Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 2830

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 oktober 2019
Overeenkomstig de bestaande afspraken ontvangt u hierbij 1 fiche dat
werd opgesteld door de werkgroep Beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen (BNC).
Fiche: Mededeling gegevensbeschermingsregels
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

kst-22112-2830
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2830

1

Fiche: Mededeling gegevensbeschermingsregels
1. Algemene gegevens
a) Titel voorstel
Mededeling gegevensbeschermingsregels als basis voor vertrouwen
in de EU en daarbuiten – een inventarisatie
b) Datum ontvangst Commissiedocument
24 juli 2019
c) Nr. Commissiedocument
COM(2019) 374 final
d) EUR-Lex
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/ALL/?uri=COM:2019:374:FIN
e) Nr. impact assessment Commissie en Opinie Raad voor Regelgevingstoetsing
n.v.t.
f) Behandelingstraject Raad
Raad Justitie en Binnenlandse Zaken
g) Eerstverantwoordelijk ministerie
Ministerie van Justitie en Veiligheid
2. Essentie voorstel
In deze mededeling inventariseert de Commissie iets meer dan een jaar
na het van toepassing worden van de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) op 25 mei 2018 de resultaten die tot op heden zijn
behaald in verband met de consistente uitvoering van de gegevensbeschermingsregels in de hele EU, de werking van het nieuwe systeem van
toezicht, de gevolgen voor burgers en ondernemingen en de inspanningen van de EU om de wereldwijde convergentie van gegevensbeschermingsstelsels te bevorderen. De mededeling vormt een bijdrage aan de
eerste evaluatie van de AVG. De mededeling kan worden gezien als een
tussenrapportage in dit proces en beslaat het eerste jaar waarin de AVG
van toepassing is. Volgende stap in het proces is de eindrapportage die op
grond van artikel 97 AVG op 25 mei 2020 moet zijn afgerond en die de
eerste twee jaar waarin de AVG van toepassing is, zal beslaan. De
mededeling volgt op een eerdere mededeling van januari 20181 en is
gebaseerd op informatie uit de werkzaamheden van de groep van diverse
belanghebbenden.2
Hoofdboodschap van deze mededeling is dat de toepassing van de AVG in
het eerste jaar positief was, maar dat op een aantal gebieden nog
vooruitgang moet worden geboekt.
Als het gaat om de consistente uitvoering van de gegevensbeschermingsregels in de hele EU zijn de doelen van de AVG volgens de Commissie
grotendeels gehaald.3 Aan het gefragmenteerde landschap met 28
verschillende nationale wetgevingen onder de voormalige Privacyrichtlijn
is grotendeels een einde gekomen.
Over de werking van het nieuwe systeem van toezicht wordt opgemerkt
dat de meeste gegevensbeschermingsautoriteiten het afgelopen jaar
steeds meer middelen tot hun beschikking hebben gekregen, maar dat er
1

COM(2018) 43 final
De groep van diverse belanghebbenden op het gebied van de verordening die de Commissie
heeft ingesteld, bestaat uit vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld en het
bedrijfsleven, academici en mensen uit de praktijk.
3
Al zijn enkele lidstaten nog bezig met het aanpassen van hun nationale wetgeving aan de AVG
(stand van zaken per 23 juli 2019).
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2830

