Besluit van
houdende regels met betrekking tot
de financiële ondersteuning van
eigenaren van beschermde
monumenten ten behoeve van de
instandhouding van beschermde
monumenten (Besluit
rijkssubsidiëring instandhouding
monumenten 2011)

Op de voordracht van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van ..., nr.
WJZ ... (8278), directie Wetgeving en Juridische Zaken;
Gelet op artikel 34 van de Monumentenwet 1988;
De Raad van State gehoord (advies van ..., nr ...);
Gezien het nader rapport van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van
..., nr. WJZ ... (8278), directie Wetgeving en Juridische Zaken;
Hebben goedgevonden en verstaan:
Hoofdstuk 1. Algemene bepalingen
Artikel 1. Begripsbepalingen
1. In dit besluit en de daarop berustende bepalingen wordt verstaan onder:
a. wet: Monumentenwet 1988,
b. eigenaar: natuurlijke persoon of rechtspersoon die het recht van eigendom of een ander
zakelijk recht heeft op een beschermd monument,
c. subsidiabele kosten: kosten die naar het oordeel van Onze minister noodzakelijk zijn om een
beschermd monument in stand te houden,
d. instandhoudingsplan: instandhoudingsplan als bedoeld in artikel 11,
e. inspectierapport: rapport met betrekking tot een beschermd monument dat de technische of
fysieke staat van dat monument beschrijft, en dat is opgesteld door een ter zake deskundige
persoon of instantie,
f. woonhuizen: beschermde monumenten of zelfstandige onderdelen die in oorsprong zijn
vervaardigd voor bewoning of die thans voor meer dan de helft van de oppervlakte voor
bewoning in gebruik zijn, met dien verstande dat niet als woonhuizen worden aangemerkt:
woonhuizen die als museum zijn geregistreerd, kerkgebouwen, kastelen, paleizen,
buitenplaatsen, landhuizen, gebouwen van liefdadigheid, molens, gemalen, agrarische
gebouwen en watertorens,
g. kerkgebouw: beschermd monument of zelfstandig onderdeel, dat in oorsprong uitsluitend of

B8278.K-1 (concept)

1

voor een overwegend deel is vervaardigd voor het gezamenlijk belijden van de godsdienst of
levensovertuiging,
h. zelfstandig onderdeel: onderdeel van een beschermd monument dat:
1°. is aan te merken als een zelfstandige bouwkundige eenheid,
2°. is aan te merken als een toren van een kerkgebouw,
3°. deel is van een park- of tuinaanleg, dan wel andere aanleg, dat aan één eigenaar
behoort, of
4°. deel is van een archeologisch monument, welk deel aan één eigenaar behoort, en
i. aangewezen organisaties voor monumentenbehoud: organisaties als bedoeld in artikel 33.
2. Voor de toepassing van dit besluit wordt onderscheid gemaakt in categorieën beschermde
monumenten en zelfstandige onderdelen. De onderscheiden categorieën zijn:
a. woonhuizen,
b. kerkgebouwen, en
c. overige.
Hoofdstuk 2. Lening
Artikel 2. Lening
1. Onze minister draagt er zorg voor dat eigenaren van woonhuizen een lening kunnen
verkrijgen ter financiering van de kosten van de instandhouding van het beschermd monument,
met dien verstande dat:
a. de lening wordt verstrekt met als zekerheid het recht van hypotheek op het beschermd
monument,
b. de fiscaal aftrekbare onderhoudskosten zoals die door de Belastingdienst worden
gehanteerd, als grondslag dienen voor het bepalen van de hoogte van de lening,
c. het maximumbedrag per lening en de voorwaarden waaronder de lening wordt verstrekt,
worden bekendgemaakt in de Staatscourant,
d. voor een eigenaar die recht op fiscale aftrek van onderhoudskosten heeft, de lening
maximaal 70% van de vastgestelde fiscaal aftrekbare onderhoudskosten bedraagt,
e. voor een eigenaar die geen recht op fiscale aftrek van onderhoudskosten kan genieten, de
lening maximaal 100% van de voor de hoogte van de lening door de Belastingdienst fictief
vastgestelde fiscaal aftrekbare onderhoudskosten bedraagt, en
f. Onze minister een bedrag kan vaststellen dat gedurende een bepaald tijdvak ten hoogste
beschikbaar is voor de verstrekking van leningen.
2. Provincies, gemeenten, waterschappen en openbare lichamen die zijn ingesteld met
toepassing van de Wet gemeenschappelijke regelingen, komen niet in aanmerking voor een
lening als bedoeld in het eerste lid.
3. Onze minister kan de eigenaar die geen recht op fiscale aftrek van onderhoudskosten heeft,
verplichten een verklaring van de Belastingdienst te overleggen, waarin is vastgesteld dat geen
aftrek mogelijk is.
Hoofdstuk 3. Subsidie
Paragraaf 1. Algemene bepalingen
Artikel 3. Subsidieaanspraak en subsidiabele kosten
1. Onze minister kan voor een periode van zes kalenderjaren aan de eigenaar van een
beschermd monument subsidie verstrekken ten behoeve van de instandhouding van een
beschermd monument.
2. Bij ministeriële regeling worden voorschriften gegeven omtrent de subsidiabele kosten.

B8278.K-1 (concept)

2

Artikel 4. Aanspraak op subsidie
1. Voor subsidie op grond van dit hoofdstuk komen in aanmerking:
a. aangewezen organisaties voor monumentenbehoud,
b. provincies, gemeenten, waterschappen en openbare lichamen die zijn ingesteld met
toepassing van de Wet gemeenschappelijke regelingen, en
c. overige eigenaren voor zover zij eigenaar zijn van andere beschermde monumenten dan
woonhuizen.
2. Eigenaren als bedoeld in het eerste lid, onderdelen a en c, kunnen in plaats van subsidie een
lening als bedoeld in artikel 2 aanvragen.
Artikel 5. Subsidieplafonds
Onze minister kan ieder jaar een of meer subsidieplafonds vaststellen voor het verstrekken van
subsidie.
Artikel 6. Maximum subsidiabele kosten
1. Bij ministeriële regeling kan een maximumbedrag aan subsidiabele kosten worden
vastgesteld waarover per aanvraag subsidie kan worden verstrekt voor woonhuizen,
kerkgebouwen en overige.
2. Bij ministeriële regeling kan een afzonderlijk maximumbedrag aan subsidiabele kosten
worden vastgesteld voor aanvragen waarvan de subsidiabele kosten hoger zijn dan een bij
ministeriële regeling te bepalen bedrag.
Artikel 7. Subsidie noodzakelijk voor instandhouding; werkzaamheden sober en doelmatig
Subsidie wordt slechts verleend voor zover deze noodzakelijk is voor de instandhouding van het
beschermd monument en voor zover de werkzaamheden ter uitvoering van het
instandhoudingsplan naar het oordeel van Onze minister sober en doelmatig zijn.
Artikel 8. Uitgezonderd van subsidieverstrekking
Onverminderd artikel 4:35 van de Algemene wet bestuursrecht wordt de subsidie in ieder geval
niet verstrekt:
a. voor zover in de subsidiabele kosten subsidie is verstrekt op grond van een andere
rijkssubsidieregeling,
b. voor zover bij schade de subsidiabele kosten op grond van een verzekering worden gedekt
dan wel voor zover de subsidiabele kosten op grond van de Wet op de omzetbelasting op
verschuldigde belasting in aftrek kunnen worden gebracht dan wel anderszins niet ten laste
van de aanvrager komen, of
c. voor zover met de werkzaamheden is begonnen voordat Onze minister de subsidie heeft
verleend.
Paragraaf 2. Subsidieaanvraag
Artikel 9. Subsidieaanvraag
1. Subsidie wordt op aanvraag verleend voor één of meer beschermde monumenten of
zelfstandige onderdelen.
2. De aanvraag kan van 15 januari tot en met 31 augustus voorafgaand aan het eerste
kalenderjaar waarop het instandhoudingsplan betrekking heeft, worden ingediend. Aanvragen
die zijn ingediend vóór 15 januari of na 31 augustus, worden afgewezen.

B8278.K-1 (concept)

3

3. Per beschermd monument of per zelfstandig onderdeel kan slechts eenmaal voor een
periode waarop een instandhoudingsplan betrekking heeft, subsidie worden verleend.
Artikel 10. Vereisten subsidieaanvraag
1. De subsidieaanvraag wordt ingediend op een door Onze minister vastgesteld formulier.
2. De subsidieaanvraag gaat in ieder geval vergezeld van:
a. een inspectierapport per beschermd monument of per zelfstandig onderdeel, dat is
opgesteld niet eerder dan twee jaren voorafgaande aan het moment van indiening van de
aanvraag, en
b. een instandhoudingsplan per beschermd monument of per zelfstandig onderdeel, of een
gecombineerd instandhoudingsplan als bedoeld in artikel 34.
3. Bij ministeriële regeling kunnen nadere regels worden gesteld over andere bij de aanvraag te
overleggen bescheiden.
Artikel 11. Instandhoudingsplan
1. Het instandhoudingsplan omvat een overzicht van de aard en omvang van de voorgenomen
werkzaamheden en een omschrijving van de daarmee beoogde resultaten. Het
instandhoudingsplan omvat ook een meerjarenbegroting. In het instandhoudingsplan wordt
aangegeven in welk jaar de onderscheiden werkzaamheden plaatsvinden.
2. Het instandhoudingsplan heeft betrekking op zes kalenderjaren.
3. Het instandhoudingsplan wordt ingediend volgens een door Onze minister vastgesteld model.
Paragraaf 3. Subsidieverlening
Artikel 12. Verdeelcriterium
Onze minister verdeelt de beschikbare bedragen voor subsidieverlening ten behoeve van
beschermde monumenten als bedoeld in artikel 6, eerste onderscheidenlijk tweede lid, in de
volgorde van ontvangst van de aanvragen, met dien verstande dat wanneer de aanvrager
krachtens artikel 4:5 van de Algemene wet bestuursrecht de gelegenheid heeft gehad de
subsidieaanvraag aan te vullen, de dag waarop de aanvullende informatie is ontvangen met
betrekking tot de verdeling als datum van ontvangst geldt.
Artikel 13. Begrotingsvoorbehoud
1. Een subsidie ten laste van een begroting die nog niet is vastgesteld, wordt verleend onder de
voorwaarde, bedoeld in artikel 4:34, eerste lid, van de Algemene wet bestuursrecht.
2. In geval van het niet vervullen van de voorwaarde, bedoeld in artikel 4:34, eerste lid, van de
Algemene wet bestuursrecht, worden de op grond van dit besluit verleende subsidiebedragen
verlaagd tot het bedrag van de subsidie dat na de vaststelling of goedkeuring van de begroting
ter beschikking staat, een en ander naar rato van het aantal subsidieaanvragers aan wie
subsidie is verleend en van de hoogte van de verleende subsidiebedragen.
Artikel 14. Beschikking op de subsidieaanvraag
1. Onze minister beslist binnen dertien weken op de subsidieaanvraag.
2. Onze minister deelt de beschikking, bedoeld in het eerste lid, dan wel een beschikking tot
wijziging of intrekking van die beschikking mee aan burgemeester en wethouders van de
gemeente waar het beschermd monument is gelegen, en aan gedeputeerde staten van de
provincie waar het beschermd monument is gelegen.

B8278.K-1 (concept)

4

Paragraaf 4. Hoogte subsidies
Artikel 15. Hoogte subsidie
1. De subsidie bedraagt per aanvraag het volgende percentage van de subsidiabele kosten:
a. bij woonhuizen van aangewezen organisaties voor monumentenbehoud: 25%,
b. bij kerkgebouwen: 65%, en
c. bij overige: 60%.
2. Als een aanvraag beschermde monumenten of zelfstandige onderdelen uit zowel de
categorie kerkgebouwen als de categorie overige omvat, geldt het percentage dat geldt voor
kerkgebouwen.
Artikel 16. Hoogte subsidie decentrale overheden
Voor provincies, gemeenten, waterschappen en openbare lichamen die zijn ingesteld met
toepassing van de Wet gemeenschappelijke regelingen, bedraagt de subsidie 30% van de
subsidiabele kosten.
Artikel 17. Drempelbedrag
Subsidies worden niet verstrekt indien het bedrag dat overeenkomstig de bepalingen van dit
besluit zou worden verstrekt, lager is dan € 3.000, met dien verstande dat subsidies voor
archeologische monumenten niet worden verstrekt indien het bedrag lager is dan € 1.500.
Paragraaf 5. Verplichtingen
Artikel 18. Verplichtingen afhankelijk van de aard van het object en de aard van de
werkzaamheden
Onze minister kan de eigenaar verplichten:
a. mee te werken aan een onderzoek naar de bouw- of ontstaansgeschiedenis van het
beschermd monument,
b. de aanbesteding en de gunning van de werkzaamheden waarvoor subsidie is verleend, op
een door Onze minister te bepalen wijze te doen plaatsvinden,
c. Onze minister tussentijds te berichten over de voortgang van werkzaamheden, of
d. mee te werken aan een onderzoek naar de uitvoering van het instandhoudingsplan door een
deskundige.
Artikel 19. Relevante omstandigheden melden
De eigenaar doet onverwijld een schriftelijke melding aan de Rijksdienst voor het Cultureel
Erfgoed zodra aannemelijk is dat de activiteiten waarvoor de subsidie is verleend niet, niet tijdig
of niet geheel zullen worden verricht of dat niet of niet geheel aan de aan de subsidie
verbonden verplichtingen zal worden voldaan.
Artikel 20. Verzekering
Onze minister kan de eigenaar verplichten:
a. voor de duur van de werkzaamheden waarvoor subsidie is verleend, een Casco-All-Risks
verzekering af te sluiten, of
b. vanaf de aanvang van de werkzaamheden waarvoor subsidie is verleend, op zijn kosten het
beschermd monument te verzekeren dan wel verzekerd te houden tegen brand-, storm- en
bliksemschade en na afloop van de werkzaamheden daartegen verzekerd te houden.

B8278.K-1 (concept)

5

Artikel 21. Installaties ter beperking van schade
Onze minister kan de eigenaar verplichten het beschermd monument te voorzien van een of
meer installaties ter beperking van schade als gevolg van brand of blikseminslag, ter
bescherming van de monumentale waarde van het monument.
Artikel 22. Advies van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed
Onze minister kan de eigenaar verplichten om advies te vragen aan de Rijksdienst voor het
Cultureel Erfgoed alvorens met de werkzaamheden ter uitvoering van het instandhoudingsplan
wordt gestart indien de monumentale waarde van het beschermd monument of de
voorgenomen werkzaamheden daartoe aanleiding vormen.
Artikel 23. Begeleiding
Onze minister kan de eigenaar verplichten om de werkzaamheden onder nader door hem te
stellen voorwaarden te doen begeleiden indien voor de uitvoering van het instandhoudingsplan
specifieke kennis is vereist.
Artikel 24. Onderhoudsplicht
De eigenaar is verplicht na afloop van de werkzaamheden waarvoor subsidie is verleend, het
beschermd monument te bewaren en te onderhouden in de staat waarin het door de
werkzaamheden waarvoor subsidie is verleend, is gebracht.
Paragraaf 6. Verantwoording en subsidievaststelling
Artikel 25. Desgevraagd verantwoorden over prestaties bij subsidies minder dan € 25.000
Indien de subsidie minder dan € 25.000 bedraagt, toont de subsidieontvanger op verzoek van
Onze minister aan dat de activiteiten waarvoor de subsidie is verleend, zijn verricht en dat is
voldaan aan de aan de subsidie verbonden verplichtingen. Bij ministeriële regeling of bij
beschikking wordt aangegeven op welke wijze dit wordt aangetoond.
Artikel 26. Verantwoording over prestaties bij subsidies van € 25.000 of meer
1. Indien de subsidie € 25.000 of meer bedraagt, toont de subsidieontvanger aan de hand van
een prestatieverklaring aan dat de activiteiten waarvoor de subsidie is verleend, zijn verricht en
dat is voldaan aan de aan de subsidie verbonden verplichtingen.
2. Onze minister kan voor de prestatieverklaring een model vaststellen.
3. De prestatieverklaring gaat vergezeld van een inspectierapport per beschermd monument of
per zelfstandig onderdeel, dat is opgesteld na afloop van het verrichten van de in het
instandhoudingsplan aangegeven werkzaamheden.
4. De inrichting van de prestatieverklaring komt overeen met de inrichting van het
instandhoudingsplan.
5. De prestatieverklaring bevat, voor zover van toepassing, een toelichting op verschillen tussen
de voorgenomen activiteiten en de beoogde resultaten, vermeld in het instandhoudingsplan, en
de feitelijke realisatie.
6. Onverminderd het bepaalde in het eerste tot en met vierde lid, toont de subsidieontvanger op
verzoek van Onze minister aan dat de activiteiten waarvoor de subsidie is verleend, zijn verricht
en dat is voldaan aan de aan de subsidie verbonden verplichtingen. Bij ministeriële regeling of
bij beschikking wordt aangegeven op welke wijze dit wordt aangetoond.

