Transparantiebenchmark 2009
Maatschappelijke verslaggeving
E en onderzoek in opdracht van het Ministerie van Economische Zaken
naar de maatschappelijke verslaggeving van ondernemingen,
uitgevoerd door PricewaterhouseCoopers.
Den Haag, December 2009

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

Inhoudsopgave
Samenvatting
Inleiding

5
9

1 Methodologie
De methode achter de Transparantie­benchmark
De onderzoeksgroep
De criteria
Profiel
Visie en strategie
Ondernemingsbestuur en managementsystemen
Ketenverantwoordelijkheid
Stakeholders
Economische aspecten van de bedrijfsvoering
Milieuaspecten van de bedrijfsvoering
Sociale aspecten van de bedrijfsvoering
Verificatie
Uitwerking

11
11
11
11
12
12
12
12
12
12
12
12
12
13

2 Bevindingen
Veranderingen in de onderzoeksgroep
Enkele statistieken
Soorten verslagen
Verschijningsvorm
Verschijningsmoment maatschappelijk verslag
Taal
Omvang

15
15
15
15
15
17
17
17

3 Transparantieladder 2009
Hoofdgroepen
Transparantieladder 2009
Resultaten vergeleken met benchmark 2008
Gemiddelde score
Top tien 2009 en 2008
Stijgers
Dalers

19
19
19
24
24
24
24
24

4 Thematische analyse
Profiel
Visie en strategie
Visie op MVO
Vermelding van interne en externe richtlijnen
Ondernemingsbestuur en managementsystemen
Ketenverantwoordelijkheid
Stakeholders
Economische aspecten van de bedrijfsvoering
Milieuaspecten van de bedrijfsvoering
Sociale aspecten van de bedrijfsvoering
Verificatie
Uitwerking

27
27
27
28
28
28
29
30
30
31
31
33
33

5 Sector analyse
Banken en verzekeraars
Bouw en maritiem
Consumentenproducten
Dienstverlening
Energie, olie en gas
Handelsmaatschappij
Industriële goederen
Media
Retail
Technologie
Transport
Universiteiten
Voedsel en drank

35
37
39
39
39
41
41
41
43
43
43
45
45
45

6 Dwarsverbanden
Beursgenoteerd en niet-beursgenoteerd
Maatschappelijk jaarverslag
Thema’s ketenverantwoordelijkheid, stakeholders en
dilemma’s
Informatiedichtheid

47
47
47
48
48

7 Internationale sectorvergelijking
Dow Jones Sustainability Indexes
Sustainable Asset Management
Raakvlak SAM en Transparantiebenchmark
De toegevoegde waarde van de vergelijking
Internationale sectorvergelijking

49
49
49
49
49
50

8 Ontwikkelingen in 2010
Verbreding van de onderzoeksgroep
Verdieping van de criteria
Vernieuwen van de benchmark
Aanpassingen in het beoordelingsmodel

51
51
52
52
52

9 Pilot met herziene criteria
Inleiding
Score vergelijking
Samenvatting bevindingen
Conclusie

53
53
54
57
58

A Onderzoeksgroep (alfabetisch weergegeven)

59

B Beoordelingsmodel

63

C Ondernemingen met separate maatschappe­lijke
en/of sociale verslagen

69

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

Samenvatting
Transparantie Nederlandse ondernemingen
vlakt af

Het doel van de Transparantiebenchmark is een beeld
te geven van de transparantie in verslaggeving van de
grootste Nederlandse ondernemingen ten aanzien van
Maatschappe­lijk Verantwoord Ondernemen (MVO). Het
Ministerie van Economische Zaken organiseert sinds
2004 de Transparantie­benchmark jaarlijks om zodoende
vergelijking per onderneming mogelijk te maken en te
zien of er vooruit­gang is geboekt. De onderzoeksgroep is
dit jaar gegroeid en bestaat uit 183 deelnemers waaronder
84 beursgenoteerde ondernemingen, 85 niet-beursgenoteerde ondernemingen en, nieuw in de onderzoeksgroep,
14 Nederlandse universiteiten. Van de 183 deelnemers
hebben 156 daadwerkelijk een score gekregen. De overige
27 deelnemers hebben een nulscore ontvangen omdat er
geen verslag beschikbaar was.

In tegenstelling tot de trend van de voorgaande jaren komt
dit jaar uit de resultaten naar voren dat de deelnemers
gemiddeld niet transparanter zijn geworden in hun maatschappelijke verslaggeving. Wanneer de resultaten van de
Transparantiebenchmark 2009 naast die van 2008 worden
gelegd valt op dat de gemiddelde score lager uitvalt. Dat is
onder meer te verklaren door de vrijwillige deelname van
een groep van 14 Nederlandse universiteiten die gemiddeld
vooralsnog een relatief lage score in de benchmark kregen.
Buiten de universiteiten om is de gemiddelde score voor
2009 nagenoeg gelijk aan de gemiddelde score van 2008.
Gezien de economische situatie en de daar naar uitgaande
aandacht hoeft dat niet negatief uitgelegd te worden.
Daarnaast blijkt dat de Transparantiebenchmark als instrument meer en meer aandacht krijgt.

Gemiddelde score
23,1
36,8

2009
29,4

23,2
37,1

2008
30,6

Niet-beursgenoteerd
Beursgenoteerd
Totaal

0

10

20

30

40

Verdeling transparantieladder
10%

15%

5%

Kopgroep
Achtervolgers
Peloton

7%

Achterblijvers
Bezemwagen

63%
Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

5

Kopgroep 2009
100
80
60
40
20

l
ko sen
/A
t
ch
m
e
W
Cr
ow es a
sa
n
n
va
en
n
Ge
ld
er
Re
O
e
c
Ai d El é
r F se
v
ra
nc ier
eKL
Ph
M
ili
ps
Sh
El
ec ell
tro
n
Nu ics
tre
oc
o
Nu
on
D
Sc HV
hi
ph
ol

be

Es

Eu

re

No

TN
T

zo
Ak

Ra
bo
b
IN ank
G
Gr
oe
Un p
ile
ve
r
DS
M

0

Deelnemers zijn dit jaar actiever en nauwgezetter in dialoog
getreden rondom de scores wat een positieve ontwikkeling
genoemd mag worden die blijk geeft van het toegenomen
belang van de Transparantiebenchmark.

Verschillende groepen in de benchmark
Ook dit jaar hebben we de verdeling aangehouden van:
‘kopgroep’, ‘achtervolgers’, ‘peloton’, ‘achterblijvers’ en
‘bezemwagen’. De indeling in groepen is gebaseerd op de
standaarddeviatie rondom de gemiddelde score: 63 procent
van de onderzoeksgroep bevindt zich in het peloton.
De kopgroep is geslonken naar 10 procent ten opzichte
van vorig jaar (12 procent) terwijl de achterblijvers groeien
van 4 naar 7 procent. Tot slot is de bezemwagen dit jaar
wederom iets gegroeid ten opzichte van het voorgaande
jaar, van 14 naar 15 procent.

Kopgroep
Evenals vorig jaar heeft de Rabobank de hoogste score
behaald op de Transparantieladder, met 94 punten.
ING Groep heeft haar positie in de top drie behouden,
terwijl Unilever juist is doorgestegen naar de derde plaats
ten koste van Fortis. Ook dit jaar blijkt de bancaire sector
toonaangevend op het gebied van maatschappelijke verslaggeving in Nederland. DSM en Akzo Nobel zijn de enige twee
substantieel stijgende deelnemers in de kopgroep, beiden
met 5 punten. Dit is des te opvallender omdat de meeste
ondernemingen in de kopgroep een lichte daling laten zien.

6

Stijgers en dalers
De grootste stijger in de benchmark is dit jaar Super de
Boer met 19 punten gevolgd door de ANWB en Crucell
met respectievelijk 18 en 17 punten stijging. Hierbij moet
worden opgemerkt dat deelnemers die voor het eerst
een verslag publiekelijk uitbrengen niet worden meegenomen in deze groep. Anders zou Alliander, als nieuwe
binnenkomer met 58 punten, ruim bovenaan staan. In de
Transparantiebenchmark van 2009 is het aantal gestegen
scores lager dan vorig jaar. Positief is dat het grootste deel
van de toegenomen scores met 10 of meer punten zijn
gestegen, namelijk bij 19 procent van de onderzoeksgroep.
De grootste scoredaling was dit jaar te zien bij Fortis. In het
voorgaande jaar bereikte Fortis nog de top drie maar in dit
jaar is zij de grootste daler met 68 punten naar een score
van 19 punten. Het Havenbedrijf Rotterdam bezet de tweede
plek voor wat betreft de grootste dalers, met 20 punten
verschil ten opzichte van 2008. Op drie bevindt zich Menzis,
met een daling van 14 punten.
Het aantal dalers is dit jaar toegenomen ten opzichte
van het voorgaande jaar. Daarbij valt op dat veruit de
meeste dalers slechts een kleine daling in de score hebben
laten zien.

De onderzoeksgroep in 2009
Voor het tweede jaar op rij is er dit jaar ruimte geweest in
de Transparantiebenchmark voor vrijwillige deelname.
Dat betekent dat er dit jaar, los van de standaard onderzoeksgroep, een groep deelnemers is die er vrijwillig voor
heeft gekozen om inzicht te krijgen in de mate van transparantie van hun jaarlijkse verslaggeving over MVO en hoe
deze zich verhoudt tot andere deelnemers. Daartoe behoort
de opvallende groep van 14 Nederlandse universiteiten, die
dit jaar nieuw zijn toegetreden tot de onderzoeksgroep.

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

Gestegen ondernemingen op de ladder
1-4 punten gestegen

17%

6%

5-9 punten gestegen

19%

10 punten of meer gestegen

0%

5%

10%

15%

20%

Gedaalde ondernemingen op de ladder
1-4 punten gedaald

25%

5-9 punten gedaald

10%

10 punten of meer gedaald

0%

7%

5%

10%

15%

Naast de vrijwillige deelname heeft zich een aantal andere
wijzigingen voorgedaan. Sommige ondernemingen zijn
van naam veranderd, anderen zijn overgenomen door
Nederlandse of niet-Nederlandse ondernemingen of zijn
gefuseerd. (Zie voor een gedetailleerd overzicht van deze
wijzigingen Hoofdstuk 2 over Bevindingen.)

Sectoren in de Transparantiebenchmark
Vorig jaar is een nieuwe verdeling van sectoren geïntroduceerd mede om aansluiting te vinden met de internationaal
gehanteerde sectoren van de Dow Jones Sustainability
Index. De daardoor gefaciliteerde internationale vergelijking is goed bevallen en ook dit jaar meegenomen in de
rapportage. Daarnaast is een nieuwe sector, wegens vrijwillige deelname, gevormd voor de Nederlandse universiteiten.
Evenals het voorgaande jaar wordt de benchmark aangevoerd door de sector ‘Transport’. De ‘Banken en verzekeraars’ scoren traditioneel hoog en staan dit jaar wederom
op de tweede plaats. Ook de derde plaats is onveranderd
ten opzichte van vorig jaar en wordt bezet door de sector
‘Energie, olie en gas’. Opvallend is dat de sector Industriële
goederen twee plaatsen stijgt (van de negende naar de
zevende plaats) met een nagenoeg gelijkblijvende score ten
opzichte van het voorgaande jaar.

20%

25%

30%

Commentaarronde en bezwaren
Behalve als methode om de ontwikkelingen in transparantie van MVO-jaarverslaggeving in kaart te brengen,
is het doel van de Transparantiebenchmark discussie te
stimuleren over transparantie en MVO. Om deze discussie te
faciliteren is in 2006 voor het eerst een commentaarronde
ingesteld. Ook dit jaar is er weer veel gebruik gemaakt van
de mogelijkheid om commentaar te geven op de voorlopige score, zoals die aan de deelnemers werd gecommuniceerd. Maar liefst 52 deelnemers maakten gebruik
van de mogelijkheid om commentaar te leveren op de
voorlopige scores, een stijging van 63 procent. Naast een
verhoogd aantal deelnemers is ook de inhoudelijke omvang
van de commentaren dit jaar opvallend. In totaal werden
547 commentaren ontvangen. Een opmerkelijke ontwikkeling waaruit blijkt dat de Transparantiebenchmark tot een
volwassen en veelvuldig gebruikt instrument is verworden.
Van de 547 ontvangen commentaren zijn 34 commentaren
terecht bevonden, resulterend in het toekennen van in
totaal 41 punten. Dat staat gelijk aan gemiddeld 0,8 punten
per commentaarleverende deelnemer en vertaalt zich in
een totale foutmarge van 0,4 procent over het totaal aantal
mogelijke commentaren.
Na de commentaarronde zijn de deelnemers ook in de
gelegenheid gesteld bezwaar aan te tekenen bij de begeleidingscommissie. Dit jaar hebben zes ondernemingen van
deze bezwaarmogelijkheid gebruik gemaakt. Daarbij zijn
géén extra punten toegekend.

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

7

Gemiddelde score sectoren
Handelsmaatschappij
Retail
Universiteiten
Overig
Bouw en maritiem
Gemiddelde score Transparantiebenchmark
Technologie
Industriële goederen
Dienstverlening
Voedsel en drank
Media
Consumentenproducten
Energie, olie en gas
Banken en verzekeraars
Transport

13,0

0

10

16,6
18,8

20

22,9

27,9
29,4
30,4
31,1
32,3
32,5
34,7
34,8

30

39,5
40,6
40

De begeleidingscommissie
De rol van de begeleidingscommissie is van adviserende
aard. Zo wordt zij bijvoorbeeld ingeschakeld bij discussies
over de ontwikkeling van de Transparantiebenchmark.
In 2009 bestond de begeleidingscommissie uit de
volgende personen:
• Mevr. Nancy Kamp-Roelands (voorzitter)
• Dhr. Huib Klamer
• Mevr. Gemma Crijns
• Mevr. Marleen Janssen Groesbeek
• Dhr. André Nijhof
• Dhr. Harry Hummels
• Mevr. Teresa Fogelberg
• Dhr. Maurits Groen
• Dhr. Willem Lageweg
• Dhr. Ernst van Weperen
De begeleidingscommissie komt ongeveer vier keer per jaar
bij elkaar onder meer om het Ministerie van Economische
Zaken te kunnen adviseren over de ontwikkeling van
de Transparantiebenchmark. Indien er onder de deel­
nemers of andere stakeholders een duidelijke vraag is naar
verandering kan de begeleidingscommissie zich daarover
uitspreken, bijvoorbeeld zoals gebeurde bij het aanpassen
van de beoordelingscriteria na de Transparantiebenchmark
van 2006. Ook kan de commissie haar oordeel uitspreken
over de interpretatie van de criteria, indien daarover onduidelijkheid bestaat.

8

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

44,4
50

Inleiding
Het belang dat in Nederland gehecht wordt aan transparantie in de jaarlijkse verslaggeving van ondernemingen
neemt toe. In toenemende mate verwachten stakeholders,
zoals aandeelhouders, belangengroeperingen en overheden, dat een onderneming transparant is over de
prestaties op maatschappelijk vlak. Door open en duidelijk
te zijn stelt een bedrijf zich kwetsbaar op en kan het door
stakeholders worden aangesproken op zijn activiteiten.
Transparantie maakt het op deze manier mogelijk dat
stakeholders een onderneming aanspreken op de gemaakte
keuzes en dat de dialoog op gang wordt gebracht. Dit is in
de kern het motief voor het uitvoeren van de Transparantie­
benchmark. De benchmark kijkt naar transparantie in de
verslaggeving op het gebied van MVO. Het is de zesde keer
dat deze benchmark wordt uitgevoerd.
Voor een goed begrip van de Transparantiebenchmark is
het van belang te benadrukken dat de transparantie in de
verslaggeving wordt gemeten en niet de concrete activiteiten of de resultaten op het gebied van MVO. Het gaat bij
de Transparantiebenchmark niet alleen om het vaststellen
van scores per onderneming. Belangrijker is het om trends
te signaleren. Welke sectoren laten een stijging zien en
welke juist niet? Hoeveel ondernemingen brengen voor het
eerst een maatschappelijk jaarverslag uit, enzovoorts. Om
goed te kunnen vergelijken is de onderzoeksgroep zo weinig
mogelijk aangepast.
In januari 2004 bracht toenmalig Staatssecretaris van
Economische Zaken, mevrouw Van Gennip, transparantie
als belangrijk aspect van MVO onder de aandacht van de
Tweede Kamer. Sindsdien is de Transparantiebenchmark
een belangrijk instrument geweest om invulling te
geven aan het beleid van het Ministerie om MVO in het
Nederlandse bedrijfsleven te stimuleren zonder daarbij
regulerend op te treden. Door transparantie te bevorderen
wordt de dialoog van een onderneming met haar stakeholders gevoed, wat bijdraagt aan een kritische en constructieve afweging van de maatschappelijke aspecten van
beleidskeuzes.
In de kabinetsvisie Maatschappelijk Verantwoord
Ondernemen 2008-2011 wordt als uitgangspunt
genoemd dat iedere ondernemer MVO in zijn kernactiviteiten integreert. In 2007 zijn de criteria van de
Transparantiebenchmark, in overleg met deelnemende
bedrijven en maatschappelijke organisaties, aangepast en is er daarbij meer nadruk gelegd op de kern­
activiteiten van ondernemingen. Daarnaast hebben

de thema’s ketenverantwoordelijkheid, stakeholder­
dialoog en inbedding van MVO meer gewicht toegekend
gekregen en zijn de criteria meer in lijn gebracht met
het internationale referentiekader voor rapportage van
het Global Reporting Initiative. In de kabinetsvisie geeft
Staatssecretaris Heemskerk aan dat het streven is om in 2010
een stijging van 10 procent te laten zien in de scores van de
Transparantiebenchmark ten opzichte van 2007. Het kabinet
heeft daarnaast de ambitie om de Transparantiebenchmark
te laten uitgroeien tot hét nationale ijkpunt op het gebied
van transparantie in het bedrijfsleven.
Naast het kabinet vindt ook de Sociaal Economische Raad
(SER) verdere stimulering en facilitering van maatschappelijk ondernemen van belang. In ‘De winst van waarden’
(2000) heeft de SER zich voor het eerst uitgesproken over
dit onderwerp. In 2008 volgde het SER-advies ‘Duurzame
globalisering: een wereld te winnen’. Naar aanleiding
daarvan heeft de SER op 23 juli 2008 de Raad voor de
Jaarverslaggeving (RJ) verzocht om aanbevelingen te
ontwikkelen voor rapportage van bedrijven over hun internationale ketenbeheer als aanvulling op Richtlijn 400 en
de bestaande ‘Handreiking voor maatschappelijke verslaggeving’. Hieraan wordt ook gerefereerd in de SER-verklaring:
‘Internationaal Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen’
die op 19 december 2008 werd gepubliceerd.
De RJ heeft positief gereageerd op het verzoek van de SER.
Naast aanvulling van Richtlijn 400 voor het onderdeel dat
betrekking heeft op maatschappelijke aspecten van ondernemen, inclusief internationaal ketenbeheer, heeft de RJ
ook de ‘Handreiking voor maatschappelijke verslaggeving’
geactualiseerd waarbij de uitgangspunten vrijwilligheid
en eigen verantwoordelijkheid zijn gehandhaafd. Daarbij
is ook rekening gehouden met internationale ontwikkelingen en goede voorbeelden uit de praktijk, onder meer
door aansluiting te zoeken bij algemeen geaccepteerde
richtlijnen en standaarden waaronder die van het Global
Reporting Initiative. In zijn brief aan de Tweede Kamer van
24 november 2009 noemt Staatssecretaris Heemskerk de
herziening van Richtlijn 400 op het punt van ketenbeheer
een stap voorwaarts op het gebied van maatschappelijke
verslaggeving. Het geeft ondernemingen een vernieuwd
kader om te rapporteren over hun MVO-activiteiten.
De SER heeft in haar verklaring inzake ‘Internationaal
Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen’ aangegeven
dat zij voornemens is om een jaarlijkse voortgangs­
rapportage op te stellen. Hierin zal onder meer worden
ingegaan op het aantal ondernemingen dat rapporteert
over de maatschappelijke aspecten van internationaal

