Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

34 550 XV

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid (XV) voor het jaar 2017

Nr. 76

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 28 juni 2017
De vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid over de brief van 2 december 2016 over het
Jaarplan 2017 Inspectie SZW (Kamerstuk 34 550 XV, nr. 15).
De vragen en opmerkingen zijn op 17 mei 2017 aan de Minister van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid voorgelegd. Bij brief van 27 juni 2017
zijn de vragen beantwoord.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Bosman
De adjunct-griffier van de commissie,
Van der Linden

kst-34550-XV-76
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XV, nr. 76

1

Inhoudsopgave
I

II

blz.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van
GroenLinks
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie
50PLUS

2
2
4
4
4

Antwoord / Reactie van de Minister

7

5
5
6

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
In hoeverre is verminderde capaciteit van de Inspectie SZW een gevolg
van programma keuzes die arbeidsintensiever zijn, zoals bij arbeidsmarktfraude waar de focus komt te liggen op onderbetaling en overtredingen
van de Wet minimumloon in plaats van illegale tewerkstelling?
In de brief van de Minister van 23 september 2016 (Kamerstuk 34 550 XV,
nr. 5) wordt aangegeven dat de gemiddelde zaaktijd van 22 uur in 2015 is
opgelopen naar 35 uur in het eerste half jaar van 2016. Welke verwachting
heeft de Inspectie voor het jaar 2017 voor de gemiddelde zaaktijd? Wat is
de oorzaak/zijn de oorzaken van de opgelopen zaaktijd?
Maakt de Inspectie naast een escalatieladder ook gebruik van een
de-escalatieladdeer om invulling te geven aan risico gestuurd toezicht? Zo
ja, op welke manier?
Van welke openbare bronnen maakt de Inspectie gebruik? En hoe wordt
deze informatie op waarde geschat? Op welke manier wordt de integriteit
van bedrijven in acht genomen bij het gebruik van openbare bronnen?
Hoe gaat de Inspectie SZW de schaarste aan kennis aanpakken?
Wat is het effect van schaarste aan kennis op de kwaliteit en kwantiteit van
inspecties?
Kan het terugbrengen van de kennis schaarste binnen de Inspectie SZW
een bijdrage leveren aan een betere inzet van de formatie?
Op welke manier worden de aannames van de Inspectie SZW ten aanzien
van de stijging van ongevallen en klachten onderzocht? Wanneer zal dit
onderzoek gereed zijn?
Zijn deze aannames vertaald in het beleid van de Inspectie?
Wat is de omvang van de niet gerealiseerde reguliere activiteiten door de
Inspectie in 2016?
Welke omvang heeft het na-ijleffect?
Hoe beïnvloedt dit na-ijleffect de verwachting uitgesproken in de brief van
23 september 2016 (Kamerstuk 34 550 XV, nr. 5) dat de werkzaamheden
meer ruimte voor risico gestuurd werk, inspecties gericht op blootstelling
aan gevaarlijke stoffen en Besluit risico’s zware ongevallen (Brzo)
inspecties moet geven? Wat betekent het na-ijl effect voor de inspectiekosten in kader van de Brzo?
Wat is de reden dat de Inspectie aangeeft dat een mogelijk volgende fase
in de openbaarmaking van de inspectieresultaten betrekking zal hebben
op de naleving van de Arbeidsomstandighedenwet en Arbeidstijdenwet?
Waarom is het openbaar maken van de inspectieresultaten wenselijk? En
hoe wordt hierbij zorgvuldigheid in acht genomen? Op welke manier
wordt er door de Inspectie gebruik van nudging? Welke middelen worden
hierbij ingezet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XV, nr. 76

2

Welke uitgangspunten worden gehanteerd voor het bepalen van de
hoogte van de boetes die het Bureau Boete Dwangsom en Inning (BDI)
oplegt?
In figuur 2 is onder het onderdeel Opsporing: vastgesteld nadeel (mln €)
een sterke afname te zien in de ramingen van 2016 en 2017 ten opzichte
van de realisatie in 2015, namelijk van € 66 mln naar € 10–20 mln. Kan de
Inspectie aangeven wat deze daling veroorzaakt?
Hoeveel onderzoeksverzoeken ontvangt de Inspectie jaarlijks van sociale
partners en bewindslieden? Hoeveel capaciteit en tijd nemen deze
verzoeken op jaarbasis in beslag? Kan de Inspectie iets zeggen over de
toegevoegde waarde van deze onderzoeken?
Wordt er gekeken om de capaciteitstoedeling van 20% aan centrale
ondersteuning, zoals management, ICT en HRM, te verminderen? Hoe is
de capaciteitstoedeling over de afgelopen 5 jaar geweest?
Wat is de reden dat 2,6% van de capaciteit door de Inspectie wordt ingezet
op notoire overtreders en misstanden? Wat is de reden dat de Inspectie
SZW meer capaciteit vrij maakt voor het nieuwe programma Participatie
en zelfredzaamheid dan voor bijvoorbeeld notoire overtreders en
misstanden?
Wat is de stand van zaken met betrekking tot de nieuwe inrichting van het
programma bedrijven met gevaarlijke stoffen? Hoe vaak is er een
gefingeerd dienstverband geconstateerd? Om wat voor fraude-bedragen
ging het bij gefingeerde dienstverbanden?
Hoe vaak heeft een gefingeerd dienstverband geleid tot een onderzoek en
vervolging?
Welke concrete stappen neemt de Inspectie om de meldingsbereidheid
van misstanden te vergroten? Wat is de aanleiding dat de Inspectie SZW
zich specifiek gaat richten op de wellnessbranche?
Zijn de inspecteurs van de Nederlandse Voedsel- en Waren Autoriteit
(NVWA) bevoegd en getraind om te kunnen inspecteren op de arbeidsomstandighedenwetgeving?
Welke tijds- en capaciteitsbesparing wordt er bewerkstelligd door de
NVWA te laten inspecteren op arbeidsomstandighedenwetgeving binnen
de horeca?
Vindt deze vorm van taakdeling tussen Inspectie en toezichthouders vaker
plaats? Zo ja, op welke manier en tussen welke inspectie en toezichthouders?
Op welke cijfers baseert de Inspectie SZW zich dat een deel van de
branche de wet- en regelgeving ontduikt en zich bezig houdt met malafide
praktijken? Hoe groot is het deel dat wet- en regelgeving ontduikt en zich
bezig houdt met malafide praktijken?
Heeft het verwijderen van malafide bedrijven uit het SNA-register invloed
op de bedrijfsvoering van deze malafide bedrijven? Om hoeveel malafide
bedrijven gaat het wanneer de Inspectie aangeeft dat minstens 10% haar
activiteiten moeten hebben gestaakt?
Wat is de omvang van de structurele misstanden binnen de schoonmaak?
Waarom verwacht de Inspectie slechts 10% van de totale doelgroep te
bereiken met communicatie? Hoe effectief acht de Inspectie het middel
van communicatie om de doelgroep te bereiken?
Wat is de reden dat de Inspectie SZW geen kwantitatieve doelstellingen
heeft opgenomen in haar programma Misbruik regelingen voor het jaar
2017? De Inspectie heeft een aantal jaren geleden een neerwaartse trend
geconstateerd in de naleving van arbozorgverplichtingen bij met name
het MKB. Kan de Inspectie aangeven wat hier de oorzaak achter is? Ligt dit
aan hoge regel- en administratiedruk bij arbozorg die moeilijk is op te
brengen door kleinere bedrijven? Op welke punten is de ambitie van de
Inspectie nog niet in volle omvang gerealiseerd?
Wat wordt er bedoeld met universeler inzetbaar personeel?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XV, nr. 76

3

Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractie
De leden van de PVV hebben kennisgenomen van het Jaarplan 2017 van
de Inspectie SZW en hebben hierover enkele vragen:
Hoe groot is de pakkans per toezichts-programma?
Hoeveel sancties zijn er per programma opgelegd en welke waren dit?
Zijn er geconstateerde overtredingen, die staan opgesomd op blz 19,
waarbij geen sanctie is opgelegd?
Illegale tewerkstelling
Hoe vaak is het de afgelopen 5 jaar voorgekomen dat bedrijven zonder dat
zij daarvoor een (geldige) vergunning hadden buitenlandse werknemers
in dienst hadden?
Hoe vaak en welke sancties zijn er in geval van illegale werknemerschap
opgelegd?
Is er na beboeting herhaling geconstateerd. Zo ja, hoe vaak en welke
sancties zijn daarop gevolgd?
Wat is de maximale sanctie die is opgelegd voor illegale tewerkstelling?
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie vinden het zeer zorgelijk dat het aantal
meldingen van ongevallen en dodelijke ongevallen stijgt. Als één van de
mogelijke oorzaken wordt genoemd de «nog steeds groeiende schil met
meer zzp’ers en uitzendkrachten». Kan deze aanname nader worden
uitgelegd en geduid? De Inspectie SZW inspecteert toch niet alleen bij
bedrijven met vaste krachten?
In hoeverre is er een relatie te leggen tussen de verminderde capaciteit
van de Inspectie SZW en het toegenomen aantal ongelukken? In het
rapport wordt aangegeven dat vanwege de geringe capaciteit de focus
van de Inspectie vooral gericht is geweest op de hoge risico’s en dat
daarmee de bedrijven met middelhoge en lage risico’s terzijde zijn
geschoven. Kan nader worden gespecificeerd hoeveel ongelukken hebben
plaatsgevonden, in bedrijven met lage, middelhoge of hoge risico’s?
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van het jaarplan van
de Inspectie SZW. Zij hebben enkele vragen.
De leden van de D66-fractie vragen al enkele jaren aandacht voor de forse
terugloop van het aantal inspecties op arbeidsmarktfraude. Zij lezen dat
de Inspectie de inzet afweegt tegen het nagestreefde maatschappelijke
effect. Die keuze valt te billijken, maar gegeven het feit dat de aanpak van
schijnconstructies en onderbetaling een prioriteit is van de Minister,
bevreemdt het deze leden dat de Inspectie de inzet op deze onderzoeken
structureel terugschroeft. Welk maatschappelijk effect wordt hier
nagestreefd? De leden van de D66-fractie merken op dat in het vorige
jaarplan (2016) van de Inspectie SZW het aantal geraamde inspecties Wet
Arbeid Vreemdelingen (Wav), Wet Minimumloon (Wml), Arbeidstijdenwet
(Atw) of Wet Allocatie Arbeidskrachten door Intermediairs (Waadi) 3.800
tot 4.800 bedroeg. In het jaarplan 2017 is de raming voor 2016 teruggeschroefd naar 2.500 – 3.500, zo’n 35 procent lager. Ook voor 2017 is de
inzet beperkt. De leden van de D66-fractie vragen of de Minister gedetailleerd kan toelichten waarom het aantal inspecties in deze categorie wordt
verminderd en wat dit betekent voor het nagestreefde maatschappelijke
effecten. Ook vragen deze leden hoeveel extra inspecteurs er nodig
zouden zijn om het aantal inspecties te verhogen naar de eerder
geraamde 3.800 – 4.800.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XV, nr. 76

