Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

31 532

Voedingsbeleid

Nr. 261

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 maart 2021
Met deze brief informeer ik uw Kamer over de kennis- en innovatieprogramma’s «DuurzaamDoor: sociale innovatie voor een groene economie»
(hierna: DD) en «Jong Leren Eten» (hierna: JLE). Hiermee geef ik invulling
aan de toezegging aan het lid De Groot (Kamerstuk 35 300 XIV, nr. 72).
Tevens stuur ik het beleidskader 2021–2024 «Gezond en Duurzaam,
Sociale Innovatie voor Transities» van beide programma’s aan uw Kamer.
Het beleidskader is gericht op innovatieve en educatieve activiteiten op
het gebied van natuur, milieu, duurzaamheid en gezonde voeding. Het
gedetailleerde beleidskader is te vinden op de website
www.duurzaamdoor.nl/gezond-en-duurzaam, waar ook evaluatierapporten
en onderzoeken van de eerdere programmaperiodes te vinden zijn.
Het doel van de programma’s DD en JLE is om maatschappelijke
(innovatieve) initiatieven op het gebied van duurzaamheid te versterken
en de kennis en bewustwording over gezond en duurzaam voedsel onder
(jonge) mensen te vergroten. Zo zijn de afgelopen jaren initiatieven rond
voedselverspilling, korte ketens en stadslandbouw op de kaart gezet, is
natuurinclusief bouwen op de agenda van bouwers, gemeenten en
ontwikkelaars gekomen en zijn in het onderwijs duurzaamheidslessen in
curricula verankerd. Op honderden scholen wordt gewerkt aan voedselvaardigheden in theorie en praktijk, ondersteund door educatieve
organisaties.
DD doet dat in de brede context van duurzame ontwikkeling en de
Sustainable Development Goals (SDG’s) en JLE in de ambitie voor
«gezonde en duurzame voedselkeuze». De programma’s verbinden
landelijke, regionale en lokale initiatieven via (onderwijs) netwerken. Zo
wordt het delen van kennis en ervaring met elkaar mogelijk gemaakt.
Gevolgen coronacrisis
De sluiting van scholen en het beperken van fysieke bijeenkomsten, als
gevolg van COVID-19, zijn niet bevorderlijk voor kennisprogramma’s die