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

9

ondernemen. De Transparantiebenchmark is hier een
uitgelezen instrument voor en wordt derhalve verbreed en
verdiept. Om navolging in het Nederlandse bedrijfsleven
te kunnen vaststellen is besloten dat de onderzoeksgroep
wordt uitgebreid naar zo’n 500 ondernemingen. Dat is
nodig om een enigszins representatief beeld te kunnen
geven van Nederlandse ondernemingen die gehouden
zijn aan de Richtlijn 400. Over de ontwikkeling van de
Transparantiebenchmark heeft de Staatssecretaris aangegeven in zijn brief van 16 september 2009 aan de Tweede
Kamer, dat de benchmark meer inhoudelijk en sectorspecifiek moet worden, het SER-initiatief ‘Internationaal
Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen’ goed moet
kunnen ondersteunen en dat de middengroep en achter­
blijvers meer moeten worden betrokken. In hoofdstuk 8
wordt nader ingegaan op de vernieuwing en verbreding van
de Transparantiebenchmark.

10

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

1 Methodologie
Het doel van de Transparantiebenchmark is om de
grootste ondernemingen van Nederland te toetsen op hun
transparantie in de jaarlijkse verslaggeving ten aanzien
van MVO. Daarmee wordt nadrukkelijk gezegd dat de
Transparantiebenchmark niet ten doel heeft om een
oordeel te geven over de inhoudelijke kwaliteit van MVO.
De criteria zijn erop gericht punten toe te kennen aan die
ondernemingen die inzicht geven in maatschappelijk relevante aspecten van hun onderneming en hun bedrijfsvoering als onderdeel van hun externe verslaggeving.
De onderzoeksgroep bestaat uit 183 deelnemers. 84 van
deze 183 deelnemers zijn beursgenoteerde ondernemingen,
85 deelnemers zijn niet-beursgenoteerde ondernemingen
en er zijn 14 Nederlandse universiteiten die dit jaar voor
het eerst meedoen. Voor het onderzoek is gebruik gemaakt
van de jaarlijkse financiële verslaggeving, aangevuld met
eventuele maatschappelijke en/of sociale jaarverslagen.
Voorwaarde is dat de verslagen publiekelijk beschikbaar
zijn. Dit impliceert dat het verslag ofwel opvraagbaar is bij
de deelnemers, ofwel kan worden gedownload vanaf de
website. Daarnaast is het belangrijk dat het verslag periodiek wordt uitgegeven en de status heeft van verantwoordingsinformatie over de afgelopen periode.

De methode achter de
Transparantie­benchmark
Basis voor de scores zijn de publiekelijk beschikbare
verslagen waarin de deelnemer verantwoording aflegt over
een afgelopen periode. Eventuele informatie op websites
is alleen in het onderzoek betrokken als daar in het verslag
expliciet naar wordt verwezen. Dat wil zeggen dat transparantie niet in brede zin is beoordeeld maar uitsluitend aan
de hand van periodieke verslaggeving. Financiële jaarverslagen die alleen verkrijgbaar zijn door ze op te vragen
bij de Kamer van Koophandel worden niet beoordeeld.
Toespraken, verslagen van bijeenkomsten met stake­
holders, persberichten, brochures, interne tijdschriften of
specifieke rapporten over de steun aan bijvoorbeeld goede
doelen zijn ook niet meegenomen in de beoordeling. Deze
stukken hebben doorgaans onvoldoende de status van een
periodiek verslag.
In de loop van 2009 zijn de direct online verkrijgbare
of bestelbare verslagen opgeslagen en beoordeeld. De
deelnemers van wie de verslagen niet online verkrijgbaar of
bestelbaar waren zijn benaderd met de vraag of er een (jaar)

verslag zou verschijnen. Op deze manier hebben alle deelnemers de mogelijkheid gekregen hun publiek verkrijgbare
verslagen mee te laten nemen in de beoordeling.
Na het beoordelen en vaststellen van de voorlopige scores,
zijn alle deelnemers uitgenodigd om hun score te becommentariëren via het vorig jaar geïntroduceerde online
systeem. 52 ondernemingen hebben van deze mogelijkheid
gebruik gemaakt, in vergelijking met 32 vorig jaar. In totaal
werden 547 commentaren ontvangen. Een opmerkelijke
ontwikkeling waaruit blijkt dat de Transparantiebenchmark
tot een volwassen en veelvuldig gebruikt instrument is
verworden. Van de 547 ontvangen commentaren zijn
34 commentaren terecht bevonden, resulterend in
het toekennen van in totaal 41 punten. Dat staat gelijk
aan gemiddeld 0,8 punten per commentaarleverende
deelnemer en vertaalt zich in een totale foutmarge van
0,4 procent over het totaal aantal mogelijke commentaren.

De onderzoeksgroep
Er wordt naar gestreefd, ondanks de veranderende voorwaarden voor deelname aan de Transparantiebenchmark,
de onderzoeksgroep in essentie gelijk te houden door de
grootste ondernemingen van Nederland in termen van
omzet en FTE’s (uitgesplitst naar beursgenoteerd en nietbeursgenoteerd) in elk geval op te nemen. De onderzoeksgroep bestaat dit jaar uit:
• 84 ondernemingen met een Nederlandse beursnotering
• 85 niet-beursgenoteerde ondernemingen
• 14 Nederlandse universiteiten, die dit jaar voor het eerst
deelnamen
Voor een gedetailleerd overzicht van de wijzigingen die zich
in de onderzoeksgroep hebben voorgedaan zie hoofdstuk 2
Bevindingen.

De criteria
De belangrijkste MVO-thema’s waarop de verslaggeving
is beoordeeld zijn: de economische aspecten van de
bedrijfsvoering, de milieuaspecten van de bedrijfsvoering, de sociale aspecten van de bedrijfsvoering en keten­
verantwoordelijkheid. Andere categorieën zijn profiel,
visie en strategie, ondernemingsbestuur en managementsystemen, stakeholders, verificatie en uitwerking. Het
belang van transparantie in de verslaggeving is voor alle
categorieën even groot. Dit wordt gereflecteerd in het

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

11

beoordelingsmodel, waarin aan alle categorieën evenveel
punten kunnen worden toegekend. Een volledig overzicht
van de criteria en categorie indeling is opgenomen in
Annex B.

de onderneming transparant is over interne en externe
controlemechanismen betreffende de naleving van gezette
standaarden door partijen in de keten.

Stakeholders
Profiel
In de categorie ‘Profiel’ is gekeken naar rapportage over
kerngegevens, zoals de producten en diensten die geleverd
worden, de landen waarin de onderneming actief is, het
aantal werknemers dat de onderneming in dienst heeft,
enzovoorts.

Visie en strategie
In de categorie ‘Visie en strategie’ zijn criteria opgenomen
over eventueel gebruikte interne en externe richtlijnen, het
tonen van de maatschappelijke betrokkenheid en de visie
van het hoogste bestuurslichaam op MVO.

Ondernemingsbestuur en managementsystemen
De categorie ‘Ondernemingsbestuur en management­
systemen’ heeft voornamelijk als onderwerp de inrichting
van de organisatie in het algemeen en meer specifiek de
inrichting met betrekking tot MVO. Daarbij zijn zaken als
een beschrijving van de taken en verantwoordelijkheden
en de interne beheersing relatief belangrijk. Er kunnen ook
punten worden behaald indien er wordt toegelicht hoe
wordt omgegaan met MVO gerelateerde risico’s, wet- en
regelgeving en strategiebepaling. Verder kan inzicht in de
opbouw van beloningssystemen en hoe deze gerelateerd
zijn aan MVO prestaties voor punten zorgen.

Ketenverantwoordelijkheid
Ketenverantwoordelijkheid neemt een steeds belangrijkere plaats in binnen Maatschappelijk Verantwoord
Ondernemen. Een onderneming die verantwoordelijkheid
toont voor de keten waarin wordt geopereerd, brengt om
te beginnen de keten in kaart en geeft aan welke rol wordt
vervuld binnen die keten. De keten omvat alle spelers
betrokken bij de vervaardiging van een product of dienst,
en loopt van de eerste leverancier die grondstoffen aanlevert tot aan de klant die het product of de dienst aankoopt.
Verder wordt expliciet gekeken naar de openheid omtrent
MVO risico’s in de gehele keten en hoe beleid wordt opgesteld om met die risico’s om te gaan.
In het kader van ketenverantwoordelijkheid zijn criteria
geformuleerd waarbij inzicht verschaft zou moeten worden
in eventuele gedragscodes, waarbij leveranciers zich dienen
te houden aan minimum standaarden op het gebied van
mens, milieu en maatschappij, die zijn ontwikkeld voor
leveranciers en in hoeverre deze worden ondertekend en
gemonitord. Er kunnen in de Transparantiebenchmark
ook punten worden behaald als openheid wordt gegeven
aan de rol van stakeholders in relatie tot ketenverantwoordelijkheid. Tot slot worden punten toegekend wanneer
12

Betrokkenheid van stakeholders staat in de kern van MVO en
krijgt daarom expliciet de aandacht in een aparte categorie
‘Stakeholders’. Zo krijgt de onderneming punten toegekend
als wordt aangegeven wat de invloed van de stakeholder­
dialoog is geweest op het beleid en hoe de stakeholder­
dialoog is verankerd in de onderneming. Belangrijk is
daarbij te vermelden hoe stakeholders worden geselecteerd,
hoe de dialoog wordt aangegaan en wat er precies met de
uitkomsten gebeurt.

Economische aspecten van de bedrijfsvoering
De economische aspecten van de bedrijfsvoering maken
een integraal onderdeel uit van MVO, dat gebaseerd is op
de triple bottom line van people, planet en profit. Naast
inzicht in de traditioneel financiële indicatoren, dient
bijvoorbeeld te worden gedacht aan inzicht in niet-financiële indicatoren als voorkoming van fraude en corruptie.
Daarnaast zijn thema’s als: innovatie, effecten van investeringen en desinvesteringen voor werknemers, local sourcing en eerlijke concurrentie en prijsvorming belangrijke
niet-financiële economische indicatoren.

Milieuaspecten van de bedrijfsvoering
Een onderneming kan door het uitvoeren van zijn kernprocessen impact hebben op het milieu. Binnen deze categorie
wordt gekeken in hoeverre ondernemingen transparant
zijn over milieubeleid, prestaties en doelstellingen. Door
inzicht te geven in de behaalde resultaten, het beleid en de
doelstellingen voor de toekomst geeft een onderneming
aan dat de milieuaspecten van de bedrijfsvoering niet alleen
geïdentificeerd zijn, maar dat er ook verantwoordelijkheid
voor wordt genomen.

Sociale aspecten van de bedrijfsvoering
In de categorie ‘Sociale aspecten van de bedrijfsvoering’
zijn indicatoren opgenomen over het beleid ten aanzien
van diversiteit, opleiding, veiligheid en gezondheid van
werk­nemers alsmede de verantwoordelijkheid die wordt
genomen voor producten en hoe mensenrechten worden
gerespecteerd. Net zoals bij de milieuaspecten van de
bedrijfsvoering is het belangrijk dat inzicht wordt gegeven
in beleid, resultaten en doelstellingen.

Verificatie
Voorts worden punten toegekend wanneer het verslag en de
inhoud ervan is geverifieerd door een onafhankelijke partij.
Hiervoor is plaats ingeruimd in de categorie ‘Verificatie’.
Verificaties kunnen worden uitgevoerd door materiedeskundigen zoals accountants, maatschappelijke organisaties,
sectorspecialisten en stakeholder panels. Het is belangrijk

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

dat de verklaring weergeeft wat de reikwijdte en aard van de
werkzaamheden zijn geweest en welke mate van zekerheid
is afgegeven. Verder kunnen ook punten worden toegekend
als de onderneming een toelichting geeft op haar keuzes
met betrekking tot verificatie, ook als de onderneming haar
maatschappelijke verslaggeving (nog) niet laat verifiëren.

Uitwerking
De categorie ‘Uitwerking’ tot slot formuleert criteria die
ingaan op zaken als dilemmasharing, het verslaggevings­
beleid, de gebruikte richtlijnen, de reikwijdte van de rapportage, verwijzing tussen de verschillende vormen van externe
verslaggeving, enzovoorts.

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

13

14

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

2 Bevindingen
Veranderingen in de onderzoeksgroep

Enkele statistieken

Er heeft een aantal wijzigingen plaatsgevonden in de
onderzoeksgroep ten opzichte van vorig jaar. Zie voor een
overzicht van deze wijzigingen de tabel hieronder:

Dit hoofdstuk geeft de belangrijkste kwantitatieve onderzoeksgegevens weer. Later in het rapport wordt dieper
ingegaan op specifieke resultaten.

Wijzigingen in de onderzoeksgroep

Soorten verslagen

Uit onderzoeksgroep verwijderd

Reden

Corporate Express

Overgenomen door Staples (VS)

Econosto

Overgenomen door Eriks (NL)

Grolsch

Overgenomen door SABMiller
(Z-Afrika)

Hagemeyer

Overgenomen door Rexel (Frankrijk)

TeleAtlas

Overgenomen door TomTom (NL)

Vedior

Overgenomen door Randstad (NL)

Nieuw in de onderzoeksgroep

Reden

Alliander

Vrijwillige deelname

ASR Nederland

Vrijwillige deelname

Teijin Aramid

Vrijwillige deelname

Slibverwerking Noord-Brabant

Vrijwillige deelname

SITA Nederland

Vrijwillige deelname

Yacht

Vrijwillige deelname

Veertien universiteiten:
Erasmus Universiteit Rotterdam
Open Universiteit
Radboud Universiteit Nijmegen
Rijksuniversiteit Groningen
Universiteit Leiden
Universiteit Maastricht
Universiteit Twente
Universiteit Utrecht
Universiteit van Amsterdam
Universiteit van Tilburg
Technische Universiteit Delft
Technische Universiteit Eindhoven
Vrije Universiteit
Wageningen Universiteit

Vrijwillige deelname

Fusie

Nieuwe naam

Campina en Friesland Foods

FrieslandCampina

Naamswijziging

Nieuwe naam

OPG Groep

Mediq

Bij de beoordeling van de Transparantiebenchmark is
gebruik gemaakt van financiële-, maatschappelijke- en
sociale jaarverslagen.
Financiële jaarverslagen
Er zijn dit jaar wederom minder financiële verslagen van
beursgenoteerde ondernemingen verschenen, 91 vorig
jaar ten opzichte van 84 dit jaar. De verklaring ligt in het
afnemen van het aantal deelnemers met een Nederlandse
beursnotering van 91 vorig jaar naar 84 dit jaar.
Maatschappelijke jaarverslagen
Het aantal deelnemers dat een separaat maatschappelijk
verslag uitgaf is dit jaar gestegen van 43 naar 50. Deze stijging is volledig toe te schrijven aan de niet-beursgenoteerde
ondernemingen.
Sociale verslagen
Onder een sociaal jaarverslag wordt verstaan dat type verslag
dat vooral over mensen gaat, en dan vaak over de medewerkers van een onderneming. Het totaal aantal sociale
jaarverslagen is dit jaar gelijk gebleven (10).

Verschijningsvorm

Het aantal ondernemingen dat buiten de onderzoeksgroep
is gevallen is dit jaar kleiner dan het aantal nieuwkomers.
Alle nieuwkomers zijn op basis van vrijwillige deelname
in de benchmark meegenomen. De ondernemingen die
dit jaar buiten de onderzoeksgroep vallen zijn overgenomen door andere (Nederlandse of niet-Nederlandse)
ondernemingen.

Ondernemingen rapporteren op verschillende manieren.
De combinatie van digitaal en hardcopy geniet nog steeds
duidelijk de voorkeur bij de ondernemingen in de onderzoeksgroep. Wel geven de meeste ondernemingen aanvullende informatie op hun website en verslagen worden vaker
digitaal gepubliceerd.
In absolute getallen is het aantal financiële jaarverslagen
dat zowel hardcopy als in digitale vorm wordt uitgegeven
gestegen. De vorig jaar ingezette trend om minder financiële verslagen uitsluitend hardcopy uit te brengen zet zich
dit jaar door. Aan de andere kant is er een daling van het
aantal uitsluitend digitaal uitgebrachte financiële verslagen
te zien.

