Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2678
Vragen van de leden Bouali (D66) en Voordewind (ChristenUnie) aan de
Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking over het
bericht dat Corona de armoede versterkt (ingezonden 15 april 2020).
Antwoord van Minister Kaag (Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking) (ontvangen 4 mei 2020).
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Hoe corona de armoede versterkt» uit Het
Financieel Dagblad van 7 april 2020?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Deelt u de zorgen over de noden in ontwikkelingslanden, waar de gevolgen
van de coronacrisis gezien de staat van de gezondheidszorg aldaar mogelijk
desastreus zullen zijn?
Antwoord 2
Die zorgen deel ik. Ervaring met eerdere gezondheidscrises, zoals de
ebola-crisis, wijzen uit dat de toch al zwakke gezondheidszorgsystemen in
ontwikkelingslanden maximaal onder druk zullen komen te staan. Ontwikkelingslanden kampen vaak met tekorten aan gezondheidspersoneel, persoonlijke beschermingsmaterialen en geneesmiddelen. Veel landen hebben
bovendien een zeer geringe IC-capaciteit. COVID-19 is daarbij niet de enige
gezondheidscrisis die mensen in de armste landen ervaren: medische
dienstverlening is al beperkt aanwezig voor bijvoorbeeld moeder- en kindzorg
of de behandeling van andere ziektes zoals TB, malaria en HIV/Aids.
Vraag 3
Deelt u de opvatting dat het bijdragen aan oplossingen voor deze delen van
de wereld voortkomt uit solidariteit, maar ook uit eigenbelang gezien de
verwevenheid van de wereld? Welke belangen ziet u?

1

ah-tk-20192020-2678
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

Financieel Dagblad, 7 april 2020, «Hoe corona de armoede versterkt», https://fd.nl/economiepolitiek/1340308/hoe-corona-de-armoede-versterkt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

Antwoord 3
De impact van de coronacrisis op kwetsbare landen zal naar verwachting fors
zijn, op het vlak van de volksgezondheid, maar ook sociaaleconomisch en
voor de politieke en economische stabiliteit. Dat heeft gevolgen voor de
mensen in ontwikkelingslanden zelf en indirect ook voor de rest van de
wereld. Met het bijdragen aan het bestrijden en mitigeren van de coronacrisis
in ontwikkelingslanden neemt Nederland verantwoordelijkheid om de meest
kwetsbare mensen en landen in de wereld te ondersteunen. En dat is ook in
het belang van Nederland zelf, omdat de korte en lange termijn gevolgen van
deze crisis ook Nederland raken. De wereldgemeenschap is in de strijd tegen
COVID-19 zo sterk als de zwakste schakel. Virussen kennen geen grenzen, net
zo min als hun negatieve gevolgen. Juist voor Nederland als open economie,
die ongeveer een derde van het totale inkomen verdient door te handelen
met het buitenland, is het van belang dat overal ter wereld de strijd tegen
COVID-19 wordt gevoerd en gesteund.
Vraag 4
Kunt u een overzicht geven van de vrijgemaakte bilaterale middelen van
andere EU-landen en EU-instellingen ten behoeve van de bestrijding van
COVID-19?
Antwoord 4
Verschillende EU-instellingen en individuele lidstaten hebben initiële
financiële bijdragen ten behoeve van de externe COVID-19 aanpak aangekondigd. De Europese Commissie (EUR 10,4 mrd) en Europese Investeringsbank
(EUR 5,2 mrd) stellen een bedrag van in totaal 15,6 mrd beschikbaar, dat
grotendeels voortkomt uit herprogrammering. Van dit pakket zal EUR 502 mln
ten goede komen aan korte termijn noodhulp/ humanitaire steun, EUR 2,9
mrd voor versterking van gezondheidssystemen en EUR 12,3 mrd voor de
beperking van sociaaleconomische gevolgen.
Daarnaast is de verwachting van de Europese Commissie dat de individuele
bijdragen van lidstaten optellen tot nog eens EUR 4 mrd, bestaande uit zowel
schenkingen als leningen of garanties. Een precies overzicht is nog niet te
geven; nog niet alle lidstaten hebben hun (voorziene) maatregelen al
aangekondigd. Voorbeelden van reeds aangekondigde steunpakketten komen
bijvoorbeeld uit Duitsland, dat al een pakket van EUR 1 mrd aankondigde,
nog zonder verdere toelichting over specifieke bestedingen. Frankrijk zegde
een bedrag van EUR 1,2 mrd toe, voor EUR 1 mrd bestaande uit leningen.
Denemarken zette EUR 150 mln opzij voor de internationale COVID-19
respons en Zweden, dat nog geen volledig pakket aankondigde, heeft via
verschillende maatregelen ruim EUR 14 mln toegezegd.
Vraag 5
Welke oproepen tot financiële steun van de VN-instellingen, de multilaterale
financiële instellingen, alsook van het maatschappelijk middenveld zijn er
inmiddels binnengekomen en om welke bedragen gaat het?
Antwoord 5
In mijn brief aan de Tweede Kamer van 14 april over de Nederlandse inzet
bestrijding coronacrisis ontwikkelingslanden staat een overzicht van de
gecoördineerde multilaterale en humanitaire financieringsverzoeken die ik
reeds heb ontvangen naar aanleiding van de COVID-19 crisis. Veel andere
organisaties en instellingen zijn op dit moment nog aan het inventariseren
welke additionele steun ze nodig hebben, en welke ombuigingen zij kunnen
doen binnen bestaande financiering.
Vraag 6
Hoe duidt u het gegeven dat – gezien de aanstaande economische crisis als
gevolg van de coronacrisis – het aan de 0,7%-BNI-norm gekoppelde
ontwikkelingsbudget zal dalen? Welk gat dreigt er te vallen?
Antwoord 6
Het Nederlandse ODA-budget is zoals afgesproken in het regeerakkoord
gekoppeld aan de ontwikkeling van het BNI en komt daarmee op 0,7% BNI
minus EUR 1,4 miljard. Budgettaire ruimte hangt mede samen met de
BNI-ontwikkeling en de effecten hiervan op het ODA-budget. Naar verwach-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

