Paper

Registratie
Discriminatieklachten
bij Antidiscriminatievoorzieningen 2014
Methode en uitkomsten

Moniek Coumans
CBS Centraal Bureau voor de Statistiek |
Registratie discriminatieklachten bij antidiscriminatievoorzieningen 2014, Methode en uitkomsten,

1

Inhoud
1.

Inleiding

3

2.

Methode

3

3.

Uitkomsten

3.1

Totaal aantal meldingen in 2014

5

3.2

Discriminatiegrond

3.3

Maatschappelijk terrein

3.4

Aard

3.5

Klachtbehandeling

4.

Conclusies

6
7

9
10

11

Literatuur en bronnen
Bijlage

5

13

13

Begrippen

15

CBS | Registratie discriminatieklachten bij antidiscriminatievoorzieningen 2014, Methode en uitkomsten

2

1. Inleiding
Dit rapport doet verslag van de door gemeentelijke antidiscriminatievoorzieningen
(ADV’s) geregistreerde discriminatiemeldingen over het jaar 2014. Sinds januari 2010 zijn
alle Nederlandse gemeenten verplicht ingezetenen toegang tot een antidiscriminatievoorziening te bieden, die onafhankelijke bijstand verleent bij de afwikkeling van klachten
over discriminatie. Deze meldingen moeten volgens de Wet gemeentelijke antidiscriminatievoorzieningen (Wga) ook worden geregistreerd, waarbij vaste rubrieken zoals de aard van
de discriminatie en hoe de klacht is afgehandeld ingevuld dienen te worden. Voor deze
registratie hoort een bij ministeriële regeling vastgesteld registratieformulier gebruikt te
worden (Koninkrijk der Nederlanden, 2010). Daarop worden meldingen onderverdeeld
naar de discriminatiegrond, het maatschappelijk terrein waarop het voorval plaatsvond, de
aard van de klacht en hoe de klacht verder is afgehandeld. Sinds 2011 verzorgt het CBS de
analyse en rapportage over deze jaarlijkse registratie (CBS, 2011; 2012; Coumans, 2013).
In dit rapport wordt allereerst kort beschreven hoe de gepresenteerde gegevens tot stand
zijn gekomen (Hoofdstuk 2). In Hoofdstuk 3 wordt gerapporteerd over het totaal aantal
meldingen dat in 2014 bij alle gemeenten is binnengekomen. Dit hoofdstuk gaat vervolgens
ook in op de discriminatiegrond van de melding, het maatschappelijk terrein waarop de
melding van discriminatie plaatsvond, de aard of vorm van de discriminatie en de manier
waarop de klacht is afgehandeld. Ook wordt onderscheid gemaakt tussen meldingen die over
een voorval in de eigen gemeente gaan en meldingen die betrekking hebben op een andere
gemeente. In dit rapport wordt, net als voorgaande jaren, ingegaan op de meldingen van
de ingezetenen. Reden hiervoor is dat gemeenten alleen verplicht zijn meldingen van hun
ingezetenen te registreren (Staatscourant, 2010). De meldingen van niet-ingezetenen zijn
overigens wel terug te vinden in de bijlage.
Bij ingezetenen gaat het om personen die als inwoner geregistreerd staan bij de gemeente in
kwestie, en bij niet-ingezetenen gaat het om alle personen waarbij dat niet het geval is, of het
niet bekend is (zie ook Koninkrijk der Nederlanden, 2010, blz. 5). Bij de beschrijving van de
resultaten wordt, waar mogelijk, een vergelijking gemaakt met de uitkomsten vanaf 2011. In
hoofdstuk 4 worden enkele conclusies getrokken naar aanleiding van de bevindingen.

2. Methode
Over het jaar 2014 hebben alle 403 gemeenten de formulieren opgestuurd. Het totaal
aantal meldingen dat hier gerapporteerd wordt, is daardoor vergelijkbaar met dat van 2013
en 2011. Ze zijn niet geheel vergelijkbaar met 2012, omdat in dat jaar niet alle gemeenten
reageerden.
Een vergelijking over alle jaren van het relatieve aandeel van een bepaald soort melding
op het totaal aantal meldingen binnen die hoofdcategorie, zoals discriminatiegrond of
maatschappelijk terrein is ook mogelijk.
De binnengekomen formulieren zijn ingevoerd en verwerkt tot een analysebestand. Ondanks
het opgelegde standaardformulier waren er nogal wat gemeenten die daarvan afweken. Over
2014 week 47 procent van de ingevoerde formulieren (190 gemeenten) op de een of andere

CBS | Registratie discriminatieklachten bij antidiscriminatievoorzieningen 2014, Methode en uitkomsten