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

15

Verschijningsvorm
Financieel jaarverslag 2007

129

Financieel jaarverslag 2008

140

Maatschappelijk verslag 2007

37

Maatschappelijk verslag 2008

39

7 8
4 6

6
11

Sociaal Jaarverslag 2007 9 1

Digitaal & Hardcopy
Uitsluitend Hardcopy

Sociaal Jaarverslag 2008 8 2
0

Uitsluitend Digitaal
20

40

60

80

100

120

140

160

Soorten verslagen
Financieel jaarverslag 2007

91

52

Financieel jaarverslag 2008

84

66

Maatschappelijk verslag 2007

28

15

Maatschappelijk verslag 2008

27

23

Sociaal jaarverslag 2007 3 7
Beursgenoteerd

Sociaal jaarverslag 2008 2 8
0

Niet-Beursgenoteerd
20

40

60

80

100

120

140

160

Verschijningsmoment maatschappelijk verslag

Aantal maatschappelijke verslagen

30
25
20

17

15
10
5

5
0

16

28

Gelijktijdig met
financieel verslag

Na financieel verslag
voor AVA

Na financieel verslag
na AVA

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

Het aantal uitsluitend in hardcopy verschenen maatschappelijke verslagen is dit jaar wederom nul. Het totale aantal
maatschappelijke verslagen is met 7 gestegen. Deze stijging
komt dan ook uitsluitend naar voren in het aantal zowel in
hardcopy als in digitale vorm verschenen verslagen en het
aantal uitsluitend digitaal verschenen verslagen.
Bij de sociale jaarverslagen hebben zich dit jaar wederom
geen grote verschuivingen voorgedaan met betrekking
tot de verschijningsvorm. Ook bij dit type verslag wordt
voornamelijk gekozen om zowel hardcopy als digitaal
te publiceren.

dat alleen in het Engels is geschreven is nagenoeg gelijk
gebleven, 31 vorig jaar ten opzichte van 34 dit jaar.
De zeven nieuwe maatschappelijke verslagen die dit jaar
zijn gepubliceerd zijn niet zonder meer toe te delen aan
een categorie al lijkt de groei te zitten in het aantal maatschappelijke verslagen in de categorie ‘Nederlands’ die
groeit van 8 verslagen naar 18 verslagen terwijl het aantal
maatschappelijke verslagen in de categorie ‘Engels’ daalt
van 20 verslagen naar 18 verslagen. De categorie ‘Engels
en Nederlands’ daalt van 15 naar 14 maatschappelijke
verslagen.

Verschijningsmoment maatschappelijk verslag

Omvang

De vorig jaar geconstateerde trend om het maatschappelijk verslag vaker na zowel het financiële jaarverslag als de
Algemene Vergadering van Aandeelhouders te publiceren,
is dit jaar na een korte afvlakking in het voorgaande jaar
verder doorgezet. De toename in het aantal maatschappelijke jaarverslagen is zowel waar te nemen in de categorie
‘Na financieel verslag, na AVA’ als de categorie ‘Gelijktijdig
met financiële jaarverslag’, respectievelijk met 5 en 3.
De categorie ‘Na financieel verslag, voor AVA’ laat een daling
zien van 1.

De gemiddelde omvang van de financiële jaarverslagen is
ook dit jaar weer toegenomen, al is het een minder sterke
stijging dan het voorgaande jaar werd waargenomen
(toen een stijging van 8 pagina’s). Vorig jaar telde een
gemiddeld financieel jaarverslag 120 pagina’s, terwijl dit jaar
een gemiddelde van 121 wordt gehaald. Voor wat betreft de
maatschappelijke verslagen valt op dat het aantal pagina’s
voor zowel beursgenoteerde als niet-beursgenoteerde
deelnemers daalt. De sterkste daling is te zien bij de
niet-beursgenoteerde deelnemers (van 79 pagina’s naar
59 pagina’s). De beursgenoteerde deelnemers gebruikten
gemiddeld 2 pagina’s minder dan het voorgaande jaar (van
56 pagina’s naar 54 pagina’s). Daarmee wordt de trend die
vorig jaar werd ingezet verder gevolgd. De verklaring voor
het afnemen van het aantal pagina’s van maatschappelijke
verslagen is tweeledig. Enerzijds valt op dat deelnemers
zich meer richten op de voor hen materiële onderwerpen,
anderzijds wordt er steeds meer informatie op de websites
van ondernemingen geplaatst en wordt daar in de verslaggeving naar verwezen.

Taal
Van de 150 uitgebrachte financiële jaarverslagen, zijn er
82 in zowel het Nederlands als het Engels verschenen.
Dit is een kleiner percentage (55 procent) dan vorig jaar
(62 procent) toen 89 van de 143 financiële jaarverslagen in
zowel het Nederlands als het Engels werden gepubliceerd.
In deze benchmark zijn beduidend meer financiële jaarverslagen in alleen het Nederlands geschreven (34) ten opzichte
van de vorige benchmark (23). Een stijging die met name toe
te schrijven is aan de universiteiten. Het aantal verslagen

Omvang verslagen
160

Gemiddeld aantal pagina’s

140
120
100

137
121
100

80
56

60

54

59

40

Totaal

20

Beursgenoteerd

0

Niet-beursgenoteerd
Financiële verslagen

Maatschappelijke verslagen

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

17

Taal financieel verslag
34

Engels en Nederlands
Engels
Nederlands
82

34

Taal maatschappelijk verslag

14
18

Engels en Nederlands
Engels
Nederlands

18

18

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

3 Transparantieladder

2009

Hoofdgroepen
Alle deelnemers zijn op basis van de score onderverdeeld in
een bepaalde groep. De indeling in groepen is gebaseerd op
de standaarddeviatie van de gemiddelde score. De bezem­
wagen is gereserveerd voor de ondernemingen die geen
verslag hebben opgeleverd en derhalve een nulscore
hebben. In de tabel hieronder is weergegeven hoe de scores
de grenzen dit jaar bepalen voor de indeling in de groepen:
Verdeling Transparantieladder 2009
Kopgroep

100 tot 64,2

Achtervolgers

64,2 tot 54,3

Peloton van

54,3 tot 14,7

Achterblijvers van
Bezemwagen =

14,7 t/m 1
0

Transparantieladder 2009
Hieronder is een lijst van de 183 onderzochte deelnemers
weergegeven. In de lijst zijn verschillende zaken waar te
nemen. Zo is zichtbaar hoe de scores van hoog naar laag
lopen, in welke groep een deelnemer zich bevindt en
hoeveel de betreffende deelnemer gestegen is. Verder is
de opbouw van de score te zien. Daarbij is onderscheid
gemaakt tussen de eerder genoemde onderdelen van het
beoordelingsmodel: profiel, visie en strategie, onder­
nemingsbestuur en managementsystemen, ketenverantwoordelijkheid, stakeholders, economische aspecten van
de bedrijfsvoering, milieuaspecten van de bedrijfsvoering,
sociale aspecten van de bedrijfsvoering, verificatie en
uitwerking. Zo kan het voorkomen dat twee deelnemers
dezelfde score hebben, maar dat deze scores heel verschillend zijn opgebouwd. De transparantiescores zijn weer­
gegeven in een percentage van het totaal aantal te behalen
punten.

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

19

Rabobank
ING Groep
Unilever
TNT
DSM
Wessanen
Eureko/Achmea
Essent
Akzo Nobel
Crown van Gelder
Reed Elsevier
Océ
Shell
Air France-KLM
Philips Electronics
Nutreco
Nuon
DHV
Schiphol

=
<
=
=
>
=
=
<
>
<
<
=
<
=
<
<
<<
<
=

Kopgroep

Heineken
Delta Lloyd
Van Gansewinkel Groep
Alliander
KPN
Ahold
BAM Groep
Aegon
Super de Boer

=
=
>>
*
=
=
>>
=
>>

Achtervolgers

Transparantieladder 2009

Heijmans
Havenbedrijf Rotterdam
CSM
Yacht
Wolters Kluwer
Teijin Aramid
Corio
Royal Haskoning
Roto Smeets Group NV
SBM Offshore
ASML
The Greenery
SITA Nederland
ANWB
SNS Reaal
NS
Gasunie
Connexxion
Ballast Nedam
Sligro
Crucell
ASR Nederland

>>
<<
=
*
=
*
>>
=
=
<
>
=
*
>>
<
=
<<
=
<
=
>>
*

Profiel
Visie en strategie
Ondernemingsbestuur
en Managementsystemen
Ketenverantwoordelijkheid
Stakeholders

Peloton

Economische aspecten
van de bedrijfsvoering
Milieuaspecten van
de bedrijfsvoering
Sociale aspecten van
de bedrijfsvoering
Verificatie
Uitwerking

>> 10 of meer punten gestegen
> 5-9 punten gestegen
=
stijgingen en dalingen t/m 4 punten
<
5-9 punten gedaald

>>
*

0

20

20

40

60

80

10 of meer punten gedaald
nieuw in Transparantiebenchmark

100

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

Transparantieladder 2009
>>
<
>
>>
>>
=
=
=
=
<<
=
=
>
=
=
>>
=
>
=
*
=
=
=
=
<<
=

Peloton

=

=
=
>

Profiel

>

Visie en strategie

*

Ondernemingsbestuur
en Managementsystemen

=
=

Ketenverantwoordelijkheid

<

Stakeholders
Economische aspecten
van de bedrijfsvoering
Milieuaspecten van
de bedrijfsvoering
Sociale aspecten van
de bedrijfsvoering

=
*
=
=
>
*

Verificatie

*

Uitwerking

=

>> 10 of meer punten gestegen
> 5-9 punten gestegen
=
stijgingen en dalingen t/m 4 punten
<

=
=
>
=

5-9 punten gedaald

=

>>

Vopak
MacIntosh
CZ Groep
Cehave
Zeeman
Arcadis
Wereldhave
Volker Wessels
Randstad
Menzis
Ricoh
Eneco
Unit 4 Agresso
Logica
Imtech
AMG
Wegener
Wavin
Grontmij
FrieslandCampina
TomTom
Draka
Ordina
Maxeda
EBN
Vion
Van Lanschot
Smit
Mediq
Gamma
Cosun
TU Eindhoven
Ten Cate
Fugro
ForFarmers
Delta
Vrije Universiteit
Kendrion
USG People
Spyker Cars
Slibverwerking Noord-Brabant
Wageningen Universiteit
TKH Group
Telegraaf Media Groep
Tele2
Pharming Group
Eriks
Dutch Flower Group
CoopCodis
BinckBank
Universiteit Leiden

=

*

>

10 of meer punten gedaald
nieuw in Transparantiebenchmark

*

0

20

40

60

80

100

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

21

Transparantieladder 2009
<
=
=
=
<
=
=
<
=
<<
=
<
=
>>
*
*
=
<
*
=
<
=

Peloton

<<
Profiel
Visie en strategie

=

Ondernemingsbestuur
en Managementsystemen

*
*

Ketenverantwoordelijkheid

=

Stakeholders
Economische aspecten
van de bedrijfsvoering
Milieuaspecten van
de bedrijfsvoering
Sociale aspecten van
de bedrijfsvoering

=
=
*
=
>>
=

Verificatie

=

Uitwerking

*
=

>> 10 of meer punten gestegen
> 5-9 punten gestegen
=
stijgingen en dalingen t/m 4 punten
<

=
*
*

5-9 punten gedaald

=

>>

Sperwer
Neways Electronics
Accell
VastNed Groep
TBI
Intres
Exact
Dura Vermeer
Beter Bed
UVIT
Stork
Boskalis Westminster
ABN Amro
Van Drie
Universiteit Twente
Universiteit Maastricht
Simac
Schuitema
Open Universiteit
Fortis
Batenburg
Van Oord
SHV
Samas
Rijksuniversiteit Groningen
Radboud Universiteit Nijmegen
MCB
Janssen de Jong
Hunter Douglas
Erasmus Universiteit Rotterdam
De Goudse
Alanheri
Agrifirm
Aalberts
TU Delft
Brunel
Van Der Moolen
Universiteit van Amsterdam
Universiteit Utrecht
Koops Furness
BE Semiconductor
ASMI
Jetix

=

*

=

nieuw in Transparantiebenchmark

=

0

22

10 of meer punten gedaald

20

40

60

80

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

100

Transparantieladder 2009
Van Leeuwen Buizen
AVEBE
Van der Sluijs
Nedap
HAL
Universiteit van Tilburg
Swets & Zeitlinger
Reesink
Amsterdam Commodities
Blokker Holding
Damen
Euretco

=

Wagenborg
Vos Logistics
Univar
Uniconsult
Superunie
Stern
Schouten
Pon Holdings
Oad
Nidera
New Skies Satellites BV
Nedschroef
Markeur Holding
Lohomij
Koop Holding
Intergamma
Hoogwegt
Eurospecialities
Drogisten Associatie
Dirkzwager
Corus
Copaco
Cebeco
Bavaria
Basal
Autobinck
Argos

=

=
=
=
*
=
=
=

Achterblijvers

=

=
=
=

<<
=
=
=
<<

Profiel

=

Visie en strategie

=

Ondernemingsbestuur
en Managementsystemen

=
=
=
<<
=
=
=

Ketenverantwoordelijkheid

Bezemwagen

=

Stakeholders
Economische aspecten
van de bedrijfsvoering
Milieuaspecten van
de bedrijfsvoering
Sociale aspecten van
de bedrijfsvoering

=

Verificatie

=

Uitwerking

=
=

>> 10 of meer punten gestegen
> 5-9 punten gestegen
=
stijgingen en dalingen t/m 4 punten
<

<<
=
=

5-9 punten gedaald

<<

>>

=

*

=

10 of meer punten gedaald
nieuw in Transparantiebenchmark

<<

0

20

40

60

80

100

Gemiddelde score
23,1
36,8

2009
29,4

23,2
37,1

2008
30,6

Niet-beursgenoteerd
Beursgenoteerd
Totaal

0

10

20

30

40

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

23

Resultaten vergeleken met benchmark 2008

bovenaan staan. Opvallend is dat de stijgingen dit jaar
minder groot zijn dan vorig jaar: dit jaar liggen de zes
grootste stijgingen tussen de 13 en 19 punten, terwijl de
zes grootste stijgingen van vorig jaar tussen de 15 en 35
punten lagen. Dat kan mede worden verklaard door het niet
meenemen van de groep deelnemers die dit jaar voor het
eerst een publiekelijk verslag uitbrengen.

Interessant bij het uitvoeren van een benchmark zijn
de vergelijkingsmogelijkheden die het biedt met voorgaande jaren. Een belangrijke doelstelling van de
Transparantiebenchmark is dan ook om trends in MVO
verslaggeving inzichtelijk te maken.

Gemiddelde score
In de grafiek zijn de gemiddelde scores onder elkaar gezet
voor 2008 en 2009. Het totaalgemiddelde is lager dan vorig
jaar. Deze daling is niet eenzijdig te verklaren. Door het
toetreden van nieuwe deelnemers met een relatief lage
score wordt het gemiddelde naar beneden getrokken.
Ook de economische omstandigheid waar deelnemers zich
in bevinden kan uiteraard van invloed zijn geweest op de
beschikbaarheid van middelen om de verslaggeving sterker
te maken. Echter, wanneer de gemiddelde score wordt
verdisconteerd met de nieuwe toetreders wordt duidelijk
dat de daling van de gemiddelde score verwaarloosbaar is.

Top tien 2009 en 2008
Wanneer de top tien van 2009 en 2008 vergeleken wordt
is te zien dat de Rabobank voor de derde keer op rij een
stevige eerste plek bezet, al is het met een lichte daling van
2 punten. ING Groep behoudt eveneens haar positie op de
ladder hoewel de score van de onderneming met maar liefst
9 punten is gedaald. Waar Fortis zich vorig jaar in de top
drie wist te plaatsen heeft Unilever, terug van weggeweest,
deze positie weer in handen. Opvallend is dat alleen DSM en
Akzo Nobel, naast dat zij beiden van buiten de top tien van
2008 de top tien van 2009 bereiken, de enige substantiële
stijgers zijn in deze groep met ieder 5 punten. Daarnaast zijn
Eureko/Achmea en Wessanen nieuw in de top tien. Dit gaat
ten koste van Fortis, Reed Elsevier, Shell en Nuon.
Top tien 2008

Top tien 2009

Score 2008

Stijging

54

35

19

ANWB

46

28

18

Crucell

38

21

17

Van Gansewinkel Groep

61

45

16

Heijmans

53

39

14

Corio

51

38

13

Drie ondernemingen kwamen uit de bezemwagen door
voor het eerst publiekelijk te rapporteren.
Score 2009

Score 2008

Zeeman

36

0

Van Drie

19

0

Alanheri

18

0

In de Transparantiebenchmark van 2009 is het aantal
gestegen scores lager dan vorig jaar. Positief is dat het opvalt
dat het grootste deel van de toegenomen scores met 10 of
meer punten zijn gestegen, namelijk bij 19 procent
van de onderzoeksgroep.

Dalers
De grootste scoredaling was dit jaar te zien bij Fortis. In
het voorgaande jaar bereikte Fortis nog de top drie van de
ladder maar dit jaar is zij de grootste daler met 68 punten
naar een score van 19 punten. De grote daling is met name
toe te schrijven aan de organisatorische veranderingen
binnen Fortis waardoor de daadwerkelijke rechtspersoonlijkheid van gedaante is veranderd en een vergelijking met
vorig jaar geen recht doet aan de realiteit. Het Havenbedrijf
Rotterdam bezet de tweede plek voor wat betreft de grootste
dalers, met 20 punten verschil ten opzichte van 2008.
Op drie bevindt zich Menzis, met een daling van 14 punten.

