Verbod op gratis
eenmalige
bekers
Onderzoek naar uitvoerbaarheid en
vormgeving

Verbod op gratis eenmalige
bekers
Onderzoek naar uitvoerbaarheid en vormgeving

Deze notitie is geschreven door: Ellen Schep
Delft, CE Delft, september 2020
Publicatienummer: 20.200174.121
Monoverpakking / Dranken / EU-regelgeving / Verboden / Beleidsuitvoering / Maatregelen / Wetgeving /
Handhaving / Wegwerpbekers
Opdrachtgever: Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat
Uw kenmerk: 31160807
Alle openbare publicaties van CE Delft zijn verkrijgbaar via www.ce.nl
Meer informatie over de studie is te verkrijgen bij de projectleider Ellen Schep (CE Delft)
© copyright, CE Delft, Delft

CE Delft
Committed to the Environment
CE Delft draagt met onafhankelijk onderzoek en advies bij aan een duurzame samenleving. Wij zijn
toonaangevend op het gebied van energie, transport en grondstoffen. Met onze kennis van techniek, beleid en
economie helpen we overheden, NGO’s en bedrijven structurele veranderingen te realiseren. Al 40 jaar werken
betrokken en kundige medewerkers bij CE Delft om dit waar te maken.

1

200174 - Verbod op gratis eenmalige bekers – September 2020

Samenvatting
Aanleiding
De EU single use plastic (SUP) richtlijn vraagt aan lidstaten om het gebruik van kunststof
beker- en voedselverpakkingen aanzienlijk te verminderen in 2026 ten opzichte van 2022.
Lidstaten dienen daarom in juli 2021 een maatregelenpakket in te dienen bij de Europese
Commissie. De Nederlandse overheid denkt op dit moment (onder andere) aan het instellen
van een eventueel verbod op gratis uitgifte van eenmalige drinkbekers (bijvoorbeeld bij
kiosken en fastfoodrestaurants), zoals eerder is gedaan bij plastic tasjes.

Doel en aanpak
Het doel van deze studie is om de haalbaarheid en realiteitsgehalte te onderzoeken van een
verbod op het gratis verstrekken van drinkbekers voor eenmalig gebruik. Het gaat
hierbij om een maatregel waarbij retailers een minimumprijs als verplichte vergoeding
voor het gebruik van een beker moeten vragen en deze ook zichtbaar in rekening moet
brengen. De retailer moet de consument de optie geven om gebruik te maken van een eigen
beker. In dat geval mag hij geen vergoeding voor de beker in rekening brengen. Als de
consument wel een eenmalige beker wil gebruiken wordt deze apart in rekening gebracht.
We onderzoeken:
— wat het bereik van de maatregel kan zijn;
— de praktische uitvoerbaarheid van een verbod op gratis plastic bekers op basis van
ervaringen uit het buitenland;
— de invloed van het bedrag op de vermindering van het aantal drinkbekers voor eenmalig
gebruik.
Hiervoor maken we gebruik van bestaande literatuur aangevuld met interviews met buitenlandse partijen waar zulke wetgeving al bestaat of in de maak is.

Resultaten
De belangrijkste bevindingen van de studie zijn:
Het bereik van de maatregel is niet precies bekend. De ordegrootte is drie miljard papieren
bekers en 500 miljoen plastic bekers. Zowel plastic bekers als kartonnen bekers met coating
vallen onder het hoofdstuk consumptievermindering van de SUP-richtlijn. Het is niet precies
bekend om hoeveel bekers dit gaat. Van papieren bekers is een schatting van drie miljard
bekers bekend en van plastic bekers een schatting van 500 miljoen. Een groot deel van de
bekers wordt echter geconsumeerd binnen kantoren, die mogelijk buiten de scope van de
maatregel vallen als de ‘tendency to be littered’ leidend is. Een grove schatting van de
klimaatimpact bedraagt ruim 45 kton CO2-eq.

Op lokaal niveau is er ervaring met de maatregel; op landsniveau zijn
initiatieven in de maak:
Op lokaal niveau is in een aantal steden in de Verenigde Staten en Canada inmiddels
besloten tot de invoering van een verbod op het gratis verstrekken van eenmalige drinkbekers en het daarom vragen van een verplichte vergoeding. In Ierland en Schotland liggen
voorstellen ter consultatie voor een verbod op het gratis verstrekken van eenmalige drinkbekers en het daarom vragen van een verplichte vergoeding. Op lokaal niveau is in een
aantal steden in de Verenigde Staten en Canada inmiddels besloten tot een verbod. In
Berkeley en Watsonville in de VS is de maatregel sinds 2020 van kracht. Het is daar daar dus

2

200174 - Verbod op gratis eenmalige bekers – September 2020

praktisch mogelijk gebleken om een verbod op het verstrekken van gratis drinkbekers in te
voeren. Effecten van de maatregelen in Berkeley en Watsonville zijn nog niet bekend. Ook
ligt een deel van de processen stil door COVID-19.

Draagvlak en bewustwording zijn belangrijke succesfactoren:
Ervaringen laten zien dat het belangrijk is om stakeholders tijdig bij het proces te betrekken om zo draagvlak te creëren. Ook bewustwordingscampagnes bij consumenten zijn
belangrijk. De uiteindelijke wetgeving is relatief summier en vergelijkbaar tussen de
regio’s. In alle landen mogen ondernemers de opbrengsten van de vergoeding houden.

Er lijkt een zwak verband te zijn tussen de prijs van de beker en het effect:
Bij een prijs hoger dan $ 0,17 lijkt pas een consumptiereductie van meer
dan 15% te realiseren. Deze conclusie is gebaseerd op experimenten en
initiatieven bij individuele bedrijven en instellingen. Er is zijn echter nog
geen ervaring met effecten bekend van maatregelen die op lokaal of
landelijk niveau zijn ingevoerd. In de meeste andere regio’s is gekozen voor
een verplichte vergoeding van 25 cent:
Dit bedrag lijkt hoog genoeg voor een gedragsaanpassing, maar is nog wel redelijk in
verhouding tot de kosten van een beker.

Voor bekers is mogelijk een hoger minimumbedrag of aanvullend beleid
nodig dan bij plastic tasjes om de gewenste gedragsverandering te
bewerkstelligen:
Het verbod op uitgifte van gratis plastic tasjes is in veel landen erg effectief gebleken met
reducties van meer dan 70%, ook bij een zeer lage prijs. Toch zijn de resultaten niet éénop-één vertaalbaar, omdat het meenemen van een tas eenvoudiger is dan een beker en een
tas niet altijd nodig is.

3

200174 - Verbod op gratis eenmalige bekers – September 2020

4

200174 - Verbod op gratis eenmalige bekers – September 2020

Summary
Background
Under the EU Single Use Plastics (SUP) directive, by 2026 member states are obliged to have
substantially reduced use of plastic cups and food packaging compared with 2022 levels.
A list of policy proposals to this end must be submitted to the European Commission by July
2021. Among the measures currently being considered by the Dutch government is a
possible ban on free provision of cups at kiosks, fast-food restaurants and suchlike, as is
already the case with plastic bags.