2

nog altijd grote verschillen in budget voor de autoriteiten tussen de
lidstaten bestaan.4 Het potentieel van het nieuwe systeem van toezicht is
volgens de Commissie nog niet volledig benut.
Met betrekking tot de gevolgen voor burgers merkt de Commissie op dat
de bekendheid met gegevensbeschermingsrechten toeneemt en dat
steeds meer mensen deze rechten uitoefenen. De noodzaak om door te
gaan met voorlichting blijft echter onverminderd.
Over de gevolgen voor het bedrijfsleven wordt opgemerkt dat ondernemingen over het algemeen blij zijn met het verantwoordelijkheidsbeginsel
dat de tijdrovende ex ante-aanpak uit de oude Privacyrichtlijn vervangt. 5
Ook zijn bedrijven gestart met het ontwikkelen van meer privacyvriendelijke diensten. Tegelijkertijd vragen sommige bedrijven – in het
bijzonder het MKB- om meer rechtszekerheid en aanvullende of duidelijkere richtsnoeren van gegevensbeschermingsautoriteiten.
Met betrekking tot de mondiale ontwikkelingen in het gegevensbeschermingsrecht signaleert de Commissie een duidelijke tendens richting
opwaartse convergentie; steeds meer landen ontwikkelen nieuwe
gegevensbeschermingsregels of actualiseren bestaande regels en nemen
daarbij de AVG als voorbeeld. Dit biedt nieuwe mogelijkheden voor het
bevorderen van gegevensstromen, en daarmee ook de handel en
samenwerking tussen overheidsautoriteiten, terwijl tegelijkertijd de
gegevens van personen in de EU beter worden beschermd.
Tot slot wijst de Commissie erop dat de bescherming van persoonsgegevens onderdeel is geworden van verschillende beleidsterreinen waarop
de EU actief is (telecommunicatie, gezondheidszorg, AI, transport,
energie, mededinging, gegevensbescherming in de context van verkiezingen, rechtshandhaving).
3. Nederlandse positie ten aanzien van de mededeling/aanbeveling
a) Essentie Nederlands beleid op dit terrein
Nederland is voorstander van een sterk gegevensbeschermingsrecht
waarin het recht op privacy van burgers is gewaarborgd, zowel in hun
directe- als digitale omgeving. Nederland vindt het echter ook belangrijk
dat er voldoende ruimte is voor overheden, bedrijven en burgers om
persoonsgegevens te verwerken, voor zover zulke verwerkingen met
passende waarborgen zijn omkleed. Nederland vindt het belangrijk dat er
een goede balans is tussen een goed beschermingsbeleid enerzijds en de
administratieve lasten voor burgers, bedrijven en overheid anderzijds.
Belangrijkste pilaar van het Nederlandse gegevensbeschermingsrecht is
de Europese Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) en de
daarbij behorende Uitvoeringswet van de AVG (UAVG), die in algemene
zin de verwerking van persoonsgegevens in Europa en Nederland regelen.
De UAVG kent een beleidsneutraal karakter en vormt in een aantal
opzichten een voortzetting van de oude Wet bescherming persoonsgegevens. Verder is er meer specifieke wetgeving gebaseerd op een
4

De Commissie verwijst hierbij naar het rapport van de European Data Protection Board over de
implementatie van de AVG voor de het LIBE-comité van het EP: https://edpb.europa.eu/news/
news/2019/edpb-libe-report-implementation-gdpr_en.
5
Onder andere het schrappen van notificatieverplichtingen, schaalbaarheid van verplichtingen,
de flexibiliteit die wordt geboden door het beginsel «data protection by design and by default»
waardoor concurrentie op «privacy-vriendelijkheid» van producten of diensten mogelijk wordt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2830

