2018D06651

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
De vaste commissie voor Justitie en Veiligheid heeft een aantal vragen en
opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Justitie en Veiligheid over
de brief d.d. 11 januari 2018 inzake de uitvoering motie van het lid Van der
Staaij over bevorderen van een betere toepassing van de waarborgfunctie
van de mensenrechten (Kamerstuk 32 735, nr. 177).
De adjunct-griffier van de commissie,
De Vos
De voorzitter van de commissie,
Van Meenen

nds-tk-2018D06651

1

Inhoudsopgave
I

II

blz.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties

2

Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinksfractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de SGP-fractie

2
3

Antwoord / Reactie van de Minister van Justitie en
Veiligheid

3
3
4
4

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brief van de Minister over de uitvoering van de motie-Van der
Staaij over bevorderen van een betere toepassing van de waarborgfunctie
van de mensenrechten. Zoals bekend, hebben deze leden met overtuiging
voor de motie-Van der Staaij gestemd. Zij steunen het Europees Verdrag
tot bescherming van de Rechten van de Mens en de Fundamentele
Vrijheden (EVRM) van harte, maar vrezen een uitholling van het begrip
mensenrechten. Deze uitholling vindt plaats als alles tot mensenrecht
wordt verklaard. Daadwerkelijke ernstige schendingen blijven daarmee
onderbelicht. Het gevolg kan zijn dat het draagvlak voor mensenrechtenbescherming afneemt. Dat vinden deze leden een kwalijke zaak.
Een ruime «margin of appreciation» kan een oplossing zijn voor bovengeschetst probleem. De motie-Van der Staaij roept op tot een ruime «margin
of appreciation» en het bevorderen van een betere toepassing van de
waarborgfunctie door het Comité van Ministers (CM). Dit is in lijn met de
wensen van voornoemde leden. Daarom hebben zij voor de motie
gestemd.
Deze leden hebben enkele vragen over de brief van de Minister.
De Minister schrijft dat het in beginsel aan de verdragsstaten zelf is om
hun rechtssysteem in te richten, uiteraard met inachtneming van de eisen
die voortvloeien uit het EVRM. De «margin of appreciation» moet daarbij
niet onnodig worden ingeperkt. De leden van de VVD-fractie zijn het
daarmee eens. Zij vragen de Minister welke successen hij kan noemen uit
de afgelopen vijf jaar waaruit is gebleken dat de «margin of appreciation»
niet onnodig is ingeperkt.
De aan het woord zijnde leden merken op dat Nederland zich heeft ingezet
voor het bieden van een platform aan niet-gouvernementele organisaties
die nauwgezet het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM)
volgen. Welke organisaties zijn dit? Wat voor acties hebben zij ondernomen? In hoeverre zijn deze organisaties voorstander van een ruime
«margin of appreciation»? Is het niet zo dat die organisaties juist pleiten
voor beperking van de «margin of appreciation», en voor het nog verder
verbreden van het begrip mensenrechten? Kan de Minister daar
voorbeelden van geven?
Wordt bij het benoemingsbeleid voor het EHRM rekening gehouden met
de opvattingen van de kandidaten wat betreft de «margin of appreciation»? Zo ja, hoe?