Rabobank

96 Rabobank

94

ING Groep

90 ING Groep

81

Fortis

87 Unilever

79

Essent

83 DSM

78

Unilever

83 TNT

78

Crown van Gelder

82 Akzo Nobel

77

Reed Elsevier

80 Essent

77

TNT

80 Eureko/Achmea

77

Score 2009

Score 2008

Daling

Shell

78 Wessanen

77

Fortis

19

87

68

Nuon

78 Crown van Gelder

76

Havenbedrijf Rotterdam

53

73

20

Menzis

34

48

14

UVIT

20

33

13

Gasunie

43

55

12

Nuon

67

78

11

Stijgers
De grootste stijger in de benchmark is dit jaar Super de
Boer met 19 punten gevolgd door de ANWB en Crucell
met respectievelijk 18 en 17 punten stijging. Hierbij moet
worden opgemerkt dat, anders dan vorig jaar, deelnemers
die voor het eerst een verslag publiekelijk uitbrengen
niet worden meegenomen in deze groep. Anders zou
Alliander, als nieuwe binnenkomer met 58 punten ruim
24

Score 2009
Super de Boer

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

Zes ondernemingen kwamen terecht in de bezemwagen
omdat er dit jaar geen (tijdig) verslag is verschenen, een
stijging ten opzichte van vorig jaar, toen er 4 nieuwe ondernemingen in de bezemwagen terecht kwamen.
Score 2009

Score 2008

Corus

0

49

Markeur Holding

0

21

Stern

0

20

Bavaria

0

14

Argos

0

12

Vos Logistics

0

11

Het aantal dalers is dit jaar toegenomen ten opzichte van
het voorgaande jaar. Daarbij valt op dat veruit de meeste
dalers slechts een kleine daling in de score hebben laten
zien. In de lijn der verwachting is het aantal dalers dit jaar
flink afgenomen. In de vergelijking tussen de scores van
de Transparantiebenchmark 2007 en die van 2006 was een
grote daling te zien die vooral werd veroorzaakt door een
aanscherping van de beoordelingscriteria. Dit jaar zijn van
de gedaalde scores de meesten tussen 1 en 4 punten lager
uitgevallen dan vorig jaar.

Gestegen ondernemingen op de ladder
1-4 punten gestegen

17%

6%

5-9 punten gestegen

19%

10 punten of meer gestegen

0%

5%

10%

15%

20%

Gestegen ondernemingen op de ladder
1-4 punten gedaald

25%

5-9 punten gedaald

10%

10 punten of meer gedaald

0%

7%

5%

10%

15%

20%

25%

30%

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

25

26

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

4 Thematische analyse
Evenals vorig jaar is voor iedere categorie van criteria maximaal tien punten te behalen. De categorieën zijn in het
onderstaande diagram toegelicht.

dat is iets lager dan het voorgaande jaar (4,5). Negen deelnemers scoorden in deze categorie het maximale aantal
punten van tien: Crown van Gelder, Essent, Eureko/Achmea,
ING Groep, Philips Electronics, Rabobank, Shell, Unilever
en Wereldhave. De gemiddelde score in de kopgroep was
9,1 punten.

Profiel
In de categorie ‘Profiel’ wordt bekeken in hoeverre de
deelnemer rapporteert over de belangrijkste producten
en diensten, wat de kernprocessen inhouden, de landen
van vestiging, het aantal medewerkers, eigendomsverhoudingen en de positie in de keten.

Visie en strategie
Punten worden toegekend als wordt aangegeven wat
de visie en strategie is met betrekking tot MVO, wat
de toekomstverwachting betreffende MVO is, welke
interne richtlijnen zijn ontwikkeld door de deelnemer,
welke externe richtlijnen worden onderschreven en

Gemiddeld haalden de deelnemers die een verslag hebben
ingeleverd een score van 4,1 punten in de categorie ‘Profiel’,

Categoriën
Profiel
Visie en strategie
Ondernemingsbestuur en managementsystemen
Ketenverantwoordelijkheid
Stakeholders
Economische aspecten van de bedrijfsvoering
Milieuaspecten van de bedrijfsvoering
Sociale aspecten van de bedrijfsvoering
Verificatie
Uitwerking

Profiel
10,0

Maximale score
9,1

Kopgroep
7,5

Achtervolgers
4,3

Peloton
2,6

Achterblijvers

4,1

Gemiddelde score Transparantiebenchmark
0

2

4

6

8

10

Gemiddelde score per groep

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

27

welke activiteiten worden ontplooid met betrekking
tot maatschappelijke betrokkenheid (pro-bono werk,
sponsoring, enzovoorts).

het er 130. De toename in het aantal deelnemers in de
benchmark is daarbij niet een variabele die dit verschil
helemaal verklaard.

De gemiddelde score in de categorie ‘Visie en strategie’
was dit jaar, evenals het jaar ervoor, 4,7 punten.

Vermelding van interne en externe richtlijnen
Ook bij de vraag die betrekking heeft op de vermelding
van de interne en externe richtlijnen is een stijging waar
te nemen in het aantal deelnemers dat rapporteert over
interne en externe richtlijnen. Waar vorig jaar nog een lichte
daling te zien was in het aantal vermeldingen van externe
richtlijnen, laat dit jaar juist daar de grootste stijging zien.

Maar liefst elf ondernemingen haalden de maximale score
in deze categorie, de stijgende lijn van de voorgaande jaren
wordt daarmee doorgezet. Dit jaar werd de maximale score
behaald door: DHV, Eureko/Achmea, Nuon, Nutreco, Océ,
Rabobank, SBM Offshore, Schiphol, Shell, TNT en Unilever.

Ondernemingsbestuur en
managementsystemen

Visie op MVO
Als we binnen de categorie ‘Visie en strategie’ gedetailleerder kijken naar de vraag in hoeverre er gerapporteerd
wordt over een visie op MVO (criterium 7), zien we dat
er een behoorlijke verandering optreedt in het absolute
aantal deelnemers dat punten scoort op dit criterium.
Waren dat vorig jaar nog 115 deelnemers, dit jaar zijn

Binnen de categorie ‘Ondernemingsbestuur en managementsystemen’ worden punten toegekend wanneer
gerapporteerd wordt over de bestuurders, hun achtergrond en bestuurstaken, de organisatiestructuur van de

Visie en strategie
Maximale score

10,0
9,0

Kopgroep
8,5

Achtervolgers
Peloton

5,2
0,9

Achterblijvers
Gemiddelde score Transparantiebenchmark

4,7
0

2

4

6

8

Gemiddelde score per groep

Aantal ondernemingen

Visie op MVO

28

132
130
128
126
124
122
120
118
116
114
112
110
108
106
104
102
100

130

115

2008
2009

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

10

onderneming, de taken en verantwoordelijkheden met
betrekking tot MVO en het proces van sturing en beheersing
met betrekking tot MVO.

-verantwoordelijkheid, de activiteiten die zij ontplooit om
te komen tot verantwoord ketenbeheer, en het proces van
sturing en beheersing van de keten.

Het gemiddelde aantal punten dat behaald is bij de deelnemers die een verslag hebben ingeleverd is 3,3. Wederom laat
deze categorie een daling zien ten opzichte van vorig jaar,
toen de gemiddelde score 3,7 was (en toen van 4,2 kwam).

Het blijkt dit jaar wederom lastig om volledig inzicht te
geven in activiteiten rond verantwoord ketenbeheer. Bij
de achterblijvers is het dan ook wederom niet gelukt om
punten te behalen in deze categorie. De totale gemiddelde
score was dit jaar 1,8 – net als het voorgaande jaar een
stijging van slechts één tiende ten opzichte van vorig jaar.
Het aantal deelnemers dat het gelukt is om maximaal te
scoren in deze categorie is drastisch teruggelopen van zes
naar slechts twee; Reed Elsevier en Unilever. De gemiddelde score in de kopgroep was logischerwijze een stuk
lager. Van 9,2 punten vorig jaar naar 6,3 punten dit jaar.
Het belang van ketenverantwoordelijkheid wordt nogmaals
onderstreept door de verklaring van de Sociaal Economische
Raad: ‘Internationaal Maatschappelijk Verantwoord
Ondernemen’ die op 19 december 2008 werd gepubliceerd.

Dit jaar haalt slechts één deelnemer het volle aantal punten
in deze categorie: Akzo Nobel. Vorig jaar waren dat nog drie
deelnemers.

Ketenverantwoordelijkheid
Een score voor de rapportage over ketenverantwoordelijkheid is afhankelijk van drie criteria. Zo kunnen er punten
behaald worden wanneer de deelnemer inzicht geeft in
het beleid dat zij voert ten aanzien van ketenbeheer en

Vermelding van interne en externe richtlijnen
140
134

Aantal ondernemingen

135
130
125

125
120
115

118
115

110
105

2008
2009
Interne richtlijnen

Externe richtlijnen

Ondernemingsbestuur en managementsystemen
Maximale score

10,0

Kopgroep

7,7
5,9

Achtervolgers
Peloton

3,4
1,7

Achterblijvers

3,3

Gemiddelde score Transparantiebenchmark
0

2

4

6

8

10

Gemiddelde score per groep

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

29

Stakeholders

Economische aspecten van
de bedrijfsvoering

Veel deelnemers zien de jaarlijkse verslaggeving als een
belangrijk moment om te communiceren met stakeholders.
Een deelnemer krijgt in deze categorie punten toegekend
wanneer zij inzicht verschaft in haar belangrijkste stake­
holders, de invloed van stakeholderdialoog, de wijze
waarop deze dialoog wordt gevoerd en hoe de dialoog is
verankerd bij de deelnemer.

Binnen het drieluik ‘People’, ‘Planet’ en ‘Profit’ hebben ook
de economische aspecten van de bedrijfsvoering een plaats.
De economische aspecten zijn een integraal onderdeel van
het rapporteren over MVO. Binnen de categorie economische aspecten van de bedrijfsvoering kan een deelnemer
punten halen wanneer zij rapporteert over het beleid met
betrekking tot de financieel-economische aspecten van de
bedrijfsvoering, de doelstellingen, de verbeteringen en de
resultaten met betrekking tot deze financieel-economische
aspecten en de resultaatverslechtering, dan wel verbetering
in relatie tot de financieel-economische aspecten van de
bedrijfsvoering. Daarbij gaat het niet alleen om traditionele
indicatoren zoals omzet, belastingen en winst, maar ook
om niet-financiële indicatoren als innovatie en de preventie
van corruptie en omkoping.

De gemiddelde score in deze categorie is dit jaar wederom
licht gedaald van 1,9 naar 1,7. In tegenstelling tot de
categorie ketenverantwoordelijkheid is de gemiddelde
score in de kopgroep wel gestegen, van 7,5 naar 7,7. Zes
ondernemingen haalden de maximale score in deze categorie: Crown van Gelder, Essent, ING Groep, Shell, TNT en
Unilever.

Ketenverantwoordelijkheid
Maximale score

10,0
6,3

Kopgroep
4,3

Achtervolgers
1,6

Peloton
Achterblijvers 0,0

1,8

Gemiddelde score Transparantiebenchmark
0

2

4

6

8

10

Gemiddelde score per groep

Stakeholders
Maximale score

10,0
7,7

Kopgroep
5,6

Achtervolgers
1,2

Peloton
Achterblijvers 0,0

1,7

Gemiddelde score Transparantiebenchmark
0

2

4

6

8

Gemiddelde score per groep

30

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

10

De gemiddelde score van vorig jaar (3,9) is dit jaar wederom
gedaald, en wel naar 3,5 punten.

tot de milieuaspecten en de resultaatverslechtering, dan wel
verbetering in relatie tot de milieuaspecten.

Het aantal deelnemers dat een maximale score behaalt
op deze categorie stijgt wel. Was vorig jaar de Rabobank
de enige deelnemer met een maximale score, dit jaar
sluit Ballast Nedam zich daarbij aan. De voornaamste
reden dat nog steeds weinig deelnemers op dit onderdeel
goed scoren, blijft dat deelnemers bijna niet rapporteren over niet-financiële economische aspecten van
de bedrijfsvoering.

Het is de achterblijvers dit jaar eindelijk gelukt om te scoren
in deze categorie, al is het slechts met 0,1 punt gemiddeld.
Ook het peloton laat een stijging zien van 2,6 punten naar
3,1 punten gemiddeld. Negen in plaats van zestien deel­
nemers behaalden dit jaar een maximale score in deze
categorie, een forse daling: Air France-KLM, Crown van
Gelder, DSM, Essent, Eureko/Achmea, Gasunie, Rabobank,
Reed Elsevier en Schiphol.

Milieuaspecten van de bedrijfsvoering

Sociale aspecten van de bedrijfsvoering

De milieuaspecten van de bedrijfsvoering vormen een
integraal onderdeel van MVO. Binnen deze categorie in
de benchmark is het mogelijk punten te behalen wanneer
inzicht wordt gegeven in het milieubeleid, de doelstellingen, de verbeteringen en de resultaten met betrekking

De sociale aspecten van de bedrijfsvoering hebben betrekking op zaken die bijvoorbeeld werknemers en mensenrechten aangaan. Binnen deze categorie zijn punten te
behalen als gerapporteerd wordt over het sociale beleid,
de doelstellingen, de verbeteringen en de resultaten met

Economische aspecten van de bedrijfsvoering
Maximale score

10,0

Kopgroep

6,0

Achtervolgers

4,5

Peloton

3,9
2,7

Achterblijvers

3,5

Gemiddelde score Transparantiebenchmark
0

2

4

6

8

10

Gemiddelde score per groep

Milieuaspecten van de bedrijfsvoering
Maximale score

10,0

Kopgroep

9,2

Achtervolgers

7,8

Peloton

3,1
0,1

Achterblijvers

3,2

Gemiddelde score Transparantiebenchmark
0

2

4

6

8

10

Gemiddelde score per groep

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

31

Sociale aspecten van de bedrijfsvoering
10,0

Maximale score
8,8

Kopgroep
7,1

Achtervolgers
3,3

Peloton
0,7

Achterblijvers

3,3

Gemiddelde score Transparantiebenchmark
0

2

4

6

8

10

Gemiddelde score per groep

Verificatie
Maximale score

10,0

Kopgroep

6,9

Achtervolgers

5,9
0,4

Peloton

Achterblijvers 0,0
1,1

Gemiddelde score Transparantiebenchmark
0

2

4

6

8

10

Gemiddelde score per groep

Uitwerking
Maximale score

10,0

Kopgroep

6,6

Achtervolgers

6,8

Peloton

2,5
1,7

Achterblijvers

2,6

Gemiddelde score Transparantiebenchmark
0

2

4

6

8

Gemiddelde score per groep

32

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

10

betrekking tot de sociale aspecten van de bedrijfsvoering en
de resultaatverslechtering, dan wel verbetering in relatie tot
de sociale aspecten van de bedrijfsvoering.
Binnen de rapportage over de sociale aspecten van de
bedrijfsvoering scoorden de deelnemers gemiddeld
3,3 punten, een lichte daling ten opzichte van het voorgaande jaar (3,5). Opvallend is dat waar de achtervolgers
gemiddeld slechter scoren dit jaar (van 7,6 naar 7,1 punten),
de achterblijvers gemiddeld verbeteren (van 0,1 naar
0,7 punten). De kopgroep en het peloton behouden een
gelijke gemiddelde score als het voorgaande jaar.
Acht deelnemers scoorden dit jaar maximaal in deze
categorie, vergeleken met zeven vorig jaar: Air France-KLM,
Crown van Gelder, DSM, Essent, Eureko/Achmea, Rabobank,
Reed Elsevier en Schiphol.

Verificatie
Door de MVO-gegevens te laten verifiëren door een onafhankelijke externe partij wordt zekerheid verkregen over de
relevantie en betrouwbaarheid van de gerapporteerde data
en tekst. Er zijn veel manieren om dergelijke zekerheid af
te geven. Binnen deze categorie worden punten toegekend
wanneer aangegeven wordt waarom een verslag al dan
niet geverifieerd is, of er een verklaring is opgenomen van
een materiedeskundige en wat de aard, reikwijdte en mate
van zekerheid is van de informatie in het maatschappelijk
verslag.

Uitwerking
Een belangrijk aspect van de transparantie van een jaarverslag is de uiteindelijke uitwerking. Binnen de categorie
‘Uitwerking’ zijn punten te scoren door inzicht te geven in
dilemma’s waar de deelnemer mee geconfronteerd wordt,
maar bijvoorbeeld ook door te rapporteren over de reikwijdte van het verslag, het verslaggevingbeleid in het algemeen, de relatie tussen de verschillende vormen van externe
verslaggeving, door de vermelding van contactinformatie en
door de opname van een kernachtige samenvatting.
Gemiddeld zijn er ook dit jaar 2,6 punten gescoord door
de deelnemers.
Dit jaar scoorden, eveneens als vorig jaar, minder ondernemingen dan het voorgaande jaar maximaal op dit
onderdeel, te weten Delta Lloyd, DHV en Rabobank. Vorig
jaar haalden vier deelnemers de maximale score in deze
categorie. Dit heeft gedeeltelijk te maken met een aanscherping van de beoordeling met betrekking tot de uitwerking
van dilemma’s. Bij de toepassing van de criteria zijn alleen
punten toegekend wanneer de tegengestelde belangen
inherent aan het dilemma worden toegelicht en als het
dilemma ook expliciet als zodanig wordt benoemd. Deze
strakkere interpretatie van de criteria werd ingegeven door
de behoefte aan een consistente manier van puntentoekenning. De veelheid aan case-beschrijvingen, toelichtingen op
maatschappelijke thema’s, enzovoorts, maakt het anders
moeilijk om een duidelijke lijn in de beoordeling aan te
houden.

Onderstaande tabel laat zien welke mate van zekerheid
wordt afgegeven in de verklaringen over het maatschappelijk verslag. Daarin is te zien dat meer dan de helft voor een
combinatie van redelijke en beperkte mate van zekerheid
kiest over de gerapporteerde informatie. Ten opzichte van
vorig jaar zijn er 3 deelnemers bijgekomen die een verklaring met beperkte mate van zekerheid hebben opgenomen
in het maatschappelijk verslag.
Type verklaring

Aantal ondernemingen

redelijke mate van zekerheid

1

gedeeltelijk een redelijke mate van zekerheid
en gedeeltelijk een beperkte mate van
zekerheid

13

beperkte mate van zekerheid

12

De deelnemers haalden gemiddeld 1,1 punten, vergeleken
met 1 punt vorig jaar. De kopgroep zag een gemiddelde
puntenstijging op deze categorie van 0,6 punten (van 6,3
naar 6,9 punten) terwijl de achtervolgers een stijging laten
zien van maar liefst 3,9 punten (van 2,0 naar 5,9 punten).
Net als vorig jaar haalde één onderneming de maximale
score voor deze vraag: Rabobank.

