> Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag

Robbe & Partners b.v.
Nieuwegein

Directie Bestuurlijke en
Politieke Zaken
Bezoekadres:
Rijnstraat 50
Postbus 20350
2500 EJ Den Haag
www.rijksoverheid.nl
Inlichtingen bij
T 070 340 79 11
F 070 340 78 34
Kenmerk
a

Datum: 16 sept 2014
Betreft: Reactie op uw brief mbt ‘zachte landing’ transities

Geachte de heer Robbe,
In uw brief d.d. 27 augustus jl. stelt u dat er vijf redenen zijn waarom gemeenten
een ‘zachte landing’ bij de transitie Jeugd en Wmo niet kunnen garanderen.
Ik betreur het dat u niet in heeft willen gaan op mijn uitnodiging om de brief te
bespreken. Teneinde onnodige onrust en onzekerheid bij gemeenten en aanbieders te voorkomen reageer ik schriftelijk op de vijf belemmeringen die u noemt en
plaats ik deze in het juiste perspectief. Daar uw brief breed is verspreid en de
nodige aandacht in de media heeft gegenereerd, kies ik ervoor om een afschrift
van deze brief te sturen aan de wethouders en de VNG.
1. Budget gemeenten en rapport Algemene Rekenkamer
U stelt in uw brief dat de Algemene Rekenkamer in het rapport over het macrobudget Wmo/Jeugd1, heeft vastgesteld dat er sprake is van een niet te repareren
onzekerheid in de berekeningen van het Ministerie van €2 miljard op een totaal
budget van €3,5 miljard. Onduidelijk is, volgens u welk effect dit heeft op de gemeentelijke budgetten.
In uw brief wekt u de suggestie dat de Algemene Rekenkamer hiermee tot de
conclusie komt dat €2 miljard van de €3,5 miljard inherent onzeker is. Dit is niet
juist. De bevindingen van de Algemene Rekenkamer hebben alleen betrekking op
het bepalen van de leeftijdsgrens bij het toedelen van het budget. Het bestand
waarop wij de leeftijden hebben bepaald is niet helemaal compleet, omdat sommige gegevens van BJZ missen. Daarom zou het kunnen zijn dat de leeftijdsverdeling iets anders is wanneer gekeken wordt naar de volledige populatie. Over een
fractie van de €2 miljard van het budget is niet de precieze omvang van de populatie te bepalen maar is uitgegaan van een schatting.
1

Algemene Rekenkamer, Macrobudgetten Jeugdwet en Wet maatschappelijke ondersteuning 2015, Toets op de berekening. 9 mei 2014.

Correspondentie uitsluitend
richten aan het retouradres
met vermelding van de datum
en het kenmerk van deze
brief.

In de mei circulaire zijn gemeenten geïnformeerd over het beschikbare budget
voor 2015. Er is een uitgebreide toelichting geschreven voor gemeenten hoe dit
budget tot stand is berekenend. Deze informatie is te vinden op
www.Invoeringwmo.nl.

