Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

26 234

Vergaderingen interim- Committee en
Development Committee

Nr. 234

BRIEF VAN DE MINISTERS VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN
ONTWIKKELINGSSAMENWERKING EN VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 februari 2020
Hierbij informeren wij u over de uitkomsten van de onderhandelingen
over de 19e middelenaanvulling van de International Development
Association (IDA19) voor de periode 2020–2023, welke in december 2019
zijn afgerond en waarvan het eindrapport op 11 februari 2020 formeel is
vastgesteld1. IDA is het Wereldbankonderdeel dat leningen met gunstige
voorwaarden en, in sommige gevallen, schenkingen verstrekt aan de 76
armste landen die geen of beperkte toegang hebben tot de kapitaalmarkt.
Het concessionele karakter van IDA-financiering vereist dat de middelen
elke drie jaar worden aangevuld door donorlanden. Dit gebeurt op basis
van giften en zachte leningen van donoren aan IDA. Aan de middelenaanvulling ging een onderhandelingstraject vooraf. De Tweede Kamer is op
4 oktober jl. geïnformeerd over de Nederlands inzet (Kamerstuk 26 234,
nr. 228) en de resultaten die IDA tot nu toe heeft bereikt.
De onderhandelingen speelden zich af tegen een achtergrond van een
stagnerende afname van extreme armoede in de wereld en een steeds
groeiende concentratie ervan in fragiele staten die weinig weerbaar zijn
bij crises. Hierdoor zal het een grote uitdaging zijn om de Sustainable
Development Goals (SDG’s) in 2030 te halen. Dit wordt verder bemoeilijkt
door de toenemende schuldenproblematiek in veel van de IDA-landen. In
deze context is een belangrijke rol weggelegd voor verantwoorde en
concessionele financiering. IDA speelt als ’s werelds grootste bron van
concessionele financiering en als belangrijkste ontwikkelingspartner van
de allerarmste landen een essentiële rol bij het verder uitbannen van
extreme armoede, het behalen van de SDG’s en het uitvoeren van de
1

kst-26234-234
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Het volledige rapport van de onderhandelaars met onder meer de beleidstoezeggingen en het
financiële raamwerk voor IDA19 is bijgevoegd (Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl) en
tevens te vinden via: http://documents.worldbank.org/curated/en/168381581627783430/
Additions-to-IDA-Resources-Nineteenth-Replenishment-Ten-Years-to-2030-Growth-PeopleResilience.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 26 234, nr. 234

