt
dat hij ook had kunnen reageren met ‘ja, maar dat was het mandaat en dus klaar ermee,’
Daarentegen zegt nogmaals er goed over na te zullen denken.
De heer Van den Heuvel stelt dat de commissie ook de motie Kerstens Karabulut heeft kunnen lezen
en dat de commissie daaruit de conclusie had kunnen trekken dat het gegeven mandaat een heel
andere was dan deze motie voor ogen had. As de commissie kennis had genomen van het mandaat
dan verbaast het de heer Van den Heuvel dat de commissie zich nooit heeft afgevraagd wat de
werkelijke bedoeling van de Staatssecretaris zou kunnen zijn dat het gegeven mandaat zo afwijkend
is.
De heer Van Zwol legt uit dat in de staatsrechtelijke verhoudingen de Kamer de gewijzigde opdracht
heeft geaccepteerd omdat de Kamer niet heeft geageerd tegen het gegeven mandaat. De Kamer had
dan moeten doorpakken, maar dat hebben ze niet gedaan en daarom mag de Staatssecretaris deze
positie innemen. De heer Van Zwol zegt dat dit gegeven het er niet overzichtelijker op maakt.
De heer Van Zwol vraagt zich af of - hoewel dit buiten het mandaat van de commissie valt - het voor
de commissie valt te achterhalen wat het verschil is in inkomen voor de betrokken (gewezen)
militairen tussen een doorgetrokken UGM-regeling en de huidige positie inclusief de
compensatieregeling. De heer Van Zwol wil dit voor ogen krijgen omdat dit de commissie meer
inzicht geeft in de problematiek.
Volgens de heer Van Zwol zijn er twee soorten potentieel schrijnende gevallen. Aan de ene kant heb
je de onbedoelde nadelige effecten van de compensatieregeling AOW zoals aangegeven door een
aantal mensen die deze als onrechtvaardig beschouwen. De commissie dient de meetlat te hanteren
om deze schrijnende gevallen aan het licht te brengen.

68

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
Dan is er nog een andere meetlat waarin het verschil kan worden gemeten tussen de zojuist
genoemde meetlat en de meetlat die je kan toepassen indien gesteld zou worden dat de UGM tot
AOW-leeftijd zou zijn doorgetrokken. Wat zijn dan de concrete verschillen.
De heer Van Zwol geeft vervolgens aan dat hoewel het mandaat voor de commissie alleen geldt voor
de eerstgenoemde meetlat de commissie ook erg geïnteresseerd is in het resultaat van de tweede
meting. Dus als de UGM tot de AOW-leeftijd wordt doorgetrokken.
De heer Van den Heuvel geeft aan dat in het geval de commissie gaat bekijken of het ABP de
berekeningen zoals bedoeld in het mandaat wel goed uitvoert, de commissie zich een hoop werk kan
besparen door daarvan af te zien. Deze berekeningen kloppen volgens de heer van den Heuvel
namelijk tot op de cent nauwkeurig en dit is al vele malen onderzocht. Defensie weet dit volgens Van
den Heuvel ook wel en is er daarom mee bekend dat de commissie dit eigenlijk niet meer hoeft te
onderzoeken. Dat is volgens Van den Heuvel de reden dat dit een van de opdrachten voor de
commissie is. Voorts is hij verheugd dat de commissie zich ook wil richten op de tweede meetlat
omdat dit juist is waar de strijd over gaat.
Vele malen heeft Van den Heuvel tevergeefs bij het ABP geprobeerd om informatie los te krijgen wat
de inkomsten van diverse militairen zouden zijn als hun UGM zou worden doorgetrokken tot de
AOW-leeftijd. Deze informatie was volgens hem benodigd om de rechters een goed inzicht te geven
aan het verlies van inkomsten nu de (gewezen) militair een compensatie kreeg in plaats van dat hun
UGM werd doorgetrokken tot de AOW-leeftijd. De Minister had natuurlijk wél de juiste contacten om
dit bij het ABP te bewerkstelligen en kon daarom de Rechter - aan de hand van enkele ‘maatmannen’
- overtuigen dat met de uitbetaling van gemiste AOW het verlies aan inkomsten minimaal was.
Volgens Van den Heuvel was het uitbetalen van de gemiste AOW vanwege de gerechtvaardigde
verwachting van de (gewezen) militair om op zijn 65ste een AOW-uitkering te ontvangen. Dat
bedoelde Van den Heuvel bij zijn inleiding met de opmerking over ‘onzin-argumenten’ van Defensie
waar de hoogste rechter in meeging.
De heer Van Zwol vraagt zich af of de commissie wel bij het ABP gedaan kan krijgen om deze
berekeningen boven water te krijgen.
De heer Timmerman van het CAOP schat in dat de commissie dit op grond van haar opdracht kan.
De heer Van den Heuvel geeft het advies dat als de commissie het ABP om berekeningen vraagt, geen
genoegen wil nemen met berekeningen van zogenaamde maatmannen, maar vraagt om persoonlijke
berekeningen van (gewezen) militairen.
De voorzitter neemt deze inbreng mee en gaat bij het ABP proberen om nadere berekeningen los te
krijgen. Hierbij zoekt de commissie tevens naar een antwoord wat het verschil is in inkomen voor de
(gewezen) militair indien de UGM zou worden doorgetrokken tot de AOW-leeftijd.
Naast de financiële onderbouwing in de meldingen zal deze vraag ook aan het ABP worden
voorgelegd. Wat betreft de compensatieregeling onderzoekt de commissie tevens of er niet
onbedoelde neveneffecten zijn opgetreden.
De heer G. Dietvorst vraagt naar wat Van den Heuvel onder ‘schrijnend’ verstaat.
De heer Van den Heuvel geeft aan dat hij het begrip van de Staatssecretaris heeft overgenomen.
De heer Dietvorst vraagt ook naar uitleg over ANW.
De heer Van den Heuvel legt uit dat het hier niet over de ‘uitkering ANW’ gaat, maar over een
aanvullende ANW-verzekering. Hij legt uit dat het defensiepersoneel – dus ook (gewezen) militairen