4

De leden van de D66-fractie complimenteren de Inspectie SZW voor de
website www.inspectieresultatenszw.nl. Wel vragen zij of de zoekfunctie
kan worden uitgebreid met wel of geen overtreding vastgesteld. Deze
leden zien openbaarmaking van de inspectieresultaten op naleving van de
Arbeidsomstandighedenwet en Arbeidstijdenwet ook als een mogelijke
zinvolle vervolgstap. De leden van de D66-fractie vragen wat er in de weg
staat om inspectieresultaten op deze wetgeving openbaar te maken.
De leden van de D66-fractie lezen dat een groter deel van de inspectiecapaciteit wordt ingezet op ongevallen en signalen vanuit de samenleving.
Deze leden vragen of er ook daadwerkelijk een groei is van het aantal
ongevallen. Ook vragen zij hoe vaak signalen vanuit de samenleving
daadwerkelijk tot een constatering van een overtreding leiden.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van GroenLinks
De leden van de fractie van GroenLinks danken de Minister voor het
toezenden van het jaarplan 2017 van de Inspectie SZW. Inspectie en
handhaving is een cruciaal middel om te komen tot een fatsoenlijke en
eerlijke arbeidsmarkt.
De leden van de fractie van Groenlinks hebben nog enkele vragen over
het jaarplan.
In het jaarplan staat dat wetswijzigingsonderdelen «wijziging stukloonbepaling», «plicht om meerwerk uit te betalen» alsmede het verbod
inhoudingen en de «uitzondering daarop voor kosten van huisvesting en
zorgverzekering» effectiever toezicht op naleving van het minimumloon
mogelijk maken. Ziet de Inspectie nog ruimte voor verbetering van deze
wetten om het toezicht op naleving van het minimumloon eenvoudiger en
effectiever te maken?
Waarom is de raming van het aantal inspecties in 2017 lager dan de
raming in 2016, en zijn beide lager dan de realisatie van het aantal
inspecties in 2015? (figuur 2, pagina 19)
Uit de figuur op pagina 23 blijkt dat dat het programma Schoonmaak
afloopt na 2017. Klopt dit? Waarom is dit het geval? Bij schoonmaak zijn
veel gevallen van onderbetaling en misbruik. Hoe gaat de Inspectie daar
verder op inzetten?
Wat voor handhaving doet de Inspectie om stagemisbruik te voorkomen?
Hoeveel meldingen zijn er bij de Inspectie SZW in 2016 binnengekomen?
Wat wordt gedaan met de meldingen stagemisbruik die bij FNV Jong
binnenkomen?
Het Jaarplan constateert dat in de eerste 6 maanden van 2016 het aantal
dodelijke ongevallen op de werkvloer met 39% is gestegen. De Inspectie
geeft aan de oorzaken van deze uiterst zorgwekkende ontwikkeling te
onderzoeken. Kan de inspectie nader toelichten hoe dit onderzoek wordt
verricht?
De Inspectie geeft aan dat vanaf 2017 de situatie ontstaat dat, indien het
ongevals- onderzoek doorstijgt, ook voor de hoge risico’s de inzet van
capaciteit flink wordt beperkt. Veel gevaarlijk werk wordt door tijdelijke
krachten of zzp’ers verricht. Die blijven vaak buiten het zicht van de
Inspectie SZW en van andere actoren op het gebied van veiligheid. Is de
Inspectie bereid om als tussenmaatregel ook bedrijven die met veel
gevaarlijke stoffen werken zonder vooraankondiging te bezoeken?
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van het Jaarplan 2017
van de Inspectie SZW. Zij hebben hierover nog onderstaande vragen en
opmerkingen.
1. Ontwikkelingen in het werkveld van de Inspectie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XV, nr. 76

5

De leden van de SP-fractie constateren dat de doorgeslagen flexibilisering
van de arbeidsmarkt gevolgen heeft voor de werkzaamheden van de
Inspectie. De leden vrezen dat de Inspectie onvoldoende capaciteit heeft
om de steeds creatievere manieren waarop werkgevers de wet proberen
te omzeilen, effectief aan te pakken. Wat is de beschikbare capaciteit van
de Inspectie en hoe heeft deze zich de afgelopen jaren ontwikkeld?
Waarom wordt gelet op het grote aantal misstanden op de werkvloer de
Inspectie niet uitgebreid? De leden verwachten een uitgebreide reactie op
de geuite zorgen en gestelde vragen.
Kan de Minister reageren op de uitspraak van de FNV: «In plaats van de
grote boeven aan te kunnen pakken, zoals op de Centrale As of bij bouw
van de A2-tunnel, waar tonnen te halen zijn, lijkt de Inspectie vooral achter
de Chinees op de hoek aan te zitten.» Voorts vragen de leden of de
Minister de mening van de vakbond deelt dat zij niet het geld en de
wettelijke bevoegdheid hebben om bijvoorbeeld de administratie in
beslag te nemen en de Inspectie wel. Is het tevens juist dat de Inspectie
wel onderzoeken mag doen maar bij menig geconstateerde overtreding
geen boete kan worden opgelegd omdat er geen boete in de wet staat? (1)
2. Uitgangspunten en optiek voor het inspectiehandelen
De leden merken op dat bij de opsomming van organisaties, diensten en
bedrijven waarmee wordt samengewerkt uitgerekend de Belastingdienst
ontbreekt. Kan de Minister reageren op de volgende uitspraak van de FNV:
«De Belastingdienst zou dit (de inzet van schijnzelfstandigen, SP) kunnen
aanpakken, maar omdat er geen intensieve samenwerking tussen
Inspectie en Belastingdienst van de grond komt, blijven deze misstanden
bestaan. Te weinig bevoegdheden, te weinig mensen in het veld, en te
veel schotten. Handhaving is blijkbaar geen prioriteit voor onze overheid.»
Is de Minister bereid de samenwerking tussen de Inspectie en de
Belastingdienst alsnog te intensiveren?1
5. Bedrijfsvoering
De leden van de SP-fractie waren destijds voorstander van het samengaan
van de Arbeidsinspectie, de Inspectie Werk en Inkomen en de Sociale
Inlichtingen- en Opsporingsdienst in één Inspectie SZW. De leden vragen
zich af hoe de Minister staat tegenover één Nationale Inspectie, in plaats
van de grote hoeveelheid bestaande inspecties, waarin voldoende kennis
en kunde wordt verenigd om misbruik en misstanden snel en grondig te
kunnen onderzoeken.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie 50PLUS
De leden van de fractie van 50PLUS hebben met belangstelling het
inspectieverslag SZW 2017 gelezen. De leden van de 50PLUS-fractie
geven aan de inzet en kundigheid van inspecteurs te waarderen, die
spreken uit het rapport. De voorbeelden spreken voor zich en duidelijk is
dat de Inspectie SZW nog steeds hard nodig is en blijft.
Op pagina 9 spreekt de Inspectie over verschillen in veiligheidscultuur bij
arbeidsmigranten. Ook wordt de meertaligheid genoemd hetgeen kan
leiden tot communicatieproblemen. Ondernemers proberen te profiteren
van de economische ruimte, de Inspectie noemt het uitnutten. Hoe borgt
de Inspectie de verschillende belangen werkgever/werknemer? Hoe
signaleert zij de misstanden die hieruit voortvloeien?
Op pagina 11 wordt gemeld dat het aantal gemelde ongevallen stijgt en
het aantal dodelijke ongevallen stijgt. De Inspectie onderzoekt de
oorzaken, die mogelijk mede kunnen liggen in het groeiende aantal
flexwerkers. Kunt u al wat zeggen over het onderzoek naar de oorzaken? Is
er al meer duidelijkheid?
1

Zie bericht NRC, «Hoe de eigen «cao-politie» de FNV nieuw vuur moet geven», d.d. 29 april
2017.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XV, nr. 76

6

Wij krijgen berichten dat er op de eerste hulpafdelingen een groot aantal
ongevallen binnenkomt van bouwvakkers met een Oost Europese
nationaliteit, herkent de Inspectie dit beeld?
Verder geeft de Inspectie aan dat vanaf 2017 de situatie ontstaat dat,
indien het ongevalsonderzoek doorstijgt, ook voor de hoge risico’s de
inzet van capaciteit flink wordt beperkt.
Voor 50PLUS is het onacceptabel dat zelfs ongevallen met een hoog risico
niet meer onderzocht worden omdat de capaciteit te beperkt is. Hoeveel
extra formatie is er nodig om dit te waarborgen? Wat ons betreft moet
alles op alles gezet worden om dat te realiseren.
Op pagina 16 wordt gemeld dat de Inspectie SZW een stap verder gegaan
is door ook de inspectieresultaten van haar toezicht op de toepassing van
de Wet minimumloon, de Wet arbeid vreemdelingen en de Wet allocatie
arbeidskrachten door intermediairs openbaar te maken; zie
www.inspectieresultatenszw.nl. De wettelijke basis hiervoor komt voort uit
de Wet aanpak schijnconstructies. Wij complimenteren de Inspectie want
de schrijnende voorbeelden in de tuinbouw en de uitzendbranche die
genoemd worden geven aan dat dit echt nodig is en blijft.
Het formatiebudget voor de Inspectie SZW daalt in de periode 2013–2018
als gevolg van de taakstellingen van Rutte I en Rutte II. In hoeverre is de
Inspectie nog in staat met dit afgeslankte budget de ambitieuze
meerjarige doelstellingen te realiseren, zoals verwoord in dit Jaarplan?
Waar treden – nu of in de nabije toekomst – knelpunten of beperkingen
op? De leden van de 50PLUS-fractie verwijzen in dit verband naar het
overzicht op pagina 19 met Kerncijfers Handhaving over de periode
2015–2017 (figuur 2). De cijfers in het overzicht vertonen een neerwaartse
tendens over de jaren.
In het Jaarplan wordt aangegeven dat het belangrijk is de effectiviteit van
de Inspectie kwantitatief te meten, en breder het «maatschappelijk effect»
vast te stellen. De leden van de 50PLUS-fractie zijn het daar volstrekt mee
eens. Bij bepaalde thema’s echter zijn beoogde doelen zeer open en
algemeen geformuleerd. Als voorbeelden kunnen worden genoemd de
thema’s: arbeidsuitbuiting, schijnconstructies, horeca- en detailhandel,
uitzendbureau’s, bouw, misbruik van regelingen, asbest, misstanden en
notoire overtreders, transport en logistiek en arbozorg. Bij andere thema’s
zijn doelen veel concreter, en meer specifiek benoemd. Dit is bijvoorbeeld
het geval bij de thema’s: BRZO-bedrijven, schoonmaak, metaal, psychosociale arbeidsbelasting (PSA) en de agrarische en groene sector. Kan dit
verschil, en daarmee ook het verschil in de mogelijkheid om de effectiviteit van beleid te «meten» en overtuigend vast te stellen, toegelicht
worden? Wordt er voor alle aandachtsvelden en thema’s maximaal
ingezet op het formuleren van concrete, «meetbare» doelen?
II Antwoord/ Reactie van de Minister
Met belangstelling heb ik kennisgenomen van de vragen en opmerkingen
van de commissie Sociale Zaken en Werkgelegenheid inzake het Jaarplan
2017 van de Inspectie SZW. Ik dank de leden van de VVD-fractie, de
PVV-fractie, de CDA-fractie, de D66-fractie, de Groenlinks-fractie, de
SP-fractie en de 50PLUS-fractie voor hun bijdragen.
Ik ga graag in op de gestelde vragen en gemaakte opmerkingen van de
leden van de verschillende fracties. Daarbij houd ik zo veel mogelijk de
indeling van het verslag aan. Waar mogelijk heb ik gelijkluidende vragen
en antwoorden gecombineerd.
De leden van de VVD-fractie vragen in hoeverre de verminderde capaciteit
van de Inspectie SZW een gevolg is van programma keuzes die arbeidsintensiever zijn, zoals bij arbeidsmarktfraude waar de focus komt te liggen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XV, nr. 76

7

op onderbetaling en overtredingen van de Wet minimumloon in plaats
van illegale tewerkstelling.
De capaciteit in termen van mensen en middelen is uitvloeisel van zowel
het meerjarige als jaarlijkse begrotingsproces. De capaciteit vormt
daarmee voor de inspectie in hoge mate een exogeen bepaald gegeven.
De inspectie maakt door middel van haar programmeringsproces,
waarover ze zich verantwoord in jaarplannen en jaarverslagen, keuzes
over de inzet van mensen en middelen binnen de haar toegekende
capaciteit. De samenhang tussen capaciteit en programmeringskeuzes is
inzichtelijk gemaakt in hoofdstuk 2 van het Inspectie Control Framework
(ICF)2.
In de afgelopen jaren zijn taakstellingen doorgevoerd. Bij de verwerking
van de taakstellingen was het uitgangspunt om de inhoudelijke doelstellingen zoveel mogelijk overeind te houden en de taakstelling zoveel
mogelijk met efficiencymaatregelen in te vullen. Zo zijn processen en
organisatie efficiënter ingericht en zijn bijvoorbeeld huisvestingskosten
danig gereduceerd door regionale kantoren te sluiten waardoor toezichthouders vanuit huis werken. De formatie is door taakstellingen teruggebracht met ruim 160 fte.
In de brief van de Minister van 23 september 2016 (Kamerstuk 34 550 XV,
nr. 5) wordt aangegeven dat de gemiddelde zaaktijd van 22 uur in 2015 is
opgelopen naar 35 uur in het eerste half jaar van 2016. De leden van de
VVD-fractie vragen welke verwachting de Inspectie heeft voor het jaar
2017 voor de gemiddelde zaaktijd en wat de oorzaak is/de oorzaken zijn
van de opgelopen zaaktijd?
Zoals aangegeven in de bijstelling van het Jaarplan 2016 is de Inspectie
SZW bezig met de herijking en voortdurende ontwikkeling van haar
werkwijze bij het inspecteren op arbeidsmarktfraude3. De herijking bestaat
uit verschuiving van de focus naar onderbetaling en mogelijke
overtreding van de Wml. Deze nieuwe aanpak betekent dat meer zaken
leiden tot een onderzoek in de administratie van de onderneming en dat
zaken een langere doorlooptijd hebben. De verwachting is dat per zaak
meer onderzoek wordt verricht. Door deze werkwijze komen meer
overtredingen van met name de Wml en de Atw naar voren. Als gevolg
hiervan loopt de gemiddelde zaaktijd op en stijgt het handhavingspercentage. De werkwijze is nog in ontwikkeling. Het is nog te vroeg om een
verwachting voor het gehele jaar 2017 uit te spreken anders dan de in het
jaarplan genoemde kengetallen.
Deze Inspectie wil deze aanpak de komende jaren verder ontwikkelen. De
programma’s richten zich primair op het beoogde maatschappelijke effect
en het meten van de resultaten. Dit roept onder andere de vraag op of de
definitie van een zaak nog recht doet aan de uitgevoerde activiteiten en of
nadere specificering wenselijk is. De effecten van deze nieuwe werkwijze,
de eventueel wenselijke aanpassingen hiervan en de definitie van de zaak
zal de Inspectie in onderlinge samenhang nader bezien.
Voorts vragen de leden van de VVD zich af of de Inspectie naast een
escalatieladder ook gebruik maakt van een de-escalatieladder om
invulling te geven aan risico gestuurd toezicht. Zo ja, willen zij graag
weten op welke manier.
De Inspectie heeft als speerpunt notoire overtreders aan te pakken. De
escalatieladder betekent dat overtreders opnieuw worden gecontroleerd
2
3