kst-31532-261
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 532, nr. 261

1

het moeten hebben van ontmoeting en samenwerking in fysieke ruimtes.
Niettemin hebben de educatieve organisaties, het onderwijs en het
programmamanagement gezocht naar creatieve oplossingen. Zo zijn
bijvoorbeeld schooltuinen verplaatst naar balkons, achtertuinen en
vensterbanken, en zijn kookchallenges in de thuissituatie in plaats van
kooklessen op school georganiseerd. Veel educatief materiaal is in korte
tijd gedigitaliseerd, symposia en studiedagen zijn virtueel vormgegeven
en er zijn trainingen gehouden, waarbij cursisten materiaal thuisgestuurd
kregen en online instructies ontvingen. Hierdoor zijn de programma’s JLE
en DD en onderliggende projecten toch voor de volle vier jaar uitgevoerd
met weinig tot geen vertraging.
In het vervolg van deze brief geef ik uw Kamer per programma een
beknopt overzicht van de opzet, de resultaten, de conclusies en leerpunten
uit de evaluaties en geef ik inzicht in het vervolg van de programma’s.
Ik put daarbij uit het geactualiseerde beleidskader 2021–2024. Zowel de
terugblik op de lopende programma’s als de vooruitblik op de komende
jaren zijn voor JLE tot stand gekomen na advies van de Programmaraad
JLE en zijn voor DD afgestemd met de Stuurgroep DuurzaamDoor.
Het programma DuurzaamDoor
Doel en opzet
DuurzaamDoor is een kennisprogramma dat zich richt op samenwerking
tussen maatschappelijke initiatiefnemers, onderwijs, kennisinstellingen,
ondernemers, procesbegeleiders, maatschappelijke organisaties en
verschillende overheden. Het programma is mede afhankelijk (in geld en
inzet) van commiment van belanghebbenden. Zij werken in projecten
samen aan (innovatieve) oplossingen voor de grote maatschappelijke
duurzaamheidsopgaven op het gebied van voedsel, water, energie en
klimaat, biodiversiteit en circulaire economie. Dit doen zij via zogenaamde
«participatietafels». Dit zijn overleggen waarin partijen samenkomen om
gemeenschappelijke belangen te verkennen, coalities te smeden, concrete
projecten uit te voeren, maar ook om kennis, ervaringen en good practices
uit te wisselen.
Resultaten
De concrete winst van DD is dat er een groot aantal activiteiten en
projecten worden uitgevoerd, die samen richting geven en bijdragen aan
transities op verschillende duurzaamheidsonderwerpen.
In de afgelopen programmaperiode zijn er ca. 125 projecten uitgevoerd.
Deze zijn benoemd in een rapportage die als bijlage bij het beleidskader te
vinden is. Op de website van DD www.duurzaamdoor.nl zijn de meeste
projecten ook via publicaties en beeldmateriaal gepresenteerd. Ik licht een
aantal projecten uit.
• Binnen het thema Voedsel (totaal 12 projecten) is bij het project
«Restaurants van Morgen» door GreenDish, Natuur en Milieu,
Voedingscentrum en een aantal bedrijven in en rond FoodValley,
samen met de universiteit Wageningen en het Louis Bolk instituut,
precies gemeten waar bij inkoop, bereiding, consumptie en verwerken
van reststromen in een restaurant winst te behalen is qua voedselverspilling. Uit deze gegevens is een handleiding voor inkopers en koks
gemaakt die een grote duurzaamheidswinst oplevert. Deze werkwijze
wordt ook als lesmateriaal in een aantal opleidingen ingezet.
• Binnen het thema Biodiversiteit (totaal 21 projecten) is een ontwerpwedstijd «Natuurinclusief bouwen» uitgeschreven, gewonnen door het
project Kerckebos in Zeist. De inzendingen zijn gepresenteerd op de
jaarlijkse Nationale Bouwbeurs in de RAI. Met de ervaringen en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 532, nr. 261

2

•

opgedane kennis zijn handleidingen opgesteld voor aanbesteders
(veelal gemeenten) en aannemers. Vanuit een gezamenlijke «leerkring»
werken een aantal partijen aan een lobby om «natuurinclusief
bouwen» als het nieuwe normaal voor de toekomst te agenderen.
Samen met «klimaatneutraal bouwen» en «circulair bouwen» wordt
hiermee een bijdrage geleverd aan het verduurzamen van de bouwsector.
Binnen het thema Water (totaal 13 projecten), werkten een aantal mbo
scholen aan het vraagstuk over residuvorming in oppervlaktewater.
Ondanks dat door betere zuivering de waterkwaliteit beter lijkt, vormen
onder andere medicijnresten en bestrijdingsmiddelen nieuwe
uitdagingen. Door metingen en door opsporen en betrekken van
partijen in de keten wordt gezocht naar meer duurzame oplossingen.

