Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2017–2018

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

39
Vragen van het lid Van Kent (SP) aan de Minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid over het bericht dat maaltijdbezorger Deliveroo alle koeriers
in loondienst gaat vervangen door (schijn)zelfstandigen (ingezonden
23 augustus 2017).
Antwoord van Minister Asscher (Sociale Zaken en Werkgelegenheid)
(ontvangen 25 september 2017).
Vraag 1
Hebt u kennisgenomen van het bericht dat maaltijdbezorger Deliveroo zijn
omstreden beleid verder gaat uitbreiden en daarbij alle koeriers in loondienst
vervangt door (schijn)zelfstandigen?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Onderschrijft u de uitspraak van de directeur van Deliveroo dat alle koeriers
in loondienst vervangen voor (schijn)zelfstandigen niet alleen beter is voor
het bedrijf, maar ook voor de koeriers zelf? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 2
Nee, maar het is de verantwoordelijkheid van bedrijven zelf om samen met
hun opdrachtnemers en werknemers de arbeidsrelaties binnen hun bedrijf
vorm te geven waarbij bestaande wet- en regelgeving in acht moet worden
genomen.
Vraag 3
Acht u de kans groot dat koeriers voor maaltijdbezorgers als Deliveroo
daadwerkelijk als zelfstandige aangemerkt kunnen worden? Of kan hier
volgens u gesproken worden van schijnzelfstandigen?
Antwoord 3
Over de specifieke casus kan ik geen uitspraken doen. Van schijnzelfstandigheid is sprake wanneer mensen formeel werkzaam zijn als zelfstandige,
terwijl de feitelijke werkomstandigheden wijzen op een dienstbetrekking. Of

1

ah-tk-20172018-39
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2017

FD, «Deliveroo rolt omstreden zzp-model uit over heel Nederland», d.d. 22 augustus 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