Kamerstuk 34 550 XV, nr. 74.
Kamerstuk 34 550 XV, nr. 5.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XV, nr. 76

8

en dat bij herhaalde overtreding een steeds zwaarder instrument worden
ingezet. Hierbij kunnen steeds zwaardere sancties worden toegepast om
naleving te bereiken. Indien bestuursrechtelijke handhaving niet het
gewenste effect heeft, kan een strafrechtelijk traject worden ingezet.
De spiegelbeeldige de-escalatie bestaat eruit dat de Inspectie er vanuit
gaat dat de meeste bedrijven en werknemers er zelf voor zorgen dat er
gezond, veilig en eerlijk gewerkt wordt. De Inspectie kan om redenen van
capaciteit niet overal aanwezig zijn en wil dat ook niet omdat ze alleen
controleert waar risico-indicatoren dat aangeven.
Deze leden van de VVD-fractie informeren naar de openbare bronnen
waar de Inspectie gebruik van maakt en vraagt hoe deze informatie op
waarde wordt geschat. Ook zijn zij benieuwd op welke manier de
integriteit van bedrijven in acht wordt genomen bij het gebruik van
openbare bronnen.
De wijze waarop risico-analyse wordt ingezet, is beschreven in verschillende documenten, zoals: «De inspectiebrede risico-analyse»
(www.inspectieszw.nl/publicaties). Per programma kunnen de gebruikte
gegevens verschillen. Zie bijvoorbeeld sectorrapportages zoals die over
bedrijven met gevaarlijke stoffen waarin de SBI codes (in welke sector of
deelsector is een bedrijf ingedeeld) belangrijk zijn. Binnen het programma
Markttoezicht wordt bij het onderzoek naar personenwerkbakken
bijvoorbeeld gebruik gemaakt van open bronnen om marktdeelnemers te
vinden die hoogwerkers of verreikers gebruiken, verhuren, verkopen en
importeren. Doel hiervan is het terugdringen van het onveilig werken op
hoogte door verkeerd gebruik of onveilige machines.
Tevens zijn de leden van de VVD-fractie benieuwd hoe de Inspectie SZW
de schaarste aan kennis aan gaat pakken. Zij vragen wat het effect is van
schaarste aan kennis op de kwaliteit en kwantiteit van inspecties en of het
terugbrengen van de kennis schaarste binnen de Inspectie SZW een
bijdrage leveren aan een betere inzet van de formatie.
De opmerking in het Jaarplan 2017 over de schaarste aan kennis ziet op
de kanttekening die de Inspectie SZW maakt ten aanzien van de intentie
om het koppelen van eigen data en de samenwerking met andere
diensten, alsmede de intensievere analyses van openbare bronnen, te
verbeteren. De Inspectie ziet daar een duidelijke ontwikkelingsrichting
voor zichzelf, maar erkent dat deze richting wel gepaard gaat met enige
randvoorwaarden. Investering in kennis is één daarvan. Dit ziet op het
opleiden van mensen, het aannemen van meer digitaal en financieel
vaardige medewerkers en het inzetten van substantiële ontwikkelcapaciteit op dataprofielen.
Op 16 mei jl. heb ik het Inspectie Control Framework naar uw Kamer
gestuurd4. In het ICF worden vier punten geïdentificeerd voor het maken
van een (politieke) keuze over de beleidsmatige norm. Eén van deze
punten betreft het investeren in informatiegestuurd werken.
Het Jaarplan constateert dat in de eerste 6 maanden van 2016 het aantal
dodelijke ongevallen op de werkvloer met 39% is gestegen. De Inspectie
geeft aan de oorzaken van deze uiterst zorgwekkende ontwikkeling te
onderzoeken. De leden van de VVD-fractie vragen op welke manier de
aannames van de Inspectie SZW ten aanzien van de stijging van
ongevallen en klachten worden onderzocht. Zij zijn benieuwd wanneer dit
onderzoek gereed zal zijn en of deze aannames vertaald zijn in het beleid
van de Inspectie.

4

Kamerstuk 34 550 XV, nr. 74.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XV, nr. 76

9

De leden van de GroenLinks-fractie vragen de inspectie nader toe te
lichten hoe dit onderzoek wordt verricht.
De leden van de 50PLUS-fractie vragen of er al wat gezegd kan worden
over het onderzoek naar de oorzaken van de stijging van het aantal
gemelde ongevallen en het aantal dodelijke ongevallen en of er al meer
duidelijkheid is.
Het Jaarverslag 2016 van de Inspectie SZW is op 16 mei jl. naar uw Kamer
gestuurd5. In het Jaarverslag geeft de Inspectie een nadere analyse van de
stijging van meldingen van arbeidsongevallen en aantallen dodelijke
ongevallen.
De Inspectie SZW heeft een analyse gedaan die op drie niveaus de
ontwikkelingen en mogelijke oorzaken van arbeidsongevallen in beeld
brengt: op macro-, meso- en microniveau.
Op het macroniveau is een kwantitatieve analyse gedaan. De gebruikte
bronnen zijn de ongevallenregistratie, Arbo in Bedrijf, Arbobalans, data
van CBS, CPB en SCP en RIVM/TNO. De analyse op het tussenliggende
mesoniveau is zowel kwantitatief als kwalitatief van aard. Bronnen zijn
Storybuilder (dit is een tool van het RIVM gericht op ongevalsscenario’s
en achterliggende faalfactoren) en literatuur over ongevallen zoals de
ongevallenrapportages van Inspectie SZW en diverse publicaties over
veiligheidscultuur. Op het microniveau betreft het een kwalitatieve
analyse op 62 dossiers van dodelijke arbeidsongevallen die in 2015/ 2016
hebben plaatsgevonden.
Uit deze analyse blijkt dat er een samenhang is tussen het aantal
geregistreerde arbeidsongevallen en de conjunctuur. Dit wordt bevestigd
op grond van de sectorale opbouw van de economie: de economische
groei in vier grote risicosectoren voor ongevallen (bouw, industrie, handel
en afvalbeheer) is fors groter dan de algehele economische groei. In de
bouwsector uit zich dat in een tekort aan personeel bij een oplopende
orderportefeuille. Het is aannemelijk dat dit leidt tot hogere werkdruk,
langere werktijden, inzet van minder gekwalificeerd personeel en daarmee
een groter risico op arbeidsongevallen in deze sector.6
Voor de Inspectie is de invloed van de economie op het aantal arbeidsongevallen een exogene factor, waarop zij kan reageren door meer capaciteit
in te zetten om het hogere aantal ongevallen te onderzoeken. Dit zal, bij
gelijkblijvende inspectiecapaciteit, ten koste gaan van de risicogerichte
inspecties in bedrijfssectoren.
De leden van de VVD willen weten wat de omvang is van de niet
gerealiseerde reguliere activiteiten door de Inspectie in 2016 en welke
omvang het na-ijleffect heeft? Ook vragen zij hoe dit na-ijleffect de
verwachting uitgesproken in de brief van 23 september 2016 (Kamerstuk
34 550 XV, nr. 5) dat de werkzaamheden meer ruimte voor risico gestuurd
werk, inspecties gericht op blootstelling aan gevaarlijke stoffen en Besluit
risico’s zware ongevallen (Brzo) inspecties moet geven, beïnvloedt. Zij zijn
benieuwd wat het na-ijl effect voor de inspectiekosten in kader van de
Brzo betekent?
Ik ga er vanuit dat met «na-ijleffect» wordt gedoeld op de vraag of in 2017
inspecties ingehaald moeten worden omdat er in 2016 meer reactief werk
was door het onvoorziene effect van gewijzigde regelgeving op de

5
6

Kamerstuk 34 550 XV, nr. 73.
Op pagina 19 tot en met 21 van het Jaarverslag 2016 van de Inspectie SZW wordt hier
uitgebreider op in gegaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XV, nr. 76

10

beoordeling van veiligheidsrapporten en kennisgevingen van
Brzo-bedrijven.
Dit is het geval. Het onvoorziene effect zorgde in 2016 voor een
verschuiving in de balans reguliere inspecties/reactieve werkzaamheden
en in 2017 verschuift die balans terug naar meer reguliere inspecties,
waarbij in de brief van 23 september 2016 is aangegeven dat de balans
tevens wordt beïnvloed doordat er vaker ongevalsonderzoek plaatsvindt
en een bijdrage aan strafrechtelijk onderzoek wordt geleverd. Het is goed
daarbij te bedenken dat de totale hoeveelheid capaciteit voor het
programma daarmee niet wijzigt en dus ook de kosten niet. Zoals in het
Inspectie Control Framework naar voren komt betekent dit dat gemiddeld
aan circa 60 procent van de gemeenschappelijke Brzo-inspecties kan
worden deelgenomen.
Voor de (niet) gerealiseerde activiteiten verwijs ik u naar het jaarverslag
Inspectie SZW 2016.
Voor de inzet van capaciteit en de afwegingen daaromtrent wijs ik op de
brief die ik u Kamer heb gestuurd op 16 mei jl. over het Inspectie Control
Framework. Ik beschouw de opzet van het ICF als informatie voor uw
Kamer en een nieuw kabinet op basis waarvan een besluit kan worden
genomen over de capaciteitsinzet van de Inspectie SZW en de overige
schakels in de handhavingsketen.
Daarnaast vragen de leden van de VVD-fractie wat de reden is dat de
Inspectie aangeeft dat een mogelijk volgende fase in de openbaarmaking
van de inspectieresultaten betrekking zal hebben op de naleving van de
Arbeidsomstandighedenwet en Arbeidstijdenwet. Zij willen weten
waarom het openbaar maken van de inspectieresultaten wenselijk is en
hoe wordt hierbij zorgvuldigheid in acht genomen? De leden van de
D66-fractie vragen of de zoekfunctie kan worden uitgebreid met wel of
geen overtreding vastgesteld.
Op basis van de Wet aanpak schijnconstructies (Was) worden op
bedrijfsniveau sinds 1 januari 2016 resultaten openbaar gemaakt van
inspectieonderzoeken op het terrein van de Wet arbeid Vreemdelingen
(Wav), de Wet allocatie arbeidskrachten door intermediairs (Waadi) en de
Wml. De openbaarmaking in het kader van de Was heeft ook betrekking
op overtredingen op het gebied van de Arbeidsomstandighedenwet. Om
redenen van zorgvuldigheid is destijds echter gekozen voor een
gefaseerde inwerkingtreding van de openbaarmaking van gegevens van
de Inspectie SZW. In dat verband is voorrang gegeven aan openbaar
maken van resultaten van inspectieonderzoek op het terrein van arbeidsmarktfraude. De resultaten van inspectieonderzoeken op het terrein van
de Arbeidsomstandighedenwet worden momenteel nog niet openbaar
gemaakt op bedrijfsniveau.
Met de openbaarmaking van de inspectiegegevens wordt het handelen
van de Inspectie transparant en inzichtelijk gemaakt. Deze transparantie
op zichzelf leidt tot een hogere nalevingsbereidheid, zo is de verwachting.
Tevens biedt het burgers en bedrijven de mogelijkheid om te kiezen voor
bedrijven die de wet hebben nageleefd. Dit is ook de reden waarom zowel
bedrijven die het goed doen als bedrijven die in overtreding zijn, op de
website worden vermeld. Om die reden ben ik er, dit in antwoord op de
leden van de D66-fractie, geen voorstander van om de zoekfunctie uit te
breiden met »er is wel of geen overtreding vastgesteld». Zorgvuldigheid
wordt bereikt doordat precies vast ligt wat wel en wat niet wordt
gepubliceerd. Hiermee zijn bedrijven onderling vergelijkbaar. Daarnaast is
er in de wet een aantal juridische waarborgen opgenomen, die ervoor
zorgen dat de belangen van bedrijven waarvan gegevens openbaar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XV, nr. 76