Aim and method
The aim of this study is to examine the theoretical and practical feasibility of a ban on free
issue of single-use cups, with retailers obliged to levy a minimum charge for cup use and
explicitly include this charge on the bill, giving consumers the option of using a cup of their
own, for which there is then no charge. If the consumer still wishes to use a single-use cup,
a separate charge is levied.
Three issues were investigated:
— the potential scope of the measure
— the practical feasibility of a ban on free plastic cups based on experience elsewhere
— the influence of the sum charged on reducing use of single-use cups.
To this end a literature study was carried out, supplemented by interviews with foreign
actors in countries where such legislation is already in force or in preparation.

Results
Main findings
In the SUP directive, the chapter on reducing consumption covers both plastic cups and
plastic-coated paper cups. The precise scope of the Dutch measure is not known, but in the
Netherlands an estimated three billion paper cups and 500 million plastic cups are
consumed annually. A large proportion of these are used at offices, though, which may not
fall under the terms of the directive, as there is no ‘tendency to be littered’. As a rough
approximation, the overall climate impact is a little over 45 kt CO2-eq. per annum.

Local experience; national initiatives underway
In Ireland and Scotland proposals on legislation banning free issue of one-way plastic cups
and instead levying a mandatory charge e are currently in the consultation phase. At the
local level, a number of towns and cities in the United States and Canada have already
introduced a ban. In Berkeley and Watsonville in the US this has been in force since 2020,
and so there have proved to be no practical obstacles to such a ban. What impact the
measures have had is as yet unknown, however. Some of the processes are also on hold as a
result of COVID-19.

Public support and awareness are key factors for success
Experience shows that it is important to involve stakeholders early on, to create support for
such a measure. On the consumer side, public awareness campaigns are also important. The
ultimate legislation is fairly minimal and similar across regions. In all the countries,
retailers may keep the accruing revenue.

5

200174 - Verbod op gratis eenmalige bekers – September 2020

There seems to be weak linkage between charge and impact
A charge of over $0.17 for a single-use cup appears to lead to an over 15% reduction in use.
This conclusion is based on experiments and initiatives by individual companies and
institutions. As yet, however, there are no results indicating the effect of measures
introduced at the local or national level.

Most other regions have opted for a compulsory 25 ct charge
This charge appears high enough to change consumer behaviour, while still reasonably in
line with cup cost.

To achieve the desired behavioural change, for cups there may need to be a
higher minimum charge or additional policy compared with plastic bags
The ban on providing free plastic bags has proved highly effective in many countries,
achieved reductions of over 70%, even with a very low charge. These results cannot simply
be transposed, though, as it is easier for consumers to take along a bag than a cup, while a
bag is not always necessary.

6

200174 - Verbod op gratis eenmalige bekers – September 2020

1

Inleiding

1.1

Aanleiding
De EU single use plastic (SUP) richtlijn vraagt aan lidstaten om het gebruik van kunststof
beker- en voedselverpakkingen aanzienlijk te verminderen in 2026 ten opzichte van 2022.
Lidstaten dienen daarom in juli 2021 een maatregelenpakket in te dienen bij de Europese
Commissie. De insteek van de Nederlandse overheid vanuit het oogpunt van circulaire
economie is om daarbij een verschuiving naar meermalig gebruik te stimuleren en
potentiële negatieve verschuivingseffecten te mitigeren.
De Nederlandse overheid denkt op dit moment (onder andere) aan het instellen van een
eventueel verbod op gratis uitgifte van eenmalige drinkbekers (bijvoorbeeld bij kiosken en
fastfoodrestaurants). In ons eerdere onderzoek concludeerden wij dat een maatregel die
het verbiedt om plastic bekers gratis te verstrekken een potentiële maatregel kan zijn (CE
Delft, 2020). Experimenten in het buitenland tonen aan dat dit deels leidt tot het gebruik
van meermalige bekers in plaats van eenmalige. Dit kunnen bekers zijn die consumenten
zelf meenemen of statiegeldbekers die ter plekke weer ingeleverd worden. Deze maatregel
kan vormgegeven worden vergelijkbaar met het verbod op gratis plastic tasjes in de retail.
Het ministerie heeft CE Delft gevraagd voor onderzoek naar de haalbaarheid en het
realiteitsgehalte van een verbod op gratis drinkbekers. De resultaten zijn weergegeven in
deze notitie.

1.2

Doelstelling en scope onderzoek
In dit onderzoek onderzoeken we:
— wat het bereik van de maatregel kan zijn;
— de praktische uitvoerbaarheid van een verbod op gratis plastic bekers op basis van
ervaringen uit het buitenland;
— de invloed van het bedrag op de vermindering van het aantal drinkbekers voor eenmalig
gebruik.

Scope onderzoek
We onderzoeken een verbod op het gratis verstrekken van drinkbekers voor eenmalig
gebruik. Het gaat hierbij om een maatregel waarbij retailers een minimumprijs als
verplichte vergoeding voor het gebruik van een beker moeten vragen en deze ook zichtbaar in rekening moet brengen. De retailer moet de consument de optie geven om gebruik
te maken van een eigen beker. In dat geval mag hij geen vergoeding voor de beker in
rekening brengen. Als de consument wel een eenmalige beker wil gebruiken wordt deze
apart in rekening gebracht. De opbrengsten van de vergoeding komen ten goede aan de
retailer zelf. Dit is in lijn met het verbod op gratis plastic tasjes en gebruikelijk bij buitenlandse initiatieven. Een alternatief is een heffing waarbij de opbrengsten ten goede komen
aan de overheid. Dit is niet verder onderzocht.

1.3

Leeswijzer
De opzet van de notitie is als volgt:
— in Hoofdstuk 2 gaan we in op het bereik van de maatregel. We onderzoeken hoeveel
eenmalige bekers in Nederland worden verkocht en waar het verbod voor zou gelden;
— in Hoofdstuk 3 onderzoeken we buitenlandse initiatieven waar al een verbod/
verplichte vergoeding geldt en kijken we hoe zo’n verbod praktisch wordt uitgevoerd;

7

200174 - Verbod op gratis eenmalige bekers – September 2020

— in Hoofdstuk 4 onderzoeken we wat de invloed van het bedrag is op de vermindering
van het aantal drinkbekers voor eenmalig gebruik;
— in Hoofdstuk 5 presenteren we onze conclusies.

2

Bereik van de maatregel

2.1

Inleiding
Voor kunststof drinkbekers en voedselverpakkingen voor eenmalig gebruik moeten lidstaten
van de Europese Unie maatregelen treffen waarmee in 2026 een meetbare kwantitatieve
consumptievermindering ten opzichte van 2022 wordt bereikt. In dit hoofdstuk onderzoeken
we welk type eenmalige bekers in Nederland worden verkocht en waar het verbod voor zou
kunnen gelden. We kijken hiervoor naar de definities uit de SUP-richtlijn en ervaringen uit
het buitenland.

