Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

30 234

Toekomstig sportbeleid

Nr. 363

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR LANGDURIGE ZORG EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 juni 2023
Met deze brief informeer ik uw Kamer over de huidige stand van zaken
met betrekking tot de energieprijzen en de sport. Doordat energieprijzen
zijn gedaald en de sport op diverse manieren is ondersteund, zijn er geen
nieuwe signalen gekomen van verenigingen of accommodaties in acute
nood. Er zijn wel duidelijke zorgen over energiekosten die, ondanks de
recente dalingen, hoger blijven dan in eerdere jaren. Deze kostenstijgingen onderstrepen waarom ik het belangrijk vind om de focus te
verleggen van de huidige crisis naar de oplossingen voor de toekomst
door te kijken naar de verduurzamingsopgave waar de sportsector voor
staat.
Ik verken momenteel samen met gemeenten, de sport en andere relevante
partijen hoe ik een versnellingsaanpak voor deze verduurzamingsopgave
vorm kan geven, en deel in deze brief de opgehaalde informatie tot nu
toe. De versnellingsaanpak verwacht ik oktober met uw Kamer te kunnen
delen en zal invulling geven aan de moties van de leden Mohandis
(PvdA)1 en Leijten en Van Nispen (SP)2. Voordat ik op deze versnelling
inga, informeer ik uw Kamer met deze brief over de stand van zaken op de
ondersteuning voor meerkosten van energie en over het onderzoek van
het Mulier Instituut onder sportverenigingen.
Monitoring impact energiecrisis
In mijn periodieke gesprekken met de VSG, POS, NOC*NSF en RVVB
worden geen gevallen gemeld van sportclubs of -accommodaties die
vanwege de stijgende energieprijzen hebben moeten sluiten. De gesprekspartners geven aan dat verduurzaming van de sportsector nodig is om in
de toekomst problemen omtrent stijgende energiekosten het hoofd te
kunnen bieden. Hierbij moet aandacht zijn voor thema’s die voor
verenigingen belangrijk zijn, zoals bestaansrecht, historie en behoud. Ook
1
2

kst-30234-363
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Kamerstuk 30 234, nr. 360.
Kamerstuk 30 234, nr. 351.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 30 234, nr. 363

1

draagt het zichtbaar maken van goede voorbeelden van verduurzaming bij
aan het bevorderen van het verduurzamingsproces.
Stand van zaken steunregelingen voor meerkosten energie
In de voorgaande monitoringsbrieven heb ik uw Kamer geïnformeerd
over de uitwerking van het noodfonds voor amateursportverenigingen en
de specifieke uitkering voor de meerkosten energie voor openbare
zwembaden. Beide specifieke uitkeringen3, 4 kunnen inmiddels door
gemeenten aangevraagd worden5.
Van de beschikbare € 6 miljoen voor het noodfonds voor amateursportverenigingen is op peildatum 13 juni jl. in totaal voor bijna € 13.000 aan
ondersteuning aangevraagd door gemeenten. Voor de ondersteuningsregeling voor openbare zwembaden is dit € 22,5 miljoen, ten opzichte van
het beschikbare budget van € 207 miljoen. Dit betreft een tussenstand
omdat beide regelingen nog open staan voor aanvragen. De verwachting
is dat de meeste aanvragen pas kort voor sluiting van de regeling worden
ingediend.
De Minister van Economische Zaken en Klimaat heeft uw Kamer op
12 juni jl. geïnformeerd6 dat er 4.600 aanvragen bij de TEK-regeling zijn
gedaan, waarvan er ongeveer 800 afkomstig zijn uit de sportsector. Dat
betekent dat de sportsector de regeling goed weet te vinden. Ik blijf de
beschikbare ondersteuning onder de aandacht brengen bij de sportsector.
Onderzoek Mulier Instituut naar amateursportverenigingen
Het Mulier Instituut heeft onderzoeken uitgevoerd naar de vitaliteit van
amateursportverenigingen. De onderzoeken zijn als bijlage toegevoegd
aan deze brief. De onderzoeken hebben zich gericht op de ontwikkeling
van amateursportverenigingen in de afgelopen jaren, hun toekomstperspectief en de ervaren knelpunten en ondersteuningsbehoeften. De
resultaten geven inzicht in hoe de verenigingen er voor staan. Dit is van
belang voor de vormgeving van een versnelde aanpak voor de verduurzamingsopgave, en deze resultaten neem ik ook mee in de andere plannen
zoals bijvoorbeeld het Sportakkoord II.
Uit de resultaten van de onderzoeken blijkt dat in de ontwikkeling van de
vitaliteit van sportverenigingen de groep kwetsbare verenigingen
toeneemt. Dit is mogelijk het gevolg van een verschuiving van de
aandacht naar ad hoc-zaken zoals de energiestijgingen en de verduurzamingsopgave. Amateursportverenigingen geven aan dat hierdoor minder
tijd beschikbaar is om langdurig beleid vorm te geven. Verenigingen met
een sterkere basis ervaren dat er door die sterke basis meer ruimte
ontstaat om vrijwilligers te vinden en verschillende maatschappelijke
trends en uitdagingen aan te pakken. Verenigingen met een zwakkere
basis ervaren juist dat dergelijke zaken langer blijven liggen waardoor de
kwetsbaarheid juist toeneemt. Dit leidt nog niet tot een trendbreuk in het
aantal verenigingen dat wordt opgeheven (onder meer door fusies), maar
is wel een aandachtspunt in het kader van de ondersteuning van
sportverenigingen.

