Integraal Maatwerk vereist nieuwe principes in Schuldhulpland.
Position Paper voor Rondetafelgesprek Schulden
De schuldhulpverlening in Nederland is failliet. Naar schatting hebben 550.000 mensen een
problematische schuld. Slechts 150.000 daarvan krijgen schuldhulpverlening. Per jaar stromen
zo’n 10 duizend mensen daarvan met een schone lei uit de WSNP. Wat er met de rest van de
mensen gebeurt? Hoe effectief de hulp is die ze krijgen? Waarom ze geen hulp krijgen of willen?
Hoeveel maatschappelijke kosten deze doelgroep maken omdat ze er niet uitkomen? Niemand
weet het. Dat is de conclusie die de rekenkamer trekt(2016). En die conclusie delen wij.
Niemand weet het. Wij ook niet.
Wel zien we in de praktijk veel mensen in de problemen komen. Dat komt door hun eigen
gedrag, maar ook doordat de principes van veel regelingen dat gedrag niet helpt veranderen.
Sterker nog, veel regels, protocollen en procedures in en rond schuldhulpverlening hebben
averechtste effecten. Daarom doen we hieronder voorstellen om 8 vaste principes uit de
schuldhulp fundamenteel om te draaien.
1: Sart met een 1 jarige WSNP
Waarom is de huidige WSNP 3 jaar? En hoe effectief is die wet in het bereiken van haar doelen?
Mensen melden zich pas met schulden bij de gemeente als ze (gem) 40.000 euro schuld hebben.
Dat is VEEL te laat.
Wij zien veel mensen die proberen de WSNP te ontlopen omdat ze niet kunnen indenken dat ze
drie jaar lang van zo weinig geld moeten leven. Ironisch genoeg loopt hun schuld op en moeten
ze na jaren met heel weinig geld(beslagleggingen) alsnog WSNP aanvragen.
2: Verhoog de leefgeldnormen
Een gezin met drie kinderen in de WSNP moet rondkomen van 80 euro leefgeld per week. (dat
heeft de wetgever in 2006 vastgesteld en is nog steeds 80 euro…). Dat is niet te doen. Gemeenten
doen er alles aan om binnen de grenzen van het minimabeleid (ze mogen geen inkomensbeleid
voeren) armoede van kinderen te voorkomen. Gemeenten hebben tot 20 a 30 verschillende
regelingen voor sport, onderwijs, voedsel(bank) kleding, cultuur, noem maar op. Als we mensen
ergens afhankelijk leren worden van voorzieningen is het wel in de WSNP. Alleen als de
leefgeldnormen voldoende zijn om zelfstandig van te leven leren mensen zelfstandig te leven.
3: Maak Integrale Schuldhulp echt mogelijk.
In de evaluatie van de Wet Gemeentelijke Schuldhulpverlening(WGS) staat dat gemeenten sinds
de invoering van de wet goed in staat zijn om weigeringsgronden te expliciteren. Naast
fraudeurs en recidivisten weigeren veel gemeenten ook verslaafden, mensen met psychische
problemen, mensen die niet in een stabiele situatie verkeren, of mensen die gewoonweg niet
gemotiveerd zijn. Mensen moeten eerst hun achterliggende problemen oplossen en krijgen dan
pas toegang tot schuldhulp. Hoe logisch die gedachte ook klinkt, hij is niet integraal en beperkt
maatwerk(twee andere doelen van de WGS). Veel mensen hebben juist het omgekeerde nodig:
eerst financiële rust, en pas dan ontstaat er ruimte in het hoofd om de andere problemen op te
lossen. Het beperken van de gemeentelijke ruimte om mensen toegang tot schuldhulp te
weigeren, zal de noodzaak om integraal maatwerk te leveren doen vergroten.

4: Verbied gemeentelijke leningen aan minima.
Voor mensen in de bijstand is in principe iedere schuld een problematische schuld. Met een
afloscapaciteit van 50 euro per week kun je in drie jaar maar 1800 terug betalen. Toch
verstrekken gemeenten in toenemende mate leningen aan mensen in de minima vanuit de

bijzondere bijstand. Wij vinden dit een buitengewoon zorgelijke situatie. Als we schulden willen
oplossen moeten we het lenen van geld niet als iets normaals zien. Zeker niet voor minima.
Daarom pleiten we voor een verbod op deze leningen en verruiming van de bijzondere bijstand
om deze mensen zonder lening te helpen.