Zo zijn er ook projecten op thema’s als circulaire economie, energie en
klimaat en meer doorsnijdende thema’s als regionale duurzaamheidsnetwerken en omgevingswet. Bij het uitwerken van projecten wordt naast het
inhoudelijke resultaat ook veel aandacht besteed aan de vorm van het
leerproces en de samenstelling van de coalities die de projecten
uitvoeren.
Ook de verankering van natuur, milieu en duurzaamheid in diverse
curricula van het onderwijs is een belangrijke opbrengst van DD.
Meer details over projecten en werkwijze zijn te vinden op de website
www.duurzaamdoor.nl en een speciale uitgave van het tijdschrift Publiek
Denken «van kiem naar bloemenveld» die als bijlage bij deze brief is
gevoegd1.
Het totaal van de DD-projecten heeft ca. € 5,5 mln. gekost, waarbij ook
andere partijen ca. € 2 mln. aan cofinanciering hebben bijgedragen. Het
programma is vraaggestuurd en daardoor ook breed qua onderwerpen.
Om de nodige focus en samenhang te bewaken is er een stuurgroep
waarin de diverse geledingen vertegenwoordigd zijn.
Evaluatie en leerpunten
Het programma DD kent een complexiteit in thema’s, deelnemers,
integraliteit en schaalniveaus. Daarom is gekozen voor het laten uitvoeren
van een zogenaamde «lerende evaluatie» waarin alle processen en
resultaten tegen het licht worden gehouden, samen met de deelnemers.
De evaluatie leverde veel nuttige lessen op, maar ook een aantal concrete
aanbevelingen, zoals dat het belangrijk is om goed rekening te houden
met de leervoorkeuren (methoden, stijlen) van verschillende type
deelnemers. Ook werd aanbevolen om deelnemers te betrekken bij het
gemeenschappelijke leerproces en verdere analyses op een hoger
abstractieniveau, in plaats van alleen bij het eigen project. Een andere
aanbeveling is om nog meer aandacht te besteden aan het valideren van
praktijkkennis en opschalen van projectresultaten. De verschillende
aanbevelingen zijn terug te vinden in hoofdstuk 3 van het beleidskader.
De stuurgroep DD adviseerde aan de hand van de evaluaties om niet het
gehele programma opnieuw te ontwerpen, maar vooral de leerpunten te
implementeren, de bestaande programmalijnen te verdiepen en meer
aandacht te schenken aan het valideren van projectresultaten en het
uitwisselen van good practices.
De stuurgroep gaf daarbij aan meer focus te willen leggen op een
regionale aanpak, thema’s meer integraal op te willen pakken en
jongerenparticipatie een rol te geven in het programma.
1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 532, nr. 261

3

De verbinding tussen lokale en regionale praktijken en beleidsontwikkelingen op landelijke of zelfs internationale schaal blijft belangrijk.
Projecten die hun «kiem» hebben bij DD kunnen ook door ontwikkelen en
opschalen in andere of grotere kennisprogramma’s en regelingen,
bijvoorbeeld via de Topsectoren.
Bij de coalitievorming en co-creatie bij de start van projecten is het
expliciet maken van de «committering» belangrijk, ook om de bijdrage
aan het grotere geheel in beeld te brengen, bijvoorbeeld door de
Sustainable Handprint methode.2 Zo staan projecten niet op zich, maar
vormen samen ook beweging in gewenste transities. Verdere adviezen
van de stuurgroep zijn ook verwerkt in het beleidskader.
Vervolg 2021–2024
Het programma DD 2021–2024 kiest grotendeels voor een vervolg van de
aanpak van de afgelopen periode, in lijn met de aanbevelingen van de
stuurgroep DD.
Wat in de periode 2021–2024 meer centraal zal komen te staan is de
aandacht voor programmering vanuit concrete opgaven die in een
bepaald aantal regio’s spelen. Het idee is om te werken met een aantal
zogenaamde «Regionale Transitie Werkplaatsen» (RTW) die zich richten
op integrale en gebiedsgerichte vraagstukken. Daarmee worden de
decentrale overheden extra uitgedaagd mede vorm te geven aan
duurzaamheidsprojecten. DD zorgt in zijn rol als facilitator voor expertise
en ondersteuning op zowel proces als inhoud.
Op het landelijk niveau zal het thema klimaatadaptatie verder worden
uitgewerkt via de werkwijze van DD. Meer aandacht zal gaan naar
kennisverspreiding en doorwerking. Door het karakter van «leren en
innoveren» zoekt het programma DD naar steeds weer nieuwe uitdagingen, projecten en concepten. De projecten zijn belangrijk, maar het
analyseren van de resultaten en toetsen aan wetenschappelijk onderbouwing zal sterker worden ingezet.
Specifieke onderwijsactiviteiten zijn ondergebracht bij de coöperatie
«Leren voor Morgen». Hierin werken netwerken van scholen, docenten en
educatieve organisaties samen aan integratie van duurzaamheid in de
verschillende onderdelen van het onderwijssysteem. Naast het ontwikkelen van onderwijsprojecten en het professionaliseren van docenten,
werken zij ook aan de verankering in curricula. Voor het partnerschap van
DD en de coöperatie Leren voor Morgen liggen er de komende jaren twee
extra accenten, namelijk de doorwerking van innovatieve kennis van
duurzaamheidsthema’s in met name beroepsonderwijs en een sterkere
relatie met onderwijspartijen bij regionale programmering, met name in
het mbo en hoger onderwijs. Een voorbeeld hiervan is «Spark, the
movement» in Friesland, waar bedrijven, scholen en overheden samenwerken aan onderzoek en opdrachten voor en door studenten, stageplaatsen gericht op circulaire economie en nieuwe lesmaterialen voor het
onderwijs.
Met deze extra aandachtspunten – regionalisatie, inzet op het thema
klimaatadaptatie, meer wetenschappelijke onderbouwing, doorwerking in
het onderwijs – denkt DuurzaamDoor nog effectiever te zijn in het
stimuleren en ondersteunen van innovaties en transities.
Om de uitwerking van de programma’s dicht bij de actualiteit van beleid
en maatschappelijke behoefte te houden, stel ik opnieuw een «Stuurgroep

