Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2014–2015

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2134
Vragen van de leden Pechtold (D66), Van Haersma Buma (CDA), Slob
(ChristenUnie), Van Ojik (GroenLinks), Van der Staaij (SGP) en Roemer (SP)
aan de Minister-President, de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie en de
Ministers van Buitenlandse Zaken en van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
over het bed, bad, brood compromis (ingezonden 29 april 2015).
Antwoord van Staatssecretaris Dijkhoff (Veiligheid en Justitie), mede namens
de Minister-President en de Ministers van Buitenlandse Zaken en Sociale
Zaken en Werkgelegenheid (ontvangen 30 april 2015).
Vraag 1
Kunt uiteenzetten waarop de conclusie is gebaseerd dat het Comité van
Ministers van de Raad van Europa de bevindingen van het Europees Comité
voor Sociale Rechten (ECSR) niet deelt omdat deze geen grondslag zouden
vinden in het Europees Sociaal Handvest (ESH)? Kunt u aangeven hoe deze
interpretatie zich verhoudt tot het mandaat van het Comité van Ministers
zoals vastgelegd in Artikel 9, eerste lid, van het Aanvullend Protocol bij het
ESH betreffende een systeem voor collectieve klachten, waarin duidelijk
wordt aangegeven dat het Comité van Ministers zich alleen beperkt tot het
doen van aanbevelingen?
Antwoord 1
De regering hecht aan getrouwe naleving van de mensenrechtenverdragen
waarbij Nederland partij is. In de resolutie wordt opgemerkt dat de bevoegdheden van het ECSR gegrond zijn in het verdrag zelf en dat dit verdrag een
beperking kent in de personele reikwijdte van het verdrag. Hieruit kan slechts
de conclusie volgen dat de bevindingen van het ECSR geen grondslag vinden
in het verdrag.
De collectieve-klachtprocedure onder het Europees Sociaal Handvest (ESH) is
zo vormgegeven dat het rapport van het ECSR is gericht aan het Comité van
Ministers. De verdragspartijen hebben zich in deze procedure ervan verzekerd
dat zij zelf, als collectief, het laatste woord hebben in de procedure. Het
Aanvullend Protocol bepaalt dat het Comité van Ministers, als het hoogste
beleidsbepalende orgaan van de Raad van Europa, een resolutie aanneemt
naar aanleiding van een rapport van het ECSR. Een resolutie van het Comité
van Ministers is evenmin juridisch bindend. Wel geeft een resolutie, zijnde
een wilsuitdrukking van het hoogste beleidsbepalende orgaan van de Raad
van Europa, een sterke politieke binding.

ah-tk-20142015-2134
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

1

Volgens artikel 9, lid 1 van het Aanvullend Protocol is een aanbeveling aan de
betrokken lidstaat een verplicht onderdeel van de resolutie van het Comité
van Ministers wanneer het ECSR in een rapport een schending heeft
geconstateerd. Met de afsluitende aanbeveling van het Comité van Ministers
om te rapporteren over de ontwikkelingen, voldoet het Comité van Ministers
aan deze verdragsrechtelijke plicht. Het Comité van Ministers heeft in de
aanbeveling gekozen voor een formulering die geen instemming met de
kritiek van het ECSR impliceert, namelijk een neutraal verzoek om te
rapporteren over mogelijke ontwikkelingen ten aanzien van dit onderwerp.
Vraag 2, 3, 6
Hoe verhoudt deze conclusie zich tot de uitspraken in de resolutie van het
ECSR dat het argument, dat zich beroept op het gebrek aan internationale
verplichtingen teneinde bescherming te bieden aan irreguliere migranten, niet
geaccepteerd kan worden?
Hoe verhoudt deze conclusie zich tot de uitspraken in de resolutie van het
ECSR dat er unaniem is vastgesteld dat Nederland artikel 13, vierde lid, en
artikel 31, tweede lid, schendt door niet in de basale levensbehoeften te
voorzien van irreguliere migranten?
Bent u van mening dat het voorliggende compromis recht doet aan de
uitspraken van het ECSR en het Comité van Ministers en daarmee aan de
mensenrechtelijke verdragen waaraan Nederland zich gecommitteerd heeft?
Antwoord 2, 3, 6
In de resolutie wijst het Comité van Ministers op het mandaat van het ECSR
dat is neergelegd in het verdrag, het Europees Sociaal Handvest. Het ECSR
houdt toezicht op de correcte uitvoering van dit verdrag. Dit verdrag kent een
beperking in de personele reikwijdte van het verdrag. Het is dan ook niet aan
het ECSR om zich uit te spreken over de rechten van illegaal in ons land
verblijvende personen. Ter verdere toelichting op haar internationale
verplichtingen wijst de regering met name op het Europees Verdrag voor de
Rechten van de Mens (EVRM). Uit het EVRM vloeit geen algemene verplichting voort tot het bieden van basisvoorzieningen aan illegale vreemdelingen.
Volgens de jurisprudentie van het Europees Hof voor de Rechten van de
Mens (EHRM) mag rekening worden gehouden met de verblijfstatus van
vreemdelingen en de belangen van de Staat om een vreemdelingenbeleid te
voeren met effectief terugkeerbeleid. Wel is specifiek artikel 3 van het EVRM
in dit verband van belang. Eenieder die zich in Nederland bevindt, ongeacht
zijn juridische status, kan zich beroepen op het verbod van onmenselijke
behandeling indien het onthouden van basale bestaansvoorzieningen daartoe
zou leiden. Artikel 3 EVRM is dus een ondergrens. De regering is van mening
dat hieraan wordt voldaan.
Het koppelingsbeginsel geldt niet onverkort, er zijn uitzonderingen op
aangebracht juist om bescherming te bieden aan de rechten van het individu.
Iedere vreemdeling heeft recht op medisch noodzakelijke zorg en er gelden
extra maatregelen voor kwetsbare groepen. Zo komen gezinnen met
minderjarige kinderen waarvan de asielaanvraag is afgewezen, in aanmerking
voor onderdak in een gezinslocatie indien daarmee wordt voorkomen dat de
kinderen in een humanitaire noodsituatie terechtkomen. Voor (uitgeprocedeerde) vreemdelingen met een medische problematiek zijn ook mogelijkheden tot opvang voorhanden.
In de huidige regeling is opvang beschikbaar in de vrijheidsbeperkende
locatie (VBL) voor vreemdelingen die bereid zijn mee te werken aan
terugkeer. Onder de nieuwe regeling krijgt de vreemdeling ook zonder deze
expliciete terugkeerbereidheid voor een beperkt aantal weken toegang tot
onderdak bij één van de vijf grote gemeenten (Amsterdam, Rotterdam,
Utrecht, Den Haag en Eindhoven) en Ter Apel. Dit betreft onderdak als
voorfase op verblijf in een reguliere VBL waar vervolgens gewerkt kan
worden aan terugkeer.
Het kabinet is, zoals opgemerkt, van mening dat het beleid reeds voldoet aan
de mensenrechtelijke standaarden.
Vraag 4
Wat is uw reactie op de stelling van het ECSR dat het ontzeggen van basale
levensbehoeften aan irreguliere migranten geen enkel concreet effect heeft
op het terugkeerbeleid?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

