Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

32 013

Toekomst financiële sector

Nr. 80

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 7 juli 2014
De vaste commissie voor Financiën heeft een aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Financiën over de recente
berichten in de media over de salarisstijging bij ABN AMRO.
De vragen en opmerkingen zijn op 19 juni 2014 aan de Minister van
Financiën voorgelegd. Bij brief van 4 juli 2014 zijn ze door hem
beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Duisenberg
De griffier van de commissie,
Berck

kst-32013-80
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 013, nr. 80

1

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de VVD
Wat vindt u van het feit dat de Nederlandse kop op Europese regelgeving
voor variabele beloning in de financiële sector dit effect heeft? Wat zijn de
gevolgen van het wetsvoorstel voor de concurrentiepositie van Nederlandse banken in de EU en voor de werkgelegenheid in de financiële
sector in Nederland?
In hoeverre gaat het hier om een versobering van het totale salarisgebouw van de betrokken medewerkers?
In hoeverre was dit effect al verwacht bij het via wetgeving beperken van
de variabele beloningen zoals voorgesteld? Hoe is dit effect meegewogen? Wat heeft de Raad van State hierover gezegd?
Wat heeft de Raad van State geadviseerd (en op basis waarvan, bijvoorbeeld wet- en regelgeving, verdragen) als het gaat om het beperken van
de (variabele) beloningen in de financiële sector?
In hoeverre is er overleg geweest met de aandeelhouder c.q. welke
informatie was vooraf bekend bij de aandeelhouder? Wat is de formele rol
van de aandeelhouder bij dit type beslissingen?
Deelt u de inschatting van ABN AMRO dat zij iets moet doen om talent
vast te houden en hun concurrentiepositie niet te laten verslechteren als
gevolg van het wetsvoorstel om variabele bonussen zo sterk te beperken?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de SP
Wanneer bent u op de hoogte gebracht van de beslissing van de raad van
bestuur om een salarisverhoging van twintig procent door te voeren?
Vindt u een salarisverhoging van twintig procent voor de honderd
hoogste managers onder de raad van bestuur wenselijk?
Is er voor deze beslissing instemming nodig geweest van het NLFI? Zo ja,
heeft deze hiermee ingestemd?
Kunt u deze salarisverhoging terugdraaien?
Waarom heeft ABN AMRO ervoor gekozen om in plaats van volgend jaar
dit jaar al een salarisverhoging van twintig procent voor topmanagers
door te voeren?
Wordt met de salarisverhoging ook het pensioen verhoogd met twintig
procent?
Zijn er vergelijkbare salarisverhogingen bij topmanagers doorgevoerd van
andere grote banken in Nederland?
Kunt u een overzicht geven van de hoogte van bonussen en salarissen
van de afgelopen vijf jaar van de betreffende groep?
Heeft ABN AMRO op grond van de Wet Bonusverbod staatsgesteunde
ondernemingen gebruik gemaakt van de mogelijkheid om in de vorige
jaren al de salarissen te verhogen met twintig procent?
Klopt het dat, zoals de heer Zalm suggereerde, de betreffende managers
er vijf tot tien procent op achteruitgaan als gevolg van de maximering van
de bonussen? Op welke berekening is dat gebaseerd?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van het CDA
Kunt u aangeven wat de feitelijke ontwikkeling is van de salarissen bij
banken sinds 1 januari 2014? Kunt u aangeven welke voorgenomen
verhogingen van salarissen er sinds 1 januari 2014 zijn geweest? De leden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 013, nr. 80

