Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2023–2024

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

212
Vragen van de leden Kuik en Slootweg (beiden CDA) aan de Minister van
Justitie en Veiligheid over het bericht «Telegram treedt niet effectief op tegen
op grote schaal delen van contactgegevens en naaktfoto’s van vrouwen»
(ingezonden 5 september 2023).
Antwoord van Minister Yeşilgöz-Zegerius (Justitie en Veiligheid) (ontvangen
11 oktober 2023). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2023–2024,
nr. 74.
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Telegram treedt niet effectief op tegen op
grote schaal delen van contactgegevens en naaktfoto’s van vrouwen»?1
Antwoord 1
Ja, daar ben ik bekend mee.
Vraag 2
Hoe ernstig neemt u het feit dat per dag meer dan 10.000 berichten verschijnen op het platform Telegram waarin met name sprake is van vrouwenhaat?
Antwoord 2
Dit feit neem ik heel serieus. Het ongevraagd delen van naaktbeelden en
privégegevens via deze groepen, waarbij vaak jongeren betrokken zijn, is
onaanvaardbaar. Uit slachtofferverhalen, zoals van vrouwen die hierover in
de media hun verhaal durven te vertellen, is bekend dat de impact van dit
«exposen» enorm kan zijn. Slachtoffers ondervinden gevoelens van schaamte
en machteloosheid, komen in sociaal isolement terecht en ontwikkelen in het
ergste geval suïcidale gedachten.2 De doorwerking van online gebeurtenissen
op de offline leefwereld dient daarom niet te worden onderschat. Het baart
mij dan ook zorgen welke sociale omgangsvormen en opvattingen deelnemers aan deze groepen kennelijk voorstaan. De schaal en snelheid waarop
gelijkgestemden elkaar via Telegram weten te vinden in het delen van dit
soort privacyschendingen, is verontrustend.

1

NOS, 3 september 2023, https://nos.nl/artikel/2488889-10-000-berichten-per-dag-in-nederlandsewraakpornogroepen-telegram-doet-niks.
2
Rutgers, 31 mei 2022, «Wat bepaalt de impact van online seksueel geweld?» https://rutgers.nl/
wp-content/uploads/2022/06/Rapport-Wat-bepaalt-de-impact-van-online-seksueel-geweld.pdf.

ah-tk-20232024-212
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

1

Vraag 3
Hoe duidt u het fenomeen van «exposegroepen», waar met name meisjes en
vrouwen met een migratieachtergrond slachtoffer van zijn?
Antwoord 3
Sociale media bieden een middel voor mensen om zich te laten zien aan
anderen. «Exposegroepen» zijn een uitwas van deze ontwikkeling: het gaat in
deze groepen om het in brede kring verspreiden van naaktfoto’s die ofwel in
vertrouwen zijn gedeeld of heimelijk vervaardigd zijn. Zoals gezegd, kunnen
dergelijke acties een grote weerslag hebben op degene wiens foto, video, of
andere privégegevens gedeeld worden. Hierbij is het van belang om extra
aandacht te hebben voor personen in extra kwetsbare situaties. Denk
bijvoorbeeld aan meisjes en vrouwen met een migratieachtergrond, personen
uit religieuze gemeenschappen, LHBTIQ+-personen en hulpverleners die
gedoxed worden in het kader van de uitoefening van hun beroep of andere
personen waarbij exposen ernstige gevolgen kan hebben voor de (sociale)
veiligheid.
Vraag 4
Wat is uw reactie en actie op de lakse houding van Telegram?
Antwoord 4
Het bestaan van exposegroepen op Telegram vind ik uiteraard kwalijk, met
name wanneer deze bij melding niet offline worden gehaald door de
betreffende aanbieder. De internetsector speelt namelijk een belangrijke rol in
het veilig houden van de online omgeving en in het bestrijden van de
verspreiding van content die de veiligheid van burgers en instituties
ondermijnt. Omwille van dit belang zet ik in op een goede samenwerking met
de internetsector. Dat neemt niet weg dat er partijen zijn zoals Telegram of X,
waarmee het contact minimaal is en waarbij medewerking in het kader van
de zelfregulering of opsporingsonderzoeken ook te wensen overlaat. Het
kabinet verhoogt de inspanningen om deze partijen op hun verantwoordelijkheden te wijzen, deels met behulp van nieuwe wetgevende instrumenten,
zoals de Verordening Terroristische Online Inhoud3 en de Digital Services Act
(DSA).4 Over de ontwerp Verordening ter voorkoming en bestrijding van
seksueel kindermisbruik wordt nog onderhandeld. Deze drie verordeningen
dienen ertoe om tussenhandeldiensten meer verplichtingen op te leggen als
het gaat om online content moderatie en zijn dus belangrijke instrumenten in
de aanpak van dit soort inhoud. Daarnaast treed ik in constante dialoog met
verschillende departementen, Openbaar Ministerie, politie en de verschillende
soorten aanbieders in de internetsector. Bijvoorbeeld via de «publiek-private
samenwerking online content moderatie». Juist door de constructieve
samenwerking met de aldaar aanwezige platforms (zoals Meta, TikTok en
Snapchat) is de afwezigheid van partijen als X (voorheen Twitter) en
Telegram te betreuren.
Vraag 5
Welke acties kunnen met de huidige wet- en regelgeving worden ondernomen tegen (anonieme) accounts die deze haat plaatsen?
Antwoord 5
Er zijn voor opsporing en vervolging mogelijkheden om personen die
strafbare feiten plegen te herleiden, bijvoorbeeld door het doen van een
vordering tot informatie bij een tussenhandeldienst of online platform.5 Maar
hoewel het mogelijk is om strafrechtelijke vervolging in te zetten, stuit dat in
veel gevallen op technische of juridische bezwaren. De identiteit van een
plaatser bij online strafbare feiten kan in theorie achterhaald worden, maar
dit is sterk afhankelijk van de mate van medewerking van de online aanbieder
op wiens service het strafbare feit zich heeft voorgedaan, en of deze op
3