2

Antwoord 4
Het is van belang te benadrukken dat het Nederlandse stelsel niet-rechtmatig
verblijvende vreemdelingen geen basale levensbehoeften ontzegt. Het stelsel
is dusdanig ingericht dat het voor niet-rechtmatig verblijvende vreemdelingen
mogelijk is om onderdak te krijgen. Wel acht het kabinet het daarbij van
belang dat de vreemdeling werkt aan terugkeer. Los van de vraag of het
ECSR kan onderbouwen dat het maken van deze koppeling geen effect heeft
op terugkeer, is het voor het kabinet veeleer van belang om door die
koppeling duidelijk te maken dat langdurig verblijf in de illegaliteit onwenselijk wordt geacht.
Vraag 5
Hoe verhoudt het huidige voorstel om opvang afhankelijk te maken van
terugkeerbereidheid, zich tot de stelling van het ECSR dat in de huidige
jurisprudentie van het ESH opvang niet afhankelijk gemaakt mag worden van
terugkeerbereidheid?
Antwoord 5
Zoals gezegd is het kabinet van oordeel dat de bevindingen van het ECSR
geen grondslag vinden in het verdrag. Bovendien is het kabinet van mening
dat ook indien een vreemdeling aanspraak zou kunnen maken op voorzieningen, dit niet de eigen verantwoordelijkheid van de vreemdeling buiten spel
zou zetten.
Voor de volledigheid wordt erop gewezen dat onder de nieuwe regeling een
vreemdeling ook zonder expliciete terugkeerbereidheid voor een beperkt
aantal weken toegang tot onderdak krijgt bij één van de vijf grote gemeenten
en Ter Apel.
Vraag 7
In hoeverre acht u het wenselijk dat binnen Europa handvesten en verdragen
die op dezelfde materie zien naast elkaar bestaan, maar waarvan de
toepassing tot onduidelijke en uiteenlopende resultaten leidt? Welke
inspanningen worden verricht teneinde tot harmonisatie te komen?
Antwoord 7
Het is een gegeven dat verschillende verdragen van toepassing zijn op de
verschillende rechtsordes in Europa. Het kabinet beschouwt het bestaan van
verschillende mensenrechtelijke instrumenten als een feit. Het ESH en het
EVRM kennen zowel een verschil in materiële reikwijdte als personele
reikwijdte. Het is uiteraard van belang dat de toezichthoudende organen zich
rekenschap geven van elkaars jurisprudentie.
Harmonisatie in de onderhavige context zou voorts in principe kunnen
geschieden door verdragswijziging. Het kabinet acht het echter niet haalbaar
om het bestaande acquis open te breken en met alle lidstaten van de Raad
van Europa hierover in onderhandeling te treden.
Vraag 8
In hoeverre bent u van mening dat uit de uitspraken van de beide Europese
Comités een onderscheid valt op te maken tussen illegale vreemdelingen die
onderdaan zijn van landen die partij zijn bij het ESH en van landen die geen
partij zijn?
Antwoord 8
Onder de werking van het Handvest zijn slechts die vreemdelingen begrepen
die onderdaan zijn van andere Partijen bij het Handvest én die legaal
verblijven op het grondgebied van de betrokken lidstaat.
Het genoemde onderscheid tussen vreemdelingen zonder rechtmatig verblijf
die onderdaan zijn van een Partij bij het verdrag en zij die onderdaan zijn van
Staten die geen partij zijn bij het ESH ziet de regering niet terug in het
rapport van het ECSR en de regering maakt dit onderscheid dan ook niet in
haar beleid. Dit is ook niet aan de orde gekomen in de collectieve klachtprocedure tegen Nederland nu de klacht zag op toegang tot voorzieningen voor
uitgeprocedeerde vreemdelingen uit welk land afkomstig dan ook.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

