Betoog rondetafelgesprek over het demonstratierecht in Nederland
7 september 2023, Tweede Kamer, Den Haag
Mijn naam is Jerry Afriyie, medeoprichter van de mensenrechtenorganisatie Stichting Nederland
Wordt Beter. Op 1 juli 2011 lanceerde ik samen met Quinsy Gario en Raul Balai de Zwarte Piet
is Racisme-campagne. Een bewustwording project en de zogenoemde kick-off van de tweede
antiracismegolf. Een jaar later hebben we de campagne ondergebracht bij stichting Nederland
Wordt Beter. Nederland Wordt Beter is een interventie van 15 jaar (2010-2025) en wordt in 2025
opgeheven. We zijn vastberaden om in 2025 de volgende drie doelstellingen te behalen:
● Structurele educatie over het koloniale- en slavernijverleden
● Een inclusief Sinterklaasfeest zonder racistisch stereotype
● Een Nationale Herdenking Slavernijverleden
We geven gastlessen en presentaties op scholen, bij bedrijven en op andere plekken in de
samenleving. We houden dialogen en ontwikkelen educatieve materialen. En we protesteren
ook. Vooral waar een gesprek niet tot de mogelijkheden behoort. Dit doen wij met onze
actiegroep Kick Out Zwarte Piet.
Ons eerste grote protest vond plaats op 12 november 2011 tijdens de nationale intocht in
Dordrecht. We stonden stil en droegen slechts een T-shirt met de opdruk ‘Zwarte Piet is
Racisme’. Als antwoord op deze vreedzame actie werden wij gepeppersprayed, geslagen, in de
vrieskou over de grond gesleept en andere gewelddadigheden aangedaan. De Nationale
ombudsman concludeerde later dat de aanhouding onrechtmatig én disproportioneel
gewelddadig was. De politie had gehandeld “in strijd met het vereiste dat grondrechten moeten
worden gerespecteerd”, waaronder de vrijheid van meningsuiting. De dag na de arrestaties van
Quinsy en mijzelf in Dordrecht, werd een groep mensen onder leiding van Kunta Rincho in
Amsterdam opgepakt, voordat ze konden demonstreren. Het kwam wijlen burgemeester van
der Laan niet goed uit. De doorgang van de feestelijke viering was veel belangrijker.
Gouda
In 2014 werden ongeveer 90 vreedzame demonstranten van ons gearresteerd in Gouda tijdens
de landelijke intocht. De burgemeester had ons naar een afgelegen plek verwezen, ver van de
intocht, zodat we niet gezien en gehoord zouden worden. Tienduizenden mensen werden
verwacht bij de intocht, maar er was geen plek langs de route voor 50-100 vreedzame
demonstranten om onze stem te laten horen. Het demonstratierecht werd ondergeschikt
gemaakt aan de intocht. We hadden net zo goed achter het raam thuis kunnen protesteren. Wij
hebben ons hierbij niet neergelegd en ondanks de tegenwerkingen waren we aanwezig bij de
intocht, vreedzaam en tussen de drukte vaak onzichtbaar. We werden desondanks opgespoord
door agenten in burger en met veel geweld gearresteerd. Dezelfde politieorganisatie die mij
zonder gegronde reden met nekklem arresteerde liet later aan mijn werkgever weten dat ik mijn
baan als beveiliger niet meer mocht uitoefenen. Mijn baan werd van me afgepakt, om anderen
af te schrikken. Dit in Nederland.
Rotterdam

In 2016 dacht burgemeester Aboutaleb, wat ze elders kunnen, kan ik veel beter, toen hij 200
vreedzame demonstranten liet arresteren in Rotterdam. Wij waren onderweg naar Maassluis om
te protesteren bij de nationale intocht dat jaar. Zoals de jaren daarvoor, zouden wij een stop
maken in Rotterdam om een deel van de demonstranten op te halen. Politie en de ME volgden
ons vanaf ons vertrek naar Rotterdam. Volgens burgemeester Aboutaleb waren wij van plan om
in Rotterdam te demonstreren, wat onjuist was. Eenmaal in Rotterdam aangekomen drongen
politieagenten in burger en uniform de bussen in. We deelden hen mee dat we voornemens
waren om naar Maassluis te gaan om te protesteren waar het landelijke protest plaatsvond. Er
werd niet naar ons geluisterd en we werden in Rotterdam opzettelijk opgehouden zodat wij ons
demonstratierecht bij de landelijke intocht tegen de racistische karikatuur zwarte piet konden
uitoefenen. Toen we dit eenmaal doorhadden, besloot een deel van de demonstranten zich te
verplaatsen. Deze poging werd met harde hand neergeslagen terwijl er nog niemand ter plekke
aan het protesteren was.