11

worden gemaakt, worden gediend. Ingeval van een geconstateerde
overtreding wordt aan het bedrijf zelf een zienswijze gevraagd op de
openbaarmaking van de onderzoeksgegevens over het bedrijf. Ook
kunnen bedrijven binnen de daartoe wettelijk gestelde termijnen in
bezwaar gaan en vervolgens beroep aantekenen en kunnen zij om een
voorlopige voorziening vragen. Bedrijven kunnen als de publicatie wordt
doorgezet op eigen verzoek ook een schriftelijke reactie geven die op de
site wordt gepubliceerd.
Deze leden van de VVD-fractie informeren op welke manier er door de
Inspectie gebruik wordt gemaakt van nudging en welke middelen hierbij
worden ingezet.
De Inspectie SZW ontwikkelt een breed instrumentarium dat wordt ingezet
om een zo groot mogelijk maatschappelijk effect te bereiken. Afhankelijk
van de gesignaleerde risico’s en problematiek wordt per programma een
optimale mix van instrumenten ingezet, zoals inspecties, voorlichting,
publiek-private samenwerking, signalering enz. Nudging is een
communicatie-instrument dat aanzet tot onbewuste aanpassing van
gedrag in de gewenste richting en kan daarmee bijdragen aan hogere
naleving. De Inspectie beziet of en waar dit toegepast kan worden. In het
programma arbeidsuitbuiting is bijvoorbeeld onderzocht hoe gebruik
gemaakt kan worden van nudging. Dit heeft geleid tot aanpassing van de
formulieren waarmee potentiële slachtoffers of hun omgeving melding
kunnen doen bij de Inspectie van mogelijke arbeidsuitbuiting.
De VVD-leden vragen voorts welke uitgangspunten worden gehanteerd
voor het bepalen van de hoogte van de boetes die het Bureau Boete
Dwangsom en Inning (BDI) oplegt.
De afdeling Boete, Dwangsom en Inning (BDI) beoordeelt aan de hand van
de door de inspecteurs opgestelde boeterapporten of sprake is van
beboetbare overtredingen van artikelen uit de verschillende arbeidswetten. Bij het bepalen van de hoogte van de boete die aan een
overtreder wordt opgelegd, vormen de boetebeleidsregels die per wet zijn
vastgesteld het uitgangspunt. In die beleidsregels zijn de boetenormbedragen per overtreding vastgesteld. Voor zover de overtreding de
overtreder niet kan worden verweten, wordt geen boete opgelegd. Voorts
kan afwijking van de normbedragen aan de orde zijn, indien in het
desbetreffende geval een in de beleidsregel omschreven matigingsgrond
zich voordoet.
Bij de toepassing van de beleidsregels wordt op grond van artikel 5:46,
tweede lid, van de Algemene wet bestuursrecht in elk concreet geval
beoordeeld of de hoogte van de boete, gelet op alle omstandigheden van
het geval, evenredig is. Indien dat niet het geval is, dient de boete – in
aanvulling op of in afwijking van het beleid – zodanig te worden vastgesteld dat het bedrag daarvan passend en geboden is.
De leden van de VVD-fractie verwijzen naar figuur 2, waar onder het
onderdeel Opsporing: vastgesteld nadeel (mln €) een sterke afname te
zien in de ramingen van 2016 en 2017 ten opzichte van de realisatie in
2015, namelijk van € 66 mln naar € 10–20 mln. Zij vragen of de Inspectie
kan aangeven wat deze daling veroorzaakt.
De cijfers over 2015 tot en met 2017 kunnen niet los gezien worden van
elkaar. Zo laten de cijfers van 2015 en 2016 beduidend hogere bedragen
lieten zien dan de reguliere jaarlijkse raming. Het hoge gerealiseerde
nadeel in 2015 en geraamde nadeel in 2016 is het gevolg van een grote
zaak in de land- en tuinbouw waarbij voor miljoenen aan wederrechtelijk
verkregen voordeel is vastgesteld. Dergelijke zaken komen eens in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XV, nr. 76

12

zoveel jaren op het pad van de Inspectie SZW. Bij dergelijke zaken werkt
de Inspectie onder het gezag van het Openbaar Ministerie (OM). De
reguliere omvang van de door het OM en de Inspectie overeengekomen
raming is 10–20 miljoen per jaar.
Voorts vragen deze leden naar het aantal onderzoeksverzoeken dat de
Inspectie jaarlijks van sociale partners en bewindslieden ontvangt. Zij
willen weten hoeveel capaciteit en tijd deze verzoeken op jaarbasis in
beslag nemen en of de Inspectie iets kan zeggen over de toegevoegde
waarde van deze onderzoeken.
Het ICF geeft inzicht in de verdeling van de capaciteit over de verschillende programma’s. Afgelopen jaren ontving de Inspectie SZW circa 30
verzoeken per jaar van sociale partners om onderzoek te doen naar
naleving van algemeen verbindend verklaarde cao-bepalingen of naar
naleving van artikel 8 van de Waadi. Tot op heden zijn alle ontvangen
verzoeken in behandeling genomen. De duur van een onderzoek varieert
afhankelijk van de omvang ervan.
Voor de toegevoegde waarde van deze onderzoeken verwijs ik u naar de
factsheet «cao- nalevingsonderzoeken door de Inspectie SZW», te vinden
op www.inspectieszw.nl/publicaties
Hierin is beschreven tot welk resultaat, voor zover bekend, genoemde
onderzoeken hebben geleid.
De leden van de VVD-fractie vragen of er wordt gekeken om de capaciteitstoedeling van 20% aan centrale ondersteuning, zoals management,
ICT en HRM, te verminderen en hoe de capaciteitstoedeling over de
afgelopen 5 jaar is geweest.
De leden van de SP-fractie constateren dat de doorgeslagen flexibilisering
van de arbeidsmarkt gevolgen heeft voor de werkzaamheden van de
Inspectie. De leden vrezen dat de Inspectie onvoldoende capaciteit heeft
om de steeds creatievere manieren waarop werkgevers de wet proberen
te omzeilen, effectief aan te pakken. Deze leden vragen wat de
beschikbare capaciteit van de Inspectie is en hoe deze zich de afgelopen
jaren ontwikkeld heeft.
In het rapport «Werken met effect» van ABDTOPConsult is ingegaan op de
(toenemende) taken van de Inspectie SZW, planvorming en procedures en
toenemende druk op het werkterrein van de Inspectie7.
Naar aanleiding van het rapport van ABDTOPConsult is in het jaarverslag
2016 eengedetailleerder inzicht gegeven in de verdeling van de formatie
over de verschillende disciplines en specialismen bij de Inspectie. Het
betreft de onderstaande figuur.

7

Kamerstuk 34 550 XV, nr. 14.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XV, nr. 76

13

Deze figuur maakt inzichtelijk dat de verschillende specialismen en
disciplines binnen de Inspectie onderdeel vormen van een keten om te
kunnen opereren. Mede door de taakstellingen die de afgelopen
kabinetten hebben doorgevoerd, zijn processen en specialismen zo
efficiënt mogelijk ingericht.
In het ICF, dat op 16 mei jongstleden aan uw kamer is gezonden, worden
de mogelijkheden benoemd om door middel van investering de effectiviteit verder te vergroten.
Het rapport van ABDTOPConsult heeft tevens de ontwikkeling van de
capaciteit, mede in het licht van de taakstellingen van de afgelopen jaren,
inzichtelijk gemaakt. Het betreft onderstaande tabel.8
Tabel: Ontwikkeling formatie Inspectie SZW vanaf 2010.
Ontwikkeling
Formatie in fte

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

1. SZW taken
2. SZW taken tijdelijk
3. VWS taken

1.312

1.188

1.178

1.112
7
27

1.060
40
41

1.029
54
55

1.031
58
68

1.031
58
68

1.031
36
68

Totaal

1.312

1.188

1.178

1.146

1.141

1.138

1.157

1.157

1.135

Bron: Rapport «Werken met effect» ABDTOPConsult

* Bovenstaande tabel is exclusief een intensivering naar aanleiding van
een amendement tijdens de begrotingsbehandeling van SZW eind 2016
waarbij voor het team arbeidsmarktdiscriminatie € 0,5 mln. voor 2017 en
€ 0,5 mln. voor 2018 extra beschikbaar wordt gesteld ten behoeve van
inzet op voorlichting en inspecties.
** Vanaf 2019 wordt € 3,4 mln. extra ter beschikking gesteld om de inzet
van de tijdelijke inspectiecapaciteit, ten behoeve van de aanpak van
schijnconstructies en ondersteuning van sociale partners bij het toezicht
op cao-naleving, structureel te maken.
Daarnaast willen de leden van de VVD-fractie weten wat de redenen zijn
dat 2,6% van de capaciteit door de Inspectie wordt ingezet op notoire
overtreders en misstanden en waarom de Inspectie SZW meer capaciteit
vrij maakt voor het nieuwe programma Participatie en zelfredzaamheid
dan voor bijvoorbeeld notoire overtreders en misstanden.
8

Zie Kamerstuk 34 550 XV, nr. 74.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XV, nr. 76

14

De achtergrond van deze keuze is toegelicht in de brief van 23 september
2016.
In 2016 heeft een mid-term review plaatsgevonden van het vierjarenplan.
Daaruit is een herschikking binnen de portefeuille naar voren gekomen.
Doordat de decentralisaties in een andere fase komen, richt de Inspectie
haar toezicht op het stelsel van werk en inkomen meer op de hoofdlijnen.
In plaats van meerdere programma’s, komt er één programma op dat
vlak: participatie en financiële zelfredzaamheid. Tevens wordt een deel van
de (onderzoeks)capaciteit daarmee ingezet voor programma’s als
bedrijven met gevaarlijke stoffen en PSA in plaats van op het werk en
inkomen terrein.
De aanpak van notoire overtreders en misstanden is een prioriteit van de
Inspectie. In het jaarverslag 2016 zijn de resultaten van deze aanpak
toegelicht. In elk van de programma’s van de Inspectie worden notoire
overtreders aangepakt. Het programma verzorgt de coördinatie en een
deel van de herinspecties. Het percentage capaciteit dat naar het
programma gaat, is daarmee geen goede indicator van de inzet die wordt
gepleegd op notoire overtreders. Zie tevens het jaarverslag Inspectie SZW
2016.
Voorts vragen deze leden wat de stand van zaken is met betrekking tot de
nieuwe inrichting van het programma bedrijven met gevaarlijke stoffen?
Het programma Bedrijven met Gevaarlijke Stoffen is in 2016 gestart en
krijgt na evaluatie van een ontwikkeltraject zijn definitieve vorm per 1 juli
2017.
De leden van de VVD-fractie informeren hoe vaak er een gefingeerd
dienstverband geconstateerd is en om wat voor fraude-bedragen het ging.
Ook zijn zij benieuwd hoe vaak een gefingeerd dienstverband heeft geleid
tot een onderzoek en vervolging.
In 2016 heeft de Inspectie SZW 197 onderzoeken verricht naar gefingeerde
dienstverbanden naar aanleiding van een verzoek van de Immigratie- en
Naturalisatiedienst (IND). De IND heeft op basis van de rapporten van
bevindingen van de Inspectie SZW 96 verzoeken voor gezinshereniging/
gezinsvorming afgewezen. Dat aantal kan verder toenemen omdat de
beslissing van de IND in 27 onderzoeken nog niet bekend is. Met deze
onderzoeken is een maatschappelijke schade van naar schatting circa 2
miljoen euro voorkomen.
In 2017 is de Inspectie SZW gestart met een kleinschalige proeftuin om
strafrechtelijk onderzoek in te stellen tegen de werkgever die een
gefingeerd dienstverband heeft afgesloten. Hierover zijn afspraken
gemaakt met het Openbaar Ministerie.
De leden van de VVD-fractie vragen welke concrete stappen de Inspectie
neemt om de meldingsbereidheid van misstanden te vergroten?
De Inspectie SZW investeert continu in het vergroten van de meldingsbereidheid. Zo heeft zij onlangs haar website vernieuwd waarbij ook
aandacht is besteed aan het nog duidelijker positioneren van de
mogelijkheid van het doen van meldingen (www.inspectieszw.nl). Ook is
de website aangepast om het jongeren makkelijker te maken te melden
als zij menen dat sprake is van een werkervaringsplek in plaats van een
stage.
Daarnaast vinden er binnen de diverse programma’s van de Inspectie
diverse activiteiten plaats om te zorgen dat beter wordt gemeld. Zo heeft
het programma Arbeidsuitbuiting bijgedragen aan trainingen van
Fairwork aan gemeenten om de bewustwording van gemeenteambte-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XV, nr. 76

