Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

31 305

Mobiliteitsbeleid

33 043

Groene economische groei in Nederland (Green
Deal)

Nr. 219

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 november 2016
In de Kamerbrief over elektrisch rijden voor particulieren1 van 6 juni is een
visie op de laadinfrastructuur aangekondigd. Hierbij stuur ik uw Kamer de
belangrijkste lijnen van deze visie. De visie is op dit moment nog niet
gefinaliseerd; ik zal uw Kamer tegelijkertijd met de Energieagenda de
volledige visie doen toekomen. De visie zal nauw samenhangen met de
Green Deal Elektrisch Vervoer 2016–2020 en komt op basis van input van
deze2 en diverse andere geconsulteerde partijen tot stand. Tijdens het
proces rond deze visie bleek dat vooral dat de opkomst van autonoom
rijden nog veel vragen oproept. De komende periode zal daarom gebruikt
worden om met partijen te kijken wat deze ontwikkeling op langere
termijn betekent.
1. Naar slim & schoon vervoer: diverse scenario’s
Er zijn twee grote – voor de visie op de laadinfrastructuur relevante –
bewegingen zichtbaar, namelijk de verdere opkomst van elektrisch
vervoer (auto’s, bestelwagens, bussen) en de ontwikkeling naar slimmere
en steeds autonomere mobiliteit. Het tempo en de richting van de
transities naar een koolstofarme economie en autonome mobiliteit zijn
nog met veel onzekerheden omgeven. Om duiding, richting en onderbouwing te geven is aan Ecofys en TU Eindhoven gevraagd om een
scenariostudie uit te voeren waarin de belangrijkste variabelen ten
aanzien van de ontwikkeling van de laadinfrastructuur onderzocht
worden. Elementen van deze scenariostudie, die ik uw Kamer gelijktijdig
met de visie zal toesturen, vormen een basis voor deze visie. Om aan deze
visie invulling te geven, formuleer ik een beleidsagenda die een handelingsperspectief biedt tot 2020.
1
2

kst-31305-219
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Kamerstukken 32 800 en 33 043, nr. 43.
Formule E-Team, ANWB, AutomotiveNL, BOVAG, RAI Vereniging, Netbeheer Nederland, Natuur
&Milieu, De Groene Zaak, Vereniging DOET, Vereniging Energie-Nederland, VNA, VNG, 3TU,
NVDE, MRA, Provincie Noord-Brabant.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 305, nr. 219