De politie sloeg deze demonstranten met alles wat ze te handen hadden en er werd op
verschillende lichaamsdelen geslagen. Haren werden uit hoofdhuid getrokken, gebalde vuisten
kregen we op onze gezichten en andere lichaamsdelen. Dit was de meest gewelddadige
arrestatie die we ooit hebben meegemaakt, waar niemand, noch de agenten die erop los
sloegen, nog de burgemeester die onschuldige mensen liet arresteren, zich voor heeft
verantwoord. Er werden 200 mensen onterecht gearresteerd. Ongeveer de helft van de
gearresteerden was zelfs niet in het computersysteem terug te vinden, toen ze later hun
gegevens opvroegen. Alsof het nooit was gebeurd. Ze werden gearresteerd, tijdelijk van hun
vrijheid beroofd en daarna, na de intocht, weer vrijgelaten. Het demonstratierecht werd vertrapt
zodat wij geen gebruik van ons grondrecht konden maken en de rest was een latere zorg. Voor
de vreedzame demonstranten zijn de gebeurtenissen en het trauma vandaag de dag nog altijd
voelbaar.
Behandeling Zwarte demonstranten
Ongeacht wie je bent, het demonstratierecht wankelt snel wanneer je het in de praktijk toepast.
Noodbevelen worden snel getrokken en burgemeesters maken misbruik van meldingen om
demonstraties te verbieden of naar de hand te zetten. Maar het is nog erger als je een Zwarte
Nederlander bent en opkomt voor Zwarte emancipatie. Toen ik in 2016 in Rotterdam werd
gearresteerd was het niet omdat ik in Maassluis wilde protesteren. De reden die mij werd
meegegeven was omdat ik de woordvoerder was van KOZP. De groep die in Rotterdam werd
opgehouden werd in drie groepen gesplitst, een groep die grotendeels uit witte demonstranten
bestond, werd met zachte hand behandeld. De twee andere groepen, voornamelijk Zwarte
demonstranten, werden met grof geweld gearresteerd, zoals hierboven beschreven.
De voorbeelden van de ongelijke behandeling van Zwarte demonstranten en
KOZP-demonstranten zijn eindeloos. In 2017 gaf de politie een highfive aan de zogenoemden
#blokkeerfriezen die voor eigenrichting kozen. In 2018 stonden ze ernaar te kijken toen we in 14
steden werden achtervolgd door witte hooligans, studenten en ouders met soms hun kinderen
aan hun hand. Bijna geen arrestaties en anders kwam je weg met een kleine taakstraf. Logisch
dat burgers die eigenrichting kiezen tot de dag van vandaag elkaar opzoeken op straat of online

om vreedzame demonstranten aan te vallen. Het is inmiddels een hobby voor ze geworden om
ons aan te vallen, omdat de gevolgen minimaal zijn. En als het tot een boete komt, zamelt men
gewoon geld in via crowdfunding. Zo financieren deze gewelddadige burgers hun racisme. Een
ander voorbeeld is Volendam waar burgemeester Lieke Sievers, net als veel van haar collega's,
niet volledig op de hoogte was van het demonstratierecht. Nadat zij in 2021 weigerde om onze
demonstratie tijdens de intocht in Volendam te faciliteren hebben wij als antwoord een spontaan
protest in Volendam georganiseerd. Maar in plaats van dat zij het overmatige geweld tegen ons
veroordeelde, vond zij dat de niet gemelde demonstratie illegaal was. Terwijl het niet melden
van een demonstratie op zichzelf geen grond is om deze te verbieden. Een jaar later in 2022 in
Staphorst kozen de inwoners vrijelijk voor eigenrichting omdat men vond dat we daar niet
mochten demonstreren. Volgens hen is het bestrijden van zwarte piet-racisme aan hen die daar
niet mee worden geconfronteerd. Onze demonstratie werd verboden na het gewelddadige
optreden van de inwoners van Staphorst jegens de vreedzame demonstranten. Er werd gejuicht
in Staphorst. Hiermee werd het geweld beloond en het demonstratierecht tenietgedaan. In
zowel in Volendam als in Staphorst was de druk vanuit de inwoners om onze demonstratie te
verbieden doorslaggevend ten aanzien van het demonstratierecht.
