TIJDELIJKE MIDDELEN
SCHULDHULPVERLENING
2009-2011: BESTEDING, EFFECTEN
EN DUURZAAMHEID

Tijdelijke middelen schuldhulpverlening
2009-2011: besteding, effecten en
duurzaamheid

- eindrapport -

drs. M. Groenewoud
drs. M. Blommesteijn
dr. N. Jungmann

Amsterdam, januari 2012
Regioplan publicatienr. 2059

Regioplan Beleidsonderzoek
Nieuwezijds Voorburgwal 35
1012 RD Amsterdam
Tel.: +31 (0)20 - 5315315
Fax : +31 (0)20 - 6265199

Onderzoek, uitgevoerd door Regioplan
Beleidsonderzoek in opdracht van het Ministerie
van SZW.

INHOUDSOPGAVE

1

Rijk zet extra middelen in om effecten crisis op te vangen .........
1.1
Achtergrond extra middelen ...............................................
1.2
Vijf maatregelen .................................................................
1.3
De monitor..........................................................................
1.4
Leeswijzer ..........................................................................

1
1
2
3
5

2

Relevante ontwikkelingen ...............................................................
2.1
Aantal verzoeken om schuldhulpverlening blijft toenemen
2.2
Hulpverzoeken worden ingewikkelder ...............................
2.3
Wet gemeentelijke schuldhulpverlening ............................
2.4
Afname gelden uit gemeente- en participatiefonds ...........
2.5
Beleidsmatig maken gemeenten nieuwe keuzen ..............
2.6
Vrijwilligers zijn definitief een nieuwe speler geworden .....
2.7
Actuele ontwikkelingen vormden de context ......................

7
8
6
9
10
12
13
14

3

Besteding van de extra middelen door gemeenten
(maatregel 2) .....................................................................................
3.1
Besteding extra middelen ..................................................
3.2
Wijze waarop middelen ingezet .........................................

15
15
18

Effecten extra middelen op dienstverlening gemeenten
(maatregel 2) .....................................................................................
4.1
Doel en beoogde resultaten van de maatregel ..................
4.2
Huidige effecten .................................................................
4.3
Duurzame resultaten inzet extra middelen ........................

23
23
23
28

5

Verbeteren van de effectiviteit (maatregel 3) ................................

31

6

UWV en preventie (maatregel 1) .....................................................
6.1
UWV en preventie ..............................................................
6.2
De inzet van extra middelen ..............................................
6.3
Communicatie en voorlichting ............................................
6.4
Training ‘Herkennen van schulden’....................................
6.5
Gerealiseerde effecten van de training ..............................
6.6
Samenwerking met UWV volgens gemeenten ..................

33
33
34
35
36
37
40

7

Overige maatregelen (maatregel 4 en 5) ........................................
7.1
Maatregel 4: motie Ortega-Martijn c.s. om vrijwilligers
in te zetten..........................................................................
7.2
Maatregel 5: Amendement Spekman c.s.: bevordering
preventie en integrale schuldhulpverlening .......................

41

4

41
42

8

Samenvatting en conclusie .............................................................
8.1
UWV en preventie (maatregel 1) .......................................
8.2
Relevante ontwikkelingen gemeenten ...............................
8.3
Verbeteren effectiviteit gemeenten (maatregel 3)..............
8.4
Besteding en inzet extra middelen gemeenten
(maatregel 2) ......................................................................
8.5
Effecten extra middelen en duurzaamheid hiervan
(maatregel 2) ......................................................................

Bijlagen
Bijlage 1
Bijlage 2
Bijlage 3

...........................................................................................
Responsverantwoording ....................................................
Belangrijkste uitkomsten ISD-en ........................................
Besteding producten maatregel 3 ......................................

43
43
44
45
45
46
49
51
55
59

1

RIJK ZET EXTRA MIDDELEN IN OM EFFECTEN CRISIS
OP TE VANGEN

1.1

Achtergrond extra middelen
De economische crisis raakt de hele maatschappij. Er zijn bedrijven die te
maken hebben met een afname van de vraag naar hun diensten of producten.
Ook zijn er individuen die te maken hebben met effecten van de crisis zoals
niet verlengde contracten, ontslag of problemen bij de verkoop van hun huis.
Voor een deel van deze groep geldt dat de effecten van de crisis er aan
bijdragen of er zelfs ertoe leiden dat zij in een (problematische) schuldsituatie
terecht komen.
Om de gevolgen van de economische crisis op de ontwikkeling van de
schuldenproblematiek op te vangen, heeft het toenmalige kabinet in 2009 een
pakket aan maatregelen genomen. Het pakket bestaat uit de volgende
maatregelen:
• inzet op preventie via de Werkpleinen;
• opvangen van extra beroep op schuldhulpverlening bij gemeenten;
• verbeteren van de effectiviteit van de schuldhulpverlening;
• bevorderen van de rol van vrijwilligers bij schuldhulpverlening (uitwerking
van de motie Ortega-Martijn c.s. 1 ).
De maatregelen heeft het kabinet uitgewerkt in een brief waarin zij onder meer
toezegt de besteding van de middelen te monitoren. 2 Om niet alleen achteraf
maar ook tussentijds al een beeld te krijgen van de wijze waarop gemeenten
de extra middelen besteden, is in het najaar van 2010 een tussenrapportage
verschenen in het kader van deze monitor. 3 Een tweede meting heeft in het
najaar van 2011 plaatsgevonden. Deze rapportage is het eindrapport van de
monitor extra middelen schuldhulpverlening (zie voor meer informatie
paragraaf 1.3).

1

Op 13 oktober 2009 heeft de Tweede Kamer een motie van het lid Ortega-Martijn
aangenomen, waarmee de regering wordt gevraagd extra middelen ter beschikking te
stellen aan landelijke vrijwilligersorganisaties die in samenwerking met gemeenten en/of
professionele schuldhulporganisaties projecten starten die het ondersteunende ‘werk’ van
vrijwilligers bij schuldhulpverlening bevorderen en daarmee de effectiviteit van
schuldhulpverlening verbeteren. Kamerstukken II, 2009-2010, 24515 nr. 166.

2

Kamerstukken II, 2008-2009, 24515 nr. 153.

3

Monitor tijdelijke middelen schuldhulpverlening – Tussenrapportage 2010.

1

1.2

Vijf maatregelen
Er is inhoudelijke samenhang tussen het eerder genoemde pakket aan
maatregelen en een aantal door het rijk gesubsidieerde initiatieven om
integrale schuldhulpverlening te bevorderen. De middelen voor deze
initiatieven zijn vrijgemaakt op basis van het zogenaamde amendement
Spekman c.s. 4 De kern van dit amendement is dat er eenmalig 4 miljoen euro
van de bestaande middelen van de SZW-begroting beschikbaar is gesteld om
initiatieven uit te werken die bijdragen aan een integrale aanpak van
schuldhulpverlening in wijken en buurten. In totaal kunnen daarom vijf
maatregelen worden onderscheiden:
1. Maatregel 1: Preventie, goede voorlichting en actieve verwijzing op de
Werkpleinen.
2. Maatregel 2: Opvangen van het extra beroep op schuldhulpverlening.
3. Maatregel 3: Het verbeteren van de effectiviteit van de schuldhulpverlening.
4. Maatregel 4: De inzet van vrijwilligers (motie Ortega-Martijn c.s.).
5. Maatregel 5: Initiatieven om integrale schuldhulpverlening en preventie op
gemeentelijk, wijk- en buurtniveau te bevorderen (amendement Spekman
c.s.).
Voor de uitvoering van de vijf maatregelen heeft het rijk 134 miljoen ter
beschikking gesteld in de jaren 2009-2011. De uitvoering van schuldhulpverlening bekostigen gemeenten uit het gemeentefonds. De gelden voor
schuldhulpverlening zijn daarbinnen niet geoormerkt. Omdat het ontbreekt aan
een landelijk overzicht van het bedrag dat gemeenten aan schuldhulpverlening
besteden, is niet bekend hoe de 134 miljoen zich verhoudt tot de totale
uitgaven aan schuldhulpverlening. 5

4

5

Kamerstukken II, 2008-2009, 31700 XV, nr. 33.

De recente verkenning van IWI ‘Stand van zaken uitvoeringspraktijk schuldhulpverlening
2010-2001’ zegt wel iets over de begroting van gemeenten. Uit deze verkenning blijkt dat
gemeenten gemiddeld, volgens eigen opgave, in 2010 een begroting van ruim 400.000 euro
voor schuldhulpverlening hadden.

2

Tabel 1.1

Extra middelen naar maatregel en in de jaren 2009, 2010, 2011

1

Preventiemaatregelen (via
Werkpleinen) 6
2 Opvangen van het extra
beroep op schuldhulpverlening
3. Het verbeteren van de
effectiviteit van schuldhulpverlening
4. Motie Ortega-Martijn c.s (voor
het inzetten van vrijwilligers)
5. Middelen amendement
Spekman c.s. (schuldhulpverlening in de wijk)

2009
€ 30 mln
€ 2,5 mln

2010
€ 52,5 mln
€ 1,75 mln

2011
€ 47,5 mln
€ 0,75 mln

Totaal
€ 134 mln
€ 5 mln

€ 27,50 mln

€ 40,75 mln

€ 41,75 mln

€ 110 mln

-

€ 5 mln

€ 5 mln

€ 10 mln

-

€ 2,5 mln

€ 2.5 mln

€ 5 mln

€ 4 mln

-

-

€ 4 mln

De extra middelen van maatregel 2 zijn via een specifieke uitkering aan de
gemeenten beschikbaar gesteld. Hiertoe is het Besluit tijdelijke specifieke
uitkering schuldhulpverlening 7 opgesteld. Gemeenten hebben op grond van dit
besluit de mogelijkheid om middelen door te schuiven naar volgende jaren, tot
uiterlijk 2011. De uitgekeerde middelen kunnen niet worden meegenomen
naar 2012. De middelen moeten in 2011 worden besteed.

1.3

De monitor
Om niet alleen achteraf maar ook tussentijds al een beeld te krijgen van de
wijze waarop gemeenten de extra middelen besteden, heeft het ministerie van
SZW de besteding van de extra middelen zowel in het najaar van 2010 als in
het najaar van 2011 gemonitord. Dit rapport betreft de eindrapportage, we
presenteren hierin de uitkomsten uit 2011 en maken waar relevant een
vergelijking met de uitkomsten van 2010. We herhalen echter niet alles wat
reeds in de tussentijdse rapportage aan de orde is gekomen. Maatregel 4 en 5
worden in dit eindrapport alleen globaal besproken, we gaan kort in op het
doel en de beoogde resultaten van deze twee maatregelen. De reden hiervoor
is dat het Verwey-Jonker instituut de maatregelen 4 en 5 diepgaand heeft
geëvalueerd. De resultaten daarvan worden gepresenteerd in een afzonderlijk
rapport (Evaluatie ‘Spekman- en Ortega-Martijn’-projecten).

6

Op basis van het projectvoorstel ontvangt UWV een bedrag van €3,164.000 (het
beschikbare bedrag van € 5 miljoen zal dus niet volledig worden besteed).

7

Besluit van 10 april 2010, Staatsblad 2010, nr 181.

3

Om verslag uit te brengen over de besteding van de middelen en de behaalde
resultaten is informatie verzameld uit verschillende bronnen. De belangrijkste
bronnen zijn:
• overzicht toegekende middelen 2009, 2010 en 2011 per gemeente;
• financiële verantwoording besteding extra middelen gemeenten 2009 en
2010; 8
• verantwoordingsinformatie UWV 2010 & 2011;
• webenquête 2010 & 2011 onder vestigingsmanagers UWV (zie voor meer
informatie bijlage 1);
• webenquête 2010 & 2011 onder beleidsmedewerkers van gemeenten (zie
voor meer informatie bijlage 1);
• workshop in 2011 met beleidsmedewerkers van gemeenten (zie voor meer
informatie bijlage 1);
• projectvoorstellen en voortgangsinformatie amendement Spekman c.s.
2009 en 2010;
• projectvoorstellen motie Ortega-Martijn c.s.;
• het ministerie van SZW heeft teksten aangeleverd met de stand van zaken
met betrekking tot maatregel 3.
De verslaglegging van de resultaten is grotendeels gebaseerd op de gegevens
verstrekt door de verschillende actoren ofwel gemeenten (met betrekking tot
maatregel 2) en vestigingsmanagers (met betrekking tot maatregel 1) via de
webenquêtes. Aan het deelonderzoek onder gemeenten hebben 119
zelfstandig werkende gemeenten meegewerkt en 14 intergemeentelijke
sociale diensten. Wanneer alle gemeenten die werken binnen het verband van
die 14 intergemeentelijke sociale diensten (ISD-en) afzonderlijk worden
meegerekend, heeft het onderzoek betrekking op 179 gemeenten, hiermee is
42 procent van de totale populatie gemeenten vertegenwoordigd. De grotere
gemeenten zijn goed vertegenwoordigd, van de benaderde gemeenten met
100.000 of meer inwoners heeft meer dan de helft aan de monitor
deelgenomen. Van de G4-gemeenten hebben er drie aan de webenquête
deelgenomen. Ook aan de workshop met beleidsmedewerkers van
gemeenten, hebben drie G4-gemeenten deelgenomen, onder andere de G4gemeente die niet aan de webenquête had deelgenomen. De resultaten van
deze monitor zijn daarmee een goede indicatie voor de wijze waarop de extra
middelen zijn ingezet en de inschatting van de respondenten over de effecten
van de tijdelijke middelen.
Aan het deelonderzoek 2011 onder de vestigingsmanagers van UWV hebben
35 respondenten (35%) meegewerkt, verspreid over alle elf door UWV
onderscheiden districten. De uitkomsten zijn daarmee een redelijke indicatie
voor de mate waarin de training is ingezet op de vestigingen. Wat betreft de
inhoud, werkwijze en verwachtte effecten moet enige terughoudendheid
worden betracht omdat de vragen hierover door een kleinere groep
respondenten zijn beantwoord. Meer informatie over de webenquêtes onder
gemeenten en vestigingsmanagers UWV is opgenomen in bijlage 1.
8

4

De besteding van de extra middelen 2011 zal medio 2012 bekend zijn.

1.4

Leeswijzer
In hoofdstuk 2 worden ontwikkelingen besproken die relevant zijn voor de
dienstverlening van gemeenten en daarmee de context vormen voor de inzet
van de tijdelijke middelen. Hoofdstuk 3 gaat over de besteding door
gemeenten van de extra middelen en de wijze waarop ze zijn ingezet
(maatregel 2). Vervolgens staan in het vierde hoofdstuk de effecten van de
extra middelen op de dienstverlening van gemeenten centraal (maatregel 2).
Hoofdstuk 5 heeft betrekking tot maatregel 3 (verbeteren effectiviteit) en
hoofdstuk 6 gaat over maatregel 1 (UWV en preventie). De overige
maatregelen (4 & 5), komen in hoofdstuk 7 aan de orde. Het rapport wordt
afgesloten met een samenvatting en de belangrijkste conclusies.
In bijlage 1 is de uitvoering van de webenquête onder medewerkers van het
UWV en gemeenten uitgewerkt. Een apart overzicht met de belangrijkste
uitkomsten voor ISD-en is in bijlage 2 terug te vinden. Bijlage 3 bevat de
besteding aan de producten behorend tot maatregel 3.

5

6

2

RELEVANTE ONTWIKKELINGEN

Voor het veld van de schuldhulpverlening was 2011 een dynamisch jaar. Net
als in de voorgaande jaren nam het beroep op de schuldhulpverlening toe. De
vrijwilligersorganisaties rondden hun projecten af en de Tweede Kamer
stemde in met het wetsvoorstel gemeentelijke schuldhulpverlening. Het
voorliggende hoofdstuk bevat een korte toelichting op de belangrijkste
ontwikkelingen die in meer of mindere mate een relatie hebben met de
tijdelijke middelen. De ontwikkelingen die we hier toelichten zijn:
• het aantal verzoeken om schuldhulpverlening blijft toenemen;
• de problematiek waarvoor huishoudens om hulp vragen wordt
ingewikkelder;
• naar verwachting treedt in 2012 de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening
in werking;
• gemeenten worden gekort op de rijksmiddelen voor schuldhulpverlening en
participatiegelden verminderen;
• beleidsmatig maken gemeenten nieuwe keuzen;
• vrijwilligers zijn definitief een nieuwe speler geworden.