B8278.K-1 (concept)

6

Artikel 27. Verantwoording over kosten bij subsidies van € 125.000 of meer
1. Indien de subsidie € 125.000 of meer bedraagt, legt de subsidieontvanger rekening en
verantwoording af aan de hand van een financieel verslag. Artikel 4:76 van de Algemene wet
bestuursrecht is van overeenkomstige toepassing.
2. Onze minister kan voor het financieel verslag een model vaststellen.
3. Onze minister kan de subsidieontvanger verplichten het financieel verslag vergezeld te doen
gaan van een verklaring van een accountant als bedoeld in artikel 393, eerste lid, van Boek 2
van het Burgerlijk Wetboek.
4. In de verklaring, bedoeld in het derde lid, verklaart de accountant dat de bedragen in het
financieel verslag juist zijn en doet hij tevens een uitspraak over de naleving door de
subsidieontvanger van de in het controleprotocol genoemde voorschriften.
5. De subsidieontvanger bedingt bij de accountant dat deze zijn onderzoek inricht
overeenkomstig een door Onze minister vast te stellen controleprotocol.
6. Onze minister kan de subsidieontvanger verplichten de desbetreffende originele rekeningen
en betalingsbewijzen te overleggen.
Artikel 28. Vaststelling
1. Een aanvraag tot subsidievaststelling vindt plaats uiterlijk op 30 april na afloop van het laatste
kalenderjaar waarop het instandhoudingsplan betrekking heeft. Indien de verleende subsidie
minder dan € 25.000 bedraagt, wordt deze vastgesteld zonder aanvraag daartoe.
2. Een beschikking tot subsidievaststelling wordt gegeven:
a. indien de verleende subsidie minder dan € 25.000 bedraagt, binnen 22 weken na afloop van
het laatste kalenderjaar waarop het instandhoudingsplan betrekking heeft, en
b. indien de verleende subsidie € 25.000 of meer bedraagt binnen 22 weken na ontvangst van
de aanvraag tot vaststelling.
3. Een afschrift van de beschikking tot vaststelling van de subsidie zendt Onze minister aan
burgemeester en wethouders van de gemeente waar het beschermd monument is gelegen, en
aan gedeputeerde staten van de provincie waar het beschermd monument is gelegen.
Artikel 29. Lager vaststellen bij werkzaamheden in strijd met de wet
Onverminderd artikel 4:46 van de Algemene wet bestuursrecht kan de subsidie in ieder geval
lager dan de verlening worden vastgesteld indien werkzaamheden waarvoor subsidie is
verleend, zijn verricht in strijd met het bij of krachtens de wet bepaalde.
Artikel 30. Tussentijdse vaststelling bij eigendomsoverdracht
1. Indien de subsidieontvanger de eigendom of een ander zakelijk recht van een beschermd
monument of een zelfstandig onderdeel overdraagt aan een derde, dient de subsidieontvanger
binnen drie maanden na de overdracht een aanvraag tot vaststelling van de subsidie in bij Onze
minister. De artikelen 25 tot en met 29 zijn van overeenkomstige toepassing.
2. Na de vaststelling, bedoeld in het eerste lid, kan Onze minister op verzoek van de eigenaar
aan wie de eigendom of het zakelijk recht is overgedragen, aan die eigenaar subsidie
verstrekken ten behoeve van de afronding van het instandhoudingsplan. Artikel 12 is niet van
toepassing.
Paragraaf 7. Betaling
Artikel 31. Voorschotten

B8278.K-1 (concept)

7

1. Indien de subsidie minder dan € 25.000 bedraagt verleent Onze minister de eigenaar een
voorschot van 100% van het subsidiebedrag.
2. Indien de subsidie € 25.000 of meer bedraagt, kan Onze minister de eigenaar een voorschot
verlenen tot 100% van het subsidiebedrag. De verlening van het voorschot geschiedt gelijktijdig
met de beschikking tot subsidieverlening.
3. De uitkering van het voorschot geschiedt in jaarlijkse of meerjaarlijkse termijnen.
4. De uitkering van het voorschot geschiedt op bij ministeriële regeling of bij beschikking aan te
geven tijdstippen.
Artikel 32. Terugvordering
1. De subsidieontvanger is na de subsidievaststelling verplicht een teveel aan ontvangen
voorschot onverwijld terug te betalen, tenzij Onze minister tot verrekening op andere wijze heeft
besloten.
2. Bij terugvordering van onverschuldigd betaalde subsidiebedragen of voorschotten kan Onze
minister de subsidieontvanger verplichten de met de terugvordering verband houdende kosten
te voldoen. Tevens kan Onze minister in dat geval de wettelijke rente vorderen.
Hoofdstuk 4. Aanwijzing organisaties voor monumentenbehoud
Artikel 33. Aanwijzing organisaties voor monumentenbehoud
1. Onze minister wijst op aanvraag een organisatie die zich de instandhouding van
monumenten ten doel stelt, aan als organisatie voor monumentenbehoud indien:
a. de organisatie een privaatrechtelijke rechtspersoon is,
b. de organisatie ten minste 20 beschermde monumenten in eigendom heeft, en
c. de organisatie naar het oordeel van Onze minister beschikt over voldoende professionele
deskundigheid.
2. Onze minister kan de aanwijzing intrekken indien een organisatie niet meer voldoet aan een
van de in het eerste lid bedoelde voorwaarden.
Artikel 34. Gecombineerd instandhoudingsplan
1. In afwijking van artikel 11 kan een aangewezen organisatie voor monumentenbehoud
instandhoudingsplannen samenvoegen tot een gecombineerd instandhoudingsplan dat
betrekking heeft op meerdere beschermde monumenten. In dat plan worden per beschermd
monument of per zelfstandig onderdeel de aard, de omvang en de geraamde kosten van de
voorgenomen werkzaamheden over de periode waarop het plan betrekking heeft, aangegeven.
2. Een aangewezen organisatie voor monumentenbehoud kan de subsidie aanwenden voor
uitvoering van subsidiabele werkzaamheden aan alle monumenten waar het
instandhoudingsplan betrekking op heeft.
3. Na een aanvraag als bedoeld in artikel 9 en onverminderd artikel 12 kan Onze minister er
mee instemmen dat een aangewezen organisatie een gecombineerd instandhoudingsplan
uitbreidt met andere monumenten of zelfstandige onderdelen waar het plan nog geen
betrekking op heeft. In dat geval wijzigt Onze minister de beschikking tot subsidieverlening.
Hoofdstuk 5. Restauratiesubsidie
Artikel 35. Restauratiesubsidie
1. In dit artikel wordt verstaan onder restauratie: het verrichten van die werkzaamheden, de
normale instandhouding te boven gaand, die voor het herstel van een beschermd monument
noodzakelijk zijn.

B8278.K-1 (concept)

8

2. Onverminderd artikel 3, eerste lid, kan Onze minister aan een eigenaar als bedoeld in artikel
4, eerste lid, subsidie verstrekken in de kosten ten behoeve van de restauratie van een
beschermd monument.
3. Subsidie als bedoeld in dit artikel wordt voor beschermde monumenten of zelfstandige
onderdelen op aanvraag verleend.
4. Bij ministeriële regeling kunnen nadere regels worden gesteld met betrekking tot het
verstrekken van subsidie op grond van dit artikel.
Hoofdstuk 6. Overgangs- en slotbepalingen
Artikel 36. Intrekking Brim en Brhb
1. Het Besluit rijkssubsidiëring instandhouding monumenten en het Besluit rijkssubsidiëring
historische buitenplaatsen worden ingetrokken met inachtneming van dit hoofdstuk.
2. Aanvragen op grond van het Besluit rijkssubsidiëring historische buitenplaatsen kunnen tot
en met 31 januari 2011 worden ingediend. De aanvragen worden afgehandeld overeenkomstig
dat besluit.
Artikel 37. Gevestigde aanspraken op grond van Brrm 1997, Brom, Brhb en Brim
1. Subsidie, verleend op grond van het Besluit rijkssubsidiëring restauratie monumenten 1997,
het Besluit rijkssubsidiëring onderhoud monumenten, het Besluit rijkssubsidiëring historische
buitenplaatsen en het Besluit rijkssubsidiëring instandhouding monumenten, wordt afgehandeld
overeenkomstig die besluiten.
2. De rechten en verplichtingen die krachtens een beschikking op grond van een in het eerste
lid genoemd besluit gelden, blijven gelden voor zover bij of krachtens dit besluit niet anders is
bepaald.
3. Onze minister kan toestaan dat het afleggen van rekening en verantwoording van subsidie,
verleend op grond van het Besluit rijkssubsidiëring instandhouding monumenten, geschiedt
overeenkomstig dit besluit.
Artikel 38. Gefaseerde inwerkingtreding
1. Onze minister wijst bij ministeriële regeling de beschermde monumenten aan waarop, en de
kalenderjaren waarin, eigenaren van beschermde monumenten in aanmerking komen voor
subsidie.
2. Voor zover dit besluit op grond van het eerste lid nog niet van toepassing is, blijft het Besluit
rijkssubsidiëring onderhoud monumenten van toepassing.
3. De eigenaar van een beschermd monument waarop dit besluit van toepassing is, komt in
aanmerking voor subsidie met ingang van 1 januari van het eerste jaar waarop het
instandhoudingsplan van toepassing is.
4. Aanvragen op grond van de artikelen 8 en 9 van het Besluit rijkssubsidiëring onderhoud
monumenten blijven mogelijk tot 1 april van het eerste jaar waarop de eigenaar van een
beschermd monument in aanmerking komt voor subsidie, en worden afgehandeld
overeenkomstig het Besluit rijkssubsidiëring onderhoud monumenten.
5. De gefaseerde inwerkingtreding, bedoeld in dit artikel, geldt niet voor subsidieverlening op
grond van artikel 35.
Artikel 39. Vastgestelde budgetten
Budgetten die zijn vastgesteld op grond van het Besluit rijkssubsidiëring restauratie
monumenten 1997 ten laste waarvan geen subsidie is verleend, zijn beschikbaar ten behoeve
van de toepassing van dit besluit.

B8278.K-1 (concept)

9

Artikel 40. Wijziging grondslag bestaande regelingen
Na de inwerkingtreding van dit besluit berusten de volgende regelingen op artikel 35 van dit
besluit:
a. Regeling rijkssubsidiëring wegwerken restauratieachterstand 2006,
b. Regeling verhoging subsidieplafonds wegwerken restauratieachterstand 2006,
c. Regeling rijkssubsidiëring wegwerken restauratieachterstand 2007,
d. Regeling verhoging subsidieplafond wegwerken restauratieachterstand 2007,
e. Regeling rijkssubsidiëring wegwerken restauratieachterstand 2008,
f. Regeling verhoging subsidieplafonds wegwerken restauratieachterstand 2008,
g. Regeling extra rijkssubsidiëring restauratie monumenten 2009,
h. Subsidieregeling restauratie en herbestemming cultureel erfgoed, en
i. Regeling restauratie monumenten stadsherstellichamen.
Artikel 41. Inwerkingtreding
Dit besluit treedt in werking met ingang van 1 januari 2011.
Artikel 42. Citeertitel
Dit besluit wordt aangehaald als: Besluit rijkssubsidiëring instandhouding monumenten 2011.
Lasten en bevelen dat dit besluit met de daarbij behorende nota van toelichting in het
Staatsblad zal worden geplaatst.
De Staatssecretaris van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap,

(Marja van Bijsterveldt-Vliegenthart)

B8278.K-1 (concept)

10

NOTA VAN TOELICHTING
I. Algemeen deel
1. Strekking
1.1. Aanleiding
Sinds 1 februari 2006 is het Besluit rijkssubsidiëring instandhouding monumenten van kracht
(Brim; Stb. 2006, 31). In deze algemene maatregel van bestuur is de financiële ondersteuning
van duurzame instandhouding van rijksmonumenten geregeld. Onder instandhouding worden
zowel onderhouds- als restauratiewerkzaamheden aan een rijksmonument verstaan. De
instandhoudingsregeling verving de toenmalige subsidieregelingen voor onderhoud en
restauratie van rijksmonumenten: het Besluit rijkssubsidiëring onderhoud monumenten (Brom)
en het Besluit rijkssubsidiëring restauratie monumenten 1997 (Brrm 1997).
Tijdens de parlementaire behandeling van de instandhoudingsregeling heeft de toenmalige
Staatssecretaris van Cultuur een evaluatie aangekondigd binnen zeven jaar na inwerkingtreding
van de instandhoudingsregeling. In het Regeerakkoord van het kabinet-Balkenende IV is
besloten het Brim al in deze kabinetsperiode te evalueren (‘Samen Werken, Samen Leven’,
Kamerstukken II 2006/07, 30 891, nr. 4, p. 31). De evaluatie is in 2008 uitgevoerd en in het
voorjaar van 2009 besproken in de Tweede Kamer (Kamerstukken II 2008/09, 31 700 VIII, nr.
179). Bij brief van 3 juni 2009 is een aantal maatregelen aangekondigd ter vereenvoudiging en
verbetering van het Brim (Kamerstukken II 2008/09, 31 700 VIII, nr. 189). Deze maatregelen
konden op brede steun rekenen van zowel de betrokken partijen als de Tweede Kamer.
Vervolgens heeft de minister in de beleidsbrief Modernisering Monumentenzorg (MoMo;
Kamerstukken 2009/10, 32 156, nr. 1 en 13) deze maatregelen nogmaals onderschreven en op
enkele punten aangevuld. De tweede pijler van dit nieuwe beleid ziet toe op een krachtiger en
eenvoudiger subsidiesysteem.
Met dit Besluit rijkssubsidiëring instandhouding monumenten 2011 (Brim 2011) wordt uitvoering
gegeven aan de maatregelen die uit de evaluatie naar voren zijn gekomen en worden de
uitgangspunten van MoMo die hierop van toepassing zijn, geïmplementeerd.
Dit besluit vervangt de vorige instandhoudingsregeling (Brim) en strekt tot vermindering van de
regeldruk en vereenvoudiging en verbetering van die regeling. De systematiek van het Brim
2011 is nagenoeg hetzelfde gebleven als die van het Brim. De uitgangspunten blijven dan ook
ongewijzigd: planmatig onderhoud, eenvoudiger regelgeving, korte procedures en voldoende
waarborg voor de kwaliteit van de monumentenzorg. Hierbij staan de monumenteigenaren
centraal.
Hieronder wordt kort de systematiek van deze instandhoudingsregeling uiteengezet en een
samenvatting gegeven van de getroffen maatregelen die tot wijziging van het Brim hebben
geleid. Daarna worden de relatie met de vergunningverlening, de financiële gevolgen, de
uitvoeringsconsequenties en de gevolgen voor de administratieve lastendruk behandeld. Tot
slot is een transponeringstabel opgenomen, zodat de artikelen van het Brim 2011 kunnen
worden herleid tot die van het Brim.
1.2. Systematiek van de instandhoudingsregeling
De instandhoudingsregeling onderscheidt twee soorten financiële ondersteuning van
instandhouding van rijksmonumenten: een laagrentende lening en een subsidie.
Wie er gebruik kan maken van een lening en wie in aanmerking komt voor een subsidie, wordt
in de eerste plaats bepaald door het onderscheid tussen woonhuiseigenaren en eigenaren van
andere beschermde monumenten. Woonhuiseigenaren komen in aanmerking voor een lening.