15

naren die in hun dagelijks werk met slachtoffers in aanraking kunnen
komen, te vergroten. Door deze activiteiten wil de Inspectie de meldingsbereidheid te vergroten.
Deze leden vragen wat de aanleiding is dat de Inspectie SZW zich
specifiek gaat richten op de wellnessbranche?
De Inspectie SZW werkt risicogericht en zet de capaciteit in waar het
grootste maatschappelijk effect verwacht kan worden. Uit risicoanalyse
van de Inspectie is gebleken dat de horeca en detailhandel kampen met
hoge risico’s op onderbetaling, illegale tewerkstelling, lange werktijden en
arbeidsuitbuiting. Daarom is in 2016 een meerjarig programma Horeca en
Detailhandel gestart. Binnen de horeca en detailhandel zijn vervolgens op
basis van nadere risicoanalyse een aantal sectoren geselecteerd. Naast de
ambulante handel en de verkoop van levensmiddelen bleken deze risico’s
met name ook in de welnessbranche aanwezig.
Vervolgens vragen de leden van de VVD-fractie of de inspecteurs van de
Nederlandse Voedsel- en Waren Autoriteit (NVWA) bevoegd en getraind
zijn om te kunnen inspecteren op de arbeidsomstandighedenwetgeving.
Ook willen zij weten welke tijds- en capaciteitsbesparing er wordt
bewerkstelligd door de NVWA te laten inspecteren op arbeidsomstandighedenwetgeving binnen de horeca.
In de «aanwijzingsregeling toezichthoudende ambtenaren en ambtenaren
met specifieke uitvoeringstaken op grond van SZW wetgeving» artikel 8.1
is geregeld dat toezichthoudende ambtenaren van de Nedelandse
Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) mede toezicht kunnen houden op de
Arbeidsomstandighedenwet en de Atw met betrekking tot arbeid in de
horeca. De Inspectie SZW heeft hiervoor in het verleden inspecteurs van
de NVWA getraind. De NVWA kan signalen op dit terrein doorgeven aan
de Inspectie SZW. Er zijn geen kwantitatieve gegevens over de capaciteitswinst die dit oplevert.
Zij vragen of deze vorm van taakdeling tussen Inspectie en toezichthouders vaker plaats vindt en zo ja, op welke manier en tussen welke
inspectie en toezichthouders?
Ja, deze vorm van taakverdeling tussen Inspectie en toezichthouders vindt
vaker plaats. Voor het SZW-domein verwijs ik u daarvoor naar de
hierboven genoemde aanwijzingsregeling, waarin is uitgewerkt welke
andere toezichthouders zijn aangewezen om toezicht te kunnen houden
op onderdelen van de arbeidswetgeving.
De leden van de VVD-fractie vragen op welke cijfers de Inspectie SZW zich
baseert dat een deel van de branche de wet- en regelgeving ontduikt en
zich bezig houdt met malafide praktijken. Daarnaast vragen ze hoe groot
het deel is dat wet- en regelgeving ontduikt en zich bezig houdt met
malafide praktijken.
Misstanden met uitzendarbeid vinden met name plaats in sectoren waar
veel gebruik wordt gemaakt van laaggeschoold personeel en er veel druk
op de (arbeids)kosten is door lage winstmarges. Dit leidt tot verschillende
constructies, legaal en soms illegaal. Onderbetaling, illegale tewerkstelling en arbeidsuitbuiting zijn de grootste risico’s.
Gemiddeld trof de Inspectie SZW in 2016 bij 1 op de 3 controles situaties
aan waarbij onze arbeidswetgeving werd overtreden. Het Interventieteam
Aanpak Malafide Uitzendbureaus (AMU) trof zelfs bij 7 op de 10 controles
overtredingen aan, bij zowel uitzendbureaus als inleners.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XV, nr. 76

16

Deze cijfers zijn niet representatief voor de gehele sector. De Inspectie
werkt immers risicogericht. Bovendien gebruiken juist de notoire
overtreders geraffineerde methoden om uit het zicht te blijven. In het ICF
is per programma een raming gemaakt van de inspectiedekking op de
groep bedrijven met hoog risico.
Deze leden willen weten of het verwijderen van malafide bedrijven uit het
SNA-register invloed heeft op de bedrijfsvoering van deze malafide
bedrijven?
Zowel het risico om uit het SNA-register te worden verwijderd, als het
daadwerkelijk verwijderen uit het register kan van invloed zijn op de
bedrijfsvoering van bedrijven. Bij een door een geaccrediteerde inspectieinstelling geconstateerde overtreding van de norm waarop getoetst wordt
voor het keurmerk, dient een onderneming die het keurmerk wil
behouden de afwijking(en) te herstellen. Dit is het corrigerende effect van
het keurmerk.
Er zijn nu circa 4100 ondernemingen gecertificeerd. Gemiddeld worden
500 ondernemingen per jaar uit het register verwijderd. De SNA geeft
deze ondernemingen door aan de Inspectie SZW en de Belastingdienst.
Deze informatie-uitwisseling draagt bij aan het gericht inzetten van de
toezichtscapaciteit en de aanpak van misstanden bij uitzendondernemingen.
In het Algemeen Overleg van 2 november 2016 heb ik toegezegd uw
Kamer te informeren over de belangrijkste redenen waarom deze
ondernemingen het keurmerk verliezen (Kamerstuk 17 050, nr. 532). Deze
toezegging neem ik mee in de brief die ik uw Kamer binnenkort doe
toekomen en waarin ingegaan wordt op de stand van zaken van de
verbetermaatregelen zoals opgenomen in de brief van 19 september
20169.
De leden van de VVD-fractie informeren om hoeveel malafide bedrijven
het gaat wanneer de Inspectie aangeeft dat minstens 10% haar activiteiten
moeten hebben gestaakt en wat de omvang van de structurele
misstanden binnen de schoonmaak is. Zij willen graag weten waarom de
Inspectie verwacht slechts 10% van de totale doelgroep te bereiken met
communicatie en hoe effectief de Inspectie het middel van communicatie
om de doelgroep te bereiken acht.
De exacte omvang van structurele misstanden binnen de schoonmaak is
moeilijk te duiden.
De Inspectie schat op basis van een uitgebreide risicoanalyse dat
ongeveer 1600 bedrijven in de schoonmaakbranche in de categorie hoog
risico vallen.
Eén van de beoogde effecten van het programma schoonmaak in 2017 is
dat minstens 10% van de onderzochte mogelijk malafide schoonmaakbedrijven de activiteiten staakt. Dit sluit aan bij het speerpunt van de
Inspectie om notoire overtreders aan te pakken totdat de nalevingstekorten zijn opgelost. Bij herhaalde overtreding van de arbeidswetgeving
wordt een steeds zwaarder handhavingsmiddel ingezet om de werkgever
tot naleving te bewegen. Deze aanpak kan uiteindelijk tot gevolg hebben
dat notoire niet-nalevers besluiten hun activiteiten te staken. Bij faillissement van malafide bedrijven wordt nagegaan of dat leidt tot her- of
doorstarters die de nodige aandacht van de Inspectie verdienen. Met
inachtneming van de beschikbare capaciteit voor het programma
schoonmaak is de verwachting dat circa 18 van de onderzochte mogelijk
malafide bedrijven de activiteiten staakt.

9

Kamerstuk 17 050, nr. 529.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XV, nr. 76

17

Een minder zwaar instrument is voorlichting, gericht op schoonmaakbedrijven en op hun opdrachtgevers. Omdat de doelgroep gefragmenteerd
is, wordt onder meer gebruik gemaakt van diverse digitale hulpmiddelen
zoals www.zelfinspectie.nl en www.checklistschoonmaak.nl. en sociale
media. Tevens worden de brancheorganisaties ingeschakeld, waarbij ruim
450 schoonmaakbedrijven zijn aangesloten. Beoogd wordt om in ieder
geval 10% van de doelgroep effectief te bereiken. De potentieel te
bereiken doelgroep via deze kanalen is veel groter dan 10%. De inzet van
voorlichting als instrument is met name effectief voor werkgevers en
opdrachtgevers die behoren tot de categorie niet-weters.
Deze leden vragen wat de reden is dat de Inspectie SZW geen kwantitatieve doelstellingen heeft opgenomen in haar programma Misbruik
regelingen voor het jaar 2017.
De Inspectie stuurt nadrukkelijker op maatschappelijk effect en zet daarbij
in op het formuleren van zo concreet en meetbaar mogelijke doelen. De
mate waarin concrete doelformulering mogelijk is, kan echter verschillen
per thema. Waar bijvoorbeeld de omvang van de problematiek (nog) niet
kwantitatief voldoende bekend is, kunnen de doelen algemener zijn
geformuleerd.
De Inspectie heeft een aantal jaren geleden een neerwaartse trend
geconstateerd in de naleving van arbozorgverplichtingen bij met name
het MKB. De leden van de VVD-fractie vragen of de Inspectie kan
aangeven wat hier de oorzaak achter is. Ligt dit aan hoge regel- en
administratiedruk bij arbozorg die moeilijk is op te brengen door kleinere
bedrijven?
Werkgevers zijn verplicht structureel preventief beleid te voeren. De basis
hiervoor is de RI&E. Daarin staan de risico’s die werknemers lopen en de
maatregelen om die risico’s te beheersen. Uit de rapportage van de
Inspectie SZW over de naleving van arboverplichtingen door werkgevers
«Arbo in Bedrijf 2016» (zie www.inspectieszw.nl/publicaties) blijkt dat 45%
van de kleinere organisaties beschikt over een actuele risico inventarisatie
en -evaluatie (RI&E) en bijbehorend plan van aanpak. Van de werkgevers
die geen RI&E hebben, zegt 75% niet te weten dat dit nodig is. De
belangrijkste oorzaken zijn de onbekendheid met de Arbo verplichtingen
of het niet ervaren van risico’s in het bedrijf. De verwachting is dat de
Toekomst Arbeidsgerelateerde Zorg (TAZ) die per 1 juli 2017 in werking
treedt de bekendheid met Arbo verplichtingen zal vergroten.
Deze leden vragen op welke punten de ambitie van de Inspectie nog niet
in volle omvang is gerealiseerd.
De inspectie richt zich, net als het ministerie waarvan ze onderdeel is, op
veilig, gezond en eerlijk werk en bestaanszekerheid voor iedereen. In die
zin is haar ambitie niet gerealiseerd. Bij haar werkzaamheden om de
naleving van onze nationale wet- en regelgeving te bevorderen moet ze
zich voortdurend rekenschap geven van het feit dat ze werkt binnen, zoals
ABDTOPConsult dat noemt, door de politiek te definiëren normen. Het ICF
beoogt het nemen van politieke besluiten over het stellen van die normen,
te faciliteren.
Voorts vragen deze leden wat er wordt bedoeld met universeler inzetbaar
personeel.
De Inspectie SZW streeft er naar een moderne en wendbare organisatie te
zijn waarin via een programmatische en projectmatige werkwijze integraal
en flexibel wordt gewerkt. Na 1 juli 2017 zijn medewerkers verbonden aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XV, nr. 76

18

programma’s, maar daarbinnen nog voornamelijk actief op hun eigen
discipline (eerlijk werk, gezond en veilig werk, bestaanszekerheid).
Momenteel wordt gekeken of, en zo ja hoe, dit te combineren is met de
wens van de Inspectie meer flexibiliteit te creëren om snel in te spelen op
maatschappelijke ontwikkelingen of dat dit vraagt om meer universeel
inzetbaar personeel dat in verschillende disciplines kan optreden.
De leden van de PVV-fractie vragen hoe groot de pakkans per toezichtsprogramma is, hoeveel sancties zijn er per programma opgelegd en welke
dit waren.
De Inspectie SZW berekent niet de pakkans per programma. Op 16 mei jl.
is het Inspectie Control Framework naar uw Kamer gestuurd. In bijlage 3
van het ICF heeft de Inspectie SZW inzichtelijk gemaakt wat de inspectiedekking per toezichtsprogramma is. Hierbij is sprake van twee type
dekkingspercentages: een dekkingspercentage algemeen en een dekkingspercentage voor de groep hoog risicobedrijven.
De Inspectie SZW zet een breed interventiepallet in, waarbij naast het
bestaande sanctie-instrumentarium bijvoorbeeld ook in op publiek-private
samenwerking, voorlichting en handhavingscommunicatie wordt ingezet.
Deze laatstgenoemde interventies dragen evenzeer bij aan een betere
naleving van wet- en regelgeving. Vandaar dat de Inspectie zich in haar
verantwoording over haar behaalde resultaten meer wil richten op het
maatschappelijk effect dat wordt bereikt met de inzet van de instrumentenmix.
Programma

Aantal sancties in 2016

Arbeidsdiscriminatie

130

Agrarisch en Groen

51

Arbo Reactief: ongevallen en meldingen

2.288

Asbest
Arbeidsuitbuiting

187
Nvt, binnen dit programma
worden strafrechtelijke
onderzoeken gedaan. Eventuele
sanctieoplegging gebeurt door
de strafrechter.