2

https://maex.nl/#/socialhandprint.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 532, nr. 261

4

DuurzaamDoor»3 in onder leiding van een onafhankelijk voorzitter,
mevrouw ir. A. Nijhof MBA. Deze stuurgroep zal het programmamanagement bij RVO.nl via jaarplannen en jaarverslagen en via adviezen
richting geven aan de focus en richting van het programma.
Het programma Jong Leren Eten
Doel en opzet
Het educatieve programma JLE is georganiseerd rond vijf programmalijnen, die gezamenlijk als doel hebben om kinderen te leren hoe en waar
voedsel geproduceerd wordt, hoe zij zelf gezonde en duurzame keuzes in
hun voedselpatroon kunnen maken en hoe zij zich «voedselvaardigheden»
eigen kunnen maken. Het programma richt zich op kinderen en jongeren
van 0–18 jaar, die bereikt worden via kinderopvang en onderwijs (po, vo
en mbo). Het uiteindelijke doel is structurele verankering van voedseleducatie in kinderopvang en het onderwijs.
De strategie van JLE is gericht op vijf pijlers:
1. Structurele implementatie in scholen
2. Update en kwaliteitsslag (grote) landelijke educatieprogramma’s
3. Verbinden theorie en praktijk
4. Verbinden en netwerken ontsluiten
5. Monitor en onderzoek voedselvaardigheden
In het volgende onderdeel geef ik per pijler, in aanvulling op de voortgangsrapportage (Kamerstuk 31 532, nr. 235), inzicht in de resultaten.
Het programma kent zowel een landelijke aanpak, maar daarnaast zijn ook
in iedere provincie twee «kennismakelaars JLE» actief die lokale en
regionale activiteiten verbinden met de vragen van scholen.
Op de website van JLE www.jonglereneten.nl staan ook enkele uitwerkingen van resultaten en projecten. Het magazine «Jong Leren Eten,
terugblik: voor een gezonde en duurzame generatie» is als bijlage bij deze
brief gevoegd4.
Het programma vindt richting door een Programmaraad onder leiding van
prof. Jaap Seidel waar onder meer Gezonde School, GGD’s, JOGG,
Voedingscentrum, WUR, en NME aan deelnemen. Deze raad is ingericht
naar aanleiding van een tussenevaluatie en zorgt voor meer samenhang
en kennisuitwisseling tussen de partijen en hun programma’s.
Resultaten: van projecten en activiteiten naar een beweging
De concrete winst van Jong Leren Eten is dat op steeds meer scholen op
een structurele wijze voedseleducatie plaatsvindt (lespakketten, schoolfruit, Smaaklessen, gezonde schoollunches) en dat daarnaast partijen zich
gezamenlijk inzetten voor praktijken waarin kinderen (en hun omgeving)
kunnen oefenen met voedselvaardigheden (koken, tuinieren, boerderij
lessen). Het gaat er uiteindelijk om dat zij daarmee in staat zijn om een
keuze voor gezonde en duurzame voeding maken.
Naast de acties die rechtstreeks door JLE-programma worden opgezet en
gefinancierd zijn er steeds meer gelieerde activiteiten van partners. Om
slechts enkele te noemen: Al drie jaar «zaden-pakketten» voor tuinieren op
school van zaadhandelaar RijkZwaan, Gemeenten voor Duurzame
Ontwikkeling en Voedingscentrum; Kok in de Klas van Smaaklessen;
3