B8278.K-1 (concept)

11

De andere eigenaren komen in aanmerking voor subsidie, maar kunnen kiezen voor een lening
als hun voorkeur daar naar uitgaat.
Op deze uitgangspunten maakt de regeling twee uitzonderingen. Aangewezen organisaties
voor monumentenbehoud (zie hierna) kunnen ook voor de woonhuizen in hun bezit subsidie
krijgen op grond van deze regeling. Ook decentrale overheden kunnen subsidie krijgen voor
hun woonhuizen. Daar staat tegenover dat decentrale overheden geen lening kunnen krijgen.
Woonhuizen zijn veelal monumenten met een economisch rendabele functie die met relatief
beperkte overheidssteun in stand kunnen worden gehouden. Het overgrote deel van de
eigenaren van deze categorie monumenten kan bovendien de kosten van (groot) onderhoud
fiscaal aftrekken. Voor deze groep is een laagrentende lening een goede vorm van financiële
ondersteuning. Dit blijkt ook uit de evaluatie van het Brim. De laagrentende leningen worden
verstrekt door het Nationaal Restauratiefonds (NRF).
Andere monumenten dan woonhuizen zijn veelal minder rendabele monumenten, die relatief
meer overheidssteun nodig hebben voor de instandhouding. Zij worden vaak beheerd door
publiek- en privaatrechtelijke instanties zonder mogelijkheid tot belastingaftrek. De eigenaren
van deze monumenten kunnen een subsidie verkrijgen. Subsidie wordt op aanvraag verleend.
De eigenaar overlegt hierbij een instandhoudingsplan dat betrekking heeft op de zes jaren
volgend op het jaar waarin de aanvraag wordt gedaan. De subsidie wordt namens de minister
door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed verleend. Alle eigenaren met aanspraak op
subsidie, met uitzondering van de decentrale overheden, kunnen in plaats van een subsidie ook
een lening aanvragen. Voor hen bestaat dus een keuzemogelijkheid.
Wat betreft de subsidiesystematiek is er in het Brim 2011 een belangrijke wijziging doorgevoerd
ten opzichte van het Brim. Onder het Brim moest een aanvraag betrekking hebben op datgene
wat als één beschermd monument in het monumentenregister was ingeschreven. Dat kwam
neer op één aanvraag per monumentnummer. Deze eis is in het Brim 2011 losgelaten, omdat
het register minder geschikt bleek om de subsidieverdeling op te baseren. Vergelijkbare
monumenten zijn namelijk in de loop der jaren op verschillende manieren geregistreerd.
Uitgangspunt in het Brim 2011 is dat niet de registratiewijze van het monument maar de
eigenaar centraal staat.
In de systematiek van het Brim 2011 wordt uitgegaan van een ‘zelfstandig onderdeel’ van een
beschermd monument. Veel beschermde monumenten zijn één geheel, zonder dat
verschillende zelfstandige onderdelen te onderscheiden zijn. Het komt echter regelmatig voor
dat een gebouwd monument bestaat uit meerdere zelfstandige onderdelen. In dergelijke
gevallen kan ook voor zo’n zelfstandig onderdeel een lening of subsidie worden aangevraagd.
Voor zowel gebouwde monumenten als voor archeologische monumenten en zogenoemde
‘groene’ monumenten (zoals tuinen, parken en begraafplaatsen) wordt in de artikelsgewijze
toelichting toegelicht wat als zelfstandig onderdeel kan gelden.
Door ontkoppeling van instandhoudingsregeling en monumentenregister is onder het Brim 2011
niet langer relevant of sprake is van een zogenaamde "complexbescherming". De gedachte
achter subsidiëring van complexen was de samenhang tussen beschermde monumenten in
stand te houden. Deze doelstelling kon echter niet op een voor alle monumenteigenaren gelijke
wijze worden bewerkstelligd. Er zijn immers ook complexen die niet als zodanig zijn
geregistreerd. Dit onderdeel is dan ook uit het Brim geschrapt, hetgeen een vereenvoudiging
van de regeling oplevert. Voor een aantal eigenaren van woonhuizen die onderdeel uitmaken
van een complex komt hiermee de aanspraak op subsidie, zoals die bestond onder het Brim, te
vervallen. Ook hiermee is een ongelijke situatie opgeheven. Er bestaan immers ook
woonhuizen die een samenhang vertonen met naastgelegen monumenten, zonder dat sprake is
van een complexbescherming. Woonhuiseigenaren komen onder het Brim 2011 in aanmerking
voor een lening. Dit geldt ook voor eigenaren van woonhuizen die als zelfstandig onderdeel

B8278.K-1 (concept)

12

kunnen worden aangemerkt, zoals woonhuizen die met een fabriek of een kerk onder één
monumentnummer zijn ingeschreven in het monumentenregister.
Met de ontkoppeling van het register is tevens het aantal categorieën monumenten in het Brim
teruggebracht van vijf naar drie: woonhuizen, kerkgebouwen en ‘overige’.
De hoogte van de subsidie wordt bepaald door een percentage van de noodzakelijke
instandhoudingskosten. Deze kosten – subsidiabele kosten genoemd – worden door de
minister vastgesteld op basis van het ingediende instandhoudingsplan. Het subsidiepercentage
is afhankelijk van de categorie van de desbetreffende rijksmonumenten of zelfstandige
onderdelen: 25% voor woonhuizen, 65% voor kerkgebouwen en 60% voor de categorie
‘overige’. Voor decentrale overheden geldt voor alle monumenten een subsidiepercentage van
30%.
Per aanvraag kunnen voorts bij ministeriële regeling maximale subsidiabele kosten worden
vastgesteld. Zo wordt voorkomen dat een kleine groep monumenten met een grote
restauratiebehoefte een onevenredig beslag legt op het beschikbare budget.
De eigenaar bepaalt onder het Brim 2011 in beginsel zelf waarvoor hij subsidie aanvraagt. Dit
kan voor één beschermd monument, maar ook voor meerdere beschermde monumenten
tegelijk. Ook is het bij monumenten die uit meerdere zelfstandige onderdelen bestaan, mogelijk
om een aanvraag te doen voor één of meer van die zelfstandige onderdelen. Een eigenaar kan
alleen een aanvraag indienen voor (zelfstandige onderdelen van) beschermde monumenten
waarvan hij eigenaar is.
Voor een specifieke groep monumenteigenaren geldt een specifiek subsidieregime. Nederland
telt enkele tientallen organisaties met een aanzienlijk aantal rijksmonumenten in eigendom, die
zij duurzaam in stand houden. Het betreft onder andere maatschappijen voor stadsherstel en
particuliere organisaties die zich toeleggen op restauratie en beheer van moeilijk te exploiteren
monumenten. Indien een dergelijke organisatie tenminste 20 rijksmonumenten in eigendom
heeft en over voldoende professionele deskundigheid beschikt, kan zij desgevraagd worden
aangewezen als organisatie voor monumentenbehoud. Aangewezen organisaties hebben voor
al hun rijksmonumenten aanspraak op subsidie en voor al deze monumenten kan in één keer
subsidie worden aangevraagd via een gecombineerd instandhoudingsplan.
Sommige instandhoudingsprojecten zijn zo grootschalig dat de instandhouding in de praktijk
problematisch is. Hiervoor kent de instandhoudingsregeling een apart budget. Alleen heel
grootschalige instandhoudingsprojecten komen hiervoor in aanmerking. Zonder een dergelijke
voorziening zouden voor deze projecten in de praktijk waarschijnlijk geen aanvragen worden
gedaan. Het totale budget dat voor instandhoudingssubsidies beschikbaar is, wordt dan ook
verdeeld in een budget voor de "reguliere" Brim-subsidies en een budget voor “grootschalige”
instandhoudingsprojecten. Voor beide budgetten geldt een subsidieplafond en beide budgetten
worden verdeeld in de volgorde van ontvangst van de aanvragen.
De instandhoudingsregeling maakt behalve subsidiëring van instandhoudingsplannen ook
subsidiëring van omvangrijke restauraties mogelijk. Dit kan op grond van artikel 35 van het Brim
2011. Tot nu toe betroffen de restauratiesubsidieregelingen die op het Brim zijn gebaseerd,
incidenteel beschikbaar gestelde middelen. Inmiddels is hiervoor een structureel budget
beschikbaar.
Voor restauraties van bepaalde objecten in een tuin- en parkaanleg van een historische
buitenplaats bestond een aparte subsidieregeling: het Besluit rijkssubsidiëring historische
buitenplaatsen (Brhb). Onder het Brim konden eigenaren die voor Brhb-subsidie in aanmerking
kwamen, voor de desbetreffende objecten geen instandhoudingssubsidie aanvragen. Dit was
voor veel buitenplaatseigenaren lastig, omdat zij voor de hoofd- en bijgebouwen wel al een
beroep konden doen op het Brim. Met ingang van 1 april 2010 kan ook instandhoudingssubsidie

B8278.K-1 (concept)

13

voor groene monumenten worden aangevraagd. Hiertoe worden onder meer de aangelegde
parken en tuinen van een buitenplaats gerekend. Alle buitenplaatseigenaren kunnen dan bij één
regeling terecht: het Brim 2011. Met het Brim 2011 wordt het Brhb per 1 januari 2011
ingetrokken. Wel kunnen tot en met 31 januari 2011 nog eenmalig Brhb-subsidieaanvragen
worden ingediend. Dit betekent dat in het overgangsjaar 2011 eigenaren kunnen kiezen op
welke subsidieregeling zij een beroep doen.
Met ingang van 1 januari 2010 geldt voor alle nieuwe subsidieregelingen van de rijksoverheid
het zogenaamde Uniform subsidiekader (USK). Om de lasten van ontvangers en verstrekkers
van rijkssubsidies terug te dringen heeft de regering besloten om een uniform bindend kader in
te voeren voor een eenvoudiger uitvoering en financieel beheer van rijkssubsidies. Dit
subsidiekader heeft de vorm van Aanwijzingen voor de Rijksdienst van de Minister-President.
Het USK gaat uit van drie arrangementen voor subsidieverstrekking. In ieder arrangement
gelden specifieke, verplichte, voorschriften voor de uitvoering en de verantwoording. Verder
bevat het USK voorschriften inzake termijnen voor de subsidieverlening, de aanvraag tot
vaststelling van de subsidie en de vaststelling zelf.
Het USK is in het Brim 2011 geïntegreerd. Subsidiebedragen onder de € 25.000 worden
vastgesteld zonder dat de subsidieontvanger op voorhand een prestatieverklaring of financiële
verantwoording hoeft te overleggen. Bij subsidiebedragen tussen de € 25.000 en € 125.000
wordt de subsidieontvanger bij de vaststelling standaard om een prestatieverklaring gevraagd
maar niet om een financiële verantwoording. Bij subsidiebedragen boven de € 125.000 is naast
een prestatieverklaring ook een financiële verantwoording vereist. Ter onderbouwing van de
financiële verantwoording kan – al dan niet steekproefsgewijs – om een accountantsverklaring
worden gevraagd. In andere gevallen kan achteraf worden verzocht de originele rekeningen en
betalingsbewijzen te overleggen.
1.3. Maatregelen tot wijziging van de instandhoudingsregeling
Met het Brim 2011 zijn een aantal maatregelen doorgevoerd, die samengevat op het volgende
neerkomen.
1. Vereenvoudiging van de categorieën monumenten. Het begrip woonhuizen wordt
aangescherpt en het aantal categorieën wordt teruggebracht van vijf naar drie. Alle boerderijen,
ongeacht de huidige functie van de agrarische gebouwen, vallen nu in de categorie ‘overige’.
Voor deze categorie bestaat dus aanspraak op subsidie.
2. Eigenaren met aanspraak op subsidie kunnen, indien zij dat willen, kiezen voor een lening in
plaats van subsidie.
3. Ontkoppeling van de instandhoudingsregeling en het monumentenregister. Dat wil zeggen
dat de eis van één aanvraag voor het hele beschermde monument is losgelaten. Voortaan mag
in één aanvraag subsidie worden gevraagd voor een beschermd monument, maar ook voor een
zelfstandig onderdeel daarvan. Ook is het mogelijk voor meerdere beschermde monumenten of
zelfstandige onderdelen tegelijk één aanvraag te doen. Monumenteigenaren bepalen in
beginsel zelf waarvoor ze subsidie aanvragen. Door de ontkoppeling is ook de
complexbescherming niet langer relevant voor de subsidieverlening.
4. Vereenvoudiging van de subsidiepercentages. Het recht op fiscale aftrek van
onderhoudskosten is niet langer relevant voor de hoogte van het subsidiepercentage.
5. Vereenvoudiging van de regels voor aangewezen organisaties voor monumentenbehoud. De
doelstelling van monumentenbehoud kan nu ook blijken uit een statutaire nevendoelstelling of
uit de feitelijke werkzaamheden. Dit maakt aanwijzing van woningcorporaties mogelijk.
Daarnaast vervalt de eis uit het Brim om per beschermd monument tenminste 50% van het
maximumbedrag aan subsidiabele kosten te besteden.
6. Intrekking van het Besluit rijkssubsidiëring historische buitenplaatsen. Eigenaren die voor die
subsidieregeling in aanmerking komen, kunnen in 2011 nog kiezen op welke subsidieregeling

B8278.K-1 (concept)

14

(Brim 2011 of Brhb) zij een beroep doen. Met ingang van 2012 kan alleen nog
instandhoudingssubsidie worden aangevraagd.
7. Invoering van het rijksbrede Uniform Subsidiekader. De vereenvoudigingen die hiermee
samenhangen, hebben vooral betrekking op het verantwoorden en vaststellen van subsidies.
8. Opname van een structurele voorziening in de instandhoudingsregeling voor de verlening
van restauratiesubsidies (artikel 35). Hierdoor wordt een nieuwe restauratieachterstand
voorkomen. Dit wordt mogelijk door de beschikbaarstelling van een structureel
restauratiebudget als gevolg van herschikking van de middelen die beschikbaar zijn voor de
monumentenzorg.
9. Verhoging van het instandhoudingsbudget.
10. Op grond van de instandhoudingsregeling kan nu ook de instandhouding van
archeologische rijksmonumenten worden gesubsidieerd. Dit is mogelijk geworden door het
beschikbaar komen van daartoe bestemde structurele extra middelen.
1.4. De inhoud van het Brim 2011 in schema

B8278.K-1 (concept)

15

Woonhuizen

Andere beschermde monumenten dan
woonhuizen

Instandhoudingsplan nee

ja

Grondslag

subsidiabele kosten

fiscaal aftrekbare onderhoudskosten

Recht op fiscale
Geen recht op
Met of zonder recht op fiscale aftrek
aftrek van
fiscale aftrek van
van onderhoudskosten
onderhoudskosten onderhoudskosten

Financiële steun

Uitzondering 1

lening

lening

subsidie

Restauratiefondshypotheek

Restauratiefondshypotheek

subsidiepercentage:
- kerkgebouwen: 65%
- ‘overige’: 60%

max. 70% van de
fiscaal aftrekbare
onderhoudskosten

max. 100% van de
fiscaal aftrekbare
onderhoudskosten

desgewenst lening in plaats van subsidie

Aangewezen organisaties voor monumentenbehoud:
subsidie op basis van een gecombineerd instandhoudingsplan
ook subsidie voor woonhuizen; subsidiepercentage voor woonhuizen: 25%

Uitzondering 2

Decentrale overheden:
ook subsidie voor woonhuizen
subsidiepercentage voor alle categorieën monumenten: 30% van subsidiabele kosten
geen lening in plaats van subsidie mogelijk

De specifieke onderdelen van het Brim 2011 worden toegelicht in de artikelsgewijze toelichting.
2. Relatie tussen vergunningverlening en subsidiëring
De vergunningverlening voor gebouwde en groene rijksmonumenten geschiedt in het stelsel
van de Monumentenwet 1988 in de regel door de gemeente. Voor archeologische
rijksmonumenten verleent de minister van OCW de vergunningen. Zowel de
vergunningverlening als de subsidiëring voor rijksmonumenten geschiedt met het oog op
kwaliteitsborging. Het principiële verschil tussen beide is dat vergunningverlening beoogt
wijzigingen te begeleiden en ongewenste activiteiten te voorkomen, en dat subsidieverlening
beoogt gewenste activiteiten te stimuleren.

B8278.K-1 (concept)

16

Voor het verrichten van onderhoud is in beginsel geen vergunning nodig. Voor
restauratiewerkzaamheden zal dit meestal wel het geval zijn. De eigenaar zal er in het kader
van de subsidieverlening dan ook op worden gewezen dat mogelijk een vergunning nodig is. Bij
weigering van de vergunning zal de subsidiebeschikking worden aangepast. Daarmee komt
immers vast te staan dat de gesubsidieerde werkzaamheden niet (geheel) mogen worden
uitgevoerd.
In het Brim 2011 zijn bepalingen opgenomen om de procedures op elkaar af te stemmen. Een
afschrift van de subsidiebeschikkingen wordt aan de desbetreffende gemeente en provincie
gestuurd (zie artikel 14 en artikel 28).
Met de invoering van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) wordt het
vergunningstelsel van de Monumentenwet 1988 ondergebracht in de Wabo voor zover het geen
archeologische monumenten betreft. De invoering van deze wet brengt geen verandering in de
bestaande bevoegdheidsverdeling.
3. Financiële gevolgen
De wijziging van de instandhoudingsregeling heeft voor de rijksbegroting geen gevolgen. Voor
het instandhoudingsbudget wordt jaarlijks een subsidieplafond vastgesteld. Het subsidieplafond
voor 2010 bedraagt € 51 miljoen. Vanaf 2012 vindt een herschikking plaats van de voor de
monumentenzorg beschikbare middelen. De wijze waarop het programmageld voor de
monumentenzorg wordt ingezet, is vermeld in de beleidsbrief MoMo (Hfst. 6, Tabel 1). De
herschikking is mogelijk doordat het zogenaamde revolving fund – het budget voor de
verstrekking van laagrentende leningen – dan voldoende op sterkte is. Voor een structureel
restauratiebudget is € 16 miljoen vrijgemaakt. Hiermee wordt gevolg gegeven aan de
aanbevelingen van het onderzoek van PRC Bouwcentrum naar de restauratieachterstand bij
rijksmonumenten (2006), aan verzoeken vanuit het veld in het kader van de evaluatie van het
Brim en aan MoMo.
Daarnaast heeft Financiën in verband met de afschaffing van de vrijstelling van
overdrachtsbelasting voor monumenteigenaren jaarlijks € 23 miljoen overgeheveld naar de
OCW-begroting, ten behoeve van het subsidiebudget voor de monumentenzorg. Het geld zal
ten dele worden bestemd voor restauratiesubsidies, maar zal vanaf 2012 voor een deel ook
worden ingezet voor de doelstellingen van MoMo.
Voor monumenteigenaren is de omvang van de financiële ondersteuning afhankelijk van het
maximumbedrag aan subsidiabele kosten of de maximaal toe te kennen lening.
De laagrentende leningen aan eigenaren van woonhuizen worden verstrekt uit het revolving
fund van het NRF. Hiertoe is het revolving fund versterkt. Vanaf 2012 zal het NRF de vraag
naar laagrentende leningen naar verwachting grotendeels op eigen kracht aankunnen en kan
de voeding vanuit de rijksbegroting sterk worden verlaagd. Een sterke toename van het aantal
leningaanvragen door de ontkoppeling van instandhoudingsregeling en het
monumentenregister of de introductie van de keuzevrijheid voor een lening wordt niet verwacht.
Mocht daarvan toch sprake zijn, dan zal dit in eerste instantie binnen het revolving fund worden
opgevangen. Indien de beschikbare middelen niet toereikend zijn, zullen er, net als bij de
subsidievariant, ook leningaanvragen afgewezen kunnen worden.
Het is aannemelijk dat de druk op het subsidiebudget enigszins zal toenemen. Er zijn meer
subsidieaanvragen mogelijk door de ontkoppeling van instandhoudingsregeling en
monumentenregister en door het openen van de mogelijkheid van aanwijzing van
woningbouwcorporaties als organisatie voor monumentenbehoud. Ook de openstelling van de
instandhoudingsregeling voor zogenoemde groene en archeologische rijksmonumenten
betekent een toename van het aantal aanvragen. In verband met de instroom van deze laatste
twee groepen monumenten is via de OCW-begroting extra geld beschikbaar gekomen. Dit
bedrag is verdisconteerd in voornoemde € 51 miljoen. Door de instelling van subsidieplafonds
zal een toename van het aantal echter niet leiden tot overschrijding van het budget. Dit betekent
dus dat de vereenvoudigingen budgettair neutraal kunnen worden doorgevoerd.

