Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

31 293

Primair Onderwijs

31 289

Voortgezet Onderwijs

Nr. 682

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR PRIMAIR EN VOORTGEZET
ONDERWIJS
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 mei 2023
De Vaste Kamercommissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft
een rapport ontvangen, genaamd «Toetsen Getoetst», van adviesbureau
McKinsey over een onderzoek naar het niveau van het Centraal Examen
(CE) vwo wiskunde en natuurkunde. In de procedurevergadering van
9 maart 2023 heeft de Commissie besloten graag een reactie van mij op
dit rapport te ontvangen. Op 14 maart 2023 heeft de griffier van de vaste
Commissie dit verzoek aan mij overgebracht. In deze brief ga ik in op uw
verzoek.
Aanleiding voor het onderzoek was een door McKinsey geconstateerde
discrepantie tussen enerzijds de dalende score van Nederlandse
leerlingen bij PISA en anderzijds de toegenomen cijfers voor vwo
wiskunde en natuurkunde op het CE. Naar aanleiding van deze constatering is op eigen initiatief dit onderzoek verricht. De vergelijking van CE’s
over een periode van 30 jaar laat volgens McKinsey zien dat het niveau
van de CE’s wiskunde en natuurkunde in het vwo zou zijn gedaald. Ook is
de vwo examenpopulatie voor deze vakken volgens de onderzoekers
relatief zwakker geworden en zouden vwo-leerlingen nu gemiddeld
minder goed scoren op (bijna) identieke CE-vragen. Uit het onderzoek zou
blijken dat de breedte en diepte van de CE-stof is afgenomen en dat het
aantal eenvoudige vragen is toegenomen. McKinsey roept op om een
kwaliteitstrendbreuk te realiseren en de lat hoger te gaan leggen.
De conclusie over de niveaudaling past in het zorgelijke beeld dat reeds
bestaat rond de prestaties op de basisvaardigheden. We zien al langer dat
de resultaten van leerlingen door de jaren heen steeds een beetje minder
worden. Daarom ben ik samen met het onderwijs ook bezig om te zorgen
dat kinderen en jongeren goed kunnen lezen, schrijven en rekenen als ze
van school komen. Met het Masterplan basisvaardigheden investeert het
kabinet structureel 1 miljard euro op jaarbasis in het funderend onderwijs
voor versterking van de basisvaardigheden, waaronder rekenen/wiskunde.
Basisteams gaan scholen helpen met hun plannen voor het verbeteren

kst-31293-682
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 293, nr. 682

1

van de basisvaardigheden. Belangrijke voorwaarde om echt te kunnen
helpen, is dat we die hulp aanbieden op basis van de expertise en
behoeften die scholen en leraren zelf al in huis hebben en dat we dit ook
structureel doen. De teams helpen bij de (uitvoering van) plannen, zodat
het eigenaarschap altijd bij het schoolteam ligt en de effecten duurzaam
zijn. Dit schooljaar is deze externe hulp al voor zo’n 120 scholen in het
primair en voortgezet onderwijs beschikbaar om de basisvaardigheden bij
tienduizenden leerlingen te versterken. Ik ga de capaciteit van de
basisteams snel uitbreiden zodat meer scholen aanspraak kunnen maken
op de hulp. Ik wil dat op elke school gebruik wordt gemaakt van leermiddelen die voor de praktijksituatie en populatie het meest effectief zijn.
Informatie hierover blijkt nog niet altijd even makkelijk vindbaar. Een
andere belangrijke pijler van het Masterplan is daarom de kennis en
beschikbaarheid van effectieve leermiddelen te vergroten. Ik wil scholen
stimuleren om gebruik te maken van alle relevante kennis die er is over
evidence-informed werken met betrekking tot de basisvaardigheden. Hoe
beter de kennis beschikbaar en toegankelijk is voor leraren, hoe meer ook
verwacht mag worden dat zij dit ook daadwerkelijk toepassen.
Ondanks dat ik de kanttekeningen die het College voor Toetsen en
Examens (CvTE) en stichting Cito plaatsen bij de onderzoeksmethode
onderschrijf1, herken ik bepaalde trends uit het McKinsey-rapport. Ik vind
het fijn dat het rapport daarmee kan bijdragen aan de discussie over de
prestaties op de basisvaardigheden. Momenteel vindt er in het onderwijs
een herziening van de kerndoelen en de examenprogramma’s plaats in
het licht van de bredere curriculumherziening. Dit rapport dient als input
voor de herziening van de examenprogramma’s van onder meer
wiskunde en natuurkunde in havo en vwo. Ik heb het rapport daarom ook
doorgeleid naar de vakvernieuwingscommissies voor respectievelijk
wiskunde en natuurkunde, zodat zij hun voordeel kunnen doen met al het
denkwerk. De aanbevelingen van McKinsey over het terugbrengen van
«oude» CE-stof in de examenprogramma’s is bij uitstek een thema dat een
rol speelt bij de bijstelling van het curriculum. Voor wat betreft wiskunde
is het nog relevant om op te merken dat de vakvernieuwingscommissie
wiskunde havo/vwo de opdracht heeft gekregen om nieuwe examenprogramma’s uit te werken binnen een vernieuwde vakkenstructuur wiskunde
havo/vwo. Met die vernieuwde vakkenstructuur, die is voorgesteld door
de werkgroep vakkenstructuur wiskunde (bestaande uit wiskundigen
vanuit diverse onderwijssectoren: VO, HBO, WO; en organisaties: SLO en
NVvW) wordt beoogd tegemoet te komen aan ook door McKinsey
genoemde verbeterpunten rondom de inhoud van de vakken2.
Bepaalde aanbevelingen die McKinsey doet onderschrijf ik niet, zoals de
aanbeveling dat de stof die alleen getoetst wordt in het schoolexamen
(SE) ook weer stof zou moeten worden voor het CE. Ik ben van mening dat
het CE en het SE gezamenlijk voor het civiel effect dienen te zorgen.
Daarom is het belangrijk dat binnen het eindexamen de verschillende