2.1

Aantal verzoeken om schuldhulpverlening blijft toenemen
In de afgelopen jaren is het aantal huishoudens met een (problematische)
schuldsituatie flink toegenomen. Op basis van de beschikbare data mogen we
aannemen dat ongeveer een kwart van de Nederlandse huishoudens één of
meerdere achterstanden heeft (+/- 1,8 miljoen). 1 Bij ongeveer de helft van
deze groep vormen de achterstanden een onwenselijke situatie: er is sprake
van een problematische schuldsituatie (693.000) of er dreigt een
problematische schuldsituatie te ontstaan (248.000). 2
Voor een belangrijk deel van de huishoudens met problematische schulden
geldt dat zij deze niet zelfstandig kunnen oplossen. Een deel van deze groep
doet daarom een beroep op de gemeentelijke schuldhulpverlening.

1
Bleeker e.a. (2010) Monitor betalingsachterstanden, Den Haag: Panteia. Onder
betalingsachterstand wordt in dit onderzoek verstaan: een achterstallige rekening om
financiële redenen, een krediet of lening, een afbetalingsregeling of een regelmatige
roodstand of creditcardschuld.
2

Van Ommeren e.a. (2009) Huishoudens in de rode cijfers, Den Haag: Panteia.

7

Er is geen centrale registratie van alle aanvragen voor schuldhulpverlening.
Wel is bekend dat de meeste aanvragen worden ingediend bij gemeenten. 3
Naar schatting kregen gemeenten in 2010 voor het eerst meer dan 100.000
verzoeken om ondersteuning. 4 Tien jaar geleden bedroeg dat aantal nog om
en nabij de 35.000. 5
Voor deze monitor is aan gemeenten gevraagd hoe het aantal verzoeken zich
in 2011 ontwikkelde. De enquête wijst uit dat de helft van de gemeenten in
2011 meer verzoeken om schuldhulpverlening kreeg dan in 2010. Gemiddeld
is het aantal aanmeldingen ten opzichte van 2010 met 14 procent gestegen.
Als het gemiddelde alleen wordt berekend voor de gemeenten die te maken
hadden met een stijging, dan bedraagt deze 29 procent.

Figuur 2.1

Ontwikkeling van de aanvragen in 2011 ten opzichte van 2010
(n=116)

10%

Stijging
Gelijk
34%

2.2

56%

Daling

Hulpverzoeken worden ingewikkelder
Naast een toename van het aantal verzoeken om hulp, hebben gemeenten
ook te maken met veranderingen binnen de groep die om hulp vraagt. De
tijdelijke middelen zijn in 2009 ter beschikking gesteld. In de jaren die daarop
volgden zagen gemeenten de populatie die om hulp vraagt op verschillende
3

Hoeveel aanvragen dat in 2010 precies waren is niet bekend. Er zijn alleen gegevens
bekend van de branchevereniging voor schuldhulpverlening en sociaal bankieren, de NVVK.
De leden van deze vereniging behandelen naar schatting driekwart a tachtig procent van
alle aanvragen bij gemeenten. In 2010 werden er bij NVVK-leden 78.986 aanvragen
ingediend. Bron: NVVK (2011). Tabellenboek schuldhulpverlening en sociaal bankieren, Den
Haag.

4

Aangenomen dat het beeld in de niet bij de NVVK aangesloten gemeenten gelijk is aan dat
van de NVVK-leden, werden er in 2010 bij gemeenten zeker 100.000 aanvragen ingediend.
In deze rekensom zijn de schuldenaren die bij andere schuldhulpverlenende partijen terecht
kwamen niet meegerekend.

5

8

Jaarverslagen NVVK 1999, 2000 en 2001.

manieren veranderen. 6 Nieuwe groepen die om hulp vragen, zijn huizenbezitters, hogere inkomens en zzp’ers. Ook is er sprake van een vergrijzing en
vergroening van de verzoekers. Steeds vaker zijn zij ouder dan 65 of jonger
dan 25.
Naast nieuwe groepen is er ook sprake van een verandering van de aard van
de verzoeken. Er is vaker sprake van multiproblematiek en vaker is de situatie
urgent. Van de gemeenten die in 2011 de webenquête invulden, geeft ruim
veertig procent aan dat de aard van de aanmeldingen is veranderd. 7 De
belangrijkste veranderingen die zij noemen zijn dat de schuldsituaties vaker
urgent of complex zijn. Van de gemeenten die aangeven dat de aard van de
aanmeldingen in 2011 is veranderd, zegt 93 procent dat de schuldsituaties
vaker complex zijn en 59 procent dat ze vaker urgent zijn, dat laatste wil
zeggen dat een acute crisis dreigt (huisuitzetting, afsluiting energie et cetera).

2.3

Wet gemeentelijke schuldhulpverlening
Op 30 juni 2010 heeft de Tweede Kamer het wetsvoorstel gemeentelijke
schuldhulpverlening goedgekeurd. Na inwerkingtreding van de wet wordt
schuldhulpverlening een wettelijke taak. De wet is een zogenaamde kaderwet.
Dit houdt in dat wel is omschreven wat de inzet van schuldhulpverlening moet
opleveren maar niet hoe gemeenten de uitvoering vorm moeten geven.
Keuzen op dat gebied vallen nadrukkelijk onder hun discretionaire ruimte.
De inwerkingtreding van de wet heeft voor gemeenten een aantal
consequenties. De belangrijkste is dat de gemeente moet voorzien in een
integrale aanpak. Dit wil zeggen dat er in het aanbod van schuldhulpverlening
niet alleen aandacht is voor de financiële problematiek van een schuldenaar
maar ook voor eventuele – daarmee samenhangende – immateriële
problematiek. Verder moet de gemeente voorzien in activiteiten in het kader
van preventie en nazorg. Schuldenaren die zich melden voor hulp moeten
binnen vier weken een intake krijgen. Als er sprake is van een crisissituatie
zoals een dreigende huisuitzetting, moet de intake binnen drie werkdagen
plaatsvinden. Een belangrijk uitgangspunt van de wet is dat er sprake moet
zijn van brede toegankelijkheid. Dat betekent dat er geen groepen mensen bij
voorbaat mogen worden uitgesloten. Dit uit zich onder meer in het gegeven
dat ook natuurlijke personen die een eigen bedrijf hebben beëindigd een
beroep mogen doen op schuldhulpverlening.
De gemeente houdt een grote mate van beleidsvrijheid ten aanzien van de
inrichting van de schuldhulpverlening. De wet schrijft voor dat de gemeente in
een beleidsplan onder meer vastlegt hoe zij de kwaliteit van de uitvoering
6

NVVK (2011) Jaarverslag 2010, Den Haag.

7

In 2010 gaf 71 procent van de gemeenten aan dat de aard van de aanmeldingen was
veranderd.

9

borgt, wat de nagestreefde wachttijd is (met een maximum van vier weken) en
wat de resultaten zijn die de gemeente wil behalen.

2.4

Afname gelden uit gemeente- en participatiefonds
Gemeenten financieren de uitvoering van schuldhulpverlening uit verschillende
bronnen. De belangrijkste bronnen zijn het gemeentefonds en het participatiefonds. Voor beide bronnen geldt dat deze minder worden. Doordat de gelden
in het gemeentefonds niet geoormerkt zijn, is niet bekend welk deel in dat
fonds bestemd is voor de schuldhulpverlening. Wel is in het regeerakkoord
van het huidige kabinet opgenomen dat zij per 2012 een structurele korting
van 20 miljoen toepast op het gemeentefonds ten laste van de schuldhulpverlening. Verder nemen de middelen in het participatiefonds eveneens
per 2012 fors af. De mate waarin dat de financiering van de schuldhulpverlening treft, is afhankelijk van de (nieuwe) beleidskeuzes die gemeenten
hierin maken maar zal ook samenhangen met de mate waarin een gemeente
voorheen het participatiebudget inschakelde om de schuldhulpverlening te
financieren. De participatiegelden konden ingezet worden ten behoeve van de
schuldenaren die ook afhankelijk waren van een uitkering.
Schuldhulpverlening werd in die situatie aangemerkt als een instrument om
drempels voor toetreding tot de arbeidsmarkt (zoals schulden) te beslechten.
Voor gemeenten staat het wegvallen van de tijdelijke middelen dus niet op
zich. Zij valt samen met de rijkskorting op het gemeentefonds en de beperking
van het participatiefonds.
Ten behoeve van deze monitor is gemeenten gevraagd hoeveel zij uitgeven
aan schuldhulpverlening. De meeste gemeenten zijn niet (voldoende) in staat
deze vraag te beantwoorden. Dit komt onder meer doordat een deel van de
uitgaven versleuteld zit in andere posten, bijvoorbeeld in subsidies aan het
maatschappelijk werk (die budgetcoaching et cetera geven).
Op de vraag hoe het eigen budget zich in 2012 naar verwachting ontwikkelt
kunnen ze wel antwoord geven. Bijna de helft gaat er vanuit dat dit gelijk blijft.
Dit betekent dat deze gemeenten de rijksbezuiniging op het gemeentefonds
blijkbaar uit eigen middelen compenseren.

10

Figuur 2.2

Verwachte ontwikkeling eigen budget 2012 (n=116)

7%

11%

Groter
28%

Gelijk
Kleiner
Weet niet
54%

De bovenstaande inschatting heeft betrekking op de ontwikkeling van het
eigen budget. De constatering dat ongeveer de helft van gemeenten er van uit
gaat dat het eigen budget gelijk blijft, betekent niet dat er geen besparingen
gerealiseerd moeten worden in de uitvoering. In tegendeel, het wegvallen van
de tijdelijke middelen (die vaak zijn ingezet om extra mankracht in te zetten)
en de bezuiniging op het participatiebudget als financieringsbron, leiden er
feitelijk toe dat er bij de meeste gemeenten wel degelijk een besparing moet
plaatsvinden.
De gemeenten die een daling van het eigen budget verwachten, denken dat
dit budget in 2012 gemiddeld 20 procent kleiner zal zijn dan in 2011. Deze
gemeenten hebben verder aangegeven tot welke beleidskeuzes dit volgens
hen zal leiden (tabel 2.1).

Tabel 2.1

Beleidskeuzes door daling budget (n=32)

Bepaalde producten niet of minder inzetten
Differentiatie van het aanbod naar de mate van zelfredzaamheid
Bepaalde groepen niet toelaten
Eigen bijdrage vragen voor bepaalde producten
Meer inzet preventie
Dienstverlening versoberen (beperkte openingstijden et cetera)
Minder inzet preventie
Anders
Geen effect op beleidskeuzes

Percentage
63%
47%
31%
25%
25%
19%
16%
13%
6%

De gemeenten denken op de eerste plaats dat de verwachte daling van het
budget ertoe zal leiden dat bepaalde producten niet of minder ingezet worden.
Verder denkt ongeveer de helft dat het aanbod gedifferentieerd zal worden
naar de mate van zelfredzaamheid van de schuldenaren.
11

2.5

Beleidsmatig maken gemeenten nieuwe keuzen
De aankomende inwerkingtreding van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening, de toename van de aanvragen (meer en complexer) alsmede het
wegvallen van middelen (tijdelijke middelen, korting gemeentefonds en
participatiefonds) zijn voor veel gemeenten aanleiding om het beleid ten
aanzien van de schuldhulpverlening te herijken. Drie centrale thema’s in de
herijking zijn:
1. afscheid van de ambitie om elke schuldenaar die zich meldt direct aan een
duurzaam schuldenvrije toekomst te helpen, dit ligt voor een deel van de
populatie namelijk niet binnen bereik;
2. een grotere inzet op schuldpreventie en nazorg;
3. een verschuivende rolverdeling tussen gemeente en schuldenaar (groter
beroep op zelfredzaamheid dan wel eigen verantwoordelijkheid).
Een actueel en door de gemeenteraad goedgekeurd beleidsplan is een van de
eisen die de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening aan gemeenten stelt. De
bovenstaande drie thema’s worden door veel gemeenten als volgt in de
beleidskaders verwerkt.
Bijstellen ambitie naar maximaal haalbare
In de afgelopen jaren probeerden de meeste gemeenten voor elke
schuldenaar die zich meldde een schuldenvrije toekomst te realiseren.
Gaandeweg realiseerden gemeenten zich steeds beter dat deze ambitie te
hoog gegrepen was. Lang niet elke schuldenaar is bereid en/of in staat om
drie jaar lang rond te komen van een inkomen onder bijstandsniveau zonder
nieuwe schulden te maken. Het gevolg was dat de uitval voor en na het treffen
van schuldregelingen relatief hoog was. Door op beleidsniveau de ambitie
‘iedereen schuldenvrij’ in te ruilen voor de ambitie ‘maximaal haalbare’ is er
ruimte ontstaan voor twee typen ‘winsten’. In de eerste plaats leidt de
erkenning dat een schuldenvrije toekomst voor een deel van de aanvragers te
hoog gegrepen is tot ruimte om bij de groep die dit treft te gaan voorzien in
een ander passender aanbod. Daarnaast, maar zeker zo belangrijk voor
gemeenten, leidt de bijstelling op dit punt ertoe dat de uitvoering efficiënter
wordt. Immers, de gemeente biedt niet langer trajecten aan schuldenaren aan,
waarvan voorzien had kunnen worden dat zij deze niet met succes kunnen of
zullen doorlopen.
Inzet op preventie en nazorg
In de afgelopen jaren zijn gemeenten steeds meer activiteiten gaan ondernemen op het terrein van preventie en nazorg. De aanleidingen hiervoor zijn
divers. Met het toenemen van het aantal aanvragen, is de noodzaak groter
geworden om te proberen die instroom te beperken. Daarnaast draagt de
aankomende Wet gemeentelijke schuldhulpverlening gemeenten op om te
voorzien in schuldpreventie. En tot slot konden gemeenten de tijdelijke
middelen inzetten voor schuldpreventie. De toegenomen interesse in
schuldpreventie is ook te herkennen in de recente herijking van de
12

beleidskaders. Schuldpreventie maakt daar bijna zonder uitzondering
standaard deel van uit.
Verschuivende rolverdeling gemeente en burger
Binnen het hele sociaal domein is een ontwikkeling zichtbaar dat gemeenten
een groter beroep doen op de zelfredzaamheid van hun inwoners. In
aanvulling daarop zoeken gemeenten – geïnspireerd door de kanteling in de
Wmo – naar variatie in ondersteuning. Voor activiteiten zoals het ordenen van
papieren of bijhouden van de thuisadministratie kijken gemeenten in de eerste
plaats naar hun inwoners. Deze zijn daar zelf verantwoordelijk voor. Mocht
men moeite hebben bij het uitvoeren van deze activiteiten, dan verwacht de
gemeente dat de burger zijn of haar sociaal netwerk aanspreekt. Als dat
netwerk niet de benodigde ondersteuning kan bieden, is de volgende stap dat
wordt nagegaan of er wellicht vrijwilligers zijn die de helpende hand kunnen
bieden. Pas als die ondersteuning ook geen optie is, ligt het voor de hand dat
er professionele ondersteuning wordt geboden.

2.6

Vrijwilligers zijn definitief een nieuwe speler geworden
Vrijwillige ondersteuning van huishoudens bij bijvoorbeeld hun
thuisadministratie of het invullen van formulieren wordt al lange tijd geboden.
Wel heeft deze vorm van vrijwilligerswerk een enorme impuls gekregen
dankzij de zogenaamde Ortega-gelden (maatregel 4). 8 De veertien betrokken
vrijwilligersorganisaties hebben in korte tijd een groot aantal vrijwilligers
getraind en lokale projecten opgezet. De training en opzet van de projecten
viel samen met de herijking van het lokale beleid waarbij – in lijn met de
kanteling van de Wmo – gemeenten in de uitvoering nadrukkelijk ruimte
hebben gecreëerd voor vrijwillige inzet.
Dankzij de toegenomen interesse en inzet van de vrijwilligersorganisaties
enerzijds en de ruimte die gemeenten creëerden in de uitvoering anderzijds, is
de vrijwilliger in korte tijd een nieuwe speler geworden in het veld van de
schuldhulpverlening. 9

8

Een algemene beschrijving van maatregel 4 is terug te vinden in hoofdstuk 7. Voor de
gerealiseerde effecten van de maatregel verwijzen we naar het rapport van het VerweyJonker Instituut (Evaluatie ‘Spekman- en Ortega-Martijn’-projecten).