B8278.K-1 (concept)

17

Overigens zal er altijd een overvraag naar instandhoudings- en restauratiesubsidie blijven
bestaan. Uit het onderzoek van PRC Bouwcentrum is gebleken dat er na het wegwerken van de
restauratieachterstand nog steeds restauraties nodig zullen blijven bij een (wisselend) deel van
het bestand aan rijksmonumenten. Dit betekent continuïteit in werkgelegenheid en scholing in
de restauratiebranche, waardoor het ambacht behouden blijft.
4. Uitvoeringsconsequenties en administratieve lasten
4.1. Uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid
In vergelijking met het voormalige Brim, is het Brim 2011 op een groot aantal punten
vereenvoudigd, zowel voor de burger als voor de uitvoerende instantie, de Rijksdienst voor het
Cultureel Erfgoed (RCE). Voor de uitvoerbaarheid zijn met name de volgende
vereenvoudigingen van belang: de ontkoppeling van de instandhoudingsregeling en het
monumentenregister, inclusief het terugbrengen van het aantal categorieën, en het loslaten van
het onderscheid tussen eigenaren met en eigenaren zonder recht op fiscale aftrek van
onderhoudskosten. Door de vermindering van het aantal categorieën zijn de toepasselijke
categorie, het maximumbedrag aan subsidiabele kosten en het subsidiepercentage
eenvoudiger te bepalen. Ook hoeft de RCE niet meer te toetsen of een eigenaar wel of geen
recht heeft op belastingaftrek. Dit levert een verlaging op van het risico op misbruik en
oneigenlijk gebruik. Daarnaast wordt het Brim 2011 voor de aangewezen organisaties voor
monumentenbehoud een stuk eenvoudiger gemaakt. Deze maatregelen zijn met het veld
besproken en hier werd positief op gereageerd.
Ook is de indieningstermijn opgerekt. Eigenaren van een rijksmonument kunnen met
voorliggend voorstel hun aanvraag al vanaf 15 januari indienen in plaats van 1 april. De
spreiding van de aanvragen die daardoor mogelijk is, maakt de regeling beter uitvoerbaar.
Tevens is het USK in het Brim 2011 geïntegreerd. De reductie die dit voor de burger aan
administratieve lasten oplevert is verwerkt in de berekening van de administratieve lasten
hieronder. In het kader van het USK wordt handhavingsbeleid vastgesteld, dat ook betrekking
heeft op de aan subsidieontvangers opgelegde subsidieverplichtingen.
De auditdienst van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft de tekst
beoordeeld op handhaafbaarheid. De opmerkingen van de auditdienst zijn verwerkt in het Brim
2011.
4.2. Administratieve lasten
Met betrekking tot de vermindering van de administratieve lasten voor de burger zij het
volgende opgemerkt. Bij de invoering van het voormalige Brim was berekend dat de
uiteindelijke netto-reductie in uren 3.070 zou bedragen en bovendien een geldelijke reductie
van € 141.355. Hiermee kwam de totale administratieve last op 31.413 uren en € 441.984 aan
kosten.
Met het Brim 2011 zal opnieuw een reductie van de administratieve lasten voor de burger
worden gerealiseerd. De totale administratieve lasten voor de burger komen voor het Brim 2011
op 15.418 uur en € 208.093 aan kosten. Dit resulteert uiteindelijk in een verlaging van 15.995
uren en € 233.891 aan kosten.
Tot 2017 moet er echter nog rekening gehouden worden met administratieve lasten
voortvloeiend uit de oude subsidieregelingen: het Brrm 1997, het Brom en het Brhb. Voor het
Brrm 1997 kunnen geen nieuwe aanvragen meer worden ingediend, maar dient de burger
(subsidieontvanger) nog wel zijn financiële eindverantwoording in te dienen. Voor
onderhoudssubsidie op grond van het Brom komen die eigenaren in aanmerking, waarvan de
monumenten nog niet in het Brim (2011) zijn ingestroomd. Het laatste instroomjaar is 2011,
zodat de desbetreffende eigenaren nog tot 1 april 2012 een Brom-subsidieaanvraag kunnen

B8278.K-1 (concept)

18

indienen. Subsidieaanvragen op grond van het Brhb kunnen nog tot en met 31 januari 2011
worden ingediend.
Bovenstaande levert naast het Brim tot en met 2016 nog de volgende administratieve lasten op:
2011: 9.841 uren en € 254.597 aan kosten
2012: 4.725 uren en € 121.263 aan kosten
2013: 958 uren en € 244 aan kosten
2014: 558 uren en € 117 aan kosten
2015: 358 uren en € 78 aan kosten
2016: 158 uren en € 39 aan kosten
5. Transponeringstabel
In verband met het grote aantal wijzigingen is er niet voor gekozen om het voormalige Brim te
wijzigen, maar is een nieuw Brim 2011 tot stand gebracht. Veel artikelen uit dit besluit zijn
gelijkluidend of betreffen hetzelfde onderwerp als in het Brim het geval was. Daarom volgt hier
een tabel waaruit blijkt hoe de artikelen van dit besluit zich verhouden tot het voormalige Brim.

B8278.K-1 (concept)

19

Artikel uit het Brim 2011

Artikel uit het voormalige Brim

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42

1
2
3
4
5
6
8
9
10
11
12
13
15
16
18, 19, 20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
33
34
35
36
37
38
43
41
42
47
48

B8278.K-1 (concept)

20

II. Artikelsgewijze toelichting
Artikel 1
In dit artikel zijn geen begrippen opgenomen die reeds in de Monumentenwet 1988 zijn
omschreven. Die wet bepaalt immers in artikel 1 dat de daar gehanteerde begrippen ook gelden
voor de op de wet berustende bepalingen.
In onderdeel b is omschrijving van het begrip eigenaar opgenomen. Dit is niet alleen de
natuurlijke persoon of rechtspersoon die het recht van eigendom op een beschermd monument
heeft, maar ook degene die daar een ander zakelijk recht op heeft, zoals het recht van erfpacht
of het recht van opstal. Huurders, pachters en beheerders worden niet als eigenaar
aangemerkt. Een vereniging van eigenaren van een appartementencomplex wordt als één
eigenaar beschouwd. De appartementsgerechtigden hebben gezamenlijk het
appartementencomplex in eigendom. Bij onverdeelde eigendom gelden de gezamenlijke
eigenaren – bijvoorbeeld huwelijkspartners of erven – als één eigenaar.
Met het inspectierapport in onderdeel e wordt gedoeld op inspectierapporten voor alle soorten
monumenten. Zo gaat het bij gebouwde monumenten om een bouwkundig inspectierapport.
Ingeval van een subsidieaanvraag voor instandhouding van een gebouwd monument inclusief
het zich daarin bevindende orgel – bijvoorbeeld bij kerken – wordt met inspectierapport tevens
gedoeld op een rapport over de technische staat van het orgel. Dit rapport zal vanwege de
vereiste specifieke deskundigheid doorgaans door een andere deskundige worden opgesteld
dan degene die de staat van het gebouw inspecteert. Bij archeologische en groene
monumenten gaat het om een rapport waaruit de fysieke (onderhouds)toestand va n het
monument blijkt.
In onderdeel f is omschreven welke beschermde monumenten of zelfstandige onderdelen van
beschermde monumenten als woonhuizen worden aangemerkt. Waar hierna van beschermde
monumenten wordt gesproken, wordt ook gedoeld op zelfstandige onderdelen van beschermde
monumenten (zie onderdeel h).
Onder woonhuizen vallen in de eerste plaats beschermde monumenten die in oorsprong geheel
of gedeeltelijk zijn vervaardigd voor bewoning. Het gaat hier dus, behalve om monumenten die
geheel als woonhuis zijn vervaardigd, ook om monumenten met in oorsprong gemengde
functies, zoals: wonen/horeca, wonen/kantoor, wonen/pakhuis, wonen/werken en wonen/winkel.
Daarnaast vallen er beschermde monumenten onder die oorspronkelijk een andere functie dan
bewoning hadden, maar die thans voor meer dan de helft (in m²) voor bewoning in gebruik zijn.
Kelders, zolders, bergingen en garages worden hierbij aangemerkt als ruimtes met een
woonfunctie.
Bij gebouwen zoals kazernes, kloosters en internaten, is veelal sprake van een oorspronkelijke
specifieke woonfunctie, maar het karakter van deze gebouwen wordt in de eerste plaats
bepaald door respectievelijk hun militaire, religieuze en onderwijsfunctie. Daarom vallen zij,
zolang zij hun oorspronkelijke functie hebben, niet onder de categorie woonhuizen maar onder
de categorie ‘overige’. Indien zij hun oorspronkelijke functie echter verloren hebben en thans
voor meer dan de helft worden bewoond, worden zij wel als woonhuis aangemerkt.
Tot slot worden bepaalde beschermde monumenten nooit als woonhuis aangemerkt, ook niet
als ze thans worden bewoond. Dit zijn woonhuizen die als museum zijn geregistreerd,
kerkgebouwen, kastelen, paleizen, buitenplaatsen, landhuizen, gebouwen van liefdadigheid,
molens, gemalen, agrarische gebouwen en watertorens. Voor dergelijke monumenten is
meestal sprake van een grotere instandhoudingsopgave in relatie tot de
exploitatiemogelijkheden dan bij andere monumenten. Dit hangt samen met hun omvang,
constructiewijze of de aanwezigheid van specifieke monumentale waarden die de
gebruiksmogelijkheden beperken.

B8278.K-1 (concept)

21

Beschermde monumenten die in oorsprong als woonhuis zijn vervaardigd en die geregistreerd
staan in het Nederlands Museumregister, worden niet aangemerkt als woonhuis. De eigenaren
van deze monumenten – vaak stichtingen – hebben veelal geen recht op fiscale aftrek van
onderhoudskosten, en bovendien beperkte inkomsten. Tegelijkertijd is in veel gevallen sprake
van een museumwoning of één of meer stijlkamers. De kosten van instandhouding van het
gebouw met zijn interieur en de museumcollectie drukken dan extra zwaar en rechtvaardigen
een aanspraak op subsidie in plaats van een lening. Het Nederlands Museumregister wordt
beheerd door de Stichting Het Nederlands Museumregister.
Onder agrarische gebouwen vallen zowel hoofd- als bijgebouwen van boerderijen, alsmede
vrijstaande gebouwen zoals schuren en schaapskooien. Ook het woonhuisgedeelte van de
boerderij valt onder de agrarische gebouwen. Daarbij maakt het niet uit of het vrij staat of aan
het bedrijfsgedeelte is vastgebouwd. Of sprake is van een dergelijke verbinding is
streekgebonden, maar het principe van woon- en bedrijfsgedeelte is overal hetzelfde. Evenals
bij voornoemde kazernes, kloosters en internaten staat bij boerderijen de woonfunctie niet
voorop. De huidige functie doet bij agrarische gebouwen niet ter zake. Dus ook als in het
bedrijfsgedeelte thans wordt gewoond, geldt dit niet als woonhuis.
Bij kerkgebouwen als bedoeld in onderdeel g gaat het om gebouwen die in oorsprong
uitsluitend of voor een overwegend deel zijn vervaardigd voor de gezamenlijke belijdenis van de
godsdienst of levensovertuiging. Het gaat dus uitsluitend om die gebouwen waarin zich de
ruimte bevindt waar deze gezamenlijke belijdenis plaatsvond. Het huidige gebruik van
kerkgebouwen is niet van belang. Kerktorens worden voor de toepassing van het Brim 2011 tot
de kerkgebouwen gerekend.
Graf-, en rouwkapellen worden niet gerekend tot de categorie ‘kerkgebouwen’ maar tot de
categorie ‘overige’. Bij kloosters geldt de kloosterkapel of kloosterkerk als kerkgebouw in de zin
van het Brim 2011, indien deze is aan te merken als een zelfstandige bouwkundige eenheid.
Gebouwen zoals pastorieën, kosterswoningen en dergelijke worden overigens altijd aangemerkt
als woonhuis, ook als ze met een kerkgebouw onder één monumentnummer staan
geregistreerd. Het betreft dan een zelfstandig onderdeel (zie onderdeel h hierna) waarvoor
alleen aanspraak op een lening bestaat (zie artikel 2).
In onderdeel h is een voor de systematiek van het Brim 2011 wezenlijke begripsbepaling
opgenomen: een ‘zelfstandig onderdeel’ van een beschermd monument. Veel beschermde
monumenten zijn één geheel, zonder dat verschillende zelfstandige onderdelen te
onderscheiden zijn, maar het komt regelmatig voor dat dit wel mogelijk is. In dergelijke gevallen
kan de eigenaar ook voor één of meer van deze zelfstandige onderdelen een lening of subsidie
aanvragen. Onderdeel h geeft de vier mogelijkheden aan waarbij sprake is van een zelfstandig
onderdeel. Voor zowel gebouwde monumenten als voor groene monumenten en
archeologische monumenten wordt hieronder toegelicht wat als zelfstandig onderdeel kan
gelden.
Zelfstandige bouwkundige eenheid
Gebouwde monumenten kunnen bestaan uit één ondeelbaar geheel of uit meerdere
zelfstandige onderdelen. In het eerste geval bestaat het gebouwde monument uit één
zelfstandige bouwkundige eenheid, in het laatste geval bestaat het uit meerdere zelfstandige
bouwkundige eenheden.
Of sprake is van een zelfstandige bouwkundige eenheid, hangt in hoge mate af van de feitelijke
situatie en kan op verschillende manieren worden vastgesteld. Eén mogelijkheid is de
zakenrechtelijke benadering, door aan te haken bij het begrip onroerende zaak als bedoeld in
het Burgerlijk Wetboek. Eén onroerende zaak geldt in beginsel als één zelfstandige
bouwkundige eenheid. Bestanddelen van een onroerende zaak zijn niet zelfstandig en worden
dus ook niet aangemerkt als zelfstandige bouwkundige eenheid. Een vertrek, uitbouw, kap,
fundering of gevel – allemaal bestanddelen van een onroerende zaak – zijn dus niet aan te

B8278.K-1 (concept)