3

manier af van het standaardformulier. Dit is vergelijkbaar met het aandeel in 2013, toen het
ging om 45 procent van de formulieren die niet standaard waren.
In tegenstelling tot voorgaande jaren zijn de formulieren in 2014 ingevoerd en gecontroleerd
door het ministerie van BZK. Indien er vragen of onduidelijkheden waren, is rechtstreeks
contact opgenomen met de desbetreffende gemeente. Hierdoor is het proces van rapportage
verbeterd.
Een ander punt van verbetering is dat er een herinrichting van het programma LBA-net
heeft plaatsgevonden. Dit is een programma van de Landelijke Brancheorganisatie van
Antidiscriminatiebureaus (LBA), waarmee een aantal antidiscriminatievoorzieningen
(ADV’s), de voorzieningen die voor gemeenten de meldingen verzamelen, sinds januari
2012 werken. De meeste ADV’s die aangesloten zijn bij de LBA gebruiken dit programma,
maar niet allemaal (Andriessen en Fernee, 2012). In LBA-net wordt bij iedere melding onder
andere de discriminatiegrond geregistreerd. Daarnaast is het mogelijk om in het programma
de discriminatiegrond verder te specificeren door subcategorieën te selecteren. Bij de
discriminatiegrond godsdienst kan in een subcategorie bijvoorbeeld worden aangegeven
welke godsdienst het betreft. Het was tot eind 2014 niet mogelijk om over de geregistreerde
subcategorieën te rapporteren, omdat de rapportagefunctie van het registratieprogramma
alleen het rapporteren van (hoofd)categorieën ondersteunde. Vanaf 2015 wordt met de
nieuwe programmastructuur gewerkt, wat betekent dat in deze rapportage, voor de ADV’s
die met dit programma werken, wel gerapporteerd kan worden over deze subcategorieën.
Zo worden de meldingen van antisemitisme als een aparte post onder discriminatiegrond
opgenomen, en niet langer als onderdeel van ras of godsdienst. In deze publicatie wordt daar
ook als zodanig over gerapporteerd.
Het invullen van de formulieren gebeurde net als in voorgaande jaren niet door alle
gemeenten op dezelfde manier. Sommige gemeenten maakten geen onderscheid tussen
meldingen van ingezetenen en niet-ingezetenen, of splitsten meldingen van ingezetenen niet
uit naar ‘eigen gemeente’ en ‘andere gemeente’. Dit is bijvoorbeeld het geval bij de gemeente
Amsterdam; de gemeente met verreweg het grootste aantal meldingen. In dit rapport is
hiernaar wel uitgesplitst, maar bij de interpretatie van de uitkomsten moet er rekening mee
worden gehouden dat het beeld enigszins vertekend is.
Bij het interpreteren van de cijfers is het ook van belang op te merken dat bepaalde
meldingen onder meerdere discriminatiegronden kunnen vallen en dat de aard van de klacht
en de behandeling ervan eveneens meerledig kan zijn. Op het verplichte standaardformulier
wordt hiernaar verwezen met een tweetal voetnoten.1)
Zoals reeds eerder opgemerkt heeft het ministerie van BZK dit jaar de ingestuurde
formulieren gecontroleerd, waarbij de gemeenten waarvoor de totalen in de kolommen op
enige manier niet klopten met de subcategorieën, benaderd zijn om daar duidelijkheid over
te geven.

1)

Voetnoten zoals ze op het verplichte standaardformulier zijn opgenomen:
ෙෙ Het totale aantal in deze tabel kan afwijken van het totaal aantal klachten. Een klacht kan namelijk over
discriminatie op meerdere gronden gaan, waardoor er verschil kan ontstaan tussen de twee totalen.
ෙෙ Per klacht kunnen meerdere wijzen van klachtbehandeling worden toegepast en geregistreerd. Daarbij kan
de wijze van klachtbehandeling niet of niet volledig ingevuld zijn voor de op het moment van rapportage nog
lopende klachten. Het totale aantal geregistreerde werkwijzen van klachtbehandeling kan om die redenen dan
ook afwijken het totale aantal klachten.

CBS | Registratie discriminatieklachten bij antidiscriminatievoorzieningen 2014, Methode en uitkomsten

4

3. Uitkomsten
3.1 Totaal aantal meldingen in 2014
In 2014 werden over de 403 deelnemende gemeenten 11 553 meldingen geregistreerd (zie
Tabel 1). Daarvan kwamen 10 667 meldingen van ingezetenen van de gemeenten en 886 van
niet-ingezetenen van de gemeente. Bij de meldingen van ingezetenen ging het bij 70 procent
van de meldingen om een voorval in de eigen gemeente. Dat is 10 procentpunt minder dan in
2013.
Opvallend is dat in 2014 het aantal meldingen van niet-ingezetenen over voorvallen in de
gemeente is afgenomen ten opzichte van 2012 en 2013. Tussen 2011 en 2013 steeg dit
aantal van 859 meldingen naar 1 197 in 2013. In 2014 kwamen er 886 meldingen binnen. Het
aandeel niet-ingezetenen maakte met ongeveer 8 procent ook een kleiner deel uit van het
totaal aantal meldingen dan in 2012 en 2013 toen dit aandeel nog op 17 procent lag. In 2011
was dit nog geen 13 procent.

3.1.1

Totaal aantal meldingen dat bij gemeenten is geregistreerd, 2011–2014
Meldingen discriminatie
van ingezetenen

van niet-ingezetenen

totaal

voorval in de gemeente

voorval in andere
gemeente

2011

5 935­

4 842­

1 093­

859­

6 794­

2012 1)

5 594­

4 541­

1 053­

1 181­

6 775­

2013

6 038­

4 802­

1 236­

1 197­

7 235­

2014

10 667­

7 465­

3 202­

886

11 553

voorval in de gemeente

totaal ingezetenen en
niet-ingezeten

Registratiejaar

Bron: CBS, Ministerie van BZK.
1)
In 2012 ontbraken de gegevens van 21 gemeenten, waardoor het totaal aantal meldingen van dat jaar niet goed vergelijkbaar is met dat van de overige jaren,
toen wel de gegevens van alle gemeenten binnen kwamen.

Bij 21 gemeenten (5,2 procent van alle gemeenten) kwam in 2014 geen enkele melding
binnen, tegenover 35 in 2013, 22 in 2012 en 48 in 2011. Van ingezetenen kwamen in 2014
bij 23 gemeenten geen meldingen binnen, tegen 41 in 2013, 34 gemeenten in 2012 en
54 gemeenten in 2011.
Opgemerkt moet worden dat als de vier grote steden (Amsterdam, Rotterdam, Den Haag
en Utrecht) uit de analyse worden gehouden het totaal aantal meldingen op 7 706 zou zijn
uitgekomen. Dit betekent dat de stijging voor het grootste deel op conto komt van de vier
grote steden.
Net als in voorgaande jaren worden in 2014 relatief de meeste meldingen gedaan in de grote
steden. In 2014 heeft 33 procent van alle meldingen betrekking op de vier grote steden. Net
als in eerdere jaren is Amsterdam koploper wat het aantal meldingen betreft. Daar ging het
om 1 973 meldingen.