2

Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
Minister van Justitie en Veiligheid over de uitvoering van de motie-Van
der Staaij over het bevorderen van een betere toepassing van de
waarborgfunctie van de mensenrechten. Allereerst willen deze leden het
belang van universele mensenrechten benadrukken. De eisen die
voortvloeien uit het EVRM moeten daarom strikt in acht worden
genomen.
De aan het woord zijnde leden spreken hun waardering uit voor de
antwoorden van de Minister met betrekking tot het bevorderen van een
betere toepassing van de waarborgfunctie van de mensenrechten. Deelt
de Minister het standpunt van deze leden dat een ruimere «margin of
appreciation» niet per se hoeft bij te dragen aan betere toepassing van de
waarborgfunctie van de mensenrechten?
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van de brief van de Minister van Justitie en Veiligheid waarin hij
ingaat op de motie-Van der Staaij die, kort gezegd, voorstellen vraagt voor
het bevorderen van een betere toepassing van de waarborgfunctie van de
mensenrechten door het CM. Deze leden hebben nog enkele vragen.
In de brief wordt een aantal overleggen genoemd die de democratische
legitimiteit van het EHRM moeten borgen. Genoemd worden de periodieke gedachtewisseling tussen het CM en de president van het EHRM en
de vergaderingen van het CM inzake het toezicht op de naleving van
EHRM-uitspraken. De aan het woord zijnde leden zijn erg benieuwd naar
de strekking en de inhoud van deze overleggen en vragen de Minister
hierop nader in te gaan. Deze leden vragen of over deze overleggen
voortaan met enige regelmaat kan worden gerapporteerd aan de Kamer
over de Nederlandse inzet voor en de eventuele uitkomst van de
genoemde overleggen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
Minister over de uitvoering van de motie-Van der Staaij. Zij hebben
hierover enkele vragen en opmerkingen.
Allereerst willen deze leden benadrukken dat zij de mening delen dat elk
land in principe gaat over de inrichting van het eigen rechtssysteem met
inachtneming van de mensenrechten. Het is echter ook een kwestie van
goede internationale solidariteit om de rechtsbescherming van miljoenen
Europeanen niet te laten ondermijnen. Verruiming van de «margin of
appreciation» zal hier niet aan bijdragen. Om die reden stellen deze leden
de vraag in hoeverre de Minister de «margin of appreciation» wil
verruimen of hiervoor openstaat. Zij vragen dit, omdat de Minister
aangeeft de «margin of appreciation» niet onnodig in te willen perken.
Deelt de Minister voorts de mening van de leden van de SP-fractie dat het
EVRM en het toezicht erop door het EHRM één van de mooiste prestaties
van Europese landen is om een gezamenlijke rechtsruimte tot stand te
brengen en te bewaken? En dat naarmate er meer landen knagen aan het
EVRM en de rechtsmacht van het Hof, dit geheel zal verzwakken? Kan de
Minister zijn antwoord en overwegingen uitgebreid toelichten? Welke
gevolgen zal een verzwakking volgens de Minister hebben voor de
burgers in landen waaruit nu de meeste klagers bij het Hof komen, zoals

3

Rusland, Turkije, Oekraïne en Italië? Hoe gaat de Minister dit alles
voorkomen? Klopt het tot slot dat vonnissen van het EHRM tot nu toe ook
doorwerken in de moeilijkste lidstaten zoals de hiervoor genoemde? Zo
nee, waarom niet?
Vragen en opmerkingen van de leden van de SGP-fractie
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de reactie op de motie-Van der Staaij over de waarborgfunctie van
mensenrechten. Zij vinden het belangrijk dat de nationale ruimte om
eigen keuzes te maken zo groot mogelijk blijft.
Deze leden constateren een uitdijende macht van het EHRM, waardoor de
democratisch tot stand gekomen wetgeving te zeer aangetast wordt.
Herkent de Minister deze zorg? Hoe kan het zwaartepunt van de
bescherming van mensenrechten meer op nationaal vlak terug komen te
liggen?
Door het aannemen van het Zestiende Protocol kunnen de hoogste
nationale rechters vragen voorleggen aan het Europees Hof. Deze leden
vragen of daarbij wel voldoende gewaakt wordt voor een verdergaande
uniformering van de invulling van mensenrechten door de lidstaten. Is de
Minister bereid er nationaal en internationaal op toe te zien dat de
adviezen er niet toe leiden dat ook de ruimte voor de nationale hoogste
rechters vergaand wordt ingeperkt, dit mede gezien het mogelijk feitelijk
bindende karakter van de adviezen.
In de reactie van de Minister op deze motie wordt vooral benadrukt dat
Nederland een rol vervult in het bevorderen van de waarborgfunctie van
mensenrechten. De motie was er met name ook op gericht om te
waarborgen dat de ruimte van de landen niet onnodig wordt ingeperkt.
Met name dit aspect vinden de aan het woord zijnde leden onvoldoende
aan het licht komen. Welke concrete activiteiten onderneemt Nederland
om de ruimte van lidstaten te vergroten in plaats van te verkleinen?
De Minister benadrukt in zijn brief dat Nederland zich onder meer inzet op
het toezicht op de uitvoering van de uitspraken van het EHRM. Deze leden
vragen of er in dat kader ook aandacht voor is of die uitspraken de ruimte
van de landen wel voldoende laat bestaan. Wordt het EHRM ook wel eens
te kennen gegeven welke uitspraken naar de mening van het CM te
vergaande invloed op de nationale ruimte hebben?
Met name wordt het voorbeeld gegeven van de omstandigheden in
gevangenissen. Graag ontvangen de leden van de SGP-fractie meer
inzicht in de andere thema’s die aan de orde worden gesteld in de
thematische bijeenkomsten en hoe daarbij – met waarborging van de
mensenrechten – zoveel mogelijk nationale ruimte wordt gelaten om er
invulling aan te geven.
Ten slotte nog een vraag over de dialoog tussen het CM en de President
van het EHRM. Deze leden vragen in hoeverre duidelijk is of dergelijke
gesprekken ook doorwerken in de beoordeling van nationale vragen over
de interpretatie van mensenrechten door alle rechters van het EHRM.
II. Reactie van de Minister van Justitie en Veiligheid

4