22

merken als zelfstandig onderdeel in de zin van deze regeling.
Maar het kan ook zijn dat niet vaststaat wat als één onroerende zaak moet worden aangemerkt.
Dit speelt bijvoorbeeld bij grotere fabriekscomplexen in handen van één eigenaar. In dergelijke
gevallen kunnen de zelfstandige bouwkundige eenheden ook vanuit bouwkundige optiek
worden vastgesteld. Bij een fabriek die bestaat uit één grote ruimte is sprake van één
zelfstandige bouwkundige eenheid. Constructief en functioneel vormt het immers één geheel.
Indien een fabriek uit meerdere bouwdelen bestaat, kan er nog steeds sprake zijn van één
zelfstandige bouwkundige eenheid. Dit is het geval indien tussen de verschillende bouwdelen
geen scheidingsmuren staan en de bouwdelen geen eigen ingang hebben. Alleen als de fabriek
bestaat uit verschillende afgesloten bouwdelen met een eigen ingang, kan sprake zijn van
verschillende zelfstandige bouwkundige eenheden en daarmee van verschillende zelfstandige
onderdelen.
In het algemeen zullen vrijstaande bouwwerken worden aangemerkt als zelfstandige
bouwkundige eenheden. Bij aan elkaar vastgebouwde bouwwerken kan worden gesproken van
verschillende zelfstandige bouwkundige eenheden, indien ze in constructief en functioneel
opzicht te onderscheiden zijn. Te denken valt aan een kerk met een aangebouwde
kerkhofmuur, aan een arbeiderswoning in een rijtje arbeiderswoningen, of aan een vestingmuur
met daarop een molen. Bij een woonblok met één doorlopend dak zal elke verticale eenheid,
bestaande uit een benedenwoning, een bovenwoning en eventuele tussenwoningen, van de
fundering tot en met het dak,als één zelfstandige bouwkundige eenheid gelden. Individuele
appartementen in een woonblok of in een flatgebouw worden niet als zelfstandige bouwkundige
eenheid aangemerkt.
Voor de vraag wat als een zelfstandige bouwkundige eenheid kan worden beschouwd, kan ook
aansluiting worden gezocht bij de toekomstige Basis Gebouwen Registratie. Hierin zal de
afbakening van individuele panden worden geregistreerd. Wat hier als een pand wordt
beschouwd, zal in de meeste gevallen ook als zelfstandige bouwkundige eenheid kunnen
worden aangemerkt. Dit geldt uitdrukkelijk niet voor de eveneens in deze registratie
onderscheiden ‘verblijfsobjecten’. Dit begrip ziet immers ook op appartementen, die als zodanig
nooit als zelfstandige bouwkundige eenheid gelden. Het Objectenhandboek basisregistraties
adressen en gebouwen (2009) is beschikbaar via de website van het Kadaster:
www.kadaster.nl/BAG/docs/objectenhandboek_2009.pdf. Hierin wordt aan de hand van
afbeeldingen toegelicht wat als een pand kan worden aangemerkt.
Overigens is voor de vaststelling van zelfstandige onderdelen van gebouwde monumenten niet
rechtstreeks aansluiting gezocht bij het begrip pand uit de Basis Gebouwen Registratie, omdat
niet al deze monumenten zich onder dit begrip laten vangen. Daarom is aansluiting gezocht bij
het begrip zelfstandige bouwkundige eenheid, dat afkomstig is uit jurisprudentie op de
Monumentenwet 1988.
Toren van een kerkgebouw
De toren van een kerkgebouw wordt altijd aangemerkt als zelfstandig onderdeel, hoewel dit niet
altijd een zelfstandige bouwkundige eenheid is. De eigendom van de toren en de rest van het
kerkgebouw is in veel gevallen om historische redenen in verschillende handen. De toren is dan
eigendom van de burgerlijke gemeente en de rest van de kerk van de kerkelijke gemeente. De
constructieve en functionele verwevenheid is daarmee sinds de Staatsregelingen van 1798 en
1801 ondergeschikt aan het eigendomsrecht. De zelfstandige bouwkundige eenheid van de
kerk wordt door het eigendomsrecht dus doorbroken. Daar komt bij dat de
eigendomsverhoudingen met betrekking tot kerktorens niet altijd juist zijn vermeld in het
kadaster en dat de Staatsregelingen niet overal zijn opgevolgd. Om discussies over de
eigendomsverhoudingen met betrekking tot kerktorens te voorkomen, wordt een kerktoren,
evenals de rest van het kerkgebouw, steeds als een zelfstandig onderdeel beschouwd.
Groene monumenten
Zogenoemde groene monumenten, zoals tuin en park van een buitenplaats, vormen in beginsel

B8278.K-1 (concept)

23

één geheel. Alle onderdelen van een beschermde tuin- en parkaanleg, zoals bomen, struiken,
gazons, paden en waterpartijen, gaan allemaal op in één groter geheel: de aanleg. Alleen in het
geval er sprake is van meerdere eigenaren, kunnen binnen een beschermde aanleg meerdere
zelfstandige onderdelen worden onderscheiden. Als één zelfstandig onderdeel gelden dan de
gezamenlijke kadastrale percelen en beplantingen die in handen zijn van één eigenaar. De zich
hier op of in bevindende gebouwen of werken, zoals bruggetjes, theekoepels, standbeelden,
oranjerieën, vallen hier niet onder. Dit zijn aparte zelfstandige onderdelen, want aan te merken
als zelfstandige bouwkundige eenheden.
Er zijn naast groene monumenten overigens ook andere beschermde aanlegvormen, zoals
fabrieksterreinen. Ook zij gelden in beginsel als één geheel en zijn alleen onder te verdelen in
verschillende zelfstandige onderdelen, indien er sprake is van meerdere eigenaren.
Archeologische monumenten
Voor archeologische monumenten geldt hetzelfde als voor groene monumenten. Een als
archeologisch monument aangewezen terrein is alleen in meerdere zelfstandige onderdelen te
verdelen, voor zover er sprake is van meerdere eigenaren van de desbetreffende kadastrale
percelen. Het zelfstandig onderdeel is dat gedeelte van het beschermde monument dat
eigendom is van één eigenaar.
Artikel 2
Eigenaren van woonhuizen ontvangen geen subsidie maar komen in aanmerking voor een door
het NRF te verstrekken lening voor de instandhouding van hun beschermd monument. Evenals
bij subsidie is een lening mogelijk voor een beschermd monument of voor een zelfstandig
onderdeel van een beschermd monument.
De hoogte van de lening bedraagt een percentage van de fiscaal aftrekbare onderhoudskosten.
Voor eigenaren met recht op fiscale aftrek is het percentage 70% en voor eigenaren zonder
recht op fiscale aftrek 100%. De Belastingdienst bepaalt de hoogte van de fiscaal aftrekbare
onderhoudskosten. Deze kunnen eenvoudig dienen als grondslag voor het bepalen van de
hoogte van de lening. Subsidiabele kosten en fiscaal aftrekbare onderhoudskosten komen voor
een groot deel overeen. Een aantal kostenposten is wel aftrekbaar maar niet subsidiabel.
Omgekeerd zijn er ook kosten die wel subsidiabel zijn maar niet worden aangemerkt als
aftrekbare onderhoudskosten.
Het verstrekken van laagrentende leningen door het NRF geschiedt onder door het NRF te
bepalen voorwaarden, zoals een verzekeringsplicht en een onderhoudsplicht alsmede
financieringstechnische voorwaarden.
Provincies, gemeenten, waterschappen en openbare lichamen die zijn ingesteld met toepassing
van de Wet gemeenschappelijke regelingen, komen niet in aanmerking voor een lening. Zij
komen in aanmerking voor subsidie.
De verstrekking van de lening door het NRF geschiedt onder hypothecair verband, waarbij het
NRF bij samenloop met andere hypotheken bereid is genoegen te nemen met een hypotheek
van hogere rangorde, dat wil zeggen een tweede, derde of hogere hypotheek.
Op basis va n een resolutie van de Staatssecretaris van Financiën kan een belanghebbende (de
eigenwoningbezitter) in een vroeg stadium, dat wil zeggen voorafgaande aan het onderhoud,
aan de Belastingdienst, Bureau Monumentenpanden (BBM), een beslissing vragen over de
hoogte van de fiscaal aftrekbare kosten. De kosten zijn aftrekbaar boven een drempel die
gekoppeld is aan de WOZ-waarde van de woning. Alleen het meerdere boven de drempel is
aftrekbaar.
Voorziet een eigenaar belangrijke uitgaven te gaan maken voor onderhoud aan zijn woning,
dan is het in het kader van de financiering van belang via het BBM in een zo vroeg mogelijk
stadium vooraf duidelijkheid te verkrijgen over de fiscale aftrekmogelijkheden. Het BBM baseert

B8278.K-1 (concept)

24

zijn beslissing op uitgebreide informatie ten aanzien van plannen, begrotingen en tekeningen.
Met de beslissing van het BBM kan de eigenaar zich tot het NRF wenden met het verzoek om
voor een lening in aanmerking te komen. De desbetreffende inspecteur zal bij de aangifte
inkomstenbelasting, mits zich geen grote wijzigingen hebben voorgedaan in de planvorming,
het standpunt van zijn collega bij het BBM volgen.
De totale financiering voor de betrokkene bestaat aldus uit een combinatie van fiscaal
aftrekbare kosten (rekening houdend met het marginaal tarief), een lening van het NRF,
eventuele overige financieringsbronnen en/of eigen geld.
Er zijn gevallen waarin het BBM een zogeheten nihil-beslissing afgeeft, hetgeen wil zeggen dat
er geen fiscale aftrek mogelijk is (omdat de werkzaamheden van dien aard zijn dat fiscaal geen
sprake - meer - is van onderhoud maar van de totstandkoming van een monument met een
andere bestemming).
Ter compensatie van dit nadeel verleent het NRF in zo’n geval een lening van maximaal 100%
van de (pro forma) vastgestelde fiscale onderhoudskosten. Het BBM wordt verzocht in die
situaties de bevoegdheid op zich te nemen een splitsing te maken in verbeteringskosten en
onderhoudskosten. De pro forma vaststelling van deze onderhoudskosten heeft dan weliswaar
fiscaal geen gevolg, maar kan wel gebruikt worden voor het verstrekken van de 100% lening.
Eigenaren van woonhuizen genieten voor het overgrote deel recht op fiscale aftrek van
onderhoudskosten. Slechts een gering aantal van hen heeft geen recht op aftrek. Om
aanspraak te maken op een hogere laagrentende lening, zullen die eigenaren moeten aantonen
dat - in het geval van een lichaam - er geen vennootschapsbelastingplicht bestaat dan wel - in
geval van natuurlijke personen - er geen recht op aftrek van onderhoudskosten bestaat. Dit kan
voorafgaande aan de werkzaamheden worden aangetoond door middel van een BBMverklaring. Het gaat daarbij overigens niet om de vraag of daadwerkelijk fiscale voordelen
worden gerealiseerd; in welke mate de eigenaar van zijn fiscale positie daadwerkelijk kan
profiteren, is niet relevant.
De situaties waarin een lichaam niet aan vennootschapsbelasting is onderworpen, volgen uit de
belastingwetgeving. Er bestaat geen recht op fiscale aftrek van onderhoudskosten, indien het
lichaam:
a. niet behoort tot de belastingplichtigen, bedoeld in de artikelen 2 en 3 van de Wet op de
vennootschapsbelasting 1969,
b. is vrijgesteld van belasting op grond van artikel 5, eerste lid, onderdeel a, van de Wet op de
vennootschapsbelasting 1969 waarop art 10.9 van de Wet inkomstenbelasting 2001 niet van
toepassing is, of
c. is vrijgesteld van belasting op grond van artikel 6 van de Wet op de vennootschapsbelasting
1969.
Bij natuurlijke personen ligt dat anders. In dat geval zal specifiek moeten worden aangetoond
dat de instandhoudingswerkzaamheden als zodanig geen recht op aftrek van
onderhoudskosten opleveren.
Artikel 3
De subsidie (voor een beschermd monument of een zelfstandig onderdeel) wordt verstrekt voor
de hele periode van zes kalenderjaren. Pas na afloop van die periode komt een eigenaar
opnieuw in aanmerking voor subsidie. Ook het instandhoudingsplan moet betrekking hebben op
die hele periode.
Het feit dat alleen eigenaren van een beschermd monument in aanmerking komen voor een
subsidie, sluit niet uit dat een eigenaar een ander kan machtigen om namens hem subsidie aan
te vragen. Dat kan een particulier zijn of een rechtspersoon als bijvoorbeeld een adviesbureau
of een beheerstichting.

B8278.K-1 (concept)

25

Omdat de subsidie gericht moet zijn op instandhouding van de monumentale waarde, worden –
bij ministeriële regeling – kosten vastgesteld die naar het oordeel van de minister noodzakelijk
zijn om het beschermd monument in stand te houden, en die als grondslag dienen voor de
subsidie. Het gaat daarbij om gedetailleerde voorschriften die niet passen in een algemene
maatregel van bestuur.
De vaststelling van de subsidiabele kosten is geen apart besluit waartegen bezwaar en beroep
mogelijk is. De subsidiabele kosten worden immers vastgesteld bij het besluit tot verlening van
de subsidie. Tegen dat besluit is wel bezwaar en beroep mogelijk. In dat verband kan ook de
vaststelling van de subsidiabele kosten aan de orde komen.
Artikel 4
Op grond van artikel 2 komen eigenaren van woonhuizen in aanmerking voor een lening. De
overige eigenaren komen in aanmerking voor subsidie. In de praktijk is gebleken dat sommige
eigenaren die in aanmerking komen voor subsidie, liever een laagrentende lening van het NRF
krijgen. Aangewezen organisaties voor monumentenbehoud en overige eigenaren van andere
beschermde monumenten dan woonhuizen kunnen in plaats van subsidie een lening
aanvragen. Heeft een eigenaar gekozen voor subsidie, dan kan hij daar niet meer op terug
komen gedurende de looptijd van het instandhoudingsplan. Indien een eigenaar in plaats van
subsidie voor een lening heeft gekozen, kan hij opnieuw voor subsidie kiezen na uitvoering van
de met een lening gefinancierde werkzaamheden. Hij hoeft dus niet te wachten tot de lening is
afgelost. Op deze wijze kan het met een lening gerestaureerde monument vervolgens met
subsidie in stand worden gehouden. Decentrale overheden komen alleen in aanmerking voor
subsidie.
Artikel 5
Het subsidieplafond is een waarborg om te voorkomen dat sprake is van een
openeinderegeling. Daarnaast zijn natuurlijk ook de invulling van de subsidiabele kosten, de
hoogte van de subsidiepercentages en het maximumbedrag aan subsidiabele kosten uit een
oogpunt van kostenbeheersing van belang.
Het subsidieplafond geeft het bedrag aan dat voor het lopende begrotingsjaar respectievelijk
voor de komende begrotingsjaren beschikbaar is voor de verlening van subsidies. Het voor de
verlening van instandhoudingssubsidies beschikbare budget wordt verdeeld in een budget voor
de "reguliere" instandhoudingssubsidies en een budget voor subsidiëring van grootschalige
instandhoudingsprojecten (waarvoor een hoger maximumbedrag aan subsidiabele kosten
geldt). Daarom wordt voor beide een subsidieplafond vastgesteld. Ook voor de verlening van
restauratiesubsidies op grond van artikel 35 wordt een subsidieplafond vastgesteld. Een
subsidieplafond kan ook worden vastgesteld per categorie van beschermde monumenten of
zelfstandige onderdelen, of voor groepen aanvragers, bedoeld in artikel 4.
Wijzigingen in de meerjarenbegroting van de rijksoverheid kunnen aanleiding geven tot
wijziging van het subsidieplafond.
Een besluit tot vaststelling van het subsidieplafond zal worden bekendgemaakt in de
Staatscourant.
Artikel 6
De achtergrond van het voorschrift dat bij ministeriële regeling een maximumbedrag aan
subsidiabele kosten kan worden vastgesteld waarover per aanvraag subsidie kan worden
verstrekt, is om de beperkte middelen eerlijker te kunnen verdelen en aldus te voorkomen dat
bepaalde categorieën een onevenredig beslag leggen op het beschikbare budget.
Voor zover nodig zal hetgeen hierna is toegelicht, worden geregeld bij ministeriële regeling.

