Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

32 847

Integrale visie op de woningmarkt

Nr. 116

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR WONEN EN RIJKSDIENST
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 19 maart 2014
Tijdens het AO Huurbeleid (31 oktober 2013, Kamerstuk 27 926, nr. 212)
heb ik toegezegd de Tweede Kamer te informeren over de lage inkomens
in de koopsector. In deze brief kom ik dit na.
Dhr. Jansen (SP) vroeg mij hoeveel procent van de eigenwoningbezitters
onder de armoedegrens leven. Ik gaf hierop aan niet de armoedegrens uit
het WoonOnderzoek Nederland (WoON2012)(Kamerstuk 32 847, nr. 60) te
kunnen halen, maar dat ik wel informatie kan delen over huiseigenaren
die onder specifieke inkomensgrenzen leven. In deze brief ga ik in op hun
aantal en kenmerken (tabel 1). Deze kenmerken geven alleen indirect
inzicht in de relatie tussen armoede en wonen, omdat een laag inkomen
geen armoede hoeft te betekenen. Dat is van meerdere factoren afhankelijk. Zo heeft een groot deel van de lagere inkomensgroepen – zoals
gepensioneerden – hun koopwoning grotendeels afbetaald. Lagere
inkomsten worden dan door aanzienlijk minder woonuitgaven gecompenseerd. Daarom wordt ook een aanvullende detaillering van de maandelijkse woonlast gegeven (tabel 2). Beide tabellen zijn gebaseerd op het
WoON2012, de meest recente databron waarin deze analyse mogelijk is.
De inkomensgrens wordt gebaseerd op de 20% laagste inkomens met een
bovengrens van circa 18.000 euro (totale bruto huishoudinkomen op
jaarbasis). Per maand komt dit neer op 1.400 euro bruto (uitgaande van
een 13e maand, vakantiegeld, et cetera). Dit betreft in 2012 circa 350.000
huishoudens. Tabel 1 (weergegeven op de volgende pagina) geeft de
kenmerken van die huishoudens weer, afgezet tegen de kenmerken van
alle woningbezitters.
Deze laagste inkomensgroep kenmerkt zich door een oververtegenwoordiging van 75-plussers (20% versus 8% in de hele koopsector). De lagere
inkomens betreffen dan ook vooral eenpersoonshuishoudens: de helft
versus één op de vijf in heel de koopsector.
Ten tweede kenmerkt deze groep zich – ten opzichte van de hele
koopsector – door een sterk afwijkend patroon van hoe het huishouden

kst-32847-116
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 847, nr. 116

1

inkomsten genereert. Gezien de oververtegenwoordiging van 75-plussers
is sprake van relatief veel huishoudens die van een pensioen leven: één
op de drie. Er is vooral sprake van een erg laag aandeel personen met
loon: 17% versus 61% onder alle woningbezitters. Het aandeel met een
uitkering bij deze groep is ruim twee keer zo hoog als bij alle woningbezitters. Opvallend is het grote aandeel dat een eigen bedrijf heeft: maar
liefst 37% van deze laagste inkomensgroep heeft een eigen bedrijf, dit ten
opzichte van 14% bij alle woningbezitters.
Het afwijkende patroon in inkomstenbronnen – bijvoorbeeld geen loon,
minder opdrachten, uitkering – kan tijdelijk van aard zijn. Een beter
presterende economie kan dit beeld de komende jaren ten goede
veranderen, vooral wanneer dat ook in een toename van de werkgelegenheid resulteert.
Tabel 1. Huiseigenaren uit de laagste inkomensgroep en hun kenmerken, afgezet
tegen alle huiseigenaren, 2012
Inkomensgroep

Laagste
inkomens

Totaal

Inkomensgrens (euro)
Aantal huishoudens (*1.000)

18.300
352

–
4.235

Eenpersoons huishouden
Paar
Paar + kind(eren)
1 oudergezin + kind(eren)

51%
20%
20%
9%

21%
35%
39%
4%

<25
25–34
35–44
45–54
55–64
65–74
75+

2%
9%
18%
19%
17%
15%
20%

1%
13%
22%
24%
20%
13%
8%

Loon
Eigen bedrijf
Vermogen
Pensioen
Uitkering

17%
37%
2%
36%
8%

61%
14%
1%
21%
3%

NB. Met leeftijd wordt bedoeld de leeftijd van de hoofdbewoner, de administratieve eigenaar van
de woning.
NB. Door afronding kunnen opgetelde percentages van 100 afwijken.