69

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
met UGM - een collectieve aanvullende ANW-verzekering hebben. Wanneer de UGM stopt vanwege
toekenning pensioen, stopt daarmee ook de arbeidsverhouding tussen Defensie en de (gewezen)
militair. Daarom kan deze geen gebruik meer maken van de collectieve verzekering ANW en voelt
zich dus genoodzaakt een duurdere particuliere verzekering af te sluiten. Dit is volgens Van den
Heuvel een voorbeeld van rechtsvacuüm wat werd bedoeld in zijn inleiding. Ook hier is met het
ontwerp van de compensatieregeling niet goed naar gekeken. Van den Heuvel geeft aan dat hij aan
het Hoofd van de Directie Personeel gevraagd heeft of Defensie bereid zou zijn om deze groep
tegemoet te komen. Om reden dat door het stoppen van de UGM en toekenning van het pensioen
de arbeidsrelatie met Defensie verbroken wordt was dit volgens het HDP niet meer mogelijk.
Op verzoek van de heer Dietvorst wordt dieper ingegaan op het probleem rond de
pensioenverevening bij scheidingen.
De heer Van den Heuvel geeft het voorbeeld van een collega marinier die een beroep op hem deed
m.b.t. de bedoelde pensioenverevening.
Deze marinier was getrouwd en zijn ex werkte ook. Samen hadden ze ongeveer dezelfde leeftijd.
Vanwege de scheiding zijn er afspraken gemaakt m.b.t. de pensioenverevening. Geen van beiden had
daar zorgen over gezien de gelijke leeftijd zouden ze allebei vrijwel gelijk met pensioen gaan op 65jarige leeftijd.
Toen kwam de ophoging van de AOW-leeftijd. De marinier krijgt binnenkort zijn pensioen op 65jarige leeftijd. Zijn ex echter moet anderhalf jaar langer wachten op haar pensioen. De marinier moet
vanaf zijn 65ste een groot deel van zijn pensioen afdragen aan zijn ex terwijl zijn ex pas over anderhalf
jaar een gedeelte van haar pensioen moet afdragen.
Volgens Van den heuvel is ook hier sprake van het bedoelde rechtsvacuüm maar ook dat met de
invoering van de compensatieregeling niet goed of helemaal niet is nagedacht over de gevolgen.
De heer P. Eijkelenkamp noemt het voorbeeld van twee mensen die op 65-jarige leeftijd uit elkaar
gaan. De een is (gewezen) militair en valt onder de compensatieregeling AOW-gat terwijl de ander
gemeenteambtenaar is. Ieder heeft een inkomen van 50k per jaar. Beiden hebben een ABP-pensioen
De (gewezen) militair moet op 65-jarige leeftijd de helft van zijn pensioen afstaan aan zijn ex die pas
2 jaar later met pensioen gaat. Het gevolg is dat de (gewezen) militair de helft van zijn pensioen mist
omdat hij dit moet afstaan aan zijn ex wiens pensioenleeftijd wél is aangepast aan de nieuwe AOWleeftijd en hij zelf dus nog 2 jaar moet wachten op zijn pensioendeel. Dat is naar zijn mening
‘schrijnend’ te noemen en vraagt de commissie of zij dit ook een schrijnend voorbeeld vindt.
De heer Dietvorst geeft aan deze situatie inderdaad wel heel vervelend te vinden.
De heer Eijkelenkamp stelt dat de commissie weliswaar een onderzoek moet doen naar schrijnende
gevallen, maar dat het ook tot de competentie van de commissie behoort om toekomstgericht te
kijken naar de robuustheid en duurzaamheid van de Regeling zoals hij nu hier ligt. Hij bedoelt
daarmee dat in zijn hypothetisch voorbeeld van zojuist het toch niet zo kan zijn dat een militair en
zijn partner één dag voor het pensioen van de militair tot de slotsom komen dat ze niet meer bij
elkaar passen, dat de militair vervolgens gegijzeld wordt door de wetgeving omdat hij met goed
fatsoen geen pensioenverevening met zijn partner kan doen of dat ze om economische redenen bij
elkaar moeten blijven omdat de militair dan gewoon heel veel van zijn pensioen moet inleveren en
zelf twee jaren moet wachten voordat hij het pensioen van zijn partner kan ontvangen. Dat noemt de
heer Eijkelenkamp “gegijzeld worden door.”
De heer Dietvorst vindt dit helder.