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

33

34

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

5 Sector analyse
De onderverdeling van twaalf sectoren zoals geïntroduceerd
in het voorgaande jaar is dit jaar nagenoeg vastgehouden.
De vrijwillig toetredende groep universiteiten vormt haar
eigen, dertiende sector. De huidige indeling sluit aan op
internationaal gehanteerde sectorindelingen waardoor de
vergelijking tussen de Transparantiebenchmark scores op
Europees en wereldwijd niveau meer waarde heeft.
Samen bevinden zich in deze sectoren 174 van de 183
deelnemende ondernemingen. Wederom voert de sector
‘Transport’ de lijst aan, gevolgd door de sector ‘Banken en
verzekeraars’.
De gemiddelde score van een sector hangt over het
algemeen sterk samen met het aantal deelnemers in de
sector dat een afzonderlijk maatschappelijk of sociaal
jaarverslag uitgeeft. Uit de tabel kan dan ook worden
opgemaakt dat in de sectoren die de hoogste gemiddelde
scores behaalden, ‘Transport’ en ‘Banken en verzekeraars’,
het grootste percentage maatschappelijke verslagen werd
aangeleverd, respectievelijk 50 procent en 62,5 procent.
De sector ‘Voedsel en drank’, eveneens met een percentage maatschappelijke verslagen van 50 procent, vormt
daar een uitzondering op. Aan de andere kant heeft geen
van de deelnemers in de sectoren ‘Handelsmaatschappij’,
‘Universiteiten’ en ‘Consumentenproducten’ een separaat
maatschappelijk verslag. Dit maakt het relatief hoge sectorgemiddelde van deze laatste des te opvallender.

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

35

Gemiddelde score sectoren
Transport
Banken en verzekeraars
Energie, olie en gas
Consumentenproducten
Media
Voedsel en drank
Dienstverlening
Industriële goederen
Technologie
Gemiddelde score Transparantiebenchmark
Bouw en maritiem
Overig
Universiteiten
Retail
Handelsmaatschappij

40,6
39,5

13,0
0

10

18,8
16,6

22,9

20

44,4

34,8
34,7
32,5
32,3
31,1
30,4
29,4
27,9

30

40

50

Type verslagen per sector
Banken en verzekeraars
Bouw en maritiem
Consumentenproducten
Dienstverlening
Energie, olie en gas
Handelsmaatschappij
Industriële goederen
Media
Overig
Retail
Technologie
Transport

Aantal financiële verslagen
Aantal maatschappelijke verslagen

Universiteiten

Aantal sociale verslagen

Voedsel en drank

Aantal deelnemers sector
0

36

5

10

15

20

25

30

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

Banken en verzekeraars
In de sector ‘Banken en verzekeraars’ wordt traditioneel
gemiddeld hoog gescoord. Gezien het huidige economische klimaat is het interessant om te zien hoe met name de
banken presteren in de Transparantiebenchmark. Rabobank
kwam net als vorig jaar als meest transparante onderneming
op het gebied van MVO verslaggeving uit de bus. Eerder in
dit verslag werd al aangegeven dat Fortis dit jaar een lagere
score behaalde ten gevolge van de organisatorische veranderingen van deze onderneming. Derhalve is vergelijking
met de score van vorig jaar niet op zijn plaats en wordt deze,
voor de sectorvergelijking voor het voorgaande jaar op nul
gezet. Opvallend is dat ASR Nederland, als nieuwe entiteit
en derhalve nieuwe deelnemer een goede eerste score laat
zien. Als geheel laat de sector gemiddeld een minder goede
prestatie zien dan vorig jaar.

Banken en verzekeraars
Rabobank
ING Groep
Eureko/Achmea
Delta Lloyd
52
55
53

Aegon
SNS Reaal

44

0

ASR Nederland
Menzis
Van Lanschot

18

BinckBank

23
21
20

ABN Amro
UVIT

20

Fortis

19

14

0

90

37
48

34

0
Univar 0

81

38
31

CZ Groep

De Goudse

60
62

76
77

96
94

30
27

33
87

2008

18

2009
20

40

60

80

100

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

37

Bouw en maritiem
45

BAM Groep
39

Heijmans

53

SBM Offshore

48

Ballast Nedam

39

55

54

45

33
35

Volker Wessels
Smit
Dura Vermeer

21

TBI

21

Boskalis Westminster

20

Janssen de Jong

19
18

Van Oord

18

27
27
30
28
28

25

7
8

Damen

2008

Koop Holding 00

2009

0

20

40

60

80

100

Consumentenproducten
74

Philips Electronics

69
31
30

TomTom

22
22

Accell

16
18

Hunter Douglas
0

38

20

2008
2009
40

60

80

100

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

Bouw en maritiem

Dienstverlening

Vier ondernemingen hebben dit jaar een hogere score
behaald dan vorig jaar. BAM Groep, Damen, Heijmans en
Volker Wessels laten een mooie stijging zien. Koop Holding
en Smit behalen eenzelfde score als vorig jaar en de overige
zeven deelnemers hebben dit jaar minder gepresteerd op de
benchmark dan vorig jaar. Ten opzichte van vorig jaar heeft
de sector gemiddeld minder goed gepresteerd.

Een opvallende score in deze sector wordt behaald door
Yacht: voor het eerst deelnemend aan de benchmark komt
zij binnen met maar liefst 52 punten. DHV, ook dit jaar weer
keurig op een eerste plaats binnen de sector laat een lichte
daling zien van 6 punten. Fugro, Grontmij, Royal Haskoning
en Unit 4 Agresso laten allen een stijging zien terwijl Brunel
en Uniconsult een gelijke score behalen als het voorgaande
jaar. Arcadis, Randstad, Simac en USG People laten allen een
daling zien.

Consumentenproducten
De sector ‘Consumentenproducten’ laat dit jaar een minder
goede prestatie zien dan vorig jaar alhoewel het verschil niet
bijzonder groot is. Philips Electronics laat een daling zien
van 5 punten, TomTom een daling van slechts 1 punt. Accell
houdt de 22 punten vast en Hunter Douglas laat een stijging
zien van 2 punten.

Dienstverlening
DHV

67

73

0

Yacht

52
46
49

Royal Haskoning
Arcadis

37
36

Randstad

37
35
27

Unit 4 Agresso

32

27
31

Grontmij
Fugro

25
26

USG People

26
24

Simac

21
19

Brunel

17
17
2008

0
Uniconsult 0
0

2009
20

40

60

80

100

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

39

Energie, olie en gas
Essent

77

Shell

73

Nuon

67
0

Alliander

83

78
78

58

Gasunie

43
27

Vopak

55

37
36
33

Eneco

30
29

EBN

23
26

Delta
SHV

18

22

14
13

Van der Sluijs
Argos 0

2008

12

2009

0

20

40

60

80

100

Handelsmaatschappij
23
22

Dutch Flower Group
Amsterdam Commodities

12
14

Reesink

11
12

Nidera 0
0
Alanheri 0
0

40

2008

18
20

40

60

80

100

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

2009

Energie, olie en gas

Industriële goederen

Alliander behaalt in deze sector als nieuwe binnenkomer de
vierde plaats met 58 punten. Daarnaast laten alleen Delta en
Vopak een stijging zien. Essent behoudt, ondanks een lichte
daling, de eerste plaats binnen de sector evenals vorig jaar
gevolgd door Shell en Nuon, beiden met een lichte daling.

De sector ‘Industriële goederen’ laat drie nieuwe toetreders zien, allen vrijwillig; SITA Nederland, Slibverwerking
Noord-Brabant en Teijin Aramid. Daarnaast is er een aantal
stijgingen waarneembaar van Akzo Nobel, AMG, Draka,
DSM, Gamma, Kendrion, van Gansewinkel Groep en
Wavin. De sector is verder veranderd door de overname van
Econosto door Eriks en van Corporate Express door Staples.
Gemiddeld laat de sector een lichte daling zien in de score
ten opzichte van vorig jaar.

Handelsmaatschappij
In de sector ‘Handelsmaatschappij’ zijn twee duidelijke
wijzigingen zichtbaar. Hagemeyer is uit de benchmark
verdwenen door een buitenlandse overname (Rexel uit
Frankrijk) en Alanheri laat een forse stijging zien van 0 naar
18 punten. Amsterdam Commodities, Dutch Flower Group,
Nidera en Reesink laten nagenoeg geen verandering zien.

Industriële goederen
73

DSM

72

Akzo Nobel
Crown van Gelder
Van Gansewinkel Groep
Teijin Aramid
Roto Smeets Group NV
SITA Nederland

0

Wavin

23

Draka

22

Gamma

0

Eriks
Stork
Batenburg
Samas
MCB
Aalberts
Nedap
Schouten 00

32
31
27
30

27
29
26
24
25

Ten Cate

Van Leeuwen Buizen

61

47

21

Kendrion

82

51
50
49

AMG

Slibverwerking Noord-Brabant

76

45
0

78
77

14
14
13

24
26
23
23
20
22
19
21
18
19
18
20
18
18

49

Corus 0

2008

Basal 00
0

2009
20

40

60

80

100

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

41

Media
Reed Elsevier

75

80

54
52

Wolters Kluwer
29
31

Wegener
21
23

Telegraaf Media Groep
Jetix

17
15

Swets & Zeitlinger

15
12
0

2008
2009

20

40

60

80

100

Retail
Ahold

56

35

Super de Boer

40
38

Sligro
MacIntosh

37

0

Zeeman

28
29
25
27
25
23
27
22

Maxeda
Mediq
CoopCodis
Sperwer

17

Intres
Beter Bed
Schuitema
Koops Furness
Blokker Holding
Euretco
Superunie 00
Stern 0
0
Pon Holdings 0

7
7

11
10

21
20
21

19
17
16

60

54
44

36

24

20

0

Nedschroef 0
Markeur Holding 0
Lohomij
Intergamma
Drogisten Associatie
Copaco
Autobinck
0

42

21

0
0
0
0
0
0
0
0
0
0

2008
2009
20

40

60

80

100

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

Media

Technologie

Na een steile daling in het voorgaande jaar laat Wegener
licht herstel zien door te stijgen naar 31 punten. Ook de
Telegraaf Media Groep laat een lichte stijging zien. Reed
Elsevier staat, ondanks een daling, ruim op de eerste plaats
binnen de sector. Jetix, Swets & Zeitlinger en Wolters Kluwer
laten allen een lichte daling zien. De gemiddelde score van
de sector loopt dit jaar terug.

De sector ‘Technologie’ heeft dit jaar wederom veel stijgers.
Acht tegenover zeven deelnemers vorig jaar. Crucell laat de
sterkste stijging zien binnen deze sector en stijgt van een
zevende naar een vierde plaats. De top drie blijft onveranderd met Océ, KPN en ASML, die allemaal een stijging laten
zien. Er zijn geen sterke dalingen binnen de sector en de
gemiddelde score van de sector stijgt dit jaar.

Retail
In de sector ‘Retail’ is de bezemwagen groep altijd sterk
vertegenwoordigd. Dit jaar zijn tien deelnemers uit deze
groep een nulscore toebedeeld. Markeur en Stern zijn de
nulscore groep ingetreden terwijl Zeeman er juist uit is
gegaan door met haar verslag 36 punten te scoren. Ahold
staat evenals vorig jaar op de eerste plaats. MacIntosh heeft
van plaats gewisseld met Super de Boer, die een mooie stijging heeft laten zien van 19 punten. OPG Groep is van naam
veranderd naar Mediq en laat een lichte stijging zien maar
blijft op een zevende plaats binnen haar sector.

Technologie
Océ
55
56

KPN
43

ASML
21

Crucell

29

Ricoh
Imtech
Ordina
TKH Group
Tele2
14

Neways Electronics
Exact
BE Semiconductor
ASMI
0

48

38

33
36
32
34
32
29
29
26
23
22
23

Logica

Pharming Group

73
75

17
16
16
16

23
20
22
25
21

2008

New Skies Satellites BV 0
0

2009
20

40

60

80

100

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

43

Transport
80
78

TNT
74
73

Air France-KLM
61

Schiphol
Havenbedrijf Rotterdam

65
73

53
42
43

NS

46
43

Connexxion
Wagenborg 0
0

Vos Logistics 0

2008

11

0

2009
20

40

60

80

100

Universiteiten
TU Eindhoven

26

Vrije Universiteit

25

Wageningen Universiteit

23

Universiteit Leiden

22

Universiteit Twente

19

Universiteit Maastricht

19

Open Universiteit

19

Rijksuniversiteit Groningen

18

Radboud Universiteit Nijmegen

18

Erasmus Universiteit Rotterdam

18

TU Delft

17

Universiteit van Amsterdam

16

Universiteit Utrecht

16
12

Universiteit van Tilburg
0

44

2009
20

40

60

80

100

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

Transport

Voedsel en drank

In de sector ‘Transport’ hebben alleen de NS en Schiphol
een stijging laten zien waarmee laatstgenoemde een derde
plaats bezet ten koste van het sterk dalende Havenbedrijf
Rotterdam. TNT blijft, ondanks een lichte daling, de eerste
plaats bezetten. Vos Logistics is, terwijl vorig jaar nog elf
punten werden gescoord, dit jaar op nul punten geëindigd.

Waar vorig jaar in de sector ‘Voedsel en drank’ nog vier
nulscores toegekend werden heeft Van Drie dit jaar een
score van 19 punten en blijven Cebeco, Eurospecialties en
Hoogtweg op een nulscore staan. Unilever blijft, ondanks
een lichte daling, de eerste plaats behouden. Wessanen
behoudt haar stijgende lijn van vorig jaar en behoudt
zodoende de tweede plaats. Nutreco blijft op drie, ondanks
een daling in punten. FrieslandCampina komt als nieuwe
entiteit in de benchmark binnen na de fusie tussen
Friesland Foods en Campina.

Universiteiten
De universiteiten vormen dit jaar een nieuwe sector door
de vrijwillige deelname. De TU Eindhoven voert de lijst
aan met 26 punten terwijl de Universiteit van Tilburg de
hekken sluit met 12 punten. De universiteiten scoren
in vergelijking tot andere deelnemers in de benchmark
gemiddeld laag. Enerzijds komt dat voort uit de aard van
de organisatie en anderzijds door het nog ontbreken van
ervaring voor wat betreft rapportage langs de criteria van
de Transparantiebenchmark. De verwachting is dat in
volgende jaren de universiteiten een stijgende lijn zullen
laten zien op de benchmark.

Voedsel en drank
Unilever
Wessanen
Nutreco

67

Heineken

65
63

79
76
77
76

83

53
53

CSM

50
47

The Greenery
27

Cehave
0

FrieslandCampina

37
31

Vion

37

27
19

Cosun
ForFarmers

27
26

0

Van Drie

19

Agrifirm

18
18

AVEBE

16
14

Bavaria 0

33

14

Eurospecialities 00
Cebeco 00

2008

0

Hoogwegt 0
0

2009
20

40

60

80

100

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

45

46

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

6 Dwarsverbanden
Maatschappelijk jaarverslag

Naast de resultaten van individuele deelnemers en hun
keuzes in de maatschappelijke verslaggeving, is het interessant dwarsverbanden te ontdekken binnen de onderzoeksgroep in zijn geheel. In dit hoofdstuk wordt dieper ingegaan
op een aantal resultaten uit de analyse.

Vorig jaar publiceerden alle ondernemingen in de kopgroep
en bij de achtervolgers een separaat maatschappelijk
jaarverslag. Dit jaar publiceerden Akzo Nobel, Philips
Electronics en Van Gansewinkel Groep een geïntegreerd
jaarverslag waarbij maatschappelijke verantwoording
onderdeel is gemaakt van de ‘reguliere’ jaarverslaggeving.
Het is de verwachting dat geïntegreerde verslaggeving in de
komende jaren sterk zal opkomen. Van de ondernemingen
in het peloton bracht 24 procent een separaat maatschappelijk verslag uit. Bij de achterblijvers werden geen separate
maatschappelijke jaarverslagen gepubliceerd.

Beursgenoteerd en niet-beursgenoteerd
In de figuur is te zien hoe de gemiddelde scores zijn
opgebouwd, uitgesplitst naar eventuele beursnotering.
De voornaamste reden dat beursgenoteerde deelnemers
in het algemeen hoger scoren op de benchmark is dat elke
deelnemer uit die groep in elk geval een financieel verslag
dient uit te brengen in lijn met nationale regelgeving. De
nulscores van niet-beursgenoteerde deelnemers verlagen
het gemiddelde van die groep.

Gemiddelde score op de Transparantieladder
Beursgenoteerd

Niet-beursgenoteerd

Totaal

Milieuaspecten van
de bedrijfsvoering

Profiel
Visie en strategie
Ondernemingsbestuur en
managementsystemen
Ketenverantwoordelijkheid
Stakeholders
Economische aspecten
van de bedrijfsvoering

Sociale aspecten van
de bedrijfsvoering
Verificatie
Uitwerking

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

47

Thema’s ketenverantwoordelijkheid,
stakeholders en dilemma’s

is dit onderwerp dit jaar, evenals vorig jaar, door slechts
8 procent van de ondernemingen beschreven. Hierbij dient
te worden aangetekend dat de beoordeling van de verslagen
met betrekking tot dit criterium enigszins is aangescherpt
ten opzichte van voorgaande jaren. Bepalend is of uit casebeschrijvingen blijkt dat een onderneming geconfronteerd
wordt met tegenstrijdige belangen in de uitvoering van haar
kernprocessen.

Om te kijken over welke thema’s de meeste ondernemingen
rapporteren kijken we, los van de sectoren, naar rapportage
over de thema’s ketenverantwoordelijkheid, stakeholders
en dilemma’s. De vragen over het thema ketenverantwoordelijkheid hebben betrekking op het beleid, initiatieven die
ontplooid worden en het proces van controle en beheersing. In de categorie ‘Uitwerking’ is een criterium opgenomen over de rapportage over dilemma’s.

