Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

32 820

Nieuwe visie cultuurbeleid

Nr. 271

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 oktober 2018
In antwoord op uw verzoek van 4 oktober jl. stuur ik u hierbij mijn reactie
op de brief van de Federatie Particuliere Monumenteneigenaren en de
Federatie Particulier Grondbezit.
• «Niet alle particuliere eigenaren kunnen gebruik maken van de nieuwe
Subsidieregeling.»
De subsidieregeling staat open voor alle particuliere eigenaren van
rijksmonumenten met een woonfunctie. Particuliere monumentenbezitters
blijven dus financieel gesteund worden zoals ook in het regeerakkoord is
opgenomen.
• «Het budget van € 62 miljoen komt niet geheel terecht bij de particuliere
eigenaren, die nu gebruik maken van de fiscale aftrek.»
Aan het eind van het debat over behoud van cultureel erfgoed op
11 september jl. (Handelingen II 2017/18, nr. 107, item 21) heb ik aangegeven hoe ik de door mevrouw Geluk-Poortvliet ingediende motie over de
voorgestelde omvorming van de monumentenaftrek in een subsidieregeling zal uitvoeren (Kamerstuk 32 820, nr. 268). Ik heb toegelicht hoe het
totale budget van € 62 miljoen via twee wegen beschikbaar blijft voor
particuliere eigenaren van monumenten, via de nieuwe subsidieregeling
en via de Subsidie instandhouding monumenten (SIM). In mijn brief van
17 september jl. over de uitvoering van deze motie heb ik verwezen naar
de analyse van het gebruik van de fiscale aftrek waaruit blijkt dat
ongeveer 30% van de fiscale aftrek wordt gebruikt door eigenaren van
bewoonde monumenten zoals boerderijen, landhuizen en sommige
molens (Kamerstuk 32 820, nr. 269). Door de voorgestelde verhoging van
het budget van de SIM met € 17 miljoen, waardoor het subsidiepercentage verhoogd kan worden van 50% naar 60%, is de verwachting dat
een deel van de particuliere eigenaren zullen kiezen voor subsidiëring via

kst-32820-271
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 820, nr. 271

1

de SIM in plaats van gebruik te maken van de nieuwe subsidieregeling.
Het staat hen echter vrij om een keuze hierin te maken.
Mocht in 2020 toch blijken dat meer dan € 45 miljoen nodig is in de
nieuwe subsidieregeling dan heb ik door de gekozen systematiek in die
regeling de budgettaire ruimte om alle aanvragen te honoreren. Mocht uit
de evaluatie blijken dat een andere verdeling noodzakelijk is, dan zal ik in
overleg met uw Kamer de budgetplafonds aanpassen.
• «In artikel 2, lid 1 wordt gesteld dat per jaar hoogstens € 45 miljoen
beschikbaar is, terwijl in lid 2 van hetzelfde artikel wordt gesteld dat een
eventueel overschot wordt toegevoegd. Onduidelijk is of, indien er sprake
is van een toevoeging, deze bovenop de eerder genoemde € 45 miljoen
komt of dat dit wordt aangewend om het maximum van € 45 miljoen te
bewerkstelligen. De eerste optie moet de bedoeling zijn.»
Dit artikel is inmiddels aangepast waardoor voldoende budgettaire
zekerheid is.
• «De termijn van 5 jaar genoemd in artikel 4 creëert een onwenselijke
onzekerheid in de nabije toekomst, die wij ongewenst achten.»
De vervaldatum is slechts een consequentie van een toepassing van
artikel 4.10 van de Comptabiliteitswet. Dit artikel biedt niet de
mogelijkheid voor een subsidieregeling met een open looptijd. Wel is er
uiteraard de mogelijkheid regelingen te verlengen. Bovendien heb ik aan
artikel 3 van het concept-besluit het volgende toegevoegd om tegemoet te
komen aan de motie Laan-Geselschap c.s.: «Een wijziging van de regeling
wordt niet eerder vastgesteld dan vier weken nadat een ontwerp daarvan
aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal is overgelegd.»
• «Zoals hiervoor wordt aangegeven de particuliere eigenaar, die zijn
monument bedrijfsmatig gebruikt, wordt uitgesloten. Deze uitsluiting
geldt eveneens voor de aandeelhouders en houders van certificaten van
aandelen van een fiscaal-transparante landgoed BV, die wel gebruik
kunnen maken van de fiscale aftrek. Deze landgoederen hebben op basis
van de Natuurschoonwet de van rijkswege verkregen NSW-status,
waarvoor een fiscaal transparante BV een door de fiscus geaccepteerde
bijzondere situatie geldt.»
De subsidieregeling staat open voor alle particuliere eigenaren van
rijksmonumenten met een woonfunctie. Een landgoed BV kan gebruik
maken van de SIM. De landgoed BV betaalt de kosten van instandhouding
en ontvangt daarvoor een SIM subsidie van 60% (vanaf 2019). Het
principe van subsidie is dat degene die de kosten maakt, daarvoor wordt
gecompenseerd.
• «In de laatste zin van deze paragraaf [Subsidiabele kosten en hoogte
subsidie] staat een uiterst ongewenste passage, namelijk dat wanneer een
lening van het NRF is verkregen, men niet in aanmerking komt voor
subsidie. Dit is een verslechtering van de huidige situatie, waarbij juist de
samenhang van fiscale aftrek en een laagrentende lening van het NRF de
oplossing is gebleken voor het verval van monumenten. Dit zou kunnen
worden ondervangen door de verplichting op te nemen dat een eventueel
toegekende subsidie moet worden aangewend voor aflossing van (een
deel van) de lening.»
Het principe van het revolving fund voor de restauratie van monumenten
is dat eigenaren van rijksmonumenten (particulieren, stichtingen,
kerkelijke organisaties) een plan indienen en op basis daarvan een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 820, nr. 271

2

laagrentende lening van 100% kunnen krijgen. Tenzij de eigenaar ook
gebruik kan maken van de fiscale aftrek. Dan kan slechts 70% geleend
worden. In beide gevallen is sprake van 100% financiering van de
restauratiekosten. Organisaties als de Stichting Geldersche Kasteelen of
kerkbesturen maken dus altijd gebruik van de 100% lening omdat ze geen
fiscale aftrek hebben. Particuliere eigenaren moeten in de huidige situatie
over het algemeen gebruik maken van de combinatie van 70% lenen en
30% via de fiscale aftrek. Aan alle bestaande leningen verandert niets. Die
eigenaren gaan er dus niet op achteruit.
Vanaf 2019 hebben stichtingen, kerkelijke organisaties en particuliere
eigenaren allen recht op dezelfde 100% financiering van hun restauratie.
Samenloop met de subsidie is echter niet mogelijk.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
I.K. van Engelshoven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 820, nr. 271

3