2

van de CDA-fractie willen hierbij niet alleen zicht op de CAO-lonen, maar
juist ook op de salarissen die niet aan een CAO gebonden zijn.
De leden van de CDA-fractie hebben voorts kennisgenomen van een
stijging van de vaste beloning van honderd ABN AMRO-bestuurders als
vervanging van de bonusregeling. Kunt u aangeven hoe de betreffende
honderd personen (c.q. functies) zich verhouden tot de uitzonderingen die
het wetsvoorstel beloningen in de financiële sector maakt voor het
bonusplafond? Gaat het in alle gevallen om managers die geraakt worden
door wettelijke beperking van hun bonus?
Hoe rijmt u de stijging van de salarissen bij ABN AMRO met uw
uitspraken dat de CAO’s bij banken verder versoberd moeten worden?
Doelde u hierbij ook op niet-CAO gebonden lonen?
In hoeverre acht u de recente ontwikkelingen bij ABN AMRO wenselijk?
Vindt u dat de ontwikkelingen bij ABN AMRO passen bij de nieuwe
maatschappelijke context waarin banken opereren? Kunt u hierbij
aangeven wat de ontwikkelingen bij ABN AMRO zeggen over de door de
leden van de CDA-fractie gewenste cultuuromslag bij banken?
Kunt u ook aangeven hoe u deze beslissing van ABN AMRO duidt in het
licht van de voorgestelde wijziging op de Wet inzake het beloningsbeleid
van financiële ondernemingen? Vindt u in dit kader dat de Raad van State
een terecht punt aanhaalt in het advies op deze wet, namelijk dat de wet
niet effectief is door ontwijkingsmogelijkheden?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de PVV
Hoe hoog zijn de salarissen van de honderd hoogste managers onder de
raad van bestuur die met twintig procent zijn verhoogd? De leden van de
PVV-fractie ontvangen graag een compleet overzicht.
Welke andere banken hebben, evenals ABN AMRO, de vaste salarissen
van de subtop verhoogd als gevolg van het voornemen om het bonusplafond tot twintig procent te verlagen?
Bent u bereid loonsverhogingen als gevolg van het voornemen om het
bonusplafond te verlagen tot twintig procent bij andere banken te laten
onderzoeken? Zo neen, waarom niet?
Op welke wijze gaat u voorkomen dat het bonusplafond van twintig
procent door banken omzeild wordt door middel van het verhogen van
vaste salarissen, zoals het geval is bij ABN AMRO?
Bent u bereid om in de wijziging van de Wet op het financieel toezicht
houdende regels met betrekking tot het beloningsbeleid van financiële
ondernemingen maatregelen op te nemen ter voorkoming van de
mogelijkheid om het bonusplafond van twintig procent te omzeilen door
middel van onder andere een verhoging van vaste salarissen? Zo ja,
welke? Zo neen, waarom niet?
Hoe staat u tegenover forse loonsverhogingen bij banken die in handen
zijn van de Staat (ABN AMRO en SNS) en/of door de Staat zijn gesteund
(ING)? Genoemde leden ontvangen graag een uitgebreid antwoord.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de
ChristenUnie
Wist u van de plannen van ABN AMRO om honderd managers in de
subtop een salarisverhoging van twintig procent te geven?
Wat vindt u hiervan, mede in het licht van de opmerking van de heer Zalm
dat de verhoging een compensatie is voor het Nederlandse bonusplafond
(Wet beloningsbeleid financiële ondernemingen)?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 013, nr. 80