70

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
De heer Eijkelenkamp vervolgt zijn betoog en wijst hierbij op de bijzondere positie van de militair en
de Kamerbrief van de Minister van Defensie van 2014 (34 000 X nr. 61). In deze brief wordt ingegaan
op de bijzondere positie van de militair en de verantwoordelijkheid van Defensie naar de militair (die
vanwege zijn bijzondere positie moet leven met beperkingen) om te zorgen voor een “robuust en
duurzaam” arbeidsvoorwaardenpakket. Of de militair - conform de uitleg van duurzaam in het
woordenboek - een “bestendig, houdbaar en blijvend” stelsel te bieden.
We hebben op dit moment niet alle schrijnende problemen in kaart, ook omdat mensen niet zijn
aangeschreven om zich te melden. Echter ook van toekomstig schrijnende gevallen is nog geen beeld
en er is geen overzicht wat er in de toekomst aan schrijnende gevallen kunnen zijn.
Om de zaak te verduidelijken geeft de heer Eijkelenkamp het volgende voorbeeld: Stel in het
hypothetische geval dat ik één dag voor mijn pensioen van mijn partner wil scheiden. Dat is nu nog
geen schrijnend geval omdat één dag voor mijn pensioen pas over vier jaar is. Echter als ik over vier
jaar – wat mijn ingangsdatum van mijn pensioen is - samen met mijn echtgenote tot de ontdekking
kom dat we niet meer samen verder gaan dan word ik op dat moment een schrijnend geval. Dan is
uw commissie al klaar en de knopen zijn dan doorgehakt.
Zijn vraag aan de commissie is dan ook: “Wat gaat u met de toekomstige schrijnende gevallen doen?”
Dat is het probleem van het vacuüm waarin wij zitten. Deze regeling is niet duurzaam.
De heer Eijkelenkamp stelt verder: We hebben óf de rechtspositie van de militair (dan zorgt Defensie
voor je) óf je valt in de categorie AOW’ers met een pensioen, een categorie die onder het
Kabinetsbeleid valt. En wij zitten nu in het vacuüm, maar er kunnen in de toekomst ook nog andere
mensen een schrijnend geval worden. Mensen die dit nu nog niet kunnen weten omdat ze dit pas te
weten komen als ze een berekening van het ABP krijgen maar er kan ook zomaar nog nieuw
Kabinetsbeleid ontstaan waardoor er andere bronnen van schrijnendheid kunnen ontstaan voor de
categorie die niet onder de UGM valt of onder de AOW valt.
Met de compensatieregeling AOW-gat kan men dus niet spreken over een ‘bestendig, duurzaam en
blijvend stelsel’ omdat er simpelweg geen inschatting is te maken over toekomstige schrijnende
gevallen mede vanwege het vacuüm tussen UGM en AOW-Pensioen omdat er niemand is die op onze
groep let. Dat heeft het verleden wel bewezen.
De heer Van Zwol vindt dit ook binnen ons beperkte mandaat een belangrijk punt.
De heer Dietvorst vraagt verduidelijking op het punt van de pensioenberekening.
De heer Eijkelenkamp gaat hier nader op in.
Het zogenoemde Witteveenkader is het gevolg van het feit dat de AOW-leeftijd is opgetrokken.
Omdat iedereen dus twee jaar langer zal werken kon de opbouw naar beneden. De opbouw in het
oude stelsel was eerst 40 jaar met een opbouw per jaar van 1,75%. Dit is na 40 jaar 70% van je
laatstverdiende loon. Doordat de leeftijd naar 67 jaar is opgetrokken en later zelfs met een
mogelijkheid naar 68 jaar is de Pensioenrichtleeftijd ook opgetrokken naar 67 en later naar 68 jaar.
Het gevolg daarvan is dat de premies kunnen dalen want iedereen kan twee of drie jaar langer
opbouwen. Dat wordt bedoeld met het Witteveenkader.
De militairen waar ik hierover spreek, hebben wel te maken met lagere pensioenopbouw van het
Witteveenkader (het Witteveenkader dat er vanuit gaat dat je 2 jaar langer pensioen opbouwt) maar
zij bouwen niet 2 jaar langer pensioen op en dat leidt voor hen tot een pensioendaling.
Als je het geluk hebt dat je AOW-gat heel klein is of dat je kort na 2015 met pensioen gaat, dan heb je
bijna geen schade, maar – zo geeft de heer Eijkelenkamp aan: In mijn brief staat ook een voorbeeld
van militairen die 15 of 16 jaar lang te maken hebben met de daling van de pensioenopbouw maar