9

N. Jungmann & T. Madern (2011) Nieuwe speler bij financiële problematiek, welkom de
vrijwilliger. In: Wmo Magazine.

13

2.7

Actuele ontwikkelingen vormden de context
De tijdelijke middelen kwamen beschikbaar in een periode waarin er tal van
ontwikkelingen naast elkaar speelden. De belangrijkste zijn in de voorgaande
paragrafen beschreven. De verschillende ontwikkelingen beïnvloeden elkaar
ook. Zo mochten de tijdelijke middelen schuldhulpverlening onder meer
ingezet worden voor het terugdringen van de wachtlijsten. Dat de Tweede
Kamer ondertussen een wet aannam waarin de wachttijd wordt gemaximeerd
op vier weken heeft de interesse om de tijdelijke middelen daarvoor in te
zetten ongetwijfeld beïnvloed in een aantal gemeenten. De samenloop van dit
soort ontwikkelingen met de tijdelijke middelen maakt dat het soms lastig is om
de effecten van de tijdelijke middelen los te zien van de actuele ontwikkelingen
in het veld.

14

3

BESTEDING VAN DE EXTRA MIDDELEN DOOR GEMEENTEN
(MAATREGEL 2)

Het voorliggende hoofdstuk bevat informatie over de besteding van de extra
middelen door gemeenten en de wijze waarop de middelen zijn ingezet. De
eerste paragraaf (3.1) heeft betrekking op de besteding van de middelen. De
tweede paragraaf (3.2) heeft betrekking op de wijze waarop de middelen zijn
ingezet.

3.1

Besteding extra middelen

3.1.1

Inhaalslag besteding extra middelen
In de tussenrapportage uit 2010 constateerden we dat ongeveer de helft van
de toen beschikbare middelen uit 2009 was besteed. Daarbij constateerden
we eveneens dat op dat moment grotere gemeenten in mindere mate de extra
middelen hadden aangesproken. Een jaar later zien we dat er een inhaalslag
is gemaakt in de besteding van de middelen. Met uitzondering van de G4
hebben de gemeenten in 2010 zelfs een voorschot genomen op nog toe te
kennen middelen. De bestedingspercentages variëren per gemeentegrootteklasse van 73 tot 132 procent. Als we alvast vooruit lopen op de toegekende
bedragen voor 2011 dan is in totaal aan het begin van 2011, 59 procent van
de toegekende middelen besteed (zie tabel 3.1). Gezien de grote inhaalslag
die de meeste gemeenten hebben gemaakt in 2010, verwachten we dat de
extra middelen aan het eind van 2011 grotendeels zullen zijn aangesproken.
De definitieve bestedingscijfers zullen medio 2012 bekend zijn.
Opmerkelijk is wel dat aan het begin van 2011, 44 gemeenten de extra
middelen uit 2009 en 2010 nog helemaal niet hebben besteed. We weten niet
wat hier de reden van is, maar wel is bekend dat het in de helft van de
gevallen kleine gemeenten betreft met minder dan 20.000 inwoners en in
ongeveer 45 procent van de gevallen gemeenten met een inwonertal van
20.000 – 50.000. 1
Tabel 3.1 laat voor de periode 2009 – 2011 zien wat de toegekende en
besteedde bedragen zijn. Wat 2011 betreft, beschikken we ten tijde van de
monitor alleen over de toegekende bedragen en kunnen we nog niet zeggen
hoeveel daadwerkelijk besteed is in 2011. De laatste kolom laat zien hoeveel
procent van de tot nu toe toegekende extra middelen aan het begin van 2011
reeds besteed was. In de berekening van het bestedingspercentage zijn de
toegekende bedragen voor 2009, 2010 en 2011 meegenomen. Verder zijn in
1

Het is aannemelijk dat kleinere gemeenten de schuldhulpverlening vaker uitbesteden dan
grotere gemeenten. Het afsluiten van de contracten met de organisaties waaraan de
schuldhulpverlening wordt uitbesteed, kan veel tijd in beslag nemen en mogelijk zullen deze
gemeenten mede daardoor pas in 2011 de extra middelen besteden.

15

de berekening de bestedingen in 2009 en 2010 meegenomen, de definitieve
bestedingen in 2011 zijn ten tijde van deze monitor nog niet bekend.

Tabel 3.1

Besteding extra middelen 2009-2011

Toegekend
2009
Tot
20.000
20 tot
50.000
50 tot
10.000
Meer dan
100.000
ISD
Totaal
*

3.1.2

Gemiddelde bedragen
Besteding Toegekend Besteding
en 2009
2010
en 2010

Toegekend
2011

10.528

10.957

15.539

23.464

16.703

Percentage
2009-2010
besteed
132%

30.422

25.598

45.712

70.545

47.663

126%

78%

119.073

59.057

178.088

261.737

183.953

108%

67%

563.985

209.002

870.500

841.680

877.698

73%

45%

24.165

18.301

38.484

55.055

42.665

117%

70%

27.500.000

14.724.692

40.749.999

49.766.640

41.749.996

94%

59%

Bron: SZW financiële verantwoording gemeenten

Effectueren inzet extra middelen heeft tijd nodig gehad
Als gemeenten de extra middelen nog niet volledig hadden besteed, kregen zij
in de enquête de vraag wat daar de reden van was (tabel 3.2).

Tabel 3.2

Overzicht redenen doorschuiven extra middelen 2011 (meerkeuze,
n=61)

Realiseren bestemming heeft tijd nodig
Nog geen beleidsmatige invulling
Anders
Geen plannen om de extra middelen in te zetten

Percentage
49%
38%
20%
3%

Het meest gegeven antwoord luidt dat het tijd kost de inzet (nieuwe mensen,
inhuur organisaties et cetera) te realiseren. Daarnaast blijkt dat niet alle
gemeenten direct voor ogen hadden waar ze de middelen aan wilden of
konden besteden en moesten ze voor de inzet van de middelen eerst politieke
of bestuurlijke toestemming hebben. In de tussentijdse monitor stelden we dat
aangezien gemeenten in 2010 het ontbreken van beleidsmatige invulling
minder vaak als reden noemden dan in 2009, dit zeer waarschijnlijk als een
opstartvraagstuk beschouwd kan worden. De inhaalslag die is gemaakt in het
effectueren van de extra middelen ondersteunt deze constatering.

16

Percentage
totaal
besteed
80%

3.1.3

Middelen 2011 toevoeging op eigen budget
De extra middelen komen bovenop het eigen budget voor schuldhulpverlening.
De meeste gemeenten (80%) geven aan dat zij de extra middelen ook echt als
extra gelden hebben toegevoegd aan de bestaande budgetten. In enkele
gevallen hebben de gemeenten ervoor gekozen om het eigen budget te
verlagen en als het ware uit te ruilen voor eigen middelen (die zij vervolgens
ergens anders voor in kunnen zetten). Dit beeld komt overeen met de
tussentijdse monitor 2010.

Figuur 3.1

Uitruil extra middelen (n=119)

3%
18%
Volledig een toevoeging
op eigen budget
Deels een toevoeging op
eigen budge
Volledig opgegaan in het
eigen budget
80%

Drie van de ondervraagde gemeenten geven aan de extra maatregelen
volledig te hebben uitgeruild tegen eigen middelen (zij hebben de eigen
middelen verlaagd met een bedrag dat gelijk is aan de extra middelen,
waardoor er feitelijk niet meer, maar ook niet minder geld beschikbaar is voor
schuldhulpverlening). Ze geven de volgende redenen voor het uitruilen van het
eigen budget voor de extra middelen:
• vanwege bezuinigingen;
• zodat het budget dat was gereserveerd voor schuldhulpverlening aan
andere uitgaven kon worden besteed;
• extra middelen zijn niet nodig omdat alle doelstellingen worden
gerealiseerd.
Dit laatste zal met name een overweging zijn voor gemeenten die in de jaren
voorafgaand aan de extra middelen al uit eigen middelen fors hadden
geïnvesteerd in schuldhulpverlening en naar eigen inschatting de extra
middelen niet meer nodig hadden om de gevolgen van de economische crisis
op te vangen.

17

3.2

Wijze waarop middelen ingezet

3.2.1

Doelstellingen
In de enquête is aan de gemeenten gevraagd welke doelstellingen zij
nastreven met de inzet van de extra middelen (figuur 3.3). Zij mogen daar zelf
een keuze in maken. Gemeenten hebben de middelen het vaakst met als doel
het beperken van de wachttijden ingezet. Op een gedeelde tweede plaats
volgen preventie en het verhogen van de kwaliteit van de dienstverlening. Men
kiest er relatief weinig voor om de middelen in te zetten om de toegankelijkheid van de dienstverlening te vergroten. ISD-en blijken vaker op het beperken
van de doorlooptijden in te zetten dan zelfstandig werkende gemeenten (zie
bijlage 2). Het beeld dat naar voren komt (zie figuur 3.2), komt in grote lijnen
overeen met de tussentijdse monitor 2010. Een opvallend verschil is wel dat
vaker in 2011 vaker op preventie is ingezet dan in 2010. Gemeenten zullen
hiervoor ook vaker de extra middelen hebben ingezet maar de toename wordt
tevens deels verklaard door een wijziging in de manier van uitvragen. In 2010
kon men namelijk alleen via de categorie ‘anders, namelijk’ aangeven of men
op preventie inzette, terwijl dit in 2011 als aparte antwoordcategorie is
meegenomen.
Figuur 3.2

Doelstellingen besteding extra middelen (meerkeuze, n=116)

Beperken wachttijden
Preventie
Verhogen kwaliteit dienstverlening
Beperken doorlooptijden
Vergroten brede toegankelijkheid
Overig
0%

18

10%

20%

30%

40%

50%

60%

3.2.2

Activiteiten/diensten
Het Rijk gaf gemeenten de keuze om de middelen te besteden aan de
volgende activiteiten en/of diensten:
• preventie;
• intake/aanmelding/advies aanpak;
• budgetbegeleiding;
• budgetbeheer;
• minnelijke schuldregelingen;
• nazorg;
• begeleiding voor of tijdens traject.
Aan gemeenten is gevraagd aan te geven voor welke activiteiten en diensten
de extra middelen zijn ingezet.

Figuur 3.3

Besteding extra middelen aan activiteiten/diensten (meerkeuze,
n=116)

Intake/aanmelding/advies
Budgetbeheer
Preventie
Budgetbegeleiding
Minnelijke schuldregelingen
Begeleiding voor of tijdens traject
Nazorg
Overig
0% 10% 20 % 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90%

De meeste gemeenten hebben de extra middelen ingezet voor intake/aanmelding/advies aanpak schulden (82%). Op enige afstand volgt een aantal
activiteiten waarop tussen vijftig à zestig procent van de gemeenten heeft
ingezet. Het gaat daarbij om preventie, budgetbeheer, budgetbegeleiding en
minnelijke schuldregelingen. Gemeenten kiezen met name weinig voor
nazorg. ISD-en blijken vaker dan zelfstandig werkende gemeenten, de
middelen te hebben ingezet voor minnelijke schuldregelingen (zie bijlage 2).
Het beeld komt in grote lijnen overeen met de tussentijdse monitor, ook toen
bleek dat men de middelen vooral had ingezet voor intake/aanmelding/advies
aanpak schulden en het minst voor nazorg.

19

Preventie is als nieuwe activiteit opgepakt met behulp van extra middelen
Een deel van de gemeenten (41%) heeft in 2011 bepaalde activiteiten voor het
eerst ingezet. De helft van hen geeft aan in 2011 met de inzet van de extra
middelen voor het eerst ‘preventie’ te hebben ingezet. Ook vorig jaar bleek
‘preventie’ de meest genoemde nieuwe activiteit van gemeenten. Hoewel er
geen eenduidige definitie voor preventie is, is duidelijk dat gemeenten in dit
kader activiteiten uitvoeren als het ontwikkelen en verspreiden brochures,
voorlichtingscampagnes en het geven van budgetlessen op scholen om het
maken van schulden te voorkomen. 2
Een andere activiteit die met de inzet van de extra middelen voor het eerst is
opgepakt, is budgetbegeleiding. Dit betreft een kwart van de gemeenten die in
2011 nieuwe activiteiten hebben ingezet.
3.2.3

Wijze van inzet extra middelen nader bekeken
Vooral inhuur personeel ten behoeve van intake/aanmelding/advies
Naast vragen over de doelstellingen en activiteiten/diensten die gemeenten
met de extra middelen nastreefden dan wel uitvoerden, zijn er in de enquête
ook verdiepende vragen gesteld over de wijze waarop de extra middelen zijn
ingezet. Samengevat zijn de extra middelen zowel in 2010 als 2011, relatief
het vaakst gebruikt voor de inhuur van (tijdelijk) personeel voor de activiteit
intake/aanmelding/advies, vermoedelijk om de wachttijden te beperken. In
mindere mate, maar ook heel frequent hebben gemeenten de extra middelen
gebruikt om tijdelijk personeel in te zetten bij andere activiteiten en diensten,
zoals minnelijke schuldregelingen en begeleiding voor of tijdens het traject.
Naast extra personeel zijn de tijdelijke middelen ook veelvuldig, maar wel in
mindere mate, ingezet voor het aanpassen van werkprocessen en het
ontwikkelen van nieuwe diensten en/of producten. De nieuwe diensten hebben
met name betrekking op preventie.
Samenwerking met andere gemeenten
Verder geven gemeenten aan de extra middelen ingezet te hebben ten
behoeve van samenwerking met andere gemeenten. Hierbij wordt vooral als
toelichting gegeven dat in regionaal verband of binnen een gemeenschappelijke regeling wordt gewerkt. In dat verband wordt gewerkt aan nieuwe
producten en werkwijzen. Daarnaast krijgt samenwerking ook vorm in
bijvoorbeeld deelname aan zorgloketten en door (deels) zaken uit te besteden
aan een andere gemeente.
Samenwerking met derden
Voor een deel van die diensten en/of producten geldt dat deze zijn ontwikkeld
in samenwerking met derden. Het gaat dan bijvoorbeeld om het realiseren van
een gezamenlijke intake met ketenpartners, afspraken over vroegsignalering
met woningbouwcorporaties en energiebedrijven en cursussen ‘omgaan met
geld’ uitgevoerd door welzijns- en vrijwilligersorganisaties.
2

Deze activiteiten worden onder meer uitgevoerd door gemeenten die hebben deelgenomen
aan de workshop 2011.

20

Samenwerking met vrijwilligersorganisaties
De gemeenten hebben de extra middelen ook ingezet voor de inzet van
vrijwilligers en samenwerking met UWV. Voor deze zaken zijn ook via
maatregelen 1, 4 en 5 extra middelen beschikbaar gesteld. Zoals in de
inleiding is gemeld en in hoofdstuk 7 verder wordt uitgewerkt, is er 5 miljoen
euro beschikbaar gesteld aan vrijwilligersorganisaties om vrijwilligers in te
zetten in het kader van de gemeentelijke schuldhulpverlening. Naast deze
middelen hebben gemeenten ook zelf extra middelen die aan hen werden
uitgekeerd, ingezet voor de inzet van vrijwilligers.
Samenwerking met UWV
Net als bij de vrijwilligers komen de extra middelen langs twee wegen ten
goede aan de samenwerking met UWV. Naast de activiteiten die door UWV
worden verricht (zie hoofdstuk 6), hebben gemeenten ook extra middelen
ingezet voor (betere) samenwerking. Daarbij gaat het vooral om
voorlichting(sbijeenkomsten) op Werkpleinen voor werkcoaches en/of de
doelgroep. Andere voorbeelden zijn een gezamenlijk spreekuur en een project
om mensen die afhankelijk worden van een uitkering te helpen om met minder
geld rond te komen.
Precieze werkwijze nader bekeken
In de enquête is aan de gemeenten gevraagd hoe ze precies invulling hebben
gegeven aan bijvoorbeeld de inzet van extra personeel of de aanpassing van
het werkproces. De onderstaande tabellen geven een overzicht van de
invulling die gemeenten in 2011 hebben gegeven aan de verschillende
diensten en/of activiteiten. Het beeld komt grotendeels overeen met 2010.
Gemeenten hebben in 2011 de middelen wel vaker dan in 2010 ingezet voor
training van medewerkers en de aanschaf van software.