3

Vraag 9
Kunt u aangeven waarom bij het aanwijzen in de voorfase van de Vrijheidsbeperkende Lokaties (VBL) niet is gekozen voor een evenwichtige spreiding over
het land? Kunt u ingaan op de bezwaren van de Vereniging Nederlandse
Gemeenten (VNG)? In hoeverre kan het beperkte aantal gemeenten in de
voorfase van de VBL tot praktische problemen leiden, zoals onnodige
vervoersbewegingen tussen de voorfase van de VBL en de VBL?
Antwoord 9
De reden om naast de locatie Ter Apel (waar de huidige VBL is gevestigd) te
kiezen voor de vijf grootste gemeenten is dat, voor zover daar thans zicht op
bestaat, daar de grootste aantallen vertrekplichtige vreemdelingen verblijven,
binnen het zicht van de gemeenten. Daarbij ontstaat met het vestigen van de
locaties in Ter Apel, Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht en Eindhoven
feitelijk ook reële spreiding over het land.
Vraag 10
Wat verstaat u onder een beperkt aantal weken waarin de vreemdeling in de
voorfase van de VBL mag verblijven? Is het ook mogelijk dat het alle weken
van het jaar betreft? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 10
De duur van het verblijf in de voorfase van de VBL bedraagt een beperkt
aantal weken teneinde het belang van de effectiviteit van het terugkeerbeleid
te bewaken. In goed overleg met de VNG/gemeenten zal invulling worden
gegeven aan het aantal weken waarin vreemdelingen in de locatie voorfase
VBL mogen verblijven.
Vraag 11
Bent u bekend met de onlangs aangenomen motie Voordewind/Voortman
(Kamerstuknummer 19 637, nr. 1988) waarin de regering wordt opgeroepen
de succesvolle aanpak van de Pauluskerk te Rotterdam over te nemen? Bent
u bekend met het feit dat deze aanpak zich juist niet beperkt tot enkele
weken?
Antwoord 11
Ja, ik ben bekend met de motie Voordewind/Voortman. Ik zal in gesprek gaan
met VNG/gemeenten over de wijze waarop vorm kan worden gegeven aan de
locatie voorfase VBL. Ook de goede ervaringen van de aanpak van de
Pauluskerk zullen in die gesprekken aan de orde komen.
Vraag 12
Wanneer voldoet een vreemdeling aan de criteria dat hij oprecht en aantoonbaar wil terugkeren? Welke instantie maakt deze inschatting en hoe wordt
hierop toegezien?
Antwoord 12
De Dienst Terugkeer en Vertrek (DT&V) beoordeelt of voldoende is gewerkt
aan vertrek. Daarbij weegt mee wat wordt verklaart in de verschillende
vertrekgesprekken. Door actief handelingen te verrichten om het daadwerkelijk vertrek te realiseren toont een vreemdeling aan dat hij werkt aan vertrek.
Een vreemdeling kan op verschillende manieren laten zien dat hij werkt aan
zijn vertrek. In de vertrekgesprekken die worden gevoerd tussen regievoerder
en vreemdeling worden gezamenlijke afspraken gemaakt, bijvoorbeeld over
het aanvragen van een document bij de vertegenwoordiging van het land van
herkomst en het leggen van contact met familie of bekenden om documenten
op te laten sturen die de aanvraag om een reisdocument ondersteunen. Ook
kan een vreemdeling een afspraak maken bij de Internationale Organisatie
voor Migratie (IOM) of een andere NGO die ondersteuning biedt bij het
vertrek. Ook kan een vreemdeling bij een presentatie aangeven dat hij
daadwerkelijk zelfstandig wil terugkeren.
Vraag 13
Als een vreemdeling niet oprecht en aantoonbaar wil terugkeren naar het
land van herkomst en uit de voorziening wordt geplaatst, hoe verwacht u dat
deze vreemdeling dan zal voorzien in de basale levensvoorzieningen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

