Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

30 139

Veteranenzorg

Nr. 75

BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 juni 2010

1. INLEIDING
Jaarlijks ontvangt de Tweede Kamer een nota over de voortgang van de
uitvoering van het veteranenbeleid. Hierbij bied ik u de Veteranennota
2009–2010 aan. Deze Veteranennota bevat onder meer een evaluatie van
het beleid van de afgelopen vijf jaar en een beleidsvisie voor de komende
vijf jaar. Voorts wordt er in deze nota aandacht besteed aan de veteranenzorg.
In hoofdstuk 2 wordt teruggekeken naar wat in de afgelopen jaren is
bereikt. In hoofdstuk 3 van deze nota worden de stand van zaken en de
ontwikkelingen op het gebied van de erkenning van en de waardering
voor veteranen geschetst. In hoofdstuk 4 van deze nota ga ik in op de zorg
voor veteranen en hun thuisfront.
Niet uit het oog mag worden verloren dat het met de meeste veteranen
goed gaat. Voor veel veteranen geldt dat zij positief terugkijken op hun
ervaringen als militair. In de afgelopen jaren zijn op het gebied van de
zorg voor militairen en veteranen belangrijke ontwikkelingen in gang
gezet met als doel het ontstaan van problemen als gevolg van een
uitzending te voorkomen en, als er toch problemen ontstaan, de veteraan
te ondersteunen bij het oplossen daarvan. In hoofdstuk 5 geef ik een
samenvatting en zet ik een beleidsvisie voor de komende jaren uiteen.
Waar mogelijk worden kwantitatieve gegevens in tabelvorm weergegeven
en als bijlage gevoegd.

kst-30139-75
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 139, nr. 75

1

2. EVALUATIE VAN HET BELEID
Veteranenbeleid sinds 2005
De evaluatie heeft betrekking op de nota Veteranenzorg 2005 (Kamerstuk
30 139, nr. 2) en is opgesteld aan de hand van de pijlers Algemeen Beleid,
Beleidsintensivering militaire dienstslachtoffers en Geestelijke gezondheidszorg voor militairen en veteranen. De belangrijkste beleidsinitiatieven die in deze nota zijn aangekondigd en de resultaten worden hierna
behandeld.
Algemeen Beleid
Het Veteranen Registratie Systeem (VRS) is ingericht waardoor veteranen
nog beter door Defensie benaderd en geïnformeerd kunnen worden. Deze
actieve benadering is van belang om veteranen in staat stellen aan
Defensie, indien nodig, om ondersteuning te vragen dan wel om in
contact te komen met andere veteranen.
Bij dienstverlating krijgt de militair die daarvoor in aanmerking komt de
veteranenpas, het handboek veteraan en het draaginsigne veteranen
uitgereikt. De postactieven en militaire oorlogs- en dienstslachtoffers
worden eind dit jaar van een pas voorzien. De procedure van de pasverstrekking wordt dit jaar geëvalueerd.
Beleidsintensivering militaire dienstslachtoffers
Het Zorgloket voor de militaire oorlogs- en dienstslachtoffers (MOD) is
sinds 1 juli 2007 in bedrijf. Het Zorgloket voorziet in individuele
begeleiding en ondersteuning voor deze groep bij administratieve zaken
en bij het vinden van medische en maatschappelijke hulp. Naast zorgcoördinatoren zijn ook casemanagers aangesteld voor ingewikkelde dossiers.
Het Zorgloket MOD is geëvalueerd en op grond daarvan is de capaciteit
uitgebreid. Voorts worden vanaf 2006 bijeenkomsten georganiseerd voor
militaire oorlogs- en dienstslachtoffers en hun partners. Deze bijeenkomsten voorzien duidelijk in een behoefte en zijn een groot succes. Deze
groep heeft inmiddels toegang tot de maatschappelijke dienstverlening en
de geestelijke gezondheidszorg van Defensie indien daar behoefte aan is.
Met het WIA/IP-protocol als uitgangspunt zijn de protocollen voor Post
Traumatisch Stress Syndroom (PTSS) en Lichamelijk Onverklaarbare
Klachten (LOK) ontwikkeld. De staatssecretaris heeft de Kamer hierover
geïnformeerd in zijn brief van 21 januari 2008 (Kamerstuk 30 139, nr. 39).
De verzekeringsgeneeskundige invaliditeitsbeoordelingen zijn daardoor
toetsbaar en transparant geworden. Om de kwaliteit te waarborgen zijn de
verzekeringsartsen geschoold en is een onafhankelijke pensioenverzekeringsautoriteit aangesteld. Het verzekeringsgeneeskundig handelen is
gemoderniseerd en de kwaliteit ervan verbeterd.
De re-integratieaanpak met betrekking tot arbeidsongeschikte militairen is
verbeterd en effectief ingericht in een re-integratiedienst, het DienstenCentrum Re-integratie (DCR). Het re-integratiebeleid is verruimd, vooral
met betrekking tot militairen met fysieke of psychische gebreken als
gevolg van de militaire dienst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 139, nr. 75

2

Geestelijke gezondheidszorg voor militairen en veteranen
Voor postactieve veteranen met psychische problemen na uitzendingen
en hun relaties is een gestructureerd civiel-militair zorgsysteem ingericht,
het Landelijk Zorgsysteem Veteranen (LZV). Kwalitatief hoogwaardige
militaire en civiele zorginstellingen werken in het LZV samen. Op 15 juli
2008 is het convenant met de deelnemende zorginstellingen getekend
(Kamerstuk 30 139, nr. 54). Zoals de staatssecretaris heeft gemeld is er
inmiddels een nieuw convenant opgesteld dat op korte termijn zal worden
getekend. Voor actief dienende militairen geldt de reguliere militaire zorg,
waaronder de Militaire Geestelijke Gezondheidszorg (MGGZ). Indien het
voor de behandeling beter is worden ook actief dienende veteranen
doorverwezen naar het LZV.
Op 5 juli 2007 is de Raad voor civiel-militaire Zorg en Onderzoek (RZO)
geïnstalleerd. De RZO houdt toezicht op de kwaliteit van het LZV en geeft
gevraagd en ongevraagd advies. Daarnaast houdt de RZO zich bezig met
de richting van het wetenschappelijk onderzoek op het gebied van
aandoeningen die verband houden met uitzendingen en met de bevordering van de convergentie tussen onderzoeken.
De instellingen in het LZV, het ABP, het Veteraneninstituut (Vi) en de
zorginstellingen van Defensie hebben een eigen klachtenregeling. In het
geval een veteraan een klacht heeft over de zorg of dienstverlening kan hij
terecht bij de instelling zelf. Indien de klacht de ketenzorg in het LZV
betreft, wordt de klacht doorgeleid naar de klachtencommissie van een
van de grote LZV-partners die geen betrokkenheid heeft bij de ingediende
klacht. Om de klachten binnen de LZV-keten te stroomlijnen en te
bewaken wordt dit jaar bij het LZV een klachtenfunctionaris benoemd.
Daarnaast is voor klachten die betrekking hebben op de ketenzorg, per
1 mei 2010 een Klachtenfunctionaris voor Veteranen en Dienstslachtoffers
benoemd. Deze benoeming wordt voor het eind van 2010 gevolgd door de
oprichting van een onafhankelijke overkoepelende centrale klachtencommissie voor veteranen en dienstslachtoffers.
Het is van belang dat de samenwerking in de zorg een goede structuur
heeft en dat daarvoor heldere afspraken gelden. Voorkomen moet worden
dat vanuit verschillende verantwoordelijkheden langs elkaar heen wordt
gewerkt of dat er lacunes zijn in de zorgverlening. Om die reden zijn voor
de samenwerking tussen het DCR, het DienstenCentrum BedrijfsMaatschappelijk Werk (DCBMW), het LZV en het Zorgloket MOD afspraken
gemaakt en vastgelegd in protocollen.
Tijdens discussies over zorg lijkt het vaak of het zorgsysteem is opgedeeld
in militairen, veteranen, thuisfront enzovoorts. Dit is echter niet het geval.
De kwaliteit van de keuring, de zorg voor de militair en zijn thuisfront
voor, tijdens en na de uitzending, en de zorg voor de veteraan en voor zijn
thuisfront worden niet los van elkaar gezien en zijn ook niet als losse
onderdelen georganiseerd. In deze veteranennota wordt het integrale
zorgconcept voor veteranen en hun thuisfront beschreven.
Een extra aandachtspunt is de belasting en zorg voor de militair en zijn
thuisfront die meerdere malen op uitzending is geweest en/of heeft
geopereerd in het hoge deel van het geweldsspectrum. Defensie is
daarom begonnen met de «Monitor Belasting en Zorg» om beter inzicht te
krijgen in de belasting van uitzendingen voor de militair en het thuisfront,
en de effectiviteit van de zorg. De eerste resultaten worden dit jaar
verwacht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 139, nr. 75

3

Veteranenwetgeving
In maart van dit jaar heeft de Ministerraad ingestemd met de aanbieding
van het wetsvoorstel voor de Kaderwet Veteranen aan de Raad van State.
Na ontvangst van het advies van de Raad van State zal het wetsontwerp
ter behandeling aan de Tweede Kamer worden aangeboden.
Naar aanleiding van de motie-Pechtold c.s. (Kamerstuk 30 139, nr. 67) zal
de definitie van het begrip «veteraan» worden verruimd naar actief
dienende militairen die aan een vredesmissie hebben deelgenomen. De
verruimde definitie zal van kracht worden nadat de kaderwet het hele
wetgevingstraject zal hebben doorlopen. In deze nota wordt, uitgezonderd
waar wordt teruggekeken, uitgegaan van de verruimde definitie.
Daarnaast is in de afgelopen vijf jaar het volgende bereikt:
–
–
–

–
–
–
–
–
–
–
–

de Stichting Nederlandse Veteranendag is opgericht;
de Nederlandse Veteranendag is opgenomen in de nationale vlaginstructie;
het Sweep-project, waarmee wordt gezocht naar militair-historisch
materiaal uit de tijd van de inzet in Nederlands-Indië onder veteranen,
is begonnen en levert interessant materiaal op;
de Nagedachtenissculptuur en -oorkonde zijn ingesteld;
het Gevechtsinsigne is ingesteld;
er is een Centrale Advies Commissie Draaginsigne Gewonden
ingesteld (CADIG);
bij het Veteraneninstituut (Vi) is een medewerker aangesteld ter
ondersteuning van Veteranen met een Missie en het Scholenproject;
het Centraal Aanmeldpunt (CAP) bij het Vi is sinds 1 januari 2009 voor
hulpvragen 24 uur per dag en 7 dagen per week bereikbaar;
de samenwerking in de veteranenzorg is verbeterd;
de koppeling tussen zorg en aanspraken is verbeterd;
de aandacht voor het thuisfront is versterkt.

In de afgelopen rapportageperiode is bovendien het volgende bereikt:
–

–
–
–

–
–
–
–

de bekendheid met de Nederlandse Veteranendag is gegroeid. Meer
dan driekwart van de bevolking is van mening dat de jaarlijkse
Nederlandse Veteranendag moet blijven en dat veteranen deze
erkenning en waardering verdienen;
de deelname aan de Nederlandse Veteranendag is verder toegenomen
tot rond de 70.000 in 2009;
het aantal gemeenten dat activiteiten organiseert rond de Nederlandse
Veteranendag is gestegen naar ruim 300;
het programma van de Nederlandse Veteranendag is verlengd,
vernieuwd en uitgebreid met ook voor de jongere doelgroep aansprekende artiesten;
het bronnenboek ter ondersteuning van het scholenproject is gereed
en wordt in de week van de Nederlandse Veteranendag uitgereikt;
een aanvang is gemaakt met het vergroten van de bereikbaarheid van
het Veteranenlandgoed Vrijland en de as-verstrooiplaats;
de nagedachtenissculptuur- en oorkonde zijn in december 2009 voor
het eerst uitgereikt;
op 13 januari 2010 heeft Defensie een rondetafelconferentie georganiseerd met leden van de Tweede Kamer, vertegenwoordigers van
veteranen en deskundigen op het gebied van erkenning en zorg voor
veteranen. Het verslag van deze rondetafelconferentie is op 27 januari
2010 aan de vaste commissie voor Defensie aangeboden (brief met
kenmerk BS/2010002497);

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 139, nr. 75

4

–
–
–
–
–

–

–
–
–

–

–

–
–

in Afghanistan zijn de eerste gevechtsinsignes als desertemblemen
uitgereikt;
het VRS is verder geschoond en gevuld;
de toekomstvisie voor het Koninklijk Tehuis voor Oud-Militairen en
Museum Bronbeek is op 8 maart 2010 ondertekend;
de reüniefaciliteiten voor georganiseerde veteranen en postactieven
zijn gelijkgetrokken;
om de initiatieven op het gebied van (thuisfront-) zorg van de Stichting
Home Base Support te ondersteunen zijn de ECHO Homes onder de
reüniefaciliteitenregeling gebracht;
het Veteranen Platform (VP) krijgt een rol in het informeren van de
nieuwe veteraan op het moment dat hij veteraan wordt en nog een
keer bij het verlaten van de dienst;
per 1 mei 2010 zijn extra maatregelen genomen om te waarborgen dat
de militair wordt uitgekeurd voordat hij de dienst verlaat;
de eerste resultaten van het onderzoek «Wensen en behoeften van
veteranen van recente missies» zijn beschikbaar gekomen;
drie belangwekkende promotieonderzoeken zijn voltooid en beoordeeld en worden verwerkt in het beleid; deze onderzoeken zijn:
«Meaning as a mission. Making sense of war and peacekeeping»,
«Schuld- en schaamtebeleving bij veteranen van vredesmissies», en
«Personality and Adaptation to Military Trauma»;
de Handreiking Huisartsenzorg voor militairen en veteranen is op
6 maart 2010 tijdens de Huisartsenbeurs gepresenteerd door de CDS
en vervolgens toegezonden aan alle huisartsen in Nederland;
sinds de zomer van 2009 bestaat een samenwerking tussen Defensie
en het Korps Landelijke Politiediensten met het oogmerk dat wanneer
een veteraan in contact komt met de politie, de politie de achtergrond
van de veteraan weet te herkennen, daardoor beter op de situatie kan
inspelen en eventueel contact opneemt met het CAP;
de bijeenkomsten voor MOD zijn kleiner van opzet gemaakt en dichter
bij de doelgroep gebracht;
een onafhankelijke pensioen- en verzekeringsautoriteit toetst de
beoordelingen van de keuringsartsen.

De afgelopen vijf jaren is er veel bereikt. Maar zoals blijkt uit onderzoeken,
evaluaties, vragen van de Kamer en de uitkomsten van de rondetafelconferentie moet er nog werk worden verricht. Dit is vooral op de gebieden
van:
– de samenwerking bij het verlenen van de verschillende vormen van
zorg en de toekenning van aanspraken;
– het proces dienstverlaten in relatie tot het binden van de veteranen
van de jonge generatie;
– de thuisfrontzorg; en
– het betrekken van de belanghebbenden bij het formuleren van beleid.
In de volgende hoofdstukken kom ik hier uitgebreid op terug.

