Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1730
Vragen van de leden Van Esch en Van Raan (beiden PvdD) aan de
Staatssecretaris van Defensie over de MQ-9 Reaper drones en over
vergunningen voor vliegbasis Leeuwarden (ingezonden 22 januari 2021).
Antwoord van Staatssecretaris Visser (Defensie) (ontvangen 16 februari 2021).
Vraag 1, 2 en 3
Kent u het artikel «Meer drones, meer oorlog» van Lauren Gould en Isa
Zoetbrood van 27 december 2020?1 Kunt u een uitgebreide reactie geven op
dit artikel?
Erkent u dat moderne drone-technologie de illusie creëert van een nauwkeurige langeafstandsoorlog, maar feitelijk gepaard gaat met veel burgerlijk leed?
Wat is uw reactie op de zin «met technologie alleen zullen wij deze oorlog
niet winnen, maar het zal ons wellicht verleiden tot een volgende»? Bent u
bereid in dit licht, conform de oproep van de schrijvers van het artikel, de
optie om de MQ-9 Reaper te bewapenen te heroverwegen? Zo nee, waarom
niet?
Antwoord 1, 2 en 3
Ja, ik ben bekend met het artikel.
Het project MALE UAV, de MQ-9 Reaper, heeft als primaire focus het verder
versterken van de inlichtingencapaciteit van Defensie. Deze behoefte,
waarover uw Kamer is geïnformeerd met de A-brief (Kamerstuk 30 806,
nr. 10) d.d. 14 december 2011, is tot op de dag van vandaag relevant en
onveranderd. Zoals in de A-brief werd gesteld, zijn voor militair optreden
actuele, gedetailleerde en gevalideerde inlichtingen nodig. Informatievergaring vanuit de lucht of de ruimte biedt de mogelijkheid een groot gebied te
bekijken en vervolgens belangrijke objecten meer in detail te onderzoeken. De
noodzaak tijdens operaties met grote precisie op te treden en nevenschade
zoveel mogelijk te voorkomen, maakt informatievergaring vanuit de lucht
belangrijk.
De capaciteit van de MQ-9 stelt Nederland ook in staat om – binnen de
coalitie waarin Nederland op dat moment opereert – aan dit proces een
hoogwaardige bijdrage te leveren. Deze investering kan tevens worden bezien
in het licht van de motie-Stoffer c.s. (Kamerstuk 27 925, nr. 718) d.d. 14 mei
2020 over investeren in verbeterde samenwerking op informatie- en