4

Antwoord 13
Op deze vreemdeling rust onverkort de plicht om Nederland te verlaten, en
hij heeft een eigen verantwoordelijkheid om deze vertrekplicht te realiseren.
Tijdens zijn verblijf in Nederland zijn basale voorzieningen beschikbaar, zoals
medisch noodzakelijke zorg. Daarbij is op ieder moment onderdak (weer)
mogelijk bij medewerking aan terugkeer.
Vraag 14
Hoe bent u van plan te voorkomen dat gemeenten opvang gaan en blijven
bieden nadat na enkele weken de uitgeprocedeerde asielzoekers de uitzetlocatie verlaten en niet terugkeren naar het land van herkomst, bijvoorbeeld op
grond van de verantwoordelijkheid van burgemeesters met betrekking tot de
openbare orde? Indien alle gemeenten die dat thans doen, hiermee door
gaan, in hoeverre zijn de voorgestelde plannen dan een verbetering ten
opzichte van de huidige situatie?
Antwoord 14
Met de nieuwe locaties voorfase VBL, is structurele opvang door de
gemeente niet meer nodig. Dergelijke voorzieningen dienen dan ook te
worden gesloten. Streven is hierover duidelijke afspraken te maken in het
bestuursakkoord. Incidenteel kan een gemeente noodopvang bieden bij een
acute noodsituatie, maar structurele opvangvoorzieningen zijn niet meer aan
de orde.
Vraag 15
Zal er in deze voorfase van de VBL ook juridische begeleiding geboden
worden teneinde perspectief in Nederland te realiseren alvorens het gesprek
over terugkeer aan te gaan? Zo ja, hoe zal dit worden vormgegeven?
Antwoord 15
Rijk en gemeenten zullen gezamenlijk zorgdragen voor de locaties voorfase
VBL. Het kabinet zal in overleg treden met de VNG en gemeenten over de
wijze waarop vorm wordt gegeven aan de locaties. Het ligt daarbij overigens
niet voor de hand dat buiten de bestaande juridische procedures nieuwe
momenten van gefinancierde rechtsbijstand worden gecreëerd.
Vraag 16
Op basis van welke concrete maatregelen denkt u vrijwillige terugkeer
daadwerkelijk te stimuleren? Kunt u uiteenzetten hoe deze aanpak verschilt
van de huidige situatie?
Antwoord 16
De inzet van de DT&V is al dat de vreemdeling zelfstandig vertrekt. Regievoerders worden het komende jaar geschoold in gedragsinterventies die in
andere gebieden effect hebben gehad. Daarmee zijn zij beter uitgerust om het
gesprek met vreemdelingen te voeren en hen te overtuigen van het feit dat
vrijwillige terugkeer (eventueel met ondersteuning) de beste optie voor hen
is.
Vraag 17
Kunt u beargumenteren waarom rijksfinanciering gekoppeld wordt aan de
mate waarin succes geboekt wordt in het laten terugkeren van vreemdelingen?
Antwoord 17
Deze koppeling sluit aan bij het doel van de locaties voorfase VBL. Doel van
deze locaties is dat deze bijdragen aan het inzicht van de vreemdeling dat zijn
toekomst ligt in zijn land van herkomst.
Vraag 18
Op basis van welke concrete resultaten zal de mate van succes geëvalueerd
worden? Zal dit alleen op basis van de terugkeercijfers gebeuren?
Antwoord 18
Dit zal worden meegenomen in de verdere uitwerking van de afspraken in het
bestuursakkoord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

5

Vraag 19
Wie zal deze resultaten monitoren en hoe succesvol moet een locatie zijn om
geopend te mogen blijven? Zullen deze voorwaarden vooraf helder gecommuniceerd worden?
Antwoord 19
Het ligt voor de hand dat de DT&V daarin een belangrijke rol zal spelen. De
verdere vormgeving zal worden meegenomen in de verdere uitwerking van
de afspraken in het bestuursakkoord.
Vraag 20
Hoe ziet u de praktische uitvoering van het doorverwijzen van gemeenten
naar de VBL? Hoe wordt er gehandhaafd dat alle niet-rechtmatig verblijvende
vreemdelingen naar de vijf aangewezen opvanglocaties moeten gaan?
Antwoord 20
Het doorverwijzen door gemeenten naar de VBL dan wel een van de andere
voorfase VBL geschiedt in beginsel op dezelfde wijze als waarop gemeenten
thans asielzoekers doorverwijzen naar het Aanmeldcentrum in Ter Apel.
Vervoer geschiedt op eigen gelegenheid met openbaar vervoer, waarvoor de
gemeente een vervoersbewijs afgeeft.
Vraag 21
Als een gemeente een niet rechtmatig verblijvende vreemdeling aantreft en
aanmeldt bij de Dienst Terugkeer en Vertrek (DT&V), hoe ziet het zogenaamde
ophalen door de DT&V er dan uit? In hoeverre zal een mate van dwang hierin
gebruikt worden?
Antwoord 21
Het aanmelden van een vreemdeling bij de DT&V door een gemeente zal
geschieden via de bestaande structuur, namelijk het Lokaal Terugkeer Overleg
(LTO). Een aanmelding van de gemeente betekent in dit geval dat er reden zal
zijn om de betreffende vreemdeling een aanbod te doen voor een vorm van
onderdak. Het is niet aannemelijk dat daarbij dwang noodzakelijk is. De
vreemdeling denkt immers na over zijn toekomst. Nadat de vreemdeling is
gearriveerd op de betreffende locatie, start het proces. Vreemdelingenbewaring is niet aan de orde zolang de vreemdeling werkt aan zijn terugkeer.
Vraag 22
Wat is de hoogte van de efficiencytaakstelling die het huidige kabinet heeft
opgelegd aan de DT&V tot en met 2018 en op welke wijze zal deze bezuiniging door de DT&V worden gerealiseerd?
Antwoord 22
De DT&V heeft vanuit het Regeerakkoord een efficiencytaakstelling van 13,3%
opgelegd gekregen. Deze taakstelling start in 2016 met 2 mln. en kent een
oploop naar 6 mln. vanaf 2018. De taakstelling wordt ingevuld in samenhang
met de efficiencytaakstellingen van de IND en het COA, door intensievere
samenwerking tussen de drie organisaties binnen de vreemdelingenketen.
Vraag 23
Hoe verhoudt de bezuiniging op de DT&V zich tot het verbeteren van het
percentage uitgeprocedeerde asielzoekers dat onder toezicht vertrekt?
Antwoord 23
Deze taakstelling betreft een efficiencytaakstelling. Dit betekent dat de
taakstelling wordt ingevuld met maatregelen die de resultaten van het primair
proces in principe niet raken. Derhalve is er geen relatie tussen de taakstelling en het ambitieniveau ten aanzien van het percentage uitgeprocedeerde
asielzoekers dat onder toezicht vertrekt.
Vraag 24
Vindt u het wenselijk dat illegale vreemdelingen in noodsituaties verplicht
worden gebruik te maken van de voorfase van de VBL, in plaats van de
crisisopvang door de gemeente? Kunt u bevestigen dat gemeenten, gelet op
de uitspraak van de Centrale Raad van Beroep (CRvB) van 4 juni 2014, op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