Tabel 3.3

Inzet extra (tijdelijk) personeel (meerkeuze, n=73)

Hoe
Inhuren (personeel van) extern bureau of organisatie
Aannemen extra tijdelijk personeel
Anders, namelijk
*

%
63%
37%
21%*

De antwoorden zij vrij divers, het betreft onder andere het verschuiven van intern personeel,
uitbreiding van het aantal uren en de inzet van personeel van de ketenpartners.

21

Tabel 3.4

Aanpassen werkproces (meerkeuze, n=38)

Hoe
Inzetten formulierenbrigade/vrijwilligers/andere partij om
schuldenaren te ondersteunen bij ordenen papieren en
aanvragen voorzieningen
Intake direct bij aanmelding, losgekoppeld van verdere
werkproces
Bepaalde groepen niet zelf in behandeling nemen maar
doorverwijzen naar andere partij, zoals maatschappelijke
dienstverlening
Vereenvoudigen intake
Dienstverlening op locatie (bijvoorbeeld in buurthuis, of ‘rijdend
gemeentehuis’)
Specialisatie op doelgroepen (bijvoorbeeld WWB-cliënten, daken thuislozen)
Verruimen openingstijden
Intake niet bij loket maar inloopspreekuur
Anders, namelijk
*

Percentage

40%
29%

29%
26%
24%
16%
13%
11%
42%*

De antwoorden zij vrij divers, het betreft onder andere verbetering van de aanmeldfase,
intensieve samenwerking tijdens traject, inzet op preventie, intake tijdens aanmeldingsgesprek
en voorintake door aparte medewerker.

Tabel 3.5

Ontwikkelen nieuwe dienst/product (meerkeuze, n=47)

Hoe
Groepsvoorlichting
Training en/of inzet vrijwilligers
Training en/of formulierenbrigade
Anders, namelijk
*

Percentage
47%
38%
21%
57%*

De antwoorden zijn vrij divers, dit neemt niet weg dat het hier vaak gaat om budgetlessen,
budgetcoaching et cetera en preventie.

Tabel 3.6

Middelen algemeen (meerkeuze, n=22)

Hoe
Training medewerkers
Aanschaf software
Andere locatie
Anders, namelijk
*

22

Percentage
59%
23%
0%
46%*

De antwoorden zijn vrij divers, het betreft onder andere dekking van uitvoeringskosten,
implementatie preventie, cursussen voor schuldenaren en de ontwikkeling van een
folder/informatiemateriaal.

4

EFFECTEN EXTRA MIDDELEN OP DIENSTVERLENING
GEMEENTEN (MAATREGEL 2)

De analyses in dit hoofdstuk hebben betrekking op de gemeenten die de
tijdelijke middelen (voor een deel) ook echt als een extra hebben ingezet voor
de uitvoering van schuldhulpverlening. Dit betreft 116 individuele gemeenten
en veertien intergemeentelijke sociale diensten.

4.1

Doel en beoogde resultaten van de maatregel
De economische crisis leidt er toe dat het beroep op de minnelijke schuldhulpverlening toeneemt. Om de toeloop op te vangen en de effectiviteit en
efficiency te vergroten, konden de gemeenten met de extra middelen onder
meer het volgende realiseren:
• Opvang van de extra toeloop op de schuldhulpverlening.
• Het realiseren of in stand houden van de brede toegankelijkheid van de
schuldhulpverlening. Dit is extra van belang in verband met de toestroom
van nieuwe groepen naar de schuldhulpverlening als gevolg van de
economische crisis.
• De beperking van de wacht- en doorlooptijden. Het streven is daarbij
nadrukkelijk om de wachttijd te beperken tot maximaal vier weken, zonder
dat dit negatieve gevolgen heeft voor de lengte van de doorlooptijd.

4.2

Huidige effecten 1
In deze monitor zijn de effecten van de inzet van de extra middelen in kaart
gebracht met betrekking tot wachttijden, doorlooptijden, brede toegankelijkheid
en de kwaliteit van de dienstverlening. De effecten met betrekking tot
preventie zijn niet meegnomen in deze monitor. De reden hiervoor is dat er
geen eenduidige definitie is van wat onder preventie moet worden verstaan en
hoe de effecten, met behulp van een webenquête, in kaart kunnen worden
gebracht.

4.2.1

Wachttijden gedaald met door de inzet van de extra middelen
In aansluiting op het eerdere onderzoek 2 naar wacht- en doorlooptijden zijn
gemeenten in het kader van deze monitor ook gevraagd naar de
ontwikkelingen ten aanzien van de wacht- en doorlooptijden.

1

De gepresenteerde effecten hebben betrekking op gemeenten die expliciet hebben
aangegeven op de verschillende thema’s te hebben ingezet.

2

Panteia (2010) Wachttijden voor schuldhulpverlening bij gemeenten. Quickscan.

23

In dit onderzoek is de definitie van wacht- en doorlooptijden uit het eerdere
onderzoek gehanteerd. Onder wachttijd wordt de periode verstaan tussen
aangemelde registratie van de cliënt bij de schuldhulpverlening en het eerste
intakegesprek met de schuldhulpverlener. De gehanteerde definities voor
wacht- en doorlooptijden sluiten ook aan bij het wetsvoorstel gemeentelijke
schuldhulpverlening.
In de meting 2010 bleek het niet mogelijk uitspraken te doen over de
ontwikkeling van de wachttijden. Gemeenten vonden het moeilijk om aan te
geven hoeveel kalenderdagen de wachttijd precies bedroeg op 1 januari 2010
en 1 oktober 2010. Desondanks waren zij van mening dat door de inzet van de
extra middelen de wachttijden waren gedaald.
In de meting 2011 is gemeenten gevraagd de wachttijd aan te geven in
kalenderweken in plaats van kalenderdagen, het bleek nu wel mogelijk de
ontwikkeling van de wachttijd in kaart te brengen. Op basis van de
webenquête kan een globaal beeld worden geschetst van de ontwikkeling van
de wachttijden. In de meting 2011 betreft het de periode 1 januari tot 1
oktober.

Tabel 4.1

Ontwikkeling wachttijden in kalenderweken

Extra mid.
hiervoor ingezet
Extra mid. niet
hiervoor ingezet
Totaal

Januari 2010 3

Januari 2011

Oktober 2011

-

5,5 (n=56)

3,7 (n=66)

Verschil jan.
- okt. 2011
-1,8

-

1,5 (n=28)

1,6 (n=30)

+0,1

4,6

4,2 (n=84)

3,1 (n=96)

-1,1

Gemiddeld is de wachttijd tussen 1 januari en 1 oktober 2011 met 1 week
gedaald, van 4,2 naar 3,1 kalenderweken. Kijkend naar de situatie op 1 januari
2010, is er zelfs sprake van een daling van 1,5 kalenderweken. Niet iedere
gemeente heeft echter ingezet op het beperken van de wachttijden. Als
specifiek wordt gekeken naar de gemeenten die hierop hebben ingezet (72%),
blijkt de wachttijd nog iets meer te zijn gedaald tussen 1 januari en 1 oktober
2011, van 5,5 naar 3,7 kalenderweken. Deze gemeenten hadden echter aan
het begin van het jaar wel een hogere wachttijd dan gemiddeld en ook op 1
oktober was hun wachttijd nog hoger dan gemiddeld. Dit neemt niet weg dat
de verschillen wel kleiner zijn geworden en het lijkt er dan ook op dat de extra
middelen zijn ingezet voor het beperken van de wachttijden door gemeenten
waar dit het hardst nodig was.
Bij ISD-en blijken de gemiddelde wachttijden lager dan bij zelfstandig
werkende gemeenten. De wachttijd is bij ISD-en tussen 1 januari en 1 oktober
2011 gedaald van 3,0 naar 2,1 kalenderweken (zie bijlage 2).
3

Bron: Panteia (2010) Wachttijden voor schuldhulpverlening bij gemeenten. Quickscan, 32
kalenderdagen omgerekend naar 4,6 kalenderweken.

24

Tabel 4.2

Invloed extra middelen op wachttijden (n=80)

Door inzet extra middelen stijging wachttijd beperkt gebleven
Door inzet extra middelen wachttijd (ongeveer) gelijk gebleven
Door inzet extra middelen wachttijd gedaald
Inzet extra middelen heeft geen effect gehad op wachttijd
Weet niet

Percentage
19%
26%
44%
6%
5%

Ook als de wachttijden niet zijn gedaald door de inzet van extra middelen, kan
er toch sprake zijn van een positief effect. Een kwart van de gemeenten geeft
namelijk aan dat door de inzet van de extra middelen de wachttijd ongeveer
gelijk is gebleven en een vijfde geeft aan dat hierdoor de stijging van de
wachttijd beperkt is gebleven.
Het is nog van belang op te merken dat in de workshop met gemeenten
duidelijk werd dat het begrip wachttijd soms op verschillende wijzen wordt
geïnterpreteerd. Begin je bijvoorbeeld te meten vanaf het moment van
aanmelding of nadat het intakegesprek heeft plaatsgevonden? Verder geeft
men aan dat het onderscheid tussen wat nu precies onder wachttijd en wat
onder doorlooptijd valt, niet altijd even helder is.
4.2.2

Doorlooptijden
Evenals in het eerdere onderzoek is in deze monitor gevraagd naar de
doorlooptijden. Voor een definitie van doorlooptijden is ook hier aangesloten
bij het onderzoek naar wachttijden. 4
In de meting 2010 bleek het niet mogelijk uitspraken te doen over de
ontwikkeling van de doorlooptijden. De uitkomsten van de webenquête boden
onvoldoende houvast om uitspraken te doen over het effect dat de tijdelijke
middelen hadden op de doorlooptijden. In de meting 2011 is gemeenten
gevraagd de doorlooptijd aan te geven in kalenderweken in plaats van
kalenderdagen. Op basis van de webenquête kan een globaal beeld worden
geschetst van de ontwikkeling van de doorlooptijden. Hierbij dient wel
opgemerkt te worden dat meer dan de helft van de gemeenten niet wist wat de
doorlooptijd in hun gemeente was.

Tabel 4.3

Ontwikkeling doorlooptijden in kalenderweken

Extra mid.
hiervoor ingezet
Extra mid. niet
hiervoor ingezet
Totaal

4

Januari 2011

Oktober 2011

18,4 (n=22)

16,2 (n=26)

Verschil jan.
- okt. 2011
-2,2

12,6 (n=14)

12,9 (n=18)

+0,3

16,2 (n=36)

14,9 (n=44)

-1,3

Panteia (2010) Wachttijden voor schuldhulpverlening bij gemeenten. Quickscan.

25

Voor gemeenten die wel wisten wat de doorlooptijd was, geldt dat de
doorlooptijd gemiddeld iets meer dan een week gedaald is, van ongeveer 16,2
naar 14,9 kalenderweken. Als specifiek wordt gekeken naar de gemeenten die
hebben ingezet op het beperken van de doorlooptijden, blijkt de doorlooptijd
nog iets meer te zijn gedaald, van ongeveer 18,4 naar 16,2 kalenderweken.
Deze gemeenten hadden echter aan het begin van het jaar wel een hogere
doorlooptijd dan gemiddeld.
Voor zover de ISD-en een inschatting konden maken van de gemiddelde
doorlooptijd, was deze op 1 januari 2011 hoger en is deze nog sterker gedaald
dan bij de zelfstandig werkende gemeenten. Vanwege het kleine aantal ISDen dat een inschatting kon geven van de doorlooptijd, is deze uitkomst echter
niet meer dan een indicatie (zie bijlage 2).

Tabel 4.4

Invloed extra middelen op doorlooptijden (n=57)

Door inzet extra middelen stijging doorlooptijd beperkt gebleven
Door inzet extra middelen doorlooptijd (ongeveer) gelijk gebleven
Door inzet extra middelen doorlooptijd gedaald
Inzet extra middelen heeft geen effect gehad op doorlooptijd
Weet niet

Percentage
16%
39%
35%
4%
7%

De inzet van extra middelen heeft niet altijd geleid tot een daling van de
doorlooptijden. Toch kan er ook in die situaties sprake zijn van een positief
effect. Veertig procent van de gemeenten denkt namelijk dat door de inzet van
deze middelen, de wachttijd ongeveer gelijk is gebleven en zestien procent dat
hierdoor de stijging van de wachttijd beperkt is gebleven.

4.2.3

Brede toegankelijkheid: jongeren centraal
Een kwart van de gemeenten heeft ingezet op brede toegankelijkheid en
nieuwe doelgroepen. Tabel 4.5 laat zien op welke doelgroepen deze
gemeenten hebben ingezet.

Tabel 4.5

Inzet op brede toegankelijkheid en nieuwe doelgroepen (n=30)

Nieuwe doelgroepen
Jongeren
Inwoners met inkomstenterugval
Multiproblemgezinnen
Zelfstandigen zonder personeel
Zelfstandigen met personeel
Groepen met een hoger inkomen:
de inkomensgrens is naar boven bijgesteld
Verslaafden/dak- en thuislozen
Overig

26

Percentage
53%
37%
23%
17%
13%
10%
3%
37%

Gemeenten blijken bij de inzet op toegankelijkheid op de eerste plaats ingezet
te hebben op jongeren, op enige afstand gevolgd door personen met
inkomstenterugval. Ook vorig jaar bleken gemeenten het meest in te zetten op
jongeren, voor het vergroten van de toegankelijkheid van de dienstverlening.
Tabel 4.6 maakt inzichtelijk in hoeverre de gemeenten er in 2011 in geslaagd
zijn de toegankelijkheid van hun dienstverlening te vergroten.

Tabel 4.6

Realisatie brede toegankelijkheid wat betreft nieuwe doelgroepen
(n=30)

Klein deel nieuwe doelgroepen bereikt
Redelijk deel nieuwe doelgroepen bereikt
Groot deel nieuwe doelgroepen bereikt
Nog te vroeg om dit te kunnen beoordelen
Geen nieuwe doelgroepen bereikt

Percentage
13%
23%
13%
47%
3%

Ongeveer de helft van de gemeenten geeft aan in meer of mindere mate
nieuwe doelgroepen te hebben bereikt. Een bijna even groot deel zegt dat het
nog te vroeg is om te kunnen beoordelen in welke mate men nieuwe
doelgroepen heeft weten te bereiken. De extra middelen hebben, wat dit
onderdeel betreft, nog wat tijd nodig om effect te sorteren. Dit neemt niet weg
dat gemeente verwachten dat de inzet van de extra middelen tot positieve
resultaten zal leiden.

Tabel 4.7

Invloed extra middelen op toegankelijkheid (n=28)
Percentage

Door inzet extra middelen toegankelijkheid op hetzelfde niveau
gehouden
Door inzet extra middelen bereik van (nieuwe) groepen beter
Inzet extra middelen heeft geen effect gehad op toegankelijkheid
Weet niet

18%
57%
7%
18%

Bijna zestig procent van de gemeenten zegt dat door de inzet van extra
middelen het bereik van (nieuwe) groepen beter is geworden. Daarnaast zegt
nog eens achttien procent dat ze door de inzet van de extra middelen de
toegankelijkheid op hetzelfde niveau hebben kunnen houden.
Vanwege het kleine aantal ISD-en dat heeft ingezet op het vergroten van de
toegankelijkheid, kunnen we hier niets vermelden over de ontwikkeling van dit
thema bij ISD-en (zie bijlage 2).

27

4.2.4

Kwaliteit van de dienstverlening verbeterd door inzet van extra middelen
In 2011 heeft net als in 2010 ongeveer tweederde van de gemeenten ingezet
op het verbeteren van de kwaliteit van de dienstverlening.

Tabel 4.8

Ontwikkeling kwaliteit dienstverlening (n=74)

De kwaliteit van de dienstverlening is verslechterd
De kwaliteit van de dienstverlening is gelijk gebleven
De kwaliteit van de dienstverlening is verbeterd
De kwaliteit van de dienstverlening is sterk verbeterd
Het is nog te vroeg om dit te kunnen beoordelen

Percentage
1%
12%
55%
11%
20%

Ook wat de kwaliteit van de dienstverlening betreft zijn de gemeenten
optimistisch, een ruime meerderheid geeft aan dat de kwaliteit is verbeterd. De
ontwikkeling van de kwaliteit van de dienstverlening is bij ISD-en min of meer
vergelijkbaar met zelfstandig werkende gemeenten, al geeft geen enkele ISD
aan dat de kwaliteit sterk is verbeterd (zie bijlage 2).