1

ah-tk-20202021-1730
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

https://www.nrc.nl/nieuws/2020/12/27/meer-drones-meer-oorlog-a4025277

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

inlichtingenvlak met bondgenoten en in gedegen eigenstandige inlichtingenvergaring.
Op dit moment is het bewapenen van de MQ-9 nog niet opgenomen in de
defensieplannen. Tegelijkertijd heeft uw Kamer met de motie van het lid
Bosman c.s. (Kamerstuk 35 300 X, nr. 23) d.d. 7 november 2019 het kabinet
verzocht de Kamer te informeren of de behoeftestelling aangepast dient te
worden om de MQ-9 te bewapenen.
Zoals ik uw Kamer in mijn reactie (Kamerstuk 30 806, nr. 52) d.d. 21 januari
2020 op de voorgenoemde motie van lid-Bosman c.s. antwoordde, onderkent
Defensie de operationele voordelen van het bewapenen van de MQ-9. Zo
vergroot de combinatie van het langdurig kunnen inzetten van waarnemingsen aanvalsmiddelen op hetzelfde platform de snelheid en flexibiliteit van
handelen van de krijgsmacht. Tegelijkertijd levert dit een krachtige capaciteit
op het gebied van het beschermen van eigen of coalitietroepen. Daarbij is het
van belang te vermelden dat wapeninzet vanaf een MQ-9 technisch gezien
niet anders is dan van enig ander aanvalsplatform. Een MQ-9 is geen
autonoom wapensysteem en in alle gevallen beslist gekwalificeerd personeel
om tot inzet van het wapen over te gaan binnen de relevante wet- en
regelgeving.
Daarbij wordt gehandeld conform de geldende rules of engagement en
binnen de kaders van het humanitair oorlogsrecht, waaronder de eisen van
proportionaliteit en onderscheid tussen militaire doelwitten enerzijds en
burgers en burgerobjecten anderzijds.
De verschillende doorgroeimogelijkheden worden samen met de andere
defensiebehoeften integraal afgewogen binnen het beschikbare budget. Als
dit leidt tot een behoeftestelling voor de bewapening van de MQ-9, dan wordt
u daarover geïnformeerd conform de afspraken met uw Kamer aangaande
het Defensie materieelproces.
Vraag 4
Kent u het artikel «Defensie vraagt nieuwe vergunningen aan voor vliegbasis
Leeuwarden» van 19 oktober 2020?2
Antwoord 4
Ja.
Vraag 5
Kunt u bevestigen dat er voor de militaire vliegbasis in Leeuwarden
inmiddels een natuurvergunning en een omgevingsvergunning is aangevraagd?
Antwoord 5
Ja.
Vraag 6
Kunt u aangeven of stikstofuitstoot en geluidsproductie door vliegbasis
Leeuwarden, waaronder van de in de toekomst in te zetten MQ-9 Reaper
drones, onderdeel uitmaken van de ontwerpvergunningen? Zo nee, waarom
niet?3
Antwoord 6
De vergunningsaanvragen zijn in behandeling bij het Ministerie van Landbouw Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) en de Inspectie Leefomgeving en
Transport (IL&T) van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Bij de
Wnb-aanvraag is rekening gehouden met de inzet van de MQ-9 Reaper. In de
aangevraagde omgevingsvergunning voor de vliegbasis is dit nog niet
gedaan. Dit omdat hiervoor meer aspecten moeten worden beschouwd dan
stikstofdepositie en geluidsproductie. Als er voldoende zekerheid en
duidelijkheid is over deze overige aspecten met betrekking tot de MQ-9
Reaper zal worden bezien of en hoe aanvullende toestemmingen worden
aangevraagd.

2

https://www.liwwadders.nl/defensie-vraagt-nieuwe-vergunningen-aan-voor-vliegbasisleeuwarden/
3
Kamerstuk 35 570 X, nr. 15.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