2.2

Definities uit de SUP-richtlijn
Onder drinkbekers (doppen en deksels inbegrepen) die onder Artikel 4 van de SUP-richtlijn
vallen, vallen zowel kartonnen bekers met een plastic coating als plastic bekers. Doel van
de SUP-richtlijn is om de milieu-impact van plastic te verlagen. Hierbij is de reductie van
zwerfafval leidend.
Bij de definitie van een beker zijn er twee algemene criteria:
— de beker is voor eenmalig gebruik;
— de beker is gemaakt van plastic (geheel of gedeeltelijk).
Ook bekers die een plastic coating hebben om de functie te vervullen vallen onder de
SUP-richtlijn. Dit betekent dat ook kartonnen koffiebekers met een plastic coating onder de
richtlijn vallen, omdat een drinkbeker zonder plastic coating onbruikbaar is. Effectief vallen
zo alle drinkbekers onder de richtlijn, omdat bekers zonder coating niet op de markt gebracht worden, omdat deze lekken. Hiernaast vallen ook bekers van biologisch afbreekbare
kunststoffen onder de richtlijn.
Er is ook een productspecifiek criterium:
— De beker is bedoeld om gevuld te worden met een drank.
Hiermee vallen bijvoorbeeld bekers voor voedsel zoals yoghurt buiten de scope, maar
bekers gevuld met een yoghurtdrank vallen wel binnen de scope.
In de praktijk gaat het dus om:
— kartonnen bekers met een plastic coating voor eenmalig gebruik (koffie, milkshakes,
e.d.);
— plastic bekers en glazen voor eenmalig gebruik (koffiebekertjes, bekers voor smoothies,
zacht plastic bierglazen, e.d.).

2.3

Aantallen wegwerpbekers
De kennis over het aantal wegwerpbekers dat jaarlijks op de Nederlandse markt wordt
gebracht is beperkt. Op eenmalig plastic producten is geen producentenverantwoordelijkheid en daarom wordt deze stroom minder goed gemonitord dan plastic verpakkingen.
Volgens het RIVM worden plastic bekers niet als verpakking gezien. Hierdoor vallen ze niet
onder de afvalbeheersbijdrage en wordt er voor de inzameling en recycling ook niet betaald
(RIVM, 2019). Ook het Afvalfonds Verpakkingen heeft geen gegevens over deze afvalstroom,

8

200174 - Verbod op gratis eenmalige bekers – September 2020

hoewel wegwerpservies wel bijdrageplichtig is (Afvalfonds Verpakkingen, 2020). In dit
hoofdstuk sommen we de beschikbare informatie op.

Drie miljard koffiebekers
Uit eerder onderzoek komt naar voren dat jaarlijks zo’n drie miljard koffiebekers worden
weggegooid. Op treinstations worden zo’n 30 miljoen warme dranken verkocht en bij tankstations gaat het om ongeveer 39 miljoen warme dranken in wegwerpbekers. Dit betreft in
totaal ruim 2% van de drie miljard weggegooide bekers (CE Delft, 2020). Aanvullend onderzoek laat zien dat bij de Rijksoverheid jaarlijks zo’n 110 miljoen kartonnen bekers worden
gebruikt (De Monitor, 2020). Dit zijn er ongeveer drie per medewerker per dag. Hieruit
blijkt dat werknemers bij bedrijven en de overheid een grote gebruiker zijn van wegwerpbekers. Dit zullen vooral bekers zijn die in automaten worden gebruikt.

500 miljoen plastic wegwerpbekers
Volgens CanalCups worden jaarlijks in Nederland 500 miljoen plastic wegwerpbekers
gebruikt (Smeets, 2019). Het is onbekend wat de herkomst van dit getal is en CanalCups
wilde verder niet meewerken. Ook is niet duidelijk of hier ook koffiebekertjes bij in zitten.

Bijna 30.000 bedrijven
Sira Consulting (2020) onderzocht de bedrijfseffecten van de SUP-richtlijn. Zij berekende
dat er in totaal zo’n 29.000 fastfoodrestaurants, cafetaria’s, ijssalons, eetkramen en
eventcateringbedrijven zijn in Nederland. Dit is de hoofddoelgroep van de regeling.

2.4

Milieu-impact wegwerpbekers
Een grove inschatting van de klimaatimpact van de wegwerpbekers leidt tot een impact van
ongeveer 45 kton CO2-eq. We zijn uitgegaan van het volgende bekergebruik (tussen haakjes
de klimaatimpact per beker) (CE Delft, 2019):
— papieren bekertjes met PE-coating, gebruikt in koffieautomaten (7,7 g CO2-eq. per
beker);
— witte PS-plastic bekers, gebruikt voor koffie/warme dranken (33,8 g CO2-eq. per beker);
— takeawaybekers met deksel (43,7 g CO2-eq. per beker);
— plastic festivalglazen (25,9 g CO2-eq. per beker).
Als er 3 miljard koffiebekers worden gebruikt, en we gaan uit van 2,5 miljard papieren
bekers, 250 miljoen PS-plastic bekers en 250 miljoen takeawaybekers, dan kom je uit op
een totale klimaatimpact van de koffiebekers van 38,6 kton CO2-eq. voor de koffiebekers.
Van de 500 miljoen eenmalige plastic bekers hebben we de 250 miljoen PS-bekers al meegenomen bij bovenstaande berekening. Dan blijven er nog 250 miljoen PET-bekers over met
een totale klimaatimpact van 6,5 kton CO2-eq. In totaal dus ongeveer 45 kton CO2-eq.
Op deze schatting zit wel een onzekerheidsmarge, omdat het precieze aantal en precieze
samenstelling van het bekerverbruik niet bekend is.
Hierbij is ervan uitgegaan dat de bekers niet worden gerecycled. Als de plastic bekertjes
worden gerecycled valt de klimaatimpact ervan een stuk lager uit, voor papier is dit effect
kleiner.

2.5

Locatie van verkoop
De maatregel in Nederland richt zich op ‘on-the-go’-consumptie, ofwel consumptie op een
andere plaats dan waar de drank gekocht is. Leidend hierbij is de ‘tendency to be littered’

9

200174 - Verbod op gratis eenmalige bekers – September 2020

(persoonlijke communicatie ministerie IenW). Dit betekent dat de plaats waar de drank
verkocht wordt bepaald of de beker gratis mag zijn of niet. Dit kan betekenen dat zogenaamde ‘closed-loop settings’ zoals kantoren buiten de scope van de maatregel vallen.

2.6

Ervaringen uit het buitenland
In andere landen en regio’s is de (voorgestelde) wetgeving gericht op een verbod op gratis
uitgifte van alle eenmalige bekers voor dranken, dus zowel papier als plastic. Voor eenmalige bekers moet een verplichte vergoeding worden betaald. Eenmalig is hierbij gedefinieerd als ‘niet bedoeld voor hergebruik’. Uitzondering is het Verenigd Koninkrijk.
In het Verenigd Koninkrijk is een heffing (levy) voorgesteld door het Environmental Audit
Committee van het Lagerhuis. Deze maatregel was alleen gericht op papieren bekers voor
warme dranken. Reden hierachter was dat deze moeilijk te recyclen zijn en de heffing had
het doel om een groter deel van het afval te recyclen. In bijvoorbeeld Berkeley is het verbod zowel gericht op het reduceren van zwerfafval, het verminderen van plasticgebruik als
het verbeteren van recycling. Zodoende vallen zowel plastic als papieren bekers onder de
verplichte vergoeding (Obermeit, 2020). In het buitenland zijn uitzonderingen gericht op
kwetsbare groepen, zoals groepen die in aanmerking komen voor voedselondersteuning en
niet op locatie. Zij kunnen hun bewijs voor het ondersteuningsprogramma (bijvoorbeeld een
pas) gebruiken om voor de uitzondering in aanmerking te komen. Voor ‘closed-loop settings’
wordt in sommige regio’s gekeken naar beleid meer gericht op hergebruik.
In Hoofdstuk 3 gaan we verder in op buitenlandse ervaringen.