CBS | Registratie discriminatieklachten bij antidiscriminatievoorzieningen 2014, Methode en uitkomsten

5

In de minder stedelijke gebieden is het aandeel meldingen veel lager; van alle meldingen is in
2014 13 procent afkomstig uit weinig en niet-stedelijke gemeenten. Dit is een lager aandeel
dan in de twee jaren daarvoor; toen ging het om 17 procent.

3.2 Discriminatiegrond
In 2014 waren er alleen voor de ingezetenen van de diverse gemeenten 7 483 meldingen van
discriminatie naar ras, die 68 procent uitmaken van het totaal aantal gemelde gevallen (zie
tabel 3.2.1). In voorgaande jaren ging het nog om iets minder dan helft van de meldingen
door ingezetenen. Op afstand volgen meldingen over discriminatie naar leeftijd (627),
geslacht (442) en handicap (437). Deze aantallen liggen veel meer in de buurt van de
aantallen in 2013, toen het ging om 636 meldingen van discriminatie op basis van leeftijd,
517 op basis van geslacht en 441 op basis van een handicap.
Opvallend is dat discriminatie naar godsdienst in 2014 een relatief grotere plaats innam dan
in 2013. Het aantal meldingen van discriminatie op grond van seksuele gerichtheid is in 2014
gezakt naar de zesde plaats. Het jaar daarvoor stond deze discriminatiegrond op de vijfde
plaats, in 2012 op de derde en in 2011 op de vierde plaats.
Het aantal meldingen over antisemitisme is toegenomen ten opzichte van alle voorgaande
jaren. Mogelijk heeft dit, naast een daadwerkelijke stijging in het aantal voorvallen, te maken
met de mogelijkheid om binnen LBA-net te rapporteren over antisemitisme als subcategorie.
In 2014 ging het om 203 meldingen, wat ongeveer 2 procent beslaat van het totaal aantal
meldingen van ingezetenen in de rubriek ‘Discriminatiegrond’. In de rapportage over 2013
werd verwezen naar een inventarisatie door de MDRA. Daarin kwamen lagere aantallen naar
boven. In 2012 ging het om 96 meldingen en in 2013 om 85.
De categorie ‘overige (niet-wettelijke) gronden’ is in 2014 met 5,1 procent wat kleiner dan in
voorgaande jaren, maar is nog steeds relatief groot. De minste meldingen vielen wederom
onder de categorieën arbeidsduur (11), arbeidscontract (19), politieke gezindheid (34) en
levensovertuiging (28).
Zowel binnen als buiten de eigen gemeente gingen meldingen in 2014 het vaakst over ras,
gevolgd door leeftijd, geslacht en een handicap of chronische ziekte. Wel is het aandeel
meldingen over ras in een andere gemeente met 77,3 procent van de ingezetenen duidelijk
hoger dan in de eigen gemeente, waar het om 64,6 procent ging.
Het aandeel meldingen over ras was weliswaar weer, net als in de voorgaande jaren, zowel
in de steden, als de minder stedelijke gemeenten en het platteland de meest genoemde
discriminatiegrond, toch is het aandeel in de zeer sterk stedelijke gebieden aanmerkelijk
hoger dan in de minder stedelijke gebieden. Waar het in de zeer sterk verstedelijkte gebieden
om 77,4 procent van de meldingen gaat, ligt dit in de sterk en matig stedelijke gebieden op
ongeveer 65 procent, in de weinig stedelijk gebieden op bijna de helft en op het platteland
op 46 procent.2) Dit verschil naar stedelijkheid is groter dan in voorgaande jaren. In minder
stedelijke gebieden was het aandeel meldingen over discriminatie naar handicap en
nationaliteit naar verhouding groot. Ook klachten over discriminatie naar leeftijd en seksuele
2)

Zeer sterk stedelijk: >=2 500 omgevingsadressen/km²
Sterk stedelijk: 1 500 tot 2 500 omgevingsadressen/km²
Matig stedelijk: 1 000 tot 1 500 omgevingsadressen/km²
Weinig stedelijk: 500 tot 1 000 omgevingsadressen/km²
Niet stedelijk: <500 omgevingsadressen/km²

CBS | Registratie discriminatieklachten bij antidiscriminatievoorzieningen 2014, Methode en uitkomsten

6

3.2.1

Aantal meldingen van ingezetenen naar discriminatiegrond, 2014
Meldingen van ingezetenen

totaal

voorval in de
gemeente

voorval in andere
gemeente

totaal

voorval in de
gemeente

voorval in andere
gemeente

%­

Totaal

10 944­

7 681­

3 263­

100­

100­

100­

Discriminatiegrond
Ras

7 483­

4 962­

2 521­

68­,4

64­,6

77­,3

Leeftijd

627­

466­

161­

5­,7

6­,1

4­,9

Geslacht

442­

342­

100­

4­,0

4­,5

3­,1

Handicap-chronische ziekte

437­

335­

102­

4­,0

4­,4

3­,1

Godsdienst

408­

330­

78­

3­,7

4­,3

2­,4

Seksuele gerichtheid

363­

315­

48­

3­,3

4­,1

1­,5

Nationaliteit

288­

208­

80­

2­,6

2­,7

2­,5

Antisemitisme

203­

177­

26­

1­,9

2­,3

0­,8

Burgerlijke staat

25­

20­

5­

0­,2

0­,3

0­,2

Levensovertuiging

28­

21­

7­

0­,3

0­,3

0­,2

Politieke gezindheid

34­

27­

7­

0­,3

0­,4

0­,2

Arbeidsduur

11­

7­

4­

0­,1

0­,1

0­,1

Arbeidscontract

19­

12­

7­

0­,2

0­,2

0­,2

Overige (niet wettelijke) gronden

560­

449­

111­

5­,1

5­,8

3­,4

Onbekend

16­

10­

6­

0­,1

0­,1

0­,2

Bron: CBS, Ministerie van BZK.

gerichtheid komen relatief vaker voor in de minder en niet stedelijke gebieden. Dit patroon
wijkt niet af van de voorgaande jaren.