3. ERKENNING EN WAARDERING
3.1 Algemeen
De behoefte aan maatschappelijke erkenning van veteranen heeft primair
betrekking op het gegeven dat hun toenmalige militaire inzet niet zonder
risico is geweest en tot gevolgen van verschillende aard had kunnen
leiden. Het begrip «erkenning» is daarmee breder dan «waardering», dat
vooral betrekking heeft op het gegeven hoe de Nederlandse samenleving
oordeelt over de inzet, prestaties en offers van zijn militairen en in welke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 139, nr. 75

5

mate dat oordeel positief dan wel negatief is ingekleurd. Mede als gevolg
van de aandacht die Defensie besteedt aan de erkenning en waardering
voor de veteraan, is de maatschappelijke aandacht voor de veteraan in de
afgelopen jaren toegenomen. Dat blijkt niet alleen uit de toegenomen
aandacht voor landelijke evenementen, bijeenkomsten en monumenten,
maar ook uit talloze kleine gebeurtenissen en gebaren waartoe buiten
Defensie het initiatief wordt genomen. Voorbeelden daarvan zijn het
toegenomen aantal veteranencafés en het aantal gemeenten dat lokale
activiteiten ontplooit. Uit de Veteranenmonitor 2009 van het Veteraneninstituut blijkt dat meer dan driekwart van de Nederlandse bevolking
(78 procent) de veteranen (zeer) respecteert. Het aandeel dat zeer veel
respect heeft is zelfs met 4 procent toegenomen ten opzichte van 2008 en
bedraagt nu 30 procent. Slechts 3 procent van de ondervraagden geeft
aan (zeer) weinig respect te hebben voor veteranen.
3.2 Samenstelling veteranenbestand
De bestandsaanwas van veteranen is in de loop van de tijd niet gelijkmatig, er zitten gaten van meerdere jaren tussen sommige missies
(1962–1978 en 1985–1992). De ervaring leert dat van de jonge generatie
veteranen slechts 20 procent aan veteranenactiviteiten deelneemt. Een
kenmerk van de jonge generatie veteranen is dat de samenstelling van de
groep uiteen loopt door het verschil in omstandigheden en ervaringen.
Afghanistan is niet maatgevend voor de grote groep van jonge generatie
veteranen sinds de missie Libanon. De uitwerking van de missie op de
veteraan is bepalend voor de behoefte in contact te blijven of later contact
te zoeken. Veteranen van de oudere generatie zijn veelal georganiseerd in
missiegerelateerde verenigingen. Veteranen van de jonge generatie zijn
veelal georganiseerd in eenheidsgebonden verenigingen zoals die van
regimenten, korpsen, dienstvakken of krijgsmachtdelen.
Dit jaar is het omslagpunt waarbij het groeiend aantal postactieve
veteranen van de jonge generatie het dalend aantal postactieve veteranen
van de oudere generatie van 55.000 voorbij gaat. Met het uitbreiden van
de definitie van veteraan neemt het aantal jonge generatie veteranen met
ongeveer 30.000 toe. Dit maakt de samenstelling van het veteranenbestand nog meer uiteenlopend. Echter, een verkenning van het veteranenbestand leert dat er, bij alle verschillen die zich laten vaststellen, veel meer
is dat de generaties veteranen met elkaar verbindt dan wat ze van elkaar
onderscheidt. In het beleid wordt dan ook nadrukkelijker dan voorheen
aandacht besteed aan die samenbindende elementen, overigens met een
blijvend respect voor de bestaande schakeringen in het Nederlandse
veteranenbestand. Inzetervaring is één van de bindende elementen.
Inzetervaring hebben ook al die militairen die zijn uitgezonden met een
vredesmissie maar die nog wel in actieve dienst zijn. Daarom, en gehoord
de wens van de Kamer ter zake, heb ik besloten ook deze groep militairen
de veteranenstatus toe te kennen.
3.3 Contact met veteranen
De fase tussen het verlaten van de dienst en het ontstaan van een
mogelijke zorgvraag is een belangrijke periode. Door nauwer contact en
kameraadschappelijke ondersteuning moeten postactieve veteranen met
problemen sneller worden opgemerkt. De eenheidsgebonden veteranenverbanden willen voor hun leden een verlengstuk worden van de actieve
dienstperiode bij hun eenheid. Om succesvol een prominentere rol te
kunnen spelen als speler in de nulde lijn van het zorgsysteem, willen
veteranenverbanden zich professionaliseren door ondermeer het opleiden
van contactpersonen voor veteranenopvang, een actieve benadering van
de leden en hun thuisfront, in persoon en met moderne communicatie-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 139, nr. 75

6

middelen, en een buddysysteem voor de postactieve veteraan. Tenslotte
ontwikkelt het Vi een veelheid aan initiatieven om in contact te blijven met
veteranen en indien nodig weer in contact te komen.
3.4 Veteranenbestand en registratie
In de afgelopen rapportageperiode is verder gewerkt aan de vulling en
opschoning van het VRS. In dat kader zijn nog ongeveer 6.000 oude
generatie veteranen toegevoegd. Daarnaast heeft dossieronderzoek
plaatsgehad naar nog ontbrekende persoons- en uitzendgegevens van
veteranen vanaf geboortejaar 1928. De uitkomsten van dit onderzoek zijn
inmiddels in het VRS verwerkt en de betrokken personen zijn alsnog aan
de Gemeentelijke Basis Administratie (GBA) aangeboden. Momenteel
wordt bezien of dossieronderzoek naar oudere geboortejaren zinvol is en
op kosteneffectieve wijze kan worden doorgevoerd. Zodra alle reacties
van de GBA zijn verwerkt zullen alle nog niet benaderde veteranen alsnog
worden aangeschreven en geïnformeerd over de voor hen beschikbare
(zorg-)voorzieningen en faciliteiten. Het gaat hierbij naar de stand van
1 april 2010 om een groep van ongeveer 11.000 veteranen van wie
ongeveer 7.500 in het buitenland verblijven. Voor overige kwantitatieve
gegevens verwijs ik naar tabel 3.
In 2010 wordt verder gewerkt aan het optimaliseren van de programmatuur van het VRS en de bestaande interfaces PeopleSoft en GBA, en
aan het inrichten van een nieuwe interface met het bedrijfsvoeringsysteem van het Vi. Dit instituut is door Defensie belast met de uitvoering
van het veteranenbeleid en daarmee de hoofdgebruiker van het VRS. De
verwachting bestaat dat deze activiteiten in de loop van 2010 kunnen
worden voltooid. Verder wordt bezien hoe de protocollen kunnen worden
aangepast om binnen de randvoorwaarden van de Wet Bescherming
Persoonsgegevens pro-actiever in contact te komen met die postactieve
veteranen die zich niet hebben laten inschrijven bij het Vi.
In 2010 zijn aan 263 gemeenten op hun verzoek gegevens uit het VRS ter
beschikking gesteld ter ondersteuning van het organiseren van activiteiten
voor veteranen. Daarnaast zijn gegevens aangeleverd voor diverse studies
en onderzoeken waaronder het Balkanonderzoek. Ten slotte is informatie
beschikbaar gesteld aan diverse militaire attachés in het buitenland ten
behoeve van het organiseren van veteranendagen ter plaatse. Uiteraard
worden gegevens in overeenstemming met de regels verstrekt.
3.5 Het Veteraneninstituut
Het Vi is een stichting die door Defensie is belast met de uitvoering van
het veteranenbeleid op het gebied van de erkenning van en de waardering
voor veteranen. Daarnaast verzorgt het Vi de informatievoorziening over
de zorg voor veteranen. Ook het Centraal Aanmeldpunt (CAP) is bij het Vi
ondergebracht. De positionering van het CAP bij het Vi is van belang
omdat het Vi geen deel uitmaakt van Defensie. Daarmee is de onafhankelijkheid van de toegang tot de zorg verzekerd en is daardoor de toegang
voor een deel van de zorgbehoevende veteranenpopulatie laagdrempelig.
Het Vi kent drie afdelingen: Communicatie en Maatschappelijke
Erkenning, Dienstverlening en het Kennis- en onderzoekscentrum (KOC).
Daarnaast zijn drie maatschappelijk werkers in dienst van het Vi. Zij
werken samen met de maatschappelijk werkers van de Stichting de Basis.
Ook is er vanuit de Diensten Geestelijke Verzorging (DGV) een geestelijk
verzorger werkzaam bij het Vi die samen met regionaal werkende
geestelijk verzorgers zorg en steun biedt aan veteranen en hun relaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 139, nr. 75

7

De afdeling Communicatie en Maatschappelijke erkenning
De afdeling Communicatie en Maatschappelijke erkenning verzorgt het
communicatie- en voorlichtingsbeleid van het Vi in brede zin. Ook levert
deze afdeling structurele ondersteuning aan het Comité Nederlandse
Veteranendag, vooral als het gaat om de uitvoering van lokale activiteiten.
In samenspraak met de Afdeling Dienstverlening wordt er voortdurend
aan gewerkt om het bezit van de Veteranenpas voor vooral jonge
generatie veteranen aantrekkelijker te maken. Dat gebeurt door artikelen
als boeken en dvd’s met korting aan te bieden aan pashouders, maar ook
door specifiek op veteranen gerichte evenementen zoals bijvoorbeeld
filmpremières en terugkeerreizen te organiseren. Ten slotte wordt er een
breed scala activiteiten ontplooid die zijn bedoeld om Nederland meer
bekend te maken met zijn recente militaire verleden en vooral met de
mannen en vrouwen die daaraan vorm en inhoud hebben gegeven.
De afdeling Dienstverlening
De afdeling Dienstverlening is verantwoordelijk voor het verstrekken van
de Veteranenpas en de verzending van treinkaartjes voor herdenkingen,
veteranendagen en reünies. Daarnaast fungeert deze afdeling als eerste
aanspreekpunt voor veteranen die het Vi telefonisch of per email
benaderen. De afdeling ondersteunt in praktische zin gemeenten bij de
organisatie van lokale veteranendagen.
Passen
Defensie is in 2007 begonnen met het invoeren van een nieuwe groep van
toegangspassen. Daaronder bevindt zich een speciale toegangspas,
tevens identificatiepas, voor veteranen, postactieve medewerkers en
dienstslachtoffers. Deze pas zou de bestaande passen voor veteranen en
postactieven vervangen en verstrekt worden aan dienstslachtoffers. Het
aan ongeveer 150.000 oud-medewerkers verstrekken van een pas die
toegang geeft tot militaire complexen stelt hoge eisen aan de pas en de
wijze van verstrekken, onder andere vanwege de eisen die worden gesteld
in het kader van de toegangsveiligheid. Daardoor is de invoering van deze
pas nog steeds niet tot stand gekomen. Om tegemoet te komen aan de
toezeggingen aan de Kamer en de oud-medewerkers met betrekking tot
het tijdig verstrekken van een pas, is onlangs besloten de toegangsfunctie
los te koppelen van de pas waarmee de veteranen, postactieve
medewerkers of dienstslachtoffers zich als zodanig kunnen identificeren.
Momenteel wordt voor deze doelgroepen door het Vi een pas ontwikkeld
conform de nieuwe huisstijl van Defensie. Daarmee wordt het mogelijk de
nieuwe pashouders proactief van een pas te voorzien. Voor het eind van
dit jaar krijgen de veteranen die nog geen pas hebben, de pas in de
nieuwe huisstijl. De uitreiking van de pas aan nieuwe actief dienende
veteranen heeft gelijktijdig plaats met de medaille-uitreiking van hun
eerste vredesmissie. Ook alle dienstslachtoffers worden nog dit jaar
voorzien van een pas. De eerder verstrekte passen oude stijl voor
veteranen en postactieve medewerkers faseren uit of worden in de loop
der tijd vervangen. De oud-medewerker die regelmatig een militair
complex bezoekt, wordt daarnaast op verzoek lokaal voorzien van een
doorlopende toegangspas.
Het Kennis- en onderzoekscentrum
Het KOC heeft als taak het verwerven van kennis en het stimuleren van
onderzoek ten behoeve van het veteranenbeleid. In december 2009 is een
tweede onderzoekswijzer gepubliceerd met een overzicht van onderzoek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 139, nr. 75

8

op het gebied van erkenning en waardering. Deze is via internet te
raadplegen en op verzoek in papieren vorm verkrijgbaar.
Speerpunten in het werk van het KOC zijn het «Interviewproject Nederlandse Veteranen» en het project «Wensen en behoeften van veteranen
van recente missies». Uniek is dat twee onderzoekers van het KOC in de
rapportageperiode zijn gepromoveerd op onderzoeken naar veteranen.
Beide onderzoeken geven een positief beeld van de veteranen en hebben
veel publieke en wetenschappelijke aandacht gekregen. Tenslotte
participeert het KOC in het onderzoek «Politie in aanraking met
veteranen».
Interviewproject Nederlandse Veteranen
Het Interviewproject heeft tot doel de ervaringen en de levensverhalen
van een grote, representatieve groep veteranen vast te leggen. Deze
collectie zal in de toekomst beheerd worden door het Nederlands Instituut
voor Militaire Historie (NIMH), het Vi en het Data Archiving and
Networking System van de Koninklijke Nederlandse Academie van
Wetenschappen.
Wensen en behoeften van veteranen van recente missies
Het onderzoek «Wensen en behoeften» heeft tot doel het vergroten van
het inzicht in wat leeft bij de groep jonge generatie postactieve veteranen,
in het bijzonder in de wensen en behoeften ten aanzien van het veteranenbeleid. Dit onderzoek wordt uitgevoerd in samenwerking met het
Veteranen Platform, Defensie en vertegenwoordigers van de centrales van
overheidspersoneel. Dit project voorziet in de ontwikkeling en in het
gebruik van een online veteranenpanel, onderzoek door middel van
focusgroepen en vragenlijsten, en in het samenstellen van een sociaaldemografisch profiel van de groep postactieve veteranen van de jonge
generatie. Waar zinvol wordt voor de actief dienende veteranen van de
jonge generatie aansluiting gezocht met de doorlopende onderzoeksmonitor uitgevoerd door het Dienstencentrum Gedragswetenschappen
(DCGW) over belasting en zorg rondom het militaire beroep.
In 2010 wordt een onderzoeksronde gehouden. Een eerste serie van deze
gespreksgroepen is inmiddels voltooid. Uit een voorlopige, eerste
rapportage blijkt dat voor de meerderheid van een willekeurige groep
postactieve veteranen die via het VRS zijn benaderd, pas na het bereiken
van de civiele pensioenleeftijd het begrip «veteraan» meer inhoud krijgt.
Na het verlaten van de dienst is de aandacht gericht op de loopbaan in de
burgersamenleving en op gezin en kinderen. Vrijwel iedereen hecht wel
veel waarde aan veteranenactiviteiten zoals de Nederlandse Veteranendag
en reünies. Over de toegang tot en de kwaliteit van de zorg is men
tevreden. Veteranen die zorg nodig hebben en te maken hebben met
aanvraag- en keuringsprocedures voor het militair invaliditeitspensioen,
zijn van mening dat de zorg moeizaam verloopt. Over de Veteranenpas is
men neutraal. De hiermee verbonden gratis treinkaartjes sluiten niet aan
bij de behoefte van de groep jonge generatie veteranen. Als voorbeelden
van wat men wel op prijs stelt worden genoemd: een kortingskaart op het
openbaar vervoer, gratis bioscoopkaarten, korting op brandstof en
toegang tot militaire faciliteiten zoals kazernes en sportvoorzieningen. Het
betreft hier nog maar voorlopige resultaten die in de loop van 2010 nader
zullen worden uitgewerkt, maar die wel reeds als uitgangspunten dienen
bij het ontwikkelen van mijn beleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 139, nr. 75

9

Betekenisgeving na schokkende ervaringen bij militairen
Het onderzoek Meaning as a mission. Making sense of war and peacekeeping is in oktober 2009 voltooid met het proefschrift van mevrouw
dr. Michaela Schok. De meerderheid van de onderzochte postactieve
veteranen waardeert de uitzendervaringen positief. Een positieve terugblik
op de missie is aantoonbaar bevorderlijk voor de geestelijke gezondheid
en de kwaliteit van leven op lange termijn. Wantrouwen dat als gevolg
van de missie is ontstaan, hangt samen met de ervaren dreiging, met
posttraumatische stressreacties en met een lagere kwaliteit van leven. Het
creëren van een positief wereldbeeld blijkt van belang voor een gezonde
aanpassing en het vergroten van de veerkracht na de uitzending.
Schuld- en schaamtebeleving bij veteranen van vredesmissies
In december 2009 verdedigde mevrouw dr. Natasja Rietveld haar
proefschrift De gewetensvolle veteraan, schuld en schaamtebeleving bij
veteranen van vredesmissies. In het bijzonder ervaren onmacht kan
aanleiding geven tot de beleving van schuld en schaamte.
Beoordeling door Defensie van promotieonderzoeken
Op 26 mei 2010heb ik de Kamer aangeboden de beoordeling van de twee
hierboven genoemde promotieonderzoeken, en tevens die van het
promotieonderzoek van dr. Arthur Rademaker: Personality and Adaptation
to Military Trauma(kenmerk BS/2010014528).
Aan veel van de aanbevelingen wordt al invulling gegeven:
– het publiek wordt geïnformeerd over de positieve gevolgen van een
uitzending tijdens veteranendagen, voorlichting op scholen en in
publicaties;
– de aandacht voor preventie en nazorg wordt vergroot. Dit gebeurt
tijdens de opleiding, in evaluaties en door meer aandacht te besteden
aan het out-reachend aanbieden van zorg;
– de directe omgeving van de veteraan maakt onderdeel uit van mijn
beleid;
– de morele vorming van militairen en de bewustwording van commandanten in hun voorbereiding op toekomstige missies zijn verbeterd.
Het leren toepassen van het ethisch besluitvormingsmodel maakt daar
onderdeel van uit;
– de begeleiding van veteranen door zorgverleners bij schuld- en
schaamtegevoelens wordt uitgevoerd door de geestelijke verzorgers
maar heeft ook plaats bij de behandeling van psychische klachten door
de MGGZ en LZV;
– erkenning door de Nederlandse samenleving van de inspanningen van
veteranen heeft volop de aandacht;
– de screening en selectie van rekruten zijn sterk verbeterd door het
gebruik van een combinatie van verbeterde selectie-instrumenten;
– kader en rekruten krijgen een weerbaarheidstraining en daarnaast ligt
de nadruk op verbetering van het sociaal leiderschap van het kader;
– de behandeling van PTSS-patiënten is verbeterd en de potentiële
effecten van PTSS-behandelingen op persoonlijkheidsfactoren maken
deel uit van lopende onderzoeken.
De onderzoeken vergroten in belangrijke mate het inzicht in de mogelijke
hulpvraag die zich bij de veteranenpopulatie kan voordoen en hoe in deze
hulpvraag te voorzien is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 139, nr. 75

