Positionpaper t.b.v. Rondetafelgesprek Tweede Kamer verduurzaming van de
gebouwde omgeving in de Koopsector | 18 april 2018 | Vaste commissie voor
Binnenlandse Zaken

Als kwartiermaker ben ik gewend om in 15 minuten updates te doen en daarnaast maak ik ook
meestal gebruik van ‘het Brabants kwartiertje’. Vandaag is de opgave om u in 2 minuten bij te praten
en aan uw vraagstelling richting te geven. Dank voor uw uitnodiging. U heeft gevraagd om mijn licht
te laten schijnen over -oplossingsrichtingen, rekening houdend met de specifieke aard van de
koopsector, als daar zijn: de grote aantallen eigenaren; een grote variëteit in huizen en een
verscheidenheid aan belangen en financiële- en technische mogelijkheden-.
Het antwoord is niet eenvoudig en vraagt uitgebreide discussie, maar de opgave die we hebben in de
bestaande bebouwde omgeving is immens. Vier jaar geleden introduceerde ik dat er in de Provincie
Noord-Brabant een opgave zou moeten liggen van 100 woningen per dag naar nul op meter. Dat getal
stijgt inmiddels ieder jaar omdat bestaande systemen niet goed op elkaar aansluiten en grootschalige
realisatie uitblijft.
Grote aantallen eigenaren,
Gisteren had ik een besturingssysteem update van mijn smartphone. Vervolgens begonnen alle door
mij zelf gekozen en aangeschafte apps zich daarop aan te passen. Als we de woning gaan zien als een
device, dan zijn warmte-elektra en comfort de apps. In de wereld van automobielen,
televisietoestellen en mobiele devices zijn we dat al gewend. Maar als het gaat om wonen blijven we
hangen in systemen van de 20e eeuw. Nu moeten we de woning zien als device gedigitaliseerd in een
ict-platform en de apps zijn installaties, uitbouwtjes, slimme daken en zorgpakketten. Het lijkt
misschien op Chriet Titulaer`s ‘Wondere Wereld’ maar alle systemen die nodig zijn om dit voor elkaar
te krijgen staan al in de steigers.
Zo worden er in Brabant nu 15.000 woningen gedigitaliseerd en in het platform Woonconnect
ondergebracht. Gemeenten, woningcorporaties, bouwers, installateurs en toeleveranciers werken
met elkaar ondernemend samen om dit bewonersplatform te ontwikkelen. Bewoners kunnen thuis
op de bank hun eigen woning digitaal bekijken, scenario’s kiezen, advies opvragen en maatregelen
bestellen. Hierdoor ontstaat inzicht, transparantie én uitzicht op mogelijkheden. Het opschalen en
‘socialiseren’ van deze aanpak wordt momenteel in de City Deal digitale woonomgeving getest.
Grote variëteit aan huizen
Aanbieders van particuliere renovatieconcepten werken nu veelal in een serie-van-één. Woningen
wijken van elkaar af en eigenaren hebben verschillende specifieke woonwensen. Dat is ook de
belangrijkste reden dat aanbieders zich vooral richten op een beperkt aantal woningtypen en
woonwensen en niet op particulieren met a-typische woningen en behoeften. Op dit moment zijn er
positieve ontwikkelingen om op basis van het bundelen van data-sets veel sneller inzicht te krijgen in
woningtypologieën, eigenaarschappen, het energieverbruik en bewonersprofielen. Dergelijke
inzichten zijn zeer van belang voor aanbieders die miljoenen euro’s willen investeren in innovaties en
productiemethoden. Tegelijkertijd hebben groot-woningbezitters diezelfde inzichten nodig om de
inkoop van renovatieconcepten te bundelen (red. proef met Geodan, KMIDB, gemeenten en
woningcorporaties provincie Utrecht).
Specifieke aard koopsector
Hoe krijg je bewoners enthousiast om hun woondromen te verbinden aan de maatschappelijke
opgave van het terugdringen van CO2 uitstoot? En dat terwijl het aanbod van nul-op-de-meter
renovaties en no-regret renovatiepakketten momenteel voor particuliere woningeigenaren nog niet
betaalbaar is. In de praktijk blijkt dat op natuurlijke momenten bij particuliere woningeigenaren, zoals
bij verhuizingen, verbouwingen of het aanschaffen van keukens, het meest kansrijk zijn om op aan te
haken. Particuliere woningeigenaren moeten daarbij verleid worden met positieve incentives. Deze
kunnen zowel van aanbieders komen (all inclusive aanbod) als vanuit de rijksoverheid door positief
gedrag financieel te belonen. Energie besparen moet leuk worden. Op dit moment bevindt het zich