Vraag 7, 8 en 9
Zal de informatie over stikstofuitstoot en geluidsproductie bij de terinzagelegging van de ontwerpvergunning voor de burger compleet raadpleegbaar zijn?
Zo nee, waarom niet?
Kunt u toezeggen dat alle onderzoeken in relatie tot de ontwerpvergunningaanvraag onverkort en integraal door de burger inzichtelijk en raadpleegbaar
zullen zijn? Zo nee, waarom niet.
Klopt het dat Defensie geen gestructureerde informatie over het geluid
rondom vliegbasis Leeuwarden wil delen? Zo ja, hoe worden de geluidsrapporten, nodig voor het komen tot de ontwerpvergunningen, dan opgemaakt?
Zo nee, hoe zit dit dan?
Antwoord 7, 8 en 9
Het bevoegd gezag, LNV voor de Wnb-vergunning en IL&T voor de
omgevings-vergunning, bepaalt welke informatie openbaar wordt gemaakt bij
de terinzagelegging van de ontwerpvergunning. Hierbij geldt dat Defensie
aangeeft hoe omgegaan dient te worden met door haar aangeleverde
geclassificeerde informatie.
Als Defensie bij de vergunningsaanvraag stelt dat delen van de geleverde
informatie geclassificeerd zijn, dan wordt door het bevoegd gezag in de
beschikking een motivering opgenomen en worden die delen niet ter inzage
gelegd. Zo is een deel van de gegevens over grondgebonden geluid
(proefdraaien, installaties op de vliegbasis) en vlieggerelateerd geluid voor
wat betreft prestatieprofielen geclassificeerd.
Van het niet-geclassificeerde vlieggerelateerd geluid worden jaarlijks
openbare geluidbelastingrapportages via de Commissie Overleg en Voorlichting Milieu Leeuwarden verspreid en op de defensiewebsite gepubliceerd.
Daarbij wordt informatie gedeeld via het geluidsmeetnet, ook bereikbaar via
de defensiewebsite. Prestatieprofielen van militaire vliegtuigen zijn om
operationele redenen niet openbaar (Artikel 34 Besluit Militaire Luchtvaart).
Geclassificeerde gegevens worden indien nodig door Defensie beschikbaar
gesteld aan het Nederlands Lucht- en Ruimtevaartcentrum (NLR) die deze
verwerkt in scenario’s en geluidsmodellen. De uitkomsten van deze modellen
zijn niet geclassificeerd en worden gebruikt in de ontwerpvergunningen ter
onderbouwing. Indien het bevoegd gezag voor vergunningverlening
geclassificeerde gegevens moet beoordelen kunnen deze op aanvraag door
gescreende toezichthouders van LNV en IL&T ingezien worden.
Vraag 10
Klopt het dat de stikstofuitstoot van vliegbasis Leeuwarden mogelijk een
verslechterend effect heeft op de Natura 2000-gebieden de Waddenzee, de
Alde Feanen en de Groote Wielen?
Antwoord 10
Nee, voor de onderbouwing van de Wnb-vergunningaanvraag heeft Defensie
de stikstofdepositie onderzocht en zijn niet-geclassificeerde rapporten
aangeleverd aan het bevoegd gezag. Hieruit blijkt dat er geen toename is van
stikstofdepositie op stikstofgevoelige natuur in deze Natura 2000-gebieden.
Vraag 11
Kunt u bevestigen dat vliegbasis Leeuwarden alleen een natuurvergunning
kan krijgen wanneer vastligt dat en hoe deze natuurgebieden (op een andere
manier) in een gunstige staat van instandhouding gebracht zullen worden?
Zo ja, hoe gaat u hiervoor zorgen?
Antwoord 11
De Wet natuurbescherming vereist niet dat voor de verlening van een
natuurvergunning de betrokken Natura 2000-gebieden in een gunstige staat
van instandhouding zullen worden gebracht. Een natuurvergunning kan
worden verleend indien blijkt dat het project de natuurlijke kenmerken van
het betrokken Natura 2000-gebied niet aantast, waarbij rekening wordt
gehouden met de instandhoudingsdoelstellingen van dat gebied. Op grond
van objectieve gegevens moet kunnen worden uitgesloten dat het plan of
project significante gevolgen heeft voor het Natura 2000-gebied. In de
niet-geclassificeerde rapporten die deel uitmaken van de vergunningaanvraag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

wordt geconcludeerd dat er geen significante gevolgen zijn voor de desbetreffende Natura 2000-gebieden.
Het is de Minister van LNV, op grond van artikel 2.7, tweede lid, van de Wet
natuurbescherming, die bevoegd is tot het verlenen van een vergunning. Het
is dan ook aan de Minister van LNV om te beoordelen of een natuurvergunning verleend kan worden.
Vraag 12
Kunt u toezeggen dat omwonenden actief door Defensie geïnformeerd
worden over de plannen op vliegbasis Leeuwarden via bijvoorbeeld
nieuwsbrieven en informatiebijeenkomsten? Zo nee, waarom niet? Zo ja, op
welke termijn?
Antwoord 12
Ja. Dat gebeurt nu al en hierbij zoeken we continue naar mogelijkheden om
dit te verbeteren. Met regelmaat informeert de vliegbasis omwonenden over
nieuwe ontwikkelingen zoals bijzondere oefeningen via nieuwsberichten op
defensie.nl, via social media en via de verspreiding van persberichten die op
gemeentelijke websites worden gepubliceerd. Ook zijn omwonenden
uitgenodigd om zich met een email naar vliegbasisleeuwarden@gmail.com
aan te melden voor een maandelijkse digitale burenmailing. In vergaderingen
van de Commissie Overleg en Voorlichting Milieu (COVM) worden zulke
ontwikkelingen aangekondigd en toegelicht. Waar nodig worden ook
informatiebijeenkomsten georganiseerd, bijvoorbeeld voorafgaand en tijdens
grote internationale vliegoefeningen zoals Frisian Flag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4