3

Europese richtlijn die toeziet op verwerking van persoonsgegevens door
justitie en politie.6 Naast de UAVG zijn er nog een aantal meer specifieke
Nederlandse wetten die ook uitvoering geven aan de AVG en een
grondslag bieden voor de verwerking van persoonsgegevens, zoals
bijvoorbeeld de Wet basisregistratie personen en de Kieswet.
b) Beoordeling + inzet ten aanzien van dit voorstel
Deze mededeling is een geschikte opstap richting de eindrapportage van
de evaluatie van de AVG die de Commissie voor 25 mei 2020 moet
opstellen. De inventarisatie geeft een eerste kijk op eventuele knelpunten
en problemen bij de implementatie en toepassing van de AVG in de
lidstaten. Nederland kan zich vinden in de positieve conclusies van de
Commissie over de toepassing van de AVG, maar onderschrijft ook de
bevindingen van de Commissie dat er op bepaalde terreinen nog
vooruitgang te boeken is.
Nederland wil daarom gebruik maken van deze inventarisatie om een
aantal aandachtspunten aan de Commissie mee te geven voor het
evaluatierapport van 25 mei 2020, die nog niet in de mededeling voor
komen.
Op grond van artikel 97 AVG moet de Europese Commissie bij de
evaluatie van de AVG de standpunten en bevindingen van het Europees
Parlement, de Raad, en andere relevante instanties of bronnen in
aanmerking nemen. Er wordt momenteel gewerkt aan de totstandkoming
van een Raadspositie. Nederland zal zich inzetten hierin de aandachtspunten terug te zien.
De Commissie heeft aangegeven de eindrapportage over de evaluatie en
de toetsing van de AVG, zoveel mogelijk te willen beperken tot de in
artikel 97, tweede lid, AVG met name genoemde onderwerpen (hoofdstuk
V AVG betreffende de internationale doorgifte van persoonsgegevens en
hoofdstuk VII inzake het samenwerkings- en coherentiemechanisme). De
Commissie stuurt daarmee aan op een beperkte evaluatie van de AVG en
heeft bovendien op voorhand aangegeven geen wijzigingen van de AVG
te zullen voorstellen.
Belangrijkste argument van de Commissie voor een beperkte evaluatie is
dat bedrijven, overheden en burgers nog bezig zijn om te wennen aan de
regels en verplichtingen die voortvloeien uit de AVG. De AVG heeft een
grote impact heeft op burgers, bedrijven én overheden. Velen hebben
zich, in meerdere of mindere mate, moeten aanpassen aan de regels en
normen uit de AVG, die ten dele nieuw waren. Het zou daarom nog te
vroeg zijn om de AVG «breed» te evalueren, ook omdat veel open normen
nog (verder) ingevuld moeten worden door toezichthouders en rechters.
Hoewel Nederland erkent dat het belangrijk is om een gerichte evaluatie
uit te voeren, meent het dat ook kritisch moet worden gekeken naar een
aantal bepalingen die buiten de in artikel 97 genoemde hoofdstukken
staan. Dit is juist van belang om op een aantal punten meer rechtszekerheid te creëren. Artikel 97 laat ook alle ruimte om ook andere onderwerpen voor de evaluatie aan te dragen. Hierbij kan volgens Nederland
om te beginnen worden gedacht aan bepalingen uit de AVG waarvan nu
al is gebleken dat zij tot duidelijke knelpunten in de praktijk leiden, zoals
bijvoorbeeld artikel 30, vijfde lid, AVG. Deze voor het MKB geformuleerde
uitzondering op de plicht tot het bijhouden van een register van verwer6

Richtlijn (EU) 2016/680. Deze richtlijn is in Nederland geïmplementeerd in de Wet justitiële en
strafvorderlijke gegevens (Wjsg) en de Wet politiegegevens (Wpg).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2830