3

Stcrt. 2023, nr. 14190.
Stcrt. 2023, nr. 14208.
5
https://www.dus-i.nl/.
6
Kamerstuk 32 637, nr. 569.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 30 234, nr. 363

2

Verduurzamingsopgave en verkenning versnellingsmogelijkheden
De hoge energieprijzen van de afgelopen winter hebben het financiële
belang en nut onderstreept van een snelle verduurzaming van de
gebouwde omgeving. Om een goede basis voor de versnellingsaanpak te
creëren heb ik enkele verkennende onderzoeken en activiteiten in gang
gezet, en zal ik gebruik maken van bronnen
die ik reeds tot mijn beschikking heb zoals het RVVB-onderzoek7 van
afgelopen maart. Ik zal hieronder een korte weergave geven van de
resultaten van deze verkenning tot nu toe en van mijn vervolgstappen.
Versneld verduurzamen: Bijeenkomst i.s.m. Nationaal Klimaat Platform
(NKP)
Samen met het NKP heb ik op 31 mei jl. een bijeenkomst georganiseerd
met vertegenwoordigers vanuit de sport, bedrijven, kennispartners,
energiecoöperaties en financiers. De gesprekken waren gericht op drie
thema’s: kansen voor lokale verbindingen tussen de sport en de wijk, de
(coördinerende) rol van lokale en regionale partijen en de financierbaarheid van verduurzaming van de amateursport. Er zijn door aanwezigen verschillende problemen en oplossingen ingebracht, van klein tot
groot, die als input dienen voor de op te stellen versnellingsaanpak. Het
verslag dat het NKP naar aanleiding van deze sessie heeft opgesteld
wordt gepubliceerd op hun website8.
Kernpunten hieruit zijn:
– Er zijn grote verschillen tussen de mogelijkheden die verschillende
sportorganisaties hebben om te verduurzamen. Om ook de minder
sterk georganiseerde clubs te bereiken, is een andere aanpak nodig. In
de gesprekken is daarover onder meer aangegeven dat een coördinerende rol, op lokaal of regionaal niveau, kan helpen om sportclubs te
bereiken en aan te zetten om zelf ook ondernemender en innovatiever
te worden.
– In een gecoördineerde aanpak is het wel van belang om de unieke
eigenschappen van individuele verenigingen en hun leden de ruimte te
geven. Het draait om het verkrijgen van een totaalbeeld van de
vereniging, niet alleen gericht op de verduurzamingsopgave.
– Om de financiering toegankelijker te maken moet gekeken worden hoe
er betere voorwaarden te creëren zijn waardoor financierende partijen
willen investeren in de verduurzaming van lokale sportaanbieders.
– Een betere samenwerking met lokale energiecoöperaties en buurtinitiatieven biedt veel kansen om de verduurzaming van de sport te
versnellen en de sport beter te verbinden met de omgeving.
Stichting Waarborgfonds Sport: onderzoek naar financiering van
verduurzaming
De financiering van verduurzaming vormt zoals bekend voor meerdere
sportorganisaties een groot knelpunt om (verder) te verduurzamen.
Daarom heb ik eind vorig jaar de Stichting Waarborgfonds Sport (SWS)
gevraagd om als onderdeel van de Routekaart Verduurzaming Sport een
projectgroep in te richten die de financieringsstructuur voor de amateursport onderzoekt. De resultaten van dit onderzoek zijn als bijlage bij deze
brief gevoegd. Kernpunten uit dit onderzoek zijn:

7
8

RVVB Verdiepend Onderzoek «Toekomstbestendigheid sportverenigingen», 31 maart 2023.
https://nationaalklimaatplatform.nl/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 30 234, nr. 363

3

–

–
–

–

De rentes voor leningen nemen fors toe (ook bij borgstelling door SWS
en/of gemeente), en het is niet de verwachting dat deze de komende
jaren op substantieel lagere niveaus zullen komen.
De gestegen rentelast zou een dusdanige druk op exploitatie leggen
dat het verenigingen belemmert om investeringen te doen.
SWS presenteert de volgende mogelijkheden, met voor- en nadelen,
om de rente op een lager niveau te krijgen: rentesubsidie, revolverend
fonds en funding-fonds.
SWS doet een voorstel voor het inrichten van een revolverend fonds.