1

klimaatafspraken. IDA speelt bovendien een belangrijke rol in de
internationale OS-architectuur als het gaat om financiële slagkracht,
beleidsdialoog, lokale aanwezigheid en het bevorderen van donorcoördinatie op landenniveau. In verschillende donor rankings en evaluaties2
springt IDA er al jaren uit als effectief en transparant kanaal voor
ontwikkelingssamenwerking.
Voor Nederland is IDA een belangrijke partner voor het realiseren van
BHOS-prioriteiten. Als invloedrijke donor is Nederland in staat geweest
om de afgelopen jaren sterke convergentie te bewerkstelligen tussen het
Nederlandse BHOS-beleid en prioriteiten van IDA. Nederland hecht dan
ook aan een IDA met voldoende financiële slagkracht ter ondersteuning
van de SDG’s. Vanuit dit perspectief kijkt Nederland terug op een
succesvolle middelenaanvulling, in termen van zowel de totale
beschikbare financiering voor de armste en meest kwetsbare landen, als
de thematische prioriteiten en de beleidstoezeggingen. In deze brief
lichten wij achtereenvolgens het financieringspakket, de thematische
prioriteiten van IDA19 en de Nederlandse bijdrage aan IDA19 toe.
1. Financiering
Er is een financieringspakket overeengekomen van USD 82 miljard voor
de periode 2020–2023. Dat is USD 7 miljard meer dan bij de vorige,
18e middelenaanvulling drie jaar geleden, een stijging van 3% in reële
termen. Hiervan is USD 53 miljard bestemd voor Afrika. De uitbreiding
van de financiële middelen voor IDA19 komt proportioneel het meeste toe
aan fragiele staten en (post-) conflictgebieden (FSC’s), met een stijging
van de totale financiering voor FSC’s met USD 4 miljard (27%) naar in
totaal USD 18,7 miljard. Dat is een stijging van 11% per capita in reële
termen. Met het totaalpakket verwacht IDA de komende drie jaar onder
meer de volgende resultaten te zullen bereiken: verbeterde toegang tot
water voor 25–35 miljoen mensen, basisgezondheidsdiensten voor
220–370 miljoen mensen, dekking van 30–40 miljoen mensen door sociale
vangnetten, financiële diensten voor 3–4 miljoen mensen, 35–50 miljoen
mensen voorzien van nieuwe of verbeterde toegang tot elektriciteit en
extra 10 gigawatt aan hernieuwbare energie.
De USD 82 miljard bestaat voor USD 73,8 miljard uit concessionele
financiering. Dit deel stijgt met USD 10 miljard ten opzichte van IDA18.
Niet-concessionele financiering neemt af naar USD 5,7 miljard, met name
vanwege de afschaffing van transitieondersteuning voor landen die van
IDA naar IBRD (het meer marktconforme bancaire loket van de Wereldbankgroep) zijn overgegaan. Deze ondersteuning zal met IBRD-middelen
gebeuren, zoals tijdens de kapitaalverhoging in 2018 is afgesproken.
Binnen het concessionele deel vormen de landenallocaties nog steeds het
belangrijkste aandeel. Financiering via speciale thematische loketten
wordt eveneens uitgebreid, zo worden de loketten voor vluchtelingen en
regionale samenwerking verruimd. Het speciale loket voor private
sectorfinanciering, waarmee financiering door de Wereldbank-onderdelen
International Financial Corporation (IFC) en het Multilateral Investment
Guarantee Agency (MIGA) voor IDA-landen wordt gemobiliseerd, wordt
vanwege goede eerste resultaten onder IDA18 gecontinueerd onder
IDA19.

2

Zie o.a. het Multilateral Organisation Performance Assessment Network (MOPAN), The World
Bank Institutional Assessment Report (http://www.mopanonline.org/assessments/
worldbank2015-16/).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 26 234, nr. 234

2

Tabel 1: IDA19 financieringspakket: bestemmingen
USD, mld.
Totale financiering klantlanden
1.

2.
3.

Concessionele financiering
a)
Landenallocaties
w.v.
FSC’s
b)
Speciale loketten
w.v.
loket voor vluchtelingen
w.v.
loket voor regionale samenwerking
w.v.
crisisresponsloket
Niet-concessionele financiering
Private sectorloket