2.7

Conclusie
Zowel plastic bekers als kartonnen bekers met coating vallen onder het hoofdstuk
consumptievermindering van de SUP-richtlijn.
Het is niet precies bekend om hoeveel bekers dit gaat. Van papieren bekers is een schatting
van 3 miljard bekers bekend en van plastic bekers een schatting van 500 miljoen. Een grove
schatting van de klimaatimpact bedraagt ruim 45 kton CO2-eq. Een groot deel van de bekers
wordt geconsumeerd binnen kantoren, die mogelijk buiten de scope van de maatregel
vallen als de ‘tendency to be littered’ leidend is. In andere regio’s en landen vallen zowel
plastic als kartonnen bekers onder de maatregel, uitzonderingen zijn met name gericht op
kwetsbare groepen.

3

Uitvoerbaarheid op basis van ervaringen uit het buitenland

3.1

Inleiding
In dit hoofdstuk geven we een overzicht van buitenlandse ervaringen met een verbod op het
gratis verstrekken van bekers voor eenmalig gebruik. We geven een overzicht van de initiatieven en laten zien hoe het verbod tot stand is gekomen en juridisch en praktisch is ingevuld.

3.2

Overzicht ervaringen uit het buitenland
Buitenlandse ervaringen laten zien dat dat het praktisch mogelijk is om een verbod op
gratis drinkbekers in te voeren. In twee steden is inmiddels een verbod ingevoerd; in
verschillende andere steden en landen is een verbod gepland of wordt onderzocht.
Tabel 1 vat de buitenlandse overheidsinitiatieven samen.

10

200174 - Verbod op gratis eenmalige bekers – September 2020

Tabel 1 – Verbod op wegwerpbekers in buitenland en verplichte vergoeding (stand van zaken augustus 2020)
Regio

Status

Hoogte bedrag

Type

Uitzondering

Inwoners

bekers
Ingevoerd
Berkeley, CA, VS

Sinds 1-1-2020, nog

$ 0,25 [€ 0,22]

niet gehandhaafd

Alle

Inwoners die onder

Stad,

eenmalige

(voedsel)ondersteunings-

120.000

bekers

programma’s vallen;
evenementen hebben
plicht om herbruikbaar of
composteerbaar servies te
gebruiken

Watsonville, CA, VS

Sinds 1-1-2020, on

$ 0,10 [€ 0,09]

hold door COVID-19

Alle

Inwoners die onder

Stad,

eenmalige

(voedsel)ondersteunings-

54.000

bekers

programma’s vallen

Gepland
Vancouver, Canada

Santa Cruz, CA, VS

Per 1-1-2021

$ 0,25 [€ 0,16]

Alle

Ziekenhuizen,

Stad,

(minimumprijs)

eenmalige

zorginstellingen,

675.00

bekers

privégebruik

Alle

Inwoners die onder

County,

1-7-2020, uitge-

eenmalige

(voedsel)ondersteunings-

260.00

steld tot 1-1-2021

bekers

programma’s vallen

Alle

N.n.b.

Gepland per

$ 0,25 [€ 0,22]

door COVID-19
Consultatiefase
Toronto, Canada

Consultatiefase

N.n.b.

eenmalige

Stad,
2.900.00

bekers
Ierland

Consultatiefase

Schotland

N.n.b. (10c, 15c

Alle

en 25c zijn

eenmalige

opties)

bekers

N.n.b.

Land,
4.900.00

Consultatiefase, on

N.n.b. (20-25p

Alle

Hergebruik promoten in

Land,

hold door COVID-19

wordt

eenmalige

‘closed-loop’ settings

5.300.00

geopperd)

bekers

zoals kantoren,
evenementen en festivals

Verworpen
Verenigd Koninkrijk

Voorgesteld, maar

25p [€ 0,28]

Papieren

verworpen

(minimumprijs)

bekers voor

n.v.t.

Land,
63.400.000

warme
dranken

Inmiddels is in twee Amerikaanse steden daadwerkelijk een verplichte vergoeding ingevoerd. Het gaat hierbij om het verplicht in rekening brengen als gebruik wordt gemaakt van
een beker voor eenmalig gebruik. Dit zijn Berkeley en Watsonville in Californië.
In Vancouver en Santa Cruz County zijn wetten aangenomen om op korte termijn een verplichte vergoeding in te voeren. In Ierland, Schotland en Toronto zitten voorstellen in de
consultatiefase. Bij al deze initiatieven mogen ondernemers de opbrengsten houden, er zijn
dus nog geen voorbeelden van maatregelen waarbij de opbrengst naar de overheid gaat.
Ook in het Verenigd Koninkrijk is een voorstel gedaan voor een ‘latte levy’ op koffiebekers.
Dit voorstel is verworpen door de Britse Regering. Van andere EU-landen is niet bekend dat
zij inzetten op een verbod op gratis wegwerpbekers.

11

200174 - Verbod op gratis eenmalige bekers – September 2020

In Watsonville is het verbod op het gratis verstrekken van eenmalige bekers tijdelijk stopgezet vanwege COVID-19 en in Santa Cruz County wordt de invoering vanwege COVID-19
uitgesteld. In Berkeley is het verbod sinds januari ingevoerd, maar wordt pas gehandhaafd
vanaf 1 januari 2021. Er is momenteel geen capaciteit om de effecten te meten in de stad
(Obermeit, 2020). Verschillende koffieketens weigeren momenteel eigen servies om
hygiëneredenen (bijvoorbeeld (Starbucks, 2020)). Dit betekent dat er nog geen gegevens
over de effecten van de maatregelen bekend zijn.
Hiernaast zijn er ook initiatieven van bedrijven waarbij een bedrag voor een beker in
rekening wordt gebracht. Het bekendste voorbeeld hiervan is Starbucks. Hier wordt in
diverse regio’s rond de 5 cent voor een beker gevraagd. In Duitsland is deze verplichte
vergoeding in januari 2020 ingevoerd na een succesvolle test in Hamburg en Berlijn.
Hier nam het percentage eigen bekers toe van 2,5 naar 6% (Starbucks, 2020). Ook in het
Verenigd Koninkrijk is een verplichte vergoeding ingevoerd. Hier nam het percentage eigen
bekers toe van 2,2 naar 5,8% bij een experiment in London (CE Delft, 2020). In Nederland
zijn geen voorbeelden van verplichte vergoedingen bekend, wel kun je bij kiosken op
stations € 0,25 korting krijgen als je je eigen beker meeneemt.
In Vancouver valt ieder verkooppunt dat een vergunning heeft om voedsel te verkopen
onder de maatregel, uitgezonderd ziekenhuizen, zorginstellingen en privégebruik. Dit
betekent dat bijvoorbeeld ook festivals en evenementen onder de maatregel vallen.
Schimmig gebied hier zijn bijvoorbeeld waterautomaten die in wachtruimtes staan.
Koffieautomaten met papieren bekers in kantoren zijn in Canada niet gebruikelijk.
Werknemers gaan naar buiten om koffie te halen of er wordt gebruik gemaakt van
aardewerk servies (Kosmak & McKenzie, 2020). Ook in de Verenigde Staten verschilt de
koffiecultuur met die van Nederland. Automaten vallen hier wel onder de verordening,
maar zijn ook veel minder gebruikelijk. In Berkeley wordt in zogenaamde ‘closed-loop
settings’ ingezet op herbruikbaar of composteerbaar servies. Evenementen hebben de plicht
om gecertificeerd composteerbaar servies te gebruiken. (Obermeit, 2020).