10

Het KOC werkt in overleg met de daarvoor in aanmerking komende
defensieonderdelen aan de uitwerking en verdere implementatie van de
aanbevelingen van de onderzoeken. Als onderdeel daarvan nemen de drie
onderzoekers op 18 juni a.s. deel aan een symposium op de Universiteit
van Tilburg met als titel «Psychosociale aanpassing na de militaire missie:
klacht of kracht?» Tijdens dit symposium komen de resultaten van deze
onderzoeken uitgebreid aan de orde, zowel in hun onderlinge samenhang
als voor wat betreft hun implicaties en mogelijkheden voor toepassing in
beleid, hulpverlening en (vervolg-)onderzoek.
Veteranen in aanraking met de politie.
Twee onderzoekers verbonden aan de Politieacademie bereiden een
onderzoek voor naar de aard en omvang van de contacten die de politie
heeft met postactieve veteranen. Onderzocht wordt of de gevallen waarin
de politie te maken krijgt met postactieve veteranen met problemen, op
zichzelf staande incidenten betreffen of dat er meer aan de hand is. Verder
wordt onderzocht of en hoe het optreden van de politie beter kan
aansluiten bij de bijzondere achtergrond van een veteraan met PTSS en
bij de zorg in het LZV. Uiteindelijk is het doel te bezien of kan worden
gekomen tot doelgerichte interventies in het kader van hulpverlening en
ordehandhaving. Mogelijk dragen onder andere hieraan bij een meer
vroegtijdige signalering door de politie en het bijdragen aan de doorontwikkeling van gerichte hulpverlening door Defensie.
Het onderzoek biedt de kans de aansluiting tussen de politie en het LZV in
de zorgketen te bevorderen. Omdat de uitkomsten van het onderzoek
uiteindelijk ook in het belang zijn van de veteranen die in aanraking
komen met de politie, heeft het KOC een medeonderzoeker ter
beschikking gesteld. Op dit moment worden de technische en wettelijke
mogelijkheden (Wet Bescherming Persoonsgegevens) voor het gebruik
van de gegevensbronnen van de politie en van Defensie onderzocht, en
wordt de laatste hand gelegd aan het onderzoeksvoorstel.
Veteranen met een missie
Ook in de afgelopen periode hebben veteranen op eigen initiatief
humanitaire activiteiten ontplooid in voormalige inzetgebieden. De tijdens
de uitzending opgedane ervaringen spelen bij de projecten een belangrijke rol. Gebleken is dat veteranen niet altijd naar hun «eigen» uitzendgebied terugkeren maar dat zij ook actief willen zijn in andere voormalige
oorlog- en uitzendgebieden. Bij projecten van «Veteranen met een missie»
is vaak sprake van synergiewinst. De projecten zijn goed voor de
veteranen zelf. Daarnaast gaat het om het winnen van de «hearts and
minds» van de plaatselijke bevolking. Ten derde geven de projecten een
goed en positief beeld van betrokkenheid van ons land en van Defensie.
Iedere maand staat er in de editie van het veteranentijdschrift Checkpoint
een artikel over een veteraan met een missie. Op de Nederlandse
Veteranendag 2009 stonden de «Veteranen met een missie» voor het eerst
met een eigen tent op het Malieveld. Deze dag heeft veel publiciteit en
ondersteuning opgeleverd.
Checkpoint
Voor de veteranenpashouders geeft het Vi sinds augustus 2000 het
veteranentijdschrift Checkpoint uit. Het blad verschijnt tien keer per jaar.
Op aanvraag is ook een ingesproken editie beschikbaar. Ook dit jaar is
weer gebleken dat Checkpoint een belangrijke bron is voor nieuws en
achtergrondinformatie over veteranen. Op verzoek is Checkpoint
kosteloos tevens beschikbaar voor actief dienende veteranen. Checkpoint
wordt meer dan voorheen verspreid bij Defensie. Voor 2010 staan onder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 139, nr. 75

11

andere de volgende thema’s op het programma: Korea, mei ’40, paars
optreden, en 10 jaar Vi.
3.6 Decoraties
Decoraties, onderscheidingen en insignes, zijn van oudsher een middel
om erkenning en waardering uit te drukken. Als wordt voldaan aan de
desbetreffende toekenningcriteria ontvangen militairen een onderscheiding na afloop van een inzet in een operatiegebied.
Dapperheidsonderscheidingen
Op 29 mei 2009 reikte Koningin Beatrix aan kapitein Marco J. Kroon van
het wapen der Infanterie de Militaire Willems-Orde uit. De kapitein werd
benoemd tot «Ridder der Militaire Willems-Orde 4e Klasse» voor zijn
uitstekende daden van moed, beleid en trouw als pelotonscommandant in
Afghanistan in de periode van maart tot augustus 2006. Een unieke
gebeurtenis, omdat daarmee na 54 jaar deze hoogste Koninklijke
onderscheiding weer aan een Nederlander werd toegekend.
Naar aanleiding van de missie in Afghanistan zijn op mijn voordracht door
Koningin Beatrix in 2009 aan militairen 2 Bronzen Leeuwen, 1 Bronzen
Kruis en 6 Kruizen van Verdienste toegekend. Aan de dragers van deze
dapperheidonderscheidingen is Nederland veel respect verschuldigd.
Gevechtsinsigne
Met terugwerkende kracht vanaf 1 juni 2001 is het «Insigne voor het
opereren onder gevechtsomstandigheden», het zogenaamde Gevechtsinsigne, ingesteld. Het gaat hierbij om een zichtbaar blijk van herkenning en
erkenning voor die militairen die in bepaalde risicovolle omstandigheden
hebben moeten functioneren. Naast het insigne krijgen de militairen twee
verschillende stoffen emblemen van het insigne uitgereikt voor op de
gevechtspakken in woodland- en desertuitvoering. In Afghanistan worden
de desertemblemen al sinds midden 2009 uitgereikt. De uitreiking van de
oorkonde, het Gevechtsinsigne en de woodlandversie zal om praktische
redenen midden 2010 in Nederland plaatshebben.
Draaginsigne Gewonden
Als zichtbaar teken van respect en dank is in 1990 het Draaginsigne
Gewonden (DIG) ingesteld. Alle veteranen en militairen die lichamelijk
gewond zijn geraakt dan wel psychisch letsel ondervinden of hebben
ondervonden als gevolg van hun plichtsvervulling onder oorlogsomstandigheden komen voor een DIG in aanmerking. Voor militairen die ernstig
gewond zijn geraakt tijdens een uitzending is in samenwerking met de
Directeur Aansturen Operationele Gereedstelling van de Defensiestaf een
verkorte procedure ontwikkeld die zorgt voor een versnelde afhandeling
van aanvragen van deze militairen en/of hun militaire commandanten
vanuit de uitzendgebieden. Bij militairen draagt de commandant zorg voor
de uitreiking. De postactieve veteranen geven vaak de voorkeur aan
uitreiking door de burgemeester van hun woonplaats, bij het Vi, of bij een
militaire eenheid die de uitzendtradities van de toenmalige eenheid
handhaaft.
Nagedachtenissculptuur- en oorkonde
Uit gesprekken met militairen, nabestaanden, en commandanten is
gebleken dat er behoefte bestond aan een specifieke vorm van eerbetoon
voor militairen die tijdens militaire operaties zijn omgekomen. Tot 1949

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 139, nr. 75

12

kende Defensie ook een dergelijk eerbetoon in de vorm van een
nagedachtenissculptuur- en oorkonde. Ik heb eind 2009 deze traditie weer
in ere hersteld. De oorkonde wordt met terugwerkende kracht vanaf
27 december 1949 toegekend aan nabestaanden van tijdens uitzendingen
omgekomen militairen. De oorkonde gaat vergezeld van een sculptuur. In
2009 zijn de bij mijn departement bekende nabestaanden benaderd.
Daarnaast is er door media-aandacht geprobeerd de nog onbekende
nabestaanden te benaderen en de gelegenheid te geven te reageren.
Hierbij ging het dan in het bijzonder om nabestaanden van omgekomen
militairen tijdens minder recente uitzendingen.
Op 11 december 2009 heb ik aan een aantal nabestaanden de nieuwe
nagedachtenis sculptuur met oorkonde overhandigd. Dit betrof
nabestaanden van militairen, omgekomen tijdens verschillende uitzendingen en van alle krijgsmachtdelen. In 2010 zal aan de overige
nabestaanden die daar prijs op stellen de sculptuur en oorkonde worden
uitgereikt. Na 2010 zal het uitreiken van de sculptuur en oorkonde als vast
onderdeel worden opgenomen in de begeleiding van de nabestaanden
van tijdens uitzendingen omgekomen militairen.
Decoraties in cijfers
Voor de registratie van decoraties wordt vanaf 1995 gebruik gemaakt van
het onderscheidingen- registratiesysteem «Chapeau!». In de tabellen 5 tot
en met 8 treft u nadere cijfers aan over de aanvragen voor de genoemde
militaire onderscheidingen over de afgelopen 5 jaar.
3.7 Nederlandse Veteranendag en gerelateerde activiteiten
Op 27 juni 2009 vierde Nederland haar eerste lustrum van de Nederlandse
Veteranendag. Deze vijfde editie was een enorm succes waarbij een
recordaantal van 70.000 personen de dag in Den Haag bezochten. Ook het
aantal gemeenten dat activiteiten ontplooide in het kader van de
Nederlandse Veteranendag is verder toegenomen. In 2009 waren ruim 300
gemeenten actief. In 2008 lag dat aantal nog op 214. Uit het opinie
onderzoek van TNS/NIPO blijkt dat ook in 2009 het positieve beeld van dit
evenement bij de Nederlandse bevolking constant is gebleven. Circa
driekwart van de bevolking is van mening dat de jaarlijkse Nederlandse
Veteranendag moet blijven en dat veteranen deze erkenning en
waardering verdienen. In juni 2009 is besloten de Nederlandse Veteranendag structureel op te nemen in de nationale vlaginstructie.
De Stichting Nederlandse Veteranendag
In februari 2009 is de Stichting Nederlandse Veteranendag opgericht. Deze
stichting is verantwoordelijk voor de organisatie van de veteranendag.
Voor de organisatie van het evenement en de uitvoering van andere aan
het Comité toebedeelde taken ontvangt de stichting een subsidie van
Defensie. De stichting is daarmee het uitvoeringsorgaan van het Comité
Nederlandse Veteranendag.
De Nederlandse Veteranendag 2010
De succesformule van de programmering zal in 2010 worden voortgezet
en waar nodig worden verbeterd. Binnen het Comité Nederlandse
Veteranendag heeft een werkgroep een toekomstvisie met kritische
succesfactoren opgesteld. Belangrijke constatering daarbij is dat in 2010
een omslag plaatsheeft waarbij het aantal postactieve veteranen van de
jonge generatie groter wordt dan het aantal oude generatie veteranen. In
het programma zal het Comité hier rekening mee houden. Met een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 139, nr. 75

13

vernieuwd en uitgebreider muziekprogramma, met voor de jongere
doelgroep aansprekende artiesten, wil het Comité deze groep naar Den
Haag trekken. Uiteraard heeft ook dit verlengde muziekprogramma
volledig plaats in de sfeer van de veteranendag. De optredens worden
afgewisseld met informatievoorziening over veteranen en hun missies.
Het Comité heeft bewust gekozen voor een verlenging van het
programma in plaats van een aanpassing. Hiermee wil het Comité
verzekeren dat de veteranen van de oude generatie zich ook nog steeds
welkom voelen en een voor hen herkenbaar programma zullen aantreffen.
Regionale activiteiten
Zoals gemeld is het aantal gemeenten dat actief is op of rond de Nederlandse Veteranendag in 2009 gegroeid tot ruim 300 gemeenten. In
samenwerking met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten is op
15 maart 2010 wederom een voorlichtingsbijeenkomst voor burgemeesters en gemeenteambtenaren gehouden. Hierbij heeft het Comité
haar toekomstvisie toegelicht en aandacht gevraagd voor het groter
wordende aandeel veteranen van recente missies. Tevens heeft het
Comité nogmaals de doelstelling van de Nederlandse Veteranendag
benadrukt en daarbij uiteengezet dat het in beginsel niet de bedoeling is
dat deze dag gebruikt wordt om te herdenken. Het herdenken van
slachtoffers van oorlogen en vredesmissies heeft plaats op 4 mei.
In het kader van het lustrum zijn in 2009 acht concerten voor postactieve
veteranen in samenwerking met evenzoveel gemeenten georganiseerd.
Hierbij droeg het Comité Nederlandse Veteranendag zorg voor het orkest
met een bekende artiest. De gemeente verzorgde een passende locatie
zoals een theaterzaal en verstuurde de uitnodigingen aan de postactieve
veteranen in de gemeente. Gelet op het grote succes van deze concerten
is besloten in 2010 tien concerten te organiseren in de laatste twee weken
voor de Nederlandse Veteranendag.
Het scholenproject
Er stonden per 1 januari 2009 bijna 100 veteranen bij het Vi ingeschreven
als gastspreker. In 2009 zijn daar ongeveer 50 aspirant-gastsprekers bij
gekomen. Er is een begin gemaakt met het verder opleiden van de
gastsprekers en het verbeteren van het lesmateriaal. Een overzicht van het
aantal bezoeken aan scholen is opgenomen in tabel 9. Per eind 2009 is
een toename te constateren van interesse voor en daadwerkelijke inzet
van veteranen als gastspreker in het Voortgezet Onderwijs. De thema’s
waarbinnen de gastbezoeken op scholen plaatshebben zijn in de meeste
gevallen «Oorlog en Vrede» en «Vrijheid». De gastsprekers worden het
meest ingezet ter verlevendiging en ondersteuning van het geschiedenisonderwijs. De registratie van scholenbezoeken heeft plaats per schooljaar.
In 2009 zijn met scholenbezoeken en speciale projecten meer dan 3.000
scholieren bereikt.
Onder redactie van het Comité Nederlandse Veteranendag en ondersteund door Defensie wordt gewerkt aan een zogenaamd bronnenboek ter
ondersteuning van het scholenproject. Dit boek zal in de week van de
Nederlandse Veteranendag 2010 worden uitgebracht. Het bronnenboek
maakt deel uit van een breder pakket. Zo wordt na de zomer een educatieve website gelanceerd waarop scholieren specifieke veteranendilemma’s kunnen uitwerken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 139, nr. 75

14

3.8 Koninklijk Tehuis voor Oud-Militairen en Museum Bronbeek
In de Veteranennota 2008–2009 bent u geïnformeerd over de oprichting
van het Indisch Herinneringscentrum op Landgoed Bronbeek. Zoals in het
convenant van 15 augustus 2008 was overeengekomen is een gezamenlijke toekomstvisie opgesteld die door convenantpartners op 8 maart 2010
is ondertekend. In dit document is vastgelegd hoe men het Indisch
karakter van het landgoed wil behouden en welke initiatieven er verder
uitgewerkt zullen worden. Uitgangspunt van de toekomstvisie was en is
dat bestaande functies binnen het landgoed behouden blijven. Voor
Defensie is de tehuisfunctie voor veteranen van groot belang. Bronbeek
onderstreept de goede zorg van Defensie voor haar veteranen. Binnen de
toekomstvisie is deze tehuisfunctie voor veteranen van alle missies
gewaarborgd en daarmee is de toekomst van het instituut verder
verankerd.
Met zijn brief van 10 juli 2006 heeft de staatssecretaris van Defensie de
Kamer geïnformeerd over de herinrichting van het museaal bestel bij
Defensie en over de oprichting van een Stichting Nationaal Militair
Museum (NMM). Hierbij was beoogd om Museum Bronbeek deel te laten
uitmaken van de Stichting NMM. Vanwege het latere besluit om het
Indisch Herinneringscentrum op Landgoed Bronbeek te huisvesten en met
de, in de toekomstvisie vastgelegde, verregaande samenwerking is het
opnemen van Museum Bronbeek in de Stichting NMM niet langer
opportuun. Defensie heeft daarom besloten om over te gaan tot de
oprichting van een afzonderlijke Stichting Museum Bronbeek. Conform de
Comptabiliteitswet 2001 en het Kader voor Stichtingen van het ministerie
van Financiën zal de Tweede Kamer in een later stadium over de
oprichting worden geïnformeerd. Een mogelijke verdere samenwerking
binnen deze stichting met het ministerie van VWS en het Indisch
Herinneringscentrum maakt deel uit van de nadere uitwerking.
3.9 Veteranenlandgoed Vrijland
Met de Veteranennota 2009 bent u geïnformeerd over het bestaan van de
Stichting het Veteranenlandgoed Vrijland op grond van de voormalige
vliegbasis Deelen. Dit jaar is begonnen met de verharding van de
wandelpaden en de aanleg van parkeerplaatsen en een nieuwe toegang
rechtstreeks vanaf de openbare weg. Daarmee worden de wandelroute en
de as-verstrooiplaats voor overleden veteranen beter toegankelijk. Langs
de route komen borden met informatie in tekst en beeld over missies en
het veteranenbestaan. Na de zomer zal de wandelroute worden geopend.
De gemeente Arnhem zal zorgen voor ANWB-verkeersborden waarop het
veteranenlandgoed wordt aangeduid. Het Veteranenlandgoed Vrijland is
een concrete tastbare vorm van erkenning en waardering voor veteranen
en vormt met haar wandelroute een informatiebron voor de Nederlandse
bevolking. Ook biedt het veteranenlandgoed een goede plek voor het
scholenproject waar «lessen in het veld» kunnen worden gegeven.
3.10 Sweep-project
Met het Sweep-project wordt gezocht naar militair-historisch materiaal uit
de tijd van de inzet in Nederlands-Indië onder veteranen. Op 1 januari
2009 is het Sweep-project formeel gestart en sinds 1 maart 2009 is het
voor veteranen mogelijk om hun dagboeken, fotoalbums, brieven, enz. in
te leveren bij een van de inzamelingspunten. In overleg met de veteranenorganisaties, het Commando luchtstrijdkrachten en het Commando
zeestrijdkrachten is een landelijk dekkend inzamelnetwerk opgericht.
Vrijwilligers verzorgen de inzameling. In juni 2009 zijn in Checkpoint en
het programmaboekje van de Nederlandse Veteranendagartikelen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 139, nr. 75