6

grond van de Wet maatschappelijke ondersteuning maatschappelijke opvang
kunnen blijven bieden in noodsituaties die niet enkel betrekking hebben op
de medische situatie en waarin verblijf in een gezinslocatie of een vrijheidsbeperkende locatie niet toereikend is, zolang de rijksoverheid niet op basis
van een specifiek wettelijk voorschrift verantwoordelijkheid neemt?1
Antwoord 24
Gemeenten zijn in (medische) noodsituaties gehouden opvang te bieden aan
mensen zonder een geldige verblijfstitel. Dat vloeit volgens uitspraken van de
Centrale Raad van Beroep (CRvB) voort uit artikel 8 van het EVRM. Afhankelijk van de noodsituatie zal moeten worden bepaald of de voorfase van de
VBL passend is
De CRvB heeft in de aangehaalde zaak overigens vastgesteld dat er sprake
was van een medische noodsituatie. In combinatie met andere factoren
leidde dit tot het oordeel van de CRvB dat betrokkene behoorde tot de
categorie kwetsbare personen aan wie op grond van artikel 8 EVRM opvang
geboden moet worden door de gemeente.
In deze zaak kon de gemeente niet verwijzen naar voorzieningen waar de
vreemdeling geen recht op had. De vraag of andere voorzieningen passender
of al dan niet toereikend zouden zijn geweest, was in deze zaak niet aan de
orde.
Vraag 25
In hoeverre acht u een heldere wettelijke regeling voor opvang van illegale
vreemdelingen wenselijk, gelet op de uitspraken van de beide Europese
Comités en voornoemde uitspraak van de CRvB?
Antwoord 25
Het stelsel, zoals uiteengezet in de brief van 22 april is naar het oordeel van
het kabinet helder. Wel dienen een aantal elementen uitgewerkt te worden in
goed overleg met VNG/gemeenten. Voor de inrichting van dat stelsel,
inclusief genoemde verdere uitwerking is het naar verwachting niet nodig om
te komen tot een aanvullingen op het bestaande wettelijke stelsel (in formele
zin).
Vraag 26
Kunt u uiteenzetten in welke concrete terugkeerprojecten de aanvullende zes
miljoen euro van de migratie- en ontwikkelingsgelden van het Ministerie van
Buitenlandse zaken geïnvesteerd worden?
Antwoord 26
Deze middelen worden geïnvesteerd in het stimuleren en faciliteren van
vrijwillige terugkeer van vreemdelingen. Het gaat daarbij vooral om financiële
ondersteuning of ondersteuning in natura van individuele terugkeerders, om
deze mensen een goede start te geven bij hun terugkeer. Daarbij kunt u
bijvoorbeeld denken aan doelgroepgerichte aanpak van terugkeerondersteuning. Over de nadere uitwerking hiervan stuurt de Minister voor BHOS uw
Kamer een separate brief.
Vraag 27
Klopt het dat afgelopen jaar de vier miljoen euro bestemd voor terugkeerprojecten niet uitputtend gebruikt zijn wegens gebrek aan bewezen effectiviteit
van de bestaande terugkeerprojecten?
Antwoord 27
De € 4 miljoen die gemiddeld jaarlijks beschikbaar is vanuit het OS-budget
voor migratie en ontwikkeling voor terugkeerondersteuning is over de
afgelopen jaren geheel benut voor de ondersteuning van zelfstandige
terugkeer. Aangezien het aantal vrijwillige terugkeerders jaarlijks fluctueert,
fluctueren ook de uitgaven aan herintegratiesteun voor individuele terugkeerders. Gemiddeld is de afgelopen jaren vanuit Ontwikkelingssamenwerking
meer dan € 4 miljoen per jaar uitgegeven aan terugkeer.

