Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

659
Vragen van het lid Paul (VVD) aan de Minister voor Basis- en Voortgezet
Onderwijs en Media over het bericht «De baby aanmelden voor een witte
basisschool gaat in Utrecht niet meer: «als mijn kind naar Kanaleneiland moet,
zou ik niet blij zijn»» (ingezonden 22 oktober 2021).
Antwoord van Minister Slob (Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media)
(ontvangen 12 november 2021).
Vraag 1
Bent u bekend met het artikel «De baby aanmelden voor een witte basisschool gaat in Utrecht niet meer: «als mijn kind naar Kanaleneiland moet, zou
ik niet blij zijn»»1 en het recent gepubliceerde onderzoek van het Centraal
Planbureau «Beschermen van gelijke toegang tot scholen»?2
Antwoord 1
Ja, daar ben ik mee bekend.
Vraag 2
Deelt u de mening dat we niet voor niets hebben afgesproken dat we vanaf
drie jaar aanmelden en dat het dan bizar en onwenselijk is als we dat
omzeilen met schaduwlijsten? Hoe kijkt u aan tegen deze praktijken, waarbij
de wettelijke aanmeldleeftijd voor basisschoolleerlingen van drie jaar wordt
omzeild? Wat gaat u doen om dat aan te pakken?
Antwoord 2
Ik deel uw opvatting dat het onwenselijk is dat er schaduwlijsten worden
bijgehouden als die gebruikt worden om wettelijke bepalingen rond
aanmelding te omzeilen. Als een vooraanmelding leidt tot voorrang bij de
aanmelding leidt een schaduwlijst tot kansenongelijkheid.
In artikel 40, tweede lid, van de Wet op het primair onderwijs staat dat ouders
hun kind kunnen aanmelden vanaf de dag waarop het kind de leeftijd van
drie jaar bereikt. Ouders kunnen wel interesse tonen in een bepaalde school
of in meerdere scholen, voordat hun kind drie jaar is. Als zij die interesse
1

De Volkskrant, 18 oktober 2021
De baby aanmelden voor een witte basisschool gaat in Utrecht niet meer: «Als mijn kind naar
Kanaleneiland moet, zou ik niet blij zijn» | De Volkskrant
2
Centraal Planbureau, 7 oktober 2021
Policy Brief «Beschermen van gelijke toegang tot scholen» | CPB.nl

ah-tk-20212022-659
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

kenbaar maken aan een school wordt dat in de praktijk een vooraanmelding
genoemd. Een vooraanmelding heeft geen wettelijke basis en mag niet leiden
tot voorrang bij aanmelding.
Dit schooljaar sturen wij alle schoolbesturen in het po en vo een brief over de
bestaande regels rondom aanmelding en toelating. De Inspectie van het
Onderwijs (hierna: inspectie) spreekt schoolbesturen aan wanneer er signalen
zijn dat zij zich niet aan de wet houden en geeft zo nodig een herstelopdracht.
Dat zal de inspectie ook de komende periode blijven doen. Ouders kunnen
dergelijke signalen ook afgeven aan de inspectie.
Vraag 3
Kunt u nog eens uiteenzetten waarom er in 2014 voor is gekozen om de
aanmeldleeftijd wettelijk op drie jaar vast te stellen, bijvoorbeeld in het kader
van kansengelijkheid?
Antwoord 3
Voor de leeftijd van drie jaar is gekozen omdat op jongere leeftijd nog niet bij
ieder kind voldoende kan worden ingeschat of een kind extra ondersteuning
nodig heeft in het kader van passend onderwijs. Een algemene aanmeldleeftijd leidt er verder toe dat ouders hun kind op hetzelfde moment aanmelden,
wat de kansengelijkheid ten goede komt.
Vraag 4
Vindt u het ook onacceptabel dat er scholen zijn die onvoldoende goed
onderwijs geven? Wat gaat u doen om dat recht te trekken? Deelt u de
mening dat dit uiteindelijk de enige manier is om ervoor te zorgen dat ouders
hun kind graag naar een school brengen?
Antwoord 4
Het is voor ouders belangrijk dat de school waar hun kind heen gaat goed
onderwijs biedt. Gelukkig is de kwaliteit van het overgrote deel van de
scholen op orde. In 2020 kregen van de 6604 basisscholen, 90 scholen het
oordeel «onvoldoende» en 22 scholen het oordeel «zeer zwak». Schoolbesturen zijn verantwoordelijk voor de kwaliteit op hun scholen. De inspectie ziet
daarop toe. Als de kwaliteit onvoldoende blijkt, zal de inspectie het schoolbestuur daarop aanspreken en waar nodig ook een herstelopdracht geven.
Vraag 5
Op welke manier gaan we segregatie in het onderwijs tegen en zorgen we er
tegelijkertijd ook voor dat kinderen uit een sociaal kwetsbare omgeving het
beste onderwijs krijgen en een omgeving waaraan ze zich kunnen optrekken?
Antwoord 5
Ik deel uw zorgen over segregatie in het onderwijs. Voor het tegengaan van
segregatie heb ik een beleidsagenda ontwikkeld. Die is in december 2020 met
uw Kamer gedeeld.3 In deze agenda is een aantal maatregelen aangekondigd,
zowel op landelijk niveau als op lokaal niveau. Op dit moment wordt
uitvoering gegeven aan die maatregelen in samenwerking met gemeenten,
schoolbesturen en maatschappelijke organisaties. Het gaat hierbij onder meer
om aanvullend onderzoek naar oorzaken van segregatie en naar effectieve
interventies om segregatie tegen te gaan, een subsidie om heterogene
brugklassen te bevorderen, het formeren van een coalitie van voorlopers,
uitbreiding van de Gelijke Kansen Alliantie-agenda’s met segregatiemaatregelen, aanscherping van het toezicht op de Lokale Educatieve Agenda (LEA) en
een experiment om ouders met een lagere sociaaleconomische status beter
te informeren over schoolkeuze en aanmelding. Tegelijk met de Kamerbrief
over de beleidsagenda segregatie stuurde ik uw Kamer ook een brief over
toelatingsbeleid van po- en vo-scholen.4 In deze brief werden de resultaten
van onderzoek naar toelatingsbeleid gedeeld en werd aangegeven dat er nog
verbeteringen mogelijk waren in de informatievoorziening over aanmelding
en toelating. Om onderwijssegregatie tegen te gaan is het van belang dat
ouders en kinderen gelijke kansen hebben om een school te vinden die bij