Grote gevolgen
Het is ook goed om te beseffen dat het geweld dat op onze lichamen wordt uitgeoefend niet
stopt na die ene dag in het jaar. Het geweld dat de autoriteiten toelaten vindt doorgang in ons
huis wanneer geweldplegers vreedzame demonstranten thuis opzoeken. Het vindt doorgang op
plekken waar we samen komen zoals de aanslag op ons congres in Den Haag in 2019,
waarvoor wonderbaarlijk genoeg niemand is bestraft. Wij hebben de afgelopen jaren bij
verschillende huizen camera's moeten ophangen omdat mensen bedreigd worden en er niet
ingegrepen wordt. We zien ook steeds minder Zwarte mensen en kwetsbare groepen die
deelnemen aan onze protesten. Niet uit desinteresse maar uit angst om slachtoffer te worden
van gewelddadige burgers of nog erger van politiegeweld. Als je in de aanwezigheid van de
politie en onder leiding van je burgemeester zo ver mag gaan hoe ver denk je dat relschoppers
en racisten zullen gaan als niemand kijkt?
Dat Kick Out Zwarte Piet demonstranten het minst beschermd worden tijdens het uitoefenen
van hun demonstratierecht is algemeen bekend. Maar hoe komt dat? Een deel van het
antwoord heeft te maken met de inhoud van onze boodschap. Onze boodschap is gericht aan
alle Nederlanders, met name alle witte Nederlanders, ongeacht opleidingsniveau of beroep. Als
het bijvoorbeeld om Zwarte Piet gaat, kan geen wit persoon zich neutraal wanen. Immers, welke
persoon, van burger tot politie tot rechter, kan zeggen dat die geen ervaring of (fijne)
jeugdherinneringen heeft met Zwarte Piet? Dezelfde personen moeten oordelen over de
demonstraties, meldingen en geschillen die hun jeugdherinneringen vaak aantasten. We strijden
namelijk tegen een racistisch figuur waar tot voor kort deze personen nog geen probleem in
zagen. Een deel van het probleem kan verholpen worden wanneer een onafhankelijk
beoordelaar/orgaan in het leven wordt geroepen voor situaties waarbij bijvoorbeeld tegen de
gemeente wordt gedemonstreerd.
Wij verdienen uw bescherming

Het demonstratierecht staat goed op papier, maar in de praktijk wordt het zelden goed
nageleefd en nog erger, veel te vaak komt het voor dat de boodschap, de kleur en afkomst van
demonstranten een rol spelen in het handhaven van dit belangrijke grondrecht. De meeste
mensen die met ons protesteren zijn geen ervaren activisten, veruit de meesten hebben niet
eens eerder gedemonstreerd voordat ze bij ons in de bus stappen. Zij stappen in de bus met
het geloof dat we in Nederland demonstratierecht hebben. Tijdens onze protesten maken ze
voor de eerste keer kennis met hun protestrecht. En jaarlijks keren ze terug naar huis,
gedesillusioneerd en vol onbegrip voor datgene dat ze is overkomen. Iemand zei laatst tegen
me: het maakt me zeker boos dat we aangevallen worden door racisten en vijandig publiek,
maar dat de burgemeester en agenten het gewoon toelaten, alsof we geen burgers zijn, alsof
we geen bescherming verdienen, dat doet mij het meeste pijn en zal mij altijd bijblijven.
Een samenleving die democratische waarden ambieert, kan niet zonder een sterk
demonstratierecht, op papier en in de praktijk. Als mensenrechtenorganisatie doen wij ons deel.
Wij vragen aan onze volksvertegenwoordigers om hetzelfde na te streven. Wij staan open om
onze ervaringen en inzichten te delen, verdere vragen te beantwoorden, meer informatie te
delen en/of bewijsstukken te leveren.
Namens
Stichting Nederland Wordt Beter
Kick Out Zwarte Piet
Zwart Manifest
Jerry Afriyie
Website: www.nederlandwordtbeter.nl
E-mail: info@nederlandwordtbeter.nl