Stuurgroep DuurzaamDoor bestaat uit vertegenwoordigers van de Ministeries I&W en LNV,
provincies, gemeenten, waterschappen, kennisinstellingen, onderwijsinstellingen en
maatschappelijke organisaties.
4
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 532, nr. 261

5

«Boergondisch» Koken tijdens Dutch Agri Food Week, de speelfilm «Een
jaar rond met je handen in de grond» met educatiemateriaal van het IVN
op initiatief van JLE; een mbo-challenge rond Voedselverspilling met de
Taskforce Voedselverspilling en het Openluchtmuseum. Veel meer van
dergelijke inspirerende «spin-offs» zijn te vinden op de website van JLE.
Met dergelijke voorbeelden wil ik benadrukken dat er niet alleen eigen
projecten worden uitgevoerd, maar «een beweging» is ontstaan.
Pijler 1: Structurele implementatie in scholen
Het streefgetal om jaarlijks 300 nieuwe scholen te laten starten is gehaald.
Het programma loopt nu voor het 4e schooljaar. In totaal zijn 1.213
scholen gestart met het traject Gezonde School-vignet Voedsel, een
keurmerk dat aangeeft dat een school succesvol werkt aan beleid,
educatie en omgeving. De balans tussen vraag en aanbod is daarmee
goed ingeschat.
Pijler 2: Update en kwaliteitsslag landelijke educatieprogramma’s
Ook in het laatste jaar van het huidige beleidskader is ingezet op de
verbetering van lesmethodes, lespakketten en educatieprojecten:
• In 2019 rapporteerde ik uw Kamer dat reeds negen van de meest
gebruikte lesmethodes aanpast waren. Een tiende meest gebruikte
educatieve methode is doorgelicht en verbeterd;
• Het Voedingscentrum5 heeft handleidingen rond kooklessen
uitgebracht;
• Het project Gezonde Schoolkantine is versterkt met bijvoorbeeld een
module jongerenparticipatie;
• Het Platform Boerderij Educatie is verder geprofessionaliseerd en het
aantal educatie-boeren is uitgebreid en gecertificeerd;
• Programma’s als EU Schoolfruit en Smaaklessen zijn verder ontwikkeld en het lesmateriaal is gedigitaliseerd, mede door steun van het
programma JLE. Er doen jaarlijks ca. 3.000 scholen mee met schoolfruit, waarbij ook vraag en aanbod met elkaar in evenwicht zijn.
Pijler 3: Verbinden theorie en praktijk
In het kader van boerderij-educatie, koken en tuinieren hebben inmiddels
ca. 1500 scholen een bijdrage ontvangen vanuit de stimuleringsregeling
«Lekker naar Buiten». 450 trainers zijn opgeleid rond de gezonde
kinderopvang en moestuinen, wat geleid heeft tot initiatieven bij
kinderdagverblijven en BSO.
Schooltuinieren (voornamelijk basisonderwijs) vindt plaats op 491 plekken
in diverse vormen en dat aantal groeit stevig door. Daar draagt het
aanleggen van «groene schoolpleinen» – vaak vanuit een additionele
stimulans vanuit provincies en gemeenten – ook aan bij. Weten waar je
eten vandaan komt, wordt in praktijk gebracht waarbij 331 educatieboeren ca. 60.000 kinderen hebben ontvangen voor een excursie.
Pijler 4: Verbinden en netwerken ontsluiten
Het zwaartepunt van de uitvoering van het programma JLE ligt op
regionaal niveau en wordt uitgevoerd via zogenoemde «JLE-makelaars»
in samenwerking met veel educatieve partijen. In elke provincie zijn twee
JLE-makelaars actief, waarvan één werkzaam is in de «witte wereld»
(gezondheidsdomein gericht op gezondheidseducatie) en één in de
«groene wereld» (duurzaamheidsdomein gericht op milieu en natuuredu5

