4
Vragenuur: Vragen Smaling
Vragen van het lid Smaling aan de staatssecretaris van
Infrastructuur en Milieu over het bericht dat driekwart van
de Brabantse chemiebedrijven veiligheid niet op orde heeft
en het wachten is op de volgende ramp.
De voorzitter:
Ik heet de staatssecretaris van harte welkom.

De heer Smaling (SP):
Voorzitter. Van de interne veiligheid naar de externe veiligheid. Gisteren kwam Omroep Brabant met resultaten van
eigen onderzoek naar inspectierapporten van de provincie
Brabant in 2015 en 2016. Die inspectierapporten gaan over
de zogenaamde Brzo-bedrijven; dat rzo staat voor risico's
zware ongevallen. Het zijn, zeg maar, de meest gevaarlijke
bedrijven die er zijn. Die moeten dan ook aan heel strenge
eisen voldoen. Dat is ook niet zo gek, want als die ontploffen
zijn de rapen gaar. Het is zes jaar geleden dat Chemie-Pack
op de Moerdijk getroffen werd door een zware brand. Er
lagen ook redenen aan ten grondslag die terug te voeren
zijn op een veiligheidscultuur die niet op orde is.
Nu heeft Omroep Brabant geconcludeerd dat in 75% van
de gevallen waarbij een inspectie heeft plaatsgevonden, er
sprake is geweest van minstens één overtreding. 75% is
natuurlijk heel erg veel. De ene overtreding is weer een
andere dan de andere overtreding. Dus in die zin is er wel
reden tot zorg. Professor Ben Ale, een grootheid op het
gebied van veiligheidscultuur en veiligheidsrisico's zei: het
is wachten op de volgende ramp. Dat is een heel apocalyptische stellingname maar het is natuurlijk wel een man die
weet waar hij het over heeft. Dus ik zou de staatssecretaris
willen vragen wat zij van de uitlating van professor Ale
vindt. Hoe kijkt zij verder naar de resultaten die Omroep
Brabant heeft gepresenteerd? Is er sprake van een veiligheidscultuur die niet op orde is? Is er wellicht sprake van
een inspectie die niet kan leveren wat wij graag zouden
zien? Of zijn de sancties te licht? Je kunt het dan ook nog
omdraaien en zeggen: misschien is Brabant juist heel actief
met de inspectie en heb je daardoor zo veel ongevallen
geregistreerd. Dat is dus eigenlijk het gespiegelde verhaal.
Ik zou graag van de staatssecretaris horen hoe zij naar deze
kwestie kijkt, want de mensen in Brabant en elders in het
land maken zich waarschijnlijk toch zorgen over deze rapportage.

Staatssecretaris Dijksma:
Voorzitter. Dank aan de heer Smaling voor deze vragen. Ik
kan mij heel goed voorstellen dat als je dat bericht van
Omroep Brabant tot je neemt, de schrik je om het hart slaat.
Toch zou ik hier graag willen opmerken dat de gegevens
die in dat bericht naar voren komen, niet nieuw zijn. Uw
Kamer kent ze. Ze zijn al in de Staat van de Veiligheid, die
ik in de zomer vorig jaar naar u heb gestuurd, naar voren
gekomen. Daaruit bleek dat er weliswaar in deze regio veel
overtredingen zijn maar dat het niet per definitie de overtredingen zijn die vallen in de zwaarste categorie, de zogenaamde categorie 1-overtredingen. Want als sprake is van

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Smaling

dat laatste, wordt het bedrijf onmiddellijk stilgelegd en zo
hoort dat ook. Er is gisteren nog weer contact geweest met
de Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant en het
bevoegd gezag, de welbekende gedeputeerde de heer Van
den Hout. Daaruit blijkt dat in 2015 in Brabant vijf keer een
bedrijf is stilgelegd tijdens zo'n zogenoemde Brzo-inspectie,
en dat dat kwam door arbeidsomstandigheden. In 2016 is
dat geen enkele keer gebeurd. Bedrijven moeten zich
uiteraard aan de regels houden. Daarom zijn die inspecties
ook heel belangrijk, en onze indruk is dat men het in Brabant
juist heel goed doet. Als je zoekt, dan vind je ook. Als je
erbovenop zit met inspecties — en dat doet men in Brabant
— kom je natuurlijk altijd dingen tegen die uiteindelijk niet
volgens de regels zijn. In Brabant wordt namelijk niet alleen
jaarlijks een vooraf aangekondigde controle uitgevoerd,
maar men bezoekt bovendien ook onaangekondigd alle
bedrijven.
Het is belangrijk dat juist die inspecties ook gebruikt worden
om de situatie in die bedrijven zelf te verbeteren. Het feit
dat men zo veel tegenkomt, is op zichzelf niet goed, maar
het is ook niet meteen reden voor de apocalyptische waarschuwing van de hoogleraar waar de heer Smaling naar
verwijst. We zoeken nu uit wat de achtergrond van deze
overtredingen is. Het is voor mij een teken dat Brabant
erbovenop zit, en dat is nu juist waar ik op hoop. Dan vind
je namelijk veel en daarmee verbeter je de veiligheidscultuur bij de bedrijven.
De heer Smaling (SP):
In wat ik van de staatssecretaris hoor, kan ik ver meegaan.
Toch blijft het zo dat 75%, dus driekwart van de bedrijven,
minstens één overtreding maakt. Dat vind ik, ook voor de
bevolking, een zorgwekkend percentage. Hoe kom je nu uit
op pakweg 10%? In de uitzending van Omroep Brabant
komt ook een inspecteur aan het woord die meent dat het
haalbaar moet zijn om op 10% uit te komen. Van 75% naar
10%: dan is er nog wel een lange weg te gaan, lijkt me. Hoe
ziet de staatssecretaris dat? Hoe doet Brabant het ten
opzichte van de rest van het land? Is deze provincie een
soort koploper, of is dat nu niet zo te zeggen?
Staatssecretaris Dijksma:
Een paar antwoorden op verschillende vragen. Allereerst
de vraag of er regionale verschillen zijn en zo ja, waar dat
dan door komt. Daar doen we nu onderzoek naar, en de
uitkomst daarvan krijgt de Kamer te horen bij de volgende
Staat van de Veiligheid. Wat ik er nu alvast van kan zeggen
is dat wij de indruk hebben dat Brabant het heel goed doet.
Wij zien ook dat er daar meer dan in andere regio's onaangekondigde inspecties worden gedaan. Het is dus niet
gezegd dat het cijfer dat in beeld komt, betekent dat men
het niet goed doet, want als er heel weinig bedrijven tegen
de lamp lopen, wordt er misschien ook wel te weinig geïnspecteerd.
Hoe zorgen we ervoor dat dat aantal overtredingen wordt
verminderd, ook als dat kleine overtredingen zijn? Soms
staat bijvoorbeeld een radio op een plek waar deze niet
mag staan. Dat betekent dan een potentieel gevaar voor
een werknemer omdat er vonkjes kunnen vrijkomen. Als
die in aanraking komen met een gevaarlijke stof, heb je wel
een probleem. Ook het aantal kleinere overtredingen moet
dus teruggebracht worden en het idee is nu juist dat je met
een actieve cultuur en een lik-op-stukbeleid van een