IDA19

IDA18

82

75

73,8
60,5
18,7
13,3
2,2
7,6
2,5
5,7
2,5

63
52,4
14,7
11,1
2
5
3
9
2,5

Dit financieringspakket wordt mogelijk gemaakt door schenkingsbijdragen
van donoren, interne middelen en terugbetalingen en schuldfinanciering.
De totale schenkingsbijdragen van donoren bedragen USD 27,4 miljard en
bestaan uit partnerbijdragen (USD 23,5 miljard) en bijdragen ten behoeve
van het Multilateral Debt Relief Initiative (MDRI) die een separaat traject
volgen (USD 3,9 miljard)3. Partnerbijdragen bestaan op hun beurt uit
kernbijdragen en bijdragen in het kader van multilaterale schuldverlichting door IDA, namelijk het Highly Indebted Poor Countries initiatief
(HIPC) en arrears clearance operaties. Tot interne middelen behoren
overhevelingen van onder eerdere IDA-ronden niet gebruikte middelen en
de bijdrage die het Wereldbankonderdeel voor middeninkomenslanden
International Bank for Reconstruction and Development (IBRD) vanuit een
deel van het netto-inkomen doet aan IDA4 (USD 0,9 miljard). Verder
ontvangt IDA rente- en terugbetalingen van uitstaande leningen, waarvan
met name de versnelde terugbetaling door Vietnam een financiële
opsteker betekent voor IDA19. Daarnaast wordt extra ruimte voor
financiering gecreëerd doordat het renterisico dat IDA loopt op een meer
adequate manier zal worden afgedekt. Waar IDA voorheen een financiële
buffer hiervoor moest aanhouden, zal vanaf IDA19 het renterisico door
IDA via de markt door middel van zogenaamde renteswaps worden
afgedekt. Tot slot vormt de marktfinanciering het grootste deel van de
schuldfinanciering, dat IDA vanaf IDA18 ophaalt via het uitgeven van
obligaties. Ook betaalt een deel van donoren hun bijdragen door middel
van concessionele partnerleningen, welke ook onder schuldfinanciering
worden gerekend.

3

Bij de besluitvorming over het MDRI in 2006 hebben donorlanden afgesproken om IDA en de
African Development Bank (AfDB) volledig te compenseren voor de schulden die zij in handen
hebben van landen die HIPC-afsluiting naderen. Donorlanden zijn verplichtingen aangegaan
voor de periode 2007–2044, waarbij de MDRI-kosten regelmatig worden geactualiseerd.
Donoren hebben destijds afgesproken dat formele toezeggingen door middel van Instruments
of Commitment in ieder geval tien jaar vooruit moeten worden gedaan. Zij zullen via een
afzonderlijk traject worden gevraagd toezeggingen te formaliseren voor de periode 2029–2031.
4
Tot IDA19 deed IFC dat ook, maar als onderdeel van het kapitaalverhogingspakket is
afgesproken dat bijdragen uit het netto-inkomen van IFC aan IDA vanaf IDA19 worden
opgeschort.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 26 234, nr. 234

3

Tabel 2: IDA19 financieringspakket: bronnen
USD, mld.
Totale middelen
1.

2.

3.

Schenkingsbijdragen van donoren
w.v.
reguliere partnerbijdragen
w.v.
kernbijdragen
w.v.
bijdragen HIPC en arrears clearence
w.v.
bijdragen compensatie MDRI
Interne financiering
w.v.
overheveling middelen uit eerdere IDA-ronden
w.v.
bijdragen uit netto-inkomen IBRD
Schuldfinanciering en terugbetaling van leningen