Tabel 4.9

Invloed extra middelen op kwaliteit (n=70)

Door inzet extra middelen kwaliteit minder hard achteruit gegaan
Door inzet extra middelen kwaliteit op hetzelfde niveau
Door inzet extra middelen kwaliteit verbeterd
Inzet extra middelen heeft geen effect gehad op kwaliteit
Weet niet

Percentage
3%
23%
59%
6%
10%

Zes op de tien gemeenten zeggen dat ze door de extra middelen de kwaliteit
van hun dienstverlening hebben verbeterd en ruim een kwart dat ze hierdoor
de kwaliteit op hetzelfde niveau hebben kunnen houden. ISD-en blijken vaker
aan te geven dat de extra middelen geen effect op de kwaliteit van de
dienstverlening hebben gehad (zie bijlage 2).

4.3

Duurzame resultaten inzet extra middelen
De dienstverlening lijkt zich in 2011 door de inzet van extra middelen positief
te hebben ontwikkeld. Maar in hoeverre zijn deze ontwikkelingen duurzaam?
Treedt na de stopzetting van de extra middelen er een terugval op of zijn de
extra middelen geïnvesteerd in zaken waar gemeenten ‘blijvend’ van
profiteren? Om hier inzicht in te krijgen is de gemeenten gevraagd duurzame
resultaten te benoemen die zijn toe te schrijven aan de (inzet van) de extra
middelen (figuur 4.1).

28

Figuur 4.1

Duurzame resultaten extra middelen (n=116)

Beheersing wachttijden
Verbetering kwaliteit dienstverlening
Beheersing doorlooptijden
Bredere toegankelijkheid
Ontwikkeling nieuwe instrumenten
Andere inrichting werkproces
Anders
Geen duurzame resultaten
0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

Ongeveer de helft van de gemeente geeft aan niet alleen duurzaam beter in
staat te zijn de wachttijden te beheersen maar ook een duurzame verbetering
van de kwaliteit van de dienstverlening te hebben bewerkstelligd. Deze
gemeenten verwachten dus blijvend van de extra middelen te profiteren.
Tijdens de workshop met gemeenten bleek men zich te herkennen in deze
uitkomst, maar werd eveneens duidelijk dat de inspanningen, uitkomsten en
duurzaamheid in samenhang moeten worden bekeken. De beheersing van de
wachttijden hebben gemeenten niet alleen gerealiseerd door extra mankracht
in te zetten, maar ook door de werkprocessen zo te veranderen dat zij
efficiënter konden gaan werken. Bij een gelijk aantal aanvragen leidt een
efficiëntere manier van werken dan tot een afname van de wachtlijsten. De
efficiency hebben gemeenten met name gerealiseerd door selectiever te zijn in
hun hulp aanbod (wat doen we voor wie en gedurende welke termijn). Andere
voorbeelden van duurzame resultaten zijn de ontwikkeling van nieuwe
instrumenten zoals collectieve benadering (workshops voor schuldenaren die
zich aanmelden) of een grotere nadruk op de tijdelijkheid van de dienstverlening (maximale termijnen budgetbeheer).
Kortom de deelnemers constateren dat een verbetering van één aspect van de
dienstverlening, vaak ook zal leiden tot verbetering van andere aspecten.
Hoewel de meeste gemeenten rekenen op duurzame effecten van de inzet
van de extra middelen, verwacht ongeveer tien procent van de gemeenten
helemaal geen duurzame resultaten. Verder is de duurzaamheid van de
grotere toegankelijkheid is moeilijk te beoordelen. In de tweede en derde nota
van wijziging op het wetsvoorstel gemeentelijke schuldhulpverlening is
uitgewerkt dat gemeenten de bezuiniging van twintig miljoen op het
gemeentefonds onder meer kunnen realiseren door selectiever te zijn aan de
poort. In dat kader nemen behoorlijk wat gemeenten op het moment in hun
beleidskader op dat zij bepaalde groepen tijdelijk uitsluiten. Denk daarbij aan
29

mensen die recidiveren of frauderen. Dit betreft een weloverwogen beperking
van de toegankelijkheid om de bezuiniging op het gemeentefonds te
realiseren. Andere gemeenten kiezen in plaats van een categoriale uitsluiting
voor selectie op basis van motivatie en vaardigheden. De keuze om te
segmenteren aan de voorkant van het proces maakt het lastig om uitspraken
te doen over de duurzame effecten van de grotere toegankelijkheid.
Duurzaamheid resultaten ISD-en
ISD-en verwachten op de eerste plaats duurzame verbetering van de kwaliteit
van de dienstverlening en duurzame beheersing van de doorlooptijden.
Beheersing van de doorlooptijden wordt door ISD-en vaker aangegeven als
duurzaam resultaat dan door zelfstandig werkende gemeenten. Gezien de
voorzichtige schattingen van de doorlooptijden bij ISD-en is dit een logische
uitkomst, bij ISD-en waren de doorlooptijden begin 2011 naar schatting een
stuk hoger dan bij zelfstandig werkende gemeenten en zijn deze gemiddelde
doorlooptijden gedurende 2011 relatief sterk omlaag gegaan.

30

5

VERBETEREN VAN DE EFFECTIVITEIT (MAATREGEL 3)

Dit hoofdstuk heeft betrekking op de derde maatregel in het kader van de extra
middelen schuldhulpverlening, het verbeteren van de effectiviteit van de
schuldhulpverlening.
Doel en beoogde resultaten van de maatregel
In verband met de economische crisis hebben gemeenten te maken met een
grotere toeloop op schuldhulpverlening. Ook los daarvan is een kwalitatief
goed aanbod essentieel. Maatregel 3 is erop gericht gemeenten te
ondersteunen bij de verbetering van de kwaliteit van de schuldhulpverlening
en daarmee ook bij implementatie van onderdelen van het wetsvoorstel
gemeentelijke schuldhulpverlening. Voor deze maatregel is € 5 miljoen voor
2010 en € 5 miljoen voor 2011 uitgetrokken. Uiteindelijk is voor € 3.819.387
aan activiteiten besteed. Bijlage 3 bevat een overzicht van de uitgaven.
Gerealiseerde producten
Zoals in de 1e meting al is gerapporteerd ligt het zwaartepunt van het
ondersteuningsprogramma in 2011. In 2010 zijn de Toekomstverkenning
schuldhulpverlening en de Schuldpreventiewijzer tot stand gekomen. In 2011
vinden alle activiteiten plaats in het kader van het ondersteuningsprogramma
‘Op weg naar effectieve schuldhulp’, dat doorloopt tot eind 2012. Binnen dit
programma wordt gewerkt aan de volgende producten en activiteiten:
Rapporten en handreikingen
In 2011 zijn de volgende rapporten en handreikingen verschenen:
• Handreiking visie en beleidsplan;
• Onderzoek klantprofielen;
• Handreiking goede voorbeelden integraal beleid schuldhulpverlening;
• Handreiking goede voorbeelden primair proces schuldhulpverlening;
• Onderzoek maatschappelijke kosten en baten schuldhulpverlening.
Tevens is subsidie verstrekt aan Divosa en NVVK voor totstandkoming van de
volgende rapporten en projecten:
Divosa
• Handreiking regievoering;
• Handreiking screeningsinstrument (als vervolg op het onderzoek
‘klantprofielen’).
NVVK
• Bevordering zelfregulering minnelijke schuldhulpverlening door
convenanten met schuldeisers;
• Uitrol pilot gegevensuitwisseling NVVK en KBvG (gerechtsdeurwaarders);
• Handreiking communicatie schuldhulpverlening en schuldeisers;
31

• Handreiking dialoog schuldhulpverlening en financiële sector;
• Project bevordering certificering schuldhulpverlening.
Overige
• De Hogeschool Utrecht heeft subsidie gekregen voor een onderzoek naar
de effectiviteit van preventie.
• De begin 2011 gereedgekomen Schuldpreventiewijzer wordt
doorontwikkeld.
• Tenslotte wordt gewerkt aan een evaluatie van de projecten die zijn gestart
op grond van het amendement Spekman (schuldhulpverlening op wijk- en
buurtniveau) en de motie Ortega-Martijn (bevordering inzet vrijwilligers
schuldhulpverlening). Deze evaluatie voorziet ook in een handreiking voor
de inzet van vrijwilligers, die bij het ondersteuningsprogramma betrokken
zal worden.
• Met het Ministerie van Financiën (Platform Wijzer in Geldzaken) werkt SZW
aan de pilot financieel loket.
Regionale ondersteuning
Met subsidie van SZW heeft Divosa een landelijke ondersteuningsstructuur
opgezet. De daarvoor ingezette regionaal accountmanagers zijn afkomstig van
de gemeenten zelf. Divosa begeleidt en faciliteert dit. Inmiddels zijn 26
accountmanagers actief. In vrijwel elke regio worden bijeenkomsten
georganiseerd, of gebeurt dit op korte termijn. De ondersteuningsstructuur
loopt door tot medio 2012.
In de regionale bijeenkomsten worden alle gereedgekomen handreikingen en
rapporten onder de aandacht gebracht. Daarnaast omvatten de besproken
onderwerpen het gehele werkterrein van de schuldhulpverlening. Speerpunten
zijn de ontwikkeling van visie en beleid, het herinrichten van de dienstverlening
en het inzetten op een betere ketensamenwerking.
Communicatie
Vanuit het Ministerie van SZW wordt de communicatie rond het
ondersteuningsprogramma gecoördineerd. Dit gebeurt ten eerste door een
maandelijkse nieuwsbrief. Gereedgekomen producten worden hierin
gepresenteerd, er is aandacht voor bijzondere initiatieven in het land en er
wordt ingegaan op belangrijke landelijke ontwikkelingen. De nieuwsbrief heeft
momenteel 1297 abonnees.
Vanaf half oktober is de portal Effectieveschuldhulp.nl in de lucht. Op deze
website worden alle relevante producten uit het ondersteuningsprogramma,
maar ook van daarbuiten, of die in een eerder stadium zijn ontwikkeld
bijeengebracht.

32

6

UWV EN PREVENTIE (MAATREGEL 1)

Dit hoofdstuk is voor een groot deel gebaseerd op de webenquêtes die zijn
uitgezet onder de vestigingsmanagers van het UWV in 2010 en 2011. In 2011
hebben 35 van de 101 aangeschreven vestigingsmanagers de enquête
ingevuld (zie voor meer informatie bijlage 1).

6.1

UWV en preventie
UWV heeft in re-integratietrajecten te maken met klanten die schulden hebben
of waarbij schulden ontstaan. Het hebben van schulden is een belemmering
voor participatie en op grond daarvan een risicofactor voor een succesvolle reintegratie. Vanuit haar ambitie om belemmeringen voor participatie en reintegratie weg te nemen, ziet UWV voor zichzelf een rol weggelegd om
(problematische) schuldsituaties vroegtijdig te signaleren. Zodra het UWV een
(problematische) schuldsituatie constateert, verwijst zij de betrokkene door.
Het UWV is niet een partij die zelfstandig schuldhulpverlening biedt. Daarvoor
zijn gemeenten verantwoordelijk. 1
Tegen deze achtergrond is schuldpreventie de belangrijkste activiteit die het
UWV uitvoert in het kader van schuldhulpverlening. UWV zet hiervoor
voorlichtingsactiviteiten in en op de Werkpleinen worden mensen (die met
inkomensachteruitgang worden geconfronteerd) in een vroeg stadium van
informatie voorzien en zij worden zo nodig doorverwezen naar (gemeentelijk)
schuldhulpverlening. Bij dit laatste ligt een taak voor de werkcoaches van
UWV.
Op de Werkpleinen waren er al voor de inzet van de extra middelen
activiteiten in het kader van schuldpreventie en samenwerking tussen UWV en
gemeenten. Tabel 6.1 laat zien wat er in 2011 op de Werkpleinen is op het
gebied van preventie (exclusief de training ‘herkennen van schulden' die met
de extra middelen is ontwikkeld en exclusief initiatieven naar aanleiding van
deze training). 2

1

Hiervoor zijn ook extra middelen beschikbaar gesteld.

2

Deze resultaten zijn gebaseerd op de webenquête in 2011 onder vestigingsmanagers.

33

Tabel 6.1

Preventie op Werkpleinen (n=35)

Informatievoorziening aan UWV-cliënten
Loketfunctie
Samenwerking met andere gemeenten
Samenwerking met uitvoerders schuldhulpverlening
Samenwerking met welzijnsorganisaties
Samenwerking met overige organisaties zoals Nibud
Anders
N.v.t., op het Werkplein is niets op het gebied van preventie

Percentage
57%
51%
46%
40%
14%
6%
17%
3%

Wat preventie betreft zetten de Werkpleinen op de eerste plaats in op
Informatievoorziening aan UWV-cliënten. Dit gebeurt onder andere in de vorm
van flyers en informatiebijeenkomsten. Vergeleken met de meting die in 2010
heeft plaatsgevonden, geven vestigingsmanagers in 2011 vaker aan samen te
werken met gemeenten en ook vaker een loketfunctie op het Werkplein te
hebben. Bij de loketfunctie moet bijvoorbeeld worden gedacht aan een
budgetloket of jongerenloket waarbij schuldengerelateerde vragen gesteld
kunnen worden.
In 2011 zijn volgens de vestigingsmanagers ook nieuwe vormen van preventie
ingezet. Samenwerking met uitvoerders schuldhulpverlening (31%) en
informatievoorziening aan UWV-cliënten (29%) worden hier het vaakst
genoemd. Een groot deel van de vestigingsmanagers (43%) zegt dat er in
2011 geen nieuwe vormen van preventie zijn ingezet.

6.2

De inzet van extra middelen
Een Werkplein is een vindplaats van mensen die te maken krijgen met een
achteruitgang van het inkomen. Door op Werkpleinen informatie te verstrekken
en mensen door te verwijzen, kunnen (problematische) schuldsituaties worden
voorkomen of vroegtijdig worden opgepakt. Om hier invulling aan te geven,
heeft SZW hiervoor € 3.164.000 3 aan UWV ter beschikking gesteld.
Tussentijds heeft UWV aangegeven niet het volledige budget te zullen
besteden. Met toestemming van het ministerie van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid zijn de resterende middelen toegevoegd aan het UWV
bestemmingsfonds frictiekosten.
Inzet extra middelen
Voor de inzet van de extra middelen zijn twee doelstellingen geformuleerd:
• preventie: klanten zo goed mogelijk informeren zodat (problematische)
schulden kunnen worden voorkomen;
• mensen met problematische schulden actief doorverwijzen naar het juiste
loket voor schuldhulpverlening.

3

In 2009 1.154.000 euro, in 2010 was dit 1.175.000 euro en in 2011 835.000 euro.

34

In hoofdlijnen bestaat het projectvoorstel van UWV uit twee thema’s. Ten
eerste communicatie en voorlichting aan cliënten en professionals. Ten
tweede ondersteuning aan werkcoaches in de vorm van een training. Deze
vindt plaats op de Werkpleinen. De focus van deze monitor ligt bij deze
training en de verwachtte effecten. Voordat we hierop ingaan geven we in
paragraaf 6.3 beknopt de werkzaamheden met betrekking tot communicatie en
voorlichting weer.
UWV monitort de voortgang van de activiteiten en de besteding van de extra
middelen met behulp van projectrapportages of maandelijkse beheerdocumenten en maandrapportages. UWV rapporteert over de voortgang aan
SZW via reguliere tertaalrapportages.

6.3

Communicatie en voorlichting
Cliënten
Het UWV heeft de toegekende middelen ingezet om materiaal te ontwikkelen
waarmee cliënten rechtstreeks worden geïnformeerd over de mogelijkheden
voor hulp bij financiële problemen. 4 Hiervoor worden de volgende kanalen
gebruikt: internet, telefonie, post en bezoek.
In het najaar van 2010 waren de teksten op internet gescreend en aangepast.
Daarbij is speciale aandacht besteed aan het inbouwen van links naar sites als
‘Bereken uw recht’ en ‘Blijf positief’. Daarnaast zijn links opgenomen naar
onderdelen van het Nibud, om de klant te ondersteunen met een financiële
checklist en een werkloosheidsberekentool.
Eveneens in het najaar van 2010 is de bestaande brochure ‘Hiervan kan ik
niet rondkomen’ aangevuld en is een flyer ‘Regelhulp’ verzonden naar
eenoudergezinnen (70% op of onder ‘laag inkomen’) en zelfstandigen die
(tijdelijk) weinig inkomen hebben.
Eind oktober 2010 is de ontwikkeling van de informatieverstrekking afgerond.
Ook is er in het kader van communicatie een start gemaakt met een belteam,
waar mensen (ook) terechtkunnen met vragen over het thema rondkomen.
Professionals
Communicatie en voorlichting worden ook ingezet als middel voor deskundigheidsbevordering van de eigen professionals. UWV besteedt daarbij speciaal
aandacht aan de uitwisseling van goede praktijkvoorbeelden. Bestaande
lokale initiatieven worden gebundeld tot een ‘toolkit’. Voorbeelden van lokale
initiatieven zijn het Nibud-adviespunt op het Werkplein Enschede en de
financiële loketten Friesland (PING). De toolkit zal worden aangeboden aan de
werkpleinen.
4

Dit wordt ontwikkeld door de divisie Klant en Service (K&S).