1

CRvB: ECLI:NL:CRVB:2014:1995

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

7

Vraag 28
Hoe bent u van plan de concrete terugkeerprojecten een kwaliteitsimpuls te
geven? Kunt u uw visie hierop geven?
Antwoord 28
Meer dan nu het geval is, zal op de doelgroep toegesneden in natura
ondersteuning worden gefinancierd. Hierbij kan onder meer gedacht worden
aan meer aanwezigheid van de organisaties die terugkeerondersteuning
bieden en op de persoonlijke situatie van mensen toegesneden begeleiding
op de locatie waar ze verblijven. Nadere uitwerking volgt in de brief die de
Minister voor BHOS uw Kamer zal sturen. Bij het ontwikkelen hiervan wordt
gekeken naar de «best practices» die bij gemeenten en het maatschappelijke
middenveld voorhanden zijn.
Vraag 29
Kunt u op basis van concrete resultaten aangeven waarop u zich baseert dat
het conditioneel maken van de ontwikkelingsgelden aan het door deze landen
meewerken aan terugkeer zinvol is?
Antwoord 29
Het is al langere tijd het standpunt van het kabinet dat terugkeer het beste
bevorderd kan worden door inzet op een brede, constructieve samenwerking,
waarvan migratie onderdeel vormt. We hebben het in dit verband vaak over
«meer voor meer»: landen die goed meewerken aan terugkeer, worden
beloond met bv. extra steun voor capaciteitsopbouw op migratieterrein (bv.
training door KMar). Dit betekent dat het kabinet alleen gaat investeren in
bijvoorbeeld het verbeteren van controles op luchthavens, trainingen voor
douane of versterking grensbewaking in bepaalde landen als ze ook
meewerken aan terugkeer. De concrete wijze waarop hieraan invulling wordt
gegeven, zal van geval tot geval verschillen. Een voorbeeld: een project dat
nu loopt in Somalië, waarbij steun voor capaciteitsopbouw voor de grensbewaking afhankelijk is gesteld van goede medewerking aan terugkeer.
Binnenkort verschijnt de evaluatie van het terugkeerbeleid door de Adviescommissie Vreemdelingenzaken. Het kabinet zal u deze evaluatie toesturen,
voorzien van een kabinetsreactie.
Vraag 30
Kunt u uiteenzetten hoe de boete-systematiek voor gemeenten die zich niet
houden aan het nog op te stellen, c.q.het vigerende, bestuursakkoord
vormgegeven zal worden? In hoeverre zal er parlementaire controle
plaatvinden op het gemeentefonds waarin deze boetes ingehouden zullen
worden?
Antwoord 30
In het overleg dat moet leiden tot overeenstemming over een bestuursakkoord zal ook aan de orde komen op welke wijze de afspraken bindend
kunnen worden vormgegeven. Daarover zal het kabinet op dat moment uw
Kamer informeren. Wanneer op 1 november 2015 het aangevulde bestuursakkoord niet gesloten is, dan valt het kabinet terug op het vigerende bestuursakkoord en zal op die basis handhaven, bijvoorbeeld door het inhouden van
het voor gemeenten bestemde speciale budget voor integratie van nieuwkomers.
Vraag 31, 32
Kunt u bevestigen dat de zogenaamde boetes zich zullen beperken tot het
inhouden van het voor gemeenten bestemde speciale budget voor integratie
van nieuwkomers? Zo nee, waarom niet?
Klopt het dat de zogenaamde boetes zich niet hoeven te beperken tot het
inhouden van het voor gemeenten bestemde speciale budget voor integratie
van nieuwkomers en dat dit slechts als voorbeeld in de brief is opgenomen?
Zo nee, waarom niet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