ting zal hierover richting de zomer meer bekend worden. Het Centraal
Planbureau (CPB) heeft omwille van de bijzondere situatie recent reeds vier
scenario’s gepubliceerd over mogelijke effecten van COVID-19 op de
economische ontwikkeling. In alle scenario’s wordt rekening gehouden met
een economische krimp.
Vraag 7
Bent u het ermee eens dat – gezien zowel de economische als de gezondheidsproblematiek in ontwikkelingslanden – een verdere daling van het
budget voor ontwikkelingssamenwerking zeer onwenselijk zou zijn?
Antwoord 7
Ja. Afwegingen daarover worden integraal bekeken in het licht van humanitaire en ontwikkelingssituatie, de Rijksbrede prioriteiten en de budgettaire
kaders.
Vraag 8
Bent u bereid alles wat nodig is – zowel vanuit solidariteit als eigenbelang en
zowel vanuit bilateraal als Europees verband – te ondernemen om de crises
in deze regio’s voor zover mogelijk het hoofd te kunnen bieden? Zo ja, welke
mogelijkheden ziet u op de korte termijn? Wat heeft u hiervoor nodig?
Antwoord 8
Om de coronacrisis het hoofd te kunnen bieden in ontwikkelingslanden, is
een internationaal gecoördineerde inzet en financiering wenselijk. Verschillende internationale en multilaterale organisaties hebben de kennis en
expertise om een goede inschatting te kunnen maken waar hulp geboden is
en kunnen deze via bestaande structuren snel leveren. Om die reden heb ik
per direct EUR 100 mln vrijgemaakt op mijn begroting als onderdeel van deze
internationale gecoördineerde inzet. Nederland draagt hiermee bij aan
preventie, humanitaire hulp en sociaaleconomische weerbaarheid via de
WHO en de VN-Noodhulporganisaties, maar ook via andere betrouwbare
partners zoals de Dutch Relief Alliance en het Internationaal Comité van het
Rode Kruis.
Mede in aanloop naar de Informele Raad Buitenlandse Zaken Ontwikkelingssamenwerking (RBZ/OS) van 8 april 2020 heb ik intensief contact gezocht met
mijn EU-collega’s ten behoeve van een krachtige en gecoördineerde EU-inzet.
Tijdens de RBZ/OS gaven de EU-instellingen en lidstaten een toelichting op
hun geplande inzet. Ook schaarde de Raad zich achter de door de Commissie
en EDEO voorgestelde Team Europe benadering; het gezamenlijk optrekken
van de Commissie, EU-instellingen, EU lidstaten en hun nationale ontwikkelingsorganisaties en -banken. De Team Europe benadering zal zijn beslag
moeten krijgen in partnerlanden én op mondiaal niveau.
Het kabinet heeft naar aanleiding van het plenair debat met de Tweede
Kamer over ontwikkelingen rondom het coronavirus op 16 april 2020 de
Adviesraad Internationale Vraagstukken verzocht een spoedadvies op te
stellen over de wijze waarop Nederland effectief en op gepast niveau kan
bijdragen aan de mondiale strijd tegen de impact van het corona virus, met
speciale aandacht voor de meest kwetsbare landen en groepen, vooral in
Afrika.
Vraag 9
Ben u bereid deze vragen binnen een week te beantwoorden?
Antwoord 9
Helaas is dit niet gelukt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3