1

er sprake is van een (schijn)zelfstandige hangt af van de individuele
omstandigheden.
Of koeriers voor maaltijdbezorging aan te merken zijn als zelfstandig
ondernemer is afhankelijk van het antwoord op de vraag of zij voldoen aan
de criteria hiervoor, onder andere ten aanzien van zelfstandigheid, ondernemersrisico en continuïteit. Indien de koeriers als zelfstandigen worden
aangemerkt, kunnen zij in aanmerking komen voor de zelfstandigenaftrek als
zij voldoen aan het urencriterium van 1.225 uur per jaar.
Het is aan een rechter, en niet aan mij, om de feiten en omstandigheden van
een individueel geval te beoordelen en een uitspraak te doen over de vragen
of iemand werkzaam is in dienstbetrekking of niet en indien iemand als
opdrachtnemer werkzaam is, of deze persoon dan als zelfstandig ondernemer
kwalificeert.
Vraag 4
Erkent u dat Deliveroo vooral zelf financieel belang heeft bij deze schijnconstructie en de kosten voor pensioenen en premies afwentelt op de koeriers en
de maatschappij? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 4
Het belang van een opdrachtgever om met zelfstandigen te werken zal
gebaseerd zijn op een aantal overwegingen zoals kosten, aansprakelijkheid
voor risico’s en flexibiliteit. Uit het IBO-zzp rapport komt naar voren dat er
voor een opdrachtgever een kostenvoordeel te behalen is bij toepassing van
het zzp-schap. Afhankelijk van de wederzijdse onderhandelingspositie zal dit
kostenvoordeel ten goede komen aan de opdrachtnemer of de opdrachtgever.
Vraag 5 en 6
Mocht bijvoorbeeld een koerier, die als (schijn)zelfstandige werkt, van zijn
fiets wordt gereden en voor de rest van zijn leven arbeidsongeschikt raken,
op welk inkomen kan deze (schijn)zelfstandige dan rekenen?
Acht u het wenselijk dat deze niet te overziene risico’s op (schijn)zelfstandigen worden afgewenteld?
Antwoord 5 en 6
Ik vind het in zijn algemeenheid een zorgelijke ontwikkeling als steeds meer
werknemers worden vervangen door zelfstandigen wanneer deze zelfstandigen in een afhankelijke positie verkeren en zich gedwongen zien slechtere
arbeidsomstandigheden en arbeidsvoorwaarden te accepteren.
Zoals in het antwoord op vraag 4 blijkt, hoeft er geen sprake te zijn van
afwenteling van risico’s op de koerier als diegene buiten dienstbetrekking
werkt. Voor zzp’ers die zich willen verzekeren, zijn er meerdere opties om het
arbeidsongeschiktheidsrisico af te dekken, bijvoorbeeld in de vorm van een
arbeidsongeschiktheidsverzekering bij een private verzekeraar of – als
mensen starten vanuit een dienstverband of werknemersverzekering – het
voortzetten van hun WIA-verzekering, op vrijwillige basis, bij het UWV.
Als de koerier wel in dienstbetrekking werkt, heeft diegene recht op een
uitkering op grond van de werknemersverzekeringen en kan hij of zij, als zijn
werkgever bijvoorbeeld een pensioenregeling aanbiedt, hieraan deelnemen.
In het geval een koerier feitelijk als schijnzelfstandige werkt en arbeidsongeschikt raakt, kan hij of zij recht hebben op loondoorbetaling van de werkgever
gedurende ten hoogste twee jaar. Indien dat niet het geval is, kan hij zich
wenden tot het UWV voor een uitkering. Door het UWV zal dan worden
beoordeeld of de koerier als werknemer moet worden beschouwd. Is dat het
geval, dan kan een koerier aanspraak maken op ziekengeld van het UWV.
Daarna kan de koerier, afhankelijk van de beoordeling van de arbeidsmogelijkheden en verdiencapaciteit, in aanmerking komen voor een uitkering op
grond van de Wet WIA, waarbij de hoogte eveneens afhankelijk is van de
hoogte van zijn of haar loon.
Oordeelt het UWV – het uiteindelijke oordeel over de kwalificatie van de
arbeidsrelatie is bij een conflict aan de rechter – dat de koerier niet als
werknemer kan worden aangemerkt, dan heeft hij of zij geen recht op
uitkering op grond van de werknemersverzekeringen. Afhankelijk van zijn of
haar inkomen en vermogen kan de koerier dan wel in aanmerking komen
voor een uitkering op grond van de Participatiewet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