15

verschenen waarin aandacht werd gevraagd voor het Sweep-project en
waarmee een breder publiek werd bereikt dan alleen de leden van de
veteranenorganisaties.
Op 17 oktober 2009, tijdens de open dag van het NIMH, had de eerste
officiële overhandiging in het kader van het Sweep-project plaats. Er
werden twee collecties overhandigd aan de Inspecteur-Generaal der
Krijgsmacht. Verzameld beeldmateriaal is gebruikt voor de documentaire
«Door soldatenogen» van het programma «Andere Tijden» van de NPS.
Tot nu toe zijn er bij het NIMH ruim negentig schenkingen binnen
gekomen. Het betreft voornamelijk fotoalbums, dagboeken, losse foto’s en
brieven.
Voor 2010 is het doel om het project onder de aandacht te houden en om
de niet-georganiseerde veteranen te bereiken. In overleg met Defensie
Voorlichting zullen gelijktijdig de landelijke en regionale media worden
benaderd. Eveneens zullen de Defensiebladen opnieuw gevraagd worden
het Sweep-project onder de aandacht te brengen. Daarnaast doet het
NIMH mee met een initiatief van het Nationaal Comité 4 en 5 mei. Van
31 maart tot en met 5 mei heeft het Comité de Vrijheidstrein in Nederland
laten rondrijden met een mogelijkheid om materiaal aan te leveren.
3.11 Belangenbehartiging
Veteranen Platform
Sinds de oprichting in1989 behartigt de Stichting het Veteranen Platform
(VP) de belangen van veteranen als overkoepelend samenwerkingsverband van de Nederlandse veteranenorganisaties. Deze veteranen zijn
afkomstig van alle krijgsmachtdelen en zij hebben deelgenomen aan
operaties in de Tweede Wereldoorlog of aan een of meerdere vredesmissies van Nederlandse strijdkrachten in de periode daarna.
Het VP is een belangrijk intermediair en aanspreekpunt op het gebied van
veteranen en veteranenaangelegenheden. Bij het VP zijn nu 39veteranenverenigingen aangesloten die op hun beurt ongeveer 93.000 veteranen
vertegenwoordigen. Daarmee is het VP een belangrijke gesprekspartner
over de erkenning, waardering en (na)zorgvoor veteranen,de evaluatie
van de uitvoering van het veteranenbeleid en de inventarisatie van de
wensen en behoeften van veteranen. Het VP streeft ernaar om de
samenwerking tussen en met veteranenorganisaties waar mogelijk te
verbeteren.
Gelet op de ontwikkelingen in het veteranenbestand onderzoekt ook het
VP wat de wensen en behoeftes zijn van de veteranen van recente
missies. Kernactiviteiten voor veteranenverbanden van missies vanaf
Libanon zijn hoe zij de veteranen kunnen vinden, binden en boeien met
als belangrijke doelstelling elkaar te ondersteunen. Zoals eerder
opgemerkt zullen eenheidsgebonden veteranenverenigingen een
prominentere rol in de nulde-lijns zorg kunnen gaan spelen. Gedachten
over hoe dit te bereiken zijn door het VP geformuleerd in een rapport uit
2009 van de Commissie Jonge Veteranen die daartoe was ingesteld door
het VP. Deze gedachten worden in 2010 samen met Defensie verder
geconcretiseerd en geïmplementeerd. Ondanks een verschuiving van de
aandacht naar veteranen van recente missies zal continuering van de
aandacht en zorg voor enhet behouden van verworvenheden en het
erfgoed vande oude generatie veteranenworden bewaakt. Gedachten over
hoe dit in de komende jaren kan worden gerealiseerd, worden door het VP
in 2010 verder uitgewerkt tot concrete maatregelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 139, nr. 75

16

Bond van Nederlandse Militaire Oorlogs- en Dienstslachtoffers
De Bond van Nederlandse Militaire Oorlogs- en Dienstslachtoffers
(BNMO) bestaat dit jaar 65 jaar. Na de Tweede Wereldoorlog bestond er
nauwelijks aandacht voor de gehandicapte militairen en voor hun
nabestaanden. Om die reden is in 1945 de Bond van Nederlandse
Oorlogs-en Dienstslachtoffers (BNMO) opgericht door de toenmalige
gewonde militairen. De leden van de BNMO zijn mannen en vrouwen die
een lichamelijke of geestelijke belasting hebben als gevolg van de
uitoefening van de militaire dienst. Ook is er plek voor hun directe
verwanten. De BNMO is gebouwd op de pijlers: kameraadschap, zorg
voor elkaar, belangenbehartiging, kennis van zaken. Met deze vier pijlers
bevordert de BNMO ook de maatschappelijke waardering voor de leden.
De BNMO is sterk gericht op de onderlinge band van de leden, de
saamhorigheid en het respect voor elkaar zonder voorkeur voor enige
levensbeschouwelijke of politieke richting. Het aantal leden van de BNMO
is in het afgelopen jaar voor het eerst weer toegenomen.
Centrales van Overheidspersoneel
Met de centrales van overheidspersoneel wordt gesproken over alle
aspecten van het veteranenbeleid. Waar het veteranenbeleid raakt aan het
personeelsbeleid van Defensie voor actieve en gewezen militairen en aan
de rechtspositionele rechten en verplichtingen van deze groepen, wordt
daarover overleg gevoerd met de centrales van overheidspersoneel in het
sectoroverleg Defensie.De centrales van overheidspersoneel vervullen
ook een belangrijke rol voor veteranen die problemen ondervinden als
gevolg van hun uitzending. In dat kader heeft geregeld overleg plaats
tussen de centrales en Defensie en wordt gezamenlijk gezocht naar
oplossingen. Daarbij gaat zowel om de zorg voor deze veteranen als om
de verwezenlijking van aanspraken.
3.12 Uitgaven erkenning van en de waardering voor postactieve
veteranen.
In bijlage 6.3 van de begroting van Defensie voor 2010 is een overzicht
opgenomen van de uitgaven voor postactieve veteranen en de uitgaven
voor zorg en nazorg. Op een drietal beleidsartikelen zijn de uitgaven voor
erkenning waardering en zorg begroot. In het «niet-beleidsartikel 90
Algemeen» is de uitgave begroot voor erkenning en waardering van
postactieve veteranen met een bedrag van ruim € 10 miljoen. De
bijdragen aan onderzoeken zoals PTSS en «prospectief onderzoek naar
gezondheidsklachten» worden op beleidsartikel 26 Commando Diensten
Centra begroot voor € 1,025 miljoen. Tot slot zijn op diverse beleidsartikelen de uitgaven voor de reüniefaciliteiten van de operationele
commando’s begroot voor € 1,439 miljoen. In tabel 10 treft u een
overzicht aan.

4. ZORG
Inleiding
Het expeditionair militaire optreden van de Krijgsmacht is in de afgelopen
jaren aanzienlijk geïntensiveerd. Dit heeft geleid tot noodzakelijke
veranderingen in de zorg. Op grond van de opgedane ervaringen is de
zorgketen voor de militair en zijn thuisfront verder geprofessionaliseerd.
De zorg voor de militair en zijn thuisfront is bepalend voor de inzetbaarheid en het welzijn van de militair, maar is ook later van invloed op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 139, nr. 75

17

zijn welbevinden. Defensie streeft ernaar de zorg voor de militair, de
veteraan, de Militaire Oorlogs- en Dienstslachtoffers (MOD) en hun
thuisfront proactief aan te bieden. Het aanbieden van zorg wordt gedaan
op grond van het kringenmodel van Gersons, waarbij de draagkracht van
het individu zoveel mogelijk wordt versterkt, op individueel niveau en
vanuit de kringen rondom het individu. Het model van Gersons is
beschreven in de Veteranennota die 1 juni 2005 naar de kamer is gestuurd
(Kamerstuk 30 139, nr. 2).
4.1 Zorg voor militairen, veteranen, Militaire Oorlogs- en Dienstslachtoffers en hun thuisfront als onderdeel van het Integraal
Zorgconcept Defensie
Het Integrale Zorgconcept Defensie wordt gedefinieerd als het totaal aan
materiële en immateriële zorg voor de actieve of postactieve militair en
zijn thuisfront, uitgevoerd in een zorgketen van aanstelling tot overlijden.
De materiële zorg bestaat onder andere uit vergoedingen, voorzieningen
en saneringen. De immateriële zorg omvat geestelijke gezondheidszorg,
bedrijfsmaatschappelijke zorg en geestelijke verzorging. In de periode van
actieve dienst zijn er diverse fasen te onderscheiden waar de intensiteit
aan mogelijke zorgvragen kan verschillen. Zo is de kans op het ontstaan
van een zorgvraag van de militair en het thuisfront tijdens een langdurige
afwezigheid van de militair vanwege varen, oefenen en uitzending groter
dan gedurende de periode die de militair regelmatig thuis is. De periode
dat de militair in het buitenland is geplaatst kan leiden tot een specifieke
zorgvraag van de militair en zijn thuisfront, gekoppeld aan de omstandigheden in het land van plaatsing. De periode na het verlaten van Defensie
maakt onlosmakelijk deel uit van het integrale zorgconcept. In deze
postactieve periode zijn er ook diverse vormen van zorgvragen te
onderscheiden. Daarom is er voor veteranen, MOD en hun thuisfront
specifieke zorg beschikbaar.
Het zorgsysteem van Defensie is veelomvattend en is vastgelegd in
beleid, wet- en regelgeving en in aanwijzingen. Voor veteranen zal dit
worden verankerd in de Kaderwet Veteranen. De uitvoering van het
integrale zorgconcept ligt voor de militair bij de militaire gezondheidszorg,
het Dienstencentrum Bedrijfsmaatschappelijke Werk (DC BMW), de
Diensten Geestelijke Verzorging (DGV) en bij de defensieonderdelen. Elk
defensieonderdeel organiseert en beschrijft de op dat onderdeel van
toepassing zijnde specifieke zorg in een eigen zorgdocument. Er is een
Afstemmingsoverleg Integraal Zorgconcept Defensie ingesteld waarin de
uitvoering van de militaire zorg uniform wordt gemaakt en gestroomlijnd
voor de hele zorgketen. Voorzien is dat eind 2010 de diverse zorgdocumenten gereed zullen zijn. De uitvoering van het integrale zorgconcept
voor de veteraan ligt deels bij de MGGZ en deels bij andere zorginstellingen, georganiseerd in het LZV. Voor MOD ligt de coördinatie van de
zorg bij het ABP. Het beleid voor postactieven wordt herijkt. Dit is voorzien
voor eind 2010.
Een klein deel van de veteranen die de afgelopen decennia hebben
deelgenomen aan internationale missies ontwikkelt psychische klachten
van uiteenlopende ernst. Het beleid is erop gericht om dergelijke
psychische klachten zo veel mogelijk te voorkomen en, waar dat niet lukt,
veteranen te helpen om van deze klachten af te komen of, als de klachten
geheel of gedeeltelijk blijven bestaan, hier mee om te kunnen gaan. Het
beleid sluit daarbij aan bij de verschillende fasen die een militair
gedurende zijn diensttijd en daarna doorloopt: de selectie, de actieve
dienst, de uitdiensttreding en de postactieve periode. Voor al deze fasen
zijn door Defensie maatregelen ontworpen die invulling geven aan het
beleid op het gebied van zorg en begeleiding. Dit heeft tot doel om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 139, nr. 75

18

enerzijds het ontstaan van klachten te voorkomen en anderzijds eventuele
problemen zo vroeg mogelijk op te merken en te behandelen. Daarom
begint de veteranenzorg in de praktijk al bij aanvang van de actieve
dienst.
4.2 De zorgketen: zorg van rekruut tot en met veteraan, een
overzicht van de zorgketen
Zoals hierboven uiteengezet omvat de zorg rondom uitzendingen meer
dan alleen de uitzendperiode, namelijk de totale keten van de aanstelling
tot het overlijden van de gewezen militair. De zorg voor de militair en zijn
thuisfront heeft een direct verband met het welzijn van de veteraan. De
ketenzorg voor de militair wordt hierna beschreven. Thuisfrontzorg maakt
ook onderdeel uit van deze zorgketen en zal voor de leesbaarheid in de
volgende paragraaf apart worden beschreven.
Van aanstelling tot initieel opgeleide militair
Defensie stelt strenge eisen aan de lichamelijke en geestelijke fitheid van
haar militairen. Bij de aanstellingskeuring wordt bezien of er lichamelijke
en psychologische beperkingen zijn om de kandidaat aan te stellen. Ook
wordt bekeken of iemand voldoende weerbaar is voor de stress die een
militaire functie met zich mee kan brengen. Tijdens de initiële opleiding
wordt voorlichting gegeven over het zorgsysteem van Defensie. Zoals
beschreven in het model van Gersons maken ook de geestelijke
verzorgers deel uit van het zorgsysteem. Geestelijke verzorgers werken
proactief vanuit de «presentiepastoraat» gedachte en zijn toegevoegd aan
de eenheid. De militair krijgt lessen over hygiëne en preventieve gezondheidszorg en over het herkennen van (gevechts)stress en andere
problemen bij collega’s. Hij heeft ook een concrete buddyrelatie met een
collega-militair. Om het thuisfront een beeld te geven van de werkomgeving van de militair wordt het blad van het krijgsmachtdeel naar het
huisadres van de militair gestuurd. Bij het signaleren van problemen heeft
multidisciplinair afstemming plaats in het Sociaal Medisch Team (SMT)
van de eenheid. Dit samenwerkingsverband van zorg- en hulpverleners
adviseert de commandant en bestaat onder andere uit een bedrijfsmaatschappelijk werker, een arts, een personeelsfunctionaris, een geestelijk
verzorger, en tijdens uitzending veelal een psycholoog. Na de opleiding
wordt de militair geplaatst bij een parate eenheid. Leidinggevenden halen
de banden met de achterban van de militair aan door het organiseren van
gemeenschappelijke activiteiten zoals relatiedagen.
Voorbereiding op de uitzending
Zodra de individuele militair of zijn eenheid wordt aangewezen voor
uitzending wordt de bij de keuring vastgestelde medische, psychische en
sociale geschiktheid van de militair met een vragenlijst opnieuw
bevestigd. Voorafgaand aan een uitzending wordt iedere militair
besproken in het SMT van zijn eenheid en krijgt de commandant advies
over de uitzendbaarheid. Indien mogelijk informeert de commandant het
personeel drie maanden voor de geplande datum van vertrek over de
geplande datum van vertrek en de duur van de uitzending.
Het militair gezondheidscentrum draagt zorg voor de dental fitness en
vaccinaties van de militair. De militair krijgt opnieuw les in het herkennen
van en omgaan met (gevechts)stress en wordt ook geïnformeerd over de
hygiëne en preventieve gezondheidszorg in het operatiegebied. De militair
wordt in de gelegenheid gesteld om deel te nemen aan een uitzendconferentie op het vormingscentrum Beukbergen van de DGV. Het voor de
missie verantwoordelijk krijgsmachtdeel organiseert vóór vertrek voor de
militair en zijn relaties een thuisfrontinformatiedag. Op deze dag worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 139, nr. 75

19

de militair en zijn thuisfront op de hoogte gebracht van de specifieke
onderwerpen die nauw samenhangen met de uitzending, het doel van het
Thuisfront Comité en over de specifieke thuisfrontafdeling die behoort bij
zijn eenheid. Tevens verzorgen de psycholoog, bedrijfsmaatschappelijk
werker en de geestelijk verzorger een voordracht binnen hun vakgebied.
Op de dag van vertrek is naast het thuisfront ook een militaire autoriteit
aanwezig om de vertrekkende militair succes te wensen.
Uitzending
Het situatiecentrum van Defensie staat 24 uur per dag en zeven dagen per
week klaar om de uitgezonden militair en/of zijn thuisfront te assisteren bij
problemen of vragen betreffende de thuissituatie of in het uitzendgebied.
In het uitzendgebied zijn voor de militair veldpost en waar mogelijk
internetfaciliteiten en telefoon beschikbaar om zo contact te houden met
zijn thuisfront. In het missiegebied speelt de buddy van de militair een
belangrijke rol, evenals de directe leidinggevenden. De medische zorg
tijdens de uitzending is zo ingericht dat, met uitzondering van bijzondere
kleine missies waarbij moet worden teruggevallen op de lokaal
beschikbare zorg, een uitgezonden militair geneeskundige zorg krijgt van
een kwaliteit die vergelijkbaar is met die in Nederland. Bij het operationele
optreden komt het regelmatig voor dat de militair wordt blootgesteld aan
levensbedreigende omstandigheden. Geestelijk kunnen ontladen is dan
van groot belang om psychische problemen te voorkomen. Naast de
debriefing na elke operatie is praten met de buddy en met directe
collega’s van groot belang. De commandanten hebben de verantwoordelijkheid voor de gezondheid, inclusief de geestelijke gezondheid van hun
personeel en dienen eventuele problemen te signaleren. Zij beschikken
daartoe ook tijdens de uitzending over een SMT met deskundige
hulpverleners. Bij een aantal eenheden wordt gebruik gemaakt van
collegiale netwerken om na een traumatische ervaring een eventuele
hulpbehoefte te signaleren. Indien een militair ernstig gewond raakt of
zelfs overlijdt, wordt indien noodzakelijk, een systeem van case
management in werking gesteld. Hierbij wordt het gehele zorg- en
nazorgtraject inclusief zorg voor het thuisfront gecoördineerd.
Voorbereiding van terugkeer naar Nederland
Met het doel de terugkerende militair beter te laten re-integreren in de
thuis- en werksituatie volgt de militair een nazorgtraject. Aan het eind van
de uitzending wordt een afwikkelprogramma afgewerkt. Een terugkeerbrief wordt verzonden aan het thuisfront. Het afwikkelprogramma kent
drie fasen met elk eigen accenten. De primaire fase strekt zich uit tot aan
de terugkeer in Nederland en bevat onder andere een operationele
einddebriefing, de voorbereiding op de terugkeer in de thuissituatie,
medische nazorg, voorlichting aan het thuisfront en de adaptatie. De kern
van de adaptatie van de militair is het gesprek waarin de militair in de
gelegenheid wordt gesteld om in de groep met een gespreksleider te
praten over wat hij heeft meegemaakt en over hoe de overgang naar de
thuissituatie zal zijn. Op de achtergrond zijn hulpverleners aanwezig. Ook
krijgt hij de folder «overgang van uitzending naar huis» uitgereikt.
Daarnaast kan de militair zich ontspannen.
Terugkeer in Nederland
De secundaire fase vangt aan met de terugkeer in Nederland en loopt
door tot aan de verzending van de vragenlijst nazorg, zes maanden na de
uitzending. Bij aankomst in Nederland wordt de militair ontvangen door
een militaire autoriteit en wordt hij herenigd met zijn thuisfront. Hij wordt
in de gelegenheid gesteld verlof op te nemen, waarna de teruggekeerde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 139, nr. 75