3
4

Kamerstukken II 2020–21, 31293–571
Kamerstuk 31293–572

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

hen past, en daarom is het zaak dat ouders goed en gelijktijdig geïnformeerd
worden over het toelatingsbeleid van scholen. Hierover stuur ik schoolbesturen eerdergenoemde brief (zie vraag 2).
Naast de beleidsagenda segregatie en de maatregelen op het gebied van
toelatingsbeleid krijgen scholen met achterstandsproblematiek ook aanvullende middelen om hun onderwijs goed te kunnen organiseren.
Vraag 6
Welke gemeenten in Nederland kennen momenteel een schaarste aan
plekken op populaire scholen in het primair en voortgezet onderwijs? Op
welke manieren lossen schoolbesturen dit op, bijvoorbeeld door het gebruik
van loting of op basis van volgorde van aanmelding?
Antwoord 6
Er is geen landelijk beeld van gemeenten met schaarste aan plekken op
populaire scholen. In verschillende grote steden gebruiken schoolbesturen op
dit moment lotingsmechanismen, al dan niet met voorrangsregels, omdat er
op sommige scholen sprake is van overaanmelding. De policy brief van het
Centraal Planbureau (CPB) geeft gemeenten en schoolbesturen waardevolle
informatie over verschillende lotingsmechanismen en de voor- en nadelen
van verschillende systemen.5 Het CPB constateert terecht dat alleen het
bestaan van toelatingsbeleid nog geen afdoende maatregel is om segregatie
te bestrijden. Dit beleid kan pas bijdragen aan de bestrijding van segregatie
en kansenongelijkheid als (bijna) alle schoolbesturen in de gemeente
deelnemen. Ik verwacht dat het onderzoek naar effectieve maatregelen om
segregatie in het onderwijs te bestrijden handvatten kan bieden om het
toelatingsbeleid op gemeentelijk niveau dusdanig in te richten dat het kan
bijdragen aan de bestrijding van segregatie.
Vraag 7
Zijn er meer gemeenten, naast de gemeente Utrecht, bij u bekend waar
schoolbesturen gebruik maken of maakten van zogenaamde schaduwlijsten
bij aanmelding, waardoor kinderen bij drie jaar automatisch geplaatst werden
op de school naar keuze? Zo ja, welke acties heeft u hiertegen ondernomen?
Antwoord 7
Het staat scholen vrij lijsten van kinderen van geïnteresseerde ouders bij te
houden wanneer de kinderen nog geen drie jaar oud zijn, mits dat geen effect
heeft op de toelating. Formele aanmelding is immers pas mogelijk vanaf de
dag dat het kind drie jaar wordt. Als er signalen zijn dat een school zich hier
niet aan houdt, spreekt de inspectie het betreffende bestuur daarop aan.
Vraag 8
Klopt de constatering in bovengenoemd artikel dat voornamelijk hoogopgeleide ouders gebruik maken van deze schaduwlijsten en dat hiermee
leerlingen van bijvoorbeeld lager opgeleide ouders of uit sociaal kwetsbare
gezinnen de dupe zijn? Zo ja, wat vindt u daarvan? Deelt u de mening dat dit
kansenongelijkheid in de hand werkt en dat dergelijke praktijken dus
onwenselijk zijn?
Antwoord 8
Uit onderzoek naar toelating en aanmelding blijkt dat hoogopgeleide ouders
zich minder laten afschrikken door capaciteitsmaatregelen op scholen.6 Er is
geen specifiek onderzoek beschikbaar naar schaduwlijsten en de doelgroep
die hiervan gebruik zou maken.
Als een vooraanmelding leidt tot voorrang bij de aanmelding, leidt een
schaduwlijst tot kansenongelijkheid. Dat is niet toegestaan en is ook
onwenselijk. Toegankelijke informatie over schoolkeuze voor alle ouders is
van belang. Daarom stuur ik scholen eerdergenoemde brief om hen
nadrukkelijk te vragen hun toelatingsbeleid helder te formuleren, transparant
te maken en consequent toe te passen.

