Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2015–2016

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

929
Vragen van het lid Bergkamp (D66) aan de Staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport over mogelijke problemen (her)indicaties
jeugdhulp en informatievoorziening rondom de zorgaanvraag (ingezonden
22 oktober 2015).
Antwoord van Staatssecretaris Van Rijn (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 21 december 2015). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2015–2016, nr. 742.
Vraag 1
Heeft u als stelselverantwoordelijke zicht op het aantal jongeren dat in 2015
opnieuw geherindiceerd moet worden binnen de jeugdhulp omdat zij vanuit
2014 (AWBZ of Jeugdzorg) recht hadden op een overgangsregeling? Is bij u
bekend hoe dit proces van herindicaties in algemene zin verloopt en of
jongeren en/of hun ouders voldoende tijdig duidelijkheid krijgen?
Antwoord 1
Net als u vind ik het belangrijk dat jeugdigen die recht hebben op een
overgangsregeling tijdig duidelijkheid krijgen of de aan hun geleverde zorg
doorloopt of dat er een (her)indicatie van de gemeente nodig is. Het is mij
niet bekend van welk aantal jeugdigen de lopende indicatie uit de AWBZ
en/of Wet op de jeugdzorg in 2015 door gemeenten (her)beoordeeld dient te
worden omdat deze informatie niet centraal wordt verzameld. Het zal vooral
gaan om jeugdigen waarvan de jeugdhulp doorloopt in 2016.
Het is de verantwoordelijkheid van gemeenten om tijdig informatie te
verstrekken over hun uitvoering van de Jeugdwet, ook aan deze jeugdigen en
hun ouders/verzorgers. Ik ben bij enkele gemeenten nagegaan op welke wijze
deze verantwoordelijkheid is ingevuld. Daaruit blijkt dat gemeenten serieus
werk maken van het beoordelen van de jeugdhulpbehoefte en de lopende
zorg, veelal door alle cliënten te bezoeken. In die gevallen waar de inschatting
nog niet kan worden afgerond wordt de zorgtoewijzing verlengd om op een
later tijdstip rustig het oordeel te kunnen afronden.
Op verzoek van de branches heb ik samen met hen en met de VNG een fact
sheet gepubliceerd voor gemeenten en zorgaanbieders waarin het proces van
verwijzing bij in 2016 doorlopende jeugdhulp staat uitgelegd en beschreven
(https://www.voordejeugd.nl/actueel/nieuwsberichten/1738-continuiteitjeugdhulp-na-afloop-van-overgangsrecht-per-2016).
Mede naar aanleiding van een signaal in de cockpit Jeugd, waar knelpunten
kunnen worden gemeld, heeft de VNG een aanvullend bericht op hun website

ah-tk-20152016-929
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

1

geplaatst waarin gemeenten worden opgeroepen om voor het einde van het
jaar aan de zorgaanbieders duidelijkheid te geven over het betalen van de
doorlopende jeugdhulp (https://vng.nl/onderwerpenindex/jeugd/jeugdhulp/
nieuws/geef-snel-duidelijkheid-over-jeugdhulp-die-in-2016-doorloopt).
Hiermee is naar verwachting een door branches en VNG afgestemde
oplossing geboden voor het lokaal ervaren knelpunt.
Vraag 2
Heeft u als stelselverantwoordelijke zicht op hoeveel jongeren vóór 2016 een
(nieuwe) indicatie moeten ontvangen, omdat zij voor het eerst of een nieuw
traject starten in de jeugdhulp? Is bij u bekend hoe dit proces van (nieuwe)
indicaties in algemene zin verloopt en of jongeren en/of hun ouders
voldoende tijdig duidelijkheid krijgen?
Antwoord 2
De beleidsinformatie die door het CBS wordt verzameld en gepubliceerd
bevat geen gegevens over de lopende duur van de indicaties van jeugdigen.
Het aantal jeugdigen dat in 2015 opnieuw een verwijzing dient te ontvangen
van de gemeente is mij daarom niet bekend.
Als de jeugdige of ouder(s) voortzetting van jeugdhulp nodig hebben na
afloop van het overgangsrecht per 1 januari 2016, dan is het van belang dat
tijdig – dus al in 2015 – per geval wordt bekeken wat ervoor nodig is om de
noodzakelijke jeugdhulp te continueren. Jeugdigen en ouders doen er in een
dergelijke situatie goed aan om tijdig bij de gemeente aan te kloppen met
hun hulpvraag. Afhankelijk van de zelfredzaamheid van de jeugdigen en
ouders kan het ook aan de jeugdhulpverlener zijn om het contact met de
gemeente te leggen. Gelet op de wettelijke verantwoordelijkheid van de
gemeente, is het echter ook aan de gemeente zelf om in actie te komen,
opdat de noodzakelijke jeugdhulp tijdig wordt ingezet. Een afwachtende
houding kan ernstige gevolgen hebben, als het gaat om jeugdhulp die
zorginhoudelijk gezien voortgezet moet worden.
Een goed voorbeeld van de invulling van het proces van herindicatie komt uit
een wat grotere gemeente: de zwaarte van de zorg, opgedeeld in 3 categorieën bepaalt het proces. De zorg uit de twee lichte categorieën (laagdrempelig en ambulant) wordt veelal administratief verlengd. Bij de zwaarste
categorie (pleegzorg, residentieel, 3-milieu, JZ+), krijgt de zorgaanbieder de
vraag of en waarom de indicatie verlengd moet worden en binnen welke
termijn ze verwachten de zorg af te kunnen schalen. De gemeente heeft
hiervoor een indicatieteam waar ook de zorgaanbieders in zitten.
Vraag 3
Krijgt u in algemene zin signalen dat er wachtlijsten of wachttijden zijn met
betrekking tot de «keukentafelgesprekken» en/of behandeling? Zo ja, wat zijn
deze concreet?
Antwoord 3
De signalen die ik krijg gaan niet zozeer over wachtlijsten. Veel meer lijkt er
dan sprake te zijn van plaatsingsproblematiek, hoe vinden huisartsen en
gemeenten jeugdhulpaanbieders waar wel plaats is. Soms gaat het om het
bereiken van een budgetplafond bij een aanbieder. In dat geval gaan
gemeente en zorgaanbieder met elkaar in gesprek over een passende
oplossing. Waarbij ook gekeken wordt naar alternatieven bij andere aanbieders.
Vraag 4
Is het waar dat voor 1 december 2015 alle herindicaties jeugd afgerond
moeten zijn? Kunt u aangeven of u al vernomen heeft van de Vereniging van
Nederlandse Gemeenten (VNG) of anderzijds of dit wel of niet gehaald is?
Indien u dit nog niet heeft vernomen, bent u dan voornemens als stelselverantwoordelijke de stand van zaken op te vragen bij de VNG? Zo nee, waarom
niet?
Antwoord 4
Voorop staat dat het de verantwoordelijkheid is van gemeenten om jeugdigen
en hun ouders/verzorgers tijdig van de juiste informatie te voorzien. In die
gevallen waar de jeugdhulp doorloopt en een nieuwe verwijzing nodig is zal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