3.3 Maatschappelijk terrein
Voor het eerst sinds de start van de verplichte registratie van meldingen van discriminatie
vormden uitingen van discriminatie in de publieke of politieke opinie voor ingezetenen het
belangrijkste maatschappelijke terrein.
In 2012 en 2013 was het aantal meldingen op dit terrein al gestegen van plek 9 in de lijst
naar respectievelijk de tweede en derde plaats. In 2014 ging bijna de helft van de meldingen
(5 279) hierover, tegenover een tiende van de meldingen (584) in 2013. Deze meldingen zijn
voor een groot deel geregistreerd in Amsterdam. Wanneer deze gemeente buiten de analyse
wordt gelaten komt dit terrein met 3 991 meldingen van ingezetenen echter nog steeds op de
eerste plaats uit. Ook in de andere drie grote steden (Rotterdam, Den Haag, Utrecht) is het
aantal meldingen op dit maatschappelijk terrein opmerkelijk hoog. In Amsterdam, Rotterdam,
Den Haag en Utrecht samen ging het om 2 382 meldingen op gebied van publieke- en
politieke opinie.
Net als in voorgaande jaren gingen nog steeds veel meldingen over discriminatie op de
arbeidsmarkt. Hierover zijn in 2014 1 612 meldingen van ingezetenen geregistreerd; in
2013 ging het om 1 550 meldingen, in 2012 om 1 450 en in 2011 waren dat er nog 1 725.
Daarnaast gingen ook dit rapportagejaar relatief veel meldingen over de commerciële
dienstverlening (621), problemen in de wijk of buurt (585) en discriminatie door instanties die
onder de noemer ‘collectieve voorzieningen’ vallen (581). Ook discriminatie in de openbare

CBS | Registratie discriminatieklachten bij antidiscriminatievoorzieningen 2014, Methode en uitkomsten

7

3.3.1

Aantal meldingen van ingezetenen naar maatschappelijk terrein, 2014
Meldingen van ingezetenen

totaal

voorval in de voorval in andere
gemeente
gemeente

totaal

voorval in de voorval in andere
gemeente
gemeente

%­

Totaal

10 793­

7 596­

3 197­

100­

100­

100­

Publieke/politieke opinie

5 279­

3 101­

2 178­

48­,9

40­,8

68­,1

Arbeidsmarkt

1 612­

1 214­

398­

14­,9

16,0­

12­,4

Commerciële dienstverl.

621­

455­

166­

5­,8

6,0­

5­,2

Buurt/wijk

585­

573­

12­

5­,4

7­,5

0­,4

Collectieve voorzieningen

581­

480­

101­

5­,4

6­,3

3­,2

Openbare ruimte/publiek domein

539­

479­

60­

5­,0

6­,3

1­,9

Onderwijs

334­

277­

57­

3­,1

3­,6

1­,8

Horeca/amusement

264­

207­

57­

2­,4

2­,7

1­,8

Politie/OM/

246­

213­

33­

2­,3

2­,8

1­,0

Media en reclame

221­

157­

64­

2,0

2­,1

2,0

Sport/recreatie

134­

105­

29­

1­,2

1­,4

0­,9

Huisvesting

125­

114­

11­

1­,2

1­,5

0­,3

Privésfeer

90­

87­

3­

0­,8

1­,1

0­,1

Overig

156­

129­

27­

1­,4

1­,7

0­,8

6­

5­

1­

0­,1

0­,1

0­,0

Maatschappelijk terrein

Vreemdelingendienst

Onbekend/n.v.t.
Bron: CBS, Ministerie van BZK.

ruimte werd vaak gemeld (539). In tegenstelling tot voorgaande jaren waren er in 2014
relatief veel meldingen over discriminatie op gebied van onderwijs (334) en ook op gebied
van horeca/amusement (264) en Politie/OM/Vreemdelingendienst (246) kwamen er relatief
veel meldingen binnen in 2014. Meldingen op gebied van media en reclame kwamen in 2014
minder voor dan in 2013. Waar het in 2014 om 221 meldingen en een tiende plaats in de
lijst ging, stond deze post in 2013 met 441 meldingen op de zevende plaats. In 2011 en 2012
stond dit terrein met respectievelijk 120 en 144 meldingen op de elfde plaats. Net als in 2011
en 2012 maakten meldingen over discriminatie op gebied van huisvesting, tijdens sport en
recreatie en in de privésfeer een veel kleiner deel uit van het totaal.
Meldingen over discriminatie op gebied van de publieke of politieke opinie werden
weliswaar zowel binnen als buiten de eigen woongemeente het vaakst gedaan, maar vonden
met 68,1 procent toch relatief veel vaker plaats in een andere gemeente dan in de eigen
woongemeente, waar het om 40,8 procent ging. In 2013 gingen meldingen op dit gebied
met 23,3 procent ook meer over een andere gemeente dan over de eigen woongemeente
(9,7 procent). Meldingen over discriminatie op de arbeidsmarkt kwamen in tegenstelling
tot voorgaande jaren in 2014 meer voor binnen de eigen woongemeente dan in een andere
gemeente. Ging het in 2013 nog om respectievelijk 24,7 en 29,4 procent, in 2014 lagen deze
percentages achtereenvolgens op 16,0 en 12,4 procent. Meldingen over discriminatie in de
wijk of buurt gingen, geheel volgens de verwachting, nog steeds bijna uitsluitend over de
eigen gemeente (7,5 procent) en maar weinig over een andere gemeente (0,4 procent). Ook
voorvallen van discriminatie in de openbare ruimte kwamen naar verhouding minder vaak
voor bij de meldingen over een andere gemeente. Dit beeld komt weer overeen met dat in
voorgaande jaren.