24 januari 2017
TK 43

43-4-1

inspectie die erbovenop zit, het bewustwordingsproces bij
die bedrijven echt op gang brengt. We zullen het uiteindelijk
bewezen moeten zien in dat onderzoek, maar ik denk dus
dat Brabant het goed doet. Het cijfer moet naar beneden,
ook als het om kleine overtredingen gaat, want uiteindelijk
is elke overtreding er één te veel, hoe groot of klein die ook
is. Maar bij grote overtredingen worden bedrijven gewoon
stilgelegd, zoals ook gebleken is. Dat is dus echt van een
andere orde.
De heer Smaling (SP):
Wat mij opviel aan het stuk dat Omroep Brabant heeft
gepubliceerd is dat de omgevingsdienst, samen met de
inspecties, die inspecties ook onverwacht uitvoert. Nog niet
zo lang geleden ging het er met de vorige staatssecretaris
nog uitgebreid over dat de inspectie alleen maar in staat
was om haar werk te doen nadat van tevoren gebeld was
of het wel schikte om die inspectie te komen doen. Dit is
een heel ander geluid. Gaat dit model werken, zo vraag ik
de staatssecretaris? De Onderzoeksraad Voor Veiligheid en
de oud-voorzitter daarvan, Pieter van Vollenhoven, pleitten
immers eerder voor één nationale inspectie, en wij hebben
daar ook wel vaker over gedebatteerd. Wat vindt de
staatssecretaris daarvan, in het licht van dit onderzoek?
De allerlaatste vraag is of het sanctieregime wel werkt. Als
ik het goed hoor gaat het hier om veel wortel en vrij weinig
stok. Zijn die sancties wel voldoende prikkelend voor
bedrijven om die veiligheidscultuur ook sneller op orde te
brengen dan nu het geval lijkt te zijn?
Staatssecretaris Dijksma:
Om met dat laatste punt te beginnen: als je een overtreding
in de zwaarste categorie begaat, kun je als ondernemer
eigenlijk niet harder worden getroffen dan dat je bedrijf
wordt stilgelegd. Per uur dat dit gebeurt, kost dat heel veel
geld. Dat is ook goed. Ik vind het dus heel belangrijk dat er
een actief inspectiebeleid is, want als dat nodig is en een
bedrijf wordt stilgelegd, heeft dat meteen een heel groot
effect.
Daarnaast is er de vraag hoe je in de praktijk goed handhaaft. Uit mijn eigen ervaring weet ik dat inspectie er niet
per definitie sterker van wordt als je heel veel verschillende
inspecties op één hoop gooit, om het maar even plat te
zeggen. U kent de discussie met mij in mijn vorige functie
over de NVWA. Het gaat erom dat je de informatie die nodig
is, in de praktijk goed uitwisselt. In dit geval gebeurt dat
bijvoorbeeld tussen de FIOD en de inspectiediensten. Het
gaat er ook om dat je samenwerkt op de werkvloer. Dat
gebeurt in Brabant en op veel andere plekken. De omgevingsdiensten en de arbeidsinspectie organiseren daar hand
in hand hun inspecties. Dat doen ze misschien niet letterlijk
hand in hand, maar zo wordt het wel ervaren. Dat moet
gebeuren. Dat is een goed model. Hoe meer onaangekondigde inspecties, hoe liever. "Take them by surprise" is toch
wel een van de beste manieren om de boel flink onder druk
te zetten.
De voorzitter:
Dank u wel. Tot slot is het woord aan de heer Ronnes
namens het CDA.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Smaling

24 januari 2017
TK 43

43-4-2