35

In overleg met SZW heeft UWV een deel van de middelen ingezet voor de
ontwikkeling van de STECR Werkwijzer Schuldhulpverlening. Deze werkwijzer
is primair bedoeld als handreiking voor professionals in de sociale zekerheid
en zorg, die te maken (kunnen) krijgen met klanten met (problematische)
schulden en die zelf geen hulpverlener zijn.

6.4

Training ‘Herkennen van schulden’
De training ‘Herkennen van schulden’ is in 2009 ontwikkeld voor werkcoaches
en is gericht op het herkennen van schuldenproblematiek. De werkcoaches
krijgen extra training om het signaleren van schulden bij cliënten en het
doorverwijzen naar schuldhulpverlening in de integrale dienstverlening mee te
nemen. Het beoogde doel van de training is dan ook:
• de werkcoach in staat stellen om de risico’s en probleemsituaties te
herkennen;
• de werkcoach in staat stellen effectief door te verwijzen bij een risico of
probleem.
Het trainingsmateriaal is landelijk verstrekt. Daarbij is aan de vestigingen
meegegeven dat het van belang is dat het trainingsmateriaal wordt aangevuld
met lokale informatie over de gemeentelijke regelingen en samenwerkingsafspraken. Eveneens is de wens uitgesproken dat warme overdracht
plaatsvindt. In het overleg met de districtsmanagers is de training toegelicht en
de vestigingsmanagers zijn hierover bericht via het WERKbericht. 5 Voor de
trainers zijn op regionaal niveau in juni 2010 vijf bijeenkomsten georganiseerd
waar het materiaal is overhandigd en toegelicht. De vestigingen (in totaal 100)
beslissen wie de training op de vestiging gaat verzorgen. 6 De
vestigingsmanagers geven via een monitorrapportage een terugkoppeling over
de inspanningen die zijn geleverd en hoeveel werkcoaches daarmee zijn
bereikt. In de volgende paragraaf is op basis van de webenquête onder
vestigingsmanagers de stand van zaken omtrent de training beschreven.
Elke gemeente heeft zijn eigen beleid wat betreft schuldhulpverlening en
minimabeleid. In de praktijk kan dit betekenen dat de werkcoaches kennis
moeten hebben van verschillende gemeenten, waarbij niet alleen het beleid en
de uitvoering per gemeente kunnen verschillen, maar ook afspraken wat
betreft doorverwijzen. De respondenten van de webenquête gaven in 2010 en
2011 aan dat de werkcoaches gemiddeld met vier à vijf gemeenten te maken
hebben.

5

WERKbericht. Berichten voor vestigingsmanagers en districtmanagers. Week 20.

6

Daarbij kan worden gedacht aan een adviseur kwaliteit en implementatie (AKI), een mentor
of een senior werkcoach.

36

6.5

Gerealiseerde effecten van de training

6.5.1

Training en afspraken
Uitroltraining
In juni 2010 zijn de train-de-trainer-bijeenkomsten gehouden. In oktober 2010
is een duidelijke start gemaakt met het uitrollen van de training op de
vestigingen. Op 34 procent van de vestigingen is dan de training aan de
werkcoaches gegeven (17 van de 51 respondenten). Een jaar later ligt dit
percentage op 63 procent (22 van de 35 respondenten), de overige
vestigingsmanagers (13 respondenten) geven aan dat de training dit jaar (nog)
niet zal plaatsvinden. Meest genoemde reden waarom de training niet is
ingezet, is dat de werkcoaches al getraind of voldoende geïnformeerd waren
over schuldhulpverlening (6 van de 13 respondenten). Andere redenen die
worden genoemd zijn dat de training op dit moment geen prioriteit heeft, er
onvoldoende tijd voor is of dat schuldenproblematiek nog geen issue is bij hun
doelgroep.
Op de vestigingen waar de training wel heeft plaats gevonden, is gemiddeld
65 procent van de werkcoaches getraind. In 2010 was dit nog circa driekwart
van de werkcoaches. In 2011 zijn er relatief veel gemeenten waarbij slechts
een klein deel van de werkcoaches is getraind, dit verklaart het lagere
percentage.
Inhoud van de training en effecten van de training
De groep respondenten die antwoord kan geven op de vervolgvragen over de
inhoud en de effecten van de training bestaat in 2011 uit tweeëntwintig
vestigingsmanagers. In het vervolg van deze paragraaf wordt nader ingegaan
op meting die in 2011 heeft plaatsgevonden. Omdat het aantal respondenten
beperkt is zullen naast percentages ook absolute aantallen worden
gepresenteerd.
Ontwikkeling training in samenwerking
In 2011 geeft de helft van de vestigingen aan dat de training in samenwerking
met andere organisatie(s) verder is ontwikkeld en/of uitgevoerd. In vrijwel alle
gevallen (10 van de 11) is met gemeenten samengewerkt, in zes gevallen met
de Kredietbank/Stadsbank en in drie gevallen met maatschappelijk werk.
Trainingsmateriaal aangevuld met lokale informatie
In vrijwel alle 22 vestigingen blijkt het landelijk verstrekte trainingsmateriaal te
zijn aangevuld met lokale informatie. Eén vestiging geeft als voorbeeld aan
hiervoor materiaal te hebben gebruikt van de gemeente.
In training aandacht voor afspraken met gemeenten
De vestigingsmanagers geven aan dat in de training aandacht is besteed aan
het maken van (aanvullende) afspraken met gemeenten over doorverwijzen,
overdracht en/of het volgen van de voortgang van cliënten. In een geval is dit
37

niet gebeurd, als reden hiervoor wordt gegeven dat hier voorafgaand aan de
training al voldoende aandacht aan is besteed.
Concreet blijken naar aanleiding van de training met gemeenten vooral
afspraken te zijn gemaakt over vaste contactpersonen, het uitwisselen van
informatie, de mogelijkheid om UWV-cliënten rechtstreeks bij de gemeenten
aan te melden en de wijze van het aanleveren van gegevens.
Afspraken kunnen op verschillende manieren geborgd en bestendigd worden.
Bij een kwart van de vestigingen zijn de afspraken die zijn gemaakt naar
aanleiding van de training vastgelegd. Het vastleggen varieert van het
opstellen van een plan van aanpak en richtlijnen tot het maken van
werkverslagen. De afspraken met gemeenten of andere organisaties zijn
meestal gemaakt op het niveau van het management (68%) en/of individuele
werkcoaches (45%).
Afspraken met andere organisaties naar aanleiding van de training
De helft van de vestigingen (11 van de 22) heeft naast gemeenten ook met
andere organisaties naar aanleiding van de training afspraken gemaakt over
doorverwijzen, overdracht en/of het volgen van de voortgang van cliënten. Het
betreft vooral afspraken met Maatschappelijk Werk (36%) en/of de
Kredietbank/ Stadsbank (23%). De afspraken met deze organisaties hebben
met name betrekking op de wijze van aanmelden en vaste contactpersonen en
in wat mindere mate ook op de wijze van aanleveren van gegevens.
Twee vestigingen geven aan dat het maken van afspraken (naar aanleiding
van de training) niet nodig was omdat er al goede afspraken waren over het
doorverwijzen, de overdracht en/of het volgen van cliënten. De overige zeven
vestigingen geven aan dat er naar aanleiding van de training nog geen
afspraken zijn gemaakt met andere organisaties.
Verandering manier van doorverwijzen, overdracht en contact
Naar aanleiding van de training is bij 41 procent (9 van de 22) van de
vestigingen de manier waarop wordt doorverwezen en/of de werkwijze rondom
het doorverwijzen veranderd. De meest genoemde verandering (6 van de 9) is
dat de cliënt nu (vaker) informatiemateriaal mee krijgt over de schuldhulpverlenende instantie(s) en dat afspraken worden vastgelegd in het werkplan
van de cliënt (4 van de 9).
Verder is in zes vestigingen de manier van overdracht veranderd naar
aanleiding van de training. In de praktijk is dit vooral merkbaar doordat er nu
(vaker) meer achtergrondgegevens van de cliënt worden verstrekt.
Wat betreft het contact tussen de werkcoach en de schuldhulpverlener over de
voortgang van de cliënten, zeggen vijf vestigingen dat hierin iets is veranderd
naar aanleiding van de training. Dit betekent dat er nu vaker informatie over de
klant wordt uitgewisseld.

38

6.5.2

Resultaten training
Resultaat afspraken met gemeenten en andere organisaties
De managers van vestigingen waar de training reeds heeft plaatsgevonden,
zien een aantal concrete resultaten als gevolg van de afspraken die met de
gemeenten en andere organisaties zijn gemaakt (tabel 6.2).

Tabel 6.2

Resultaten van afspraken (n=22)

Percentage
Grotere bewustwording problematiek en mogelijke gevolgen voor cliënt
86%
Meer effectieve doorverwijzing
64%
Snellere overdracht
32%
Kwalitatief betere overdracht
27%
Meer cliënten worden daadwerkelijk 'opgepakt'
18%
Meer cliënten worden direct 'opgepakt'
18%
Groter bereik van de potentiële doelgroep
14%
Anders
5%
Niet van toepassing. Er zijn (nog) geen afspraken gemaakt/het is nog
te vroeg om van effecten te kunnen spreken
5%

Het belangrijkste resultaat van de afspraken is volgens de vestigingsmanagers
de grotere bewustwording rond het thema schuldenproblematiek en de
mogelijke gevolgen hiervan voor de cliënt. Verder wordt relatief vaak genoemd
dat de doorverwijzing effectiever is geworden, in de zin dat er nu direct wordt
doorverwezen naar de ‘juiste’ organisatie.
Signaleren probleemsituaties
Driekwart (77%) van de vestigingsmanager denkt dat werkcoaches door de
training beter in staat zijn om risico's en probleemsituaties te herkennen. Een
derde (32%) denkt zelfs dat werkcoaches hier nu veel beter toe in staat zijn
dan voorheen. De vestigingsmanagers vinden het moeilijk een inschatting te
geven van het aantal/percentage cliënten bij wie problematische schulden zijn
gesignaleerd. Driekwart van hen is er echter wel van overtuigd dat door de
training meer cliënten zijn gesignaleerd met (problematische) schulden dan
zonder deze training het geval zou zijn geweest. Het aantal signaleringen
wordt echter zelden gemonitord, slechts één vestiging geeft aan dit te doen.
Effectief doorverwijzen
Negentig procent van de vestigingsmanagers denkt dat door de inzet van de
training werkcoaches beter in staat zijn om effectief door te verwijzen als er
sprake is van een risico of probleem. Een derde (32%) denkt zelfs dat
werkcoaches hier nu veel beter toe in staat zijn dan voorheen. Ze vinden het
echter moeilijk om een inschatting te geven van het aantal/percentage cliënten
dat is doorverwezen. Dit neemt niet weg dat de meerderheid van de
gemeenten (59%) denkt dat door de inzet van de training meer cliënten zijn of

39

worden doorverwezen naar schuldhulpverleningsinstanties. Geen enkele
vestigingsmanager geeft overigens aan dat het aantal doorverwijzingen wordt
gemonitord.

6.6

Samenwerking met UWV volgens gemeenten
Ook in de webenquête onder beleidsmedewerkers van gemeenten is het
thema UWV en schuldhulpverlening aan de orde gekomen. De gemeenten is
via de webenquête gevraagd naar hun samenwerking met UWV. Een kwart
van de gemeenten geeft aan in 2011 in het kader van schuldhulpverlening
actief met UWV samen te hebben gewerkt. 7
Respectievelijk een derde en een kwart van de gemeenten geeft aan met
UWV-werkplein(en) afspraken te hebben gemaakt over het doorverwijzen en
de overdracht van UWV-cliënten naar hun gemeente. Tabel 6.3 en 6.4 laten
zien wat volgens gemeenten de effecten van deze afspraken zijn.

Tabel 6.3

Door afspraken met UWV vaker weten te voorkomen dat mensen
problematische schulden krijgen? (n=44)

Ja
Ja, waarschijnlijk wel
Misschien wel, misschien niet
Nee, waarschijnlijk niet
Nee

Tabel 6.4

Percentage
2%
21%
57%
14%
7%

Extra aanvragen door afspraken met UWV? (n=44)

Ja
Ja, waarschijnlijk wel
Misschien wel, misschien niet
Nee, waarschijnlijk niet
Nee

Percentage
5%
30%
50%
11%
5%

Van de gemeenten die afspraken hebben gemaakt met UWV, denkt ruim een
kwart hierdoor vaker te voorkomen dat mensen problematische schulden
krijgen. Verder denkt ongeveer een derde van deze gemeenten door de
afspraken met UWV extra aanvragen voor schuldhulpverlening te hebben
gekregen.

7

Tien procent hiervan geeft aan dat de tijdelijke middelen in 2011 zijn ingezet in het kader
van deze samenwerking, dit percentage komt overeen met de meting 2010.

40

7

OVERIGE MAATREGELEN (MAATREGEL 4 EN 5)

Het voorliggende hoofdstuk bevat informatie over de maatregelen 4 en 5. We
gaan alleen kort in op het doel en de beoogde resultaten van deze maatregelen. Voor de gerealiseerde effecten van maatregel 4 en 5 verwijzen we
naar het rapport van het Verwey-Jonker Instituut (Evaluatie ‘Spekman- en
Ortega-Martijn’-projecten).

7.1

Maatregel 4: motie Ortega-Martijn c.s. om vrijwilligers in te
zetten
In steeds meer gemeenten spelen vrijwilligers een rol bij de uitvoering van de
schuldhulpverlening. Zij bieden ondersteuning die varieert van het op orde
brengen van papieren en budgetbegeleiding tot het gedeeltelijk afnemen van
intakes of het geven van voorlichting. Het wordt breed erkend dat vrijwilligers
een belangrijke rol spelen bij de uitvoering van schuldhulpverlening. Zij
ontlasten de professionele schuldhulpverleners en er zijn schuldenaren die
een vrijwilliger als laagdrempeliger ervaren dan een professional.
Naast de toegevoegde waarde zijn er bij de inzet van vrijwilligers echter ook
knelpunten. Vrijwilligers beschikken niet altijd over voldoende kennis en
vaardigheden. Zij kennen de sociale kaart niet altijd goed genoeg, hebben
soms moeite om voldoende afstand te houden tot hun cliënten en weten niet
altijd goed genoeg wanneer ze een schuldenaar moeten doorverwijzen naar
de professionele schuldhulpverlening.
Om vrijwilligers op weg te helpen een volwaardigere plek in te nemen bij de
uitvoering van gemeentelijke schuldhulpverlening, heeft de Tweede Kamer op
13 oktober 2009 een motie van het lid Ortega-Martijn 1 aangenomen. Hierin
wordt de regering gevraagd extra middelen ter beschikking te stellen aan
landelijke vrijwilligersorganisaties, zodat deze projecten kunnen starten die het
ondersteunende ‘werk’ van vrijwilligers bij schuldhulpverlening bevorderen en
daarmee de effectiviteit van schuldhulpverlening verbeteren.
Veertien organisaties hebben op uitnodiging van SZW projectvoorstellen
ingediend. Deze projecten kennen een looptijd van 1 augustus 2010 tot 31 juli
2011. In totaal is ruim 4,2 miljoen euro toegekend aan de projecten. De
meeste organisaties krijgen gemiddeld 350.000 euro. De toegekende
bedragen variëren van 76.564 tot 1.750.000 euro.
De veertien organisaties die zijn uitgenodigd om een projectvoorstel in te
dienen, hebben allemaal een subsidie toegekend gekregen. De organisaties
die een subsidie kregen zijn Anbo, Humanitas, Ihsan, Kerk in Actie, Leger des
Heils, Nibud, Rode Kruis, Stichting Christelijke Schuldhulppreventie,
1

Kamerstukken II, 2009-2010, 24515 nr. 166.