Verordening (EU) 2021/784 van het Europees Parlement en de Raad van 29 april 2021 inzake het
tegengaan van de verspreiding van terroristische online-inhoud.
Verordening (EU) 2022/2065 van het Europees Parlement en de Raad van 19 oktober 2022
betreffende een eengemaakte markt voor digitale diensten en tot wijziging van Richtlijn
2000/31/EG (digitaledienstenverordening).
5
Kamerstuk 30 821, nr. 183.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

2

Nederlands grondgebied gevestigd is. Voor buitenlandse providers dient
gebruik te worden gemaakt van een rechtshulpverzoek, wat vaak een
tijdrovende exercitie is. Nadat iemand geïdentificeerd is, kan deze vervolgens
in sommige gevallen strafrechtelijk vervolgd worden, bijvoorbeeld voor het
versturen van wraakporno of kinderpornografisch materiaal, doxing of
afpersing. Het civiele recht bevat daarnaast mogelijkheden om identificerende
gegevens van gebruikers op te vragen bij tussenpersonen als aannemelijk is
dat sprake is van onrechtmatig handelen, de verzoeker een reëel belang heeft
bij verkrijging van de gegevens, er geen minder ingrijpende mogelijkheid
voorhanden is om de gegevens te achterhalen en een belangenafweging zich
hier niet tegen verzet.6
Vraag 6
Welke mogelijkheden hebben de politie en het OM op dit moment om
exposegroepen te blokkeren? Is het volgens u noodzakelijk dat zij meer
mogelijkheden krijgen om de personen achter deze exposegroepen op te
sporen? Zo ja, op welke punten zou dat kunnen?
Antwoord 6
Op basis van artikel 125p van het Wetboek van Strafvordering kan de officier
van justitie, na toestemming van de rechter-commissaris, een aanbieder van
een communicatiedienst bevelen om content ontoegankelijk te maken
wanneer deze strafbare inhoud bevat. In 2021 is dit gebeurd nadat bedreigingen en opruiingen tegen publieke personen werden gedeeld via de Telegramkanalen van De Bataafse Republiek en Bataafse Nieuws.7 Op grond van 125p
Sv jo 181 Sv was politie bevoegd, na toestemming van de rechtercommissaris, om via de telefoon van verdachte de gegevens in drie
Telegram-groepen ontoegankelijk te maken.8
Afgezien van deze uitzonderlijke casus is de politie vaak niet in de positie om
Telegramkanalen te blokkeren. Telegram is een platform dat niet tot slecht in
verbinding staat met de Nederlandse politie. Het indienen van vorderingen in
het kader van opsporingsonderzoeken heeft weinig meerwaarde; Telegram
reageert niet op dergelijke vorderingen of bevelen. Andere Europese landen
hebben overeenkomstige ervaringen. De onlangs verdwenen exposegroepen
op Telegram lijken het gevolg van handelen van het platform zelf, of de
beheerders van de exposegroepen.9
Ten aanzien van de opsporing van personen achter accounts bestaan de
mogelijkheden voor politie en openbaar ministerie zoals beschreven bij de
beantwoording op vraag 5.
Vraag 7
Kent u het bericht «Telegram haalt Looijkartel offline na haatcampagne tegen
Hilversummer»10? Zo ja, welke consistentie is er bij dit en andere platforms
om op te treden tegen onder andere doxing, haat, oproepen tot geweld,
wraakporno en kinderporno? Welke consequenties volgen er als zij niet hun
verantwoordelijkheid nemen?
Antwoord 7
Ja, ik ben bekend met dit bericht.
Online platforms zijn vrij om hun eigen gebruikersvoorwaarden op te stellen
op basis van de vrijheid van onderneming en contractsvrijheid, mits deze
uiteraard niet in strijd zijn met wet- en regelgeving. Gebruikersvoorwaarden
gaan vaak verder in het verbieden van online inhoud dan wet- en regelgeving
op dit terrein. In de gebruikersvoorwaarden van zowel YouTube, Snap Inc.,
TikTok als Meta zijn regels te vinden die doxing, haat, oproepen tot geweld,
6