1

2. Kern van de visie
2.1 Optimaal accommoderen van slim elektrisch vervoer in Nederland
Doel is dat de laadinfrastructuur de ontwikkeling van elektrisch vervoer in
Nederland accommodeert. Dit betekent dat er voldoende laadinfrastructuur is, zodat de toename van het aantal elektrische voertuigen niet
wordt belemmerd.
2.2. Economische kansen verzilveren
Elektrisch vervoer heeft in Nederland een snelle ontwikkeling doorgemaakt. Dit heeft er toe geleid dat Nederland op dit moment internationaal
voorop loopt op het gebied van elektrisch rijden en de infrastructuur
hiervoor. De kansen die dit voor bedrijven biedt, willen we internationaal
verzilveren. Dat doen we door economische missies, zoals de missie in
januari 2017 naar de VS en door middel van programma’s als Partners for
International Business met Duitsland, de VS en India, die deze sector op
kansrijke markten in het buitenland positioneren.
2.3. Naar een rendabele business case
De komende jaren wordt toegewerkt naar een situatie waarin de business
case voor laadinfrastructuur rendabel is. Dit vraagt ook om een veranderende rol van de overheid bij de ontwikkeling van laadinfrastructuur voor
elektrisch vervoer. In de huidige fase van stimulering via onder andere de
Green Deal Openbaar Toegankelijke Laadinfrastructuur is ingezet op
verdere kostprijsreductie door innovatie, efficiencyverbetering en
stimulering van uitrol en opschaling. Deze Green Deal draagt er aan bij
dat openbare laadinfrastructuur zich over enkele jaren ook zonder directe
overheidsstimulering verder kan ontwikkelen.
2.4. Een landelijk dekkend netwerk in Europese context
Internationaal bezien heeft Nederland een goed ontwikkeld landelijk
netwerk. Dit netwerk moet blijven meegroeien om de toename van het
aantal elektrische voertuigen te accommoderen. Daarnaast is het van
belang dat interoperabiliteit gewaarborgd is en dat men door heel Europa
op een voor de EV-rijder aantrekkelijke manier kan reizen. In Nederland is
dat geborgd, maar dat is in Europa nog niet het geval. Daarom zetten
Nederlandse partijen zich in om dit ook op Europees niveau te realiseren.
2.5. Slimme, flexibele laadinfrastructuur in een steeds duurzamer
energiesysteem
Om kosten voor netverzwaringen in de toekomst te reduceren en een
kosteneffectieve ontwikkeling van het energienetwerk mogelijk te maken,
zijn slimme en flexibele oplossingen nodig. Elektrisch vervoer is één van
de mogelijkheden die hier een belangrijke rol kan gaan spelen. In de
Energieagenda die ik uw Kamer binnenkort toestuur, wordt de inzet op het
gebied van slimmere en flexibelere energienetwerken beschreven.
2.6. Voor slim, schoon en autonoom vervoer
De ontwikkeling naar autonoom en elektrisch vervoer biedt kansen voor
de overheidsambities op het gebied van mobiliteit, economie, klimaat en
milieu. Door de toename van elektrisch vervoer is er behoefte aan
publieke laadvoorzieningen, in het bijzonder voor mensen die niet thuis of
op het werk kunnen laden. Schaalvergroting zal een uitdaging zijn voor
het energienetwerk dat zowel met een energietransitie als met een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 305, nr. 219

2

mobiliteitstransitie te maken krijgt. Slim laden in smart grids is dan een
oplossing die kosten kan besparen.
2.7. Ook op regionaal niveau
Ook de ruimtelijke aspecten rond laadinfrastructuur zoals parkeren zijn,
naarmate de transitie van elektrisch rijden vordert, een belangrijk
aandachtspunt voor overheden. Hier hebben regionale overheden een
belangrijke rol, want (ruimtelijke) vraagstukken rond laadinfrastructuur
doen zich vooral op lokaal niveau voor.
3. Rol van de overheid
Het Rijk stimuleert via de Green Deal Laadinfrastructuur dat de business
case rendabel wordt. Daarnaast heeft het Rijk een rol op het gebied van
het bevorderen van innovatie, het wegnemen van belemmeringen, het
aangeven van de juiste marktprikkels en stimulerende wetgeving. Ook het
faciliteren van samenwerking op dit vlak blijft noodzakelijk.
3.1. Marktmodel en «ladder van laden» zijn leidend
Het in 2012 in samenwerking met een groot aantal partijen ontwikkelde
marktmodel voor laadinfrastructuur voor elektrisch vervoer is nog steeds
de basis voor de verdere ontwikkeling van laadinfrastructuur. Ook de
«ladder van laden» biedt een helder kader: het aantal laadpunten en de
locatie volgt het aantal auto’s. Er zijn dan ook geen harde doelstellingen
voor het aantal laadpunten. Het is allereerst aan de markt om een
passende mix (privaat, semipubliek, publiek en snelladen) van het aantal
laadmogelijkheden te creëren.
Het marktmodel standaardiseert twee zaken:
– 1. De mogelijkheid om met een pasje op alle laadpalen in
Nederland elektriciteit te «laden» (interoperabiliteit).
– 2. De mogelijkheid de afname van elektriciteit door een gebruiker
in rekening te brengen.
Het marktmodel identificeert vier rollen:
De laadafnemer, de gebruiker van het elektrisch voertuig die zijn
voertuig wil laden. Hiervoor krijgt hij toegang op een laadpunt met
behulp van een pasje of app. Met het pasje of de app identificeert de
gebruiker zich bij het laadpunt.
Een serviceprovider, die het pasje levert (tegen betaling door de
laadafnemer). Deze partij administreert hoeveel elektriciteit een
gebruiker afneemt en brengt deze in rekening bij de gebruiker.
Hiervoor stemt de serviceprovider af met
De laadaanbieder, een partij die zorgt dat een laadpunt beschikbaar
is en dat het punt stroom kan leveren aan het voertuig van de
gebruiker.
Een infraprovider administreert (tegen betaling door de laadaanbieder) welke gebruikers op een betreffend laadpunt hoeveel stroom
afnemen.
3.2 Afspraken Green Deal(s)
Het Rijk heeft het Nationaal kennisplatform Publieke laadinfrastructuur
(NKL) in 2014 ingesteld om ervoor te zorgen dat de business case
rendabel wordt. Het NKL is het centrale aanspreekpunt voor innovatie
rond publieke laadinfrastructuur. Het NKL schat in dat de business case
voor publieke laadinfrastructuur voor 2020 rendabel zal zijn. Dat betekent
dat de komende jaren in het teken staan van het uitvoeren van de acties
zoals die in de Green Deal(s) zijn afgesproken. Dit sluit aan bij de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 305, nr. 219