5

https://www.cpb.nl/sites/default/files/omnidownload/CPB-Policy-Brief-Beschermen-van-gelijketoegang-tot-scholen.pdf
6
https://www.oberon.eu/media/h1gflyfi/rapport-toelatingsbeleid-en-toegankelijkheid.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

Vraag 9
Op welke manier zorgt u ervoor dat in gemeenten met schaarste aan plekken
op populaire scholen in het primair en voortgezet onderwijs er meer plekken
komen op deze scholen? Bent u bereid om specifiek beleid te gaan voeren
om het niveau op andere scholen in deze gemeenten te verhogen, aangezien
uiteindelijk kwalitatief goed onderwijs zorgt voor kansengelijkheid voor ieder
kind?
Antwoord 9
De bepaling van de maximale plaatsingsruimte van een school is aan het
schoolbestuur, niet aan de overheid. Het schoolbestuur houdt hierbij rekening
met zaken als de klassengrootte en de capaciteit van het gebouw. De
maximale plaatsingsruimte moet overigens vooraf bekend zijn, zodat er geen
willekeur ontstaat bij toelating. Een uitbreiding van het aantal plaatsen op een
school is dus niet altijd mogelijk of wenselijk. Scholen die het oordeel
onvoldoende of zeer zwak hebben gehad krijgen overigens ook ondersteuning om hun kwaliteit te verbeteren. Overigens levert een populaire school
niet per definitie kwalitatief beter onderwijs dan een minder populaire school.
Vraag 10
Hoe kijkt u aan tegen de conclusie van het CPB-onderzoek dat een doelgericht
ontworpen toelatingsbeleid de gelijke toegang kan bewaken, maar dat deze
zorgvuldig gekozen dient te worden? Deelt u de mening dat het daarbij
belangrijk is dat dit lokaal wordt gecoördineerd om optimaal te kunnen
werken, maar dat de overheid niet eenvoudig gecentraliseerd beleid kan
invoeren omdat deze verantwoordelijkheid bij schoolbesturen ligt?
Antwoord 10
Ik deel de conclusie van het CPB. In dit verband verwijs ik graag naar het
eerdere onderzoek dat naar toelating en segregatie is gedaan, in opdracht
van OCW.7 Het klopt dat de verantwoordelijkheid voor de toelating van
leerlingen bij de schoolbesturen ligt. Ik zie gelukkig steeds meer overleg
ontstaan tussen schoolbesturen onderling en tussen schoolbesturen en de
gemeente. Vaak gebeurt dit in het kader van de Lokale Educatieve Agenda.
Juist als dit overleg efficiënt wordt gevoerd kunnen er op lokaal niveau
afspraken worden gemaakt over bijvoorbeeld aanmeldmomenten, spreiding
van doelgroepkinderen, overaanmelding, wegadviseren, de ouderbijdrage en
passend onderwijs.
Vraag 11
Bent u bereid nader onderzoek te doen naar mogelijkheden om het toelatingsbeleid eerlijker te kunnen vormgeven? Wat vindt u bijvoorbeeld van het
invoeren van één nationaal beleid, waarbij alle onderdelen toegespitst zijn op
het bewaken van gelijke toegang? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 11
In het kader van de beleidsagenda segregatie wordt nader onderzoek gedaan
naar de monitoring van segregatie en effectieve beleidsinterventies, onder
andere op het gebied van toelatingsbeleid. Ik wacht de resultaten van dat
onderzoek af. Vooralsnog zie ik geen aanleiding voor één nationaal beleid,
waarmee ik de verantwoordelijkheid voor de toelating van leerlingen bij de
schoolbesturen weghaal.
Vraag 12
Bent u daarnaast bereid om de aanbeveling uit het CPB-onderzoek uit te
voeren waarin staat dat de overheid kan bijdragen aan een transparant
toelatingsbeleid door richtlijnen op te stellen? Zo ja, op welke manier en
wanneer kunnen we de uitwerking van deze aanbeveling verwachten? Zo nee,
waarom niet?

7

https://www.oberon.eu/media/h1gflyfi/rapport-toelatingsbeleid-en-toegankelijkheid.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4

Antwoord 12
Het CPB-onderzoek doet interessante aanbevelingen voor de rol van overheid
in het toelatingsbeleid. Zoals ik al eerder aangaf spoor ik schoolbesturen
binnenkort per brief aan om hun toelatingsbeleid helder te formuleren,
transparant te maken en consequent toe te passen. In het hierboven
genoemde onderzoek zullen de mogelijkheden die (een centrale vorm van)
toelatingsbeleid heeft om segregatie en kansengelijkheid te bevorderen nader
worden onderzocht. De uitkomsten van het CPB-onderzoek dienen hiervoor
als input.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

5