Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2010–2011

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2837
Vragen van het lid Smits (SP) aan de minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap over geweld dat meer voorkomt op grote scholen dan op kleine
scholen (ingezonden 8 juni 2011).
Antwoord van minister Van Bijsterveldt-Vliegenthart (Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap) (ontvangen 15 juni 2011).
Vraag 1, 2
Wat is uw reactie op het artikel «Meer geweld op grote school»?1
Hoeveel scholen in Nederland hebben meer dan duizend leerlingen?
Antwoord 1, 2
Er zijn in het voortgezet onderwijs 381 scholen met meer dan 1000 leerlingen.
Een school kan echter meerdere vestigingen hebben waardoor het aantal
leerlingen per vestiging beduidend lager uitvalt. Gemiddeld heeft een school
ongeveer drie vestigingen.Het gemiddeld aantal leerlingen per vestiging is
ruim 700.
Vraag 3
Wat is uw reactie op de volgende bevinding: «Op scholen met meer dan
duizend leerlingen was het aandeel geweldsincidenten drie keer zo hoog als
op kleinere scholen. De associatie tussen grote scholen en geweld bleef
bestaan, ook als rekening wordt gehouden met individuele kenmerken van
leerlingen»?2
Antwoord 3
In het onderzoek van het WODC is inderdaad deze bevinding opgenomen.
Direct daarna is echter het volgende aangegeven: «Dit zou impliceren dat
schaalvergroting in het onderwijs samen kan gaan met een groei in aan
agressie gerelateerde criminaliteit. De aanname is dan wel dat de ratio
leerlingen per leerkracht toeneemt. Weijters (2008) vindt bijvoorbeeld dat als
rekening wordt gehouden met de ratio tussen leerlingen en leerkrachten het
effect van schoolomvang op zelfgerapporteerde delinquentie verdwijnt.»
In Nederland zijn de afgelopen 20 jaar verschillende landelijke onderzoeken
naar pesten en geweld in het onderwijs uitgevoerd (ITS, 1992, 1994, 2001,
2006 en 2008) op scholen voor speciaal onderwijs, praktijkonderwijs, vmbo,
1
2

ah-tk-20102011-2837
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2011

de Volkskrant 31 mei 2011.
WODC-studie «Meer jeugdige verdachten, maar waarom?», 2011.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

1

havo en vwo. Daarin werd juist gevonden dat op grote(re) scholen minder
geweldsincidenten plaatsvinden. Op basis van deze onderzoeken hebben de
onderzoekers geconcludeerd dat het het meest zuiver is te kijken naar
leerling-kenmerken in plaats van naar klas- of schoolkenmerken (zoals
schoolgrootte). Vooral leerling-kenmerken die te maken hebben met sociale
en cognitieve aspecten blijken «verklarend» voor geweld. Als er slechts wordt
gekeken naar schoolgrootte, is er contaminatie van leerling-kenmerken en
schoolomvang-kenmerken. In kleine scholen (speciaal onderwijs, praktijkonderwijs) zijn bepaalde leerling-kenmerken oververtegenwoordigd en is relatief
meer geweld dan in grote scholen (vwo, havo).
Vraag 4
Bent u bereid uitgebreid onderzoek te doen naar relatie schoolgrootte en
criminaliteit en geweld in Nederland nu het WODC-rapport3 aangeeft dat er
geen trendstudies bekend zijn die dit hebben onderzocht?
Antwoord 4
Zie het antwoord op vraag 3. De relatie tussen schaalgrootte en mate van
optreden van geweld- en geweldsincidenten op school wordt al meer dan 20
jaar systematisch onderzocht in diverse landelijke onderzoeken naar pesten
en geweld en in de sociale veiligheidsmonitor. Het WODC-rapport vormt geen
aanleiding voor het in gang zetten van nieuw onderzoek.
Vraag 5
Deelt u de mening dat het na het stoppen van de schaalvergroting middels
de fusietoets, nu tijd is om de grote onderwijsfabrieken met meer dan
duizend leerlingen te ontmantelen om er kleinere scholen van te maken? Zo
nee, waarom niet? Zo ja, wanneer kan de Kamer uw voorstellen tegemoet
zien?
Antwoord 5
Nee, de fusietoets is gericht op de toekomstige fusies en niet op het verleden.
Met de fusietoets hebben we een instrument gecreëerd om verdere schaalvergroting te kunnen beïnvloeden, met name om keuzevrijheid te behouden
waar dat kan zonder dat de onderwijskwaliteit in gevaar komt. Een (te) groot
leerlingenaantal is bovendien geen criterium om te mogen fuseren in de wet
fusietoets en de regeling.
Voor de beleving van betrokkenen is schoolomvang is niet altijd het relevante
criterium bij schaalgrootte. Het gaat dan eerder om de onderwijslocatie
(vestiging). Deze valt lang niet altijd samen met de school. Zie ook het
antwoord op vraag 2.
Zie verder het antwoord op vraag 3.
Vraag 6
Bent u bereid uw bezuinigingen op conciërges in het onderwijs ongedaan te
maken nu uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat als «situaties merkbaar
toezicht afwezig is, bijvoorbeeld conciërges ontbreken, dan de interactie
tussen leerlingen gepaard kan gaan met meer criminaliteit.»? Zo nee, waarom
creëert u bewust onveilige situaties op scholen?
Antwoord 6
Het onderzoek uitgevoerd door het WODC heeft betrekking op leerlingen in
de leeftijd van 12 tot en met 24 jaar. De conciërgeregeling daarentegen is
specifiek van toepassing op het basisonderwijs. Binnen deze regeling
ontvangt een beperkt aantal basisscholen tot 1 augustus 2012 een aanvulling
op de loonkosten voor een conciërge. Ik ben voornemens deze specifieke
aanvulling tot 1 augustus 2015 voort te zetten. Per 1 augustus 2015 worden
deze middelen toegevoegd aan de lumpsum, waardoor iedere basisschool
een hogere vergoeding ontvangt voor conciërges of ander ondersteunend
personeel. Voor wat betreft mijn voorstel voor een korting op deze regeling
wil ik verwijzen naar de besluitvorming voortvloeiend uit het algemeen
overleg met uw Kamer op 14 juni.
Overigens hecht ik zeer aan een veilig schoolklimaat. Op 28 februari heb ik
uw Kamer een brief gezonden waarin ik uitgebreid ben ingegaan op het
3

WODC = Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

2

veiligheidsbeleid op scholen en de inzet van OCW daarop (Kamerstuk
2010–2011, 29 240, nr. 44).
Vraag 7
Bent u bereid te antwoorden voor 15 juni 2011, in verband met het algemeen
overleg over schaalgrootte in het onderwijs?
Antwoord 7
Ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

3