Informatiedichtheid

Te zien is dat ondernemingen in 52 procent van de gevallen
rapporteerden over de stakeholders en de dialoog die
daarmee wordt aangegaan. Dit percentage is voor het
tweede jaar op rij gedaald van 63 procent in 2008 en
73 procent in 2007.

Dit jaar is er wederom gekeken naar de hoeveelheid
pagina’s die de deelnemers nodig hadden om transparant te
rapporteren. Dit jaar is Damen van de eerste plek verstoten
door Van Drie, die de hoogste informatiedichtheid wist
te behalen. Met gebruik van slechts 6 pagina’s werden
19 punten gescoord. Damen heeft dit jaar opnieuw het
kleinste verslag van de gehele onderzoeksgroep uitbracht,
slechts vier pagina’s. Dit jaar is het de ING Groep welke
binnen deze benchmark de deelnemers is die dit jaar de
meeste pagina’s vulde, desondanks staat deze onderneming
niet in de top drie van ondernemingen met laagste informatiedichtheid. Dit jaar hadden ABN Amro en de VastNed
Groep met 0,07 punten per pagina de laagste informatiedichtheid van alle deelnemers.

Het percentage ondernemingen dat rapporteerde over
ketenverantwoordelijkheid is echter voor het tweede jaar
op rij toegenomen van 48 in 2007 naar 53 procent in 2008
naar 61 procent in de huidige Transparantiebenchmark.
Nog steeds wordt veruit het minst binnen deze drie thema’s
gerapporteerd over dilemma’s waar de onderneming zich
voor gesteld ziet. Terwijl in 2007 nog door 13 procent van
de ondernemingen over dit onderwerp werd gerapporteerd,

Hoogste informatiedichtheid

Aantal pagina’s

Score

Punten per pagina

Van Drie

6

19

3,17

Damen

4

8

2,00

Yacht

35

52

1,49

Laagste informatiedichtheid

Aantal pagina’s

Score

Punten per pagina

ABN Amro

292

20

0,07

VastNed Groep

309

21

0,07

Universiteit van Tilburg

144

12

0,08

Percentage ondernemingen dat rapporteert over ketenverantwoordelijkheid,
stakeholders en dilemma’s
8%

Dilemmasharing

Stakeholders

52%

61%

Ketenverantwoordelijkheid

0
48

10

20

30

40

50

60

70

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

7 Internationale

sectorvergelijking

Na een groeiende behoefte is vorig jaar voor het eerst
ruimte gecreëerd voor verschillende vergelijkingen
tussen sectoren op nationale, Europese en wereldschaal.
Dankzij een samenwerkingsverband met Sustainable Asset
Management (SAM) is het mogelijk gebleken inzicht te
krijgen in hoe de scores van Nederlandse ondernemingen
zich verhouden ten opzichte van internationale sectorgenoten. Daarbij is gebruik gemaakt van de Europese en
wereldwijde gemiddelde scores zoals die worden berekend
in het kader van de Dow Jones Sustainability Indexes (DJSI).

Dow Jones Sustainability Indexes
De Dow Jones Sustainability Indexes werden in 1999
geïntroduceerd en vormen een indexering van internationaal toonaangevende ondernemingen die duurzaamheid
centraal hebben gesteld in hun beleid. Opname in de
indexen gebeurt op basis van de zogenaamde best-in-class
methode, de selectie van de beste ondernemingen op het
gebied van duurzaamheid.
De index vormt daarmee een brug tussen ondernemingen
die duurzaamheid hebben opgenomen als integraal deel
van hun bedrijfsvoering en investeerders die willen profiteren van de financiële prestaties van deze ondernemingen.
SAM is als specialist op het gebied van duurzaamheidsinvesteringen één van de partijen die de DJSI tot stand brengt en
voert de beoordelingen uit van de ondernemingen die zijn
benaderd om opgenomen te worden in de DJSI.

Sustainable Asset Management
SAM Sustainable Asset Management (SAM) is een vermogens­
beheerder, opgericht in 1995. SAM selecteert haar portfolio
op basis van duurzaamheidscriteria. SAM heeft zich consistent doen gelden als een pionier op het gebied van duurzame investeringen door het ontwikkelen van innovatieve
investeringsoplossingen. De integratie van duurzaamheidscriteria in de traditionele waardebepalingmethodologie is
dan ook de steunpilaar van SAM’s investeringsfilosofie.
SAM’s know-how is gebaseerd op haar kenmerkende, onafhankelijke onderzoeksmethodologie en een actief internationaal netwerk van duurzaamheidsexperts. Samen met

de Dow Jones Indexes heeft SAM de internationaal erkende
Dow Jones Sustainability Indexes (DJSI) ontwikkeld.
Vanuit deze samenwerkingsstructuur worden de
2.500 grootste ondernemingen uit de wereld qua markt­
kapitali­satie benaderd. Deze ondernemingen worden nader
onder­zocht door SAM en afhankelijk van hun score wel of
niet genoteerd op de DJSI World. De beoordeling gebeurt op
basis van drie benaderingen: economisch, milieu en sociaal.

Raakvlak SAM en Transparantiebenchmark
Hoewel SAM een andere insteek heeft dan de Transparantie­
benchmark en ondernemingen ook inhoudelijk beoordeelt
op hun beleid ten aanzien van de economische, milieu en
sociale aspecten, is er een zekere overlap tussen de twee
sets aan beoordelingscriteria, namelijk daar waar SAM zich
richt op publiekelijk toegankelijke informatie die inzicht
biedt in de Corporate governance & Code of Conduct,
de milieu verslaggeving en de Stakeholderdialoog. Om
een goede vergelijking te kunnen maken tussen beide
scores in deze specifieke contexten is er in detail gekeken
naar waar de overlap ligt tussen de SAM criteria en de
Transparantiebenchmark criteria.
Er is vervolgens een model gecreëerd waarin 53 procent van
de Transparantiebenchmarkcriteria kan worden gekoppeld aan die criteria van SAM, die op hun beurt aangeven
hoe transparant DJSI genoteerde ondernemingen zijn in
hun MVO verslaggeving. Aan de hand van dit model zijn
sectorgemiddelden op Europees en wereldwijd niveau berekend en is gekeken naar hoe deze scores zich verhouden
met die van de Nederlandse ondernemingen die hebben
deelgenomen aan de Transparantiebenchmark 2009. De
resultaten van deze vergelijking worden onder het kopje
Internationale sectorvergelijking besproken.

De toegevoegde waarde van de vergelijking
Door het ontstaan van de mogelijkheid om scores van
deelnemers aan de Transparantiebenchmark te vergelijken
met die van alle ondernemingen die worden beoordeeld
door SAM worden de vergelijkingsmogelijkheden vergroot.

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

49

Hoewel de vergelijking maar een beperkte reikwijdte heeft,
wordt door de vergelijking wel een beeld gecreëerd van
hoe Nederlandse ondernemingen het doen in termen van
MVO verslaggeving. Daarnaast heeft de samenwerking met
de DSJI het ook mogelijk gemaakt dat ondernemingen
hun eigen score konden benchmarken ten opzichte van
internationale peers als onderdeel van hun individuele
benchmarkrapport.

Vorig jaar viel al op dat, toen met uitzondering van de sector
‘Technology’, alle Europese gemiddelden hoger uitvielen
dan de wereld gemiddelden. Dit jaar is dat opnieuw het
geval en nu voor alle sectoren. Dit is een weerspiegeling van
het feit dat verslaggeving over MVO in Europa vooralsnog
meer gemeengoed is dan daarbuiten.
Ten opzichte van vorig jaar hebben de Nederlandse ondernemingen zich aanzienlijk verbeterd in vergelijking tot de
internationale sectorgenoten. Waar vorig jaar 5 van de 18
Nederlandse sectoren beter scoorden dan de Europese en
niet-Europese sectorgenoten zijn dat er dit jaar 8. Uit het
diagram komt duidelijk naar voren dat Nederlandse ondernemingen hoger scoren dan Europese en niet-Europese
ondernemingen in de ‘Basic Resources’, ‘Chemicals’, ‘Health
Care’, ‘Media’, ‘Oil & Gas’, ‘Telecommunications’, ‘Travel &
Leisure’ en ‘Utilities’ sectoren. Aan de andere kant scoorden
de Nederlandse ondernemingen vorig jaar in 10 sectoren
minder goed dan zowel de Europese als de niet-Europese
ondernemingen. Dat is gereduceerd tot 5 sectoren:
‘Automobiles & Parts’, ‘Construction & Materials’, ‘Personal
& Household Goods’, ‘Retail’ en ‘Technology’.

Internationale sectorvergelijking
In de onderstaande tabel is een internationale sectorvergelijking gemaakt op basis van de hierboven uitgelegde
berekeningen waarbij gebruik is gemaakt van de mate van
transparantie in de MVO verslaggeving van ondernemingen
die zijn beoordeeld door SAM. De sectorindeling die door
SAM wordt gebruikt, verschilt enigszins van de sectorindeling zoals deze binnen de Transparantiebenchmark wordt
gehanteerd. Dit heeft als reden dat sommige (SAM) sectoren
in Nederland niet of nauwelijks vertegenwoordigd zijn en
andere sectoren weer typisch Nederlands zijn.

Internationale sectorvergelijking
Automobiles & Parts
Banks
Basic Resources
Chemicals
Construction & Materials
Financial Services
Food & Beverage
Health Care
Industrial Goods & Services
Insurance
Media
Oil & Gas
Personal & Household Goods
Retail
Technology
Telecommunications
Gemiddelde TB SAM Sector

Travel & Leisure

Gemiddelde SAM Sector Europa

Utilities

Gemiddelde SAM Sector Wereld
0

50

20

40

60

80

100

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

8 Ontwikkelingen in 2010
In het laatste decennium heeft externe verslaggeving over
maatschappelijke aspecten van ondernemen een sterke
ontwikkeling doorgemaakt. Inmiddels bestaat er een breed
draagvlak voor ‘maatschappelijke verslaggeving’. Ook in de
landelijke politiek heeft dit onderwerp de nodige aandacht
gekregen en krijgt het die nog steeds. Medio 2001 heeft de
Staatssecretaris van Economische Zaken de Raad voor de
Jaarverslaggeving (RJ) verzocht hem te adviseren omtrent
maatschappelijke verslaggeving. Dit heeft er onder meer
toe geleid dat de RJ hiervoor een conceptueel kader heeft
ontwikkeld dat werd uitgewerkt in een ‘Handreiking voor
maatschappelijke verslaggeving’. Deze handreiking uit
2003 is feitelijk de eerste aansporing geweest richting het
Nederlandse bedrijfsleven om ook over maatschappelijke
aspecten van ondernemen openheid te betrachten.
Sinds 2004 wordt in opdracht van het Ministerie van
Economische Zaken (EZ) de Transparantiebenchmark uitgevoerd. De criteria van de Transparantiebenchmark sluiten
aan bij de RJ en de ‘Handreiking voor maatschappelijke
verslaggeving’. Voor EZ biedt de Transparantiebenchmark
een beleidsinstrument dat de aandacht voor maatschappelijke aspecten van ondernemen moet vergroten.
Door transparantie over deze aspecten te stimuleren
ontstaat als vanzelf een dialoog tussen ondernemingen
en haar stakeholders. De gedachte hierachter is dat deze
dialoog tot verbeteringen zal leiden. Inmiddels is de
Transparantiebenchmark uitgegroeid tot een maatgevend
instrument voor maatschappelijke verslaggeving en valt het
succes van de Transparantiebenchmark af te lezen aan de
toenemende aandacht die de scores krijgen binnen ondernemingen alsmede aan het groeiende aantal vrijwillige
aanmeldingen.
Op 23 juli 2008 heeft de SER de RJ verzocht om aanbevelingen te ontwikkelen voor rapportage van bedrijven over
hun internationale ketenbeheer als aanvulling op Richtlijn
400 en de bestaande ‘Handreiking voor maatschappelijke
verslaggeving’. De RJ heeft aan dit verzoek voldaan. Naast
aanvulling van Richtlijn 400 voor het onderdeel dat betrekking heeft op maatschappelijke aspecten van ondernemen,
inclusief internationaal ketenbeheer, heeft de RJ ook
de ‘Handreiking voor maatschappelijke verslaggeving’
geactualiseerd waarbij de uitgangspunten vrijwilligheid
en eigen verantwoordelijkheid zijn gehandhaafd. Daarbij
is ook rekening gehouden met internationale ontwikkelingen en goede voorbeelden uit de praktijk, onder meer
door aansluiting te zoeken bij algemeen geaccepteerde

richtlijnen en standaarden waaronder die van het Global
Reporting Initiative (GRI).
De belangrijkste wijzigingen in de Richtlijn 400 hebben
betrekking op:
• aanpassing van de richtlijn voor het verschaffen van
algemene informatie (al. 108) waaraan een beschrijving in
algemene zin is toegevoegd van de internationale keten
waarin de rechtspersoon actief is;
• aanbeveling een toelichting op te nemen met betrekking
tot maatschappelijke aspecten van ondernemen inclusief
internationaal ketenbeheer (al. 117);
• aanreiking van een kader dat beoogt steun en richting te
geven aan verslaggeving over maatschappelijke aspecten
van ondernemen (al. 118 e.v.);
• aanbeveling om voor zover relevant voor de aard van de
ondernemingsactiviteiten naast algemene maatschappelijke aspecten aandacht te besteden aan milieu-, socialeen economische aspecten (al. 119);
• aanbeveling om in de toelichting op maatschappelijke
aspecten van ondernemen een onderscheid te maken
tussen de eigen bedrijfsvoering en de internationale
keten waarin de onderneming opereert (al. 120);
• aanbeveling om in de toelichting op maatschappelijke
aspecten van ondernemen in te gaan op het gevoerde
en te voeren maatschappelijke beleid, de organisatie en
uitvoering ervan en de dialoog met belanghebbenden
(al. 121).

Verbreding van de onderzoeksgroep
De SER heeft, met het oog op zijn initiatief ‘Internationaal
Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen’, verzocht om
een uitbreiding van de Transparantiebenchmark van 170 tot
500 ondernemingen, om de Transparantiebenchmark beter
te kunnen gebruiken als onderdeel van zijn monitoring. Bij
de verbreding van de onderzoeksgroep is als uitgangspunt
genomen dat een deelnemersgroep van 500 ondernemingen zou moeten bestaan uit de grootste Nederlandse
ondernemingen naar omzet en aantal medewerkers. Bij
het samenstellen van de onderzoeksgroep wordt gebruikt
gemaakt van omzetgegevens in gespecialiseerde databases.

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

51

Verdieping van de criteria
Naast de verbreding van de onderzoeksgroep zullen de
criteria voor volgend jaar worden herzien. Bij de huidige
herziening staan de volgende inhoudelijke zaken centraal:
• basis is de nieuwe Richtlijn 400, waarin het rapporteren over het thema ‘ketenverantwoordelijkheid’ is
vormgegeven;
• ISO 26000 en GRI dienen als aanvullende
inspiratiebronnen;
• de convergentie tussen de criteria van de Transparantie­
benchmark en de VBDO benchmark ketenbeheer
(Vereniging van Beleggers voor Duurzame Ontwikkeling)
wordt verder vormgegeven;
• opname van sectorspecifieke, inhoudelijke aspecten
van MVO;
• verscherpte wegingcriteria zodat zowel koplopers als
achterblijvers worden gestimuleerd;
• koplopers Transparantiebenchmark worden betrokken
bij vernieuwing van de criteria.

Vernieuwen van de benchmark
Om met name de middengroep en achterblijvers in de
nieuwe Transparantiebenchmark verder te stimuleren en
betrekken, zal vanaf volgend jaar de beoordeling van alle
500 ondernemingen via een interactieve website volledig
beschikbaar en toegankelijk worden gemaakt. De website
zal in lijn zijn met het beleidsplan ‘Nederland Open In
Verbinding’ (NOIV) van Staatssecretaris Heemskerk.
De komende jaren zal er nadere aandacht gegeven worden
aan de ontwikkeling van maatschappelijke verslaggeving in
het MKB. MKB-ondernemingen kunnen op dit moment al
wel vrijwillig deelnemen aan de Transparantiebenchmark.

Als uitgangspunt geldt in ieder geval dat het Ministerie
van Economische Zaken verantwoordelijkheid neemt voor
de criteria en het beoordelingsproces. Zij laat zich daarbij
adviseren door een panel van deskundigen die naast een
rol in het beoordelingsproces ook toezien op de kwaliteit
van het beoordelingsproces en de verdere ontwikkeling van
de Transparantiebenchmark.
In de nieuwe opzet zoals die vanaf volgend jaar zal worden
gehanteerd, wordt een onderscheid gemaakt tussen
enerzijds objectieve scoringscriteria en anderzijds criteria
die het oordeel vergen van een panel van deskundigen.
De objectieve criteria vallen uiteen in inhoudgerichte
criteria en kwaliteitgerichte criteria. De totaalscore komt tot
stand door middeling van de totale inhoudgerichte score en
de score op de kwaliteitgerichte criteria.
Vervolgens zal een panel van deskundigen op basis van
aanvullende criteria de scores in de vijf kwaliteitgerichte
categorieën naar boven of naar beneden bijstellen. Op
deze manier wordt het deskundigenpanel de mogelijkheid
geboden om innovatieve en bijzondere aspecten van maatschappelijke verslaggeving te waarderen, maar tegelijkertijd
is dit gebonden aan een vaststaand kader (zowel qua criteria
als qua puntentelling).
De uiteindelijke score komt tot stand door middeling van de
inhoudgerichte score en de bijgestelde gemiddelde score op
de kwaliteitgerichte criteria. Naar verwachting zal het effect
van deze nieuwe beoordelingsystematiek leiden tot een
lagere gemiddelde score op de Transparantiebenchmark.
Om die reden zullen alle scores worden opgehoogd met een
nader te bepalen basiswaarde. Hiermee wordt gewaarborgd
dat de scores over de jaren heen vergelijkbaar blijven.