Directie Bestuurlijke en
Politieke Zaken

De basis van de berekeningen van het macrobudget zijn de gerealiseerde uitgaven
in de AWBZ in 2013. VWS heeft de realisatiecijfers over 2013 in februari ontvangen en vervolgens verwerkt waardoor de Algemene Rekenkamer deze berekeningen in haar toets heeft kunnen meenemen. Bij de cijfers voor zorg in natura (ZIN)
is uitgegaan van de opgave van de NZa over 2013. De gegevens van de NZa bevatten de volledige prijs- en volumegegevens van alle intra- en extramurale prestaties die AWBZ-instellingen in natura ten laste van de AWBZ leveren. Dit betreft
dus de feitelijk gerealiseerde uitgaven.
Bij de behandeling van de Wmo 2015 in de Eerste Kamer is gevraagd om nadere
uitleg over het beschikbare budget voor de nieuwe verantwoordelijkheden in de
Wmo 2015 ten opzichte van wat er nu in de AWBZ wordt besteed aan de taken die
gedecentraliseerd worden. Dit is per brief opnieuw uitgelegd2 .
2. De ontvangen cliëntgegevens (Wmo) en beleidsinformatie
(Jeugd/Wmo)
Volgens u zijn de gegevens die gemeenten ontvangen vanuit VWS om de bekostiging van afspraken met zorg- en welzijnsaanbieders vorm te geven onbetrouwbaar, onvolledig, onduidelijk en/of komen te laat. De onbetrouwbaarheid zit volgens u in de grote verschillen tussen de eerder uitgeleverde Vektis gegevens
(meest recente versie april 2014) en de gegevens die gemeenten hebben ontvangen bij de eenmalige gegevensoverdracht (aangeleverd door CIZ en Vektis via het
CAK portaal).
Gemeenten kunnen vanaf 23 juli jl. bestanden ophalen van CIZ (indicaties) en
Vektis (declaraties), op BSN niveau, over de cliënten die op peildatum 14 juli 2014
een geldige indicatie hadden voor AWBZ zorg dat per 1 januari 2015 onder het
overgangsrecht van de Wmo 2015 valt. Deze bestanden zijn beschikbaar gesteld
zodat gemeenten in contact kunnen komen met de cliënten voor wie zij vanaf 1
januari 2015 verantwoordelijk zijn in het kader van het overgangsrecht Wmo
2015. Vanaf september worden de bestanden aangevuld met PGB bedragen zodat
gemeenten het PGB bedrag voor 2015 kunnen bepalen en dit tijdig door kunnen
geven aan de Sociale Verzekeringsbank en budgethouders. Voor Jeugd ontvangen
gemeenten in oktober de PGB bestanden.
Voor de gegevensoverdracht AWBZ/Wmo (GO) die in juli plaatsvond heeft het CIZ
bestanden opgesteld met indicatiegegevens van cliënten die op 14 juli 2015 een
indicatie hadden die per 1 januari 2015 onder het overgangsrecht van de Wmo
2015 vallen. Vektis heeft vervolgens (namens de zorgkantoren) op basis van deze
selectie van CIZ, bestanden opgesteld met het aantal en soort declaraties, behorende bij de Wmo 2015, tot peildatum 14 juli.

2 TK 2013-2014, 13220 ‘Nadere toelichting financiële aspecten Wmo’
Pagina 2 van 6

Eind september, medio november en eind februari worden geactualiseerde bestanden opnieuw volledig beschikbaar gesteld zodat gemeenten geïnformeerd
blijven over nieuwe indicaties die zijn afgegeven en declaraties die bij de zorgkantoren zijn binnengekomen in de tussenliggende periodes. Verschillen in ‘tranches’
zoals u aangeeft zijn dus niet aan de orde.

Directie Bestuurlijke en
Politieke Zaken

De bestanden op cliëntniveau (Gegevensoverdracht (GO) bestanden) zijn niet te
vergelijken met de eerder verstrekte beleidsinformatie (op geaggregeerd niveau).
De gegevensoverdracht (GO) heeft als doel om gemeenten inzicht te geven in wie
er feitelijk per 1 januari 2015 bij hun aan de poort staan. De beleidsinformatie
heeft als doel gemeenten een actueel beeld te geven van de omvang en aard van
de AWBZ doelgroep, de zorgconsumptie op jaarbasis en de AWBZ aanbieders die
de zorg leveren, zodat gemeenten in hun beleid en inkoop hier op kunnen baseren. De beleidsinformatie is over het jaar 2013 in januari jl. door CIZ en CAK en in
april jl. door Vektis, beschikbaar gesteld. De beleidsinformatie uit januari van het
CAK gaat over eigen bijdrage plichtigen (dus alleen cliënten ouder dan 18) en
bevat dus een kleinere populatie dan CIZ en Vektis. Een uitgebreide toelichting en
instructies filmpjes zijn beschikbaar gesteld op invoeringwmo.nl om gemeenten te
ondersteunen bij de interpretatie en toepassing van de beleidsinformatie van CAK,
Vektis en CIZ.
De belangrijkste reden dat het GO bestand niet te vergelijken is met de eerder
verstrekte beleidsinformatie is dat het GO bestand gebaseerd is op het aantal
unieke cliënten dat op peildatum (14 juli’14) een geldige CIZ indicatie hadden die
per 1 januari 2015 onder het overgangsrecht Wmo 2015 valt. De beleidsinformatie
is gebaseerd op het aantal cliënten (en daaraan gekoppelde declaraties) op jaarbasis. De volgende factoren maken dat het aantal indicaties op jaarbasis hoger is
dan het aantal indicaties op peildatum:
a. de cliënten die een kortdurende indicatie hebben gehad, waarvan de
geldigheid ondertussen is verlopen zijn op peildatum niet zichtbaar;
b.
de cliënten die ondertussen een indicatie hebben gekregen voor zorg
die niet overgaat naar de Wmo zijn op peildatum niet zichtbaar;
c. de cliënten die zijn overleden zijn of verhuisd zijn op peildatum niet
zichtbaar.
Daarnaast is voor het GO bestand gebruik gemaakt van de meest actuele verdeling van AWBZ indicaties en prestatiecodes (op basis waarvan aanbieders zorg
declareren) naar de Wmo 2015, Jeugdwet, Zvw en wetsvoorstel Langdurige Zorg
naar de wet. Deze verdeling (NZA-codelijst) is beschikbaar op
www.invoeringwmo.nl. Deze criteria wijken enigszins af van de criteria die zijn
toegepast bij de beleidsinformatie. Voor de beleidsinformatie hebben CIZ en Vektis gebruik gemaakt van de verdeling op basis van de wetsvoorstellen op dat moment (mei 2014).
Gemeenten hebben een uitgebreide handleiding ontvangen bij het GO bestand
met toelichting over de totstandkoming, opbouw en toepassing van de bestanden.
Ter aanvulling zal er zeer binnenkort een factsheet verspreid worden waarin nogmaals uiteen gezet wordt waar de bestanden voor gebruikt kunnen worden en wat
de verklaringen zijn voor eventuele verschillen. Het advies is dat gemeenten deze
factsheet en de meegeleverde handleiding goed doornemen. Er is een servicedesk
ingericht bij het CAK (tel. 088- 711 48 88 (9.00 – 17.00 uur)) waar gemeenten
Pagina 3 van 6