1

CvTE en stichting Cito merken op dat de onderzoeksmethode van McKinsey, waarin examens
uit 1990 en 2019 met elkaar vergeleken worden, vraagtekens oproept. Bij het vergelijken van
twee ver uit elkaar liggende cohorten heb je namelijk te maken met ontwikkelingen in het
onderwijs en in de samenleving die de resultaten kunnen beïnvloeden. Denk bijvoorbeeld aan
de invloed van technologische ontwikkelingen op het leren van leerlingen (grafische rekenmachines) en aan de (veranderende) vaardigheden die door de maatschappij belangrijk gevonden
worden. Het beoogde curriculum (wat zouden leerlingen moeten leren) is dus veranderd, en
daarom leren leerlingen nu deels andere vaardigheden dan 30 jaar geleden. Daardoor zijn de
examenprogramma’s inhoudelijk niet gelijk en evenmin één op één vergelijkbaar met de
examenprogramma’s begin 1990.
2
De opdracht van en uitgangspunten voor de vakvernieuwingscommissie wiskunde havo/vwo,
alsmede het genoemde voorstel voor een vernieuwde vakkenstructuur wiskunde in havo en
vwo, is hier te vinden: https://www.actualisatiewis.nl/opdracht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 293, nr. 682

2

doelen van de twee onderdelen met elkaar in balans zijn: sommige stof
past beter in het SE en andere stof beter in het CE. Naast aanbevelingen
over het curriculum doet McKinsey ook de aanbeveling om de Inspectie
van het Onderwijs (IvhO) een rol te geven om op stelselniveau de
normhandhaving en het CvTE te controleren. Echter, de IvhO voert al
driejaarlijks een onderzoek uit naar de kwaliteitsborging van het CvTE. Uit
het laatste onderzoek (2020) kwam naar voren dat het CvTE het examenproces zorgvuldig bewaakt en adequaat reageert op onvolkomenheden.
Het CvTE kon de deugdelijkheid van de validiteit, de betrouwbaarheid en
van de normering van de CE’s op een overtuigende manier aantonen3. Dit
jaar zal er weer een onderzoek worden gedaan door de IvhO. Ik zie voor
nu geen reden om de rol van de IvhO verder aan te scherpen.
Ik sluit mij tot slot aan bij de aanbeveling die McKinsey doet over het
realiseren van een kwaliteitstrendbreuk. Maar dit zal wel vragen om
grootschalige en structurele veranderingen in het funderend onderwijs. Ik
heb er vertrouwen in dat mijn inspanningen rondom het versterken van
de basisvaardigheden, die een lange adem vragen, zullen leiden tot de
kwaliteitstrendbreuk die McKinsey beschrijft. Ik spreek mijn dank uit naar
de onderzoekers voor de bijdrage die ze hebben geleverd aan het debat.
De Minister voor Primair en Voortgezet Onderwijs,
A.D. Wiersma

3

https://www.onderwijsinspectie.nl/documenten/rapporten/2020/11/27/driejaarlijks-onderzoekcollege-voor-toetsen-en-examens.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 293, nr. 682

3