3

Bent u bereid om deze verhoging te blokkeren?
Bent u bereid om maatregelen te nemen om ervoor te zorgen dat de
verlaging van het bonusplafond niet leidt tot ongewenste neveneffecten,
zoals disproportionele verhogingen van vaste salarissen?
Antwoord/Reactie van de Minister
Met deze brief beantwoord ik vragen van verschillende fracties over de
berichtgeving met betrekking tot de verhoging van de vaste beloningen
van de top 100 van ABN AMRO. Daarnaast heb ik bij deze brief de
beantwoording van twee sets schriftelijke vragen van de leden Nijboer en
Kerstens gevoegd (Aanhangsel Handelingen II 2013/14, nr. 2490 en
Aanhangsel Handelingen II 2013/14, nr. 2493).
Wetsvoorstel beloningsbeleid financiële ondernemingen
Vrijdag 13 juni 2014 is het Wetsvoorstel beloningsbeleid financiële
ondernemingen bij uw Kamer ingediend (Kamerstuk 33 964). Zoals
aangekondigd in het Regeerakkoord wordt hierin de variabele beloning in
de financiële sector gemaximeerd op 20% van de vaste beloning.1 Naast
het bonusplafond zijn in het wetsvoorstel verschillende andere maatregelen met betrekking tot het beloningsbeleid van financiële ondernemingen opgenomen.
Het wetsvoorstel richt zich op het tegen gaan van perverse prikkels die
variabele beloningen met zich mee brengen. De afgelopen jaren is
meerdere malen duidelijk geworden dat dergelijke perverse prikkels het
belang van klanten en de financiële positie van de onderneming kunnen
schaden. De risico’s die hier uit voort vloeiden hebben mede bijgedragen
aan de financiële crisis en de zeer hoge kosten daarvan voor de samenleving. Het wetsvoorstel richt zich niet op de hoogte van vaste beloningen.
Hoge vaste beloningen, hoewel maatschappelijk omstreden, brengen in
beginsel geen perverse prikkel met zich mee. Er is geen sprake van het
omzeilen van het wetsvoorstel als variabele beloningen anticiperend op
het wetsvoorstel worden verlaagd, en vaste beloningen stijgen ter
compensatie. Het is evident dat in het licht van de crisis de sector hier
prudent mee moet omgaan. Het is aan de onderneming om de hoogte en
reikwijdte van eventuele compenserende verhoging van de vaste beloning
aan de samenleving uit te leggen.
In de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel is hierover het
volgende opgenomen:
«Verschillende financiële ondernemingen hebben in de afgelopen jaren
variabele beloningen beperkt of afgeschaft. Hierbij is in vrijwel alle
gevallen sprake geweest van compensatie voor het verlies aan variabele
beloningen middels een structurele verhoging van de vaste beloning. Het
ligt in de rede dat dit bonusplafond een dergelijke verhoging van de vaste
beloning tot gevolg zal hebben. De uiteindelijke hoogte van de compensatie is aan de onderneming om te bepalen. Het kabinet gaat er vanuit dat
compensatie een gepaste omvang zal hebben, waarbij door de onderneming acht wordt geslagen op de uitdagingen waar de sector voor staat,
de reeds hoge vaste beloningen binnen de financiële sector in vergelijking
tot andere sectoren en de maatschappelijk context rond het beloningsbeleid in de financiële sector.»2

1
2

Kamerstuk 33 410, nr. 15, p. 14.
Kamerstuk 33 964, nr. 3, p. 37.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 013, nr. 80