Een belangrijke vraag is welke netto kooplast1 de laagste inkomensgroep
kenmerkt. Een laag inkomen hoeft immers geen armoede te betekenen,
bijvoorbeeld wanneer de eigen woning grotendeels is afbetaald. De
maandelijkse woonuitgaven kunnen in dat geval gering zijn. Aangezien de
besproken groep veel 65-plussers bevat, wordt dit beeld bevestigd (tabel
2).
Totaal beschouwd heeft circa 70% van de laagste inkomensgroep een
netto woonlast van minder dan 600 euro per maand en 44% van minder
dan 300 euro per maand.
De tabel laat zien dat 84% van de 75-plussers – zij vormen het grootste
deel van de groep met de laagste inkomens (zie tabel 1) – een kooplast
heeft van minder dan 300 euro per maand. Bij een leeftijd van de
hoofdbewoner onder de 55 jaar hebben de meeste huishoudens uit de
groep met de laagste inkomens een kooplast tussen de 300 en 600 euro
per maand.
1

Netto kooplast: de structurele maandelijkse uitgaven voor de eigen woning, zoals de totale
hypotheeklast, waarbij fiscaal voordeel, eigenwoningforfait en eventuele kooppremie zijn
verwerkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 847, nr. 116

2

Ruim de helft van de gepensioneerden uit deze groep heeft een kooplast
van zelfs minder dan 100 euro per maand. Hetzelfde beeld treedt hierbij
op bij hoofdbewoners die van vermogen leven. Opvallend is dat van de
huishoudens die van een uitkering leven ruim een kwart een kooplast
heeft van minder dan 100 euro per maand.
Tabel 2. Huiseigenaren uit de laagste inkomensgroep en hun netto kooplast, 2012
Netto kooplast
(euro per maand)

0–100

100–300

300–600

600–900

> 900

Totalen

28%

16%

24%

14%

18%

Eenpersoons huishouden
Paar
Paar + kind(eren)
1 oudergezin + kind(eren)

36%
32%
7%
17%

21%
12%
8%
11%

25%
22%
22%
35%

9%
16%
23%
17%

9%
18%
40%
19%

<35
35–44
45–54
55–64
65–74
75+

9%
7%
12%
27%
38%
66%

12%
11%
13%
16%
24%
18%

36%
28%
30%
25%
24%
11%

22%
24%
17%
14%
8%
3%

21%
31%
28%
19%
6%
3%

Loon
Eigen bedrijf
Vermogen
Pensioen
Uitkering

11%
10%
54%
54%
26%

22%
10%
11%
20%
13%

34%
25%
11%
17%
40%

15%
23%
16%
5%
9%

19%
31%
9%
4%
13%

NB. Met de netto kooplast wordt bedoeld de structurele maandelijkse uitgaven voor de eigen woning, zoals de totale hypotheeklast, waarbij fiscaal
voordeel, eigenwoningforfait en eventuele kooppremie zijn verwerkt.
NB. Hoofdbewoners onder de 25 jaar met een koopwoning bevatten te weinig waarnemingen om in deze tabel afzonderlijk op een betrouwbare
manier weer te geven. Ze zijn samengevoegd met de categorie 25–34 jaar, weergegeven door de categorie <35.
NB. Door afronding kunnen opgetelde percentages van 100 afwijken.

Een relatief hoge kooplast (>600 euro) bij de laagste inkomens is
geconcentreerd bij enkele, specifieke huishoudens: paren met kind(eren),
35 tot 45-jarige hoofdbewoners en hoofdbewoners met een eigen bedrijf;
categorieën die elkaar overigens niet uitsluiten. De groep eigen bedrijf
bevat mede ZZP’ers met een sterk wisselend inkomen.
Huishoudens met de laagste inkomens hebben een gemiddelde
koopquote van 19,8%, gebaseerd op minimaal een inkomen op bijstandsniveau uit loon, uitkering of pensioen.2 Bij de berekening van dit
percentage is gecorrigeerd voor groepen onder bijstandsniveau, zoals bij
personen met een eigen bedrijf voorkomt die in magere jaren weinig
inkomen hebben. Zonder deze correctie zou bij deze groep een netto
koopquote van gemiddeld 40,6% gelden met forse uitslagen. De netto
koopquote van huishoudens in de laagste inkomensgroep (19,8%) wijkt –
gecorrigeerd voor bijzondere inkomens – in geringe mate af van de
gemiddelde koopquote van alle eigenaren-bewoners (17%).
Tot slot valt nog op te merken dat bij de gegeven analyses geen rekening
is gehouden met eventueel aanwezig (spaar)geld van huishoudens,
zonder dat dit kan worden aangemerkt als een – of de belangrijkste –
inkomensbron.
De Minister voor Wonen en Rijksdienst,
S.A. Blok

2

Dit gegeven is ook opgenomen in de toegezonden woonlasteninformatie, 15 oktober 2013
(Kamerstuk 32 847, nr. 90). De netto koopquote zet de netto kooplast af tegen het besteedbare
huishoudinkomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 847, nr. 116

3