2

de gemeente hierover samen met de jeugdige en zijn ouders tot een
gemotiveerd besluit moeten komen. Zoals gemeld bij het antwoord op vraag
1 is daarover een fact sheet gepubliceerd. Daarin is het volgende daarover
opgenomen:
Indien geen sprake is van vrij toegankelijke jeugdhulp en ook niet van een
verwijzing door een huisarts, medisch specialist of jeugdarts, dan zal een
nieuwe beslissing van of namens de gemeente nodig zijn over de in te zetten
jeugdhulp. In tegenstelling tot de Wmo 2015 kent de Jeugdwet geen
voorgeschreven procedure over de manier waarop de gemeente komt tot een
beslissing over de noodzaak en inzet van jeugdhulp. De Awb en de algemene
beginselen van behoorlijk bestuur gelden als uitgangspunt voor het handelen
van de gemeente op grond van de Jeugwet. Daarnaast is bepalend wat in de
betreffende gemeentelijke verordening is geregeld.
In dit kader is van groot belang rekening te houden met het feit dat er tijd
nodig zal zijn voor het nemen van een gemotiveerd besluit (waarbij overigens
de redelijke termijn voor het nemen van een besluit in acht moet worden
genomen, zie ook artikel 4:13 Awb: maximaal acht weken). En tot slot zij nog
benadrukt dat over het wel of niet voortzetten van de jeugdhulp duidelijk met
de jeugdige en zijn ouder(s) wordt gecommuniceerd (zie ook artikel 12 IVRK
over het recht van kinderen om gehoord te worden). Zie hierover ook mijn
antwoord op vraag 1.
Vraag 5
Bent u bekend met de Rapportage Monitor Transitie Jeugd, Kwartaal 3,
2015?1
Antwoord 5
Ja, de publicatie is mij bekend.
Vraag 6
Herkent u de signalen uit de rapportage dat mensen in een aantal situaties
onvoldoende op de hoogte gehouden worden van de voortgang van het
proces van een aanvraag voor zorg? Zo niet, kunt u verklaren waarom dit dan
wel in de bevindingen van de rapportage terugkomt?
Antwoord 6
In alle gemeenten is keihard gewerkt om de toegang te organiseren, geënt op
de specifieke lokale situatie. De signalen uit de rapportage zijn herkenbaar.
Het verdiepingsonderzoek naar de toegang in 4 gemeenten, het rapport van
de Kinderombudsman naar de toegang en de monitor van de VNG laten ook
zien dat de toegang tot jeugdhulp bij gemeenten nog volop in ontwikkeling is
en dat nog niet kan worden gezegd of de een het beter doet dan de ander.
Doorgaans zijn de meeste jongeren en ouders positief over de kwaliteit van
de hulp, over hun hulpverleners en voelen jongeren en hun ouders zich
doorgaans gehoord, volgens het rapport van de Kinderombudsman. Dat wil
echter niet zeggen dat de inzet van passende hulp en de communicatie
hierover met ouders overal vlekkeloos verloopt. Gemeenten zullen het proces
van zorgtoewijzing op een zorgvuldige wijze samen met jeugdigen en hun
ouders moeten doorlopen en hierover communiceren.
Vraag 7
Wat is uw reactie op de bevindingen uit de rapportage dat er veel meldingen
zijn over wachttijden en wachtlijsten en de tijd die zit tussen het moment
waarop mensen hun hulpvraag uiten en het moment waarop zij daadwerkelijk
hulp krijgen? Op welke manier ondersteunt u gemeenten in deze transitiefase
bij deze uitdagingen?
Antwoord 7
Ouders moeten tijdig passende hulp ontvangen. Dat is de hoofdopdracht van
de Jeugdwet. Snelle hulp kan in veel gevallen ook ergere problemen
voorkomen.
De oorzaken van de wachttijden zijn zeer divers, maar komen neer op
vertraging ergens in het proces: het duurt bijvoorbeeld lang voordat er een
1