Via een rechterlijk bevel – gebod of verbod 3:296 Rv of via een rectificatie (art 6:167 BW) op
straffe van een dwangsom tegen de plaatser of de internetdienst in kwestie teneinde content
verwijderd te krijgen of informatie te verkrijgen over de identiteit van de plaatser (art. 6:196c jo.
3:15d lid 3 BW).
7
https://www.om.nl/actueel/nieuws/2021/10/11/telegram-kanalen-met-strafbare-inhoudafgesloten.
8
Rechtbank Den Haag 8 oktober 2021, ECLI:NL:RBDHA:2021:11250.
9
https://nos.nl/artikel/2489726-grote-wraakporno-groepen-verdwenen-van-telegram.
10
NH Nieuws, 20 juni 2023, https://www.nhnieuws.nl/nieuws/320735/telegram-haalt-looijkarteloffline-na-haatcampagne-tegen-hilversummer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

3

wraakporno en kinderporno, intimidatie en cyberpesten verbieden op het
platform. Voor de meeste platforms geldt dat er een lijn te vinden is in de
snelheid en consistentie waarmee zij illegale content verwijderen.
De gebruikersvoorwaarden van Telegram zijn daarentegen veel minder
uitgebreid. Wanneer een gebruiker zich aanmeldt voor Telegram stemt de
gebruiker ermee in om de gehele dienst niet te gebruiken voor het verzenden
van spam of om andere gebruikers op te lichten. Verder is het verboden om
geweld te promoten of illegale pornografische inhoud te plaatsen op
openbaar toegankelijke Telegram-kanalen.
Daar waar strafbaar of onrechtmatig materiaal wordt gepubliceerd op
platforms richt mijn aanpak zich op de snelle verwijdering van dit materiaal
van het internet.
Vraag 8
Op welke manier kunt en wilt u minderjarige slachtoffers van doxing,
haatberichten en smaadberichten bijstaan en beschermen?
Antwoord 8
Voor alle slachtoffers van online illegaal materiaal staat de mogelijkheid open
om zelfstandig een verwijderverzoek in te dienen bij het betrokken platform.
Het platform is op basis van de DSA verplicht om hierop tijdig en met tekst
en uitleg te reageren.11 Daarnaast kunnen slachtoffers uiteraard aangifte doen
bij de politie wanneer het een strafbare uiting betreft.
Naast de inzet van politie en Openbaar Ministerie werk ik aan handelingsperspectieven voor slachtoffers die te maken krijgen met dit soort online
gedragingen. Op dit moment faciliteert de overheid Meld.Online Discriminatie
(MOD), het Meldpunt Kinderporno en Helpwanted. Bij MOD kunnen slachtoffers van online strafbare discriminatoire content terecht. Indien hiervan
sprake is, wordt door MOD naar de internettussenpersoon bij wie deze
content staat een verwijderverzoek gestuurd. Via het Meldpunt Kinderporno
kan melding worden gedaan van materiaal van online seksueel misbruik van
minderjarigen. Ook dit meldpunt stuurt verwijderverzoeken in het geval van
strafbaar materiaal. Helpwanted.nl is een hulplijn voor online grensoverschrijdend gedrag. Minderjarige slachtoffers die hiermee te maken hebben, maar
ook bijvoorbeeld ouders en docenten, kunnen bij deze voorziening terecht
voor informatie en advies. In het geval van illegale content kan Helpwanted
dit onder de aandacht brengen bij internettussenpersonen met wie zij goede
contacten onderhouden. In samenwerking met Helpwanted wordt momenteel
een pilot uitgevoerd als onderdeel van het voornemen om een laagdrempelige meldvoorziening in te richten om melders te ondersteunen met informatie, hulp om een verwijderverzoek in te dienen of doorverwijzing naar een
andere partij te faciliteren (zoals 113, politie of slachtofferhulp bijvoorbeeld).
Mocht een internettussenpersoon na ontvangst van dergelijke meldingen niet
overgaan tot ontoegankelijk maken of verwijderen van de gewraakte content,
dan kan het slachtoffer er uiteraard alsnog voor kiezen de zaak voor te leggen
aan een civiele rechter, eventueel ook via een kortgedingprocedure. Ook zet
Helpwanted in op preventie en educatie middels de campagne «Het stopt bij
jou».12 Aanvullend kunnen slachtoffers terecht bij Slachtofferhulp Nederland.
Zij bieden mensen praktische en juridische hulp en emotionele ondersteuning, maar kunnen ook doorverwijzen naar andere organisaties. In 2022 heeft
Slachtofferhulp Nederland een specifieke campagne voor shame sexting
gedraaid om voor dit onderwerp aandacht te vragen en slachtoffers de
helpende hand te bieden.13
Verder investeer ik in een publiek-private samenwerking waarbinnen de
internetsector en de overheid afspraken maken om samen actief en effectief
te kunnen handelen bij (onder ander seksueel getint) online materiaal dat
strafbaar is, schade toebrengt of maatschappelijke ongewenste effecten met
zich meebrengt (zie ook het antwoord op vraag 4).14