B8278.K-1 (concept)

26

In de praktijk werkt het maximumbedrag aan subsidiabele kosten per aanvraag als volgt. In het
geval dat een eigenaar één aanvraag indient voor één beschermd monument of voor één
zelfstandig onderdeel, geldt het maximumbedrag aan subsidiabele kosten in feite voor dat ene
beschermd monument of zelfstandige onderdeel. Kiest een eigenaar ervoor om voor meerdere
beschermde monumenten of zelfstandige onderdelen één aanvraag in te dienen, dan geldt het
maximumbedrag aan subsidiabele kosten voor al deze monumenten of zelfstandige onderdelen
samen (zie artikel 9). Dit laatste zal vooral aan de orde zijn als de totale subsidiabele kosten
van de in de aanvraag betrokken monumenten of zelfstandige onderdelen naar schatting niet
boven het maximumbedrag aan subsidiabele kosten uit zullen komen. Een eigenaar kan de
hoogte van de subsidiabele instandhoudingskosten zelf inschatten op basis van de subsidiabele
kosten die bij ministeriële regeling worden vastgesteld en die via de website van de Rijksdienst
voor het Cultureel Erfgoed (RCE) beschikbaar zijn. Of een eigenaar het beste één aanvraag
voor meerdere beschermde monumenten of zelfstandige onderdelen kan indienen, of juist één
aanvraag per beschermd monument of zelfstandig onderdeel, hangt af van de geschatte
subsidiabele kosten en van het voor de desbetreffende categorie geldende maximumbedrag
aan subsidiabele kosten. Vallen de beschermde monumenten of zelfstandige onderdelen in één
aanvraag in verschillende categorieën, dan geldt voor de aanvraag het hoogste
maximumbedrag van de betrokken categorieën.
Voor het subsidiepercentage geldt hetzelfde als voor de maximale subsidiabele kosten. Bij een
subsidieaanvraag voor monumenten of zelfstandige onderdelen uit verschillende categorieën
zal het subsidiepercentage gelden dat hoort bij de categorie waarvoor het hoogste
maximumbedrag geldt. Zie artikel 15, tweede lid, en de toelichting daarbij.
Aangewezen organisaties voor monumentenbehoud kunnen door middel van een
gecombineerde aanvraag in één keer voor elk beschermd monument of zelfstandig onderdeel
in hun bezit een aanvraag indienen. Dit komt in feite neer op een bundeling van aanvragen. Per
"aanvraag" – oftewel per beschermd monument of zelfstandig onderdeel dat in de
gecombineerde aanvraag is begrepen – geldt een maximumbedrag aan subsidiabele kosten.
Dit is het maximumbedrag aan subsidiabele kosten dat voor de desbetreffende categorie bij
ministeriële regeling is vastgesteld. Voorts geldt per beschermd monument of zelfstandig
onderdeel het subsidiepercentage dat voor de desbetreffende categorie is vastgesteld. Per
beschermd monument of zelfstandig onderdeel wordt zo het te verlenen subsidiebedrag
bepaald. Het totaalbedrag aan te verlenen subsidie voor de gecombineerde aanvraag zal
bestaan uit de som van de te verlenen subsidie per beschermd monument of zelfstandig
onderdeel waarop de aanvraag betrekking heeft.
Met het voorschrift van het tweede lid wordt een voorziening getroffen voor de subsidiëring van
de instandhouding van grootschalige projecten. Sommige projecten zijn zo grootschalig dat de
instandhouding in de praktijk problematisch is. Omdat voor de subsidiabele kosten een
maximumbedrag wordt vastgesteld, zouden zonder een bijzondere voorziening voor de
subsidiëring van dergelijke grootschalige projecten in de praktijk geen aanvragen worden
gedaan. Voor deze projecten is daarom een apart budget beschikbaar waarvoor een
afzonderlijk subsidieplafond zal worden vastgesteld. Beide budgetten worden verdeeld in
volgorde van ontvangst van de aanvragen (zie artikel 12). Subsidieaanvragen waarvan de
vastgestelde subsidiabele kosten boven het drempelbedrag voor grootschalige projecten
uitkomen, komen ten laste van het budget voor grootschalige projecten. Alle andere aanvragen
komen ten laste van het ‘reguliere’ instandhoudingsbudget.
Afgezien van het maximum voor de subsidiabele kosten is het Brim 2011 voor de subsidiëring
van de instandhouding van grootschalige projecten voor het overige van toepassing.
Artikel 7

B8278.K-1 (concept)

27

Het doel van de subsidieverstrekking op grond van dit besluit is de instandhouding van
monumenten. Subsidie wordt alleen verleend voor zover deze noodzakelijk is voor de
instandhouding van het monument. Bij ministeriële regeling wordt aangegeven wat subsidiabele
kosten zijn. Werkzaamheden ter uitvoering van het instandhoudingsplan moeten sober en
doelmatig zijn.
Artikel 8
Dit artikel bevat - naast artikel 4:35 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) dat een aantal
algemene weigeringsgronden bevat - een aantal specifieke gronden waarop de subsidie niet
wordt verstrekt.
Op grond van het eerste lid, onderdeel a, wordt geen subsidie verstrekt voor zover in de
subsidiabele kosten subsidie is verstrekt op grond van een andere rijkssubsidieregeling. Deze
bepaling is opgenomen om cumulatie van subsidies te voorkomen.
Op grond van het eerste lid, onderdeel b, wordt geen subsidie verstrekt voor zover de
subsidiabele kosten op grond van een verzekering worden gedekt dan wel op grond van de Wet
op de omzetbelasting op verschuldigde belasting in aftrek kunnen worden gebracht dan wel
anderszins niet ten laste van de aanvrager komen. Daaraan ligt de gedachte ten grondslag dat
geen subsidie behoort te worden verleend in de kosten die niet ten laste van de eigenaar
behoeven te komen. Kosten die door een verzekering worden gedekt, en kosten die op
verschuldigde BTW in aftrek kunnen worden gebracht, zijn dus niet subsidiabel. Of dergelijke
kosten daadwerkelijk bij de verzekeraar worden geclaimd of in aftrek worden gebracht, doet niet
ter zake.
Het voorschrift van artikel 20, waarin is bepaald dat de eigenaar verplicht kan worden een
verzekering af te sluiten, sluit aan op artikel 8. Wanneer een verzekering als bedoeld in artikel
20 is afgesloten en sprake is van schade, zal de vergoeding ook betrekking hebben op de
subsidiabele kosten. In dat geval zal op grond van artikel 8 bovenop de uitkering niet tevens
subsidie worden verstrekt in de subsidiabele kosten. Daarnaast ziet artikel 8 ook op de situatie
waarin anderszins sprake is van een uitkering uit een verzekering die de subsidiabele kosten
dekt.
Op grond van het eerste lid, onderdeel c, wordt geen subsidie verstrekt voor zover met de
werkzaamheden is begonnen voordat de subsidie is verleend. Uiteraard is het niet zo dat de
subsidie voor de hele planperiode wordt geweigerd indien al met de werkzaamheden is
begonnen. Wel wordt geen subsidie meer verleend voor de kosten van de werkzaamheden
waarmee is begonnen voordat de subsidie is verleend.
Overigens wordt op grond van dit besluit ook geen subsidie verstrekt aan de staat en aan
zelfstandige bestuursorganen zonder rechtspersoonlijkheid binnen de rechtspersoon staat. Op
grond van het subsidiebegrip van de Awb zijn geldstromen binnen één publiekrechtelijke
rechtspersoon geen subsidie.
Artikel 9
Een subsidieaanvraag kan alleen betrekking hebben op beschermde monumenten of
zelfstandige onderdelen daarvan. Een aanvraag kan worden gedaan voor één beschermd
monument of één zelfstandig onderdeel, of voor meerdere beschermde monumenten of
zelfstandige onderdelen tegelijk. Eén aanvraag betekent één maximumbedrag aan subsidiabele
kosten, meerdere aanvragen betekent meerdere maximumbedragen (zie artikel 6).
Een aanvraag wordt ingediend door één eigenaar en betreft uitsluitend beschermde
monumenten of zelfstandige onderdelen die hij zelf in eigendom heeft. Per aanvraag wordt één
aanvraagformulier ingediend. Voor aangewezen organisaties voor monumentenbehoud wordt
een apart aanvraagformulier vastgesteld, omdat zij op een vereenvoudigde wijze een
gecombineerde aanvraag kunnen indienen.

B8278.K-1 (concept)

28

Indien sprake is van onverdeelde eigendom, kan één van de gezamenlijke eigenaren een
aanvraag doen mede namens de mede-eigenaren. Een beschermd monument kan ook in
appartementen zijn opgesplitst. In dat geval zal via de vereniging van eigenaren een
gezamenlijke aanvraag moeten worden ingediend. De verdeling van de verleende subsidie over
de appartementsgerechtigden is een zaak van de vereniging van eigenaren.
Per aanvraag geldt behalve een maximumbedrag aan subsidiabele kosten ook een
drempelbedrag aan subsidie (zie artikel 17). Afhankelijk van de instandhoudingskosten voor de
beschermde monumenten en zelfstandige onderdelen die hij in eigendom heeft, kan een
eigenaar het aantal beschermde monumenten of zelfstandige onderdelen bepalen, dat hij in
één aanvraag wil betrekken. Zo zal de eigenaar voor de instandhouding van verschillende
standbeelden en tuinvazen behorende bij een parkaanleg van een buitenplaats één aanvraag
kunnen indienen, om zo boven het drempelbedrag uit te komen. Een eigenaar kan de hoogte
van de subsidiabele instandhoudingskosten zelf inschatten op basis van de subsidiabele kosten
die bij ministeriële regeling worden vastgesteld en die via de website van de Rijksdienst voor
het Cultureel Erfgoed (RCE) beschikbaar zijn.
Aanvragen kunnen worden ingediend vanaf 15 januari tot en met 31 augustus vóór het eerste
kalenderjaar van de periode waarover subsidie wordt gevraagd. Deze periode is verruimd ten
opzichte van het voormalige Brim. Hierdoor hebben aanvragers langer de gelegenheid om een
aanvraag in te dienen. Ook wordt hiermee een spreiding van de indiening van de aanvragen
beoogd.
Wanneer een aanvraag te vroeg of te laat is gedaan, zal deze worden afgewezen. Daarnaast
zal de aanvrager die binnen de gestelde periode een onvolledige aanvraag heeft ingediend, op
grond van de Awb in de gelegenheid wordt gesteld zijn aanvraag te completeren voordat de
aanvraag in behandeling wordt genomen en meetelt volgens het verdeelcriterium (zie artikel
12).
Artikel 10
Het vastgestelde aanvraagformulier wordt beschikbaar gesteld via de internetsite van de RCE,
www.cultureelerfgoed.nl. Via deze internetsite, of via www.monumenten.nl, kan het
aanvraagformulier ook digitaal worden ingevuld en ingediend (met dien verstande dat daarnaast
ook een ondertekeningsformulier en eventuele bijlagen moeten worden ingediend).
. Het aanvraagformulier zal net als de andere in het Brim 2011 genoemde formulieren en
modellen (in mandaat) worden vastgesteld door de Directeur van de RCE. Hetzelfde geldt voor
het aanvraagformulier voor aangewezen organisaties voor monumentenbehoud. Per aanvraag
wordt één aanvraagformulier ingediend.
Om inzicht te krijgen in de staat van het monument dient een inspectierapport te worden
overgelegd, dat inzicht geeft in de gebreken van het monument en tevens in de oorzaak en
eventueel de gevolgen daarvan. Daarnaast bevat een inspectierapport adviezen over de uit te
voeren werkzaamheden in volgorde van urgentie en over de termijn van aanpak.
De subsidieaanvraag gaat vergezeld van een instandhoudingsplan per beschermd monument
of per zelfstandig onderdeel dat in de aanvraag betrokken is. Indien een aanvraag betrekking
heeft op meerdere beschermde monumenten, zullen er dus ook meerdere
instandhoudingsplannen moeten worden ingediend. Indien een aanvraag betrekking heeft op
meerdere zelfstandige onderdelen van hetzelfde beschermd monument, kan hiervoor worden
volstaan met één instandhoudingsplan dat betrekking heeft op al deze onderdelen.
Aangewezen organisaties voor monumentenbehoud kunnen hun instandhoudingsplannen
combineren tot één instandhoudingsplan dat betrekking heeft op meerdere beschermde
monumenten en zelfstandige onderdelen tegelijk.
Bij ministeriële regeling kan worden bepaald dat ook andere bescheiden bij de aanvraag
overgelegd moeten worden. Te denken valt aan beeldmateriaal, zoals foto’s en tekeningen, van

B8278.K-1 (concept)

29

de bestaande toestand. Daardoor kunnen de gebreken, de voorgenomen werkzaamheden en
de fasering (jaar van uitvoering) nader worden geduid.
Om administratieve lasten bij de aanvrager te voorkomen, is op voorhand duidelijk welke
andere bescheiden overgelegd moeten worden. Het is dus niet mogelijk om van de aanvrager
nog andere informatie te vragen. Ook in verband met het uitgangspunt dat het beschikbare
bedrag wordt verdeeld in de volgorde van ontvangst, moet de aanvrager op voorhand zekerheid
hebben over de vereisten bij de subsidieaanvraag.
Artikel 11
Het instandhoudingsplan is de basis voor subsidieverlening. Subsidie wordt verleend indien een
plan voldoende bijdraagt aan de instandhouding van het beschermd monument of het
zelfstandig onderdeel waarop het plan betrekking heeft. Indien een aanvraag betrekking heeft
op meerdere beschermde monumenten of zelfstandige onderdelen, zal dit gelden voor elk van
de desbetreffende instandhoudingsplannen.
Een instandhoudingsplan dient gebaseerd te zijn op een inspectierapport. Een
instandhoudingsplan bestaat uit een beschrijving van de aard en omvang van de voorgenomen
werkzaamheden en de daarmee beoogde resultaten - in de meeste gevallen zal dit in de vorm
van een bestek worden verlangd - en een meerjarenbegroting. Uit het bestek (per
bestekonderdeel of bij een werkomschrijving per onderdeel) dient de aard en omvang van de uit
te voeren werkzaamheden, de toe te passen constructies, materialen, afwerkingen en kleuren
alsmede de wijze van uitvoering en/of bewerking daarvan af te lezen te zijn. Hiermee wordt
naast de aard en omvang ook de kwaliteit van de voorgenomen werkzaamheden inzichtelijk
gemaakt.
Voor het instandhoudingsplan (en de meerjarenbegroting) stelt de minister een model vast.
Voor aangewezen organisaties voor monumentenbehoud wordt een apart model voor een
gecombineerd instandhoudingsplan vastgesteld.
Artikel 12
Uitgegaan wordt van een stelsel waarin de beschikbare bedragen worden verdeeld in de
volgorde van ontvangst. Dat geldt zowel voor het budget dat beschikbaar is voor de "reguliere"
Brim-subsidies als voor het budget dat beschikbaar is voor de instandhouding van grot e
projecten. Een alternatief voor het stelsel waarin het beschikbare bedrag wordt verdeeld in de
volgorde van ontvangst, is een tendersysteem waarbij wordt voorzien in een gelijktijdige
beslissing op aanvragen op grond van een onderlinge vergelijking aan de hand van een aantal
criteria. Een dergelijk systeem leidt echter tot veel uitvoeringslasten en tot vertraging omdat
eerst alle aanvragen moeten zijn ontvangen.
Voor de volgorde van registratie en behandeling van de aanvragen wordt uitgegaan van de
ontvangsttheorie. Dat wil zeggen dat bepalend voor de vraag of een stuk tijdig is ontvangen, de
datum van ontvangst is. Aanvragen worden per datum en niet per tijdstip geregistreerd omdat
het niet mogelijk is om gelijke behandeling te garanderen voor alle mogelijkheden waarop de
aanvragen kunnen binnenkomen (fax, post, persoonlijk afgeven, elektronisch bericht). Elke
aanvraag die op eenzelfde dag binnenkomt wordt daarom zonder tijdstip geregistreerd. Indien
de aanvraag elektronisch geschiedt, geldt als datum van ontvangst de datum waarop ook het
ondertekeningsformulier en de bijlagen door de RCE zijn ontvangen.
Om te bepalen of een aanvraag tijdig, dat wil zeggen binnen de termijn van artikel 9, is gedaan,
geldt voor verzending per post de verzendtheorie. Een stuk dat per post is gestuurd is nog tijdig
als het voor het einde van de termijn ter post is bezorgd, mits het binnen een week is
ontvangen. Het poststempel is bepalend voor de verzenddatum. In het geval dat de datum
poststempel ontbreekt (zoals bij een port vrije envelop) of onleesbaar is, wordt ervan uitgegaan
dat het stuk tijdig is verzonden als het stuk niet is gedagtekend op een datum na de laatste dag
van de termijn, en het stuk niet later dan een week na afloop van de termijn is ontvangen. In dat

B8278.K-1 (concept)

30

geval geldt als datum van ontvangst de laatste dag van de indieningstermijn, althans voor de
vraag of tijdig is ingediend.
Artikel 13
Een subsidie ten laste van een begroting die nog niet is vastgesteld, kan op grond van artikel
4:34, eerste lid, van de Algemene wet bestuursrecht worden verleend onder de voorwaarde dat
voldoende gelden ter beschikking worden gesteld. Dit is het begrotingsvoorbehoud. Dit moet
worden onderscheiden van het subsidieplafond. Dat is relevant voor de verlening van subsidies.
Het begrotingsvoorbehoud komt tot gelding nadat de verlening heeft plaatsgevonden. Het houdt
in dat op de subsidieverlening wijzigingen moeten worden aangebracht als de
Rijksbegrotingswetgever onvoldoende gelden ter beschikking blijkt te hebben gesteld.
Artikel 14
De minister geeft in beginsel binnen dertien weken een beschikking. Indien deze termijn toch
niet wordt gehaald, geeft hij de aanvrager conform artikel 4:14 van de Algemene wet
bestuursrecht aan binnen welke termijn deze alsnog een beschikking tegemoet kan zien.
Indien de beschikking op de subsidieaanvraag een subsidieverlening inhoudt, zal de
beschikking in ieder geval vermelden: de subsidiabele kosten, het bedrag van de subsidie, de
verplichtingen en de jaren van betaalbaarstelling.
Volgens dit artikel worden de beschikkingen op de aanvragen en de beschikkingen tot wijziging
of intrekking meegedeeld aan het betrokken gemeente- en provinciebestuur. Gemeente- en
provinciebestuur ontvangen de beschikking met het oog op de vergunningverlenging op grond
van de Monumentenwet 1988 of de uitvoering van eigen subsidieregelingen. De beschikking zal
ook worden meegedeeld aan het NRF.
Artikel 15
Voor de drie categorieën beschermde monumenten gelden verschillende subsidiepercentages.
Dit hangt samen met de aard van de instandhoudingsopgave, die per categorie verschilt. Een
hoger subsidiepercentage voor kerkgebouwen is gerechtvaardigd omdat zij ten opzichte van de
overige beschermde monumenten een bovengemiddeld zware last voor de eigenaar betekenen
door de cumulatie van hun - in economisch opzicht niet renderende - massa, constructie,
structuur en indeling. Bovendien zijn deze gebouwen door hun aard moeilijker aan te passen
aan een nieuwe bestemming omdat al snel sprake zal zijn van aantasting van hun historische
kenmerken. Dit laatste treedt bij de kerkgebouwen vooral naar voren in de inwendige
ruimtewerking. Hierbij komt dat de instandhouding van kerkgebouwen over het algemeen nog
eens een extra inspanning vergt door de onevenredige verhouding tussen enerzijds de te
respecteren inwendige ruimte en bouwmassa, en anderzijds de gebruiksmogelijkheden.
Voor woonhuizen van aangewezen organisaties voor monumentenbehoud en decentrale
overheden geldt een lager percentage dat in verhouding staat tot de financiële ondersteuning
die de overige eigenaren van woonhuizen krijgen in de vorm van een lening.
Voor de categorie ‘overige’ is de hoogte van het percentage bepaald door de hoogte van het
subsidiepercentage dat onder het voormalige Brim gold voor kastelen, buitenplaatsen,
landhuizen, molens en gemalen.
Artikel 15, tweede lid, voorziet erin dat bij een subsidieaanvraag voor monumenten of
zelfstandige onderdelen uit verschillende categorieën het subsidiepercentage geldt dat hoort bij
de categorie waarvoor het hoogste maximumbedrag geldt. Wordt bijvoorbeeld voor een kerk,
een kerktoren en een kerkhofmuur één aanvraag ingediend, dan geldt het maximumbedrag aan
subsidiabele kosten voor kerkgebouwen en het daarbij geldende subsidiepercentage van 65%.
Wordt voor deze zelfstandige onderdelen elk afzonderlijk een aanvraag ingediend, dan zal voor
de kerktoren en voor de rest van het kerkgebouw elk afzonderlijk het maximumbedrag aan