8

Antwoord 31, 32
Het inhouden van het voor gemeenten bestemde speciale budget voor
integratie van nieuwkomers is in de brief van 22 april als voorbeeld
genoemd, maar wij richten ons op het bereiken van een akkoord in goed
overleg met de VNG/gemeenten.
Vraag 33
Wat is uw reactie op de stellingname van de VNG, zoals gedeeld tijdens de
hoorzitting, dat de VNG geen nieuw akkoord zal sluiten met het kabinet als
wordt vastgehouden aan de boete c.q. het inperken van het voor gemeenten
bestemde speciale budget voor integratie van nieuwkomers?
Antwoord 33
Ik heb kennis genomen van de stellingname van de VNG en ga ervan uit dat
het overleg dat binnenkort wordt gestart, zal kunnen leiden een nadere
invulling die kan rekenen op de instemming van de betrokken partijen.
Vraag 34
Hoe beoordeelt u het standpunt van de VNG dat het bijzonder is dat de DT&V
geen taakstelling (inspanningsverplichting) opgedragen heeft gekregen wat
betreft het terug laten keren van uitgeprocedeerde vreemdelingen naar de
landen van herkomst, maar dat gemeenten wel worden afgerekend op taken
waarover zij geen zeggenschap hebben?
Antwoord 34
Ik heb kennis genomen van dit standpunt van de VNG. De wijze waarop de
financiering van de gemeentelijke voorfase-locaties zal onderdeel zijn van de
nog te starten besprekingen met de VNG/gemeenten.
Vraag 35
Kunt u aangeven waarom het Bestuursakkoord (2007) niet of onvoldoende is
nageleefd ten aanzien van de afspraken met gemeenten dat zij hun noodopvang zouden beëindigen?
Antwoord 35
Het bestuursakkoord van 2007 heeft in de jaren daarna tot gevolg gehad dat
veel structurele noodopvang in gemeenten is afgebouwd. Niet alle gemeenten hebben zich echter gecommitteerd getoond. Vooral de laatste jaren is de
gemeentelijke opvang weer toegenomen, hetgeen de noodzaak voor een
nieuwe afspraak onderstreept.
Vraag 36
Kunt u in een tabel uiteenzetten hoe de populatie van niet-rechtmatig
verblijvende vreemdelingen eruit ziet, met daarbij een uitsplitsing tussen
uitgeprocedeerde asielzoekers, personen die nooit een aanvraag ingediend
hebben en voormalig statushouders wiens vergunning is ingetrokken op
basis van de situatie in het land van herkomst?
Antwoord 36
De omvang van de populatie niet-rechtmatig verblijvende vreemdelingen is
naar haar aard in zijn totaliteit al lastig te schatten en evenmin is een verdere
uitsplitsing daarvan te geven. Een van de beoogde effecten van de voorfase
opvang is dan ook het beter bij het Rijk in beeld krijgen van niet-rechtmatig
verblijvende vreemdelingen.
Vraag 37
Kunt u in een tabel uiteenzetten hoeveel buitenschuldvergunningen er sinds
2007 verleend zijn in verhouding tot het aantal aanvragen?
Antwoord 37
In 2013 werden 80 aanvragen gedaan voor een buitenschuldvergunning. In
dat jaar werden er 15 verleend. In 2014 ging het om 80 aanvragen en 20
verleningen.
Deze aantallen zijn afgerond op 5-tallen en zijn exclusief ingediende en
behandelde bezwaarschriften. Ze zijn gegenereerd uit het nieuwe datawarehouse van de IND waaruit de cijfers vanaf 2013 kunnen worden gegenereerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

9

Voor de voorgaande jaren kan ik verwijzen naar cijfers in mijn brief aan uw
Kamer van 18 december 2012 (Kamerstuk 29 344, nr. 109), tevens opgenomen
in het ACVZ-rapport «Waar een wil is, maar geen weg» uit 2013:

Aanvragen
Verleende vergunningen

2008

2009

2010

2011

460
70

550
70

470
60

290
30

Deze aantallen zijn inclusief ingediende bezwaarschriften, wat inhoudt dat een
aanvraag meerdere keren kan voorkomen in de cijfers.
Vraag 38
Kunt u aangeven aan welke criteria een vreemdeling concreet moet voldoen
om in aanmerking te komen voor een buitenschuldvergunning?
Antwoord 38
De voorwaarden voor het verlenen van een buitenschuldvergunning zijn
opgenomen in de Vreemdelingencirculaire 2000, paragraaf B8/4. Deze
paragraaf is gewijzigd als gevolg van het ACVZ-advies. Een belangrijk
uitgangspunt in het beleid is dat de IND een verblijfsvergunning op grond
van het buitenschuldbeleid pas verleent als er een ambtsbericht van de DT&V
met een positief zwaarwegend advies is. Uit dit ambtsbericht moet blijken dat
wordt voldaan aan de volgende voorwaarden:
1. de vreemdeling heeft zelfstandig geprobeerd zijn vertrek te realiseren.
Hij heeft aangetoond of aannemelijk gemaakt dat hij zich heeft gewend
tot de vertegenwoordiging van het land van herkomst en/of tot andere
landen waarvan kan worden aangenomen dat de vreemdeling aldaar de
toegang zal worden verleend;
2. er bestaat geen redelijke twijfel over de nationaliteit en identiteit van de
vreemdeling;
3. de vreemdeling heeft de DT&V verzocht om voor hem een aanvraag
voor een (vervangend) reisdocument in te dienen bij de vertegenwoordiging van het land van herkomst, of een ander land waarvan kan worden
aangenomen dat hem daar toegang zal worden verleend, en deze
aanvraag heeft niet het gewenste resultaat opgeleverd;
4. de DT&V heeft vastgesteld dat sprake is van een samenhangend geheel
van feiten en omstandigheden waaruit blijkt dat betrokkene buiten zijn
schuld Nederland niet kan verlaten.
5. de vreemdeling verblijft zonder verblijfstitel in Nederland, voldoet niet
aan andere voorwaarden voor een verblijfsvergunning en heeft evenmin
een aanvraag voor een verblijfsvergunning op andere gronden ingediend.
Vraag 39
Hoe beoordeelt u de stellingname van een van de genodigden tijdens de
hoorzitting, dat het buitenschuldsysteem niet zou werken in de praktijk, mede
in het licht van de conclusie uit het rapport van de Adviescommissie voor
Vreemdelingenzaken uit 2013?
Antwoord 39
Ik kan me niet vinden in deze stellingname. Dit is ook niet de strekking van
het ACVZ-advies. Zoals toenmalig Staatssecretaris van V&J al constateerde in
de kabinetsreactie op het ACVZ-advies van 13 september 2013, onderschrijft
de ACVZ het uitgangspunt van het terugkeerbeleid en de kern van het
buitenschuldbeleid. Een andere belangrijke constatering is dat de ACVZ geen
aanwijzingen heeft gevonden dat het voorkomt dat aan vreemdelingen die
daadwerkelijk buiten hun schuld niet kunnen vertrekken uiteindelijk géén
buitenschuldvergunning wordt verleend. Daar waar het de uitkomsten van de
gevoerde procedures betreft, is de toepassing van het beleid naar de mening
van de ACVZ in lijn met de doelstelling van de wettelijke regeling.
Van belang is ook dat de ACVZ onderschrijft dat het buitenschuldbeleid niet is
bedoeld voor zogeheten «niet-uitzetbare illegalen» die om asielgerelateerde
redenen aanvoeren niet te willen terugkeren naar hun land van herkomst en
daarom niet meewerken aan hun vertrek. Aanbeveling nummer 1 was dan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