Insteek van versnelling
Uit deze verzamelde informatie haal ik dat verduurzaming in de sport kan
worden versneld, en dat daarvoor een gezamenlijke aanpak nodig is
waarin verschillende partijen – zoals in ieder geval overheid, sport,
bedrijfsleven en financiers – een rol spelen. Al deze partijen zijn nodig om
een versnelling vorm te geven. Op basis van de uitkomsten zie ik drie
pijlers voor een aanpak op verduurzaming in de sport: (1) het optimaal
inzetten van beschikbaar gestelde generieke instrumenten, (2) financieringsvormen die aansluiten bij de sport, en (3) passende ondersteuning,
en duidelijkheid hierin over rolverdeling en coördinatie.
Ik vind het allereerst van belang om te onderzoeken hoe generiek
overheidsinstrumentarium op de klimaatopgave optimaal kan worden
ingezet om de opgave in de sport te versnellen. De verduurzaming van de
sport staat niet volledig op zichzelf maar is al een onderdeel van een
breed pakket aan maatregelen en instrumenten waarmee de klimaatopgave in de volle breedte wordt aangepakt. Vanuit met name de
Ministeries van Economische Zaken en Klimaat en Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties zijn hier verschillende plannen voor ontwikkeld en in
ontwikkeling. Dit gaat bijvoorbeeld over de financiële middelen die
beschikbaar zijn via de DUMAVA-regeling voor verduurzaming van
maatschappelijk vastgoed en de plannen voor het verduurzamen van
gebouwen met ongunstige energielabels. Ik vind het van belang om ook
voor de verduurzaming van de sport de kansen van deze generieke
instrumenten optimaal te benutten. Zo kan worden voorkomen dat een
specifieke aanpak vertragend zou werken, tot onnodige regeldruk zou
leiden of anderszins leidt tot inefficiëntie.
Naast het benutten van bredere verduurzamingsprogramma’s zijn er ten
aanzien van verduurzaming aspecten waar de sport zich onderscheidt van
andere sectoren, en speciale eisen aan verduurzaming stelt. Sport beslaat
een groot oppervlak, wat veel kansen biedt voor energie-opwek en
-opslag, en speelt een belangrijke maatschappelijke rol op lokaal niveau.
Daarbij wordt een groot deel van de sector gekenmerkt door de inzet van
veel vrijwilligers, ook op bestuurlijk niveau, waardoor er tussen verenigingen grote verschillen zijn in kennis en capaciteit. Ook is een groot deel
van de sport fijnmazig, maar ook relatief kleinschalig georganiseerd. Ook
dit heeft gevolgen voor de organisatorische en bestuurlijke slagkracht van
een deel van de sector en voor het financiële en organisatorische
draagvlak van organisaties. Deze punten bieden zowel kansen als
uitdagingen in de verduurzamingsopgave.
Gezien deze kenmerken van de sportsector zie ik als tweede pijler van de
aanpak een specifiek financieringsaanbod, dat aansluit bij de aard en
behoefte van sportorganisaties. De grote vraag naar ontzorgingstrajecten
in de sport en de toename van het aantal borgstellingen door SWS in de
afgelopen jaren laten zien dat er een groeiende behoefte is aan ondersteuning bij de financiering van verduurzamingsprojecten. De optie van
een revolverend fonds die door SWS wordt voorgesteld is daar mogelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 30 234, nr. 363

4

een voorbeeld van. Dit zal ik laten toetsen op haalbaarheid en betaalbaarheid. Hierover ga ik in gesprek met financierende partijen zoals de
Bank Nederlandse Gemeenten.
De derde pijler van mijn aanpak betreft de passende ondersteuning in de
transitie. Ik herken de noodzaak om de eigenaren van sportvastgoed
effectief te ondersteunen en te faciliteren in de verduurzamingsaanpak.
Zoals geconstateerd zijn er tussen verenigingen, gemeenten en
beheerders grote verschillen in kennis, tijd en capaciteit. Een andere vorm
en inhoud van ondersteuning en ontzorging, waarbij onder meer de
toegevoegde waarde van een coördinerende rol moet worden onderzocht,
is van belang om de kansen die er zijn voor verduurzaming in de
sportsector te helpen versnellen.
In de komende periode ga ik verder in gesprek met verschillende partijen
om te komen tot een plan van aanpak. Ik verwacht uw Kamer rond
oktober de aanpak te kunnen toesturen.
In afwachting van dit plan van aanpak kunnen partijen die nu al willen
verduurzamen een beroep blijven doen op verschillende vormen van
ondersteuning die nu al beschikbaar zijn. Met gratis ontzorgingstrajecten,
aan te vragen via www.sportnlgroen.nl, kunnen clubs professionele
begeleiding krijgen bij alle stappen van een verduurzamingstraject: van
inventarisatie van de mogelijkheden tot begeleiding bij de aanleg. Verder
zijn er lokaal, regionaal en nationaal verschillende subsidiemogelijkheden,
die in kaart zijn gebracht op de websites www.sportnlgroen.nl en
www.duurzamesportsector.nl.
De Minister voor Langdurige Zorg en Sport,
C. Helder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 30 234, nr. 363

5