IDA19

IDA18

82

75

27,4
23,5
22,3
1,1
3,9
1,7
0,8
0,9
52,9

27,2
23,1
21
2,1
4,1
1,7
1,1
0,6
46,1

2. Thematische prioriteiten
Het overkoepelende thema van IDA19 luidt Tien Jaar tot 2030: Groei,
Mensen en Weerbaarheid. De Nederlandse ontwikkelingsprioriteiten
worden nadrukkelijk gereflecteerd in de thematische focus van IDA19, die
overeenkomt met die van IDA18: fragiliteit, gender, klimaatverandering,
bestuur en instituties en werkgelegenheid en economische transformatie.
Nederland heeft ingezet op de voortzetting en verdieping hiervan,
aangezien deze sterk in lijn zijn met de BHOS-prioriteiten en de eerste
resultaten van IDA18 op deze thema’s positief zijn5. Ook de speciale
loketten voor vluchtelingen, private sectorontwikkeling, regionale
samenwerking en crisisrespons zullen onder IDA19 worden gecontinueerd
en versterkt. Met deze prioriteiten vormt het aanpakken van grondoorzaken van vluchtelingenstromen een integraal onderdeel van het IDA
beleid. Daarnaast zal IDA19 een aantal voor Nederland belangrijke
nieuwe, dwarsdoorsnijdende thema’s in het beleid en operaties verweven:
het benutten van kansen die technologie biedt, het versterken van
schuldhoudbaarheid en de aandacht voor degenen die leven met een
handicap. Tot slot is de integrale inzet op het gebied van menselijk
kapitaal (onderwijs en zorg) versterkt – in overeenstemming met het
Human Capital Project van de Wereldbankgroep6, met bijzondere
aandacht voor vrouwen en jongeren. Een voorbeeld hiervan is meer
nadruk op het versterken van vaardigheden en digitalisering, om zo de
kansen voor jongeren en vrouwen op de arbeidsmarkt te vergroten.
Onderstaand lichten wij een aantal voor Nederland belangrijke thema’s in
meer detail uit.
Gezien de toenemende concentratie van armoede in fragiele staten en
(post-) conflictgebieden (FSC’s) zal IDA, mede op verzoek van Nederland,
de inzet in deze regio’s verder intensiveren met meer financiële middelen,
lokaal personeel en een uitgebreide, toegespitste FSC-strategie. Naast de
flink toegenomen financiering voor FSC’s gaat inhoudelijk extra aandacht
uit naar het adresseren van de context-specifieke oorzaken en onderliggende factoren van fragiliteit, conflictpreventie, continuïteit van betrokkenheid gedurende een conflict, en de regionale dimensie van conflict. Er
worden regionale programma’s ontwikkeld voor de Sahel, de Hoorn van
Afrika en de regio van het Tsjaadmeer. Daarnaast zal juist in deze
gebieden de inzet van IDA uitgaan naar verbetering van de toegang tot
onderwijs en gezondheidszorg, ook voor mensen met een handicap.
Gender en ontwikkeling is eveneens een belangrijk focusthema binnen
IDA19, dat voortbouwt op eerder behaalde resultaten onder IDA18 en
gebruikmaakt van inzichten uit het Human Capital Project 7. De inzet van
5

Zie ook Kamerstuk 26 234, nr. 228.
Zie ook Kamerstuk 26 234, nr. 216.
7
Zie ook Kamerstuk 26 234, nr. 233.
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 26 234, nr. 234