2

Vraag 7, 8, 9 en 10
Vindt u het een wenselijke ontwikkeling dat steeds meer (jongere) werknemers afhankelijk worden van dit soort onzekere «bungelbanen» en als gevolg
daarvan geen toekomst op kunnen bouwen? Kunt u uw antwoord toelichten?
Biedt de Wet aanpak schijnconstructies (Was) voldoende mogelijkheden om
dergelijke gevallen van schijnzelfstandigheid aan te pakken? Zo nee, welke
aanpassingen van de wet zijn hiervoor benodigd?
Wat heeft u ondernomen sinds u in mei 2017 het beleid van onder andere
Deliveroo veroordeelde? Waaruit blijkt dat u «een rode lijn» heeft getrokken
en u het niet toestaat dat de arbeidsmarkt wordt verziekt «door ongewenst,
onfatsoenlijke, onaanvaardbare flexibilisering»?2
Hoe gaat u voorkomen dat deze trend verder doorzet en bedrijven op
oneigenlijke wijze premies voor werknemersverzekeringen en pensioenen
ontduiken?
Antwoord 7, 8, 9 en 10
Werkenden zijn gemiddeld genomen gelukkiger en gezonder dan nietwerkenden en werk is de snelste route naar een goed inkomen en economische zelfstandigheid. Door het aangaan van een duurzame arbeidsrelatie
investeren werkgevers en werknemers eerder en meer in specifieke kennis en
duurzame inzetbaarheid. Voor de individuele burger en de samenleving is het
belangrijk dat werkenden zekerheid hebben over de toekomst van hun baan.
Dit biedt het vertrouwen om langetermijnverplichtingen zoals gezinsvorming
en investeringen aan te gaan en ondersteunt het consumentenvertrouwen.
Om een beter beeld te krijgen van de bedrijven en platforms die zich
manifesteren binnen de kluseconomie (gig economy) en om een inschatting
te kunnen maken van het aantal mensen dat hierin werkt en onder welke
omstandigheden zij dat doen, laat ik een onafhankelijk onderzoek uitvoeren.
Dit onderzoek heeft als doel om meer inzicht in de omvang van en manier
van werken in de kluseconomie te krijgen. Naast een beschrijving van de
feitelijke stand van zaken zal het onderzoek ook inzicht bieden in de arbeidsrechtelijke, fiscaalrechtelijke en sociaalrechtelijke aspecten die het werken in
de kluseconomie met zich meebrengt. Oplevering van het onderzoek is
voorzien in het voorjaar van 2018. Op dat moment bestaat een duidelijker
beeld of maatregelen nodig zijn.
Verder heb ik een aantal maatregelen genomen om oneigenlijke concurrentie
op arbeidsvoorwaarden te voorkomen. Zo is per 1 januari 2018 de Wet
minimumloon en minimumvakantiebijslag gewijzigd, zodat werknemers over
hun gewerkte uren het wettelijk minimumloon verdienen, ook indien zij op
basis van stukloon worden betaald. Daarnaast gaat met ingang van 1 januari
2018 voor mensen die werken op basis van een overeenkomst van opdracht
het wettelijk minimumloon gelden, ongeacht het aantal uren en het aantal
maanden dat zij werkzaam zijn, tenzij zij werkzaam zijn in de uitoefening van
bedrijf of de zelfstandige uitoefening van beroep (en dus fiscaal als ondernemer zijn aan te merken). Verder gaat naar aanleiding van een door de Eerste
Kamer aangenomen motie per 1 januari 2018 ook het wettelijk minimumloon
gelden voor mensen die werkzaam zijn op een andere overeenkomst tegen
beloning, zoals een vervoersovereenkomst, tenzij zij werkzaam zijn in de
uitoefening van bedrijf of in de zelfstandige uitoefening van beroep. Het
kabinet heeft dit geregeld in een algemene maatregel van bestuur. Ook de
Wet aanpak schijnconstructies (Was) is in dit kader relevant. Deze wet vormt
een onderdeel van een groter pakket aan maatregelen die tot doel hebben
om schijnconstructies en handhavingsproblemen in het arbeidsrecht aan te
pakken. Deze wet ziet met name op het voorkomen van onderbetaling door
de invoering van ketenaansprakelijkheid voor loon, het aanpakken van
cao-ontduiking en het verbeteren van de handhaving ten aanzien van het
betalen van het wettelijk minimumloon. Verdere mogelijke maatregelen zijn
uitgewerkt in een ambtelijk rapport met varianten voor de kwalificatie van de
arbeidsrelatie. Dit rapport is op 22 mei jl. naar uw Kamer verzonden.
Het kabinet is zich ervan bewust dat er nog steeds sprake is van een verschil
in institutionele en fiscale behandeling tussen werknemers en zzp’ers. Uit het
IBO zzp3 blijkt dat deze verschillen ervoor zorgen dat er geen sprake is van

2
3

RTL Nieuws, «Asscher: UberEats en Deliveroo verzieken arbeidsmarkt», d.d. 10 mei 2017
Bijlage bij Kamerstuk 31 311, nr. 154.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

3

een gelijk speelveld. In reactie op het IBO zzp heeft het kabinet aangegeven
de analyse uit het IBO-rapport – dat op langere termijn het grote verschil dat
in de institutionele behandeling van zzp’ers en werknemers is ontstaan dient
te worden verkleind – te delen, maar dat voor een keuze uit de oplossingsrichtingen een brede politieke en maatschappelijke discussie nodig is, waarin
ook de fiscale behandeling van zzp’ers een plek moet krijgen. Het is aan een
volgend kabinet om deze discussie voort te zetten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

4