20

militair een afwikkelprogramma volgt. Een onderdeel van het afwikkelprogramma is sociaal-medische nazorg. Ongeveer drie maanden na
terugkeer krijgt de militair als dank voor zijn inzet, tijdens een officiële
plechtigheid en in het bijzijn van zijn thuisfront, een herinneringsmedaille.
Daarbij wordt ook het thuisfront niet vergeten. Daarnaast krijgt de militair
die door de uitzending veteraan is geworden dan de veteranenpas, het
draaginsigne veteraan en het handboek veteraan uitgereikt.
Voordat de uitgezonden eenheid van de uitzendorganisatie wordt
teruggebracht naar de organieke organisatie, wordt een re-integratieoefening gehouden waarin ruimte is voor personele nazorg. Voor kleine
eenheden zijn op maat gesneden programma’s beschikbaar bij de
Stichting de Basis (maatschappelijk werk) en Beukbergen (geestelijke
verzorging). Het is soms lastig voor commandanten om ook na terugkeer
zicht te houden op militairen van de eenheid, mede door overplaatsingen
of terugkeer naar de moedereenheid van individuele militairen. Om
problemen te kunnen signaleren bestaan er verschillende vangnetten. Na
ongeveer drie maanden heeft een individueel terugkeergesprek plaats met
een bedrijfsmaatschappelijk werker en/of geestelijk verzorger, gericht op
de thuisfront- en werksituatie van de betrokken militair.
Na zes maanden vangt de tertiaire afwikkelfase aan. In deze periode wordt
de nazorgvragenlijst ingevuld, ook als de militair de dienst intussen heeft
verlaten. De nazorgvragenlijst vormt een van de vangnetten voor degenen
die problemen hebben maar nog geen hulp gezocht hebben. De vragenlijst heeft tot doel vroegtijdig vast te stellen of er sprake is van mogelijke
klachten of aandoeningen die door de militair worden toegeschreven aan
de afgelopen uitzending, teneinde tijdig de juiste zorg te kunnen bieden.
De vragenlijsten worden geanalyseerd en bij een indicatie van mogelijke
problemen wordt de arts van betrokken militair geïnformeerd. Op basis
van deze belindicatie neemt de arts contact op met de betreffende militair
voor een nazorggesprek. In het nazorggesprek wordt geïnventariseerd of
een zorgaanbod gedaan moet worden. De arts kan voor behandeling zo
nodig doorverwijzen naar bijvoorbeeld het MGGZ of CMH. Indien de
militair de dienst heeft verlaten, wordt het profiel verzonden naar het
laatste gezondheidscentrum waar de militair toe behoorde. Tevens wordt
bij de nazorgvragenlijst een vragenlijst voor het thuisfront aangeboden.
Bij signalen van mogelijke gezinsproblematiek als gevolg van de
uitzending zal het bedrijfsmaatschappelijk werk contact leggen met het
thuisfront.
Voorbereiding dienstverlating
Bij de dienstverlating van de militair houdt de commandant een exitgesprek en brengt hij de regeling voor Postactieve Medewerkers en het
Veteranenbeleid (nogmaals) onder de aandacht. Ook wordt de militair
voorgelicht over beschikbare nazorgfaciliteiten en krijgt hij de Leidraad
Dienstverlating Beroepsmilitairen uitgereikt.
Voordat de militair de organisatie verlaat dient hij een uitkeuring te
ondergaan. Bij dit verplichte geneeskundig onderzoek bij dienstverlating
wordt de fysieke en mentale toestand van de militair nagegaan, wordt de
eventuele zorgbehoefte vastgesteld en wordt nagegaan of er mogelijk
specifieke aanspraken bestaan vanwege de medische situatie. Tevens
wordt het dossier met betrokkene besproken en wordt met toestemming
van betrokken militair relevante informatie uit het medisch dossier
overgedragen aan de nieuwe huisarts. Deze uitkeuring heeft echter
onbedoeld niet altijd plaats. Daarom wordt per 1 mei 2010 de verplichting
tot uitkeuring herhaald in de ontslagbeschikking en wordt gecontroleerd
of de uitkeuring inderdaad heeft plaatsgehad. Tevens wordt gewerkt aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 139, nr. 75

21

het beter vastleggen van de uitkeuring in het personeelsdossier van
betrokkene. Militairen die eerder dan aanvankelijke overeengekomen de
dienst verlaten, krijgen na enkele maanden een enquête op het huisadres
toegestuurd om de vertrekredenen te vernemen.
Na dienstverlating
Bij het verlaten van de dienst ontvalt de structuur van het werk en de
nabijheid van collega’s en leidinggevenden die weten wat er gespeeld
heeft in moeilijke tijden. Defensie hecht belang aan het behouden van
binding met veteranen zodat deze wanneer zij daar later behoefte aan
krijgen de weg naar mede-veteranen en/of Defensie weten te vinden.
Hiervoor is een aantal maatregelen genomen. Bij en na het verlaten van
de dienst wordt de veteraan op verschillende manieren geïnformeerd over
de zorgmogelijkheden die bestaan wanneer zich dienst- of uitzendgerelateerde problemen voordoen. Een veteraan zal als hij psychische klachten
ervaart na de periode van actieve dienst in beginsel zelf om zorg moeten
vragen. Lang niet alle veteranen die zorg nodig hebben, maken ook
daadwerkelijk gebruik van de door Defensie aangeboden of andere
zorgvoorzieningen. Dit kan verschillende oorzaken hebben, waaronder
onbekendheid met het zorgaanbod of de weg daar naartoe, ontkenning
van het probleem of het mijden van zorg. Wanneer de naaste omgeving
van een veteraan ernstige problemen signaleert terwijl de veteraan zelf
geen hulp zoekt kan dit via het Centraal Aanmeldpunt onder de aandacht
worden gebracht.
Zoals eerder vermeld krijgt de veteraan de veteranenpas, het draaginsigne
veteraan, het handboek veteraan en als postactieve veteraan tien keer per
jaar het blad Checkpoint. Verder kunnen alle gewezen militairen
gedurende de rest van hun leven op hun verzoek kosteloos het blad van
het krijgsmachtdeel toegestuurd krijgen. Ook staan defensiefaciliteiten,
zoals sportaccommodaties, vergaderruimtes, restaurants en messes ter
beschikking en worden de gewezen militairen in de gelegenheid gesteld
om reünies te organiseren. Vaak is de band tussen «buddy’s» zo sterk dat
deze band ook na de dienstverlating blijft bestaan. Door het verstrekken
van reüniefaciliteiten ondersteunt Defensie de onderlinge contacten
tussen de veteranen. Ook de maatschappij neemt daarin zijn eigen
belangrijke verantwoordelijkheid door het organiseren van landelijke en
regionale activiteiten voor veteranen. Verder neemt Defensie de gegevens
van de militair op in het VRS, waardoor Defensie de mogelijkheid heeft
om met behulp van een koppeling aan de GBA contact te onderhouden
met de postactieve veteraan.
Het loket waar veteranen levenslang terecht kunnen met alle soorten
zorgvragen is het Centraal Aanmeldpunt. Een actief dienende veteraan
met een zorgvraag wordt door het CAP doorgeleid naar de reguliere zorg
van Defensie. Voor actief dienende militairen geldt namelijk de reguliere
militaire zorg (waaronder de MGGZ). Indien het voor de behandeling beter
is worden ook actief dienende veteranen doorverwezen naar het LZV. De
postactieve veteraan wordt na aanmelding bij het CAP bezocht door een
maatschappelijk werker voor een intakegesprek. Ook kan de postactieve
veteraan bij spoed direct worden doorverwezen naar een zorginstelling,
civiel of militair. Omdat postactieve veteranen zich in veel gevallen met
hun problemen in eerste instantie bij de huisarts melden, heeft het
ministerie van Defensie, in samenwerking met de Landelijke Huisartsen
Vereniging de huisartsen geïnformeerd over de problemen van veteranen,
het bestaan van het LZV en de mogelijkheid om hiernaar door te
verwijzen. Hiertoe is onlangs de Handreiking Huisartsenzorg voor
militairen en veteranen uitgebracht. Ook bestaat er sinds de zomer van
2009 een samenwerking tussen Defensie en het Korps Landelijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 139, nr. 75

22

Politiediensten. Het doel daarvan is dat wanneer een veteraan in contact
komt met de politie, de politie de achtergrond van de veteraan weet te
herkennen, daardoor beter op de situatie kan inspelen en eventueel
contact opneemt met het CAP.
Voor Militaire Oorlogs- en Dienstslachtoffers staat het Zorgloket van het
ABP ter beschikking. De casemanagers en zorgcoördinatoren van dit loket
stellen voor MOD een zorgplan op en coördineren en bewaken ook de
uitvoering en voortgang daarvan. Op basis van het zorgplan wordt de
MOD de weg gewezen naar de diverse instanties voor re-integratie en
voor hulpverlening bij schulden en andere problemen. Ook de medische
beoordeling van MOD voor de vaststelling van het recht op een
WIA-uitkering en op een militair invaliditeitspensioen, alsmede de
uitbetaling daarvan worden verzorgd door het Zorgloket.
Ten slotte biedt het tehuis Bronbeek op kleine schaal ouderenzorg aan
militairen. Hierbij dienen de voor civiele huizen geldende richtlijnen en
regelgeving als leidraad. De ouderenzorg wordt geboden vanuit een
emancipatoire zorgvisie, waarbij de vraag van de bewoner en de kwaliteit
van de zorg richtinggevend zijn.
4.3 Thuisfrontzorg: zorg voor het thuisfront als onderdeel van de
totale zorgketen.
De zorg voor de militair en zijn thuisfront heeft een direct verband met de
inzetbaarheid en het welzijn van de militair. Thuisfrontzorg is daarom een
vast element van het integrale zorgconcept Defensie en beslaat de hele
zorgketen van de aanstelling tot het overlijden van de militair zoals
hierboven beschreven.
Figuur 4.1. Thuisfrontzorg als onderdeel van het integrale zorgconcept Defensie

De steun van familie en relaties is voor het welzijn van de militair van
groot belang. Het wel en wee van zijn achterban bepaalt in belangrijke
mate zijn functioneren. Daarom is zorg voor het thuisfront een werkgeversverantwoordelijkheid en een operationele noodzaak. De inrichting van
de zorg voor het thuisfront wordt beleidsmatig aangestuurd en in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 139, nr. 75

23

zorgdocumenten van de defensieonderdelen dan wel de zorginstellingen
voor postactieve veteranen uitgebreid beschreven en uitgevoerd.
Onder thuisfrontzorg wordt verstaan het geheel aan maatregelen en
voorzieningen ter ondersteuning van de relaties van de militair vanuit een
structurele band tussen Defensie en de relaties van de militair.
Thuisfrontzorg tijdens operationele inzet
Thuisfrontzorg tijdens operationele inzet is het geheel aan maatregelen en
voorzieningen in het kader van de personeelszorg dat de zorgtaak van de
achterblijvende relaties kan verlichten tijdens de afwezigheid van de
uitgezonden militair of langdurige operationele inzet. Ook voorafgaand
aan operationele inzet of uitzending wordt aan thuisfrontzorg gedaan. De
leidinggevenden en de geestelijke verzorger leren de militair kennen en
halen de banden met de achterban van de militair aan door het organiseren van gemeenschappelijke activiteiten zoals relatiedagen. Zo krijgt het
thuisfront een beter beeld van het werk van de militair. Door relaties van
militairen van operationele eenheden met elkaar in contact te brengen
nog voor dat er sprake is van een uitzending, leren zij elkaar kennen en
houden zij contact ook als er sprake is van afwezigheid van de militair. Zo
wordt het buddysysteem als het ware doorgezet naar de achterban. De
ervaring leert dat de achterblijvers elkaar gaan informeren en ondersteunen op moeilijke momenten.
Thuisfrontzorg voorafgaande aan de uitzending
Elk operationeel commando beschikt over een thuisfrontorganisatie. De
thuisfrontorganisatie bestaat uit vrijwilligers die een relatie hebben met
een uitgezonden militair en wordt ondersteund door het operationeel
commando. Thuisfrontorganisaties hebben als doel het thuisfront goed te
informeren over de uitzending en de zorgverlening, en om op ieder
moment van de dag een luisterend oor te kunnen bieden. Naast het
opzetten en onderhouden van een telefooncirkel (klankbord voor
«lotgenoten») en het verzorgen van diverse bijeenkomsten (informatief,
recreatief) geeft een aantal van hen een informatief magazine uit voor het
thuisfront.
Voorafgaande aan een uitzending wordt door het coördinerende operationeel commando een thuisfrontdag georganiseerd. Op deze dag wordt
aan het betrokken personeel van alle defensieonderdelen en hun
thuisfront informatie verstrekt over de operatie. Daarnaast wordt de
militair en zijn thuisfront op de hoogte gebracht van de specifieke
onderwerpen die nauw samenhangen met de uitzending, het doel van het
Thuisfront Comité en over de specifieke thuisfrontafdeling die behoort bij
de eenheid waarmee hij wordt uitgezonden. Tevens verzorgen de
psycholoog, bedrijfsmaatschappelijk werker en de geestelijk verzorger een
voordracht over hun vakgebied en de rol die zij daarin vervullen. Voordat
de militair op uitzending gaat ontvangt het thuisfront een uitgebreide
brochure met informatie over de zorg rondom de uitzending en over de
missies. Op de dag van vertrek wordt het thuisfront van de militair de
mogelijkheid geboden hem uit te zwaaien. Ook een militaire autoriteit is
aanwezig om de vertrekkende militair succes te wensen en het thuisfront
een hart onder de riem te steken.
Thuisfrontzorg tijdens de uitzending
Tijdens de uitzending informeert en ondersteunt het coördinerend OPCO
het thuisfront. Naast de Thuisfrontorganisatie staat het situatiecentrum
van de Directie Operatiën 24 uur per dag en 7 dagen in de week klaar om
de uitgezonden militair en/of zijn thuisfront te assisteren bij problemen of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 139, nr. 75

24

vragen betreffende de thuissituatie of in het uitzendgebied. In geval van
calamiteiten zorgt het coördinerende operationeel commando voor de
opvang van het thuisfront. Daarnaast wordt gedurende de uitzending
tenminste eenmaal een thuisfrontbijeenkomst (thuisfrontdag, midtermdag) georganiseerd. Het coördinerende operationeel commando draagt er
ook zorg voor dat het thuisfront en de militair gedurende de uitzending
contact met elkaar kunnen onderhouden (post, telefoon, e-mail). Het
faciliteren van deze contactmogelijkheden is een belangrijk onderdeel van
thuisfrontzorg zoals ook blijkt uit onderzoek op het gebied van gedragswetenschappen (Zorg rondom uitzendingen, nr. GW 09-037B). Ook de
commandant van de eenheid waaruit de uitgezonden militair afkomstig is
houdt gedurende de uitzending contact met het thuisfront. Indien de
commandant zelf ook op uitzending is wordt deze taak door het achtergebleven deel van de moedereenheid overgenomen. Ook krijgt het
thuisfront van het coördinerende operationeel commando maandelijks
een blad toegestuurd speciaal gericht op de lopende uitzendingen en het
thuisfront, om zo op de hoogte te zijn van het wel en wee van de missie.
Thuisfrontzorg na de uitzending
Door zorg van het coördinerende operationeel commando worden de
ontvangst en opvang van het thuisfront georganiseerd op het vliegveld bij
terugkeer van de militair. Na terugkeer wordt een medaille-uitreiking
georganiseerd, waarbij ook het thuisfront niet vergeten wordt. De militair
krijgt een zilveren roosje om aan een van de achterblijvers uit te reiken ten
teken van waardering en kinderen krijgen een «kindermedaille». Voorts
worden nog afsluitende adaptatieactiviteiten gehouden, waarbij zoveel
mogelijk het thuisfront betrokken wordt, bijvoorbeeld de thuisfront
terugkeerdag.
Zes maanden na terugkeer wordt door zorg van het Dienstencentrum
Gedragswetenschappen (DCGW) een vragenlijst nazorg militair naar de
militair gestuurd alsmede een vragenlijst nazorg thuisfront. Als uit de
antwoorden op de vragenlijst blijkt dat er sprake is van problemen bij het
thuisfront, stuurt het DCGW de informatie naar het DC BMW. Een
maatschappelijk werker van het DC BMW neemt dan contact op met het
thuisfront.
Thuisfrontzorg voor oorlogs- en dienstslachtoffers
Thuisfrontzorg voor MOD is het geheel aan maatregelen en voorzieningen
in het kader van de personeelszorg voor de relaties van de MOD. De
uitvoering van deze zorg is belegd bij het Zorgloket MOD. De casemanager of zorgcoördinator betrekt in de het zorgplan dat hij voor de cliënt
maakt ook de rol die de relaties kunnen spelen en eventuele problemen
van de relaties. Daarnaast heeft het Zorgloket de mogelijkheid partners
van zwaar geïnvalideerde ex-militairen een voorziening toe te kennen.
Partners worden ook uitgenodigd voor de regionale dagen voor MOD en
zijn integraal opgenomen in het programma.
Thuisfrontzorg voor postactieve veteranen
Thuisfrontzorg voor veteranen is het geheel aan maatregelen en voorzieningen in het kader van de waardering, erkenning en zorg voor de relaties
van de veteraan. Dat begint met het betrekken van het thuisfront bij het
geven van erkenning voor en waardering aan veteranen en omvat verder
vele vormen van zorg. Als er sprake is van psychische problemen kan niet
alleen de veteraan, maar ook zijn thuisfront terecht bij het CAP. In het LZV
zijn verschillende programma’s beschikbaar waaraan partners van
veteranen kunnen deelnemen. Voor kinderen van veteranen met PTSS is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 139, nr. 75

