Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

21 501-30

Raad voor Concurrentievermogen

Nr. 516

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 december 2020
Hierbij bied ik u, mede namens de Staatssecretaris van Economische
Zaken en Klimaat, het verslag aan van een ministeriële videoconferentie
die op 27 november 2020 plaatsvond.
Tijdens deze videoconferentie is door de lidstaten van gedachten
gewisseld over investeringen in onderzoek en innovatie (O&I) in de
context van de Commissiemededeling over de Europese Onderzoeksruimte. Onder de diversenpunten presenteerde het voorzitterschap samen
met de Europese Commissie de voortgang op een aantal O&I-dossiers,
waaronder Horizon Europe.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
I.K. van Engelshoven

kst-21501-30-516
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-30, nr. 516

1

Investeringen in onderzoek en innovatie in de context van de
Europese Onderzoeksruimte
Beleidsdebat
Tijdens de informele videoconferentie van 27 november jl. spraken de
onderzoeksministers over investeringen in onderzoek en innovatie (O&I)
in de context van de Commissiemededeling over de Europese Onderzoeksruimte (ERA)1. Centraal stond de vraag hoe investeringen in O&I
kunnen bijdragen aan nationale ambities voor O&I-hervormingen en aan
een vernieuwde ERA. Ook vroeg het voorzitterschap hoe de Europese
Commissie de lidstaten daarbij kan ondersteunen.
Vicepresident Vestager en Eurocommissaris Gabriel gaven beiden een
introductie op het beleidsdebat. Vestager ging hierbij in op het belang van
excellentie en talent-gedreven O&I. Volgens Vestager dienen lidstaten
naast investeringen in O&I ook hun nationale O&I-beleid te hervormen.
Daarbij is er sterkere synergie met het cohesiebeleid nodig. Gabriel stelde
dat O&I cruciaal is voor de groene en digitale transitie, het competitief
vermogen van Europa en het herstel uit de coronacrisis. Volgens Gabriel
dient Europese excellentie van O&I versterkt te worden en de impact van
O&I-resultaten vergroot te worden.
Tijdens het debat gaven de lidstaten aan overwegend positief te staan
tegenover het in stand houden van de Europese 3% norm voor investeringen in O&I als percentage van het bbp in de totale EU. Een groot deel
van de lidstaten was echter terughoudend bij een additionele ambitie van
1,25% van publieke investeringen in O&I, met name in tijden van
economische crisis. Ook was er terughoudendheid van een aantal
lidstaten met betrekking tot het Commissievoorstel dat minder
O&I-intensieve lidstaten hun investeringen de komende vijf jaar met 50%
verhogen. Daarnaast benadrukten veel lidstaten het belang om breder te
kijken dan enkel investeringen, maar ook naar de impact en effectiviteit
van O&I-beleid te kijken. Een aantal lidstaten onderstreepte hierbij de
noodzaak om samen te werken met de industrie. Verder ging een aantal
lidstaten in op de noodzaak van internationale samenwerking voor het
adresseren van wereldwijde problemen, waarbij ook aandacht werd
gevraagd voor veiligheidsaspecten. Tot slot vroegen bepaalde lidstaten
aandacht voor het uitdragen van Europese normen en waarden, zoals
bijvoorbeeld gendergelijkheid in O&I.
Nederland benadrukte het belang van O&I-investeringen om een
hoogwaardig O&I-klimaat te creëren en om grote maatschappelijke
uitdagingen aan te pakken. Daarnaast stelde Nederland dat het essentieel
is dat excellentie en impact als criteria voor financiering behouden blijven.
Nederland verwelkomde het in stand houden van de 3% norm voor
investeringen in O&I als percentage van het bbp in de totale EU2, waarbij
lidstaten zelf een ambitieuze doelstelling op nationaal niveau kunnen
stellen. Verder benadrukte Nederland dat er ook gekeken moet worden
naar de impact en resultaten van O&I-beleid in plaats van enkel naar
investeringen. Ook stelde Nederland dat onderzoeksinfrastructuren en
innovatieve ecosystemen cruciaal zijn voor publiek-private samenwerkingen. Tot slot gaf Nederland aan dat het verkleinen van de innovatiekloof vooral nationale hervormingen vergt.

1
2

Kamerstuk 22 112, nr. 2967.
De Nederlandse doelstelling is om 2,5% van het bbp aan O&I uit te geven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-30, nr. 516

2

Diversenpunten
Met betrekking tot de stand van zaken van de O&I-dossiers die verband
houden met het Meerjarig Financieel Kader (MFK) 2021–2027, gaf het
voorzitterschap aan dat er goede voortgang is geboekt met de triloog over
Horizon Europe. De afronding van de politieke triloog zal niet eerder
mogelijk zijn dan nadat het MFK formeel is goedgekeurd door de
Europese Raad en het Europees Parlement. Dit geldt ook voor de
afronding van de triloog over het Europees Instituut voor Innovatie en
Technologie (EIT). Eurocommissaris Gabriel benadrukte dat Horizon
Europe en het EIT het hart vormen van het Europese O&I-beleid en
complimenteerde het Duitse voorzitterschap met de bereikte resultaten op
deze dossiers.
Over de partnerschappen onder Horizon Europe gaf Eurocommissaris
Gabriel aan dat er thans 49 in voorbereiding zijn. Bij de partnerschappen
staan meer dan voorheen de strategische prioriteiten van de Europe Unie,
toegevoegde waarde en efficiëntie voorop. De geïnstitutionaliseerde
partnerschappen kennen een eigen rechtsbasis (verordening). Gabriel zei
te verwachten dat de concept-verordening spoedig zal worden gepubliceerd nadat het MFK is goedgekeurd waarna een besluitvormingstraject in
Raadskader volgt onder het inkomend Portugese voorzitterschap.
Met betrekking tot open science benadrukte de Commissie dat de
European Open Science Cloud dit jaar meerwaarde heeft getoond door
het openen en delen van onderzoeksdata in de coronacrisis. Het Open
Science Policy Platform heeft in mei jl. de werkzaamheden onder het
tweede mandaat afgerond. De Commissie beziet momenteel de vervolgstappen om open science te stimuleren door het beoordelingssysteem
van onderzoek te verbeteren, zodat het onderzoekers motiveert om
resultaten te delen en samen te werken.
In relatie tot de publicatie «Improving pandemic preparedness and
management» van de Europese Commissie en de speciale adviseur inzake
COVID-19 Peter Piot, gaf Gabriel aan dat dit rapport tal van aanbevelingen
bevat in het licht van de coronacrisis. Deze zijn gericht op het voorkomen
van de wereldwijde verspreiding van een infectieziekte, het verbeteren
van de coördinatie tussen EU-lidstaten en in internationaal verband
alsmede het versterken van systemen gericht op het voorbereid zijn en
managen van een pandemie.
Tot slot presenteerde het inkomend Portugees voorzitterschap het
werkprogramma voor de eerste helft van 2021. Het Portugees voorzitterschap zal zich in de context van de ERA en in het licht van de coronacrisis
inzetten op een weerbaar Europa. Hierbij legt het voorzitterschap de
nadruk op de sociale dimensie en inclusieve groei, waarbij niemand
achterblijft. Ook wil het Portugees voorzitterschap zich richten op de
groene en digitale transitie en het versterken van internationale
partnerschappen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-30, nr. 516

3