3.3

Lessen uit Berkeley, Vancouver en het Verenigd Koninkrijk
Berkeley
In Berkeley is op 1 januari 2020 de verplichte vergoeding op eenmalige bekers ingegaan.
De maatregel is onderdeel van een grotere verordening om het gebruik van eenmalig plastic
te reduceren. In april 2018 is een conceptwet gepresenteerd. Hierna heeft een consultatiefase plaatsgevonden en de definitieve wet is in maart 2019 goedgekeurd. Uit de consultatiefase volgden vier belangrijke zorgen van stakeholders (zie Tabel 2). Op basis hiervan is de
verordening op een aantal punten aangepast.
Tabel 2 – Resultaat stakeholderconsultatie Berkeley
Zorg van stakeholders

Reactie stadsbestuur

Bedrijven waren bezorgd dat door de verplichte

De maatregel is geen plicht om de prijs te verhogen,

vergoeding hun klandizie zou afnemen.

maar is een verschuiving in de presentatie van de
kosten.

Bedrijven zijn bezorgd om hygiëne van eigen bekers.

In de verordening worden standaarden opgenomen om
onhygiënische of ongeschikte eigen bekers te mogen
weigeren.

12

Zorgen over impact groepen met een laag inkomen en

Inwoners met een laag inkomen (die een bepaalde

tijdelijke inwoners.

kaart hebben) worden uitgezonderd.

Zorgen voor een verplichte vergoeding op eenmalige

Verplichte vergoeding komt alleen op eenmalige

voedselverpakkingen.

bekers.

200174 - Verbod op gratis eenmalige bekers – September 2020

De Zero Waste Manager van de stad gaf aan dat het belangrijk is om vroeg in het proces
bedrijven te betrekken. In Berkeley is een onderzoek onder bedrijven gehouden. Hierdoor is
discussie ontstaan en is draagvlak bij bedrijven gecreëerd. Ook het voorleggen van de
conceptwetgeving aan stakeholders is een belangrijke stap geweest (Obermeit, 2020).

Vancouver
Vancouver is de grootste stad waar tot dusverre tot invoering van een verplichte vergoeding
is besloten. Hier is in februari 2016 begonnen met het proces om tot een single-use item
reduction strategy te komen en is in november 2019 een verordening aangenomen.
De verplichte vergoeding wordt in januari 2021 ingevoerd. Deze invoering wordt niet
uitgesteld i.v.m. COVID-19, wel is een deel van de educatieprogramma’s opgeschort.
Bij de maatregel waren drie uitgangspunten van belang:
— het moet een gelijk speelveld creëren voor alle bedrijven;
— het moet gemakkelijk te begrijpen en communiceren zijn;
— het moet de goede voorwaarden creëren om programma’s voor herbruikbare bekers uit
te breiden.
Gedurende het proces heeft een uitgebreide consultatiefase plaatsgevonden, bestaande uit
onder meer een webinar, interviews en workshops. Bijzondere aandacht in het stakeholderproces was er voor bedrijven met een multiculturele achtergrond. In Vancouver was weinig
weerstand tegen de maatregel. De Zero Waste Strategy omvat naast bekers ook wegwerpbestek, rietjes, plastic tasjes en voedselverpakkingen en de meeste weerstand kwam tegen
het verbod op plastic wegwerprietjes. In de consultatiefase is ook een voorstel gedaan om
wegwerpbekers te verbieden. Dit leidde ertoe dat veel stakeholders een verplichte vergoeding uiteindelijk heel acceptabel vonden.
Er is geen angst dat bedrijven eigen bekers gaan weigeren. Bij warme dranken is er al een
cultuur om eigen bekers mee te nemen en deze zou zich ook bij koude dranken kunnen gaan
ontwikkelen. Er zijn geen artikelen in de wetgeving opgenomen om te verplichten dat
bedrijven eigen bekers moeten accepteren.
De strategie in Vancouver is erg gericht op het inrichten van een deelbekersysteem.
Een consument koopt hierbij een drank bij een locatie en kan de beker bij een andere
locatie weer inleveren. Bedrijven die deelnemen aan zo’n programma worden vrijgesteld
van een plicht om jaarlijks het aantal gebruikte bekers te rapporteren. Deze vrijstelling
lijkt, wellicht meer nog dan de verplichte vergoeding, zeer succesvol in het reduceren van
aantal wegwerpbekers. Bedrijven blijken veel weerstand te hebben om hun aantal verkochte bekers te rapporteren en kiezen daarom voor deelname aan een deelbekerprogramma (Kosmak & McKenzie, 2020).
Ook is het belangrijk dat er publieke campagnes komen om bewustzijn te creëren bij
consumenten. Voor bedrijven was het belangrijk dat gecommuniceerd wordt dat de
verplichte vergoeding wordt opgelegd door de overheid en niet door de bedrijven zelf
(Kosmak & McKenzie, 2020).

Verenigd Koninkrijk
In het Verenigd Koninkrijk is een voorstel gedaan voor een ‘latte levy’ op koffiebekers.
Dit voorstel is verworpen door de Britse Regering. Volgens de regering ondermijnt een
vergoeding de producentenverantwoordelijkheid, die is gebaseerd op het idee van ‘de
vervuiler betaalt’ en waarbij de partij die het product op de markt brengt zorg draagt voor
inzameling en verwerking. Ook was de verplichte vergoeding te veel gericht op één stroom,

13

200174 - Verbod op gratis eenmalige bekers – September 2020

te weten papieren koffiebekers (Foster, 2020). De regering wilde eerst weten welke maatregelen geschikt zijn om al het eenmalig plasticafval te reduceren (Environmental Audit
Committee, 2018). Er was veel media-aandacht rondom het voorstel en waarschijnlijk heeft
een aantal koffiebedrijven zich actief tegen het voorstel verzet (Foster, 2020); (Weston,
2019). In het Verenigd Koninkrijk lag het voorstel gevoelig, omdat men bang was dat het tot
kostenstijgingen zou leiden voor consumenten en dat de horeca en winkelstraten hier sterk
onder zouden lijden (Ellis, 2020).

3.4

Wetgeving het buitenland
In Berkeley, Watsonville, Vancouver en Santa Cruz County is een verplichte vergoeding op
eenmalige bekers inmiddels wettelijk vastgelegd. De verordeningen zijn onderdeel van een
groter pakket aan wetgeving om eenmalig plastic te reduceren. Tabel 3 vat de inhoud van
de wetteksten samen.
Tabel 3 – Overzicht wetgeving buitenland
Regio

Status

Wettelijk over de vorm

Berkeley, CA, VS

Sinds 1-1-2020



Verkooppunt moet $ 0,25 vragen



Verkooppunt mag de verplichte vergoeding houden



Verkooppunt moet bedrag op kassabon vermelden



Verkooppunt moet informatie over bedrag op communicatiemiddelen (menu’s, website, telefonisch) vermelden



Consumenten mogen hun eigen beker meenemen, maar
verkooppunten mogen ongeschikte bekers weigeren



De wet wordt vanaf één jaar na ingang gehandhaafd.
Overtreders kunnen worden gestraft.