4

In de consultatieversie van het voorstel was een bevoegdheid opgenomen
voor de Minister van Financiën om nadere regels te kunnen stellen over
de conversie van de variabele naar vaste beloning. Van deze bevoegdheid
kon gebruik worden gemaakt wanneer sprake zou zijn van excessieve
stijgingen van de vaste beloning. De motivering voor deze bevoegdheid
was dat het tegen gaan van excessieve stijgingen van de vaste beloning
een bijdrage zou kunnen leveren aan het herstel van vertrouwen in de
financiële sector.
In haar advies merkt de Afdeling advisering van de Raad van State (de
Afdeling) op dat het bestaan van een bevoegdheid waarvan niet bekend is
wanneer deze zal worden gebruikt tot onduidelijkheid kan leiden ten
aanzien van de vraag wanneer sprake is van een juiste wijze van conversie
door de onderneming. In de tweede plaats merkt de Afdeling op dat het
enkele feit dat een beperkte stijging van de vaste beloning een bijdrage
kan leveren aan het herstel van vertrouwen onvoldoende motivering is
voor overheidsingrijpen in vaste beloningen. Van een vaste beloning gaat
in tegenstelling tot een variabele beloning, in beginsel geen perverse
prikkel uit. De Afdeling wijst er daarnaast op dat de mogelijkheid van
compensatie van belang is in het licht van onder meer artikel 1 van het
Eerste Protocol van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens.
Naar aanleiding van het advies is de bevoegdheid tot het stellen van
regels over de wijze van conversie geschrapt.
De VVD-fractie heeft gevraagd naar de gevolgen van het voorstel voor de
concurrentiepositie van Nederlandse banken en de werkgelegenheid in
Nederland en in de Europese Unie. Het kabinet is zich er bewust van dat
het wetsvoorstel gevolgen kan hebben voor de (concurrentiepositie van
de Nederlandse banken op de) arbeidsmarkt. Bij het vormgeven van het
bonusplafond is hier door het kabinet zorgvuldig naar gekeken. In
Nederland is voor personeel dat ten aanzien van de beloning geheel of
gedeeltelijk buiten geldende CAO-afspraken valt sprake van een bonusplafond van gemiddeld 20%. Zo kan een onderneming individuele
medewerkers die buitengewoon presteren een variabele beloning
toekennen die hoger ligt dan 20%. Ook is rekening gehouden met
verschillen tussen de arbeidsmarkt in Nederland en elders in de wereld.
Met het oog hierop is aangesloten bij Europese regels ten aanzien van de
maximering van variabele beloningen. Buiten Nederland geldt een
maximum van 100%, met de mogelijkheid van 200% buiten Europa. Dit
laatste plafond is gebonden aan verschillende vereisten, en kan alleen
worden toegepast nadat de toezichthouder een met redenen omklede
motivering voor het gebruik van het hogere plafond van 200% heeft
ontvangen.
Berichtgeving rond ABN AMRO
ABN AMRO heeft per 1 januari 2014 de variabele beloning van het senior
management verlaagd en ter gedeeltelijke compensatie hiervoor de vaste
beloning met 20% verhoogd.3
Met het zicht op de aangescherpte regels omtrent variabele beloningen
zoals aangekondigd in het Regeerakkoord en gelet op het maatschappelijk
debat rondom beloningen heeft ABN AMRO besloten om over te gaan tot
een versobering van het totale beloningspakket van het senior
management, zo geeft ABN AMRO aan. Deze versobering was volgens de
Raad van Bestuur (RvB) tevens nodig om bankbreed afspraken over
versobering te kunnen maken met CAO-partijen. Bovendien was de RvB
3

De Wet Bonusverbod staatsgesteunde ondernemingen is niet van toepassing op het senior
management (top-100) van ABN AMRO.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 013, nr. 80

5

van oordeel dat een lager variabel beloningsbestanddeel voor het senior
management beter zou aansluiten bij het risico-mitigerende beleid van de
bank.
De RvB bepaalt conform de geldende wet- en regelgeving de beloning van
het senior management, binnen de kaders van het door de Raad van
Commissarissen goedgekeurde beloningsbeleid. De algemene vergadering van aandeelhouders heeft op dit onderdeel geen formele rol. Dit
betekent dat NLFI, als aandeelhouder van ABN AMRO, geen bevoegdheden met betrekking tot de arbeidsvoorwaarden van het senior
management toekomt. De beslissing van de RvB om de vaste beloning
van het senior management met 20% te verhogen was vooraf bij zowel
NLFI als mij niet bekend. Wel was bij NLFI bekend dat de bank de
variabele beloningen van het senior management vooruitlopend op de
aangekondigde wetgeving wilde verlagen.
ABN AMRO geeft aan dat met het besluit om nu al een bonusplafond van
20% in te stellen de totale beloning van het senior management omlaag
gaat. De specifieke achteruitgang in bezoldiging als gevolg van de
maximering van de variabele beloningen zal per individueel geval
verschillen. In de oude situatie bedroeg de variabele beloning bij het
behalen van de doelstellingen 50% en kon deze uitlopen tot 100%. Met het
maximeren van het bonusplafond op 20% bedraagt de variabele beloning
bij het behalen van de doelstellingen 15% en kan deze uitlopen tot
maximaal 20%. Het terugbrengen van de variabele beloning naar
maximaal 20% betekent dat er sprake is van een achteruitgang (rekening
houdend met het pensioenvoordeel) van 5% oplopend tot maximaal 25%.
De aanpassing van het bonusplafond is van toepassing op 104
medewerkers van ABN AMRO die tot het senior management worden
gerekend. In alle gevallen betreft het werknemers die door de voorgenomen wettelijke beperking van de variabele beloning geraakt zouden
worden. NLFI beschikt als aandeelhouder (in lijn met de gebruikelijke
governanceverhoudingen) niet over informatie over de specifieke
bezoldiging van het senior management en kan hierdoor daar geen inzage
in verschaffen.4 Voor een geaggregeerd overzicht van de bezoldiging van
het senior management verwijs ik u naar het jaarverslag van ABN AMRO
waarin deze informatie is opgenomen.
Verschillende fracties hebben gevraagd naar de ontwikkeling van de vaste
en variabele beloning bij het senior management van andere banken. Ik
heb hierover navraag gedaan bij ING, Rabobank en SNS. Deze banken
hebben aan mij aangegeven dat de variabele beloning de afgelopen jaren
is afgebouwd, en waar nodig nog verder zal worden afgebouwd, waarbij
tevens sprake is van versobering van de totale beloning. Sommige
banken hebben hierbij geanticipeerd op het bonusplafond van 20%. In
onderstaand overzicht is voor het Nederlandse senior management
aangegeven om hoeveel personen het gaat bij de betreffende bank, wat
de huidige maximale variabele beloning is en hoe groot de eventuele
stijging van de vaste beloning is.