4

IDA is vooral gericht op het wegnemen van obstakels voor meer en betere
banen, het vergroten van invloed van vrouwen op besluitvorming,
verbeterde toegang tot zorg en het versterken van eigendomsrecht voor
vrouwen. Ook zal IDA klantlanden ondersteunen in het versterken van
preventie en accountability van gender-gerelateerd geweld.
IDA19 verhoogt verder de ambitie op klimaat door meer te investeren in
hernieuwbare energie en in klimaatadaptatie en weerbaarheid. Zo zal IDA
klantlanden assisteren bij het verhogen van hun klimaatambitie en het
implementeren van hun nationale actieplannen op het gebied van klimaat
onder het Parijsakkoord. Ook heeft IDA19 speciale aandacht voor
biodiversiteit door landen bij te staan bij de implementatie van hun
strategieën en actieplannen op dit terrein. Om de weerbaarheid van
ecosystemen en gemeenschappen tegen klimaat-gerelateerde schokken te
versterken, investeert IDA in de ontwikkeling van betere risicoanalyses en
-management door klantlanden. Tevens zal ten minste 30% van alle
IDA-financiering in 2021–2023 mede ten goede komen aan klimaatdoelen,
waarvan minstens de helft aan klimaatadaptatie.
Tot slot hebben Nederland en andere donoren zich met succes ingezet
voor schuldhoudbaarheid als een belangrijk aandachtsgebied in IDA19,
gegeven de oplopende schuldenproblematiek in IDA-landen. IDA19 komt
hieraan ten eerste tegemoet door de introductie van het nieuwe
Sustainable Development Financing Policy (SDFP), waarmee de prikkels
voor klantlanden om duurzaam en transparant leenbeleid te voeren
worden versterkt. Verder zullen klantlanden via technische assistentie
structureel worden bijgestaan bij het versterken van hun schuldenmanagement en -rapportages, het vergroten van binnenlandse overheidsopbrengsten en het tegengaan van (internationale) belastingontduiking,
terrorismefinanciering en witwassen. Ook zal de Wereldbank samen met
het IMF en andere Internationale Financiële Instellingen (IFI’s) nog
intensiever de dialoog voeren met niet-traditionele en bilaterale crediteuren om het schuldenprobleem verder in te dammen. Tot slot komt er
op initiatief van Nederland onder IDA19 meer aandacht voor de rol van
lokale valutafinanciering bij het mitigeren van schuldenproblematiek en
het versterken van economische weerbaarheid van klantlanden.
3. Nederlandse bijdrage
Nederland heeft een financiële bijdrage van EUR 825 miljoen aan IDA19
toegezegd. Hiervan is EUR 796,7 miljoen, de zogenaamde kernbijdrage,
afkomstig van de begroting van het Ministerie van Financiën (IX). Overige
EUR 28,3 miljoen is afkomstig van de begroting van Buitenlandse Handel
en Ontwikkelings-samenwerking (XVII) en betreft een bijdrage ten
behoeve van HIPC en arrears clearance operaties. Hiervoor zijn donoren,
inclusief Nederland, onder IDA14 een verplichting aangegaan. Met deze
bijdragen worden IDA-leningen in uitzonderlijke situaties kwijtgescholden.
De HIPC-bijdragen worden traditioneel gebaseerd op aandelen onder
IDA13. Voor Nederland is dat 2,87%.
De Nederlandse bijdrage aan IDA19 zal verspreid over 6 jaar (2021–2026)
worden betaald. Dit is een versneld betaalschema ten opzichte van het
standaard betaalschema van IDA van 9 jaar. Hiermee komt sneller
financiering voor SDG’s beschikbaar en ontvangt Nederland extra krediet
in de vorm van aandeel en stemgewicht. Zowel de hoogte van deze
bedragen als het betaalritme passen binnen de hiervoor begrote
stelposten op beide begrotingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 26 234, nr. 234

5

Hiermee wordt het Nederlandse kernaandeel binnen IDA19 in lijn gebracht
met gemiddelde aandeel bij de meeste recente voorgaande IDA15-IDA18
rondes (2,87%). Door het versneld betalen van de IDA19-bijdrage en het
bijbehorende krediet komt het totale aandeel van Nederland in IDA19 op
2,93%. Nederland heeft drie jaar geleden EUR 747,6 miljoen bijgedragen
aan IDA18 en heeft toegezegd deze verspreid over negen jaar te betalen.
Dit resulteerde in een aandeel van 2,71%.
Tabel 3: Nederlandse bijdrage aan IDA19
IDA19

1. Kernbijdrage
2. Compensatie HIPC
3. Compensatie arrears clearence

IDA18

Begroting

Aandeel

EUR, mln.

Aandeel

EUR, mln.

FIN (IX)
BHOS (XVII)
BHOS (XVII)

2,87%
2,87%
2,87%

796,7
23,2
5,1

2,69%
2,87%
2,87%

690,3
57,3
0,0

2,93%

825,0

2,71%

747,6

TOTAAL (incl. krediet voor versneld betalen)