Watsonville, CA, VS

Sinds 1-1-2020, on



Verkooppunt moet $ 0,10 vragen

hold door COVID-19



Verkooppunt mag verplichte vergoeding houden



Verkooppunt moet bedrag op kassabon vermelden



Verkooppunt moet informatie over bedrag op
communicatiemiddelen (menu’s, website, telefonisch)
vermelden



Verkooppunten mogen geen verplichte vergoeding vragen bij
herbruikbare bekers die door de klant worden meegenomen

Vancouver, Canada

Per 1-1-2021



Verkooppunt moet minimumbedrag vragen



Verkooppunt moet minimumbedrag op kassabon vermelden



Verkooppunt moet informatie over bedrag op
communicatiemiddelen (menu’s, website) vermelden



Verkooppunt moet jaarlijks het aantal verkochte bekers
rapporteren

Santa Cruz County

Gepland per



Boete van $ 500 bij tekortkomingen op deze punten



Idem aan Watsonville

1-7-2020, uitgesteld
tot 1-1-2021 door
COVID-19

14

200174 - Verbod op gratis eenmalige bekers – September 2020

3.5

Conclusie
Op lokaal niveau is in de Verenigde Staten en Canada inmiddels besloten tot de invoering
van een verbod op het gratis verstrekken van eenmalige drinkbekers en het daarom vragen
van een verplichte vergoeding. In Ierland en Schotland liggen voorstellen ter consultatie.
Het is daar praktisch mogelijk gebleken om een verbod op het verstrekken van gratis
drinkbekers in te voeren. Effecten van de maatregelen zijn nog niet bekend.
Ook ligt een deel van de processen stil door COVID-19.
In de VS en Canada is inmiddels ervaring met het instellen van een verbod op gratis eenmalige bekers. Ervaringen laten zien dat het belangrijk is om stakeholders tijdig bij het
proces te betrekken om zo draagvlak te creëren. Ook bewustwordingscampagnes bij
consumenten zijn belangrijk. De uiteindelijke wetgeving is relatief summier en vergelijkbaar tussen de regio’s. In alle landen mogen ondernemers de opbrengsten van de vergoeding houden. In Vancouver wordt naast de heffing ook sterk ingezet op deelbekerprogramma’s. Ook dit kan interessant zijn voor Nederland.

4

Hoogte bedrag en vermindering consumptie eenmalige
bekers

4.1

Inleiding
In dit hoofdstuk gaan we in op de hoogte van het bedrag. We kijken hierbij naar ervaringen
uit het buitenland en bevindingen uit de literatuur over de relatie tussen hoogte van het
bedrag en effectiviteit.

4.2

Invloed bedrag op vermindering consumptie eenmalige bekers
(Poortinga, et al., 2019) laten zien dat er een zwak positief verband is tussen de hoogte van
het bedrag en de effectiviteit. In een literatuurstudie voor de Schotse overheid hebben zij
alle beschikbare onderzoeken op een rij gezet. Dit zijn met name gesloten experimenten
met koffiebekers. Hieruit blijkt dat een laag bedrag (tussen de £ 0,05 en £ 0,13) leidt tot
toename van herbruikbare bekers van 4-7%-punt, uitzonderingen daargelaten. Bij bedragen
hoger dan £ 0,15p (€ 0,17) is pas een toename van meer dan 15%-punt te zien. Deze resultaten zijn echter zwak, omdat de experimenten vaak op specifieke locaties plaatsvonden
(zoals universiteiten of bij milieuorganisaties) en soms samenhingen met ander beleid.
Volgens Eunomia is bij een bedrag van £ 0,25 een consumptiereductie van 30% geen gekke
schatting (Eunomia, 2017). Dit is niet verder beargumenteerd.
Hubbub onderzocht de effecten van een vergoeding bij Starbucks in de UK. Dit is een van de
weinige experimenten met een verplichte vergoeding ‘op straat’ en niet in een gesloten
omgeving. Hier was sprake van een bedrag van £ 0,05. Het aantal consumenten dat zijn
eigen koffiebeker meenam bij de 35 testlocaties is toegenomen van 2,2% vóór invoering van
de maatregel tot 5,8% ná invoering van de maatregel. Bij Starbuckswinkels buiten de test
nam het toe naar 3,3%. Met name ’s morgens en in buurtwinkels, en winkels nabij kantoren,
nam het gebruik van eigen bekers toe. Hieruit valt op te maken dat effecten het grootst
zijn wanneer consumenten op vaste plaatsen en tijdstippen hun koffie drinken. Ook viel op
dat het effect groter was als de maatregel gecombineerd werd met reclamecampagnes
zoals rond Earth Day, dit verklaart ook de toename van eigen bekers buiten testlocaties.
Hiernaast was de toewijding van het personeel een belangrijke factor in het succes (Ellis,
2020). Hubbub geeft aan dat de maatregel niet zal leiden tot het vervangen van het
grootste deel van de wegwerpbekers, omdat veel mensen toch bereid zijn om te betalen
voor gemak.

15

200174 - Verbod op gratis eenmalige bekers – September 2020

Uit het experiment bij Starbucks bleek dat de verplichte vergoeding van £ 0,05 geen effect
had op de verkopen van dranken (Ellis, 2020) en uit het onderzoek van Poortinga, et al.
(2019) blijkt dat in verschillende experimenten geen negatief effect op de verkopen van
dranken te merken was bij een kostenneutrale vergoeding.

4.3

Ervaringen uit het buitenland
In buitenlandse initiatieven bedragen tussen de € 0,09 en € 0,28. In het Verenigd Koninkrijk
is een minimaal bedrag van 25 p (€ 0,28) voorgesteld. Hier is voor gekozen op basis van
onderzoek door de Universiteit van Cardiff (Prof. Poortinga) en Eunomia. Zij gaven aan dat
een minimale prijs kan leiden tot een consumptiereductie van 30%, onder meer op basis van
modelstudies. Het is verder niet bekend hoe dit is onderbouwd (Foster, 2020).
In Santa Cruz County is ook een verplichte vergoeding voorgesteld. Hier is uiteindelijk voor
$ 0,25 gekozen. Volgens de lokale bestuurder blijkt uit onderzoek dat $ 0,25 effectiever is
dan $ 0,10. Bij $ 0,25 gaan consumenten pas echt hun gedrag aanpassen (Santa Cruz Local,
2019). Het is niet duidelijk waar deze bewering op gebaseerd is. Ook in Vancouver is
gekozen voor $ 0,25. Dit is een minimumbedrag. Er is voor een minimumbedrag gekozen om
te voorkomen dat verkooppunten met elkaar gaan concurreren om de laagste prijs voor een
beker. Uit enquêtes bleek dat de meerderheid van de respondenten een verplichte vergoeding van $ 0,25 acceptabel of neutraal vond (City of Vancouver, 2019). $ 0,25 was
volgens respondenten een goed bedrag, omdat het enerzijds hoog genoeg was om tot
gedragsaanpassingen te komen en anderzijds een redelijke prijs was voor een wegwerpbeker. Op de vraag wat de ideale verplichte vergoeding zou zijn was de gemiddelde
uitkomst $ 0,22 en de mediaan $ 0,25 (HUA Foundation, 2019). Ook is er voor $ 0,25
gekozen omdat hier in Berkeley en op de Universiteit van British Columbia al mee werd
gewerkt. Ook wilde men dat het bedrag hoger was dan het statiegeld op andere
verpakkingen (Kosmak & McKenzie, 2020).
In Berkeley is gekozen voor $ 0,25 op basis van onderzoek en enquêtes onder bedrijven en
consumenten. De verwachting is dat bij $ 0,25 consumenten hun gedrag daadwerkelijk gaan
aanpassen. Deze verwachting was deels gebaseerd op ervaringen met een verplichte
vergoeding voor plastic tasjes (Obermeit, 2020).
Tabel 4 – Argumenten voor hoogte verplichte vergoeding
Land/regio