4

Alle leden van het senior management behoren tot de groep van «Identified Staff». Geconsolideerde informatie is te vinden in het remuneratierapport in het Jaarverslag van 2013.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 013, nr. 80

6

Tabel: Ontwikkeling vaste en variabele beloning van senior management bij
grootbanken
Aantal
personen

Maximale variabele beloning
Was

Nu

Verhoging van vaste beloning
ter compensatie voor verlagen
of afschaffen van variabele
beloning

ABN AMRO

104

100% in 2013

20%

20%

ING

Ca. 100

50% in 2013

50%

NVT1

Rabobank

Ca. 250

40%

0%

Ca. 13%

SNS

87

50% (en hoger)
vóór 2013

20%

Geen compensatie

1

ING geeft aan dat eventuele compensatie voor een toekomstige verlaging van de maximale
variabele beloning op een later moment zal worden bepaald.

Beloningsbeleid financiële sector
Uit gegevens van de ECB volgt dat de kosten van Nederlandse banken, die
voor een groot deel door loonkosten worden gevormd, rond het Europese
gemiddelde liggen.5 Tegelijkertijd constateer ik dat het aandeel dat
personeelskosten vormen in de totale operationele kosten van banken
boven het Europees gemiddelde ligt (56% gemiddeld in NL tegen 51%
gemiddeld in Europa).6 Ik ben daarom van mening dat verdere kostenbesparingen (waaronder personeelskosten) bij Nederlandse banken een
belangrijke rol kunnen spelen bij de verdere versterking van bijvoorbeeld
de kapitaalratio’s en bij kunnen dragen aan een betere concurrentiepositie. Dit geldt voor het gehele personeelsbestand, zowel de top van de
onderneming als het CAO-personeel.
De loonvorming is echter voorbehouden aan werkgevers en werknemers.
Dit uitgangspunt komt ook naar voren in het advies van de Afdeling waar
het gaat om het stellen van regels over de conversie van de variabele naar
de vaste beloning. Mede met het oog hierop richt het bij uw Kamer
ingediende wetsvoorstel zich alleen op de variabele beloning en is het
verhogen van vaste beloningen een verantwoordelijkheid van de sector
en haar werknemers.

5

6

Banking Structures Report, ECB, November 2013, p. 25. Zie ook het antwoord op vraag 5 van
het lid Nijboer over de cost-to-income ratio.
Op basis van data van Roland Berger. Zie voor een nadere toelichting de bijgevoegde
beantwoording op vraag 5 van de leden Nijboer en Kerstens (Aanhangsel Handelingen II
2013/14, nr. 2490).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 013, nr. 80

7