4

kingsactiviteiten (de «registerplicht») is zo stringent geformuleerd dat
deze in de praktijk niet of nauwelijks kan worden toegepast. Dit leidt tot
een onnodige lastenverzwaring voor het MKB. Het zoveel mogelijk
oplossen van dergelijke knelpunten is ook belangrijk voor het (behoud van
het) maatschappelijk draagvlak voor de AVG.
Daarnaast vindt Nederland dat de Commissie, gelet op artikel 97, vijfde
lid, AVG7, bij de evaluatie ook oog zou moeten hebben voor relevante
ontwikkelingen in de informatietechnologie en informatiemaatschappij.
Van belang is dat niet alleen wordt teruggekeken naar het functioneren
van de AVG tot nu toe, maar dat ook vooruit wordt gekeken naar
technologische en maatschappelijke ontwikkelingen die in de toekomst
wellicht tot aanpassing of aanvulling van de AVG zouden kunnen nopen.
Nederland denkt daarbij in de eerste plaats aan de groeiende datamacht
van grote technologiebedrijven, maar ook aan ontwikkelingen op het
gebied van blockchain technologie of gezichtsherkenning.
Hoewel de publieke sector niet vertegenwoordigd was in de «groep van
belanghebbenden» die door de Commissie ten behoeve van deze
mededeling is geraadpleegd, vindt het kabinet het belangrijk dat de
gevolgen van de AVG voor de overheid ook worden meegenomen in de
evaluatie. Overheidsorganisatie ondervinden praktische problemen bij de
implementatie of uitvoering van de AVG. Het kabinet vindt het belangrijk
dat er tijdens de evaluatie aandacht is voor de praktijkproblematiek
omtrent de AVG.
In raadsverband zal Nederland richting de Commissie blijven pleiten voor
een brede evaluatie en bovengenoemde punten daarbij aandragen.
c) Eerste inschatting van krachtenveld
Lidstaten zijn nog maar kort bezig met de toepassing van de AVG. Het is
daarom nog niet duidelijk hoe de lidstaten staan in de uitvoering van de
AVG en de opzet van de evaluatie.
4. Grondhouding ten aanzien van bevoegdheid, subsidiariteit,
proportionaliteit, financiële gevolgen en gevolgen op het gebied
van regeldruk en administratieve lasten
a) Bevoegdheid
De grondhouding ten aanzien van de bevoegdheid voor deze mededeling
is positief. De mededeling ziet op het beleidsterrein van de ruimte van
vrijheid veiligheid en recht (RVVR). Op dit terrein is sprake van een
gedeelde bevoegdheid tussen de EU en de lidstaten (zie artikel 4, lid 2,
sub j, VWEU). Deze mededeling, waarin de Commissie de behaalde
resultaten inventariseert in verband met de uitvoering van de
EU-gegevensbeschermingsregels, sluit voorts aan bij de rol van de
Commissie als hoedster van de verdragen (zie artikel 17 VEU) uit hoofde
waarvan zij toeziet op de toepassing van het Unierecht. Voorts zij ook
gewezen op artikel 97 van de AVG, waarin aan de Commissie de taak
wordt toegekend om de AVG periodiek te evalueren en toetsen. Onderhavig optreden sluit hierbij aan.

7

«Indien nodig dient de Commissie passende voorstellen in teneinde deze verordening te
wijzigen, met name in het licht van de ontwikkelingen in de informatietechnologie en de stand
van zaken in de informatiemaatschappij»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2830

5

b) Subsidiariteit
De grondhouding ten aanzien van de subsidiariteit van de mededeling is
positief. De inventarisatie, als bijdrage aan de evaluatie, ziet op
toepassing/naleving van EU regelgeving. Het ligt daarom voor de hand
dat dit op EU-niveau wordt vormgegeven.
c) Proportionaliteit
Nederland heeft een positieve grondhouding ten aanzien van de proportionaliteit van deze mededeling. De inventarisatie op de toepassing van de
AVG is een geschikte opstap richting de evaluatie van de AVG in 2020.
d) Financiële gevolgen
Er zijn geen financiële gevolgen voorzien op basis van deze mededeling.
Nederland is van mening dat eventuele benodigde EU-middelen
gevonden dienen te worden binnen de in de Raad afgesproken financiële
kaders van de EU-begroting 2014–2020 en dat deze moeten passen bij een
prudente ontwikkeling van de jaarbegroting.
(Eventuele) budgettaire gevolgen worden ingepast op de begroting van
het beleidsverantwoordelijke departement, conform de regels van de
budgetdiscipline.
e) Gevolgen voor regeldruk, administratieve lasten en concurrentiekracht
Een goede werking van de AVG kan bijdragen aan het verlichten van
administratieve lasten. In dat kader is een goede evaluatie van de AVG
gewenst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2830

6