3

verwachtingen dat de grote groei van EV na 2020 plaats vindt en de markt
dan naar verwachting de grotere vraag naar laadinfrastructuur zelf kan
accommoderen.
4. De beleidsagenda van het Rijk
Om zorg te dragen voor een adequate laadinfrastructuur tot 2020, volgt
hier een overzicht van lopende en voorgenomen activiteiten van het Rijk.
4.1. Stimulerende wet- en regelgeving
Op het terrein van stimulerende wetgeving zet het kabinet zich in voor de
volgende onderwerpen:
4.1.1. Implementatie EU-richtlijn uitrol infrastructuur alternatieve
brandstoffen
Met de implementatie van deze richtlijn wordt voor de laadinfrastructuur
voor elektrisch vervoer een belangrijke stap gezet in verdere uniformering
van regelgeving. Het doel van de richtlijn is marktwerking te bevorderen
door gemeenschappelijke technische specificaties voor alternatieve
brandstof-infrastructuur in de Europese Unie ten uitvoer te leggen en
hiermee de uitrol van bijvoorbeeld de laadinfrastructuur voor elektrische
voertuigen te bevorderen.
4.1.2. Flexibilisering van het elektriciteitssysteem
Het sterk toenemende aanbod van niet stuurbare productie van elektriciteit uit zon en wind, maakt een vergaande flexibilisering van het
elektriciteitssysteem noodzakelijk. Flexibiliteit geeft marktpartijen de
mogelijkheid in te spelen op tijdelijke elektriciteitsprijsverschillen, bij te
dragen aan de balanshandhaving van het elektriciteitssysteem en
efficiënter gebruik te maken van de beschikbare transportcapaciteit. Dit
laatste is van belang voor het waarborgen van de betaalbaarheid van de
infrastructuur. Elektrificatie van de energievraag voor vervoer kan immers
vragen om grote investeringen in het elektriciteitsnet. Aanpassingen aan
het regulerend kader kan die flexibiliteit voor efficiënter netgebruik
belonen – bijvoorbeeld door dit gebruik te verplaatsen naar momenten
met een lage transportvraag – en een deel van de maatschappelijke
kosten die gepaard gaan met netverzwaringen voorkomen. In de
Energieagenda, die ik eerder noemde, wordt hier nader op ingegaan.
4.1.3. Bouwregelgeving waar laadinfrastructuur onderdeel van is
Particuliere eigenaars van elektrische voertuigen zijn sterk afhankelijk van
de toegang tot oplaadpunten op collectieve parkeerplaatsen, bijvoorbeeld
bij flatgebouwen, kantoren en bedrijven. Om ervoor te zorgen dat
projectontwikkelaars en beheerders van gebouwen voldoende oplaadpunten voor elektrische voertuigen ter beschikking stellen aan de
voertuiggebruikers, beziet het Rijk in hoeverre de huidige regelgeving,
bijvoorbeeld het Bouwbesluit en het appartementsrecht, daarvoor
adequaat is.
4.2 Publiek-private samenwerking op de terreinen kennis en innovatie
Kennisontwikkeling en de verspreiding hiervan is essentieel. De
benodigde technologieën zijn vaak nog niet uitontwikkeld. Via het
bedrijven- en topsectorenbeleid wordt de innovatiekracht benut om te
werken aan slimme goedkope laadinfrastructuur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 305, nr. 219