Peter E.R.M. Linders | Kwartiermakers in de Bouw | www.kmidb.nl | Pagina 1

Positionpaper t.b.v. Rondetafelgesprek Tweede Kamer verduurzaming van de
gebouwde omgeving in de Koopsector | 18 april 2018 | Vaste commissie voor
Binnenlandse Zaken

nog in de hoek van aspirines kopen of belastingformulieren invullen. Er worden mooie resultaten
gehaald met het zogenaamde cafetaria-model waarbij particulieren voor de renovaties en
energiebesparende maatregelen in een renovatie winkel terecht kunnen.
Een verscheidenheid aan belangen
In het innovatieprogramma OP-Zuid Sneller en Beter naar Nul op de meter, met daarin gemeenten,
woningcorporaties en industriële partijen, zijn we juist bezig deze renovatieproducten slimmer
geïndustrialiseerd en geautomatiseerd te produceren. De verscheidenheid binnen deze kleine groep
van 17 partijen is zó groot, dat wij 1,5 jaar nodig hebben gehad om in deze groep de juiste inzichten
over ketens, processen en verdienmodellen te delen. We zien dit in alle samenwerkingsmodellen
binnen de energietransitie. Het doel van dit innovatieprogramma is om binnen de samenwerking
industrialisatie te stimuleren, waardoor de zogenaamde ‘Ikea-renovatiepakketjes’ aansluiten op de
vraagzijde en gerealiseerd worden vanuit een zogenaamde ‘coolblue/bol.com filosofie’ (eindklant
ontzorgen en merkbeleving). Met daarin ingebouwd: financieringen, zekerheden in kwaliteit en een
geïntegreerd proces wat ook aan geldende wet- en regelgeving is getoetst.
Het idee is zeer zeker opschaalbaar, maar vraagt om vernieuwende samenwerkingen en systemen.
Daarbij ontstaan ook weer nieuwe vraagstukken zoals; blijven we wel in euro’s verkopen en wordt het
renoveren van woningen een dienst met een financiële belasting per maand blijvend gekoppeld aan
de woning? Wat gaat de ontwikkeling van de vastgoedwaarde doen, als halve wijken geüpgraded zijn
naar aardgasloos en halve wijken niet? Welke systemen gaan daarop aansluiten, zoals de OZB,
taxaties en hypotheken? En hoeverre kunnen we kennis en tempo van de verschillende stakeholders
hierop laten synchroniseren.
Circa 50% van de huidige kosten nul-op-de-meter renovaties zijn geheel afhankelijk van allerlei lokale
wisselende condities zoals kennis van gemeenten, welstandscommissies, bestaande
samenwerkingsverbanden en technische condities van de woningen.
Willen we de grote aantallen woningeigenaren in beweging krijgen dan is het ook van belang om de
juiste informatie goed te ontsluiten. De afgelopen jaren zijn er zeer goede ervaringen opgedaan met
regionale digitale en fysieke loketten, waar woninghuiseigenaren advies en begeleiding kunnen
krijgen bij het maken van keuzes over energiebesparing. Deze loketten zijn effectief, maar in de
huidige structuur nog niet goed schaalbaar. Daarvoor is nationale regie gewenst en regionale-lokale
uitvoering. Ik zie dan ook veel mogelijkheden voor de overheden om die taak goed uit te bouwen en
te verrijken met ict-infrastructuren waardoor kennis en aanbod voor deze woonconsumenten
eenvoudiger beschikbaar komen.
Wat vraag ik aan u:
1. Experimenteerruimte (tijd en middelen), waardoor marktrijpe producten en bestaande
processen beter geïntegreerd en geoptimaliseerd kunnen worden. Ik heb nu ervaring met
versnellingstudio’s waarin een vertegenwoordiging van stakeholders in korte sprints werken
aan optimalisatie-trajecten en concrete oplossingen.
2. Innovatieruimte (tijd en middelen) om bestaande systemen en productontwikkelingen te
kantelen door te innoveren. Maar ook om daarbij cross-overs te maken met andere platforms
buiten de bouwsector (ict, automotive, farmacie, assurantie en design). En het stimuleren
van broednesten en maker-places waar prototyping kan plaats vinden.
3. Het opzetten van een nationaal kennis- en adviesplatform, waaraan regionale en lokale
samenwerkingen kunnen aanhaken met digitale en fysieke loketten. En waarin
woonconsumenten toegang hebben tot voorbeelden en casussen.
4. Het beter laten aansluiten van MBO en HBO onderwijs op uw vraagstuk en het initiëren van
vernieuwingen door een intensiever samenwerking met de betrokkenen sectoren.