Bedrag

Argumentatie

Verenigd Koninkrijk

25 p [€ 0,28]



(minimumbedrag)

Gebaseerd op onderzoek: bedrag kan leiden tot
consumptiereductie van 30%

Santa Cruz County

$ 0,25 [€ 0,22]



Hoog genoeg voor gedragsaanpassing

Vancouver

$ 0,25 [€ 0,16]



In lijn met andere initiatieven

(minimumbedrag)



Uit enquêtes volgde dat het bedrag ‘redelijk’ was omdat het
hoog genoeg was voor een gedragsaanpassing, maar een
acceptabele prijs voor een beker

Berkeley

$ 0,25 [€ 0,22]



Bedrag moest hoger zijn dan statiegeld



Op basis van onderzoek en enquêtes bij bedrijven en
consumenten



Hoog genoeg voor gedragsaanpassing, deels gebaseerd op
ervaringen met plastic tasjes

Hoe de hoogte van de verplichte vergoeding in andere regio’s is bepaald, is niet bekend.
De opbrengsten van de verplichte vergoedingen komen ten goede aan de winkeliers.
In Vancouver is hier voor gekozen zodat winkeliers deze kunnen gebruiken om
deelbekerprogramma’s te ontwikkelen (Kosmak & McKenzie, 2020).

16

200174 - Verbod op gratis eenmalige bekers – September 2020

4.4

Analogie met verbod gratis uitgifte plastic tasjes
Het beste voorbeeld van een verbod is het plastictasjesverbod uit 2016 in Nederland. Het is
sindsdien niet meer toegestaan om een gratis plastic tasje mee te geven in een winkel.
Winkeliers mogen zelf de prijs bepalen en de omzet houden. Richtprijs is € 0,25, maar in de
praktijk worden vaak lagere bedragen gevraagd. Het tasjesverbod heeft geleid tot een
consumptiereductie van 71% en uit een evaluatie van 2019 door Rijkswaterstaat blijkt dat
sinds 2015 het aantal plastic draagtassen in het zwerfafval met ongeveer 60% is gedaald.
Ook in andere landen is gewerkt met een verbod op gratis tasjes of een verplichte vergoeding voor tasjes en ook hier heeft het geleid tot een sterke reductie van het gebruik van
wegwerptasjes. Er lijkt geen heel direct verband tussen de hoogte van het bedrag en de
effectiviteit (ScAAN, 2019). Ook bij een zeer klein bedrag neemt het gebruik van plastic
tassen al sterk af. Economisch gezien is de prijselasticiteit van plastic tassen heel hoog. Een
verplichte vergoeding kan zo worden gezien als een gewoonteverstoorder. Door er een prijs
aan te hangen wordt een automatisch proces opeens een bewuste keuze. Hierdoor gaan
consumenten nadenken en hun gedrag aanpassen. Bij het plastictassenverbod was een
sterke afname van het gebruik te zien onder alle groepen in de samenleving, dit laat zien
dat het niet zo zeer de hoogte van het bedrag is, maar de bewustwording die leidt tot een
gedragsverandering. Ook een bedrag van € 0,05 kan al een groot effect sorteren. Overigens
nam in Ierland na verloop van tijd het wegwerptassengebruik weer toe. Dit nam weer af
nadat het bedrag voor een plastic tas werd verhoogd.
Ervaringen met het tassenverbod laten zien dat verplichte vergoedingen effectief kunnen
zijn om een gedragsverandering te bewerkstellingen. Dit betekent echter niet dat het
resultaat één-op-één vertaalbaar is naar wegwerpbekers. Het meenemen van een eigen tas
is relatief eenvoudig en ook is het niet altijd nodig om een tas te gebruiken. Bij bekers is dit
anders. Een consument moet van tevoren een beker meenemen en deze moet ook schoon
zijn (Poortinga, et al., 2019). Dit vereist enige planning. Zo moet een consument een tas
meenemen of gebruik maken van een opvouwbare beker. Ook is het lastig bij impulsaankopen. Hubbub laat ook zien dat een verplichte vergoeding het beste werkte op
plaatsen en tijdstippen waarop consumenten hun vaste koffie kochten. Dit kan betekenen
dat voor bekers een hoger minimumbedrag of aanvullend beleid nodig is om de gewenste
gedragsverandering te bewerkstelligen.

4.5

Conclusie
Er lijkt een zwak verband te zijn tussen de prijs van de beker en het effect. Bij een prijs
hoger dan $ 0,17 lijkt pas een consumptiereductie van meer dan 15% te realiseren. Er is
echter nog geen ervaring met maatregelen die op lokaal of landelijk niveau zijn ingevoerd.
In de meeste andere landen en regio’s is gekozen voor een verplichte vergoeding van
25 cent. Dit bedrag lijkt hoog genoeg voor een gedragsaanpassing, maar is nog wel redelijk
in verhouding tot de kosten van een beker.
De verplichte vergoeding kan worden vergeleken met het verbod op gratis plastic tasjes.
Dit is in veel landen erg effectief gebleken met reducties van meer dan 70%, ook bij een
zeer lage prijs. Toch zijn de resultaten niet één-op-één vertaalbaar, omdat het meenemen
van een tas eenvoudiger is en een tas niet altijd nodig is. Dit kan betekenen dat voor bekers
een hoger minimumbedrag of aanvullend beleid nodig is om de gewenste gedragsverandering te bewerkstelligen.