In totaal hebben 52 donoren bijgedragen aan IDA19, dat is vier meer dan
aan IDA18. Naast Nederland heeft een aantal andere grote traditionele
donoren (Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Zweden, Oostenrijk, Denemarken,
Noorwegen, Canada, België) hun bijdrage aanzienlijk verhoogd. Verder
heeft een aantal opkomende donoren verrast met een flinke toename ten
opzichte van IDA18, waaronder China (verdubbeling en daarmee de
positie van 6e donor), Zuid-Korea, Saoedi-Arabië en India. Deze ambitieuze
bijdragen compenseerden ruimschoots de ten opzichte van IDA18
verlaagde bijdragen van de VS en Australië, de relatief vlakke bijdragen
van Duitsland en Japan (dat desondanks de VS passeerde) en ongunstige
wisselkoersontwikkelingen (voor o.a. het VK, Zweden en Noorwegen).
Nederland blijft daarmee met plek 9 nog altijd een belangrijke top 10
donor.
Daarbij is het goed aan te tekenen dat als gevolg van de veranderende
verhoudingen in de wereldeconomie Nederland op lange termijn een deel
van het stemgewicht binnen de International Bank for Reconstruction and
Development (IBRD) – het Wereldbankonderdeel voor middeninkomenslanden – zal moeten inleveren om ruimte te maken voor opkomende
economieën. Dit is afgesproken bij de periodieke herziening van de
stemverhoudingen en toegepast bij de recente kapitaalverhoging voor de
IBRD (Kamerstuk 26 234, nr. 208). De bijdragen aan IDA mitigeren dit
effect, omdat zij – naast het economische gewicht – voor 20 procent het
aandeel bepalen waarop IBRD-leden op termijn recht zullen hebben.
Tabel 4: Aandeel top 10 donoren aan IDA17-IDA19
IDA19

VK
Japan
VS
Duitsland
Frankrijk
China
Canada
Zweden
Nederland
Zwitserland

IDA18

IDA17

Positie

Aandeel

Positie

Aandeel

Positie

Aandeel

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

12,07%
10,00%
9,31%
5,62%
5,06%
3,72%
3,45%
3,02%
2,93%
2,12%

1
3
2
4
5
11
6
7
8
9

12,97%
10,31%
12,51%
5,83%
4,86%
1,94%
3,36%
3,08%
2,71%
2,14%

1
3
2
4
5
19
6
7
8
9

13,00%
10,01%
11,13%
6,05%
4,91%
0,86%
3,71%
3,46%
2,81%
2,30%

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 26 234, nr. 234

6

4. Tot slot
Gezien de hierboven beschreven mondiale uitdagingen en de unieke rol
en comparatieve voordeel van IDA om deze samen met ontwikkelingslanden het hoofd te bieden, zijn wij verheugd over het overeengekomen
ambitieuze beleidspakket voor IDA19 dat in lijn is met de Nederlandse en
BHOS-prioriteiten en het overeenkomstige financieringspakket. Dit
resultaat versterkt niet alleen de centrale positie van IDA in de internationale financieringsarchitectuur voor ontwikkeling, het is ook een
belangrijk signaal van multilaterale versterking: ondanks tegenvallende
steun van enkele grote traditionele donoren, weten verschillende andere
traditionele en nieuwe donoren de handen ineen te slaan en zowel het
geld als de inhoudelijke ambities bijeen te brengen.
De significante Nederlandse bijdrage aan IDA weerspiegelt het streven
van het kabinet om – ondanks de mondiale uitdagingen en beperkte
voortgang op een aantal SDG’s – vast te houden aan de ambitie van het
behalen van de SDG’s in het afgesproken jaar 2030. Voor de armste
landen blijft NL hierbij een cruciale rol zien voor IDA. Daarnaast versterkt
deze bijdrage de Nederlandse positie, niet alleen binnen IDA als een top
10 donor, maar ook binnen de Wereldbank als geheel als een invloedrijke,
betrouwbare partner die bereid is samen met andere landen verantwoordelijkheid te nemen.
Nederland zal blijven toezien op het functioneren van de Wereldbank en
op de implementatie van de overeengekomen afspraken onder IDA19.
Halverwege deze IDA19-periode (najaar 2021) vindt een tussentijdse
evaluatie plaats (de Mid-Term Review) om de voortgang te bespreken.
Zoals gebruikelijk zal de Tweede Kamer over de uitkomsten hiervan
worden geïnformeerd.
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
S.A.M. Kaag
De Minister van Financiën,
W.B. Hoekstra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 26 234, nr. 234

7