25

er een speciaal programma. Deze programma’s worden regionaal
aangeboden. Verder organiseert Stichting de Basis gezinsdagen voor
veteranen. Deze dagen hebben een informatief karakter en bieden de
mogelijkheid om nadere informatie over de beschikbare zorg te
ontvangen. Ook de DGV bieden zorg voor de veteraan en zijn relaties. De
DGV hebben voor postactieve veteranen en hun relaties geestelijk
verzorgers vrijgesteld en beschikken bovendien over een netwerk van
oud-geestelijk verzorgers voor het geven van zorg.
Ontwikkelingen op het gebied van thuisfrontzorg
Er wordt een doorlopende onderzoeksmonitor uitgevoerd voor het
verkrijgen van tijdige en relevante informatie voor de beleidsontwikkeling
op het gebied van belasting en zorg rondom het militaire beroep.
Daarvoor is een begeleidinggroep opgericht voor het vertalen in beleid
van de verkregen informatie uit de monitor. In de begeleidingsgroep zitten
beleidsmakers, vertegenwoordigers van defensieonderdelen en
aanbieders van zorg.
De Stichting Home Base Support zet zich in voor het welzijn van
militairen, veteranen en hun thuisfront en wordt door Defensie financieel
ondersteund. Naast het exploiteren van de ECHOS Homes (militaire
tehuizen) worden diensten verleend in het kader van thuisfrontactiviteiten.
Onder andere worden dagboekjes uitgereikt aan alle uitgezonden
militairen en zijn levenspartner of ouders, zodat zij dingen kunnen
opschrijven tijdens de periode van uitzending. Ook worden in de ECHOS
Homes in Nederland activiteiten georganiseerd voor het thuisfront. Om de
Stichting Home Base Support daarin verder te ondersteunen worden de
ECHO Homes onder de reüniefaciliteitenregeling gebracht waarmee
reünieverenigingen per deelnemend lid een tegemoetkoming voor de
reünie kunnen krijgen.
Thuisfrontzorg voor nabestaanden van overleden militairen wordt
vormgegeven en bewaakt door de casecoördinatoren die de
nabestaanden begeleiden. De casecoördinatoren monitoren het totale
maatwerk zorgpakket, afhankelijk van de behoefte van de nabestaanden.
De uitreiking van een nagedachtenissculptuur en oorkonde aan de
nabestaanden zijn eveneens zichtbare voorbeelden van de zorg voor
nabestaanden.
Voor de thuisfrontzorg van de individueel uitgezonden militairen is
inmiddels meer aandacht. Afzonderlijk georganiseerde thuisfrontdagen
voor het thuisfront van de individueel uitgezonden militairen zoals de
jaarlijkse landelijke dag voor «Individuele Deelnemers Eerdere Missies»
(IDEM-dag) van het Commando luchtstrijdkrachten of het programma
«Gezin op Missie» van de Koninklijke Marechaussee, voorzien in de
behoefte van voormalig individueel uitgezondenen om onderling
ervaringen uit te wisselen.
Ik stel vast dat door Defensie veel wordt gedaan aan thuisfrontzorg. Uit
het eerder genoemde onderzoek «Zorg rondom uitzendingen» blijkt dat
deze zorg in de huidige vorm door het merendeel van de partners wordt
gewaardeerd.
4.4 Materiële zorg
Als de militair ten gevolge van een verwonding, ziekte of gebreken
veroorzaakt door de uitoefening van de militaire dienst tijdens buitengewone of daarmee vergelijkbare omstandigheden invalide raakt, komt hij
in aanmerking voor een militair invaliditeitspensioen. In dit geval is er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 139, nr. 75

26

sprake van invaliditeit met dienstverband. Afhankelijk van de hoogte van
het invaliditeitspercentage wordt dit pensioen verhoogd met een
bijzondere invaliditeitsverhoging, ook wel smartengeld genoemd. Bij
overlijden tijdens de uitoefening van de militaire dienst onder dergelijke
omstandigheden komen de nabestaanden van de militair in aanmerking
voor een verhoogd nabestaandenpensioen. Van buitengewone of
daarmee vergelijkbare omstandigheden is onder meer sprake bij de
deelname aan operaties ter bevordering of handhaving van de internationale rechtsorde. Voor ieder incident tijdens een uitzending in het kader
van een vredesmissie waarbij de militair letsel oploopt of komt te
overlijden wordt altijd invaliditeit of overlijden met dienstverband
aangenomen.
Naast het invaliditeitspensioen komt de militair in voorkomend geval ook
in aanmerking voor leef- en werkvoorzieningen, voorzieningen op het
gebied van geneeskundige verzorging en voorzieningen voor bijzondere
situaties. Deze rechtspositionele aanspraken op het gebied van invaliditeit
en overlijden zijn verankerd in de Kaderwet militaire pensioenen. De
aanspraken zijn aanvullend op de aanspraken die de militair of zijn
nabestaanden kunnen ontlenen aan de van toepassing zijnde
werknemers- en volksverzekeringen.
Zorgloket Militaire Oorlogs- en Dienstslachtoffers
In de afgelopen jaren is er veel gebeurd met betrekking tot de verbetering
van de zorg voor MOD. Een belangrijk aspect daarvan is de inrichting van
het Zorgloket voor MOD. Het Zorgloket MOD is ondergebracht bij het ABP
en is nu drie jaar in bedrijf. Het Zorgloket MOD verzorgt naast de
uitvoering van de militaire regelgeving op het gebied van invaliditeit en
overlijden, de begeleiding van MOD onder wie veteranen. Voor de
ondersteuning van de doelgroep zijn casemanagers en zorgcoördinatoren
aangesteld.
Het Zorgloket MOD is in het afgelopen jaar geëvalueerd. Gezien de hoge
werklast van de casemanagers en zorgcoördinatoren is de capaciteit per
1 november 2009 met 2,7 vte’n uitgebreid. De gemiddelde taakomvang
van 100 cliënten is met de uitbreiding teruggebracht tot gemiddeld
44 cliënten per casemanager en 73 cliënten per zorgcoördinator. Het
verschil in het aantal cliënten voor de casemanager respectievelijk
zorgcoördinator is gelegen in het feit dat de casemanagers belast zijn met
de begeleiding van cliënten met gecompliceerde problematiek en de
zorgcoördinatoren cliënten begeleiden met meer reguliere vragen. Het
uitgangspunt is dat bij elke aanmelding een huisbezoek wordt uitgevoerd
om de problematiek te inventariseren. Aan de hand van die inventarisatie
wordt een zorgplan opgesteld. De casemanager of zorgcoördinator zorgt
ervoor dat de in het zorgplan neergelegde afspraken ook daadwerkelijk
worden uitgevoerd.
Aan deskundigheidsbevordering is de nodige aandacht besteed. In 2009 is
een aantal trainingen georganiseerd ter verdere professionalisering van
de medewerkers waardoor zij beter op hun taak zijn voorbereid.
Ook zijn in het afgelopen jaar de samenwerkingsafspraken met het
Centraal Aanmeldpunt, de Stichting De Basis en het LZV geëvalueerd. Uit
die evaluatie is gebleken dat de samenwerking tussen de genoemde
diensten op zich goed verloopt. Wel zijn een aantal afspraken aangepast
of aangevuld en voorzien van nadere werkinstructies.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 139, nr. 75

27

Op 1 januari 2009 waren 679 cliënten bij het team zorgcoördinatie in
behandeling. De instroom bedroeg in 2009 in totaal 644 cliënten. In 2009
zijn 570 cliënten uitgestroomd. Per 1 januari 2010 zijn er 753 cliënten in
behandeling. De instroom lijkt zich te stabiliseren sinds het voorjaar 2009.
Dienstslachtofferdagen
Sedert 2006 wordt er jaarlijks een landelijke dag voor MOD georganiseerd.
De doelstellingen van deze dagen zijn het bieden van erkenning aan de
MOD en hun partners, het bieden van informatie over de pensioenregelingen en voorzieningen en het luisteren naar de behoefte van de
doelgroep. Uit de evaluatie van de dag in 2008 is gebleken dat een
meerderheid van de doelgroep behoefte heeft aan kleinschaliger
bijeenkomsten in de regio waar ook meer ruimte is voor onderling contact
om wederzijdse ervaringen uit te wisselen, ook voor de partners.
Voor 2009 is daarom gekozen voor een andere aanpak dan de voorgaande
jaren. De bijeenkomsten zijn dichter naar de doelgroep gebracht, zodat het
makkelijker is aanwezig te zijn. Ook zijn de bijeenkomsten kleiner van
opzet en dat maakt het eenvoudiger om persoonlijke ervaringen uit te
wisselen met lotgenoten. Voor deze regiobijeenkomsten is Nederland
verdeeld in de regio’s zuid, midden en noord. Per regio is gezocht naar
een bijzondere locatie waar op een ontspannen en ongedwongen manier
aandacht kan worden besteed aan een lotgenotencontact.
Aangezien uit de evaluatie van de voorgaande jaarlijkse landelijke dagen
is gebleken dat relatief gezien minder jongeren aan deze dagen hebben
deelgenomen, is een telefonische enquête gehouden om de wensen en
behoeften van deze doelgroep te peilen. Uit die enquête is gebleken dat
het overgrote deel van de doelgroep bekend is met de jaarlijkse dag voor
MOD. Niet iedereen heeft echter behoefte aan deelname. De meest
gehoorde argumenten om niet deel te nemen aan de dagen waren het
geen affiniteit hebben met de doelgroep, zich geen slachtoffer voelen,
weinig klachten hebben, er niet aan herinnerd willen worden en te druk
zijn met werk. Ook militairen die recent invalide zijn geraakt en die nog in
militaire dienst zijn, zijn benaderd of zij belangstelling hebben voor het
bijwonen van een dergelijke regiodag. De algehele reactie was dat zij op
dit moment, mede gezien het feit dat zij nog in militaire dienst zijn, daar
nog geen behoefte aan hebben.
In totaal hebben ongeveer 1.350 personen deelgenomen aan de regio
dagen. Uit de evaluatie van de dagen is gebleken dat de deelnemers
buitengewoon tevreden waren over de inhoud van de dag. Meer dan 90
procent van de deelnemers heeft laten weten grote behoefte te hebben
aan een vervolg op deze dagen. Gezien de positieve reacties zal de nu
gekozen opzet van kleinschalige bijeenkomsten in de regio de komende
jaren worden voortgezet.
Vaststellen invaliditeit als gevolg van LOK en PTSS
De verzekeringsartsen van het Zorgloket MOD zijn verantwoordelijk voor
de medische beoordeling van het dienstverband, de invaliditeit en de
mate van de invaliditeit bij de veteraan. De mate van de invaliditeit is
bepalend voor de hoogte van het militair invaliditeitspensioen en de
toekenning van voorzieningen. Een onafhankelijke pensioen- en verzekeringsautoriteit toetst sinds een jaar de beoordelingen. De professionele
kwaliteit en de eenduidigheid van de beoordelingen zijn toegenomen.
Verscheidene onderdelen van de beoordelingen vragen nog specifieke
aandacht. Dit jaar zal hierop gerichte coaching worden gegeven.
Daarnaast is een intercollegiale medische werkgroep geformeerd. In deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 139, nr. 75

28

groep zijn de uitvoerders, de pensioen- en verzekeringsautoriteit en
Defensie vertegenwoordigd. Deze groep gaat de evaluatiecyclus van de
protocollen gestalte geven. Een gestructureerde werkwijze is hiervoor
vastgelegd. Het signaleren en oplossen van interpretatieproblemen bij het
werken met de protocollen zijn komend jaar een belangrijk onderwerp
voor de werkgroep.
Het Universitair Medisch Centrum Groningen, disciplinegroep Gezondheidswetenschappen, verricht momenteel onderzoek naar de betrouwbaarheid van de nieuwe schattingsmethodiek. De betrouwbaarheid laat
zien in hoeverre verschillende artsen bij dezelfde casus tot een gelijkluidend advies komen. De resultaten van het onderzoek komen naar
verwachting in het najaar van 2011 beschikbaar. De uitkomsten van het
onderzoek zullen worden gebruikt om deze methodiek te evalueren en zo
nodig te verbeteren.
Met mijn brief van 21 mei 2010 heb ik de Kamer geïnformeerd over de
beoordeling van invaliditeit (kenmerk BS2010014712).
4.5 Landelijk Zorgsysteem voor Veteranen
In de Nota Veteranenzorg 2005 is aangekondigd dat Defensie vanuit haar
verantwoordelijkheid als voormalig werkgever ten behoeve van veteranen
met psychische problemen een gestructureerd zorgsysteem zal inrichten
dat bestaat uit militaire en civiele zorginstellingen op het gebied van
maatschappelijk werk en geestelijke (gespecialiseerde) gezondheidszorg.
Op 10 oktober 2007 is dit zorgsysteem van start gegaan onder de naam
LZV. Daarmee is een landelijk dekkend netwerk van zorginstellingen
gerealiseerd voor hoogwaardige zorg van de nulde tot en met de
gespecialiseerde 2e lijn. De postactieve veteraan en MOD kan daardoor
snel en dicht bij huis terecht voor de zorg die hij nodig heeft.
Veteranen die psychische klachten krijgen als gevolg van hun ervaringen
tijdens een uitzending kunnen met hun zorgvragen terecht bij het Centraal
Aanmeldpunt. Actief dienende veteranen worden doorverwezen naar de
reguliere militaire zorg. De postactieve veteraan wordt na aanmelding bij
het CAP bezocht door een maatschappelijk werker voor een intakegesprek. Als dat noodzakelijk is, wordt de veteraan direct doorverwezen naar
een zorginstelling. Het CAP is 24 uur per dag en zeven dagen per week
bereikbaar. Op grond van het intakegesprek wordt de zorgvraag van de
postactieve veteraan besproken in het casuïstiek overleg van het LZV en
indien nodig in het regionaal coördinatieoverleg van het LZV. Aan het
casuïstiek overleg wordt deelgenomen door vertegenwoordigers van de
instellingen. Bij iedere zorgvraag wordt bezien welk zorgaanbod daarbij
het beste past. Voor zover dat mogelijk is, kan de postactieve veteraan
kiezen tussen zorg van een militaire of van een civiele zorginstelling. Voor
een overzicht van de aantallen dossiers op het gebied van maatschappelijk werk en hulpverlening verwijs ik naar de tabellen 13 tot en met 15.
Convenant LZV
De samenwerking tussen Defensie en de civiele zorginstellingen is
vastgelegd in het convenant dat op 15 juli 2008 is ondertekend. De RZO
heeft geadviseerd dit convenant te beschouwen als een intentieverklaring
met een tijdelijk karakter en specifieke afspraken te maken in het licht van
de ontwikkeling naar een solide samenwerkingsovereenkomst. Daarbij
deed de RZO de nodige aanbevelingen. In 2009 is invulling gegeven aan
de adviezen van de RZO. Een nieuw concept convenant is ontwikkeld en
onlangs goedgekeurd door alle deelnemende zorginstellingen. Dit concept
biedt een adequaat instrumentarium voor sturing, bijsturing en crisisma-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 139, nr. 75