http://www.monitortransitiejeugd.nl/images/rapportage_MTJ_oktober_2015_vs1.0.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

3

eerste gesprek is, voordat er een beschikking is of er is een wachtlijst bij de
door de gemeente gecontracteerde aanbieder.
In mijn brief aan de wethouders van 21 september heb ik gewezen op het
belang om tijdig passende hulp te bieden. Signalen van wachtlijsten heb ik
medio juni 2015 besproken in een bestuurlijk overleg met VNG en branches.
Partijen hebben mij bevestigd dat per geval altijd scherp wordt gekeken of er
directe hulp nodig is. Nadere afspraken zijn gemaakt over de manier waarop
gemeenten omgaan met wachtlijsten. De afspraken betreffen het volgen van
Treeknormen, factfinding, informatie delen tussen instellingen en tussen
gemeenten en de coördinerende rol van de VNG bij bovenregionaal en
landelijk aanbod.
Vraag 8
Kunt u aangeven waarom in de rapportage wordt gesteld dat het krijgen van
zorg lang op zich laat wachten omdat de huisarts niet direct mag doorverwijzen, terwijl u stelt in uw brief van 3 april 2014 dat in de Jeugdwet is
opgenomen dat jeugdhulp direct toegankelijk is na verwijzing door een
huisarts, jeugdarts of medisch specialist? Wat is uw reactie en actie op het
feit dat in de praktijk in strijd met de wet wordt geacteerd?2
Antwoord 8
Vanuit de positie van de gemeente is het begrijpelijk dat zij overleg wensen
met de huisartsen over de verwijzingen. Dat wil echter niet zeggen dat de
gemeente op de stoel van de huisarts kan gaan zitten. Wel is van belang dat
de huisarts weet welk aanbod de gemeente heeft ingekocht, dat de gemeente
weet wat de werkwijze in de huisartsenzorg is, dat de gemeente de huisarts
als partner ziet en vice versa. Met andere woorden, een goede samenwerking
tussen huisartsen en gemeenten is gewenst ten gunste van jeugdigen en hun
ouders. In voorkomende gevallen zullen gemeenten erop aangesproken
worden als cliënten en hulpverleners ervaren dat niet conform de Jeugdwet
wordt gehandeld. Door goede afspraken te maken tussen gemeenten en
huisartsen kan samenwerking op een eenvoudige manier worden bevorderd,
bijvoorbeeld door publicatie van een lijst met door de gemeente gecontracteerde jeugdhulpaanbieders. De LHV en VNG gaan een goede samenwerking
stimuleren.
Vraag 9
Kunt u, naar aanleiding van een van de tips uit de rapportage dat er meer én
duidelijke informatie over het proces van zorgaanvraag aan ouders verstrekt
moet worden, aangeven op welke manier er nu op dit vlak stappen worden
gezet door gemeenten? En welke rol ziet u hier voor uzelf weggelegd?
Antwoord 9
Ik zie het verstrekken van informatie aan jeugdigen en ouders over het proces
van zorgaanvraag als een belangrijk onderdeel van de toegang en het
verstrekken van informatie heeft ook zeker een plaats in de verbeteractiviteiten die rond de wijkteams in gang zijn gezet. Tijdens het grote congres
Toegang en Wijkteams dat VNG en Rijk in maart jl hebben georganiseerd
bleek een sterke behoefte aan deskundigheidsbevordering en een sterke wens
als wijkteams om van elkaar te leren. In de afgelopen periode heeft het
VNG-programma sociale wijkteams ondersteuning geboden aan gemeenten.
Op dit moment ontwikkelen de kennisinstellingen Movisie, NJi, Vilans, Ncj op
mijn verzoek een gezamenlijk kennisprogramma ter ondersteuning van
gemeenten bij de inrichting van de toegang en het integraal werken in
wijken.

2

https://m.lhv.nl/sites/default/files/content/lhv_nl/uploads/nieuws/kamerbrief-over-zorgen-vanhuisartsen-over-kwaliteit-van-de-jeugdwet.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

4