Arbo Zorg

298

Bedrijven met Gevaarlijke Stoffen

305

Bouw

1.455

Certificatie

281

Grond-, Weg- en Waterbouw

124

Horeca en Detailhandel

689

Ioniserende Straling

41

Markttoezicht

96

Metaal

537

Misstanden en Notoire Overtreders

49

Misbruik van Regelingen

112

Participatie en Financiële Zelfredzaamheid

n.v.t.

Psycho Sociale Arbeidsbelasting

87

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XV, nr. 76

19

Programma

Aantal sancties in 2016

Schoonmaak

83

Schijnconstructies en CAO-naleving

31

Transport en Logistiek

13

Uitzendbureaus

76

Zorg en Welzijn

35

De Inspectie SZW kent verschillende sancties. Zij kan boetes opleggen of
waarschuwingen geven. Ook kan zij bij herhaling van een overtreding de
onderneming tijdelijk stilleggen. Bovenstaande cijfers zijn een cumulatie
van de diverse handhavingsinstrumenten.
Voorts vragen de leden van de PVV-fractie of er bij de geconstateerde
overtredingen, die staan opgesomd op blz 19, overtredingen zijn waarbij
geen sanctie is opgelegd.
In figuur 2 op blz. 19 van het Jaarplan 2017 zijn percentages vermeld van
inspecties waarbij overtredingen zijn vastgesteld op het terrein van
arbeidsomstandigheden, Brzo en arbeidsmarktfraude (Wav, Wml, Atw,
Waadi). Het uitgangspunt is dat de Inspectie SZW bij een geconstateerde
overtreding van de relevante arbeidswetgeving een handhavingsinstrument inzet, zoals een boete, proces-verbaal, stillegging, eis,
waarschuwing etc. Voor de overtredingen waarvoor op grond van de
arbeidswetten een bestuurlijke boete kan worden opgelegd, legt de
Inspectie in beginsel altijd een boete op. Overeenkomstig artikel 5:41 van
de Algemene wet bestuursrecht wordt echter geen bestuurlijke boete
opgelegd voor zover de overtreding niet aan de overtreder kan worden
verweten. Wanneer een overtreding de overtreder slechts in verminderde
mate kan worden verweten, wordt een boete gematigd.
Deze leden vragen hoe vaak het de afgelopen 5 jaar is voorgekomen dat
bedrijven zonder dat zij daarvoor een (geldige) vergunning hadden
buitenlandse werknemers in dienst hadden.
In de periode 2012 tot en met 2016 zijn er in totaal 6.668 boeterapporten
verzonden aan werkgevers vanwege een geconstateerde overtredingen
van de Wav.
Jaar

Aantal boeterapporten Wav

2012
2013
2014
2015
2016

1.921
1.750
1.175
1.009
813

Totaal

6.668

Ook willen deze leden weten hoe vaak en welke sancties er in geval van
illegale werknemerschap opgelegd zijn.
In de periode 2012 tot en met 2016 is er in totaal voor een bedrag van
€ 110,284 mln. aan boetebeschikkingen opgelegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XV, nr. 76

20

Jaar

Aantal boetebeschikkingen

Boetebedrag

2012
2013
2014
2015
2016

2.190
2.055
1.171
1.044
1.046

€ 33.394.875
€ 30.891.091
€ 20.664.594
€ 11.703.415
€ 13.630.056

Totaal

7.506

€ 110.284.031

De leden van de PVV-fractie vragen of er na beboeting herhaling is
geconstateerd. Zo ja, willen zij weten hoe vaak en welke sancties daarop
zijn gevolgd.
In het antwoord van de vorige deelvraag zijn alle boetebeschikkingen
meegenomen. Onderstaande tabel geeft een overzicht van de Inspectie
van het aantal beboete overtredingen bij hercontroles. Deze aantallen en
bedragen zien op de boetes zijn gebaseerd op de hercontroles die als
zodanig in het systeem geregistreerd staan. Daarnaast zijn overtredende
bedrijven opnieuw beboet bij een hercontrole, zonder dat die controle
door het systeem als «hercontrole» is opgevoerd, bijvoorbeeld als de
hercontrole plaats vond vóórdat de bezwaar- of beroepsprocedure was
afgerond. De tabel bevat dan ook een onderrapportage van het daadwerkelijk aantal boetes dat is opgelegd na herhaalde overtreding.
Jaar

Aantal boetebeschikkingen

Boetebedrag

2012
2013
2014
2015
2016

61
34
35
22
27

€ 703.000
€ 365.000
€ 592.500
€ 235.000
€ 267.000

Totaal

179

€ 2.162.500

Voorts vragen deze leden wat de maximale sanctie is, die is opgelegd
voor illegale tewerkstelling.
In de periode van 2012 tot en met 2016 is de hoogste individuele sanctie
die de Inspectie SZW heeft opgelegd een beschikking uit 2012, waarbij het
ging om een boetebedrag van € 1.936.000.
De leden van de CDA-fractie vinden het zeer zorgelijk dat het aantal
meldingen van ongevallen en dodelijke ongevallen stijgt. Als één van de
mogelijke oorzaken wordt genoemd de «nog steeds groeiende schil met
meer zzp’ers en uitzendkrachten». Deze leden vragen of deze aanname
nader kan worden uitgelegd en geduid. Zij veronderstellen dat de
Inspectie SZW toch niet alleen inspecteert bij bedrijven met vaste
krachten.
Van de flexibele arbeidskrachten onderzoekt de Inspectie alleen ernstige
arbeidsongevallen bij uitzendkrachten, ingeleend personeel en zelfstandigen die werken onder gezag. Ongevallen met zzp-ers vallen alleen onder
de meldingsplicht wanneer sprake is van een gezagsverhouding (en de
zelfstandige daarmee feitelijk werknemer is in de zin van art. 1 van de
Arbowet). Deze ongevallen worden daarom ook niet in alle gevallen aan
de Inspectie gemeld. De Inspectie heeft dus geen representatieve
informatie over het aantal ernstige arbeidsongevallen dat bij deze groep
plaatsvindt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XV, nr. 76

21

Het is aannemelijk dat de absolute en relatieve toename van het aantal
uitzendkrachten, de hoogte van het aantal arbeidsongevallen beïnvloedt.
Van alle meldingsplichtige ongevallen heeft 18,3% betrekking op een
uitzendkracht. Uit onderzoek van het RIVM uit 201410 blijkt dat uitzendkrachten een bijna twee keer zo grote kans hebben op een ernstig
arbeidsongeval in vergelijking met vaste werknemers.(Zie ook het
jaarverlag Inspectie SZW 2016, pagina’s 17 en 18).
Voorts vragen de leden van de CDA-fractie in hoeverre er een relatie is te
leggen tussen de verminderde capaciteit van de Inspectie SZW en het
toegenomen aantal ongelukken.
Er is geen één op één verband tussen controle door de Inspectie SZW en
het voorkomen van ongevallen. Cijfermatig is wel aan te geven dat de
naleving van wettelijke bepalingen door bedrijven verbetert door de op
preventie gerichte risico-gestuurde Inspectieprogramma’s.11 Verbeterde
naleving vermindert logischerwijs het risico op ongevallen.
In het rapport wordt aangegeven dat vanwege de geringe capaciteit de
focus van de Inspectie vooral gericht is geweest op de hoge risico’s en dat
daarmee de bedrijven met middelhoge en lage risico’s terzijde zijn
geschoven. De leden van de CDA-fractie vragen of nader kan worden
gespecificeerd hoeveel ongelukken hebben plaatsgevonden, in bedrijven
met lage, middelhoge of hoge risico’s.
De focus ligt bij de Inspectie SZW inderdaad bij de hoge risico’s. Op basis
daarvan wordt bekeken in welke segmenten van de arbeidsmarkt deze
risico’s zich het sterkst voordoen. Dat heeft geresulteerd in het totale palet
aan programma’s dat de Inspectie nu uitvoert. Deze risicobenadering is
geen maat voor het naleefgedrag van individuele werkgevers binnen een
bepaald segment van de arbeidsmarkt waar zich hoge risico’s voordoen.
De Inspectie zet zich in om met gerichte, afgebakende risicoanalyses zo
goed mogelijk te voorspellen bij welke werkgevers een hogere kans op
niet-naleving bestaat. Het zou echter ondoenlijk om alle werkgevers in
Nederland van een risicokwalificatie te voorzien. Daarom is ook niet te
beantwoorden in hoeverre ongevallen zich hebben voorgedaan in
bedrijven met lage, middelhoge respectievelijk hoge risico’s.
De leden van de D66-fractie vragen al enkele jaren aandacht voor de forse
terugloop van het aantal inspecties op arbeidsmarktfraude. Zij lezen dat
de Inspectie de inzet afweegt tegen het nagestreefde maatschappelijke
effect. Die keuze valt te billijken, maar gegeven het feit dat de aanpak van
schijnconstructies en onderbetaling een prioriteit is van de Minister,
bevreemdt het deze leden dat de Inspectie de inzet op deze onderzoeken
structureel terugschroeft. Zij vragen welk maatschappelijk effect hier
wordt nagestreefd.
Daarnaast merken deze leden actie op dat in het vorige jaarplan (2016)
van de Inspectie SZW het aantal geraamde inspecties Wet Arbeid
Vreemdelingen (Wav), Wet Minimumloon (Wml), Arbeidstijdenwet (Atw)
of Wet Allocatie Arbeidskrachten door Intermediairs (Waadi) 3.800 tot
4.800 bedroeg. In het Jaarplan 2017 is de raming voor 2016 teruggeschroefd naar 2.500 – 3.500, zo’n 35 procent lager. Ook voor 2017 is de
inzet beperkt. De leden van de D66-fractie vragen of de Minister gedetailleerd kan toelichten waarom het aantal inspecties in deze categorie wordt
verminderd en wat dit betekent voor het nagestreefde maatschappelijke
effecten.

10
11

RIVM (2014): Ernstige arbeidsongevallen 1999–2011: trends en ontwikkelingen.
Zie Jaarverslag Inspectie SZW 2016, o.a. pag. 10.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XV, nr. 76