29

nagement binnen het LZV. Het concept bevat afdwingbare afspraken die
voorwaardenscheppend zijn voor een verdere verbetering van het LZV. De
verantwoordelijkheid voor de zorg aan veteranen is in het nieuwe concept
convenant beter afgebakend. Over het convenant heeft het RZO advies
uitgebracht.
Raad voor civiel-militaire Zorg en Onderzoek
Op 5 juli 2007 is de Raad van toezicht en advisering ten behoeve van het
civiel-militaire zorgsysteem voor de hulpverlening aan veteranen en het
wetenschappelijk onderzoek naar aandoeningen gerelateerd aan
uitzendingen geïnstalleerd. Voorzitter van de RZO is mevrouw
J.L.E.M.W.R.R. Tiesinga-Autsema. In de RZO is deskundigheid verenigd op
het gebied van psychiatrie, psychologie, interne geneeskunde, huisartsgeneeskunde, sociologie en gezondheidsrecht. De RZO houdt toezicht op de
kwaliteit van het LZV en geeft gevraagd en ongevraagd advies. Daarnaast
houdt de RZO zich bezig met de richting van het wetenschappelijk
onderzoek op het gebied van aandoeningen die verband houden met
uitzendingen en met de bevordering van de convergentie tussen
onderzoeken.
Sinds de installatie van de RZO zijn dertien adviezen ontvangen. De
adviezen betreffen de volgende onderwerpen:
1.
Opzet evaluatie LZV;
2.
Business plan Centrum voor Veteranen, dienst- en oorlogsslachtoffers met Posttraumatische Stressstoornis;
3.
Conceptconvenant LZV;
4.
Leerstoel Psychotraumatologie;
5.
Visie en inhoud wetenschappelijk (Militair) Geestelijke
GezondheidsZorg-onderzoek;
6.
Klachtenregeling LZV;
7.
Een centrale onafhankelijke klachtencommissie voor veteranen;
8.
Een dejuridiserende oplossing voor oude claims van veteranen;
9.
Ontwikkeling CQ-index Veteranenketenzorg;
10. Onderzoeksvoorstel Plasticiteit van aversieve herinneringen;
11. Programmering onderzoek naar MGGZ en LZV;
12. Convenant Landelijk Zorgsysteem Veteranen (LZV) 2010;
13. Behandeling evaluatie na traumatische ervaring (BETER).
Inmiddels heeft Defensie appreciaties van op drie na alle adviezen
gegeven. De appreciatie van advies 8 is afhankelijk van de uitkomst van
de besprekingen onder leiding van de Nationale Ombudsman. Een
beschrijving van de verschillende onderwerpen is te vinden in de brief van
13 november 2009 (Kamerstuk 30 139, nr. 63). Adviezen 12 en 13 zijn in
mei 2010 uitgebracht en dus van recente datum. De aanbevelingen
gedaan in advies 12 zullen voor zover mogelijk in het Convenant Landelijk
Zorgsysteem Veteranen 2010 opgenomen worden. Het advies 13 wordt
momenteel bestudeerd. Op verzoek van de Kamer wordt een evaluatie
uitgevoerd naar de rol en positionering van de RZO. Dit is op 10 februari
jl. besproken tijdens het algemeen overleg met de vaste commissie voor
Defensie.
Beleggen maatschappelijk werk 2011 e.v. jaren
Binnen het LZV verzorgt Stichting de Basis maatschappelijk werk voor
veteranen die een traumatische ervaring hebben meegemaakt. Het
maatschappelijk werk voor postactieve veteranen wordt tot op heden
gefinancierd door het Nationaal Fonds voor Vrijheid en Veteranenzorg
(V-fonds). In maart 2009 heeft het V-fonds laten weten de financiering van
het maatschappelijk werk voor postactieve veteranen per 1 januari 2010 te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 139, nr. 75

30

willen stoppen. Daarbij is op Defensie het beroep gedaan de financiering
over te nemen. Nader overleg met het V-fonds heeft ertoe geleid dat de
financiering uiteindelijk wordt beëindigd per 1 januari 2011. Zoals aan de
Kamer toegezegd is vervolgens een traject in gang gezet om te verzekeren
dat het maatschappelijk werk voor veteranen ook na 2010 is zeker gesteld.
Voor het vinden van een alternatieve financieringsmogelijkheid is in
overleg met het ministerie van VWS bezien of het maatschappelijk werk
voor postactieve veteranen kan worden overgebracht naar de reguliere
zorg en de daarvoor beschikbare financiering. Dit bleek geen begaanbaar
pad. Om de kwaliteit en de beschikbaarheid van het maatschappelijk werk
voor veteranen te kunnen waarborgen moet Defensie zelf voor de
financiering zorg dragen. Defensie is voornemens vanaf 2011 de financiering van het maatschappelijk werk voor veteranen voor haar rekening
nemen.
4.6 Samenwerking in de veteranenzorg
Afspraken
Het blijft van belang dat de samenwerking in de zorg een goede structuur
heeft en dat daarover heldere afspraken worden gemaakt. Voorkomen
moet worden dat er vanuit verschillende verantwoordelijkheden langs
elkaar wordt gewerkt of dat er lacunes zijn in de zorgverlening. Om die
reden zijn voor de samenwerking tussen de HDP, het DCR, het DCBMW,
het LZV en het Zorgloket MOD afspraken gemaakt die zijn vastgelegd in
protocollen. Die afspraken hebben betrekking op de doorverwijzing van
cliënten, de rolverdeling in de begeleiding van cliënten, de wijze waarop
een cliënt wordt overgedragen, de uitwisseling van informatie en de
opvang van cliënten in acute situaties.
Overkoepelende centrale klachtencommissie voor veteranen en dienstslachtoffers
Naar aanleiding van de motie van de leden Poppe, Eijsink, Diks en
Voordewind (Kamerstuk 31 700 X, nr. 37) is besloten in 2010 een overkoepelende centrale klachtencommissie voor veteranen en dienstslachtoffers
in te stellen. De overkoepelende klachtencommissie is onafhankelijk en is
bedoeld voor alle veteranen én dienstslachtoffers die een klacht hebben
over de ketenzorg of dienstverlening die wordt geleverd door het LZV, of
door het ABP, Vi of Defensie. De overkoepelende klachtencommissie is
vooral bedoeld voor de volgende klachten:
– Klachten die door het LZV, het ABP, Defensie of Vi niet naar tevredenheid zijn afgehandeld.
– Klachten over de ketenzorg. Daarmee wordt bedoeld dat een klacht
betrekking heeft op meer dan één instantie uit het LZV, Defensie, het
ABP of het Vi. Het komt regelmatig voor dat meerdere instanties
betrokken zijn bij de hulp- of dienstverlening.
Het eerste aanspreekpunt voor de klager die een beroep doet op de
overkoepelende klachtencommissie is de Centrale Klachtenfunctionaris
voor Veteranen en Dienstslachtoffers. Deze functionaris is per 1 mei 2010
benoemd en geeft informatie en advies aan veteranen en dienstslachtoffers over de verschillende klachtenregelingen van het LZV, Defensie, het
ABP of het Vi en verwijst cliënten zo nodig door naar de juiste instantie.
Daarnaast bewaakt de Klachtenfunctionaris het proces (de afwikkeling van
klachten) en kan daarin een bemiddelende rol spelen tussen de cliënt en
de hulpverlenende instantie(s). Als de klacht niet naar tevredenheid van
de klager wordt afgehandeld zal de Klachtenfunctionaris de klacht
doorgeleiden naar de overkoepelende klachtencommissie. De Klachtenfunctionaris maakt geen deel uit van deze commissie en zal dan ook geen
beoordelende rol krijgen bij de klachtenbehandeling. De Klachtenfunctio-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 139, nr. 75

31

naris zal de klachten geanonimiseerd registreren. Deze registratie wordt
gebruikt om de kwaliteit van de dienstverlening aan veteranen en
dienstslachtoffers te verbeteren. Er komt een klachtenreglement waarin de
werkwijze van de overkoepelende klachtencommissie voor veteranen en
dienstslachtoffers, de Klachtenfunctionaris voor Veteranen en Dienstslachtoffers en de klachtenfunctionaris LZV wordt vastgelegd.
4.7 Letselschadeclaims
In tabel 12 wordt een overzicht gegeven van de aantallen letselschadeclaims en procedures in de jaren 2006 tot en met 2009. In 2009 waren er
847 letselschadeclaims van het eigen personeel in behandeling bij het
ministerie van Defensie. Het grootste deel hiervan, 693 inclusief
stuitingen, bevond zich in de primaire fase. Dit betekent dat er een eerste
beslissing moet worden genomen over de vraag of het ministerie van
Defensie aansprakelijk is voor de geleden schade of over de vraag hoe
hoog de schadevergoeding moet zijn.
Uit de tabel blijkt dat het aantal letselschadeclaims in de afgelopen jaren
is toegenomen. In de jaren 2006, 2007 en 2008 zijn stijgingen te zien.
Hoewel het aantal in behandeling zijnde schadeclaims nog steeds
toeneemt, is de stijging in het totale aantal claims tussen 2008 en 2009
minder groot dan met de voorgaande jaren.
De belangrijkste oorzaak voor de stijging van het aantal claims in 2009 zijn
de claims die betrekking hebben op het gebruik van het benzeenhoudende
PX-10. Van de 270 in 2009 nieuw ingediende claims gaan er 110 over een
mogelijke blootsteling aan benzeenhoudend PX-10. Als de in totaal (18 in
2008 en 110 in 2009) 128 aan PX-10 gerelateerde claims buiten
beschouwing worden gelaten dan zou het totaal aantal letselschadeclaims
voor 2009 op 719 zijn uitgekomen.
Het relatief hoge aantal uitzendinggerelateerde claims dat in 2009 in
behandeling was valt op. Van de uitzendinggerelateerde claims staat het
grootste deel in relatie tot de uitzendingen naar Libanon (119) en
voormalig Joegoslavië (127). Naar aanleiding van de inzet in Afghanistan
en Irak zijn er respectievelijk 16 en 18 schadeclaims in behandeling. Ten
opzichte van de voorgaande jaren is er sprake van een relatief grote
toename van de uitzendinggerelateerde claims. Deze toename kent twee
redenen. Ten eerste zijn er in de loop van het afgelopen jaar veel van de
eerder gestuite claims daadwerkelijk in behandeling genomen en ten
tweede plaats heeft een betere registratie en automatisering van de
claims er toe geleid dat een beter inzicht bestaat in de achtergronden.
Onder leiding van de Nationale Ombudsman is er buiten het sectoroverleg Defensie met de centrales van overheidspersoneel gesproken
over mogelijke oplossingsrichtingen.
4.8 Uitgaven voor zorg
In bijlage 6.3 van de begroting van Defensie voor dit jaar is een overzichtsconstructie opgenomen van de uitgaven voor postactieve veteranen en de
uitgaven voor zorg en nazorg. Op het niet-beleidsartikel 90 Algemeen is
voor de materiële zorgverlening een bedrag van ruim € 125 miljoen aan
uitgaven begroot. In tabel 11 treft u een overzicht aan.
In overeenstemming met de motie Aasted-Madsen (Kamerstuk 30 139,
nr. 69) wordt bezien of het mogelijk is te komen tot een verruiming van de
HGIS-afspraken over de financiering van de kosten van crisisbeheersingsoperaties met betrekking tot de zorgkosten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 139, nr. 75

32

4.9 Kaderwet Veteranen
Er is de afgelopen maanden hard gewerkt aan een concept-Kaderwet
Veteranen.
Met het wetsvoorstel zal invulling worden gegeven aan de afspraak in het
regeerakkoord om de zorg voor veteranen te verbeteren en te bezien of
daarvoor wetgeving moet worden voorbereid. Het wetsvoorstel verankert
de verantwoordelijkheid van Defensie voor de erkenning en waardering
en voor de zorg voor veteranen. De verantwoordelijkheid van Defensie
voor de zorg voor veteranen is in het wetsvoorstel afgebakend en in het
verlengde gelegd van de verantwoordelijkheid van de ministers van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid en Volksgezondheid, Welzijn en Sport
voor de sociale zekerheid en de zorg in Nederland. In het wetsontwerp
wordt ook uitvoering gegeven aan de met algemene stemmen aangenomen motie-Pechtold c.s. (Kamerstuk 30 139, nr. 67). Ingevolge deze
motie wordt niet alleen de gewezen militair, maar ook de militair in
werkelijk dienst die heeft deelgenomen aan een uitzending ter handhaving
of bevordering van de internationale rechtsorde als veteraan aangemerkt.
In maart van dit jaar is de concept Kaderwet veteranen aanvaard in de
Ministerraad. Het wetsvoorstel is vervolgens ter advisering aangeboden
aan de Raad van State. Na ontvangst van het Advies van de Raad van
State zal het wetsontwerp ter behandeling aan de Tweede Kamer worden
aangeboden. Naar verwachting zal dit nog voor het zomerreces kunnen
gebeuren.
Het wetsvoorstel geeft een wettelijke basis aan de volgende onderdelen
van het veteranenbeleid:
– de activiteiten op het gebied van de erkenning van en de waardering
voor veteranen;
– de samenwerking bij de uitvoering van de aanspraken op grond van de
sociale werknemersverzekeringen en de Kaderwet militaire pensioenen;
– de samenwerking tussen civiele en militaire zorginstellingen bij de
maatschappelijke opvang en de geestelijke gezondheidszorg voor
veteranen;
– de bevordering van wetenschappelijk onderzoek naar aandoeningen in
verband met uitzending;
– de verwerking van persoonsgegevens van veteranen met het oog op
identificatie, informatievoorziening en wetenschappelijk onderzoek;
– de afdoening van klachten van veteranen over de uitvoering van het
veteranenbeleid;
– de verantwoording van de doeltreffendheid en de effecten van het
veteranenbeleid aan de Staten-Generaal.
Deze onderdelen van het veteranenbeleid zijn grotendeels al gerealiseerd
en krijgen met de inwerkingtreding van de Kaderwet Veteranen een
wettelijke basis. Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur kunnen
nadere regels worden gesteld voor de erkenning en waardering van
veteranen, de verwerking van de persoonsgegevens van veteranen en de
afdoening van klachten van veteranen.

5. BELEIDSVOORNEMENS
In hoofdstuk 2 is uiteengezet wat er in de afgelopen vijf jaren voor de
veteranen is bereikt. Dit is verder uitgewerkt in de hoofdstukken 3 en 4.
Deze resultaten zijn onder meer behaald door de intensieve samenwerking met de verschillende partijen die betrokken zijn bij het veteranen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 139, nr. 75

33

beleid. Ik heb ook uiteengezet dat bepaalde onderwerpen nog verder
moeten worden uitgewerkt. Mijn ambitie is het huidige beleid voort te
zetten en waar mogelijk te verbeteren. De rondetafelconferentie is daarbij
van grote waarde geweest. Ik ben dan ook voornemens om elk jaar een
rondetafelconferentie te organiseren.
Voor de komende rapportageperiode heb ik de volgende beleidsvoornemens:
–

–

–

–
–
–

–
–

–

–
–

–
–

een rondetafelconferentie organiseren om het beleid met parlementariërs, vertegenwoordigers van veteranen en deskundigen te evalueren
en vooruit te kijken;
het opstellen van een Integraal Zorgconcept Defensie voor de
zorgketen van aanstelling tot overlijden van de militair en zijn
thuisfront;
ondertekenen van het convenant LZV waardoor de verantwoordelijkheid voor de zorg aan veteranen beter wordt afgebakend en de taken
en bevoegdheden van de RZO sterker zijn geformuleerd;
het zorgdragen voor en financieren van maatschappelijk werk voor
veteranen;
voor het einde van 2010 een overkoepelende centrale Klachtencommissie voor veteranen en dienstslachtoffers instellen;
samen met de politie bezien of kan worden gekomen tot doelgerichte
interventies in het kader van hulpverlening en ordehandhaving onder
meer door in te zetten op het versterken van de vroegtijdige signalering door de politie en het bijdragen aan de doorontwikkeling van
gerichte hulpverlening door Defensie;
signaleren en oplossen van interpretatieproblemen bij het werken met
de protocollen LOK en PTSS;
voortzetten van het onderzoek van het Universitair Medisch Centrum
Groningen naar de betrouwbaarheid van de nieuwe schattingsmethodiek;
de regels met betrekking tot het gebruik van VRS bezien om proactiever in contact te kunnen komen met die postactieve veteranen die
zich niet in hebben laten schrijven bij het Vi;
de nieuwe veteranen, postactieven en MOD in 2010 van een pas
voorzien;
aantrekkelijker maken van het bezit van de veteranenpas voor vooral
veteranen van de jonge generatie en MOD, door het koppelen aan voor
de deze groepen aantrekkelijke aanbiedingen;
het herijken van het beleid voor postactieven;
richtlijnen opstellen voor het oprichten, beheren en ontmantelen van
monumenten en het bijschrijven van namen van gesneuvelde
militairen, vooral om de last voor de nabestaanden te beperken.