71

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
niet het voordeel genieten dat zij twee of drie jaar langer kunnen opbouwen en laat dat nou net een
totaalpakket zijn! Een daling van de opbouw, maar om toch aan die vereiste 70% te komen ook een
langere opbouw. Wel een daling, maar niet de langere opbouw. In mijn geval zo geeft de heer
Eijkelenkamp aan is dit 500 euro bruto per jaar. Dat is dus de rest van mijn leven 500 euro per jaar
minder. € 500 maal 20 jaar is toch € 10.000 waar je over spreekt en dat is niet gering. Omdat je niet
weet wat er in de toekomst nog meer op ons afkomt is elke euro er een want er wordt ook al een
hele tijd niets geïndexeerd. Juist vanwege die onzekere toekomst maakt het waard om voor iedere
euro te strijden.
De heer Van den Heuvel en de heer Eijkelenkamp geven aan dat ze hier niet zitten voor hunzelf en
hun eigen pensioen, maar voornamelijk voor dat van de onderofficier, korporaal. Hierbij wordt
opgemerkt dat door hen vut equivalente premie is betaald voor de omslag van het ‘begroting gedekt’
naar ‘kapitaal gedekt’ pensioen bij ABP, maar zij daar niet van profiteren omdat de franchise hierbij
zo hoog ligt. Zij betalen 1,6% maar profiteren daar niet van. Dat voelt niet goed. Als officier komen
we hierbij op voor hun manschappen.
De heer Dietvorst vraagt welke neveneffecten er voor de delegatie uitspringen?
Hierbij wijst de heer Van den Heuvel op het gemis aan pensioenopbouw. Het verlies wat daardoor
ontstaat is voor de rest van iemands leven. De heer Eijkelenkamp vult hierbij aan, dat twee jaar
eerder met pensioen 14% pensioen per jaar scheelt.
In het kader van gelijke behandeling is hierbij van belang dat een grote groep UGM’ers niet de keuze
hebben gehad om later met pensioen te gaan. Een vergelijkbare positie geldt voor mensen waarop
enige drang is uitgeoefend om te stoppen. Aan de delegatie is gevraagd dit nog eens expliciet aan de
commissie te melden.
De heer Van den Heuvel geeft verder aan dat je niet kan spreken over neveneffecten die eruit
springen. Je hebt echter wel verschil aan direct en indirect verlies aan inkomsten.
Het directe inkomensverlies is als je kijkt naar het verschil aan inkomsten wanneer je compensatie
krijgt of je inkomsten als de UGM blijft doorlopen tot aan de AOW-leeftijd. Een kanttekening is wel
dat dit verschil minimaal is voor de onderofficier, maar vele malen groter voor militairen in de rang
van kapitein, Majoor en Luitenant-kolonel. De stelling die sommigen maken dat deze categorie - in
vergelijking met de onderofficier - niet op wat geld hoeft te kijken, gaat volgens Van den Heuvel niet
omdat ook deze categorie hun leven hebben afgestemd op inkomsten zoals bijvoorbeeld hun
hypotheek of huur en dergelijke. Ook zij leven naar rato van hun inkomen. Daarnaast heb je nog het
indirecte inkomensverlies en dat is het gemeenschappelijk verlies aan pensioenopbouw. Dit geldt dus
voor iedereen.
De heer Eijkelenkamp vult aan: Iemand die in de nieuwe Diensteinderegeling de dienst verlaat die
dacht dat hij met pensioen ging op 65 jaar, maar dat wordt nu 67 jaar. Hij moet dus twee jaar langer
werken en dan wordt dat 67 jaar. Het gevolg is dat uitgesteld pensioen per jaar ongeveer 7% hoger
wordt. Dus 2 jaar is ongeveer 14% hoger. Iemand van dezelfde leeftijd maar in staat te kiezen voor de
oude diensteinderegeling gaat onder de huidige regeling met 65 pensioen ontvangen en zijn collega
die kiest voor de nieuwe diensteinderegeling die krijgt daardoor een 14% hoger pensioen waar hij
wel 2 jaar langer voor moet werken. Dat betekent dat mensen die nog kunnen kiezen voor de
Nieuwe of oude diensteinderegeling eigenlijk gegijzeld worden want als we het dan hebben over
gelijke gevallen dan zou je zeggen ‘ik wil helemaal niet voor die keuze komen te staan’. De UGM is
toch niet iets waarvan de Minister kan zeggen van ‘Ja, maar je hebt zelf gekozen om met een oude