10

ook om het buitenschuldbeleid te handhaven en het beleid niet uit te breiden
tot andere doelgroepen.
Het onderzoek van de ACVZ was vooral gericht op de praktische toepassing
van het beleid heeft plaatsgevonden en bood goede handvatten om de
ongewenste effecten van het beleid zoveel mogelijk tegengaan. Om deze
reden heeft mijn voorganger een groot deel van de aanbevelingen overgenomen. Deze zijn inmiddels geïmplementeerd in het beleid.
Vraag 40
Waar baseert u uw mening op dat de Raad van State (RvS) een richtinggevende uitspraak zal doen, gelet op het feit dat de RvS een beperkte toets
aanlegt ten aanzien van het handelen van de Rijkskoverheid in individuele
casussen die zich bovendien afspeelden nog vóórdat het ECSR met zijn
bevindingen kwam? Kunt u bevestigen dat bij de RvS thans nog 25 zaken op
de plank liggen met betrekking tot vergelijkbare rechtsvragen?
Antwoord 40
De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State zal op 11 mei 2015
een aantal procedures behandelen waarin de vraag centraal staat op welke
wijze en in welke mate de overheid gehouden is om vreemdelingen onderdak
te bieden. De Raad van State is het hoogste bestuursrechtelijke orgaan op het
terrein van het vreemdelingenrecht in Nederland en heeft mede als doel het
bewaken van de rechtseenheid op dat terrein. De Raad van State zal in haar
uitspraken altijd de laatste stand van het recht en de jurisprudentie van
internationale organen betrekken, zoals bijvoorbeeld het Europese Hof van de
Rechten van de Mens, ook als deze dateren van na het bestreden besluit.
Bovendien heeft de Raad van State in de zaken die op 11 mei 2015 staan
geagendeerd, gevraagd om een schriftelijke reactie op het rapport van het
ECSR nadat dit bekend werd op 10 november 2014. Ook uit deze handelwijze
blijkt dat voor het oordeel van de Raad van State belang toekomt aan recente
ontwikkelingen. Ik heb verder begrepen dat bij de behandeling van de zitting
op 4 november 2014 bleek dat één van de Raadsheren die de zaak bij de
Raad van State behandelen, tevens Raadsheer is bij de Centrale Raad van
Beroep, zoals mogelijk is op basis van afspraken tussen beide colleges in het
belang van de rechtseenheid. Dit sterkt ons in het oordeel dat een richtinggevende uitspraak mag worden verwacht voor wat betreft de reikwijdte van
verdragsverplichtingen van de Nederlandse staat. Het is juist dat naast deze
zaken nog andere zaken bij de Raad van State in behandeling zijn. Als
eenmaal een richtinggevende uitspraak is gegeven, is daarmee een lijn in de
jurisprudentie gezet.
Vraag 41
Kunt u bevestigen dat bij de CRvB thans nog tientallen zaken op de plank
liggen die zien op de zorgplicht in het kader van de Wet maatschappelijk
ondersteuning (WMO) van diverse gemeenten betreffende uitgeprocedeerde
asielzoekers?
Antwoord 41
Uitspraken van de Centrale Raad van Beroep zijn openbaar te raadplegen op
www.rechtspraak.nl, de aanhangige zaken zijn dat niet. Het was gisteravond
niet meer mogelijk bij de Centrale Raad van Beroep na te gaan hoeveel zaken
er op dit moment aanhangig zijn over bedoeld onderwerp. Getracht is
gisteravond een beeld te krijgen. Een betrokkene bij de VNG bevestigde de
indruk dat er tenminste enkele zaken dienen bij de Centrale Raad van Beroep
die zien op de zorgplicht in het kader van de WMO van diverse gemeenten
betreffende uitgeprocedeerde asielzoekers.
Vraag 42
Bent u bereid de antwoorden op deze vragen tenminste één uur vóór het
plenaire debat over het bed, bad, brood compromis op donderdag 30 april
aan de Kamer te doen toekomen?
Antwoord 42
Ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

11