https://www.voedingscentrum.nl/professionals/gezond-op-school/basisonderwijs/
lesmaterialen.aspx.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 532, nr. 261

6

catie). Deze makelaars werken met elkaar samen en fungeren als aanjager,
stimulator en wegwijzer in de vele bestaande ondersteuningsmogelijkheden en het educatieve aanbod.
Inmiddels zijn er 24 JLE makelaars actief. Hun netwerk met lokale en
regionale spelers is in de programmaperiode gegroeid van 80 relaties in
2017 naar 2.900 in 2020. Hiermee is een netwerk ontstaan waarmee
educatieve vragen van scholen zo goed mogelijk met maatwerk ondersteund worden.
Het aantal trainingen, studiedagen, informatiebijeenkomsten en activiteiten is niet bij te houden, maar in iedere provincie is een «factsheet» met
de meest stimulerende projecten en kwantitatieve informatie beschikbaar
naast het bijgesloten algemeen «magazine Jong Leren Eten, terugblik».6
Binnen het programma zorgt het programmamanagement voor regelmatige netwerkbijeenkomsten met de makelaars, waarbij vaak specialisten of collega-programma’s worden uitgenodigd. Ieder jaar maken de
JLE-makelaars een werkplan dat ook samen met de provincie wordt
besproken met oog op synergie met andere voedselprogramma’s.
Landelijk is er diverse malen per jaar overleg met Gezonde School en met
de landelijke partners. Er zijn door JLE twee landelijke symposia georganiseerd en een online eindsymposium. Er is een website met alle landelijke
informatie en doorverwijzingen. Daarnaast hebben de meeste provincies
een eigen (deel)website, een nieuwsbrief en worden trainingen, studiedagen en netwerkbijeenkomsten gehouden.
Pijler 5: Monitor en onderzoek voedselvaardigheden
JLE heeft bijgedragen aan diverse onderzoeksprojecten, waaronder die
over schoollunches (WUR, VU) en Gezonde basisschool van de toekomst
(Maastricht), over groene schoolpleinen (Hogeschool Leiden, VU) en
onderzoek naar effectiviteit schoolfruit en educatie. Zo geeft een
onderzoek van de WUR over de combinaties tussen fysieke interventies
rond groente en fruit en educatief aanbod aan dat ook aspecten van
schoolbeleid en ouderparticipatie mede van invloed zijn op succesvolle en
effectieve implementatie.7
Een evaluatie van de stimuleringsregeling «Lekker naar Buiten» is gedaan
om de processen rond deze regeling te toetsen.8 Er wordt door scholen
veel gebruik gemaakt van deze regeling.
De resultaten van de door het bureau Regioplan uitgevoerde evaluatie
over de gehele programmaperiode 2017–2020 vindt u in het volgende
onderdeel.
Evaluatie en leerpunten
Bureau Regioplan geeft de volgende eindconclusies naar aanleiding van
hun procesmatige evaluatie over de periode 2017–2020:
• Met het programma Jong Leren Eten is een impuls gegeven aan het
netwerk en de activiteiten op het gebied van voedseleducatie.
• Het programma draagt bij aan de doelstellingen en zet de positieve lijn
van ontwikkeling die is geconstateerd in de tussenevaluatie van het
programma door.