B8278.K-1 (concept)

31

subsidiabele kosten en het subsidiepercentage voor kerkgebouwen (65%) gelden. Voor de
kerkhofmuur zullen het maximumbedrag en subsidiepercentage voor de categorie ‘overige’
(60%) gelden. Afhankelijk van de hoogte van de door hem geschatte subsidiabele kosten kan
een eigenaar dus zelf kiezen voor een aanvraag voor drie zelfstandige onderdelen tegelijk, of
voor drie afzonderlijke aanvragen.
Artikel 16
Decentrale overheden hebben aanspraak op een lagere subsidie omdat van decentrale
overheden mag worden verwacht dat zij, gelet op hun publieke taak, een deel van de kosten
van instandhouding zelf dragen. Voor decentrale overheden bedraagt de subsidie 30% van de
subsidiabele kosten. Omdat decentrale overheden niet in aanmerking komen voor een lening,
geldt dit subsidiepercentage ook voor hun woonhuizen.
Wanneer decentrale overheden hun bezit hebben ondergebracht in een stichting die zorg
draagt voor de instandhouding van de betreffende beschermde monumenten, en die
woonhuizen in eigendom van de stichting zijn, is ofwel subsidie ofwel een lening mogelijk.
Artikel 17
Voor alle subsidieontvangers geldt een drempelbedrag waaronder geen subsidie wordt
verstrekt. Dit drempelbedrag - dat niet per jaar geldt maar voor de gehele periode waarop het
instandhoudingsplan betrekking heeft - is opgenomen met het oog op de uitvoerbaarheid. Een
eigenaar die meerdere beschermde monumenten of meerdere zelfstandige onderdelen bezit
waarvoor de instandhoudingssubsidie onder het drempelbedrag zou uitkomen, kan ervoor
kiezen één aanvraag in te dienen voor al deze monumenten of zelfstandige onderdelen samen,
om zo boven het drempelbedrag uit te komen.
Voor archeologische monumenten is een lager drempelbedrag opgenomen omdat de
instandhoudingskosten voor deze monumenten relatief lager zijn dan bij gebouwde en groene
monumenten.
Artikel 18
Van de bevoegdheden, neergelegd in dit artikel, zal de minister met name gebruik maken indien
de aard van het object of de aard van de werkzaamheden daartoe aanleiding geeft. Deze
verplichtingen beogen kwaliteitsborging en/of financiële borging.
Een rapportage als bedoeld in onderdeel c wordt ten hoogste eenmaal per jaar gevraagd.
Bij een deskundige als bedoeld in onderdeel d kan worden gedacht aan een medewerker van
de RCE.
Artikel 19
Er kunnen zich omstandigheden voordoen, die - wanneer van tevoren bekend - de beslissing
omtrent de subsidie anders hadden doen uitvallen. Te denken valt bijvoorbeeld aan de
tegenvallende staat van de fundering die vooraf niet bekend had kunnen zijn. Zodra zo'n
omstandigheid zich na het indienen van de aanvraag of na de subsidieverlening voordoet, dient
dit onverwijld aan de minister te worden bericht. Het spreekt voor zich dat deze verplichting
geldt tot de beëindiging en administratieve afronding van de werkzaamheden waarvoor subsidie
wordt verleend.
Zo’n omstandigheid kan zich bijvoorbeeld ook voordoen, indien de eigenaar bij nader inzien
besluit de werkzaamheden waarvoor subsidie wordt verleend, op een later tijdstip te laten
plaatsvinden, het monument is verwoest of wanneer sloop wordt overwogen, dan wel wanneer
de eigenaar in surséance van betaling geraakt of diens faillissement wordt uitgesproken.

B8278.K-1 (concept)

32

Ook de weigering van een (omgevings)vergunning voor zover die betrekking heeft op
werkzaamheden waarvoor subsidie is verleend, is relevant voor de subsidieverstrekking.
Wanneer afwijking van het plan niet is gemeld, maar dit toch van dien aard is dat het gevolgen
moet hebben voor de subsidieverstrekking, of wanneer werkzaamheden zijn verricht hoewel de
vergunning daarvoor was geweigerd, kan dit bij eindafrekening leiden tot een lagere
vaststelling.
Om de omstandigheden die van invloed kunnen zijn op de subsidieverstrekking, te melden, zal
bij de beschikking een "meldingsformulier" worden gevoegd.
Naar aanleiding van een melding kan de subsidie lager worden vastgesteld of zullen nadere
afspraken worden gemaakt over het aanpassen van de verplichtingen.
Het is belangrijk om altijd te voldoen aan de meldingsplicht. Bij het niet voldoen aan deze plicht
kan, indien dat achteraf mocht blijken, met toepassing van artikel 4:49 Awb alsnog de
subsidievaststelling worden ingetrokken omdat de ontvanger wist en behoorde te weten dat de
vaststelling onjuist was. Een op nihil stellen van de subsidie en dus terugvordering inclusief
wettelijke rente van het hele subsidiebedrag kan in een dergelijk geval proportioneel worden
geacht omdat de ontvanger door niet te melden misbruik maakte van de high trust, die ten
grondslag ligt aan het uniform subsidiekader (daarover zie paragraaf 1.2).
Artikel 20
Omdat de rijksoverheid in financiële zin participeert in de kapitaalsinvestering kan het in het
belang van het rijk zijn dat een verzekering wordt afgesloten vanaf het moment van aanvang
van de werkzaamheden. Daarmee wordt bereikt dat in geval van een calamiteit het herstel van
de schade voor een groot deel uit de verzekeringspenningen kan worden bestreden en geen
hernieuwd beroep op rijkssubsidiemiddelen hoeft te worden gedaan. Omdat er gedurende de
periode van de werkzaamheden een verhoogd risico kan bestaan, is in dit artikel bepaald dat de
eigenaar verplicht kan worden een verzekering - met voldoende dekking - af te sluiten. Dit zal
veelal het geval zijn wanneer er sprake is van restauratiewerkzaamheden.
De verzekering tegen brand-, storm- en bliksemschade moet geschieden op kosten van de
eigenaar. De overige kosten die voortvloeien uit de verplichtingen, genoemd in deze paragraaf,
zijn subsidiabel.
Artikel 22
Het advies van de RCE voorafgaand aan de uitvoering van de werkzaamheden kan
bijvoorbeeld betrekking hebben op het gebruik van materialen, kleurgebruik of nieuwe
technieken.
Artikel 23
Bij de begeleiding tijdens de uitvoering van de werkzaamheden kan worden gedacht aan
periodieke aanwezigheid op het project ten einde bouwtechnische, kunsthistorische en bouw- of
tuinhistorische adviezen te geven, deelname aan bouwvergaderingen met datzelfde doel en het
adviseren van de eigenaar in zijn financiële aangelegenheden en zijn positie ten opzichte van
architect/bouwkundige/hovenier en aannemer. Van de verplichte begeleiding mag slechts
gebruik worden gemaakt wanneer bij de instandhouding specifieke kennis vereist is. Gedacht
kan worden aan specialistische kennis op het gebied van conserveringstechnieken, orgels,
molens, (muur)schilderingen, (natuur)steen, klokken, uurwerken, stijlvormen, interieurs,
interieurkunst e.d. Die kennis is veelal bij de RCE aanwezig maar ook begeleiding door een
andere organisatie is mogelijk (bijvoorbeeld op het terrein van archeologische en groene
monumenten).
Artikel 24

B8278.K-1 (concept)

33

Op grond van dit artikel moet de eigenaar er na afloop van de werkzaamheden waarvoor
subsidie wordt verleend, voor zorgen dat de technische staat van het monument door het
plegen van goed en verantwoord onderhoud op peil blijft. Indien de eigenaar dit voorschrift niet
naleeft, kan de minister op grond van de Awb de subsidie wijzigen, intrekken en de subsidie
terugvorderen. Ook nadat de subsidie is vastgesteld, is dit mogelijk.
Artikel 25
Om de lasten van burgers, bedrijven en instellingen terug te dringen, heeft het kabinet in 2009
besloten om een uniform bindend kader in te voeren voor een eenvoudiger uitvoering en
financieel beheer van rijkssubsidies. Dit zogenaamde Uniform subsidiekader (USK) is ook van
toepassing op subsidies voor eigenaren van beschermde monumenten.
Subsidies van minder dan € 25.000 worden altijd "ambtshalve" vastgesteld na afloop van het
laatste kalenderjaar waarop het instandhoudingsplan betrekking heeft. Dat betekent dat een
aparte aanvraag tot vaststelling niet nodig is. Er zal wel steekproefsgewijs worden
gecontroleerd of de werkzaamheden conform het instandhoudingsplan worden uitgevoerd en of
aan alle verplichtingen wordt voldaan. Indien een subsidieontvanger in het kader van een
steekproef wordt verzocht hieromtrent een verklaring te overleggen, kan tevens worden
verzocht om een onderbouwing in de vorm van een inspectierapport.
Die steekproefsgewijze controle laat onverlet dat de subsidieontvanger op grond van artikel 19
ook altijd zelf moet melden als de gesubsidieerde activiteiten niet geheel, niet tijdig of niet
volgens alle daaraan verbonden verplichtingen worden verricht.
Artikel 26
De prestatieverklaring die samen met het inspectierapport moet worden overgelegd bij
subsidies van € 25.000 of meer, laat onverlet dat op grond van artikel 19 altijd tussentijdse
melding moet plaatsvinden als de gesubsidieerde activiteiten niet geheel, niet tijdig of niet
volgens alle daaraan verbonden verplichtingen worden verricht. Omdat niet iedere melding zal
leiden tot wijziging van de verleningsbeschikking, is het voor de vaststelling tevens noodzakelijk
dat achteraf expliciet wordt verklaard dat de activiteiten waarvoor de subsidie is verleend, zijn
verricht en dat is voldaan aan de aan de subsidie verbonden verplichtingen. Dit kan leiden tot
lagere vaststelling van de subsidie.
Voor de prestatieverklaring zal een model worden vastgesteld.
Het inspectierapport dat bij de prestatieverklaring moet worden overgelegd, moet uiteraard
recent zijn. Daarom moet het rapport worden opgesteld nadat alle werkzaamheden uit het
instandhoudingsplan zijn verricht. Wanneer in het plan is opgenomen dat alle werkzaamheden
zijn verricht in bijvoorbeeld het vijfde jaar van de planperiode, is het niet noodzakelijk om te
wachten met opstellen van het inspectierapport tot de planperiode geheel is afgelopen. De
vaststelling zal wel altijd geschieden na afloop van de planperiode. De opsteller van het
inspectierapport dat bij de verantwoording wordt overgelegd mag uiteraard niet betrokken zijn
geweest bij het opstellen van het instandhoudingsplan of de uitvoering van de werkzaamheden.
Naast de verplichting om een prestatieverklaring te overleggen, zal op grond van het zesde lid
gedurende de periode waarover de subsidie wordt verleend, ook steekproefsgewijs worden
gecontroleerd of de activiteiten uit het instandhoudingsplan worden uitgevoerd en of aan alle
verplichtingen wordt voldaan.
Artikel 27
Op grond van artikel 26 moet bij alle subsidies van € 25.000 of meer een prestatieverklaring
worden overgelegd. Dat geldt dus ook voor subsidies van € 125.000 of meer. Bij die grotere

B8278.K-1 (concept)

34

subsidies kan echter niet worden volstaan met een prestatieverklaring maar moet de
subsidieontvanger ook rekening en verantwoording afleggen aan de hand van een financieel
verslag.
De minister kan de subsidieontvanger in de subsidieverleningsbeschikking verplichten om ter
onderbouwing van het financieel verslag een accountantsverklaring te overleggen. De
accountantsverklaring is in dat geval subsidiabel. Uiteraard zal de accountant alleen een
oordeel kunnen geven voor zover dat tot zijn expertise behoort.
In andere gevallen kan de minister – al dan niet steekproefsgewijs – subsidieontvangers
verplichten ter onderbouwing van het financieel verslag de desbetreffende originele rekeningen
en betalingsbewijzen te overleggen. Desgewenst kunnen de subsidieontvangers die het betreft
ter onderbouwing van het financieel verslag in plaats van rekeningen en betalingsbewijzen ook
een accountantsverklaring overleggen. Deze komt dan wel geheel voor rekening van de
subsidieontvanger.
Artikel 28
Na afloop van het laatste kalenderjaar waarover de subsidie is verleend (dus na afloop van de
periode waarop het instandhoudingsplan betrekking heeft), moet de subsidie worden
vastgesteld. Bij subsidies van minder dan € 25.000 is het niet nodig om daarvoor een aanvraag
in te dienen. Die subsidies worden ambtshalve vastgesteld. Bij subsidies die € 25.000 of meer
bedragen, moet de subsidieontvanger uiterlijk op 30 april na het laatste kalenderjaar waarop het
instandhoudingsplan betrekking heeft een aanvraag tot vaststelling indienen.
Binnen 22 weken na de in de beschikking opgenomen datum waarop de activiteiten moeten zijn
verricht, respectievelijk na de aanvraag tot vaststelling, wordt vervolgens de beschikking tot
vaststelling gegeven.
Subsidie wordt telkens verleend voor een periode van zes kalenderjaren. Om de volgende
periode van zes jaar daarop zoveel mogelijk te laten aansluiten, kan in het laatste jaar van de
periode waarop het instandhoudingsplan betrekking heeft, van 15 januari tot en met 31
augustus alvast een aanvraag worden ingediend voor een volgende periode (vergelijk artikel 9).
Het is mogelijk dat de subsidie over de voorafgaande periode lager wordt vastgesteld dan de
verlening, bijvoorbeeld omdat bepaalde constructieve werkzaamheden niet volledig zijn
uitgevoerd. Omdat dat gevolgen kan hebben voor de dan reeds verleende subsidie voor
vervolgwerkzaamheden, kan de subsidieverlening worden ingetrokken of ten nadele van de
ontvanger worden gewijzigd indien de subsidie voor de voorafgaande periode lager is
vastgesteld. Artikel 4:48 van de Awb biedt de basis hiervoor.
Artikel 29
Op grond van de Awb kan de subsidie in een aantal gevallen lager worden vastgesteld,
bijvoorbeeld wanneer de activiteiten waarvoor de subsidie is verleend, niet of niet geheel
hebben plaatsgevonden, of wanneer de subsidieontvanger niet heeft voldaan aan de aan de
subsidie verbonden verplichtingen. In dit artikel is bepaald dat de subsidie ook lager kan worden
vastgesteld indien werkzaamheden waarvoor subsidie is verleend, zijn verricht in strijd met het
bij of krachtens de wet bepaalde. Hiervan is bijvoorbeeld sprake wanneer werkzaamheden zijn
verricht hoewel een vergunning die daarvoor noodzakelijk was, is geweigerd. Het is immers
mogelijk dat een vergunning wordt gevraagd voor werkzaamheden nadat daarvoor reeds
subsidie is verleend.
Artikel 30
Wanneer de eigendom van een beschermd monument aan een andere eigenaar wordt
overgedragen, moet de subsidie met de eigenaar die het monument overdraagt, worden
afgerekend.