CBS | Registratie discriminatieklachten bij antidiscriminatievoorzieningen 2014, Methode en uitkomsten

8

Door inwoners van de zeer sterk verstedelijkte gebieden werden aanmerkelijk meer
meldingen gedaan over discriminatie op het gebied van publieke of politieke opinie. In
zeer sterk verstedelijkte gemeenten was dit aandeel 60,4 procent, tegenover 24,0 procent
in de niet stedelijke gemeenten. In de zeer sterk stedelijke gemeenten komt discriminatie
op gebied van de arbeidsmarkt met 11,3 wat minder voor dan in minder verstedelijkte
gemeenten, waar dit aandeel zo’n 17 a 18 procent is. In plattelandsgemeenten zijn er, net
als in 2013, naar verhouding wat meer meldingen over discriminatie in de buurt of wijk dan
in stedelijke gebieden. In de niet stedelijke gemeenten ging het om 10,1 procent, tegenover
3,5 procent in de zeer sterk stedelijke gemeenten.

3.4 Aard
De aard van de klacht verschaft een beter beeld van wat er is voorgevallen. Was er
bijvoorbeeld sprake van een omstreden behandeling, geweld of bedreiging?
In 2014 is, net als in 2011 en 2012 een aparte post opgenomen voor ‘Belediging’. In 2013
ontbrak deze en vielen deze meldingen onder ‘Vijandige bejegening’.
Specifiek voor de ingezetenen ging het in 2014 om 4 777 meldingen van een vijandige
benadering en 1 558 meldingen van belediging (tabel 3.4.1). Deze twee categorieën
besloegen 57 procent van het totaal. Er heeft een substantiële toename plaatsgevonden van
deze meldingen ten opzichte van 2013 , toen 2 624 meldingen over een vijandige bejegening
gingen. Dat was 41 procent van de meldingen van ingezetenen.
Een omstreden behandeling kwam in 2014 onder ingezetenen daarentegen relatief
aanmerkelijk minder voor dan in de voorgaande jaren. Terwijl het toen ging om ongeveer de
helft van de meldingen, lag dit aandeel in 2014 op 30 procent. In absolute zin is het aantal
meldingen op deze post overigens toegenomen van 3 162 tot 3 360.
Bedreigingen en geweld kwamen in 2014 het minst voor met respectievelijk 1,5 en
2,1 procent van de meldingen van ingezetenen (respectievelijk 164 en 228 meldingen). Ook in
de eerdere jaren kwamen deze vormen van discriminatie het minst vaak voor.

3.4.1

Aantal meldingen van ingezetenen naar aard van het voorval, 2014
Meldingen van ingezetenen

totaal

voorval in de
gemeente

voorval in andere
gemeente

totaal

voorval in de
gemeente

voorval in andere
gemeente

%­

Totaal

11 121­

7 883­

3 238­

100­

100­

100­

Vijandige bejegening

4 777­

3 251­

1 526­

43,0­

41­,2

47­,1

Omstreden behandeling

3 360­

2 560­

800­

30­,2

32­,5

24­,7

Belediging

1 558­

1 552­

6­

14­,0

19­,7

0­,2

Geweld

228­

217­

11­

2­,1

2­,8

0­,3

Bedreiging

164­

155­

9­

1­,5

2­,0

0­,3

1 020­

134­

886­

9­,2

1­,7

27­,4

14­

14­

0­

0­,1

0­,2

0­,0

Aard

Overig
Onbekend
Bron: CBS, Ministerie van BZK.

CBS | Registratie discriminatieklachten bij antidiscriminatievoorzieningen 2014, Methode en uitkomsten

9

In tegenstelling tot voorgaande jaren is het aandeel meldingen van een omstreden
behandeling in 2014 iets groter onder de voorvallen die in de eigen woongemeente
plaatsvonden dan onder de gemelde voorvallen over een andere gemeente. In 2013 was het
verschil al lang niet meer zo groot als in 2011 en 2012, maar in 2014 is het aandeel meldingen
van een omstreden behandeling in de eigen gemeente 32,5 tegenover 24,7 van de meldingen
over een andere gemeente. Een vijandige bejegening komt met 41,2 procent wat minder voor
in de eigen gemeente dan in een andere gemeente (47,1), terwijl de post belediging juist met
19,7 procent bijna uitsluitend wordt gemeld in de eigen gemeente. Deze post maakt slechts
0,2 procent uit van de meldingen over een andere gemeente. Ook geweld en bedreiging
werden met elk 0,3 procent relatief weinig gemeld over een andere gemeente. Opvallend is
ook het hoge aandeel onder de post ‘overig’ in andere gemeenten; 886 klachten vielen onder
deze categorie in andere gemeenten tegenover 134 in de eigen gemeente.
Een omstreden behandeling komt in 2014 in tegenstelling tot voorgaande jaren relatief veel
vaker voor in de niet stedelijke gemeenten dan in de (zeer) sterk stedelijke gemeenten. In
de niet stedelijke gemeenten gaat het om 43,4 procent van de meldingen en in zeer sterk
stedelijke gemeenten om 22,5 procent. Ook voor een vijandige benadering blijkt dat deze in
de niet stedelijke gemeenten met 43,2 procent naar verhouding vaker wordt gemeld dan in
de zeer sterk stedelijke gemeenten, waar dat aandeel 30,8 is. Belediging als achtergrond van
de melding is vrijwel alleen voorbehouden aan de zeer sterk stedelijke gemeenten.