4

4.2.1 NKL- Nationaal Kennisplatform Laadinfrastructuur
Het NKL is een samenwerkingsverband van organisaties, inclusief
overheden, die betrokken zijn bij publiek laden van elektrisch vervoer in
Nederland. Activiteiten van het NKL zijn onder andere het vergroten van
kennisuitwisseling, onderzoek en ondersteuning van initiatieven, ook om
de positie van Nederland op EV-gebied internationaal te versterken, op
een manier die bijdraagt aan een goede marktwerking en aan een sterke
concurrentiepositie van Nederland op het gebied van kennis, technologie,
innovatie en handel.
4.2.2. Topsectoren
Laadinfrastructuur voor elektrisch vervoer wordt op verschillende
manieren geadresseerd in de topsectoren Energie, HTSM en Logistiek.
Ook zelfsturend vervoer is een belangrijk onderwerp in de Topsector
HTSM en komt ook indirect via het netwerk in de Topsector Logistiek aan
de orde.
Bij de verduurzaming van de elektriciteitsvoorziening liggen de innovatieopgaven met name op het terrein van de flexibiliteit van het energienetwerk. Ketenpartnersamenwerking, meerjarige R&D-programmering en
publiek-private samenwerking zijn essentieel om de innovatie-opgaven te
realiseren. In de Topsector Energie wordt vooral in het programma van
het TKI Urban Energy (UE) aandacht besteed aan elektrisch vervoer. Het
betreft bijvoorbeeld projecten op het terrein van geïntegreerde
EV-laadpunten (laadpunten geïntegreerd in lantaarnpalen), slim en flexibel
laden en smart grids in balans, een project om netverzwaring te
voorkomen.
Binnen de Topsector HTSM zijn de thema’s elektrische en zelfrijdende
voertuigen opgenomen in de automotive roadmap, waarmee het
onderzoek tot en met 2020 wordt geprogrammeerd. Met maatschappelijke
uitdagingen op het gebied van emissie, congestie en (verkeers-)veiligheid
zijn groene en slimme mobiliteit belangrijke focusgebieden van deze
roadmap.
In de Topsector Logistiek is vooral de actielijn stadslogistiek en de daarbij
behorende Green Deal Zero Emission Stadslogistiek (ZES) van belang.
Partijen onderzoeken hoe emissievrije bevoorrading van stadskernen in
praktijk gebracht kan worden. Het doel is om in 2025 zoveel mogelijk
emissievrije stadslogistiek te realiseren.
4.2.3. Meerjarig R&D-innovatieprogramma
Nederland heeft een aantal toeleveranciers op het gebied van laadinfrastructuur die mondiaal een belangrijke rol spelen. Op dit moment werken
samen met EZ een aantal partijen, waaronder TU Eindhoven, aan een
meerjarige programmatische aanpak «Innovatie Elektrisch Vervoer.» Door
middel van een meerjarige aanpak die de topsectoren HTSM, Energie,
Logistiek en Creatieve Industrie verbindt, willen zij de innovatie op het
gebied van de elektrificering van het wagenpark versnellen en de huidige
economische voorsprong behouden en verder uitbouwen. Het plan omvat
drie segmenten waarvan (laad-)infrastructuur en smart grids er één is.
4.3. Stimulerende marktprikkels
Het Rijk werkt met diverse marktprikkels aan het stimuleren van de
transitie van elektrisch rijden. Voorbeelden daarvan zijn de rijksbijdrage
«Openbaar Toegankelijke Laadinfrastructuur, de Milieu Investeringsaftrek
(MIA) voor laadinfrastructuur en het tijdelijk verlaagde tarief voor
laadpalen in de energiebelasting. De rijksoverheid heeft aan medeoverheden een bijdrage van in totaal 5,7 miljoen euro beschikbaar gesteld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 305, nr. 219