22

De Inspectie SZW heeft de inzet op deze onderzoeken niet teruggeschroefd. Onderzoeken op het terrein van eerlijk werk zijn in de loop der
jaren steeds complexer geworden. Werkgevers gebruiken constructies om
de overtredingen van arbeidswetgeving te verdoezelen en de Inspectie
ziet de afgelopen jaren de juridisering toenemen. De Inspectie heeft hier in
de afgelopen jaren onder meer in haar jaarverslagen over gerapporteerd.
De Inspectie SZW heeft in de bijstelling van het Jaarplan 2016 aangegeven dat zij haar werkwijze inzake inspecties gericht op arbeidsmarktfraude heeft gewijzigd12. Zij heeft hiertoe besloten omdat de problematiek
van onderbetaling en uitbuiting groeit. Sinds 1 januari 2016 wordt daarom
de focus gelegd op onderbetaling en mogelijke overtreding van de Wml.
Hieruit volgt logischerwijze onderzoek op de andere arbeidswetten voort,
zoals controle op de arbeidstijden.
Deze aanpak leidt tot meer onderzoek en meer overtredingen per zaak.
Door deze aanpak leiden meer zaken tot een administratief onderzoek, wat
ertoe leidt dat sprake is van een langere doorlooptijd.
Dit heeft ertoe geleid dat het aantal inspecties op het terrein van eerlijk
werk de afgelopen jaren is teruggelopen. Dit leidt echter wel tot een groter
maatschappelijk effect: bij meer werkgevers wordt door het diepgravender onderzoek overtredingen van een of meerdere arbeidswetten
vastgesteld.
Ook vragen deze leden hoeveel extra inspecteurs er nodig zouden zijn om
het aantal inspecties te verhogen naar de eerder geraamde 3.800 – 4.800.
In de antwoorden op de Kamervragen bij de Begroting van het Ministerie
van SZW, aan Uw Kamer verzonden op 24 november 201613, is aangegeven hoeveel fte er nodig is om het aantal inspecties weer op het niveau
van 2015 te krijgen. Destijds is berekend dat daarvoor circa 100 fte aan
extra inspectiecapaciteit en capaciteit welke het primaire proces ondersteunt (o.a. projectleiders, analisten, medewerkers Boete en Inning) in
2017 nodig is. Dit aantal is niet statisch, maar wordt beïnvloed door onder
andere juridisering, de toenemende complexiteit van onderzoeken – die
doorwerkt in de zaaktijden – en de gevolgde werkwijze, bijvoorbeeld bij
onderbetaling en eventuele aanpassingen in wet- en regelgeving en
jurisprudentie die van invloed zijn op de werkwijze.
Hierbij wordt nog aangetekend dat de Inspectie SZW zich niet richt op een
zo groot mogelijk aantal interventies, maar op een zo groot mogelijk effect
van haar interventies. De Inspectie SZW zet haar capaciteit hierbij
risicogericht in, daar waar de meest hardnekkige problemen zitten en de
kans op effect het grootst is. Doel is om de notoire overtreders en
misstanden aan te pakken. Binnen ieder programma wordt een optimale
mix van instrumenten (inspecties, samenwerking met andere diensten,
branches, voorlichting, signalering etc.) gekozen om de beoogde doelen
en maatschappelijke effecten binnen een programma te bereiken. Dit
betekent dat de Inspectie continu kijkt hoe mensen en middelen zo ingezet
kunnen worden dat het grootste maatschappelijk effect wordt bereikt.
De leden van de D66-fractie complimenteren de Inspectie SZW voor de
website www.inspectieresultatenszw.nl. Deze leden zien openbaarmaking
van de inspectieresultaten op naleving van de Arbeidsomstandighedenwet en Arbeidstijdenwet ook als een mogelijke zinvolle vervolgstap.
De leden van de D66-fractie vragen wat er in de weg staat om inspectieresultaten op deze wetgeving openbaar te maken.

12
13

Kamerstuk 34 550 XV, nr. 5.
Kamerstuk 34 550 XV, nr. 11.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XV, nr. 76

23

Er is destijds bewust gekozen voor een gefaseerde inwerkingtreding van
de openbaarmaking van gegevens van de Inspectie SZW. Dit vanwege een
nauwgezette implementatie, waaronder aanpassing van werkprocessen,
modelcorrespondentie en ICT en met het oog op zorgvuldigheid. In dat
verband is voorrang gegeven aan openbaar maken van resultaten van
inspectieonderzoek op het terrein van arbeidsmarktfraude (inzake Wav,
Waadi en Wml).
De leden van de D66-fractie lezen dat een groter deel van de inspectiecapaciteit wordt ingezet op ongevallen en signalen vanuit de samenleving.
Deze leden vragen of er ook daadwerkelijk een groei is van het aantal
ongevallen.
Het aantal geregistreerde arbeidsongevallen neemt toe. In 2016 steeg het
aantal ongevalsonderzoeken naar dodelijke ongevallen met 13% ten
opzichte van 2015. De daarmee gepaard gaande inspectiecapaciteit is
eveneens fors toegenomen.14 Dit gaat, bij gelijkblijvende capaciteit, ten
koste van op preventie gerichte programma’s.
Ook vragen deze leden hoe vaak signalen vanuit de samenleving
daadwerkelijk tot een constatering van een overtreding leiden.
Het uitgangspunt is dat de Inspectie SZW bij een geconstateerde
overtreding van de relevante arbeidswetgeving in principe altijd een
handhavingsinstrument inzet, zoals een boete, stillegging, waarschuwing
etc. De Inspectie SZW drukt de mate waarin inspecties aanleiding geven
tot een handhavende maatregel uit in het zogenaamde handhavingpercentage: het percentage inspecties dat aanleiding geeft tot een handhavende maatregel van het totaal aantal inspecties. In de afgelopen drie jaar
gaven klachten en signalen uit de samenleving aanleiding tot de volgende
aantallen inspecties met de volgende handhavingpercentages.
Jaar

Aant. inspecties AMF

Aant. Inspecties Arbo

Aant. Inspecties MHC

Totaal

Handhavingspercentage

2014

819

1.148

83

2.050

47%

2015

734

1.217

73

2.024

50%

2016

698

1.183

204

2.085

51%

In het Jaarplan staat dat wetswijzigingsonderdelen «wijziging stukloonbepaling», «plicht om meerwerk uit te betalen» alsmede het verbod
inhoudingen en de «uitzondering daarop voor kosten van huisvesting en
zorgverzekering» effectiever toezicht op naleving van het minimumloon
mogelijk maken. De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de
Inspectie nog ruimte ziet voor verbetering van deze wetten om het
toezicht op naleving van het minimumloon eenvoudiger en effectiever te
maken.
De handhaving van de Wml is arbeidsintensief. Dit heeft te maken met het
feit dat een administratieonderzoek, het horen van werkgever en
meerdere werknemers en het maken van berekeningen onderdelen van
het onderzoek zijn. Wat de handhaving eenvoudiger zou maken is een
wettelijk minimumuurloon. Momenteel is de hoogte van het
minimumloon per uur afhankelijk van het normale aantal uren dat in een
sector als voltijd geldt, de zogenoemde normale arbeidsduur, veelal zoals
die is afgesproken in de cao. Nog afgezien van het feit dat dit tot gevolg
heeft dat het loon dat iemand per uur verdient, mede afhankelijk is van de
sector waarin iemand werkzaam is, betekent dit ook dat civielrechtelijke
14

Zie Jaarverslag 2016 Inspectie SZW.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XV, nr. 76

24

afspraken voor de bestuursrechtelijke handhaving doorslaggevend zijn. In
de praktijk blijkt het uitzoeken van de normale arbeidsduur zeer arbeidsintensief. Een wettelijk minimumuurloon zou het toezicht op de naleving
van Wml vereenvoudigen.
Voorts vragen deze leden waarom de raming van het aantal inspecties in
2017 lager is dan de raming in 2016, en beide lager zijn dan de realisatie
van het aantal inspecties in 2015 (figuur 2 pagina 19).
Zoals aangegeven in de brief van 23 september 2016 over de bijstelling
van het Jaarplan 201615 is de Inspectie bezig met de herijking en
voortdurende ontwikkeling van haar werkwijze bij het inspecteren op
arbeidsmarktfraude. Die herijking bestaat uit verschuiving van de focus op
de Wav (illegale tewerkstelling) naar een focus op onderbetaling. Het
aantal inspecties gaat daardoor omlaag en het handhavingspercentage
omhoog.
Uit de figuur op pagina 23 blijkt dat het programma Schoonmaak afloopt
na 2017. Deze leden willen weten of dit klopt en zo ja, waarom dit het
geval is. Bij schoonmaak zijn veel gevallen van onderbetaling en misbruik.
Zij vragen hoe de Inspectie daar verder op in gaat zetten.
De looptijd van het programma Schoonmaak in de huidige vorm is van
2014 tot en met 2018. Voor afloop wordt in de jaarlijkse programmering
bezien of bijstelling of voortzetting aan de orde is.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen wat voor handhaving de
Inspectie doet om stagemisbruik te voorkomen en hoeveel meldingen er
bij de Inspectie SZW in 2016 zijn binnengekomen. Ook willen ze weten wat
met de meldingen stagemisbruik die bij FNV Jong binnenkomen wordt
gedaan.
De Inspectie SZW verricht onderzoek naar naleving van de Wml om
stagemisbruik tegen te gaan. Ambtenaren van mijn ministerie en van de
Inspectie SZW hebben periodiek overleg met FNV Jong over de binnengekomen meldingen betreffende misbruik van stage na opleiding.
In 2016 heeft FNV Jong 8 organisaties doorgegeven aan de Inspectie SZW
waarover de meeste klachten zijn binnengekomen bij het meldpunt. Voor
de Inspectie SZW is het belangrijk dat de meldingen voldoende concreet
zijn en dat duidelijk wordt wie de werkgever precies is. Bij het merendeel
van deze 8 organisaties ontbraken de adresgegevens, of wilden de
melders anoniem blijven. Anonieme meldingen dragen wel bij aan een
beeld van een sector of branche, maar een onderzoek naar overtreding
van de Wml is pas mogelijk als de werknemer bekend is. Eén organisatie
waar meerdere meldingen betrekking op hadden is in onderzoek
genomen.
De Inspectie geeft aan dat vanaf 2017 de situatie ontstaat dat, indien het
ongevalsonderzoek doorstijgt, ook voor de hoge risico’s de inzet van
capaciteit flink wordt beperkt. Veel gevaarlijk werk wordt door tijdelijke
krachten of zzp’ers verricht. Die blijven vaak buiten het zicht van de
Inspectie SZW en van andere actoren op het gebied van veiligheid. De
leden van de GroenLinks-fractie vragen of de Inspectie bereid is om als
tussenmaatregel ook bedrijven die met veel gevaarlijke stoffen werken
zonder vooraankondiging te bezoeken.
Het toezicht op de hoog risicobedrijven die vallen onder het Besluit
risico’s zware ongevallen 2015 wordt in afstemming en samenwerking
15

Kamerstuk 34 550 XV, nr. 5.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XV, nr. 76

25

uitgevoerd met de toezichthouders van Omgevingsdiensten en Veiligheidsregio’s. De schaarste in toezichtcapaciteit van de Inspectie SZW
wordt groter naarmate het aantal te onderzoeken ongevallen en
incidenten toeneemt. Dit noopt en dwingt al langer tot inventiviteit in de
inzet van het toezicht en de vorm waarin. De inzet van de capaciteit van de
Inspectie SZW voor het gezamenlijk toezicht vindt daarom risicogebaseerd plaats.
Het toezicht op de hoog (Brzo-) risicobedrijven vindt met en zonder
aankondiging plaats. In 2016 was circa een kwart van de uitgevoerde
Brzo-inspecties (deels) onaangekondigd. Met de Monitor «naleving en
handhaving Brzo-bedrijven 2016» die binnenkort aan de Tweede Kamer
wordt aangeboden wordt u nader geïnformeerd.
Met de toezichtsystematiek voor Brzo-bedrijven is systematisch aandacht
mogelijk voor de veiligheid van ingeleende krachten c.q. werknemers van
derden (contractors). Wettelijk zijn de opdrachtgever en opdrachtnemer
gezamenlijk verantwoordelijk voor het voorkomen van zware ongevallen
met gevaarlijke stoffen en het beperken van de gevolgen daarvan.
Voorts vragen deze leden waarom, gelet op het grote aantal misstanden
op de werkvloer, de Inspectie niet uitgebreid wordt. De leden verwachten
een uitgebreide reactie op de geuite zorgen en gestelde vragen.
De Inspectie geeft aan dat vanaf 2017 de situatie ontstaat dat, indien het
ongevalsonderzoek doorstijgt, ook voor de hoge risico’s de inzet van
capaciteit flink wordt beperkt.
Voor 50PLUS is het onacceptabel dat zelfs ongevallen met een hoog risico
niet meer onderzocht worden omdat de capaciteit te beperkt is. Deze
leden vragen hoeveel extra formatie nodig is om dit te waarborgen. Wat
ons betreft moet alles op alles gezet worden om dat te realiseren.
Het formatiebudget voor de Inspectie SZW daalt in de periode 2013–2018
als gevolg van de taakstellingen van Rutte I en Rutte II. De leden van de
50PLUS-fractie vragen in hoeverre de Inspectie nog in staat is met dit
afgeslankte budget de ambitieuze meerjarige doelstellingen te realiseren,
zoals verwoord in dit Jaarplan. Zij willen weten waar – nu of in de nabije
toekomst – knelpunten of beperkingen optreden. De leden van de
50PLUS-fractie verwijzen in dit verband naar het overzicht op pagina 19
met Kerncijfers Handhaving over de periode 2015–2017 (figuur 2). De
cijfers in het overzicht vertonen een neerwaartse tendens over de jaren.
Naar aanleiding van de motie Heerma c.s.16, waarin gevraagd werd om de
toereikendheid van de capaciteit van de Inspectie te onderzoeken, heeft
ABDTOPConsult onderzoek verricht. Het rapport «Werken met effect» is
op 30 november aan uw Kamer aangeboden17. Het rapport concludeert
dat het niet mogelijk is een eenduidig en kwantitatief antwoord te geven
op deze vraag, omdat daarvoor niet de juiste informatie beschikbaar was
en omdat een politiek vastgestelde norm ontbreekt. Wel stelt het rapport
vast dat er sprake is van druk op het terrein van de Inspectie SZW. Eén
van de aanbevelingen uit dit rapport was om een Inspectie Control
Framework op te stellen. Op 16 mei jl. heb ik het ICF naar uw Kamer
gestuurd. Het ICF identificeert vier punten die vragen om, zoals het
rapport «Werken met effect» dit noemt, een (politieke) keuze over de
beleidsmatige norm. Dit betreft:
• Arbeidsomstandigheden: de balans tussen ongevalsonderzoek en
actieve programmering;
• Besluit risico’s zware ongevallen (Brzo): de mate van gezamenlijk
inspecteren met Brzo-partners;
• Informatiegestuurd werken: de mate van gezamenlijke risicoanalyse
met andere bedrijveninspecties en toezichthouders;
16
17