Aanpassingen in het beoordelingsmodel
Naar aanleiding van de herziene Richtlijn 400 zijn de
criteria van de Transparantiebenchmark ook ingrijpend
gewijzigd. Maar daarnaast wordt een nieuwe opzet
van de Transparantiebenchmark voorgestaan waarbij
in samenwerking met de Nederlandse Vereniging
Registeraccountants (NIVRA) en het Vereniging van
Milieuaccountants (VMA), vanaf volgend jaar één
aansprekende prijs worden uitgereikt voor de beste
MVO-verslaggeving.

52

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

9 Pilot met herziene

criteria

Inleiding

voor de Transparantiebenchmark 2009. In de onderstaande
tabel is de verdeling van de steekproef uitgelicht.

Ter voorbereiding op de invoering van de herziene criteria is
ervoor gekozen aan de hand van een pilotstudie de uitvoerbaarheid van de herziene criteria te testen en de effecten op
de gemiddelde score te bekijken. Daarvoor werd parallel aan
de ‘officiële’ beoordeling in 2009 (tegen de huidige criteria)
een beperkt aantal jaarverslagen beoordeeld aan de hand
van de nieuwe set aan de zogenoemde objectieve scoringscriteria. Met andere woorden, bijstelling door een panel van
deskundigen of ophoging met een basiswaarde zijn in deze
pilot niet meegenomen. De resultaten van die beoordeling worden in dit hoofdstuk uiteengezet. De herziene
criteria zullen worden gepubliceerd op de website van het
Ministerie van Economische Zaken (www.ez.nl). Onder het
tabblad ‘Onderwerpen’ onder ‘Ruimte voor ondernemers’ is
het onderwerp ‘Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen’
te vinden. Zie vervolgens onder het hoofdstuk ‘Beleid’ het
onderwerp ‘Transparantie’.

De scores die zijn bepaald aan de hand van de herziene
criteria zijn vergeleken met de definitieve scores van de
onderneming in de Transparantiebenchmark 2009. Op basis
van de pilotstudie komt naar voren dat de set aan herziene
criteria grote gevolgen heeft voor de gemiddelde score.
De herziene criteria leiden tot een aanzienlijke neerwaartse
bijstelling van de scores voor alle onderzochte verslagen,
op één verslag na dat een lichte stijging in score laat zien.
De belangrijkste oorzaak hiervan is enerzijds gelegen in de
stringentere formulering van de nieuwe criteria. Anderzijds
zijn naast de inhoudelijke criteria (deel a), kwaliteit­
gerichte criteria opgenomen (deel b). De kwaliteitgerichte
criteria, in combinatie met de waardering van rapportage
over sectorspecifieke elementen zorgt ervoor dat zelfs
de best-scorende verslagen er fors op achteruit gaan.
Ondernemingen zullen op basis van het herziene beoordelingsmodel worden uitgedaagd om meer samenhang te
creëren tussen de kernactiviteiten van de onderneming en
daarover te rapporteren.

Voor de pilotstudie zijn 22 verslagen beoordeeld. Deze
ondernemingen vertegenwoordigen de verschillende
sectoren, evenals de verschillende groepen (met een
nadruk op de hoger scorende groepen) op de ladder

Groep 2009

Kopgroep

Achtervolgers

Peloton

Achterblijvers

Bezemwagen

Sector

Aantal

19

9

116

12

27

Retail

25

2

1

Industriële goederen

25

1

Voedsel en drank

18

1

Dienstverlening

12

Bouw en maritiem

13

Banken en verzekeraars

16

Technologie

16

Energie, olie en gas

12

Overig

9

Transport

8

1

Media

6

1

Handelsmaatschappij

5

Consumentenproducten

4

Universiteiten

14

Totaal

183

2

12%
11%

1
1

1

17%
1

15%

1

1

183
12%

1
1

Totaal

13%

1

6%

1

17%

1

11%
13%
17%

1

20%

1

25%
0%

37%

22%

9%

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

17%

0%

53

Score vergelijking

van ondernemingen waarin relatief over veel zaken wordt
gerapporteerd (transparantie) maar die minder focus
aanbrengen op materiële onderwerpen en minder aandacht
besteden aan contextuele informatie.

De beoordeling op basis van de herziene criteria heeft zoals
gezegd een groot effect op de gemiddelde score. In dit
hoofdstuk wordt op verschillende niveaus gekeken naar
de effecten van de beoordeling op basis van de herziene
criteria.

Vergelijking op deelscores
Zoals al eerder aangegeven is het beoordelingsmodel voor
de nieuwe objectieve scoringscriteria opgebouwd uit een
deel met inhoudelijke criteria, deel a, en een deel met
kwaliteitgerichte criteria, deel b. Voor de score op de nieuwe
criteria wordt het gemiddelde genomen van de score op
deel a en de score op deel b (score deel a + score deel b /
2). Om een beter beeld te krijgen bij waar de verschillen in
score vooral door worden veroorzaakt, zijn in de onderstaande tabel de scores opgesplitst in deel a en deel b:

Vergelijking op totaalscore
Gemiddeld genomen komt de totaalscore van de pilotstudie
groep na beoordeling op basis van de herziene criteria, uit
op 41,5 punten vergeleken met 52,9 punten bij beoordeling
op basis van de huidige criteria. De gemiddelde daling in
score per onderneming is 21 procent. De dalingen lopen
echter uiteen van 4 procent tot 75 procent. Er is ook sprake
van één bescheiden stijging, van 5 procent. Het is belangrijk
om vast te stellen dat door de grote variatie in scores het
niet mogelijk is om statistisch verantwoorde conclusies te
trekken aan de hand van de gemiddelde daling. Dit geldt
uiteraard des te meer voor conclusies ten aanzien van
sectoren of categorieën op de Transparantieladder. Toch is in
de onderstaande tabel een overzicht gegeven van de gemiddelde dalingen in score per groep naar aanleiding van de
Transparantieladder van 2009:
Steekproef

Gem. score
TB 09

Gem. score Verandering
pilot
tov TB 09
score

Score herziene
criteria

Score
deel a

Score
deel b

Onderneming 1

74,5

72

77

Onderneming 2

74,0

75

73

Onderneming 3

66,0

70

62

Onderneming 4

61,0

60

62

Onderneming 5

59,5

60

59

Onderneming 6

59,0

49

69

Onderneming 7

55,5

62

49

Onderneming 8

54,0

54

54

Onderneming 9

50,0

67

33

Onderneming 10

49,0

57

41

Kopgroep

37%

78

60,8

-22%

Onderneming 11

48,5

49

48

Achtervolgers

22%

65

63,5

-2%

Onderneming 12

43,0

49

37

Peloton

9%

43

32,5

-24%

Onderneming 13

40,0

38

42

Achterblijvers

17%

8

2,3

-70%

Onderneming 14

39,0

50

28

Bezemwagen

0%

0

0,0

0%

Onderneming 15

38,5

43

34

53

41,5

-21%

Onderneming 16

30,5

39

22

Onderneming 17

22,0

24

20

Onderneming 18

21,5

25

18

Onderneming 19

13,5

19

8

Onderneming 20

10,5

18

3

Onderneming 21

2,5

1

4

Onderneming 22

2,0

3

1

Gemiddeld

Wel kan worden gezegd dat de ondernemingen die vaak
als ‘best practice’ worden genoemd als het gaat om de
kwaliteit van maatschappelijke verslaggeving, een minder
sterke daling laten zien dan overige ondernemingen.
Daartegenover staat een relatief hoge daling voor verslagen

100
90
80
70
60
50
40
30
20

Totaalscore

10

Score deel a

0

Score deel b
1

54

2

3

4

5

6

7

8

9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22
Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

Uit de tabel valt af te leiden dat de dalende lijn in de totaalscores sterker wordt bepaald door de score op deel b dan
door de score op deel a. Met andere woorden: de volgorde
van meest naar minst scorende onderneming volgt grotendeels de volgorde van de scores op deel b, terwijl de scores
op deel a meer afwijken van deze volgorde.
De conclusie die hieruit getrokken kan worden is dat het
vernieuwende element met de meest stimulerende werking
vooral ligt bij de kwaliteitgerichte criteria. Dit is geen
verrassing en volgt uit de aanleiding voor herziening van de
criteria. Tegelijkertijd betekent dit dat de kwaliteitsgerichte
criteria een zwaarder aandeel hebben in de daling van de
gemiddelde totaalscores.

Huidige criteria
Nr

Criterium

2

De landen waarin de onderneming actief is, worden toegelicht

1

6

Er wordt een expliciete beschrijving gegeven van de keten
waarin de onderneming opereert, waarbij een toelichting
wordt gegeven op de impact van de keten op mens, milieu
en samenleving.

3

16

De verslaggeving geeft inzicht in het beleid dat de
onderneming voert ten aanzien van ketenbeheer en
-verantwoordelijkheid

1

17

De onderneming geeft een toelichting op de activiteiten die zij
ontplooit om te komen tot verantwoord ketenbeheer

4

18

Er wordt een beschrijving gegeven van het proces van sturing
en beheersing met betrekking tot verantwoord ketenbeheer.
Het gaat hier bijvoorbeeld om:
•	verankering van maatschappelijke overwegingen in
het inkoopproces
• risicomanagement in de keten
•	het bewaken van naleving van interne en externe
regelgeving
• proces van evaluatie en eventuele bijsturing

5

Totaal

14

Vergelijking op onderwerp
In het herziene beoordelingsmodel worden aan enkele
onderwerpen zwaardere eisen gesteld dan in het huidige
model. Het betreft vooral de onderwerpen ketenverantwoordelijkheid, de betrokkenheid van belanghebbenden en
het verslaggevingsbeleid. Om inzicht te krijgen in de wijze
waarop de scores op deze drie onderwerpen worden beïnvloed door de nieuwe criteria, zijn de criteria in het oude en
het nieuwe beoordelingsmodel (en de score daarop) met
elkaar vergeleken.
Voor deze drie onderwerpen geldt dat een groter aantal
punten te behalen is in het herziene beoordelingsmodel
dan in het oude model. Hieronder is per onderwerp aangegeven welke criteria zijn vergeleken.

Ketenverantwoordelijkheid
In de tabel rechts hiervan is aangegeven welke criteria uit
het huidige beoordelingsmodel betrekking hebben op het
onderwerp ketenverantwoordelijkheid, en wat de maximale
score is die hierop te behalen is. Hetzelfde is gedaan voor
de criteria uit het herziene beoordelingsmodel. In sommige
gevallen wordt slechts een deel van de score voor een criterium bepaald door informatie over ketenverantwoordelijkheid, in deze gevallen is het maximale deel van de score dat
voor deze informatie behaald kan worden weergegeven.

Max.

Herziene criteria
Nr

Criterium

Max.

1

Om de informatie in de maatschappelijke verslaggeving zinvol
te kunnen interpreteren verstrekt de onderneming algemene
informatie die samengenomen een duidelijk profiel schetst
van de aard en omvang van de onderneming, inclusief
eventuele dochterondernemingen en deelnemingen.

0,67

4

De onderneming geeft een beknopt overzicht van de
(internationale) keten waarin zij opereert, waarbij een
toelichting wordt gegeven op de belangrijkste maatschappelijke aspecten van internationaal ondernemen die spelen
binnen de keten.

4

8

De maatschappelijke verslaggeving geeft inzicht in het beleid
dat de onderneming voert ten aanzien van ketenverantwoordelijkheid.

3

15

Er wordt een beschrijving gegeven van de activiteiten die de
onderneming ontplooit in het kader van ketenverantwoordelijkheid, alsmede van het proces van sturing en beheersing
met betrekking tot de keten.

7

29

De onderneming geeft een toelichting op de afbakening van
het verslag, inclusief vermelding van de periode waarover
wordt gerapporteerd.

3

50

In de maatschappelijke verslaggeving worden de
maatschappelijke resultaten in verband gebracht met
relevante interne en externe ontwikkelingen.
Totaal

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

0,5

18,17

55

In de onderstaande tabel is weergegeven welk percentage
van de punten per onderneming is behaald op het onderwerp ketenverantwoordelijkheid in het huidige beoordelingsmodel en in het herziene beoordelingsmodel, evenals
het verschil tussen beide, dat uiteenloopt van een daling
van maar liefst 90 procent tot een stijging van 49 procent:
Huidige
criteria

Herziene
criteria

Verschil t.o.v.
huidige
criteria

Onderneming 1

57%

67%

17%

Onderneming 2

86%

70%

-19%

Onderneming 3

64%

75%

17%

Onderneming 4

36%

53%

49%

Onderneming 5

86%

48%

-44%

Onderneming 6

86%

37%

-57%

Onderneming 7

93%

70%

-25%

Onderneming 8

86%

54%

-37%

Onderneming 9

29%

22%

-23%

Onderneming 10

57%

48%

-16%

Onderneming 11

64%

64%

0%

Onderneming 12

36%

15%

-59%

Onderneming 13

36%

37%

3%

Onderneming 14

29%

15%

-49%

Onderneming 15

36%

4%

-90%

Onderneming 16

29%

15%

-49%

Onderneming 17

21%

17%

-19%

Onderneming 18

21%

20%

-6%

Onderneming 19

7%

4%

-48%

Onderneming 20

29%

15%

-49%

Onderneming 21

0%

0%

0%

Onderneming 22

7%

4%

-48%

13

Uit de verslaggeving blijkt op welke wijze de betrokkenheid
van belanghebbenden bij maatschappelijk ondernemen is
verankerd in de onderneming als een continu managementproces.

3

42

In de maatschappelijke verslaggeving wordt benoemd welke
organisaties en groepen door de onderneming als belangrijke
belanghebbenden worden beschouwd.

0,5

43

In de maatschappelijke verslaggeving wordt uiteengezet op
welke wijze de onderneming de betrokkenheid van
belanghebbenden heeft gewaarborgd.

4

44

Uit de maatschappelijke verslaggeving blijkt hoe bij de inhoud
en de inrichting rekening is gehouden met de informatiebehoefte van belanghebbenden.

3

45

Uit de maatschappelijke verslaggeving blijkt de betrokkenheid
van belanghebbenden bij specifieke maatschappelijke
aspecten van ondernemen.

1,3

46

De onderneming draagt in haar maatschappelijke
verslaggeving een visie uit op relevante maatschappelijke
thema’s.

0,5

47

De verslaggeving vermeldt contactinformatie.

0,7

Totaal

13

In de onderstaande tabel is weergegeven welk percentage
van de punten per onderneming is behaald op het onderwerp belanghebbenden in het huidige beoordelingsmodel
en in het herziene beoordelingsmodel, evenals de stijging
of daling ten opzichte van het percentage voor de huidige
criteria. De grootste daling is 64 procent, terwijl de grootste
stijging 131 procent bedraagt:
Huidige
criteria

Herziene
criteria

Verschil t.o.v.
huidige
criteria

Onderneming 1

100%

88%

-12%

Onderneming 2

90%

65%

-27%

Betrokkenheid van belanghebbenden

Onderneming 3

40%

63%

58%

De volgende criteria uit het huidige en het herziene
beoordelingsmodel hebben betrekking op het onderwerp
belanghebbenden:

Onderneming 4

30%

52%

72%

Onderneming 5

60%

86%

44%

Onderneming 6

100%

36%

-64%

Onderneming 7

60%

55%

-8%

Huidige criteria

Onderneming 8

30%

32%

8%

Max.

Onderneming 9

70%

63%

-10%
-38%

Nr

Criterium

19

De onderneming benoemt haar belangrijkste stakeholders

1

Onderneming 10

100%

62%

20

De onderneming geeft aan wat de invloed is geweest van
stakeholderdialoog op de verslaggeving

2

Onderneming 11

40%

38%

-4%

Onderneming 12

40%

59%

48%

De onderneming geeft een toelichting op de wijze waarop een
dialoog wordt gevoerd met stakeholders op terreinen die
gelet op het profiel van de onderneming relevant zijn in het
kader van maatschappelijk verantwoord ondernemen of
duurzaam ondernemen.

5

Onderneming 13

40%

55%

38%

Onderneming 14

40%

55%

38%

Onderneming 15

30%

40%

33%

Onderneming 16

70%

40%

-43%

Uit de verslaggeving blijkt hoe stakeholderdialoog is
verankerd in de onderneming

2

Onderneming 17

20%

5%

-73%

Totaal

10

Onderneming 18

0%

2%

0%

Onderneming 19

0%

2%

0%

Onderneming 20

10%

23%

131%

Onderneming 21

0%

0%

0%

Onderneming 22

0%

2%

0%

21

22

56

Herziene criteria

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

Huidige
criteria

Herziene
criteria

Verschil t.o.v.
huidige
criteria

Onderneming 1

100%

90%

-10%

Onderneming 2

80%

80%

0%

Onderneming 3

80%

60%

-25%

Verslaggevingsbeleid
De volgende criteria uit het huidige en het herziene
beoordelingsmodel hebben betrekking op het onderwerp
verslaggevingsbeleid:
Huidige criteria
Nr

Criterium

Max.

Onderneming 4

60%

90%

50%

20

De onderneming geeft aan wat de invloed is geweest van
stakeholderdialoog op de verslaggeving

2

Onderneming 5

60%

50%

-17%

Onderneming 6

100%

40%

-60%

43

Er wordt een toelichting gegeven op de reikwijdte van
de maatschappelijke verslaggeving.