3.5 Klachtbehandeling
Naast een beschrijving van de gemelde vorm van discriminatie, is ook vastgelegd hoe
de klacht door de gemeente afgehandeld is. Zoals al eerder opgemerkt kunnen er bij
klachtbehandeling meerdere manieren van afhandeling hebben plaatsgevonden.
Net als in 2013 werd advies of informatie in 2014 bij ingezetenen het meeste geboden als
klachtbehandeling. Echter, zowel absoluut als relatief kwam deze wijze van afhandeling meer
voor in 2014 dan in 2013.
Ging het in 2013 nog om 2 887 meldingen, in 2014 is dit gestegen naar 7 121 meldingen.
In 2014 maakte deze afhandeling 45,9 procent uit van het totaal, tegenover 38 procent in
het jaar daarvoor. ‘Registratie’ stond bij ingezetenen net als in 2013 op de tweede plaats
(3 680 keer), maar relatief kwam deze manier van afhandeling met 23,7 procent minder
voor dan in 2013, toen het ging om 31,6 procent.3) Verder werden ingezetenen die een
klacht meldden vaak bijgestaan in een vervolgprocedure (bij ongeveer een tiende van de
meldingen). Dit aandeel is een fractie hoger dan in voorgaande jaren. Minder vaak werd (ook)
doorverwezen (4,7 procent), bemiddeld (2,8 procent), deed de anti-discriminatievoorziening
eigen onderzoek (2,5 procent) of werd de melding gebruikt om het beleid te beïnvloeden
(2,0 procent). Dit was in de jaren daarvoor ook al het geval. Opvallend is dit jaar het
hoge aandeel klachtbehandelingen onder de post ‘overig’. Daarbij ging het in 2014 met
1 187 afhandelingen om bijna 8 procent van alle afhandelingen van meldingen van
ingezetenen. In 2011 ging het om 372 (4,3 procent), in 2012 195 (2,5 procent) en in 2013
werden 154 (2,0 procent) klachten onder deze rest-post geregistreerd.

3)

Volgens het formulier betekent de werkwijze ‘registratie’ dat de klachtbehandeling heeft bestaan uit het
registreren van de klacht of melding en uit het geven van een korte reactie (telefonisch of per e-mail).

CBS | Registratie discriminatieklachten bij antidiscriminatievoorzieningen 2014, Methode en uitkomsten

10

3.5.1

Aantal meldingen naar klachtbehandeling, 2014
Meldingen van ingezetenen

totaal

voorval in de
gemeente

voorval in andere
gemeente

totaal

voorval in de
gemeente

voorval in andere
gemeente

%­

Totaal

15 508­

11 339­

4 169­

100­

100­

100­

Advies/informatie

7 121­

5 130­

1 991­

45­,9

45­,2

47­,8

Registratie

3 680­

2 989­

691­

23­,7

26­,4

16­,6

Bijstaan in procedure

1 593­

1 461­

132­

10­,3

12­,9

3­,2

Doorverwijzing

722­

510­

212­

4­,7

4­,5

5­,1

Bemiddeling

440­

331­

109­

2­,8

2­,9

2­,6

Eigen onderzoek ADV

393­

292­

101­

2­,5

2­,6

2­,4

Beïnvloeding beleid

314­

233­

81­

2­,0

2­,1

1­,9

Onderwijs

53­

8­

45­

0­,3

0­,1

1­,1

Klachtbehandeling

Onbekend
Overig

5­

3­

2­

0­,0

0,0­

0,0­

1 187­

382­

805­

7­,7

3­,4

19­,3

Bron: CBS, Ministerie van BZK.

Net als in 2013 worden in 2014 meldingen van ingezetenen over voorvallen in een andere
gemeente minder afgehandeld door registratie en het geven van een korte reactie
(16,6 procent) ten opzichte van de meldingen over de eigen gemeente (26,4 procent).
Hoewel in voorgaande jaren bij meldingen over een andere gemeente duidelijk vaker advies
of informatie werd gegeven dan bij meldingen over de eigen gemeente, is dat in 2014 niet
het geval. Bij een voorval binnen de eigen gemeente ging het bij 45,2 procent om advies en
informatie en bij een melding over een andere gemeente was dit met 47,8 maar iets hoger.
Net als in de eerdere jaren werden ingezetenen bij meldingen over de eigen gemeente
duidelijk vaker bijgestaan in de procedure (12,9 procent van alle klachtbehandelingen), dan
bij meldingen over een andere gemeente (3,2 procent van het totaal).

4. Conclusies
Dit rapport gaat over de meldingen van discriminatie zoals die in 2014 zijn geregistreerd bij
de gemeentelijke anti-discriminatievoorzieningen. In totaal zijn er 10 667 meldingen door
ingezetenen gedaan. Dit zijn er beduidend meer dan in alle voorgaande jaren.
Net als in voorgaande jaren gingen in 2014 de meeste meldingen over discriminatie naar ras.
Dit aandeel is wel aanzienlijk gestegen ten opzichte van eerdere jaren. Het ging nu om ruim
twee derde van alle meldingen van ingezetenen, terwijl dit in de jaren daarvoor om minder
dan de helft ging. Het maatschappelijk terrein waar de meeste meldingen over gingen was
dit jaar ‘publieke of politieke opinie’ en niet langer de arbeidsmarkt. Meldingen op gebied
van media en reclame kwamen in 2014 minder voor dan in 2013. De aard van de melding
betrof in 2014 voor het grootste deel een vijandige benadering. Een omstreden behandeling
is daarmee gezakt van de eerste naar de tweede plaats in de lijst. Wat de afhandeling van

CBS | Registratie discriminatieklachten bij antidiscriminatievoorzieningen 2014, Methode en uitkomsten