72

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
diensteinderegeling de dienst te verlaten. Dus daar hoort nu eenmaal dit pensioen bij.’ Terwijl de
collega die voor de nieuwe regeling gaat of die deze keuze helemaal niet heeft twee jaar langer werkt
wél dat voordeel heeft. Die ontvangt wél een 14% hoger pensioen.
De heer Van den Heuvel gaat verder. Dan praten we nog niet eens over de mensen die door hun
Krijgsmachtdeel gedwongen werden om gebruik te maken van de oude diensteinderegeling. Hij heeft
ook het voorbeeld van zo iemand die hiertoe gedwongen werd.
De heer Eijkelenkamp geeft aan dat in periode 2000-2010 de “10 jaar periode” voor UGM stapsgewijs
is ingekort. 55 Jaar de dienst uit werd 58 jaar de dienst uit met 7 jaar UGM. Een paar jaar later werd
dat 60 de dienst uit en 5 jaar UGM. Dat was al een voorloper dat we allen langer door werkten.
Defensie heeft hiermee - eerder dan de samenleving - een bijdrage geleverd aan de financiële
staatshuishouding. Toen vervolgens met het verhogen van de AOW-leeftijd iedereen langer moest
doorwerken, werd dat probleem bij Defensie met name bij de individuele oud-militair neergelegd.
Toen kon de UGM ineens niet meer worden doorgetrokken.
De heer Dieleman vraagt welke rangen hierbij het meest zijn getroffen. De heer Van den Heuvel vindt
dit probleem voor alle rangen vergelijkbaar, omdat persoonlijke uitgaven zoals al gezegd
bijvoorbeeld een hypotheek of huur zijn afgestemd op de inkomsten van mensen.
De heer Eijkelenkamp wijst erop dat het probleem van de groep die noch UGM ontvangt, noch AOW
met Pensioen, ook voor de komende jaren aanwezig blijft omdat er voor deze groep geen beleid
wordt ontwikkeld.
De heer Van Zwol vraagt aan de delegatie of er nog andere punten zijn die naar voren moeten
komen. De heer Van den Heuvel wijst op het punt van leeftijdsdiscriminatie. De Minister heeft op dit
punt verschillende rechtszaken verloren.
Mevrouw L. van den Heuvel vult aan dat financiële overwegingen kunnen nooit onderscheid of
discriminatie rechtvaardigen.
De heer Van den Heuvel zegt dat na verlies van deze rechtszaken de Minister dit vervolgens betrok in
het arbeidsvoorwaardenoverleg terwijl dit volgens Van den Heuvel helemaal niet in het
arbeidsvoorwaardenoverleg thuishoort. Om het toch te betrekken in de arbeidsvoorwaarden moest
er uit deze voorziening geld beschikbaar komen. Het geld wat beschikbaar werd gesteld om de
compensatie AOW te bekostigen ging dus ten koste van het salaris van de actief dienende militair.
Dat werd zo gebracht naar de buitenwereld en werd er tweespalt gezaaid tussen de actief dienende
en post-actieve militair. Dit was zeer kwalijk temeer omdat dit een gevolg was van een
Kabinetsbesluit opgebracht uit de Algemene middelen.
De heer Van den Heuvel voegt nog het volgende toe: Door op dit punt lobby te voeren bij de
coalitiebesprekingen in 2017 werd er door het Kabinet 175 miljoen vrijgemaakt voor o.a. “goed
werkgeverschap”. De bedoeling was dat dit geld bestemd was om het AOW-gat militairen op te
lossen door onze UGM te laten doorlopen tot de AOW-leeftijd. Uiteindelijk werd onze zogenaamde
gerechtvaardigde aanspraak opgehoogd van 90% naar 100% wat aanzienlijk minder kostte. Het
overige geld is uiteindelijk naar andere groepen gegaan. De Minister meldde dat zij het voor elkaar
had gekregen dat de compensatie voor het AOW-gat van 90-100% ging. Dat was echter geen
goodwill en ook niet hetgeen we wilden bereiken.
Vervolgens stelt de heer Van den Heuvel zichzelf de vraag: Hoe kan het dat de UGM voor onze
collega’s die van voor 1948 en voor onze collega’s die vallen onder de Nieuwe Diensteinderegeling
wél kan doorlopen tot aan de AOW-leeftijd en voor onze relatief ‘kleine’ groep niet? Die vraag heb ik
mij dikwijls gesteld. Deze vraag heeft Van den Heuvel ook aan Staatssecretaris Visser gesteld. Haar