6

https://www.jonglereneten.nl/nieuws/vier-jaar-jong-leren-eten-gebundeld-een-magazine-en-12regiokaternen.
https://research.wur.nl/en/publications/evaluatie-eu-schoolfruit-en-groenteprogramma-20182019.
8
https://www.kwinkgroep.nl/2020/04/factsheetjonglereneten/.
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 532, nr. 261

7

•

•
•

•

Er is meer samenwerking en afstemming tussen partijen op regionaal
en landelijk niveau, «witte» en «groene» activiteiten raken meer
verknoopt en scholen gaan steeds meer aan de slag met voedseleducatie.
Het programma wordt positief gewaardeerd door betrokkenen op
landelijk en regionaal niveau.
Het programma levert een positieve bijdrage door te sturen op
samenhang en kwaliteit van het aanbod, het faciliteren en aanjagen
van de samenwerking op landelijk en regionaal niveau en het bieden
van regionaal maatwerk.
De duurzaamheid en het netwerk rond voedseleducatie is echter nog
kwetsbaar en de netwerksamenwerking nog niet volledig geborgd. Een
tweede programmaperiode is daarom raadzaam om de samenwerking
en aandacht voor voedseleducatie vast te houden.

Vervolg 2021–2024
Een vervolg is nodig om te zorgen voor een structurele borging van
datgene wat tot nu toe bereikt is. Er liggen ook nog veel kansen om meer
scholen te bereiken.
Belangrijk uitgangspunt voor het succes van voedseleducatie is de
vraagarticulatie en behoeften bij scholen. Op basis van de evaluaties en
aanbevelingen van de Programmaraad kijkt JLE onder meer naar:
• Meer aandacht voor het vo en mbo, waar mogelijk betrekken hoger
onderwijs (uitbreiding naar 24 jaar);
• Stimuleren van aandacht voor het thema voedseleducatie in provincies
en gemeenten, aansluiten bij (lokale) voedselagenda’s;
• Kijk naar mogelijkheden van ouderparticipatie en aansluiting bij
projecten rond gezonde voedselomgevingen;
• Blijvend inzetten op de succesvolle samenwerking en op het verbinden
van groene en witte thema» s en partijen, landelijk en lokaal;
• Met landelijke partners werken aan een overkoepelende agenda ten
aanzien van voedseleducatie, met name met het programma Gezonde
School en het programma Jongeren op Gezond Gewicht;
• De focus leggen op het verduurzamen van bestaande structuren en het
borgen van activiteiten in het netwerk.
Conclusie
Beide programma’s laten zien dat zij van toegevoegde waarde zijn in het
vergroten van de kennis over (innovatieve) oplossingen naar
duurzaamheid en bewustwording van wat er op ons bord ligt.
In het beleidskader DD/JLE 2021–2024 stel ik voor hoe in deze periode
beide programma’s worden voortgezet en van nieuwe accenten voorzien,
zoals op basis van de evaluaties en onderzoeken is voorgesteld. Ik stel
hiervoor een bedrag van € 5,7 miljoen per jaar ter beschikking. Dit bedrag
is bedoeld voor projecten van deelnemende partijen. Ik zet € 0,9 miljoen
per jaar hiervan rechtstreeks in via het programma Gezonde School en
€ 4,8 miljoen per jaar wordt geïnvesteerd via de programmalijnen zoals
beschreven in het beleidskader.
Ook in de nieuwe periode is monitoring en evaluatie onderdeel van de
programma’s, zowel om intern de ontwikkelingen te volgen als om met
externe organisaties en programma’s af te stemmen en te leren van de
resultaten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 532, nr. 261

8

Ik zal uw Kamer in het eerste kwartaal van 2023 informeren over de
tussentijdse resultaten van de nieuwe programmaperiode en medio 2024
informeren of een eventuele verdere continuering noodzakelijk en
opportuun is.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
C.J. Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 532, nr. 261

9