41

Vincentiusvereniging en Vluchtelingenwerk. Omdat Kerk in Actie de
subsidieaanvraag heeft ingediend namens een projectalliantie waarin
verschillende organisaties deelnemen, is het aantal organisaties dat formeel
subsidie kreeg lager dan veertien. Kerk in Actie werkt in de projectalliantie
samen met het Landelijk Katholiek Diaconaal Beraad, de Evangelische
Alliantie, PCOB en de Samen Kerk In Nederland.

7.2

Maatregel 5: Amendement Spekman c.s.: bevordering
preventie en integrale schuldhulpverlening
Met het amendement Spekman c.s. wordt beoogd schuldhulpverlening een
extra impuls te geven als onderdeel van buurtdiensten. Het amendement
bepaalt dat initiatieven moeten worden opgezet die integrale schuldhulpverlening en preventie op gemeentelijk, wijk- en buurtniveau bevorderen.
Daarbij kan waar mogelijk ook gebruik worden gemaakt van de inzet van
vrijwilligers. In het amendement wordt een relatie gelegd met het amendement
van het lid Wolbert c.s. 2 over het concept van kleinschalige buurtdiensten in
de Wet maatschappelijke ondersteuning.
In totaal is 4 miljoen euro van de bestaande begrotingsgelden van SZW
beschikbaar gesteld voor de uitvoering van dit amendement. De middelen voor
de uitwerking van het amendement Spekman c.s. zijn via het gemeentefonds
aan de betrokken gemeenten ter beschikking gesteld.
Twintig gemeenten hebben serieuze interesse getoond om uitwerking te
geven aan het amendement. Uiteindelijk heeft dit geleid tot vijftien
gehonoreerde voorstellen van vijftien gemeenten. De 15 gemeenten zijn:
Alkmaar, Amersfoort, Amsterdam, Arnhem, Den Haag, Deventer, Dordrecht,
Eindhoven, Enschede, Groningen, Leeuwarden, Maastricht, Nijmegen,
Rotterdam en Utrecht.
In totaal is ongeveer 3,5 miljoen euro toegekend aan de pilots. Het gemiddelde
toegekende bedrag is € 237.914. De variatie in de toegekende bedragen is
groot en varieert van 47.000 tot 564.400 euro.

2

Kamerstukken II, 2008-2009, 31700 XVI, nr. 35.

42

8

SAMENVATTING EN CONCLUSIE

Om de gevolgen van de economische crisis op de ontwikkeling van de
schuldenproblematiek op te vangen, heeft in 2009 het toenmalige kabinet een
bedrag van 134 miljoen euro vrijgemaakt voor de periode 2009-2011. Deze
middelen staan in het veld van de schuldhulpverlening ook wel bekend als ‘de
extra middelen’, omdat zij boven op de reguliere gelden komen die door het
ministerie via het gemeentefonds aan gemeenten worden verstrekt. Partijen
zoals gemeenten, UWV en vrijwilligersorganisaties kregen deze extra
middelen om een aantal doelen te realiseren. De doelen zijn door het
ministerie uitgewerkt in vijf maatregelen:
1. Maatregel 1: Preventie, goede voorlichting en actieve verwijzing op de
Werkpleinen.
2. Maatregel 2: Opvangen van het extra beroep op schuldhulpverlening.
3. Maatregel 3: Het verbeteren van de effectiviteit van de schuldhulpverlening.
4. Maatregel 4: De inzet van vrijwilligers (motie Ortega-Martijn c.s).
5. Maatregel 5: Initiatieven om integrale schuldhulpverlening en preventie op
gemeentelijk, wijk- en buurtniveau te bevorderen (amendement Spekman
c.s.).
Het grootste deel van de extra middelen is toegekend aan gemeenten in het
kader van maatregel 2. Zij kregen 110 miljoen van het totaal beschikbare
bedrag van 134 miljoen.
Het ministerie van SZW heeft de besteding en effecten van de extra middelen
gemonitord. Er hebben twee metingen plaatsgevonden, in het najaar van 2010
en in het najaar van 2011. Dit rapport betreft de eindrapportage van de
monitor extra middelen schuldhulpverlening.

8.1

UWV en preventie (maatregel 1)
UWV heeft de beschikbare middelen 1 ingezet om problematische schulden te
voorkomen en met als specifieke doelen om klanten te informeren en actief
door te verwijzen. De belangrijkste activiteiten die UWV heeft uitgevoerd, zijn
het ontwikkelen en aanpassen van bestaande informatie voor klanten en de
ontwikkeling van de training ‘herkennen van schulden’.

1

Om hier invulling aan te geven, heeft SZW hiervoor € 3.164.000 aan UWV ter beschikking
gesteld. Tussentijds heeft UWV aangegeven niet het volledige budget te zullen besteden.
Met toestemming van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid zijn de
resterende middelen toegevoegd aan het UWV bestemmingsfonds frictiekosten.

43

Uitrol training heeft plaatsgevonden op twee derde van de vestigingen
De uitrol van de training ‘Herkennen van schulden’ heeft tijd nodig gehad. In
2011 is op ongeveer op twee derde van de vestigingen de training aan de
werkcoaches gegeven. Dat is een verdubbeling ten opzichte van 2010.
De meest genoemde reden waarom de training niet is ingezet, is dat de
werkcoaches al getraind of voldoende geïnformeerd waren over
schuldhulpverlening. Op de vestigingen waar de training wel heeft plaats
gevonden, is in 2011 gemiddeld twee derde van de werkcoaches getraind.
Naar aanleiding van de training zijn met gemeenten en organisaties als
Maatschappelijk Werk en/of de Kredietbank/Stadsbank afspraken gemaakt
over het uitwisselen van informatie, doorverwijzen en de overdracht van UWVcliënten.
Resultaat afspraken: grotere bewustwording en meer effectieve doorverwijzing
Op de vestigingen waar de training heeft plaatsgevonden, ziet men een aantal
concrete resultaten als gevolg van de afspraken die met de gemeenten en
andere organisaties zijn gemaakt. Het belangrijkste resultaat van de afspraken
is volgens de vestigingsmanagers de grotere bewustwording rond het thema
schuldenproblematiek en het besef welke gevolgen deze problematiek kan
hebben voor de cliënt. Daarnaast is sprake van een meer effectieve
doorverwijzing, in de zin dat er nu direct wordt doorverwezen naar de ‘juiste’
organisatie.
Het beeld wat doorverwijzen betreft, wordt ondersteund door de bevindingen
uit de webenquête onder gemeenten. Ook een deel van de gemeenten geeft
aan afspraken te hebben gemaakt over doorverwijzen en de overdracht van
klanten. Zij schatten in dat hierdoor vaker is voorkomen dat mensen
problematische schulden krijgen, maar ook dat dit heeft geleid tot extra
aanvragen voor schuldhulpverlening.

8.2

Relevante ontwikkelingen gemeenten
De tijdelijke middelen kwamen beschikbaar in een periode waarin er meerdere
ontwikkelingen naast elkaar speelden. Kort samengevat zijn de belangrijkste
ontwikkelingen die in meer of mindere mate een relatie hebben met de
tijdelijke middelen:
• het aantal verzoeken om schuldhulpverlening blijft toenemen;
• de problematiek waarvoor huishoudens om hulp vragen wordt
ingewikkelder;
• naar verwachting treedt in 2012 de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening
in werking;
• gemeenten worden gekort op de rijksmiddelen voor schuldhulpverlening en
participatiegelden verminderen;
• beleidsmatig maken gemeenten nieuwe keuzen;
• vrijwilligers zijn definitief een nieuwe speler geworden.

44

De middelen die beschikbaar zijn gesteld ten behoeve van schuldhulpverlening door gemeenten zijn ondergebracht in de maatregelen 2 en 3. Veruit
het grootste bedrag is beschikbaar gesteld onder maatregel 2, voordat we
daarop ingaan, besteden we eerst aandacht aan de ontwikkelingen in het
kader van maatregel 3.

8.3

Verbeteren effectiviteit gemeenten (maatregel 3)
De derde maatregel was erop gericht gemeenten te ondersteunen bij de
verbetering van de effectiviteit van de schuldhulpverlening en daarmee ook bij
implementatie van onderdelen van het wetsvoorstel gemeentelijke schuldhulpverlening. Uiteindelijk is voor € 3.819.387 aan activiteiten besteed. In 2010 zijn
de Toekomstverkenning schuldhulpverlening en de Schuldpreventiewijzer tot
stand gekomen. In 2011 vonden alle activiteiten plaats in het kader van het
ondersteuningsprogramma ‘Op weg naar effectieve schuldhulp’. Dit
programma loopt door tot eind 2012.
Regionale ondersteuning
Met subsidie van SZW heeft Divosa een landelijke ondersteuningsstructuur
opgezet. De daarvoor ingezette regionale accountmanagers zijn afkomstig van
de gemeenten zelf. De ondersteuningsstructuur loopt door tot medio 2012.
Communicatie
Het ministerie van SZW coördineert de communicatie rond het ondersteuningsprogramma. Dit gebeurt ten eerste door een maandelijkse
nieuwsbrief. Verder is sinds half oktober 2011 de portal
Effectieveschuldhulp.nl in de lucht.

8.4

Besteding en inzet extra middelen gemeenten (maatregel 2)
Aan het eind van de periode 2009–2011 zullen de extra middelen naar
verwachting grotendeels zijn besteed. 2 De middelen zijn ingezet waarvoor ze
bedoeld waren en zijn met name gebruikt om het extra beroep op
schuldhulpverlening op te vangen en de wachttijden te beperken.
Inhaalslag besteding middelen
De gemeenten en met name de grotere gemeenten bleken, mede vanwege de
besluitvormingsprocessen, tijd nodig te hebben om de inzet van de extra
middelen te realiseren (bijvoorbeeld aantrekken extra personeel, inhuur
organisaties et cetera). Dat verklaart waarom in 2009 ongeveer de helft van de
extra middelen van dat jaar waren besteed. In 2010 is een inhaalslag gemaakt
in de besteding van de middelen. Sterker nog, de meeste gemeenten hebben
dat jaar al een voorschot genomen op de middelen van 2011. Gezien deze
2

De definitieve bestedingscijfers zullen medio 2012 bekend zijn.

45

inhaalslag verwachten we dat de extra middelen aan het eind van 2011
grotendeels zullen zijn aangesproken. De meeste gemeenten (80%) geven in
2011 aan dat zij de extra middelen ook echt als extra gelden hebben
toegevoegd aan de bestaande budgetten en dus niet hebben uitgeruild voor
eigen middelen.
Inzet middelen vooral op beperken wachttijden
Gemeenten hebben het vaakst de extra middelen ingezet met als doelstelling
het beperken van de wachttijden, gevolgd door preventie en het verhogen van
de kwaliteit van de dienstverlening.
Het Rijk gaf gemeenten de keuze om de middelen te besteden aan een aantal
activiteiten/diensten. Gemeenten hebben zich op de eerste plaats vooral
gericht op de activiteit intake/aanmelding/advies aanpak schulden. Men heeft
er het minst voor gekozen in te zetten op nazorg. Preventie blijkt de meest
genoemde nieuwe activiteit waarop gemeenten hebben ingezet.

8.5

Effecten extra middelen en duurzaamheid hiervan
(maatregel 2)
Gezien de verzamelde gegevens lijkt het erop dat de tijdelijke middelen op de
volgende terreinen echt invloed hebben gehad: het terugbrengen van wachten doorlooptijden, de kwaliteit en toegankelijkheid van de dienstverlening en
de inzet van preventie. Gemeenten verwachten eveneens dat de resultaten
duurzaam of blijvend zijn, ook nadat de extra middelen zijn stopgezet. De
inspanningen, uitkomsten en duurzaamheid moeten daarbij in samenhang
worden bekeken, omdat een verbetering van één aspect van de
dienstverlening heeft geleid tot verbeteringen op andere aspecten.
Wacht- en doorlooptijd door de inzet van de extra middelen gedaald
Zowel de gemiddelde wacht- als doorlooptijd is afgenomen. In 2011 is de
wachttijd in de periode van 1 januari tot 1 oktober gemiddeld met 1 week
gedaald, van 4,2 naar 3,1 kalenderweken. Als specifiek wordt gekeken naar
de gemeenten die hebben ingezet op het beperken van de wachttijden, blijkt
de wachttijd ruim 2 weken te zijn gedaald, van 5,5 naar 3,7 kalenderweken.
Het lijkt er dus op dat de extra middelen zijn ingezet door gemeenten waar dit
het hardst nodig was.
Op basis van de webenquête kan ook een globaal beeld worden geschetst
van de ontwikkeling van de doorlooptijden. Hierbij dient wel opgemerkt te
worden dat meer dan de helft van de gemeenten niet wist wat de doorlooptijden voor hun gemeente waren. Voor gemeenten die dit wel wisten, geldt dat
de doorlooptijd gemiddeld iets meer dan een week gedaald is, van ongeveer
16,2 naar 14,9 kalenderweken. Als specifiek wordt gekeken naar de
gemeenten die hebben ingezet op het beperken van de doorlooptijden, blijkt

46

de gemiddelde doorlooptijd iets meer dan 2 weken te zijn gedaald, van
ongeveer 18,4 naar 16,2 kalenderweken.
De beschikbaarheid van de tijdelijke middelen heeft een rol gespeeld bij het
terugdringen van de wachttijden. Op grond daarvan was er immers budget om
extra mensen in te zetten. De conclusie luidt dan ook dat de extra middelen
een belangrijke rol hebben gespeeld bij het terugdringen van de wachttijden.
Wel ligt het in de rede dat de ontwikkeling naar een efficiëntere manier van
werken hier ook een rol bij heeft gespeeld.
Kwaliteit dienstverlening heeft impuls gekregen door inzet extra middelen
Ook wat de kwaliteit van de dienstverlening betreft, zijn de gemeenten positief
over de behaalde resultaten. Een meerderheid geeft in 2011 aan dat de
kwaliteit is verbeterd, waarbij meer dan de helft van de gemeenten aangeeft
dat dit een gevolg is van de inzet van de extra middelen. Verder heeft de inzet
van de extra middelen bij ruim een kwart van de gemeenten ertoe bijgedragen
dat zij de kwaliteit van de dienstverlening op hetzelfde niveau hebben weten te
houden. De keuze van gemeenten om in te zetten op het aanpassen van
werkprocessen en op het bieden van maatwerk (maximaal haalbare) in plaats
van op een gelijk aanbod voor iedereen, heeft ook invloed op de ontwikkeling
van de wachttijd. Deze beleidsmatige wijziging(en) in de uitvoering leidt er
immers toe dat de uitvoering efficiënter wordt. Als een gemeente met een
gelijk aantal fte meer aanvragen kan gaan verwerken, dan heeft dat een
positief effect op de doorlooptijden en daarvan afgeleid ook de wachttijden.
Brede toegankelijkheid dienstverlening met nadruk op jongeren
Een derde van de gemeenten heeft de extra middelen ingezet om een grotere
toegankelijkheid van de dienstverlening te realiseren. Hierbij hebben zij op de
eerste plaats ingezet op het bereiken van jongeren, op enige afstand gevolgd
door personen met inkomstenterugval. Hoewel gemeenten het nog vroeg
vinden om te kunnen beoordelen in welke mate de nieuwe doelgroepen zijn
bereikt, geeft ongeveer de helft van de gemeenten aan in meer of mindere
mate nieuwe doelgroepen te hebben bereikt en dat de extra middelen hiertoe
hebben bijgedragen. Daarnaast is ongeveer een vijfde van de gemeenten van
mening dat door de inzet van de extra middelen de toegankelijkheid op
hetzelfde niveau is gebleven.
Duurzame resultaten wachttijden en kwaliteit door inzet extra middelen
In het algemeen zijn gemeenten positief over de duurzaamheid van de
teruggedrongen wachtlijsten. Ervan uitgaande dat de schuldenproblematiek in
de aankomende periode niet enorm toeneemt, is het algemene gevoel dat –
ook bij het wegvallen van de extra middelen – men mede door de inzet op een
selectievere en effectievere uitvoering de wachttijden onder controle heeft.
Ongeveer de helft van de gemeenten verwacht, ook door de inzet van de extra
middelen, de kwaliteit van de dienstverlening duurzaam te hebben verbeterd.
De duurzame effecten moeten daarbij in samenhang worden bezien. Over de
duurzame beheersing van de doorlooptijden zijn gemeenten iets minder
47

uitgesproken. Tot slot is de duurzaamheid van de grotere toegankelijkheid
moeilijk te beoordelen. De keuze om te segmenteren aan de voorkant van het
proces maakt het lastig om uitspraken te doen over de duurzame effecten van
de grotere toegankelijkheid.