73

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
antwoord was dat als zij onze UGM wilde laten doorlopen zij ons allemaal van pensioen moest
terugroepen om langer door te werken. Van den Heuvel vindt dit ook een ‘onzin-argument’ dat
verhult dat het hier volgens hem om een ordinaire centenkwestie gaat.
Volgens de heer Eijkelenkamp heeft dit ook te maken met de onbekendheid van de bijzondere positie
van de militair, waardoor hier in het kabinet geen aandacht voor wordt gevraagd. Een voorbeeld is
de Zorgverzekeringswet en de WUL (Wet Uniformering Loonbegrip) die niet op de militair van
toepassing zijn. “Wanneer indertijd tijdig aan de bel was getrokken, was er veel ellende te
voorkomen geweest”. Toen dit hersteld kon worden bleek er bij
de politieke leiding geen gevechts- en sneuvelbereid te zijn.
De heer Van den Heuvel vindt het in dit kader ook bijzonder dat de strafheffing voor vervroegd
uittreden (RVU) is opgelegd. Dit is bekostigd uit de ruimte voor arbeidsvoorwaarden. We worden
gestraft omdat we eerder met ontslag moeten. Dit wordt door dezelfde wetgever opgelegd op basis
van een regeling die minder hoog dan de wet staat. Ondertussen is ook Defensie wakker geworden
en vecht dit aan.
Er werd een commissie benoemd die er volgens Van den Heuvel wel 35 pagina’s voor nodig had om
te motiveren waarom het toch terecht is dat de RVU op Defensie van toepassing is. “Dit schaadt ons
vertrouwen in de politiek.”
De heer Van Zwol geeft aan dat hij het goed vindt dat dit probleem wordt geschetst: het schaden van
vertrouwen en de complexiteit van regelgeving die daar negatief op inwerkt. Er is veel naar voren
gebracht en voor de commissie is het belangrijk daar goed over na te denken.
De heer Eijkelenkamp vraagt naar de verslaglegging. Afgesproken wordt dat deze in concept aan de
delegatie gestuurd wordt, op een wijze die AVG-proef is.
De heer Van den Heuvel wijst nog op een brief waarin de suggestie wordt gewekt dat de commissie
breder mag kijken.
De heer Van Zwol meldt dat hij hiermee bekend is, maar deze brief niet met hem is afgestemd.
Hij dankt de aanwezigen voor hun inbreng en sluit de bespreking af.