terecht kunnen voor vragen. Het CAK zal wanneer nodig de vraag doorzetten naar
CIZ, Vektis of VNG/VWS. Eventuele vragen over de bestanden beantwoorden we
graag.

Directie Bestuurlijke en
Politieke Zaken

3. BTW vrijstelling
U geeft aan dat er veel onduidelijkheden spelen rond BTW vrijstelling en vraagt
aan de staatssecretaris of hier al duidelijkheid over is. Indien aanbieders 21% btw
moeten afstaan dan is dit niet te bekostigen door gemeenten.
De suggestie die hier van uitgaat, namelijk dat mogelijk het volledige Wmo budget
‘at risk’ is voor de btw is apert onjuist. Dit is breed bekend bij aanbieders, brancheverenigingen en VNG. Recent heeft de staatssecretaris van Financiën een brief
geschreven aan de Tweede Kamer3 waarin staat uitgelegd dat gemeenten veelal of
vrijgesteld zijn of compensabel via het BCF (Btw Compensatie Fonds).
Alleen wanneer het gaat om vergoedingen die besteed worden aan coördinatie,
voor zover die niet onder de (nieuwe) vrijstellingen kwalificeren en niet in het BCF
tot compensatie kunnen leiden, kunnen er mogelijk fiscale consequenties zijn. Er
zijn gesprekken met VNG en de koepels van aanbieders en het ministerie van
Financiën, die zullen leiden tot een overzicht van fiscale consequenties voor de
meest voorkomende situaties/samenwerkingsrelaties.
In het concept uitvoeringsbesluit voor de Wmo 2015 is inmiddels voorzien in
nieuwe vrijstellingen. Dit uitvoeringsbesluit ligt nu bij de Raad van State voor advisering en zal daarna voor worden gelegd aan de Tweede en Eerste Kamer voor
besluitvorming. Het geheel van nieuwe wetgeving en het nieuwe uitvoeringsbesluit
heeft in hoofdlijn tot doel om de zorgdiensten die op dit moment vrijgesteld zijn
voor de btw, ook vrijgesteld te houden.
4. Kleine aanbieders, ZZP-ers
Kleine ondernemers lopen volgens u tegen problemen aan. Zo is volgens u onduidelijk voor zelfstandigen zonder personeel of zij nog wel een VAR-WUO verklaring
krijgen (en dus ondernemer blijven) als zij werken in onderaanneming of zelfs in
coöperatie-verband. De belastingdienst is hier volgens u niet duidelijk over. U stelt
dat hoofdaannemers hierop rekening houden dat deze zelfstandigen moeten worden gezien als werknemers. Dit zou betekenen dat werkgeverslasten moeten worden afgedragen, wat voor hoofdaannemers aanleiding zou zijn om niet (meer) te
werken met zelfstandigen zonder personeel.
Zoals u in uw brief vermeldt, is het van een wezenlijk belang voor de kwaliteit van
de zorgverlening wanneer er een divers aanbod van zorgaanbieders is: zowel
zorginstellingen met medewerkers in loondienst als zorgverleners die als zzp-er
werken dan wel op kleinschalige manier werken. Ik verwacht dan ook dat gemeenten, in hun eigen interesse en die van hun cliënten, zo’n divers aanbod zullen
realiseren wanneer zij hun inkoop van ondersteuning gaan invullen.
U merkt terecht op dat inschakeling van zzp-ers via onderaanneming op dit mo3