B8278.K-1 (concept)

35

Na de vaststelling kan op verzoek aan de eigenaar aan wie de eigendom is overgedragen,
subsidie worden verstrekt ten behoeve van de afronding van het instandhoudingsplan. Dit
betekent dat de lopende werkzaamheden door de nieuwe eigenaar kunnen worden afgerond.
De nieuwe eigenaar zal daartoe een aanvraag moeten indienen, samen met een
instandhoudingsplan ter afronding van het reeds door de vorige eigenaar gestarte plan. Dit plan
zal hetzelfde moeten zijn als het plan van de vorige eigenaar. De nieuwe eigenaar kan op grond
van dit artikel een beroep doen op het (restant van het) reeds voor dat instandhoudingsplan
gereserveerde subsidiebedrag. Daarom is in artikel 30 bepaald dat het verdeelcriterium van
artikel 12 (de volgorde van ontvangst van de aanvragen is bepalend) niet van toepassing is.
Uiteraard zal bij de subsidieverstrekking worden getoetst aan de andere criteria die relevant zijn
voor de subsidieverstrekking. Er zal echter nooit meer subsidie kunnen worden verleend dan
aan de oorspronkelijke eigenaar.
Overigens heeft de nieuwe eigenaar altijd ook de mogelijkheid om een nieuw
instandhoudingsplan voor zes jaren in te dienen. In dat geval is dit artikel voor de nieuwe
eigenaar niet van toepassing.
Indien de nieuwe eigenaar een aangewezen organisatie voor monumentenbehoud is die al een
gecombineerd instandhoudingsplan heeft lopen, kan deze gebruik maken van de mogelijkheid
om de werkzaamheden aan het nieuw verworven monument onder te brengen in dat
gecombineerde instandhoudingsplan.
Het bepaalde in artikel 30 laat onverlet dat de minister altijd ook de mogelijkheid heeft om na
eigendomsoverdracht de subsidieverlening op grond van artikel 4:48 van de Awb in te trekken
of te wijzigen zolang de subsidie niet is vastgesteld, indien de werkzaamheden waarvoor
subsidie is verleend nog niet of niet geheel hebben plaatsgevonden of zullen plaatsvinden.
Artikel 31
Als de subsidie minder dan € 25.000 bedraagt, krijgt de eigenaar altijd een voorschot van
100%. De subsidie wordt dus direct uitbetaald.
Als de subsidie € 25.000 of meer bedraagt, zal bij de verleningsbeschikking worden
aangegeven op welke wijze de bevoorschotting geschiedt. Ook is mogelijk dat bij ministeriële
regeling wordt bepaald op welke tijdstippen de voorschotten worden betaald.
Bevoorschotting is mogelijk tot 100%, maar een lager percentage (bijvoorbeeld 80%) kan ook.
De uitkering van het voorschot geschiedt in jaarlijkse of meerjaarlijkse termijnen.
Artikel 32
Dit artikel betreft de terugvordering van onverschuldigd betaalde subsidiebedragen en
voorschotten. Indien de subsidie lager wordt vastgesteld en de subsidieontvanger hierdoor een
teveel aan voorschotten heeft ontvangen is de subsidieontvanger verplicht het teveel onverwijld
terug te betalen aan de minister. Bij een terugvordering komen de kosten van de terugvordering
ten laste van de subsidieontvanger. Hieronder valt tevens de wettelijke rente over het teveel
aan ontvangen subsidie.
Artikel 33
Nederland telt enkele tientallen organisaties met een aanzienlijk aantal rijksmonumenten in
eigendom, die zij duurzaam beheren. Het betreft onder andere maatschappijen voor
stadsherstel en particuliere organisaties die zich toeleggen op restauratie en beheer van
moeilijker te exploiteren monumenten. Indien een dergelijke organisatie tenminste 20
rijksmonumenten in eigendom heeft en voldoende professionele deskundigheid aanwendt, kan
zij desgevraagd worden aangewezen als organisatie voor monumentenbehoud. De organisatie
hoeft de deskundigheid overigens niet zelf te hebben, maar kan deze bijvoorbeeld ook op
structurele basis inhuren. Voor aangewezen organisaties geldt een specifiek subsidieregime:

B8278.K-1 (concept)

36

voor al hun rijksmonumenten bestaat aanspraak op subsidie en voor al deze monumenten kan
in één keer subsidie worden aangevraagd via één aanvraagformulier en een gecombineerd
instandhoudingsplan.
Of een organisatie zich de instandhouding van monumenten ten doel stelt, kan blijken uit de
statutaire (hoofd- of neven)doelstelling, maar ook uit de feitelijke werkzaamheden.
Daardoor kunnen, in tegenstelling tot onder het voormalige Brim ook woningbouwcorporaties
worden aangewezen. Ongeveer 30 à 40 organisaties zullen naar verwachting voldoen aan de
criteria die in dit artikel zijn opgenomen.
Op grond van het tweede lid kan de minister de aanwijzing intrekken indien een organisatie niet
meer voldoet aan een van de in het tweede lid bedoelde voorwaarden. Dit zou een
omstandigheid kunnen zijn die van dien aard is dat de subsidie op grond van de Awb wordt
ingetrokken of ten nadele van de ontvanger gewijzigd.
Artikel 34
Het gecombineerde instandhoudingsplan is de basis voor subsidieverlening en omvat per
monument of zelfstandig onderdeel een overzicht van de aard, de omvang en de geraamde
kosten van de voorgenomen werkzaamheden en een omschrijving van de daarmee beoogde
resultaten. Ook de aangewezen organisaties moeten immers vooraf voor hun monumenten –
op hoofdlijnen – aangeven waar de subsidie voor wordt gebruikt.
Het bezit aan rijksmonumenten verschilt sterk per aangewezen organisatie voor
monumentenbehoud. Waar sommige organisaties enkele tientallen in aard en omvang
vergelijkbare monumenten in stand houden, dragen andere organisaties zorg voor honderden
monumenten, uiteenlopend van een banpaal tot een kasteel of klooster. Het vastgestelde model
voor een gecombineerd instandhoudingsplan biedt de mogelijkheid om voor reguliere
werkzaamheden te volstaan met het geven van inzicht op hoofdlijnen en voor ingrijpender
werkzaamheden een meer gedetailleerd inzicht te geven. In afwijking van de reguliere
instandhoudingsplannen, hoeven aangewezen organisaties niet aan te geven welke
werkzaamheden in een bepaald jaar aan een bepaald monument zullen worden uitgevoerd.
Gelet op de eis van professionaliteit die aan de aangewezen organisaties wordt gesteld, wordt
er vanuit gegaan dat zij dit zelfstandig kunnen invullen. Volstaan kan worden met het aangeven
van de werkzaamheden die plaatsvi nden binnen het tijdsbestek van de planperiode. De
organisaties hebben daardoor de mogelijkheid om flexibeler te zijn bij de planning van de
werkzaamheden. Voor het overige is ook op het gecombineerde plan artikel 11 van toepassing.
Het plan heeft dus betrekking op zes kalenderjaren. Omdat subsidie wordt verleend voor een
periode van zes jaar is een meerjarenbegroting uiteraard wel noodzakelijk. Die begroting wordt
echter niet per monument opgesteld, maar heeft betrekking op het totaal van de monumenten
waarvoor subsidie wordt verleend.
Aangezien een aangewezen organisatie voor monumentenbehoud heeft aangetoond over
voldoende professionaliteit te beschikken om zijn monumentenbezit in stand te houden, worden
zij in staat gesteld om met de verleende subsidie te schuiven tussen de monumenten die in het
gecombineerde instandhoudingsplan zijn opgenomen. Met deze vrije beschikkingsruimte is het
mogelijk om het maximumbedrag aan subsidiabele kosten waarover per beschermd monument
of zelfstandig onderdeel subsidie kan worden verstrekt te overschrijden. Zo kan de subsidie
optimaal worden ingezet waar dit nodig is om de monumenten professioneel in stand te
houden. Er kan overigens alleen met subsidie worden geschoven tussen de verschillende
monumenten of zelfstandige onderdelen, voorzover de werkzaamheden aan de desbetreffende
monumenten of zelfstandige onderdelen in het plan en de meerjarenbegroting zijn opgenomen
en subsidiabel zijn gesteld.
Uit de praktijk blijkt dat veel aangewezen organisaties voor monumentenbehoud gedurende een
planperiode van zes jaar monumenten in eigendom verwerven. Op grond van het derde lid
kunnen aangewezen organisaties verzoeken om een lopend gecombineerd
instandhoudingsplan tussentijds te mogen uitbreiden met nieuw verworven monumenten of

B8278.K-1 (concept)

37

zelfstandige onderdelen. Dit betekent een aanvraag tot wijziging van de subsidiebeschikking,
die beslag legt op het subsidiebudget. Voor een dergelijke aanvraag gelden dan ook de
indieningstermijn, bedoeld in artikel 9, tweede lid, en het verdeelcriterium uit artikel 12.
Artikel 35
Artikel 35 is inhoudelijk hetzelfde als artikel 43 van het voormalige Brim. Het dient als grondslag
voor de verlening van restauratiesubsidies. Artikel 43 van het voormalige Brim was de
grondslag voor opeenvolgende subsidieregelingen voor het wegwerken van de
restauratieachterstand bij rijksmonumenten. Hiervoor werden incidenteel extra middelen
beschikbaar gesteld. Het betreft onder meer de Regeling rijkssubsidiëring wegwerken
restauratieachterstand 2006 en de opvolgende restauratieachterstandsregelingen uit 2007 en
2008 (zie artikel 40).
Na het wegwerken van de restauratieachterstand zal echter nog steeds een restauratiebehoefte
blijven bestaan bij een – wisselend – deel (circa 10%) van het bestand aan rijksmonumenten.
Hiervoor is een structureel restauratiebudget beschikbaar. Het restauratiesubsidieartikel staat
dan ook niet langer in de overgangsbepalingen, zoals het oude artikel 43. Door op structurele
basis restauraties te subsidiëren, wordt voorkomen dat een nieuwe restauratieachterstand
ontstaat. Voor de verdeling van het structurele restauratiebudget kunnen één of meer
ministeriële regelingen worden vastgesteld.
De voorschriften die bij ministeriële regeling worden gegeven zullen met name betrekking
hebben op het tijdstip waarop de aanvraag kan worden gedaan, op de hoogte van de
subsidiepercentages en op de wijze van verdeling van de middelen. Ook kunnen bijvoorbeeld
subsidieplafonds worden vastgesteld voor de subsidiëring als bedoeld in dit artikel.
Het tweede lid maakt het mogelijk dat voor een beschermd monument zowel
instandhoudingssubsidie als restauratiesubsidie wordt verleend. Het resultaat van restauraties
kan op deze wijze geconsolideerd worden. Het kan echter met het oog op de staat van het
monument soms noodzakelijk zijn eerst grondig te restaureren alvorens te starten met de
uitvoering van een instandhoudingsplan. In een dergelijk geval kan de instandhoudingssubsidie
in verband met het vereiste van een doelmatige besteding van subsidiemiddelen worden
geweigerd (zie artikel 7). Er zal voorts nooit zowel instandhoudingssubsidie als
restauratiesubsidie kunnen worden verleend in dezelfde kosten.
Artikel 36
Het Brim en het Brhb vervallen. Op grond van het Brhb kunnen tot en met 31 januari 2011 nog
aanvragen worden ingediend. Eigenaren van monumenten in een historische tuin- en
parkaanleg die in aanmerking komen voor subsidie op grond van het Brhb kunnen in 2011 dus
kiezen. Of ze kunnen Brhb-subsidie aanvragen voor uitvoering of afronding van een
(deel)restauratie in 2012, of ze kunnen in de periode van 15 januari tot en met 31 augustus
2011 een aanvraag indienen voor instandhoudingssubsidie over de periode 2012-2017. Omdat
eenmaal gestarte restauraties niet kunnen worden gesubsidieerd op grond van de
instandhoudingsregeling, ligt het voor de hand dat alleen nog voor kleine restauraties of
afronding van reeds gestarte restauraties een beroep op het Brhb gedaan zal worden.
Artikel 37
De betekenis van deze bepalingen is dat op alle gevestigde aanspraken van eigenaren (dus op
subsidies die vóór de inwerkingtreding van het Brrm 1997, het Brom, het Brhb en het Brim en
de daarop gebaseerde regelingen zijn verleend) de desbetreffende voorschriften van
toepassing blijven. Op basis van de oorspronkelijke regelingen kunnen ook ten behoeve van de
afrekening nog beschikkingen genomen worden. Ook bezwaar en beroep wordt afgehandeld
overeenkomstig de desbetreffende besluiten.

B8278.K-1 (concept)

38

Omdat alle rechten en verplichtingen die waren verbonden aan subsidiebeschikkingen,
gehandhaafd blijven, blijven bijvoorbeeld ook verplichtingen om het monument te onderhouden,
gehandhaafd.
Op grond van de systematiek van het Brom werd subsidie pas aangevraagd nadat de
onderhoudswerkzaamheden waren uitgevoerd. Voor kerkgebouwen voorzag het Brom in een
uitzondering die inhield dat een aanvraag voor een 10-jarig onderhoudsplan kon worden
gedaan tot 1 oktober van het jaar dat voorafgaat aan het eerste jaar waarop dat
onderhoudsplan betrekking heeft. Door de overgangsregeling kunnen de voorschriften van het
Brom nog gedurende enige tijd van toepassing blijven.
Eigenaren aan wie subsidie is verleend op grond van het voormalige Brim kunnen op eigen
verzoek de subsidievaststelling doen plaatsvinden volgens de systematiek van het Brim 2011.
Artikel 38
Artikel 38 voorziet in gefaseerde inwerkingtreding van het Brim. Bij ministeriële regeling worden
de beschermde monumenten aangewezen waarop, en de kalenderjaren waarin, eigenaren van
beschermde monumenten in aanmerking komen voor subsidie. Sinds 2006, het jaar waarop het
voormalige Brim van kracht werd, zijn inmiddels nagenoeg alle monumenten "ingestroomd" in
de nieuwe subsidiesystematiek. Dit geldt alleen voor de kerken niet. De laatste groep daarvan
zal instromen in 2011. Daarom voorziet het tweede lid van dit artikel erin dat het Brom van
toepassing blijft zolang monumenten niet zijn ingestroomd.
De aanvraag van subsidie op grond van het Brom is mogelijk tot 1 april van het jaar volgend op
het jaar waarin de werkzaamheden zijn uitgevoerd. Om te zorgen dat de eigenaren van
monumenten die instromen, de mogelijkheid van subsidie voor onderhoudswerkzaamheden in
het instroomjaar behouden, is in het vierde lid van dit artikel bepaald dat deze eigenaren tot 1
april van het eerste jaar waarop de eigenaar van een beschermd monument in aanmerking
komt voor subsidie, subsidie op grond van het Brom kunnen aanvragen. Deze aanvragen
worden op grond van het Brom afgehandeld.
Artikel 39
Op grond van het Brrm 1997 werden jaarlijks budgetten vastgesteld voor gemeenten en
provincies (voor niet-budgethoudende gemeenten). Gemeente- en provinciebesturen stuurden
de aanvragen om subsidie door naar de minister, die besliste over de subsidieverlening. In deze
systematiek hadden gemeentebesturen als het ware een trekkingsrecht waarmee zij het budget
konden "verplichten" omdat subsidies werden verleend ten laste van een toekomstig jaar. De
budgetten hadden betrekking op het zesde jaar volgend op het jaar waarin ze werden
vastgesteld. Als gevolg van deze systematiek zijn de budgetten voor de jaren 2006 tot en met
2011 grotendeels verplicht en namen de middelen die beschikbaar waren voor toepassing van
het Brim, slechts geleidelijk toe. Per 1 januari 2012 is het budget volledig beschikbaar voor het
geven van beschikkingen op grond van het Brim.
Op grond van artikel 42 van het voormalige Brim konden subsidieaanvragen op grond van het
Brrm 1997 tot 1 oktober 2006 worden ingediend, en konden gemeente- en provinciebesturen
deze subsidieaanvragen tot 1 januari 2007 aan de minister doorzenden. Daardoor kunnen
budgetten dus tot en met 2011 zijn verplicht. Artikel 39 Brim 2011 voorziet erin dat de budgetten
die zijn vastgesteld op grond van het Brrm 1997 ten laste waarvan geen subsidie is verleend,
beschikbaar blijven ten behoeve van de toepassing van het Brim 2011. Artikel 37 Brim 2011
voorziet erin dat op de gevestigde aanspraken van eigenaren (dus op subsidies die vóór de
inwerkingtreding van het Brrm 1997 zijn verleend) de desbetreffende voorschriften van
toepassing blijven.

B8278.K-1 (concept)

39

Artikel 40
De restauratiesubsidieregelingen die waren gebaseerd op artikel 43 van het Brim vinden thans
hun grondslag in artikel 35 van het Brim 2011. Dit artikel is slechts marginaal gewijzigd ten
opzichte van artikel 43 van het Brim.
De Staatssecretaris van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap,

(Marja van Bijsterveldt-Vliegenthart)

B8278.K-1 (concept)

40