5: Verbod op uithuiszettingen via het huurinstituut.
Waarom zetten we mensen die hun huur niet meer kunnen betalen uit huis? De
maatschappelijke kosten zijn vaak groot en de gevolgschade voor gezinnen niet te overzien.
Bovendien, als het mensen niet lukt een regeling te treffen voordat de corporatie naar de rechter
gaat, dan spelen er naast financiële problemen ook vaak andere problemen. En die type
problemen worden alleen maar groter en moeilijker op te lossen als mensen op straat staan. Wij
pleiten er voor om het betalen van de (sociale)huur te verplichten. Dat kan bijvoorbeeld net
zoals bij de zorgverzekering. Daar wordt de betaling afgedwongen via het zorginstituut. Dit is
ook geen ideale regeling, maar een beter dan middel uithuiszettingen.
6: Herstel geleden schade volledig.
Alle overheidsdiensten maken fouten. Burgers krijgen boetes en maatregelen opgelegd die
achteraf niet terecht blijken te zijn, de beslagvrije voet wordt nog steeds geschonden en er
worden soms toeslagen en uitkeringen niet of te laag vastgesteld. Nu kunnen deze fouten vaak
wel hersteld worden, maar dit duurt over het algemeen lang. Te lang. Kwetsbare burgers steken
zich juist in deze periodes in de schulden. Ze betalen hun huur niet meer, of de zorgverzekering,
of kopen op krediet. De schade die dit op levert, de deurwaarderskosten van de
woningcorporatie bijvoorbeeld, vergoed de overheid niet. Wij pleiten voor een regeling waarin
de geleden financiële schade in deze periodes wel vergoed kunnen worden. En voor een regeling
waarbij mensen inkomensondersteuning kunnen aanvragen als ze in beroep gaan op een
mogelijk foute beslissing van een overheidsinstelling. Daarmee stoppen we naar onze
inschatting de schuldencarrière van veel mensen die door fouten van de overheid in de
problemen komen.

7: Ga omgekeerd minnelijk regelen.
Maak schuldeisers gezamenlijk verantwoordelijk voor het oplossen van de
schuldenproblematiek. Totdat mensen zichzelf melden bij de gemeente(met gem 40.000 schuld)
concurreren alle schuldeisers(ook de overheid) om hun deel van de schuld terug te krijgen. Dit is
buitengewoon disfunctioneel. Burgers vullen onder druk het ene gat met het andere. Verplicht
schuldeisers om het aantal ‘concurrerende’ schuldeisers uit te vragen voordat ze een
betalingsregeling, incassotraject of beslaglegging starten. Dit kan via de schuldenaar zelf of via
BKR. Als er meer dan vijf schuldeisers zijn, moeten de eisers gezamenlijk een voorstel doen aan
de schuldenaar. Een alternatief voor de verplichting is om als overheidsinstellingen en vaste
lastenpartners (zorg, huur, water/gas/elektriciteit) vast te starten met het principe van
omgekeerd minnelijk regelen.

8: Straf op maat, kijk naar de gevolgschade.
Boetes voor fraude zijn voor iedereen even hoog, ongeacht het inkomen. Voor mensen die
genoeg kunnen verdienen is een boete een boete. Voor mensen die dit niet kunnen is het een
zware straf. Zo zijn er gezinnen die door verzuim van de inlichtingenplicht een niet-saneerbare
boete hebben die ze onmogelijk in tien jaar terug kunnen betalen. De consequentie daarvan is
dat ze tien jaar lang op de beslagvrijevoet in armoede moeten leven. Met hun kinderen. Ongeacht
hoe hard ze hun best doen om zich er uit te werken. Het gebrek aan perspectief en de dagelijkse
stress die dit met zich meebrengt leidt dan snel tot ongezonde situaties voor ouders en kinderen.
Harry Kruiter & Eelke Blokker
Oprichters en Actieonderzoekers bij
Instituut voor Publieke Waarden en Sociaal Hospitaal