11

de klachten betreft, werd weliswaar net als in voorgaande jaren, het meeste advies en
informatie gegeven. Echter, deze wijze van klachtbehandeling kwam zowel absoluut als
relatief meer voor dan in 2013.
Concluderend kan gesteld worden dat de meldingen in het jaar 2014 een grote groei laten
zien van het aantal meldingen met als discriminatiegrond ras en het domein publieke/
politieke opinie. Deze meldingen over ras en op gebied van publieke en politieke opinie
werden vooral in de (groot) stedelijke gemeenten gedaan. In de plattelandsgemeenten
vonden net als in de voorgaande jaren duidelijk meer discriminatiemeldingen plaats over de
buurt of wijk dan in de stedelijke gebieden.
Al met al wijken de bevindingen op een aantal punten noemenswaardig af van die van
eerdere jaren. Toch is er op andere gebieden nog steeds sprake van consistentie over de jaren
heen. Dit geldt onder meer voor het aantal meldingen op gebied van leeftijd, geslacht en
handicap. Ook het absolute aantal meldingen op het terrein van de arbeidsmarkt strookt met
dat van 2013. Tot slot, advies en informatie is nog steeds de meest gehanteerde manier van
klachtafhandeling. Er is al met al nog steeds sprake van continuïteit in de gegevens over de
jaren heen. De meldingen zijn in 2014 op dezelfde wijze geregistreerd als de jaren daarvoor,
wat betekent dat uitspraken over de totalen (onder voorwaarde dat de respons 100 procent
was) alsmede ontwikkelingen in het relatieve aandeel van de meldingen per rubriek mogelijk
zijn.
Een belangrijk punt van aandacht waar bij de interpretatie rekening moet worden gehouden
is dat niet alle gemeenten het onderscheid maken tussen meldingen over de eigen en een
andere gemeente. Als het daarbij om grote gemeenten gaat, zoals in dit geval de gemeente
Amsterdam, betekent dit een vertekening van de resultaten. Om de vergelijkbaarheid met
voorgaande jaren te waarborgen zou een kanttekening hierover bij de beschrijving van de
resultaten en voor de totalen een analyse met en zonder Amsterdam, voldoende kunnen zijn.
Als het probleem structureler opgelost zou gaan worden, bijvoorbeeld door erop toe te zien
dat alle gemeenten het onderscheid op dezelfde manier maken, is het zaak om daar bij een
vergelijking over de jaren rekening mee te houden.
Een laatste kanttekening bij de huidige gegevens betreft de interpretatie van de resultaten
door verschillen tussen ADV’s in de wijze van registreren en verschillen tussen gemeenten
in de wijze van invullen van de rapportageformulieren. Over 2014 is er op dat punt een
duidelijke verbetering ten aanzien van voorgaande jaren; voor de ADV’s die met LBA-net
werken is het gemakkelijker om informatie over subcategorieën zoals antisemitisme naar
boven te halen. Dit leidt tot een verbeterde rapportage over bepaalde subcategorieën.
Verder heeft ook de invoer en controle van de rapportageformulieren door het ministerie
van BZK geleid tot meer uniformiteit in de rapportage ten opzichte van voorgaande jaren.
De foutgevoeligheid is in deze fase van de rapportage verminderd en de kwaliteit van de
rapportage van de gegevens op geaggregeerd niveau verbeterd.

CBS | Registratie discriminatieklachten bij antidiscriminatievoorzieningen 2014, Methode en uitkomsten

12

Literatuur en bronnen
Andriessen, I. & H. Fernee (2012) Meldingen van discriminatie in Nederland. Den Haag,
Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP).
CBS (2013) Registratie discriminatieklachten 2011. Methode en uitkomsten, Den Haag/
Heerlen, CBS.
CBS (2013) Registratie discriminatieklachten 2012. Methode en uitkomsten, Den Haag/
Heerlen, CBS.
Coumans, M. (2014) Registratie discriminatieklachten 2013. Methode en uitkomsten,
Den Haag/Heerlen, CBS.
Koninkrijk der Nederlanden. Staatscourant Nr. 17434 (2010) Regeling van de minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van 10 november 2010, nr. 2010-0000711007, tot
wijziging van de Regeling registratieformulier antidiscriminatievoorzieningen.

Bijlage
Meldingen van ingezetenen en niet-ingezetenen naar discriminatiegrond, maatschappelijk terrein, aard en
klachtbehandeling, 2014
Meldingen van ingezetenen

Totaal

Meldingen van niet-ingezetenen

voorval in
de gemeente

voorval in andere
gemeente

totaal

voorval in
de gemeente

totaal

7 465­

3 202­

10 667­

886

11 553

Discriminatiegrond
Ras

4 962­

2 521­

7 483­

317

7 854

Antisemitisme

177­

26­

203­

4

207

Nationaliteit

208­

80­

288­

34

314

Handicap-chronische ziekte

335­

102­

437­

62

482

Leeftijd

466­

161­

627­

206

833

Seksuele gerichtheid

315­

48­

363­

49

412

Geslacht

342­

100­

442­

91

533

Arbeidsduur

7­

4­

11­

3

14

Arbeidscontract

12­

7­

19­

2

21

Burgerlijke staat

20­

5­

25­

2

27

Godsdienst

330­

78­

408­

38

446

Levensovertuiging

21­

7­

28­

4

32

Politieke gezindheid

27­

7­

34­

5

39

Overige (niet wettelijke) gronden

449­

111­

560­

61

621

Onbekend
Totaal

10­

6­

16­

3

19

7 681­

3 263­

10 944­

935

11 854

CBS | Registratie discriminatieklachten bij antidiscriminatievoorzieningen 2014, Methode en uitkomsten

13

Meldingen van ingezetenen en niet-ingezetenen naar discriminatiegrond, maatschappelijk terrein, aard en
klachtbehandeling, 2014 (slot)
Meldingen van ingezetenen