74

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
Bijlage7: Geraadpleegde bronnen

Technische Lijst
Onderstaand de opsomming van alle relevante wet- en regelgeving, literatuur, rechtspraak en
overige stukken inzake de compensatie AOW-gat Militairen.
(1) ECLI:NL:CRVB:2016: 2614 / Uitspraak Centrale Raad van Beroep d.d. 18 juli 2016
o Uitspraak op de hoger beroepen tegen de uitspraken van de rechtbank Den Haag van
21 mei 2015, 14/1120, 14/1601, 14/3970, 14/4423, 14/4845, 14/9720, 14/9725 en 14/11438
(aangevallen uitspraken)
(2) ECLI:NL:CRVB:2017:1473 Uitspraak Centrale Raad van Beroep d.d. 26 april 2017
o Uitspraak op de beroepen tegen de besluiten van de Minister van Defensie van 10 oktober
2016
(3) ECLI:NL:CRVB:2017:1904 Uitspraak Centrale Raad van Beroep d.d. 1 juni 2017
o Uitspraak op de hoger beroepen tegen de uitspraken van de rechtbank Den Haag van
6 oktober 2016, 16/2190, 16/3064, 16/2188, 16/3079, 16/1600, 16/3116, 15/9473, 16/657,
16/663,16/683, 16/2191 (aangevallen uitspraken)
(4a) Kamerbrief Defensie d.d. 1 februari 2017 nr. 34550-X-72
‘Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2017’
(4b) Kamerbrief Defensie d.d. 6 juni 2017
‘Uitspraak Centrale Raad van Beroep Compensatie AOW-gat militairen’
(5) Brief SCO 'Compensatieregeling AOW-gat' d.d. 30 maart 2018
(6a) Brief Defensie SOD 18.00366 'Verhoogde AOW-gat compensatie' d.d. 28 mei 2018
(6b) Bijlage bij brief SOD 18.00366
(7a) Brief Dhr. Van de Heuvel aan Tweede Kamer d.d. 11 april 2018
‘100% compensatie AOW-gat militairen’
(7b) Brief Dhr. Van de Heuvel aan Tweede Kamer d.d. 16 mei 2019
‘Opbouw pensioen militairen met FLO’
(8a) Kamerbrief Defensie 2018D32793 d.d. 8 juni 2018- noot: in reactie op brief (7a)
(8b) Kamerbrief Defensie 2019D29100 d.d. 3 juli 2019- noot: in reactie op brief (7b)
(9a) Brief Dhr. Van den Heuvel aan Stas d.d. 24 november 2019
‘Update over ons gesprek op 18 november 2019’
(9b) Brief Dhr. Van den Heuvel aan Stas en Minister d.d. 12 juni 2020
‘Losse eindjes strijd AOW-gat militairen’
(9c) Brief Dhr. Van den Heuvel aan Stas d.d. 2 november 2020
‘Digitaal vervolggesprek m.b.t. losse eindjes strijd AOW-gat militairen’
(10) Kamerbrief Defensie d.d. 29 mei 2020
‘Antwoord op vragen van het lid Karabulut (SP) over de ‘losse eindjes ten aanzien van de
compensatie van het AOW-gat van gewezen militairen’
(11) Relevante Passages AOW gat tijdens WGO P dd. 30 nov 2020 en Begrotingsbehandeling 1 en 3
dec 2020
(12) Motie van de leden Kerstens en Karabulut dd. 30 november 2020 nr. 35 570-X-25
(13) Brief Defensie aan Dhr. Van den Heuvel dd. 29 december 2020