17

200174 - Verbod op gratis eenmalige bekers – September 2020

5

Conclusie
In deze studie hebben wij onderzoek gedaan naar de mogelijkheid voor een verbod op het
gratis verstrekken van drinkbekers voor eenmalig gebruik, waarbij consumenten een
verplichte vergoeding moeten betalen als zij van een eenmalige beker gebruik maken.
We hebben gekeken naar het bereik van de maatregel, de praktische uitvoerbaarheid op
basis van buitenlandse ervaringen en de hoogte van het bedrag en effectiviteit.
De maatregel kan zich richten op zowel plastic bekers als kartonnen bekers met een
coating. Beide typen bekers vallen onder het hoofdstuk consumptievermindering van de
SUP-richtlijn. Het is niet precies bekend om hoeveel bekers dit gaat. Van papieren bekers is
een schatting van drie miljard bekers bekend en van plastic bekers een schatting van 500
miljoen. Een grove inschatting van de klimaatimpact bedraagt 45 kton CO2-eq. Een groot
deel van de bekers wordt geconsumeerd binnen kantoren, die mogelijk buiten de scope van
de maatregel vallen, als de ‘tendency to be littered’ leidend is bij het bepalen welke
verkooppunten wel of niet onder de maatregel vallen. In andere regio’s en landen vallen
zowel plastic als kartonnen bekers onder de maatregelen, uitzonderingen zijn met name
gericht op kwetsbare groepen.
Op lokaal niveau is er ervaring met de maatregel; op landsniveau zijn initiatieven in de
maak. Op lokaal niveau is in een aantal steden in de Verenigde Staten en Canada inmiddels
besloten tot de invoering van een verbod op het gratis verstrekken van eenmalige drinkbekers en het daarom vragen van een verplichte vergoeding. In Ierland en Schotland liggen
voorstellen ter consultatie voor een verbod op het gratis verstrekken van eenmalige drinkbekers en het daarom vragen van een verplichte vergoeding. Op lokaal niveau is in een
aantal steden in de Verenigde Staten en Canada inmiddels besloten tot een verbod. In
Berkeley en Watsonville in de VS is de maatregel sinds 2020 van kracht. Het is daar daar dus
praktisch mogelijk gebleken om een verbod op het verstrekken van gratis drinkbekers in te
voeren. Effecten van de maatregelen in Berkeley en Watsonville zijn nog niet bekend. Ook
ligt een deel van de processen stil door COVID-19.
Draagvlak en bewustwording zijn belangrijke succesfactoren. Ervaringen laten zien dat
het belangrijk is om stakeholders tijdig bij het proces te betrekken om zo draagvlak te
creëren. Ook bewustwordingscampagnes bij consumenten zijn belangrijk. De uiteindelijke
wetgeving is relatief summier en vergelijkbaar tussen de regio’s. In alle landen mogen
ondernemers de opbrengsten van de vergoeding houden.
Er lijkt een zwak verband te zijn tussen de prijs van de beker en het effect. Een prijs
hoger dan $ 0,17 lijkt pas een consumptiereductie van meer dan 15% te realiseren. Deze
conclusie is gebaseerd op experimenten en initiatieven bij individuele bedrijven en
instellingen. Er is zijn echter nog geen ervaring meteffecten bekend van maatregelen die op
lokaal of landelijk niveau zijn ingevoerd.
In de meeste andere regio’s is gekozen voor een verplichte vergoeding van
25 cent. Dit bedrag lijkt hoog genoeg voor een gedragsaanpassing, maar is nog wel redelijk
in verhouding tot de kosten van een beker.
Voor bekers is mogelijk een hoger minimumbedrag of aanvullend beleid nodig dan bij
plastic tasjes om de gewenste gedragsverandering te bewerkstelligen. Het verbod op
uitgifte van gratis plastic tasjes is in veel landen erg effectief gebleken met reducties van
meer dan 70%, ook bij een zeer lage prijs. Toch zijn de resultaten niet één-op-één
vertaalbaar, omdat het meenemen van een tas eenvoudiger is en een tas niet altijd nodig
is.

18

200174 - Verbod op gratis eenmalige bekers – September 2020

Bibliografie
Afvalfonds Verpakkingen, 2020. Wegwerpservies. [Online]
Available at: https://afvalfondsverpakkingen.nl/verpakkingen/verpakkingencatalogus/wegwerpservies
[Geopend 19 augustus 2020].
CE Delft, 2019. Impact wegwerpproducten en hun alternatieven, Delft: CE Delft.
CE Delft, 2020. Kansrijke interventies terugdringen kunststofproducten voor eenmalig
gebruik, Delft: CE Delft.
City of Vancouver, 2019. By-laws to Reduce Single-Use Items, Vancouver: City of Vancouver.
De Monitor, 2020. 85 miljoen koffiebekers van het Rijk niet gerecycled maar verbrand:
‘Hier balen we ontzettend van’. [Online]
Available at: https://demonitor.kro-ncrv.nl/artikelen/85-miljoen-koffiebekers-van-het-rijkniet-gerecycled-maar-verbrand-hier-balen-we-ontzettend-van
[Geopend 28 juli 2020].
Ellis, G., 2020. Hubbub [Interview] (13 augustus 2020).
Environmental Audit Committee, 2018. Fifth special report Appendix Government
Response. [Online]
Available at:
https://publications.parliament.uk/pa/cm201719/cmselect/cmenvaud/867/86702.htm
[Geopend 27 juli 2020].
Eunomia, 2017. Written evidence submitted by Eunomia Research and Consulting Ltd.
[Online]
Available at: Written evidence submitted by Eunomia Research and Consulting Ltd
[Geopend 20 juli 2020].
Foster, N., 2020. House of Commons Environmental Audit Committee [Interview] (16 juli
2020).
HUA Foundation, 2019. Singel-use items reduction strategy by-laws: report back on busienss
stakeholder consultation, Vancouver: HUA Foundation.
Kosmak, M. & McKenzie, A., 2020. City of Vancouver [Interview] (11 augustus 2020).
Obermeit, H., 2020. Waste Manager City of Berkeley [Interview] (29 juli 2020).
Poortinga, W., Nash, N. & Hoeijmakers , L., 2019. Rapid Review of Charging for Disposable
Coffee Cups and other Waste Minimasation Measure, Edinburgh: Scottish Goverment.
RIVM, 2019. Plastic Pact Nederland de Monitor Nulmeting (2017-2018), Bilthoven:
Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM).
Santa Cruz Local, 2019. Disposable cup fee to start in Santa Cruz County. [Online]
Available at: https://santacruzlocal.org/2019/11/19/disposable-cup-fee-to-start-in-santacruz-county/
[Geopend 21 juli 2020].
ScAAN, 2019. Effectiveness of plastic regulation around the world, New York: Scientist
Action and Advocacy Network (ScAAN).
Sira Consulting, 2020. Quickscan bedrijfseffecten implmentatie richtlijn Single Use Plastics,
Bilthoven: Sira Consulting B.V.
Smeets, I., 2019. Elke seconde, bam-bam-bam, ruim 15 duizend plastic bekertjes
weggegooid. Volkskrant, 18 januari.
Starbucks, 2020. Managing Through the Dynamics of COVID-19. [Online]
Available at: https://stories.starbucks.com/stories/2020/managing-courageously-throughthe-dynamics-of-covid-19/
[Geopend 3 augustus 2020].
Starbucks, 2020. Starbucks Rolls Out 5-cent Paper Cup Charge. [Online]
Available at: https://stories.starbucks.com/emea/stories/2020/starbucks-rolls-out-5-centpaper-cup-charge-across-germany/
[Geopend 3 augustus 2020].

19

200174 - Verbod op gratis eenmalige bekers – September 2020

Weston, P., 2019. Costa Coffee lobbied government against 25p ‘latte levy’ before
proposals were binned. Independent, 16 september.

20

200174 - Verbod op gratis eenmalige bekers – September 2020