Meldingen van niet-ingezetenen

voorval in
de gemeente

voorval in andere
gemeente

totaal

voorval in
de gemeente

totaal

Arbeidsmarkt

1 214­

398­

2 029

417

2 029

Buurt/wijk

573­

12­

585­

43

628

Collectieve voorzieningen

480­

101­

581­

50

631

Commerciële dienstverlening

455­

166­

621­

54

675

Horeca/amusement

207­

57­

264­

54

318

Huisvesting

114­

11­

125­

14

139

Media en reclame

157­

64­

221­

7

228

Onderwijs

277­

57­

334­

36

370

Politie/OM/Vreemdelingendienst

213­

33­

246­

31

277

Privésfeer

87­

3­

90­

8

98

3 101­

2 178­

5 279­

37

5 316

Sport/recreatie

105­

29­

134­

20

154

Openbare ruimte/publiek domein

479­

60­

539­

84

623

Overig

129­

27­

156­

14

170

5­

1­

6­

0

6

7 596­

3 197­

10 793­

869

11 662

Omstreden behandeling

2 560­

800­

3 360­

587

3 947

Vijandige bejegening

1 552­

6­

1 558­

2

1 560

Belediging

3 251­

1 526­

4 777­

276

5 053

Geweld

217­

11­

228­

40

268

Bedreiging

155­

9­

164­

16

180

Overig

134­

886­

1 020­

28

1 048

Maatschappelijk terrein

Publieke/politieke opinie

Onbekend/n.v.t.
Totaal
Aard

Onbekend
Totaal

14­

0­

14­

0

14

7 883­

3 238­

11 121­

949

12 070

Klachtbehandeling
Registratie

2 989­

691­

3 680­

561

4 241

Advies/informatie

5 130­

1 991­

7 121­

586

7 707

Beïnvloeding beleid

233­

81­

314­

139

453

Bemiddeling

331­

109­

440­

67

507

1 461­

132­

1 593­

79

1 672

Doorverwijzing

510­

212­

722­

32

754

Eigen onderzoek ADV

292­

101­

393­

22

415

8­

45­

53­

1

54

382­

805­

1 187­

18

1 205

Bijstaan in procedure

Onderwijs
Overig
Onbekend
Totaal

3­

2­

5­

5

10

11 339­

4 169­

15 508­

1 510

17 018

Bron: CBS, Ministerie van BZK.

CBS | Registratie discriminatieklachten bij antidiscriminatievoorzieningen 2014, Methode en uitkomsten

14

Begrippen
Aard of vorm van de discriminatie
Een beschrijving van de wijze of de manier waarop de gemelde discriminatie geuit werd.
Daarbij worden op het formulier de volgende vormen onderscheiden: vijandige bejegening,
een omstreden behandeling, het gebruik van geweld of bedreiging.
Antidiscriminatievoorziening
Voorziening die onafhankelijke bijstand verleent bij de afwikkeling van klachten over
discriminatie en de meldingen voor de gemeenten verzamelen/registreren.
Discriminatiegrond
De basis, waar naar eigen zeggen van degene die de melding doet, de discriminatie op
gericht is. Voorbeelden zijn discriminatie naar ras, leeftijd of geslacht. Een klacht kan over
discriminatie op meerdere gronden gaan.
Klachtbehandeling
De manier waarop de klacht door de gemeente afgehandeld is. Zo kon worden volstaan
met het registreren van de klacht en het geven van een korte reactie, maar ook kon er
advies worden gegeven, iemand kon worden bijgestaan in de verdere procedure of worden
doorverwezen. De klacht kon ook worden opgepakt door het beleid te beïnvloeden of eigen
onderzoek binnen de antidiscriminatievoorziening op te starten.
LBA-net
Een programma van de Landelijke Brancheorganisatie van Antidiscriminatiebureaus
waarbinnen een aantal antidiscriminatievoorzieningen de binnengekomen meldingen
registreren.
Maatschappelijk terrein
Op welk domein in de samenleving de discriminatie, volgens degene die de melding
doet, plaatsvond. Een klacht kan bijvoorbeeld plaatsvinden op gebied van de publieke/
politieke opinie, de arbeidsmarkt, buurt of wijk waar iemand woont of op het terrein van de
huisvesting.
Registratie
De werkwijze ‘registratie’ betekent dat de klachtbehandeling heeft bestaan uit het registreren
van de klacht of melding en uit het geven van een korte reactie (telefonisch of per e-mail).

CBS | Registratie discriminatieklachten bij antidiscriminatievoorzieningen 2014, Methode en uitkomsten

15

Verklaring van tekens
Niets (blanco)
.

Een cijfer kan op logische gronden niet voorkomen
Het cijfer is onbekend, onvoldoende betrouwbaar of geheim

*

Voorlopige cijfers

**

Nader voorlopige cijfers

2015–2016

2015 tot en met 2016

2015/2016

Het gemiddelde over de jaren 2015 tot en met 2016

2015/’16
2013/’14–2015/’16

Oogstjaar, boekjaar, schooljaar enz., beginnend in 2015 en eindigend in 2016
Oogstjaar, boekjaar, enz., 2013/’14 tot en met 2015/’16
In geval van afronding kan het voorkomen dat het weergegeven
totaal niet overeenstemt met de som van de getallen.

Colofon
Uitgever
Centraal Bureau voor de Statistiek
Henri Faasdreef 312, 2492 JP Den Haag
www.cbs.nl
Prepress
CCN Creatie, Den Haag
Ontwerp
Edenspiekermann
Inlichtingen
Tel. 088 570 7070
Via contactformulier: www.cbs.nl/infoservice
© Centraal Bureau voor de Statistiek, Den Haag/Heerlen/Bonaire, 2016.
Verveelvoudigen is toegestaan, mits CBS als bron wordt vermeld.

CBS | Registratie discriminatieklachten bij antidiscriminatievoorzieningen 2014, Methode en uitkomsten

16