11

Artikel 16 DSA.
https://hetstoptbijjou.nl/.
NOS, 12 oktober 2022, «Slachtofferhulp: schaamte bij gedupeerden van naaktbeelden zit hulp
in de weg» https://nos.nl/artikel/2448017-slachtofferhulp-schaamte-bij-gedupeerden-vannaaktbeelden-zit-hulp-in-de-weg.
14
Kamerstuk 36 234, nr. 3.
12
13

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

4

Zoals aangegeven verhoogt het kabinet tevens de inspanningen om deze
partijen op hun verantwoordelijkheden te wijzen, deels met behulp van
nieuwe wetgevende instrumenten, zoals de Verordening Terroristische Online
Inhoud15 en de Digital Services Act (DSA).16 Over de ontwerp Verordening ter
voorkoming en bestrijding van seksueel kindermisbruik wordt nog onderhandeld. Deze drie verordeningen dienen ertoe om tussenhandeldiensten meer
verplichtingen op te leggen als het gaat om online content moderatie en zijn
dus belangrijke instrumenten in de aanpak van dit soort inhoud.
Vraag 9
Bent u het met het CDA eens dat ten minste forse boetes moeten volgen als
platforms haat, geweld en strafbare zaken de ruimte geven, zoals bijvoorbeeld eerder Duitsland en Brazilië hebben gedaan?
Antwoord 9
De huidige regelgeving in Duitsland, de NetzDG, verplicht sociale mediaplatforms met meer dan 2 miljoen gebruikers om «duidelijk illegale» inhoud
binnen 24 uur na melding te verwijderen en alle illegale inhoud binnen 7
dagen nadat het is geplaatst. Indien hieraan geen opvolging wordt gegeven,
lopen platforms het risico van een boete van maximaal 50 miljoen euro.
Hierbij moet wel aangetekend worden dat deze wetgeving zeer omstreden is:
de wet is zowel nationaal als internationaal bekritiseerd door politici,
mensenrechtengroeperingen, journalisten en academici omdat de wet sociale
mediaplatforms stimuleert om online uitingen snel te verwijderen door
strenge deadlines en hoge boetes.17 Ook stimuleert de wet geprivatiseerde
handhaving van de vrijheid van meningsuiting online. De NetzDG zal
binnenkort ingetrokken worden omdat de DSA daarvoor in de plaats treedt.
De DSA is namelijk maximumharmonisatie voor wat betreft de verplichtingen
voor tussenhandeldiensten door de EU, waardoor dergelijke nationale
wetgeving niet langer is toegestaan.
Het Braziliaanse wetsvoorstel, Bill 2630, bepaalt dat sociale media,
messaging-apps en zoekplatforms proactiefmoeten optreden om online
illegale inhoud tegen te gaan. Bedrijven kunnen een boete krijgen als ze een
rechterlijke beslissing om criminele inhoud te verwijderen niet opvolgen en
kunnen voor de rechter aansprakelijk worden gesteld voor schade veroorzaakt
door inhoud die de wet overtreedt. Ook over dit wetsvoorstel bestaan zorgen
over de implicaties op de vrijheid van meningsuiting, en het is nog onzeker of
dit wetsvoorstel uiteindelijk zal worden aangenomen.18
Ik ben het eens met het CDA dat passende handhaving en boetes moeten
volgen wanneer online platforms haat, geweld en andere strafbare zaken de
ruimte geven en hier weet van hebben. Hiervoor biedt de Digital Services Act
straks de mogelijkheid aan nationale toezichthouders en de Europese
Commissie om boetes uit te delen.
Vraag 10
Welke samenwerking op internationaal niveau wordt er nu ingezet om
mensenrechten en fatsoensnormen richting elkaar ook in de digitale wereld
als basisvoorwaarden te eisen voor platforms?
Antwoord 10
Op het niveau van de Raad van Europa en de Verenigde Naties wordt ingezet
op het uitdragen van de principes uit onder andere de DSA in internationale
afspraken en gezamenlijke verklaringen. Een voorbeeld hiervan is de door
Nederland geïnitieerde Global Declaration on Information Integrity Online, die
15