75

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
'Uw brief inzake AOW-gat Militairen'- Noot: in reactie op brief (9c)
(14) Brief Dhr. Van de Heuvel aan de Stas 'Gesprek op 19 maart 2021' dd. 20 maart 2021
(15) Kamerbrief Defensie ‘Ontwikkelingen op personeelsgebied’ dd. 16 februari 2021
(16) Brief Dhr. Van den Heuvel aan Tweede Kamer dd. 17 mei 2021
‘Foutieve uitvoering van uw motie Kerstens/Karabulut 35570-X-25 30 november 2020’
(17) Kamerbrief Defensie ‘Personeelsrapportage 2020’ dd. 19 mei 2021
(18) Kamerbrief Defensie ‘Verzamelbrief Personeel’ dd. 22 juni 2021
(19) Getekend Instellingsbesluit Staatssecretaris van Defensie inzake instelling Commissie
Schrijnende gevallen AOW-gat Militairen dd. 6 augustus 2021
(20) Publicatie Staatscourant nr. 39504 dd. 1 september 2021 (instelling commissie)
(21) Presentatie t.b.v. Commissie Schrijnende Gevallen AOW-gatcompensatie militairen (d.d. 2
september 2021 gegeven door Dhr. F.R.H. (Frank) van der Hoef aan commissieleden)
(22) Compensatie gemis ouderenkorting door nabetaling (geanonimiseerde
vaststellingsovereenkomst als voorbeeld van maatwerk door Defensie bij individueel
(schrijnend) geval)
(23) Compensatie huur- en zorgtoeslag door nabetaling (geanonimiseerde vaststellingsovereenkomst
als voorbeeld van maatwerk door Defensie bij individueel (schrijnend) geval)
(24) Compensatie inzake verevening pensioen (geanonimiseerde vaststellingsovereenkomst als
voorbeeld van maatwerk door Defensie bij individueel (schrijnend) geval)
(25) Compensatie pensioen elders opgebouwd (geanonimiseerde vaststellingsovereenkomst als
voorbeeld van maatwerk door Defensie bij individueel (schrijnend) geval)
(26) Brief Defensie Afspraken uitvoering AOW-gatcompensatie (90%) d.d. 12 juni 2017
(27) Brief ABP Nadere afspraken uitvoering definitieve AOW-gatcompensatie d.d. 17 juli 2017
(28) Brief Defensie Omschrijving begrip Gerechtvaardigde aanspraak d.d. 10 oktober 2017
(29) Brief ABP Gewijzigde offerte AOW-gat (met bijlagen) d.d. 12 oktober 2017
(29a) Aangepaste offerte i.v.m. aanpassing compensatie AOW-gat d.d. 10 oktober 2017
(29b) BIJLAGE 1 brief Defensie dd. 2017-06-12 AOW-gatcompensatie
(29c) BIJLAGE 2 AOW-gat compensatie modellen PwC
(29d) BIJLAGE 3 bij offerte (brief omschrijving gerechtvaardigde aanspraak)
(30) Brief Defensie Verzoek aanvullende uitvoeringstoets AOW-gat compensatie d.d. 22 mei 2018
(31) Notitie ABP Uitvoeringstoets verhoging AOW-hiaat d.d. 5 juli 2018
(32) Brief ABP Uitvoeringstoets tegemoetkoming AOW hiaat inclusief bijlagen d.d. 23 september
2019
(33) Dossier van L. van den Heuvel dat hij de commissie ter beschikking stelde.
(34) Rapport van de commissie-Sylvester “Onvolledige opbouw AOW. Naar een onverplichte
tegemoetkoming voor ouderen van Surinaamse afkomst.”, op 1 juli 2021 aangeboden aan de
Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
(35) Mr. H.W.M. Nacinovic, AOW-gat Surinaamse Nederlanders, Pensioen Magazine 2022, nummer
1.

76

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen
Meest relevante wet- en regelgeving
Algemene Ouderdomswet
Algemene Nabestaandenwet
Besluit bovenwettelijke uitkeringen bij werkeloosheid voor de sector Defensie
Militaire Wachtgeldregeling 1961
Wet inkomstenbelasting 2001
Wet verevening pensioenrechten bij scheiding
Uitkeringswet Gewezen Militairen
Wet Verhoging AOW- en pensioenrichtleeftijd
Wet van 4 juni 2015 tot wijziging van de Algemene Ouderdomswet, de Wet op de loonbelasting
1964, de Wet verhoging AOW- en pensioenrichtleeftijd, de Pensioenwet, de Wet verplichte
beroepspensioenregeling en Overige fiscale maatregelen
Wet van 2 december 2020, houdende wijziging van de Algemen Ouderdomswet en de Wet op de
loonbelasting 1964 in verband met de verandering van de koppeling van de AOW-leeftijd aan de
stijging van de levensverwachting.

77

Rapport Commissie Schrijnende gevallen AOW-gat militairen

78