5

voor het realiseren van laadinfrastructuur voor de periode 2016–2018, als
onderdeel van de Green Deal «Openbaar Toegankelijke Elektrische
Laadinfrastructuur». Hiermee worden naar verwachting in totaal circa
10.000 publieke laadpunten gerealiseerd.
Ondernemers kunnen fiscaal voordelig investeren in milieuvriendelijke
technieken met de Milieu Investeringsaftrek (MIA), waaronder in bepaalde
gevallen laadinfrastructuur. Tevens verlaagt het kabinet voor de periode
2017 – 2020 het tarief in de energiebelasting voor elektriciteit gebruikt in
openbare laadpalen3.
4.5 Internationale inzet
4.5.1. Interoperabiliteit en standaardisering
De internationale inzet van het kabinet strekt zich op meerdere terreinen
uit.
Zo vind in EU-verband inzet plaats ter stimulering van open standaarden,
stekkers en laadsoftware voor interoperabiliteit van laden, roaming. Om
internationaal «roaming» met de eigen laadpas mogelijk te maken, is het
van belang dat ICT-protocollen gestandaardiseerd worden. In Nederland
wordt gewerkt met open ICT-protocollen die hier ook zijn ontwikkeld4,
waarbij de EV-rijder, serviceprovider en charge point operator de
onderlinge identificatie, communicatie en afrekening met elkaar
afstemmen. Deze protocollen worden inmiddels internationaal door tal
van bedrijven en organisaties gebruikt. Nederland streeft naar open
protocollen waarmee op peer-to-peer basis kan worden gewerkt. Voor
bedrijven zal dit meer helderheid opleveren, waarmee sneller en beter
infrastructuur kan worden uitgerold. Het voordeel voor de EV-rijder is dat
hij zo ook in het buitenland met de eigen laadpas eenvoudig terecht kan.
4.5.2. Electric Mobility Europe
Binnen Electric Mobility Europe werken 14 Europese landen en regio’s
samen met de Europese Commissie en de European Green Vehicles
Initiative Association aan een call voor projectideeën. Samen brengen zij
23 miljoen euro bij elkaar om innovatieprojecten te financieren die de
uitrol van elektrisch vervoer in stedelijke gebieden bevorderen. Nederland
draagt 3 miljoen euro bij.
4.5.3. Partners for International Business(PIB)
Het instrument PIB heeft tot doel met de inzet van de inbreng van de
Nederlandse overheid, Nederlandse bedrijven en kennisinstellingen, en
via een gestructureerde aanpak, Nederlandse (top-) sectoren op kansrijke
markten in het buitenland te positioneren. Er zijn verschillende succesvolle PIB’s waar laadinfrastructuur onderdeel van is, waaronder met de
VS, Duitsland, India en Oostenrijk.

3
4

Kamerstuk 34 545, nr. 2, in reactie op de motie Van Weyenberg/Grashoff.
ELaad.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 305, nr. 219

6

Evaluatie in 2018
De overheid blijft scherp kijken naar de ontwikkeling op het gebied van
laadinfrastructuur. In 2018 zal daarom een evaluatie plaats vinden. Op
basis van deze evaluatie wordt bepaald wat er eventueel aanvullend nog
nodig is in de opvolgende jaren om de doelen uit deze visie te realiseren.
De Minister van Economische Zaken,
H.G.J. Kamp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 305, nr. 219

7