Verordening (EU) 2021/784 van het Europees Parlement en de Raad van 29 april 2021 inzake
het tegengaan van de verspreiding van terroristische online-inhoud.
16
Verordening (EU) 2022/2065 van het Europees Parlement en de Raad van 19 oktober 2022
betreffende een eengemaakte markt voor digitale diensten en tot wijziging van Richtlijn
2000/31/EG (digitaledienstenverordening).
17
www.csmonitor.com/World/Europe/2018/0408/Is-Germany-s-bold-new-law-a-way-to-clean-upthe-internet-or-is-it-stifling-free-expression, www.globalnetworkinitiative.org/proposedgerman-legislation-threatens-free-expression-around-the-world/, www.hrw.org/news/2018/02/
14/germany-flawed-social-media-law.
18
www.theworld.org/stories/2023-05-25/will-brazil-s-fake-news-bill-regulate-disinformation-orstifle-free-speech.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

5

onlangs tijdens de Algemene vergadering van de Verenigde Naties is
gepresenteerd. Deze verklaring, ondertekend door een brede coalitie van 28
landen, onderstreept dat bij het tegengaan van desinformatie en het
bevorderen van integere informatie, internationale mensenrechten de norm
moeten zijn. Daarnaast is Nederland een aanjager van de Freedom Online
Coalition (FOC). In 2024 zal Nederland voorzitter zijn van deze coalitie van 38
landen. Als voorzitter heeft Nederland de ambitie om het lidmaatschap van
de FOC te verbreden, alsook een verdiepingsslag te maken in de thematiek
die deze coalitie op de internationale agenda zet. Hieronder valt ook de relatie
tussen het respecteren van mensenrechten en (grote) aanbieders van online
diensten.
Vraag 11
In hoeverre biedt de Wet bestuursrechtelijke aanpak online kinderpornografisch materiaal aanknopingspunten om tegen deze praktijken op te treden?
Zou het feit dat het vaak gaat om besloten groepen een belemmering vormen
om een beroep te kunnen doen op deze wet?
Antwoord 11
De Wet bestuursrechtelijke aanpak online kinderpornografisch materiaal
maakt handhaving door de Autoriteit online Terroristisch en Kinderpornografisch Materiaal (ATKM) op het verwijderen van kinderpornografisch materiaal
mogelijk. De ATKM kan aan een binnen Nederland gevestigde aanbieder van
een communicatiedienst een bindende aanwijzing uitvaardigen om online
materiaal van seksueel kindermisbruik binnen korte termijn ontoegankelijk te
maken. Mocht de aanwijzing niet worden opgevolgd, dan kan de aanwijzing
worden afgedwongen door middel van een last onder dwangsom of
bestuurlijke boete. Het moet hierbij dan dus wel gaan om kinderpornografisch beeldmateriaal (artikel 240b Wetboek van Strafrecht); het wetsvoorstel
biedt geen grondslag om op te treden in het geval van andersoortig
materiaal. Mocht een exposegroep bijvoorbeeld naaktbeelden van een
minderjarige gebruiken, dan kan de ATKM handhaven als die beelden niet
ontoegankelijk worden gemaakt. De besloten groepen kunnen een belemmering vormen omdat er doorgaans geen melding over beeldmateriaal van
online seksueel kindermisbruik zal worden gedaan. Indien die melding er wel
is, dan kan de ATKM op basis daarvan optreden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

6