Peter E.R.M. Linders | Kwartiermakers in de Bouw | www.kmidb.nl | Pagina 2

Positionpaper t.b.v. Rondetafelgesprek Tweede Kamer verduurzaming van de
gebouwde omgeving in de Koopsector | 18 april 2018 | Vaste commissie voor
Binnenlandse Zaken

5. En tot slot van u een heldere en transparante visie, met daarin het benoemen van drempels,
uitdagingen, kansen en waarbij goede eerste stapjes een bijdrage leveren aan een fijne,
comfortabele, gezonde en duurzame woonomgeving.
Ik hoop dat ik met mijn bijdrage uw vraag heb kunnen beantwoorden door middel van het aanbieden
van ideeën en oplossingsrichtingen.
Met vriendelijke groet en zeer bedankt voor uw toehoren,
Peter Linders
Kwartiermakers in de Bouw | 06-53406221 | peter.linders@kmidb.nl

Interessante links en bronnen
•

•

•

•

•

•

•

De Bouwagenda is een prima samenvatting van verschillende routes naar een duurzame
toekomst, waarbij Bernard Wientjes leiding geeft aan een concrete aanpak.
http://www.debouwagenda.com
Cassandra Vugts maakt van de Spark Campus een broeinest van innovatie waar corporate,
mkb en zzp’ers kunnen prototypen in een XXL Lab en makersplace.
http://www.sparkcampus.nl
Woonconnect is een ict-infrastuctuur en samenwerkplatform waardoor woonconsumenten
toegang krijgen tot een digitale werkelijkheid van de eigenwoning en eenvoudig woon- en
zorgscenario’s kunnen aanroepen en bestellen. www.woonconnect.nl
De City Deal beoogt realisatie van grootschalige digitalisering van woningen om
kosteneffectieve ontwikkeling van innovatieve woon- en zorgdiensten mogelijk te maken en
bij te dragen aan sociale cohesie en leefbare steden.
https://agendastad.nl/citydeal/woonconnect/
Het OP-Zuid project Sneller en Beter naar Nul-op-de-meter is een innovatieproject van 3 jaar
met daarin gemeenten, woningcorporaties en toeleveranciers. De output van dit project zijn
industriële ikea-pakketjes, inpasbaar in series en serie van één, beschikbaar en te bestellen in
een ict-platform zoals Bol.com of Coolblue. www.sbnom.nl
Innovatieve aanpak van gemeente ’s-Hertogenbosch; Investeren in een mooie, warme en
zuinige woning die past in uw maandlasten? De aankoop van een woning is hét natuurlijke
moment om te investeren in energiebesparende maatregelen. https://bit.ly/2H5HQvm
Innovatieve aanpak gemeente Leidschendam-Voorburg is met zorg en op basis van feiten een
kansrijke wijk geselecteerd voor een innovatieve aanpak. Dit volgt onder andere uit de
energietransitiekaart, de leeftijd van de woningen en de welstandsnota.
https://bit.ly/2HpOzPS

Peter E.R.M. Linders | Kwartiermakers in de Bouw | www.kmidb.nl | Pagina 3