TK 2013-2014 33750-VII-59 ‘BTW bij samenwerken gemeenten’, 16 juni
Pagina 4 van 6

ment een vorm van inschakelen van zzp-ers is die de toets van de regelgeving
niet doorstaat, in de zin dat het voor de onderaannemers geen VAR-Wuo zal opleveren. Daarom is het van belang om de diversiteit te realiseren via het als gemeente zélf contracteren van zzp-ers. Op dit moment is het in ieder geval duidelijk dat het direct contracteren een VAR-Wuo zal opleveren. Er loopt inmiddels
onderzoek naar een bedrijfsconcept voor zzp-ers in de (nu) AWBZ-gefinancierde
thuiszorg dat past binnen de wet- en regelgeving.

Directie Bestuurlijke en
Politieke Zaken

Ik hoop dat het onderzoek naar de kostprijzen waar u naar verwijst, inderdaad
functiegericht is. Dan is het namelijk onafhankelijk van de wijze waarop het product tot stand komt: door zzp-ers dan wel door zorginstellingen met medewerkers
in loondienst. De kostprijzen van de ene of de andere vorm zullen elkaar waarschijnlijk niet veel ontlopen. Ook voor zzp-ers geldt immers dat zij te maken hebben met werkgeverslasten, zij zijn immers werknemer en werkgever tegelijkertijd.
Ook zzp-ers moeten zorgen dat zij voorzieningen treffen voor periodes van loonderving (vakantie, ziekte, arbeidsongeschiktheid, opleiding) en pensioen. Ook al
krijgen zij geen rekening van het UWV of van een pensioenfonds, de kosten hebben ze wel degelijk.
In die zin maakt het ook voor hoofdaannemers niet uit of hun onderaannemers
zzp-ers zijn of medewerkers in loondienst. De kostprijs van het inhuren van
menskracht blijft globaal hetzelfde. De gepercipieerde onduidelijkheid waar u naar
verwijst, is er mijns inziens dan ook niet.
Omdat de positie van zzp-ers in onderaanneming inmiddels wel duidelijk is, namelijk niet leidend tot een VAR-Wuo, is het niet realistisch wanneer zorginkopers
onderaanneming als eis stellen. Zo ontstaat ook verdere duidelijkheid.
Ik zou het dan ook zeer op prijs stellen wanneer u de door gemeenten ervaren
onduidelijkheid weerlegt met mijn bovenstaande relativeringen.
5. Samenwerking aanbieders i.r.t. tot mededinging
U stelt dat samenwerking tussen zorgaanbieders gewenst is om de effectiviteit van
diensten te verhogen. Volgens u is er bij gemeenten en aanbieders onduidelijkheid
over wat nu wel en niet is toegestaan. Hierdoor worden door aanbieders bezwaren
opgeroepen tegen bepaalde processen, waardoor het verhogen van de effectiviteit
in het geding komt.
Ik herken dit signaal en heb daarom besloten een rondgang te houden met de
vraag hoe samenwerking in zorg en ondersteuning mogelijk is en hoe de inkoper
hiermee om kan gaan. Er blijkt veel onwetendheid, onzekerheid en gebrek aan
kennis over dit onderwerp. Het TransitieBureau Wmo heeft een set van 7 informatiekaarten opgesteld over mededingen in het sociaal domein om gemeenten en
aanbieders te informeren over dit onderwerp. Samen met de ACM, Nza en VWS
zijn er bijeenkomsten voor gemeenten, aanbieders en zorgkantoren georganiseerd
om deze partijen te informeren en in de gelegenheid te stellen om vragen te stellen. Voor meer informatie over deze bijeenkomsten verwijs ik u naar de website:
http://www.invoorzorg.nl/ivz/bijeenkomst-rongangcare.html
Op de website van de ACM (www.acm.nl) komt ook meer informatie en
vraag/antwoorden beschikbaar over mededingen in relatie tot de transitie.
Pagina 5 van 6

Ik hoop dat u met de informatie in deze brief gemeenten die u adviseert beter
kunt bijstaan in deze voor hen cruciale fase van de voorbereidingen op de jeugdwet en de Wmo en eventuele onrust wegneemt door het verstrekken van juiste
informatie.
Mocht u n.a.v. deze brief nog vragen hebben dan staan wij zoals reeds aangegeven open voor gesprek.

de staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport,
namens deze,
de directeur Maatschappelijke Ondersteuning,

drs. E.T.J. van Kooten

Directie Bestuurlijke en
Politieke Zaken