Kamerstuk 34 475 XV, nr. 9.
Kamerstuk 34 550 XV, nr. 14.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XV, nr. 76

26

•

Arbeidsuitbuiting/eerlijk werk: de intensiteit van de aanpak van
uitbuiting, onderbetaling en andere arbeidsmarktfraude.
Als bijlage bij de brief zijn ook vier scenario’s meegestuurd. De scenario’s
geven verschillende combinaties weer van de vier (politieke) keuzes die
het ICF identificeert. Binnen het huidige budget van SZW zijn intensiveringen op de schaal zoals beschreven in scenario’s 2, 3 en 4 niet mogelijk.
Deze scenario’s sluiten aan bij maatregel 171 «Toezicht gezond en veilig
werken en aanpak arbeidsuitbuiting» uit de ombuigings- en intensiveringslijst die ambtelijk Financiën op 3 april jl. gepubliceerd heeft. Zoals ik
in mijn brief van 30 november 2016 heb aangegeven, beschouw ik deze
opzet van het ICF als informatie voor uw Kamer en een nieuw kabinet op
basis waarvan een besluit genomen kan worden over de capaciteitsinzet
van de Inspectie SZW en de overige schakels in de handhavingsketen.
Uit het ICF blijkt dat voor herstel van de balans tussen ongevalsonderzoek
en actieve programmering 40 fte nodig is. Dit betreft capaciteit voor de
gehele handhavingsketen, inclusief bijvoorbeeld voor het Bureau Boete,
Dwangsom en Inning en beleid.
De leden van de SP fractie vragen de Minister te reageren op de uitspraak
van de FNV: «In plaats van de grote boeven aan te kunnen pakken, zoals
op de Centrale As of bij bouw van de A2-tunnel, waar tonnen te halen zijn,
lijkt de Inspectie vooral achter de Chinees op de hoek aan te zitten.»
Ik onderschrijf dit beeld niet. De Inspectie inspecteert risicogericht en richt
zich daarbij op de grootste misstanden en op notoire overtreders. Doel is
om daarbij een zo groot mogelijk maatschappelijk effect te bereiken. De
capaciteit wordt programmatisch ingezet, met name op sectoren en
bedrijven met een hoog risico. Twee van de meerjarige inspectieprogramma’s van de Inspectie zijn specifiek gericht op de bevordering van
eerlijk, gezond en veilig werk in de bouwsector (programma Bouw en
programma Grond-, Weg- en Waterbouw). Daarnaast zijn nog andere
sectoroverstijgende programma’s, zoals Schijnconstructies en AMU actief
in deze sector. De cao-partijen kunnen de Inspectie verzoeken om een
aanvullend onderzoek te doen ter ondersteuning van de naleving van de
cao-voorwaarden.
Voorts vragen deze leden of de Minister de mening van de vakbond deelt
dat zij niet het geld en de wettelijke bevoegdheid hebben om bijvoorbeeld
de administratie in beslag te nemen en de Inspectie wel. Zij vragen of het
tevens juist is dat de Inspectie wel onderzoeken mag doen maar bij menig
geconstateerde overtreding geen boete kan worden opgelegd omdat er
geen boete in de wet staat.18
Het is juist dat de Inspectie SZW over andere en soms meer bevoegdheden beschikt dan sociale partners, ook waar het om de nalevingsteams
gaat zoals Technisch Bureau Bouwnijverheid (TBB) en de Stichting
Naleving Cao voor Uitzendkrachten (SNCU). Mede om die reden is
geregeld dat sociale partners een beroep kunnen doen op de Inspectie
SZW om ter ondersteuning van de cao-partijen onderzoek te verrichten
naar de naleving van cao-bepalingen. Dit kan op grond van artikel 10 van
de Wet op het algemeen verbindend en het onverbindend verklaren van
bepalingen van collectieve arbeidsovereenkomsten (hierna: wet Avv) en
wanneer het om uitzendkrachten gaat op grond van artikel 8 van de
Waadi.

18

Zie bericht NRC, «Hoe de eigen «cao-politie» de FNV nieuw vuur moet geven», d.d. 29 april
2017.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XV, nr. 76

27

De controle op de naleving van een cao-voorwaarden is een zaak van
sociale partners. Gelet op de rol van de sociale partners ligt het hier meer
voor de hand dat de verantwoordelijkheid bij het opleggen van maatregelen, zoals het aanspannen van een gerechtelijke civiele procedure, bij
sociale partners zelf ligt. De bevindingen uit de onderzoeken van de
Inspectie SZW op grond van artikel 10 wet Avv kunnen door sociale
partners gebruikt worden in een gerechtelijke procedure tegen een
werkgever, waarvan zij het vermoeden hebben dat die een cao niet heeft
nageleefd, om zodoende via de rechter de naleving van de desbetreffende
cao-bepalingen te bewerkstelligen.
De leden merken op dat bij de opsomming van organisaties, diensten en
bedrijven waarmee wordt samengewerkt uitgerekend de Belastingdienst
ontbreekt. Zij vragen de Minister te reageren op de volgende uitspraak
van de FNV: «De Belastingdienst zou dit (de inzet van schijnzelfstandigen,
SP) kunnen aanpakken, maar omdat er geen intensieve samenwerking
tussen Inspectie en Belastingdienst van de grond komt, blijven deze
misstanden bestaan. Te weinig bevoegdheden, te weinig mensen in het
veld, en te veel schotten. Handhaving is blijkbaar geen prioriteit voor onze
overheid.» Bovendien vragen zij de Minister of hij bereid is de samenwerking tussen de Inspectie en de Belastingdienst alsnog te intensiveren19.
De Inspectie SZW werkt in de uitoefening van het toezicht nauw samen
met de Belastingdienst. In het programma Aanpak Malafide Uitzendbureaus (AMU) maken de Inspectie en de Belastingdienst bijvoorbeeld
gezamenlijke risicoanalyses en worden inspecties gezamenlijk voorbereid
en uitgevoerd. Zo nodig grensoverschrijdend in samenwerking met de
Benelux-partners. Ook in diverse andere programma’s van de Inspectie
zoals schoonmaak, schijnconstructies, horeca, enz. wordt intensief
samengewerkt met de Belastingdienst, net als in Interventieteams. Zo
worden onder ander gegevens uitgewisseld, opdrachtgevers benaderd,
risicoanalyses en gezamenlijke controles uitgevoerd en signalen uitgewisseld. Kortheidshalve verwijs ik u hiervoor naar het Jaarplan 2017 en
het Jaarverslag 2016 van de Inspectie SZW.
De leden van de SP-fractie waren destijds voorstander van het samengaan
van de Arbeidsinspectie, de Inspectie Werk en Inkomen en de Sociale
Inlichtingen- en Opsporingsdienst in één Inspectie SZW. De leden vragen
zich af hoe de Minister staat tegenover één Nationale Inspectie, in plaats
van de grote hoeveelheid bestaande inspecties, waarin voldoende kennis
en kunde wordt verenigd om misbruik en misstanden snel en grondig te
kunnen onderzoeken.
Ter beantwoording van deze vraag verwijs ik kortheidshalve naar de brief
die de Minister voor Wonen en Rijksdienst op 5 september 2016 aan de
Voorzitter van de Tweede Kamer heeft gezonden20. In deze brief heeft hij
ter beantwoording van een door toenmalig Kamerlid Bashir op 29 juni
2016 gestelde vraag aangegeven, waarom het kabinet niet kiest voor de
totstandkoming van een Nationale Inspectie. In de plaats daarvan geeft
het kabinet de voorkeur aan clustering van rijksinspecties dichtbij hun
beleidskern en werkveld, aan versterking en uniformering van de
onafhankelijke positionering van rijksinspecties ten opzichte van beleidsdepartementen en aan werken als ware er één rijksinspectie door
verregaande samenwerking tussen rijksinspecties. Er zijn momenteel

19

Zie bericht NRC, «Hoe de eigen «cao-politie» de FNV nieuw vuur moet geven», d.d. 29 april
2017.
20
Kamerstuk 34 550 XV, nr. 73.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XV, nr. 76

28

geen ontwikkelingen die aanleiding geven tot een heroverweging van
deze keuzes.
Op pagina 9 spreekt de Inspectie over verschillen in veiligheidscultuur bij
arbeidsmigranten. Ook wordt de meertaligheid genoemd hetgeen kan
leiden tot communicatieproblemen. Ondernemers proberen te profiteren
van de economische ruimte, de Inspectie noemt het uitnutten. De leden
van de 50PLUS-fractie zijn benieuwd hoe de Inspectie de verschillende
belangen werkgever/werknemer borgt.
Voorts vragen deze leden hoe de Inspectie de misstanden die hieruit
voortvloeien signaleert.
De weging van belangen van werkgevers en werknemers vindt in beginsel
op wetsniveau plaats en leidt idealiter tot goed toezichtbare regels. Daar
waar regels in de praktijk niet goed hanteerbaar of handhaafbaar zijn,
signaleert de Inspectie dat. Een voorbeeld daarvan betreft de recente
aanpassingsvoorstellen rond stukloon naar aanleiding van gesignaleerde
problemen met handhaving.
De leden van de 50PLUS-fractie geven aan berichten te krijgen dat er op
de eerste hulpafdelingen een groot aantal ongevallen binnenkomt van
bouwvakkers met een Oost Europese nationaliteit. Zij vragen of de
Inspectie dit beeld herkent.
De Inspectie beschikt niet over gegevens die dit beeld kunnen bevestigen
op ontkrachten.
In het Jaarplan wordt aangegeven dat het belangrijk is de effectiviteit van
de Inspectie kwantitatief te meten, en breder het «maatschappelijk effect»
vast te stellen. De leden van de 50PLUS-fractie zijn het daar volstrekt mee
eens. Bij bepaalde thema’s echter zijn beoogde doelen zeer open en
algemeen geformuleerd. Als voorbeelden kunnen worden genoemd de
thema’s: arbeidsuitbuiting, schijnconstructies, horeca- en detailhandel,
uitzendbureau’s, bouw, misbruik van regelingen, asbest, misstanden en
notoire overtreders, transport en logistiek en arbozorg. Bij andere thema’s
zijn doelen veel concreter, en meer specifiek benoemd. Dit is bijvoorbeeld
het geval bij de thema’s: BRZO-bedrijven, schoonmaak, metaal, psychosociale arbeidsbelasting (PSA) en de agrarische en groene sector. Deze
leden vragen of dit verschil, en daarmee ook het verschil in de
mogelijkheid om de effectiviteit van beleid te «meten» en overtuigend
vast te stellen, toegelicht kan worden. Voorts willen zij weten of er voor
alle aandachtsvelden en thema’s maximaal ingezet wordt op het formuleren van concrete, «meetbare» doelen.
De Inspectie stuurt nadrukkelijker op maatschappelijk effect en zet daarbij
in op het formuleren van zo concreet en meetbaar mogelijke doelen. De
mate waarin concrete doelformulering mogelijk is, kan echter verschillen
per thema. Waar bijvoorbeeld de omvang van de problematiek (nog) niet
kwantitatief bekend is, kunnen de doelen algemener zijn geformuleerd.
Tegelijk zijn niet alle doelen even goed meetbaar, waardoor de te bereiken
resultaten soms minder concreet geformuleerd kunnen worden.
De domeinen waarin de Inspectie opereert worden beïnvloed door veel
verschillende op elkaar inwerkende factoren die van invloed zijn op
naleving. Omdat één op één-causaliteit van het inspectiehandelen in
relatie tot doelbereik niet mogelijk is, heeft de Inspectie er voor gekozen
om plausibiliteit als uitgangspunt te nemen. De mate van effect van
toezicht moet plausibel zijn op basis van een logische redeneerlijn die
onderbouwd wordt met kwantitatieve en kwalitatieve bevindingen van
toezicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XV, nr. 76

29