Beleidsvoornemens voor de komende vijf jaren.
Voor de komende vijf jaren zal de aandacht liggen op:
– verder inrichten van de zorgketen voor militairen, veteranen en MOD.
– Daarbij zal de interactie tussen de verschillende vormen van zorg en
zorgverleners verder worden uitgewerkt en vastgelegd in protocollen.
Aanvullend wordt een betere balans aangebracht tussen invaliditeitspercentage, carrièreperspectief en de vergoeding. Daarbij moet
worden verzekerd dat de zorgverlening en het toekennen van
aanspraken goed op elkaar zijn afgestemd. Ook kan de informatievoorziening verbeterd worden zodat de zorgvrager weet waar hij recht op
heeft en waar de zorg te halen is. Daarover zal ik met alle betrokken
partijen in overleg gaan.
– verder inrichten van de zorgketen voor het thuisfront van militairen,
veteranen en MOD. Het Integraal Zorgconcept Defensie zal worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 139, nr. 75

34

–

–
–

–

geëvalueerd en bijgesteld op grond van lopende en eventuele nieuwe
onderzoeken. Daarbij wordt nadrukkelijk gekeken naar de positie van
de individueel uitgezonden militair.
betere probleemsignalering door de commandant (SMT, uitkeuring en
exitgesprekken) maar ook door de instanties die het eerste contact
hebben met de veteraan zoals de eerstelijns civiele gezondheidszorg
en de politie.
in contact komen met de jonge generatie postactieve veteranen en
MOD.
De ervaring leert dat de huidige initiatieven weinig jonge generatie
postactieve veteranen en MOD aantrekt, terwijl het contact met deze
doelgroep zo belangrijk is. Momenteel wordt bekeken of het VRS beter
gebruikt kan worden voor het actief onderhouden van contact en het
aanbieden van de zorg mogelijk te maken. Ook wordt gekeken naar het
aantrekkelijker maken van landelijke, regionale en lokale activiteiten,
en dagen voor MOD voor jonge deelnemers. Ook wordt het ingeschreven staan bij het Vi aantrekkelijker gemaakt door het koppelen van
meer faciliteiten aan het bezit van de veteranenpas. Ten slotte wordt
invulling gegeven aan de wens van de veteranenverenigingen om
voorlichting te geven aan de nieuwe veteranen.
Ten slotte zal ik jaarlijks een rondetafelconferentie Veteranenbeleid
organiseren om het beleid te evalueren en om vooruit te kijken.

De minister van Defensie,
E. van Middelkoop

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 139, nr. 75

35

Tabel 1: Overzicht postactieve veteranen
1990

2005

2010

2015
(prognose)

WO2
Nederlands-Indië
Nieuw-Guinea
Korea
Vredesmissies

135.000
120.000
27.000
3.000
8.000

16.500
60.000
20.000
2.000
47.500

5.000
35.000
15.000
1.000
55.000

2.000
20.000
13.500
500
70.000

Totaal

293.000

146.000

111.000

106.000

(Bron Vi, standdatum 010410)

Tabel 2: Het aantal vredesmissieveteranen met een veteranenpas.
Periode

Per 1 april
2009

Per 1 april
2010

Missies voor 1979
Missies vanaf 1979

57.897
17.598

55.153
19.675

Totaal

75.495

74.828

Per 1 april
2009

Per 1 april
2010

244.000
83.000
90.000
8.000
63.000

250.000
93.000
97.000
9.000
51.000

(Bron Vi, standdatum 010410)

Tabel 3: Aantal postactieve veteranen in VRS
Status in VRS

Totaal opgenomen
Waarvan overleden
Gekoppeld met GBA
In het buitenland
Niet gekoppeld met GBA (80+ ers)
(Bron VRS, standdatum 010410)

Tabel 4: Overzicht vredesoperaties in de periode 1 april 2009 tot 1 april 2010 (ad
artikel 1, onderdeel a, onder 1°, VVHO).
Inzet in het kader van de Nederlandse bijdrage aan de/het:
United Nations Truce Supervision Organization (UNTSO)
European Union Force in en rond voormalig Joegoslavië (EUFOR), m.i.v. 2 december 2004
KFOR, m.i.v.11 juni 1999
Operatie Enduring Freedom in gebied van verantwoordelijkheid van USCENTCOM m.i.v. 5 nov
2001
International Security Assistance Force (ISAF) in Afghanistan, inclusief het C130 detachement in
Termez, Oezbekistan en inclusief airbase Minhad, Verenigde Arabische Emiraten en inclusief
locatie Arifjan, Koeweit, m.i.v. 21 december 2001 en het AWACS detachement op Ab Shaik Isa
Bahrain m.i.v. 21 februari 2010
European Union Police Mission (EUPM), m.i.v. 21 mei 2002
NAVO Trainingsmissie in Irak (NTM-I), m.i.v. 20 februari 2005
European Union Border Assistance Mission Rafah (EU BAM Rafah) in Israël, m.i.v. 25 januari
2006
United Nations Mission in Sudan (UNMIS) in Soedan, m.i.v. 4 maart 2006
European Union Security Sector Reform Mission in Democratic Republic Congo (EUSEC DRC) in
de Democratische Republiek Congo, m.i.v. 15 mei 2006
Security Sector Reform Mission in Burundi (SSR Burundi), m.i.v. 1 januari 2007
Operatie Active Endeavour (OAE) in het Middellandse Zeegebied, m.i.v. 22 april 2007
European Union Police Mission (EUPOL) in Afghanistan, m.i.v. 15 juni 2007
Light Support Package t.b.v. opbouw United Nations Assistance Mission in Darfur (UNAMID),
m.i.v. 13 augustus 2007;
European Union Rule of Law Mission in Kosovo (EULEX Kosovo), m.i.v. 1 januari 2008
African Union Mission in Soedan (Ethiopie) m.i.v. 1 september 2009
United States Security Coordinator (USSC) Dayton in Ramallah m.i.v. 1 december 2009
(Bron Regeling voorzieningen bij vredes- en humanitaire operaties, standdatum 010410)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 139, nr. 75

36

Tabel 5: Overzicht van de aanvragen van de Operationele Commando’s voor de
«Herinnerings-medaille Vredesoperaties» (HVO) vanaf 2005, gebaseerd op tijdstip van
aankomst. De tabel geeft een indicatie van het aantal militairen dat werd
uitgezonden.
HVO met missiegesp (*)

2005

2006

2007

2008

2009

UNFICYP
UNTSO
EUMM
KFOR
ISAF
Enduring Freedom
EUPM
Stabilisation Force Irak
SFOR/EUFOR
EUFOR

11
9
5
3
2274
1453
28
640
29
1037

10
10
6
8
6176
139
11
1
–
875

15
11
3
42
5893
10
9
–
–
180

6
1
–
16
5381
5
–
–
–
97

6
–
–
53
5027
4
1
–
–
96

Totaal

5489

7236

6163

5506

5187

(*) Diverse missies zijn vanaf 2005 beëindigd. Dit betreft: SFOR, Luchtverdediging Turkije,
UNMEE-Djibouti, UNMIL, UNIPTF, UNMIBH, WEU MAPE, OVSE Abanië, OVSE Moldavië,
FEDMAC, BALKAN Luchtoperaties, Essential Harvest, ECPA, OVSE Macedonië, Mine Action
Centre, EU Concordia en Amber Fox.

HVO met generieke gesp (*)

2005

2006

2007

2008

2009

VN Operaties
NAVO Operaties
EU Operaties
Multinationale Operaties
NL SSR Operaties

7
31
9
4
–

217
31
66
5
2

475
84
10
3
5

574
14
85
–
13

49
207
269
–
49

Totaal

51

321

577

686

574

(*) Vanwege beeïndiging van diverse missies zijn vanaf 2005 geen HVO’s meer toegekend voor
de OVSE operaties.

HVO

2005

2006

2007

2008

2009

Totaal

5540

7558

6740

6192

5761

(Bron: Chapeau! Afdeling Decoratiebeleid & Toekenning onderscheidingen, Hoofddirectie Personeel, standdatum 010410)

Tabel 6: Aantal toegekende Draaginsignes Gewonden in de laatste vijf jaar.
Onderscheiding
Postactieve veteraan
Actief dienende militair

2005

2006

2007

2008

2009

65
7

75
1

101
22

87
30

100
41

(Bron: Chapeau! Afdeling Decoratiebeleid & Toekenning onderscheidingen, Hoofddirectie Personeel, standdatum 010410)

Tabel 7: Aantal Dapperheidsonderscheidingen die zijn toegekend vanaf 2005.
Onderscheiding

2005

2006

2007

2008

2009

MWO 4
Bronzen Leeuw
Bronzen Kruis
Kruis van Verdienste
Vliegerkruis

–
–
–
2
–

1
1
–
–
–

–
–
–
5
–

1
–
2
11
–

–
2
1
6
–

Totaal

2

2

5

14

9

(Bron: Chapeau! Afdeling Decoratiebeleid & Toekenning onderscheidingen, Hoofddirectie Personeel, standdatum 010410)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 139, nr. 75

37

Tabel 8: Aantal aanvragen (eventueel postuum) voor veteranen vanaf 2005.
Onderscheiding

2005

2006

2007

2008

2009

49

62

40

81

88

33
31
113

29
65
156

19
64
123

39
65
185

1
60
149

Mobilisatie Oorlogskruis (WO II)
Ereteken voor Orde en Vrede
(Indië)
Nieuw-Guinea Herinneringskruis
Totaal

(Bron: Chapeau! Afdeling Decoratiebeleid & Toekenning onderscheidingen, Hoofddirectie Personeel, standdatum 010410)

Tabel 9: Aantal gastoptredens van postactieve veteranen voor het scholenproject per
kalenderjaar
Soort onderwijs
Primair (Basisonderwijs)
Secundair (Voortgezet onderwijs)
Speciale projecten (PABO, scouting, rijksinrichting, musea)

2007

2008

2009

38
11
13

31
24
12

23
27
21

(Bron Comité Nederlandse Veteranendag, standdatum 010410)

Tabel 10: Overzicht begrote subsidies en uitgaven voor postactieve veteranen en zorg
in 2010
Omschrijving uitgaven voor erkenning en waardering

X 1000 €

Ondersteunen Nederlandse Veteranendag
Subsidie Stichting Veteranen Instituut
Ondersteunen Stichting Veteranen Platform
In stand houden Veteranen Registratiesysteem
Ondersteunen invoering defensiepassen voor veteranen, post-actieven en
dienstslachtoffers
Bijdragen aan onderzoeken (onder andere CMH)
Ondersteunen veteranenzaken door operationele commando’s
Diverse uitgaven uitvoering veteranenbeleid

2.400
5.350
158
30

Totaal

10.714

50
1.025
1.439
262

(Bron: Rijksbegroting 2010, 6.3 bijlage – Overzichtsconstructie van de uitgaven voor veteranen en
de uitgaven voor zorg en nazorg)

Tabel 11: Overzicht uitgaven voor zorg
Omschrijving uitgaven voor zorg

X 1000 €

Invaliditeitspensioenen
Nabestaandenpensioenen
Sociale Zorg
Uitvoering van het Zorgloket MOD
Raad van Toezicht Zorg en Onderzoek
Ondersteuning organisatie dag voor de MOD

83.811
30.062
8.363
2.635
168
300

Totaal

125.339

(Bron: Rijksbegroting 2010, 6.3 bijlage – Overzichtsconstructie van de uitgaven voor veteranen en
de uitgaven voor zorg en nazorg )

Begroting Landelijk Zorgsysteem Veteranen

X 1000 €

Personeel
Uitvoering LZV 2009

200.000
405.000

Totaal

605.000

(Bron LZV, standdatum 010410)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 139, nr. 75

38

Tabel 12: Overzicht letselschade procedures
Letselschadeprocedures

2006

2007

2008

2009

Lichamelijk letsel
Ongevallen
Asbest
Medische kunstfouten
Lichamelijk onverklaarbare klachten
Stralingszaken
PX10
Overig
Psychisch letsel
Waarvan stuitingen

437

413

36
3

28
4

46

292
166

481
212
113
62
27
7
18
42
303
123

518
208
75
48
23
2
128
34
329
55

Totaal

483

705

784

847

Uitzendinggerelateerde claims in behandeling
Nieuw ingediende claims
Waarvan uitzend gerelateerd

82
152
25

125
192
166

152
148
45

318
270
34

Lopende procedures
Stuitingen
Subtotaal
Primaire fase
Bezwaarfase
Beroep bij de Rechtbank
Hoger beroep bij de Centrale Raad van
Beroep

483

384
54
18

705
166
539
388
95
32

784
123
661
499
105
36

847
55
792
638
107
35

27

24

21

12

(Bron DCJDV afdeling claims standdatum 010410)

Tabel 13: Kengetallen maatschappelijk werk voor veteranen 2008 en 2009

Aantal dossiers per 1 januari
Aantal inschrijvingen voor hulpverlening
Aantal uitschrijvingen voor hulpverlening
Aantal dossiers per 31 december

Aantal
2008

Aantal
2009

1111
708
522
1297

1297
761
749
1309

(Bron Vi, standdatum 010410)

Tabel 14: Percentage aanmeldingen voor hulpverlening in 2008 en 2009
Leeftijd
Percentage
2008
Percentage
2009

≤30

31–40

41–50

51–60

61–70

71–80

>80

Onb.

11

24

14

7

8

14

21

0

8

23

15

8

6

11

26

3

(Bron Vi, standdatum 010410)

Tabel 15: Percentage aanmeldingen voor hulpverlening in 2008 en 2009 naar missie
Missie

Percentage
2008

Percentage
2009

2
17
6
2
8
3
5
10
2
4

3
22
5
1
17
3
14
14
4
6

Tweede Wereldoorlog
Nederlands-Indië
Nederlands Nieuw-Guinea
Korea
Libanon
Cambodja
UNPROFOR Bosnië-Herzegovina
IFOR/SFOR/EUROR Bosnië-Herzegovina
KFOR Kosovo
SFIR Irak

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 139, nr. 75

39

Missie

Percentage
2008

Percentage
2009

4
37

6
5

ISAF/OEF Afghanistan
Overige
(Bron Vi, standdatum 010410)

Tabel 16: Inventarisatie Kamerstukken met relatie tot Veteranen(zorg) periode 1 april
2009–1 april 2010
Kamerstuk

30 139 nr. 55 (met
bijlage)
30 139 nr. 56
30 139 nr. 57
30 139 nr. 58 (met
bijlage)
30 139 nr. 59
30 139 nr. 60
30 139 nr. 61
30 139 nr. 62
30 139 nr. 63 (met
bijlagen)
30 139 nr. 64
30 139 nr. 65
30 139 nr. 66
30 139 nr. 67

30 139 nr. 68
30 139 nr. 69
30 139 nr. 70 (met
bijlage)
30 139 nr. 71
30 139 nr. 72

31 700 X nr. 113
(met bijlage)
31 700 X nr. 114
(met bijlage)
3016
3023
31 700 X nr. 127
31 700 X nr. 130
32 123 X nr. 8
32 123 X nr. 31
32 123 X nr. 34
32 123 X nr. 35
32 123 X nr. 37
Beantwoord maar
niet ingeboekt
nr. 57, pag.
5159–5161

Onderwerp

Korte inhoud

Datum

Kamerstukken nummer 30139
Veteranenzorg
Voortgang uitvoering veteranenbeleid

100609

Veteranenzorg

250609

Lijst vragen en antwoorden over
voortgang uitvoering veteranenbeleid
Veteranenzorg
Verslag notaoverleg
Veteranenzorg
Aanbieding rapport evaluatie functioneren MGGZ
Veteranenzorg
Veteranen Platform
Veteranenzorg
Evaluatie proef vereenvoudigde
nazorgvragenlijst militairen
Veteranenzorg
Verankering zorgplicht, erkenning en
waardering veteranen in wetgeving
Veteranenzorg
Ledentelling Veteranen Platform
Veteranenzorg
Adviezen Raad voor civiel-militaire Zorg
en Onderzoek (RZO)
Veteranenzorg
Gevolgen «wetgeving van Van Dijk»
Veteranenzorg
Medaille-uitreikingen op publieke
locaties
Veteranenzorg
Stand van zaken overleg schadeloosstelling veteranen
Veteranenzorg
Motie actief dienenden die op buitenlandse missie zijn geweest aanmerken
als veteraan
Veteranenzorg
Motie betrekken militaire vakbonden bij
nazorg voor militairen
Veteranenzorg
Motie zorgkosten uitgezonden
defensiepersoneel
Veteranenzorg
Advies programmering onderzoek naar
MGGZ en LZV
Veteranenzorg
Verslag algemeen overleg
Veteranenzorg
Lijst van vragen en antwoorden over
advies onderzoek MGGZ en LZV
Overige Kamerstukken
Begrotingsstaten
Jaarverslag IGK 2008
MinDef 2009
Begrotingsstaten
Jaarverslag IMG 2008
MinDef 2009
Handelingen
Antwoorden op vragen groeiend aantal
2008–2009
militairen met oorlogsstress
Handelingen
Antwoorden op vragen nazorg
2008–2009
militairen na terugkeer van missies
Begrotingsstaten
Onderzoeken naar PTSS
MinDef 2009
Begrotingsstaten
Antwoorden op vragen Jaarverslag IGK
MinDef 2009
2008
Begrotingsstaten
Antwoorden op vragen Jaarverslag IMG
MinDef 2010
2008
Begrotingsstaten
Voltooiing onderzoeken naar PTSS
MinDef 2010
Begrotingsstaten
Antwoorden op vragen NOVAMinDef 2010
uitzending over PTSS
Begrotingsstaten
Onderzoek functioneren MGGZ
MinDef 2010
Begrotingsstaten
Toelichting comorbiditeit en persoonMinDef 2010
lijkheidsstoornissen
Antwoorden op vragen over veteranen
in gevangenis
Handelingen
Debat naar aanleiding van algemeen
2009–2010
overleg over zorg veteranen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 139, nr. 75

090709
290709
191009
021109
111109
181109
201109
231109
041209
150210
220210

220210
220210
240210
110310
300310

200509
200509
220609
220609
130709
310809
180909
121109
131109
131109
131109
131109
110310

40

Kamerstuk

Onderwerp

Korte inhoud

Datum

nr. 57, pag.
5245–5245

Handelingen
2009–2010

Stemmingen over moties ingediend bij
debat zorg veteranen

110310

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 139, nr. 75

41