48

BIJLAGEN

49

50

BIJLAGE 1

Responsverantwoording
Meting 2010
Webenquête gemeenten
Opzet vragenlijsten
318 gemeenten, waaronder de ISD-en, zijn benaderd voor het invullen van de
webenquête. De uitnodigingen zijn verstuurd naar hoofden van afdelingen
Sociale zaken, intergemeentelijke sociale diensten en beleidsmedewerkers.
De vragenlijst was uit de volgende onderdelen opgebouwd:
• budget;
• inzet budget;
• behaalde resultaten.
Respons
Tabel B1.1 geeft per gemeenteklasse de populatie en de respons weer.
Daarnaast is aangegeven hoe groot de respons is van de ISD-en.
In totaal hebben 102 respondenten de webenquête ingevuld. Het gaat daarbij
om 88 individuele gemeenten en veertien ISD-en. De veertien ISD-en
vertegenwoordigen 48 individuele gemeenten.

Tabel B1.1

Populatie en respons webenquête gemeenten

Gemeentegrootte

Minder dan 20.000
20 tot 50.000
50 tot 100.000
Meer dan 100.000
ISD totaal (94
gemeenten)

Populatie
2010
(n=336)
aantal
119
151
41
25

Populatie
2010
(n=336)
percentage
35%
45%
12%
7%

Respons
(absoluut)

23
40
14
11

Responspercentage
(o.b.v.
adresbestand)
26%
46%
16%
13%

28

-

14

50%

In totaal hebben 102 respondenten (32%) de webenquête ingevuld. De
redenen van non-respons zijn niet bekend. Wel is duidelijk dat de
beantwoording van de vragen vaak niet door één medewerker kan worden
gegeven. Dit blijkt onder meer uit het aantal verzoeken om de vragenlijst op te
sturen, zodat bepaalde vragen kunnen worden uitgezet en uit het feit dat de
vragenlijst meestal in meerdere sessies wordt ingevuld.

51

Daarnaast speelt mogelijk ook de lengte van de vragenlijst een rol bij de
hoogte van de respons. De respondenten doen er één à anderhalf uur over
om de webenquête in te vullen. Verder zijn veel meer gemeenten (147)
begonnen aan de vragenlijst dan gemeenten die de vragenlijst hebben
afgerond (102).
Webenquête UWV
UWV kent honderd vestigingen. Aan 105 vestigingsmanagers zijn per e-mail
uitnodigingen gestuurd. De webenquête is voorafgaand aan de uitnodigingse-mail aangekondigd via UWV WERKbericht. Hierin is de vestigingsmanagers
verzocht om mee te werken aan het onderzoek.
De vragenlijst was uit de volgende onderdelen opgebouwd:
• preventie algemeen;
• inhoud training: lokale situatie;
• doorverwijzen, overdracht en voortgang cliënten;
• behaalde resultaten.
Respons
De definitieve respons is 49 procent.

52

Meting 2011
Webenquête gemeenten
Opzet vragenlijsten
318 gemeenten, waaronder de ISD-en, zijn benaderd voor het invullen van de
webenquête. De uitnodigingen zijn verstuurd naar hoofden van afdelingen
Sociale zaken, intergemeentelijke sociale diensten en beleidsmedewerkers.
De vragenlijst was uit de volgende onderdelen opgebouwd:
• budget;
• inzet budget
• behaalde resultaten.
Respons
Tabel B1.1 geeft per gemeenteklasse de populatie en de respons weer.
Daarnaast is aangegeven hoe groot de respons is van de ISD-en.
In totaal hebben 133 respondenten de webenquête ingevuld. Het gaat daarbij
om 119 individuele gemeenten en veertien ISD-en. De veertien ISD-en
vertegenwoordigen 60 individuele gemeenten.

Tabel B1.2

Populatie en respons webenquête gemeenten

Gemeentegrootte

Minder dan 20.000
20 tot 50.000
50 tot 100.000
Meer dan 100.000
ISD totaal (113
gemeenten)

Populatie
2011
(n=305 1 )
aantal
74
137
42
25

Populatie
2011
(n=305)
percentage
27%
49%
15%
9%

Respons
(absoluut)

Responspercentage (obv
adresbestand)

28
59
18
14

38%
43%
43%
56%

30

-

14

47%

In totaal hebben 133 respondenten (44%) de webenquête ingevuld en zijn 149
gemeenten begonnen aan de vragenlijst. Wanneer alle gemeenten die werken
binnen het verband van die 14 intergemeentelijke sociale diensten (ISD-en)
afzonderlijk worden meegerekend, heeft het onderzoek betrekking op 179
gemeenten, hiermee is 42 procent van de totale populatie gemeenten
vertegenwoordigd.
Workshop gemeenten
In het kader van de monitor extra middelen schuldhulpverlening, is een
workshop georganiseerd met gemeenten die al dan niet aan de webenquete
hebben deelgenomen. In de workshop lag de nadruk vooral op de effecten van
1

Exclusief ISD-en is het aantal 278.

53

de extra middelen en de wijze waarop de middelen zijn ingezet. De
belangrijkste uitkomsten uit de webenquête zijn aan de orde gekomen en
samen met de deelnemers hebben we getracht het verhaal achter de cijfers in
beeld te krijgen. In totaal hebben 11 gemeenten deelgenomen aan de
workshop, het betreft de volgende gemeenten: Alkmaar, Almere, Amsterdam,
Barneveld, Breda, Den Haag, Haarlem, Rotterdam, Venlo, Woerden.
Webenquête UWV
UWV kent honderd vestigingen. Aan 101 vestigingsmanagers zijn per e-mail
uitnodigingen gestuurd. De webenquête is voorafgaand aan de uitnodigingse-mail aangekondigd via UWV WERKbericht. Hierin is de vestigingsmanagers
verzocht om mee te werken aan het onderzoek.
De vragenlijst was uit de volgende onderdelen opgebouwd:
• preventie algemeen;
• inhoud training: lokale situatie;
• doorverwijzen, overdracht en voortgang cliënten;
• behaalde resultaten.
Respons
De definitieve respons is 35 procent. De deelnemende vestigingsmanagers
zijn verspreid over alle elf door UWV onderscheiden districten.

54

BIJLAGE 2

Belangrijkste uitkomsten ISD-en
Aan de meting in 2011 hebben 14 ISD-en deelgenomen. De ISD-en zijn niet
opgenomen in de tabellen en figuren in de hoofdtekst van het rapport. Een ISD
vertegenwoordigd meerdere gemeenten en zou in de analyses daarom
eigenlijk meerdere keren moeten meetelleen omdat er anders een vertekend
beeld kan ontstaan. In deze bijlage geven we een aantal belangrijke tabellen
en figuren enkel gebaseerd op de antwoord van de veertien deelnemende
ISD-en. Het betreft de inzet van de middelen, de effecten op de onderscheiden
thema’s en de duurzame resultaten.
Globaal zijn de uitkomsten van de ISD-en vergelijkbaar met de die van de
individuele gemeenten. ISD-en hebben de extra middelen wel nadrukkelijker
ingezet op het beperken van de doorlooptijden. De gemiddelde doorlooptijden
waren bij hen ook hoger dan bij de individuele gemeenten. De inzet van de
extra middelen heeft geleid tot een daling in de doorlooptijd en de ISD-en
verwachtten hiervan duurzame resultaten.
Inzet middelen
Figuur B2.1 Doelstellingen besteding extra middelen (meerkeuze, n=14)

Beperken wachttijden
Beperken doorlooptijden
Verhogen kwaliteit dienstverlening
Preventie
Vergroten brede toegankelijkheid
Overig
0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70%
Overig:
•
Bovenstaande producten nemen wij af van de Kredietbank Nederland. De Kredietbank
Nederland wordt onder andere betaald uit de tijdelijke middelen.
•
Budgetadviesgesprekken ter voorkoming instroom in schuldhulpverlening.
•
Door de grote toeloop zijn de middelen gebruikt om de dienstverlening op niveau te houden.
Hiermee zijn grote wachttijden of doorlooptijden voorkomen.
•
Drempel verlagen en uitval in de intakefase verkleinen.
•
Het omschrijven van de processen om efficiënter te werken & het lid worden van de NVVK
om de slagingskans per traject te vergroten.
•
Nieuwe producten ontwikkelen (bijvoorbeeld groepsintake) en beter/efficiënter samenwerken
met ketenpartners.
•
Verwerken grote toestroom aanvragen schuldhulpverlening.

55

Figuur B2.2 Besteding extra middelen aan activiteiten/diensten (meerkeuze,
n=14)
Intake/aanmelding/advies aanpak schulden
Minnelijke schuldregelingen (Nvvk fase 2: opzet
schuldregeling)
Budgetbegeleiding
Begeleiding voor of tijdens traject
Preventie
Budgetbeheer
Nazorg
Overig
0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90%
Overig:
•
Bovenstaande producten nemen wij af van de Kredietbank Nederland. De Kredietbank
Nederland wordt onder andere betaald uit de tijdelijke middelen.
•
Een pilot huisbezoeken, om te onderzoeken of een standaard huisbezoek in de intakefase
een meerwaarde heeft ten opzichte van een gesprek op kantoor. Voor welke doelgroepen dit
een meerwaarde kan vormen en wat de kosten en baten zijn.
•
Formulierenbrigade en preventieve budgetadviesgesprekken op het werkplein.
•
Het wegwerken van de wachtlijst en een wachtlijst vrije regio te worden.
•
Ontwikkeling nieuwe werkwijze.
•
Ten behoeve van tijdelijke personeelsuitbreiding voor de toename van de activiteiten.

Wachttijden
Tabel B2.1

Ontwikkeling wachttijden in kalenderweken

Extra mid.
hiervoor ingezet
Extra mid. niet
hiervoor ingezet
Totaal

Tabel B2.2

Januari 2011

Oktober 2011

Verschil jan. – okt. 2011

3,1 (n=11)

2,1 (n=10)

-1,0

2,0 (n=1)

2,0 (n=1)

0,0

3 (n=12)

2,1 (n=11)

-0,9

Invloed extra middelen op wachttijden (n=11)

Door inzet extra middelen stijging wachttijd beperkt gebleven
Door inzet extra middelen wachttijd (ongeveer) gelijk gebleven
Door inzet extra middelen wachttijd gedaald
Inzet extra middelen heeft geen effect gehad op wachttijd
Weet niet

56

Percentage
27,3%
18,2%
45,5%
0%
9,1%

Doorlooptijden
Tabel B2.3

Ontwikkeling doorlooptijden in kalenderweken

Extra mid.
hiervoor ingezet
Extra mid. niet
hiervoor ingezet
Totaal

Tabel B2.4

Januari 2011 1
29,7 (n=3)

Oktober 2011
10,7 (n=3)

Verschil jan. – okt. 2011
-19,0

17,0 (n=1)

17,0 (n=1)

0,0

26,5 (n=4)

12,3 (n=4)

-14,2

Invloed extra middelen op doorlooptijden (n=10)

Door inzet extra middelen stijging doorlooptijd beperkt gebleven
Door inzet extra middelen doorlooptijd (ongeveer) gelijk gebleven
Door inzet extra middelen doorlooptijd gedaald
Inzet extra middelen heeft geen effect gehad op doorlooptijd
Weet niet

Percentage
20%
30%
40%
0%
10%

Toegankelijkheid
Tabel B2.5

Realisatie brede toegankelijkheid wat betreft nieuwe doelgroepen
(n=3)

Klein deel nieuwe doelgroepen bereikt
Redelijk deel nieuwe doelgroepen bereikt
Groot deel nieuwe doelgroepen bereikt
Nog te vroeg om dit te kunnen beoordelen
Geen nieuwe doelgroepen bereikt

Tabel B2.6

Percentage
33,3%
33,3%
0%
33,3%
0%

Invloed extra middelen op toegankelijkheid (n=2)
Percentage

Door inzet extra middelen toegankelijkheid op hetzelfde niveau
gehouden
Door inzet extra middelen bereik voor (nieuwe) groepen beter
Inzet extra middelen heeft geen effect gehad op toegankelijkheid
Weet niet

0%
0%
50%
50%

1

Vanwege het kleine aantal ISD-en dat een inschatting kon geven van de doorlooptijd, zijn
deze uiktomsten niet meer dan een voorzichtige indicatie. De range van de doorlooptijden
op 1 januari 2011 is bij ISD-en vrij groot, variërend van 11 tot 60 kalenderweken. Ook bij
zelfstandig werkende gemeenten is de range van de doorlooptijden op 1 januari 2011 echter
vrij groot, variërend van 0 tot 50 kalenderweken.

57

Kwaliteit dienstverlening
Tabel B2.7

Ontwikkeling kwaliteit dienstverlening (n=11)

De kwaliteit van de dienstverlening is verslechterd
De kwaliteit van de dienstverlening is gelijk gebleven
De kwaliteit van de dienstverlening is verbeterd
De kwaliteit van de dienstverlening is sterk verbeterd
Het is nog te vroeg om dit te kunnen beoordelen

Tabel B2.8

Percentage
0%
9%
55%
0%
36%

Invloed extra middelen op kwaliteit (n=10)

Door inzet extra middelen kwaliteit minder hard achteruit gegaan
Door inzet extra middelen kwaliteit op hetzelfde niveau
Door inzet extra middelen kwaliteit verbeterd
Inzet extra middelen heeft geen effect gehad op kwaliteit
Weet niet

Percentage
10%
10%
40%
30%
10%

Duurzame resultaten
Figuur B2.3 Duurzame resultaten (n=14)

Verbetering kwaliteit dienstverlening
Beheersing doorlooptijden
Beheersing wachttijden
Andere inrichting werkproces
Bredere toegankelijkheid
dienstverlening
Ontwikkeling nieuwe instrumenten
Anders
0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70%

58

BIJLAGE 3

Maatregel 3: overzicht uitgaven
Activiteit

Oplevering

Bedrag

2010

94.318

2011
2011-2012

42.495
1.085.486

2011-2012

239.178

2010
2011
2011

46.228
42.518
91.219

2011

58.786

Schuldpreventiewijzer (via Wijzeringeldzaken)
Ontwikkeling preventie-instrument
Bijdrage aan Pilots geldloket (via
Wijzeringeldzaken)

2011
2012
2012

350.000
146.233
350.000

Projecten Nibud
• Verbetering Website zelfjeschuldenregelen
• Ontwikkeling beeldmateriaal laaggeletterden
• Vroegsignalering schulden op de werkvloer

2012

170.630

Handreikingen door Divosa
• Regievoering
• Diagnosestelling (vervolg op onderzoek
Klantprofielen)

2012

237.676

Projecten NVVK
• Bevordering zelfregulering minnelijke
schuldhulpverlening
• Pilot gegevensuitwisseling
• Dialoog schuldhulpverlening en financiële
sector
• Verbeteren communicatie met schuldeisers
• Bevorderen certificering

2012

535.693

2011
2011
2012

94.462
71.846
90.059

2010-2012

72.560

Voorbereiding ondersteuningsprogramma
Ondersteuning gemeenten algemeen
Diners pensant bestuurders en managers
Regionale accountmanagers via Divosa
Communicatie
• Algemeen
• Maandelijkse nieuwsbrief
Handreikingen en projecten
Toekomstverkenning schuldhulpverlening
Primair proces
Visie en beleidsplan, incl. pilots voor
implementatie
Integrale dienstverlening

Onderzoeken
Kosten en baten schuldhulpverlening
Klantprofielen
Evaluatie projecten vrijwilligers (motie Ortega en
amendement Spekman
Monitor tijdelijke extra middelen
schuldhulpverlening
Totaal

3.819.387
59

60

Regioplan Beleidsonderzoek
Nieuwezijds Voorburgwal 35
1012 RD Amsterdam
T 020 531 531 5
F 020 626 519 9
E info@regioplan.nl
I www.regioplan.nl