1

Onderneming 7

40%

30%

-25%

De onderneming is transparant over het aan de maatschappe­
lijke verslaggeving ten grondslag liggende verslaggevings­
beleid en het verslaggevingsproces. Het gaat hierbij
bijvoorbeeld om informatie over:
• gehanteerde rapportage standaarden
• de keuze van prestatie-indicatoren
• de gehanteerde definities van indicatoren
• de wijze van dataverzameling
•	de wijze van consolideren van informatie (inclusief
extrapolatie van gegevens)
• methodes van meten, schatten en berekenen
•	inherente beperkingen in de betrouwbaarheid van
de gepresenteerde informatie
•	aan de gegevens ten grondslag liggende veronder­
stellingen

2

Onderneming 8

80%

30%

-63%

Onderneming 9

100%

30%

-70%

Onderneming 10

100%

40%

-60%

Onderneming 11

80%

60%

-25%

Onderneming 12

20%

20%

0%

Onderneming 13

20%

40%

100%

Onderneming 14

20%

30%

50%

Onderneming 15

0%

0%

0%

Onderneming 16

0%

10%

0%

Onderneming 17

0%

0%

0%

Onderneming 18

0%

0%

0%

Onderneming 19

0%

0%

0%

Totaal

5

Onderneming 20

0%

0%

0%

Onderneming 21

0%

0%

0%

Onderneming 22

0%

0%

0%

44

Herziene criteria
27

De onderneming geeft een toelichting op het aan de
maatschappelijke verslaggeving ten grondslag liggende
verslaggevingsbeleid en het verslaggevingsproces.

3

28

De onderneming geeft een toelichting op de reikwijdte van
het verslag, waarbij precies wordt aangegeven over welke
delen van de onderneming verslag wordt gedaan.

3

29

De onderneming geeft een toelichting op de afbakening van
het verslag, inclusief vermelding van de periode waarover
wordt gerapporteerd.

3

30

De onderneming geeft een toelichting op het al dan niet laten
verifiëren van de maatschappelijke verslaggeving door een
onafhankelijke, deskundige partij.

1

Totaal

10

Samenvatting bevindingen
Uit de bovenstaande paragrafen kan beperkt informatie
worden gehaald. Vanwege de grote verscheidenheid aan
resultaten is het niet mogelijk om algemene conclusies te
trekken. Wat wel duidelijk wordt is dat door de herziening
van de criteria, de beoordeling van de verslagen zodanig
veranderd dat de scores daar in sterk uiteenlopende mate
door worden beïnvloed.

In de hieropvolgende tabel is weergegeven welk percentage van de punten per onderneming is behaald op het
onderwerp verslaggevingsbeleid in het huidige beoordelingsmodel en in het herziene beoordelingsmodel, evenals
de stijging of daling ten opzichte van het percentage voor
de huidige criteria. De grootste daling is 70 procent, terwijl
de grootste stijging 100 procent bedraagt:

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

57

Conclusie
De reden dat er weinig lijn is te ontdekken in de manier
waarop de scores worden beïnvloed door de herziene
criteria, is dat het beoordelingsmodel in meer dan één
aspect is veranderd. Een belangrijke wijziging is de toevoeging van sectorspecifieke criteria. Een ander belangrijk
verschil is dat er in het algemeen zwaardere eisen worden
gesteld aan de context waarin wordt gerapporteerd.
Meer dan bij de oude criteria is als leidraad genomen dat
de lezer moet kunnen begrijpen of de gepresenteerde
informatie positief of negatief afsteekt tegen de context
van de onderneming, haar sector en externe ontwikkelingen. In die zin wordt door de nieuwe set aan criteria
meer diepgang verlangd in de maatschappelijke verslaggeving. Daarnaast wordt ook een groot aantal aanvullende
eisen gesteld (het merendeel bij de kwaliteitgerichte
criteria). Onderstaande tabel geeft een overzicht van deze
wijzigingen:
Type informatie
Sectorspecifieke inhoud

Herziene criteria
2, 16, 31, 45

Context

48, 49, 50

Toegankelijkheid

32, 37, 38

Vergelijkbaarheid

33

Bij de herziening van het beoordelingsmodel is gezocht
naar een balans tussen enerzijds de stimulerende werking
van de Transparantiebenchmark en anderzijds de algemene
wens om de vergelijkbaarheid van de scores met voorgaande jaren tot op zekere hoogte te behouden. In overleg
met de begeleidingscommissie is besloten dat de in dit
hoofdstuk omschreven aanpassing van het beoordelingsmodel de meest geschikte aanpassing is van het huidige
beoordelingsmodel.

58

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

A Onderzoeksgroep

Score TB 2009

Score TB 2008

Verschil tov vorig jaar

Naam bedrijf

Beursgenoteerd

Score TB 2009

Score TB 2008

Verschil tov vorig jaar

Naam bedrijf

Beursgenoteerd

(alfabetisch weergegeven)

Aalberts

Ja

18

20

-2

Crown van Gelder

Ja

76

82

-6

ABN Amro

Nee

20

21

-1

Crucell

Ja

38

21

17

Accell

Ja

22

22

0

CSM

Ja

53

53

0

Aegon

Ja

55

52

3

CZ Groep

Nee

37

31

6

Agrifirm

Nee

18

18

0

Damen

Nee

8

7

1

Ahold

Ja

56

60

-4

De Goudse

Nee

18

14

4

Air France-KLM

Ja

73

74

-1

Delta

Nee

26

23

3

Akzo Nobel

Ja

77

72

5

Delta Lloyd

Nee

62

60

2

Alanheri

Ja

18

0

18

DHV

Nee

67

73

-6

Alliander

Nee

0

0

0

Ja

30

27

3

Nee

0

0

0

Ja

78

73

5
-9

Nee

58

0

58

Dirkzwager

AMG

Ja

32

21

11

Draka

Amsterdam Commodities

Ja

12

14

-2

Drogisten Associatie

ANWB

Nee

46

28

18

DSM

Arcadis

Ja

36

37

-1

Dura Vermeer

Nee

21

30

Argos

Nee

0

12

-12

Dutch Flower Group

Nee

23

22

1

ASMI

Ja

16

16

0

EBN

Nee

29

30

-1

ASML

Ja

48

43

5

Eneco

Nee

33

36

-3

ASR Nederland

Nee

38

0

38

Erasmus Universiteit Rotterdam

Nee

18

0

18

Autobinck

Nee

0

0

0

Eriks

Ja

23

26

-3

AVEBE

Nee

14

16

-2

Essent

Nee

77

83

-6

Ballast Nedam

Ja

39

45

-6

Eureko/Achmea

Nee

77

76

1

BAM Groep

Ja

55

45

10

Euretco

Nee

7

7

0

Nee

0

0

0

Eurospecialities

Nee

0

0

0

Batenburg

Ja

19

22

-3

Exact

Ja

21

25

-4

Bavaria

Nee

26

33

-7

Ja

19

87

-68

Basal

Nee

0

14

-14

ForFarmers

BE Semiconductor

Ja

16

17

-1

Fortis

Beter Bed

Ja

21

20

1

FrieslandCampina

Nee

31

0

31

BinckBank

Ja

23

18

5

Fugro

Ja

26

25

1

Nee

10

11

-1

Gamma

Ja

27

22

5

Ja

20

28

-8

Gasunie

Nee

43

55

-12

Brunel

Ja

17

17

0

Grontmij

Ja

31

27

4

Cebeco

Nee

0

0

0

HAL

Ja

13

11

2

Cehave

Nee

37

27

10

Havenbedrijf Rotterdam

Nee

53

73

-20

Blokker Holding
Boskalis Westminster

Connexxion

Nee

43

46

-3

Heijmans

Ja

53

39

14

CoopCodis

Nee

23

25

-2

Heineken

Ja

63

65

-2

Copaco

Nee

0

0

0

Hoogwegt

Nee

0

0

0

Corio

Ja

51

38

13

Hunter Douglas

Ja

18

16

2

Corus

Nee

0

49

-49

Imtech

Ja

32

34

-2

Cosun

Nee

27

19

8

ING Groep

Ja

81

90

-9

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

59

Naam bedrijf

Beursgenoteerd

Score TB 2009

Score TB 2008

Verschil tov vorig jaar

Naam bedrijf

Beursgenoteerd

Score TB 2009

Score TB 2008

Verschil tov vorig jaar

Intergamma

Nee

0

0

0

SITA Nederland

Nee

47

0

47

Intres

Nee

21

17

4

Slibverwerking Noord-Brabant

Nee

24

0

24

Janssen de Jong

Nee

18

19

-1

Sligro

Ja

38

40

-2

Jetix

Ja

15

17

-2

Smit

Ja

27

27

0

Kendrion

Ja

25

24

1

SNS Reaal

Ja

44

53

-9
-5

Koop Holding

Nee

0

0

0

Sperwer

Nee

22

27

Koops Furness

Nee

16

17

-1

Spyker Cars

Ja

24

18

6

Ja

56

55

1

Stern

Ja

0

20

-20

Logica

Ja

32

36

-4

Stork

Ja

20

23

-3

Lohomij

Nee

0

0

0

Super de Boer

Ja

54

35

19

KPN

Ja

37

44

-7

Superunie

Nee

0

0

0

Markeur Holding

MacIntosh

Nee

0

21

-21

Swets & Zeitlinger

Nee

12

15

-3

Maxeda

Nee

29

28

1

TBI

Nee

21

28

-7

MCB

Nee

18

19

-1

Teijin Aramid

Nee

51

0

51

Mediq

Ja

27

25

2

Tele2

Nee

23

22

1

Menzis

Nee

34

48

-14

Telegraaf Media Groep

Ja

23

21

2

Nedap

Ja

13

14

-1

Ten Cate

Ja

26

29

-3

Nedschroef

Nee

0

0

0

The Greenery

Nee

47

50

-3

New Skies Satellites BV

Nee

0

0

0

TKH Group

Ja

23

26

-3

Ja

22

20

2

TNT

Ja

78

80

-2

Nidera

Nee

0

0

0

TomTom

Ja

30

31

-1

NS

Nee

43

42

1

TU Delft

Nee

17

0

17

Nuon

Nee

67

78

-11

TU Eindhoven

Nee

26

0

26

Nutreco

Ja

67

76

-9

Uniconsult

Nee

0

0

0

Nee

0

0

0

Unilever

Ja

79

83

-4
5

Neways Electronics

Oad
Océ

Ja

75

73

2

Unit 4 Agresso

Ja

32

27

Nee

19

0

19

Univar

Nee

0

0

0

Ordina

Ja

29

29

0

Universiteit Leiden

Nee

22

0

22

Pharming Group

Ja

23

14

9

Universiteit Maastricht

Nee

19

0

19

Philips Electronics

Ja

69

74

-5

Universiteit Twente

Nee

19

0

19

Pon Holdings

Nee

0

0

0

Universiteit Utrecht

Nee

16

0

16

Rabobank

Nee

94

96

-2

Universiteit van Amsterdam

Nee

16

0

16

Radboud Universiteit Nijmegen

Nee

12

0

12

Ja

24

26

-2

Nee

20

33

-13

Open Universiteit

Nee

18

0

18

Universiteit van Tilburg

Randstad

Ja

35

37

-2

USG People

Reed Elsevier

Ja

75

80

-5

UVIT

Reesink

Ja

12

12

0

Van Der Moolen

Ja

16

15

1

Ricoh

Nee

33

29

4

Van der Sluijs

Nee

13

14

-1

Rijksuniversiteit Groningen

Nee

18

0

18

Van Drie

Nee

19

0

19

Ja

49

50

-1

Van Gansewinkel Groep

Nee

61

45

16

Nee

49

46

3

Van Lanschot

Ja

27

30

-3

Samas

Ja

18

21

-3

Van Leeuwen Buizen

Nee

14

18

-4

SBM Offshore

Ja

48

54

-6

Van Oord

Nee

18

25

-7

Schiphol

Nee

65

61

4

VastNed Groep

Ja

21

23

-2

Schouten

Nee

0

0

0

Vion

Nee

27

37

-10

Nee

35

33

2

Ja

37

27

10

Roto Smeets Group NV
Royal Haskoning

60

Schuitema

Ja

19

24

-5

Volker Wessels

Shell

Ja

73

78

-5

Vopak

SHV

Nee

18

22

-4

Vos Logistics

Nee

0

11

-11

Simac

Ja

19

21

-2

Vrije Universiteit

Nee

25

0

25

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

Beursgenoteerd

Score TB 2009

Score TB 2008

Verschil tov vorig jaar

Naam bedrijf
Wagenborg

Nee

0

0

0

Wageningen Universiteit

Nee

23

0

23

Wavin

Ja

31

23

8

Wegener

Ja

31

29

2

Wereldhave

Ja

35

32

3

Wessanen

Ja

77

76

1

Wolters Kluwer

Ja

52

54

-2

Yacht

Nee

52

0

52

Zeeman

Nee

36

0

36

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

61

62

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

B Beoordelingsmodel
Het beoordelingsmodel bestaat uit tien categorieën. In elke
categorie kunnen maximaal tien punten worden toegekend.
Profiel. Geeft de verslaggeving inzicht in onderwerpen als
personeelsomvang, belangrijkste producten en diensten,
de kernprocessen van de onderneming en de invloed op
mens, milieu en samenleving, de eigendomsverhoudingen
en de positie in de keten?
Visie en strategie. Geeft de verslaggeving inzicht in
de visie van de onderneming op MVO, de toekomst­
verwachtingen betreffende MVO, het gebruik van interne en
externe richtlijnen en het tonen van de maatschappelijke
betrokkenheid?
Ondernemingsbestuur en managementsystemen. Geeft
de verslaggeving inzicht in de namen van de bestuurders
en hun bestuurstaken, de organisatiestructuur, de taken en
verantwoordelijkheden binnen het MVO en de sturing en
beheersing van het MVO?
Ketenverantwoordelijkheid. Geeft de verslaggeving inzicht
in de wijze waarop de onderneming het beleid voert ten
aanzien van ketenbeheer en -verantwoordelijkheid, de
activiteiten die worden ontplooid om te komen tot ketenbeheer en -verantwoordelijkheid, en hoe het proces van
sturing en beheersing van de keten eruit ziet?
Stakeholders. Geeft de verslaggeving inzicht in de stake­
holders van de onderneming, hoe de dialoog met stakeholders wordt aangegaan, hoe die dialoog verankerd is,
de wijze waarop die dialoog is gevoerd en wat de invloed
van die dialoog is geweest?
Economische aspecten van de bedrijfsvoering. Geeft
de verslaggeving inzicht in het beleid van de onderneming
betreffende financieel economische aspecten, de verbeteringen die zijn gerealiseerd en eventuele doelstellingen die
zijn neergezet?
Milieuaspecten van de bedrijfsvoering. Geeft de verslag­
geving inzicht in het beleid van de onderneming betreffende milieuaspecten, de verbeteringen die zijn gerealiseerd
en eventuele doelstellingen die zijn neergezet?

Sociale aspecten van de bedrijfsvoering. Geeft de
verslaggeving inzicht in het beleid van de onderneming
betreffende sociale aspecten, de verbeteringen die zijn
gereali­seerd en eventuele doelstellingen die zijn neergezet?
Verificatie. Werd de verslaggeving geverifieerd door een
onafhankelijke deskundige of een materiedeskundige of
werd er aannemelijk gemaakt waarom de onderneming
daar niet voor heeft gekozen?
Uitwerking. Geeft de verslaggeving inzicht in dilemma’s
betreffende MVO? Bevat het een samenvatting van de
belangrijkste resultaten? Wordt contactinformatie vermeld?
Verwijst het naar andere externe verslaggeving?
Het beoordelingsmodel resulteert voor elke onderneming
in een score, uitgedrukt in het percentage behaalde punten
ten opzichte van het in deze methode maximum haalbare
(100 procent is maximaal transparant). Aan de hand van
hun score zijn de ondernemingen gegroepeerd in vijf categorieën, die tezamen de transparantieladder vormen.

Profiel (maximaal 10 punten)
De belangrijkste producten en/of diensten van de onderneming worden
beschreven.
0 = geen of gedeeltelijke beschrijving
1 = beschrijving van de producten/diensten die de onder­
neming levert. In het geval van consumenten en industriële
producten wordt inzicht gegeven in de merken die de
onderneming voert.
De landen waarin de onderneming actief is, worden toegelicht
0 = geen beschrijving
1 = er wordt een toelichting gegeven op de ondernemingsactiviteiten in het buitenland of het is duidelijk dat de
onderneming geen buitenlandse activiteiten heeft. In het
geval van buitenlandse activiteiten wordt een overzicht
gegeven van vestigingen in het buitenland (tenminste op
landenniveau)
Het aantal medewerkers van de onderneming, alsmede de omzet en
de resultaten worden gespecificeerd naar regio en/of naar producten/
diensten.
0 = geen vermelding
1 = gespecificeerde cijfermatige informatie met betrekking
tot zowel medewerkers als bedrijfseconomische gegevens
(mogelijk blijkt uit de verslaggeving dat de onderneming
uitsluitend in Nederland actief is of geen gedifferentieerde
producten/diensten heeft)

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

63

Er wordt een toelichting gegeven op concernrelaties en eigendoms­
verhoudingen (waaronder vermelding van de belangrijkste
aandeelhouders)
0 = geen beschrijving
1 = er wordt een toelichting gegeven op aandeelhouders,
aandelenbezit en zeggenschapverhoudingen (mogelijk
blijkt uit de verslaggeving dat dit niet van toepassing is op
de onderneming)
Er wordt een expliciete beschrijving gegeven van de kernprocessen en
-activiteiten van de onderneming, waarbij een toelichting wordt
gegeven op de impact van de bedrijfsvoering op mens, milieu en
samenleving.
0 = geen of gedeeltelijke beschrijving van de kernprocessen
en -activiteiten
+ 1 expliciete beschrijving van kernprocessen en -activiteiten, inclusief de belangrijkste productiefactoren (waaronder een toelichting op grondstoffen)
+ 2 er wordt uitleg gegeven over de impact van de bedrijfsvoering op mens, milieu en samenleving waarbij de
financieel-economische, milieu- en sociale aspecten
worden benoemd die in het bijzonder relevant zijn voor
de onderneming.

De verslaggeving geeft een toelichting op interne richtlijnen met
betrekking tot gewenst gedrag (waaronder bijvoorbeeld kernwaarden,
bedrijfsprincipes, gedragscodes en klokkenluiderregelingen)
0 = geen toelichting
+ 1 toelichting op het bestaan en de inhoud van tenminste
één intern manifest of code
+ 1 openbaarmaking van tenminste één manifest of code.
Mogelijk verwijst de verslaggeving naar publicatie elders.
De verslaggeving geeft een toelichting op externe richtlijnen waaraan
de onderneming zich al dan niet gehouden acht (zoals bijvoorbeeld
sectorspecifieke richtlijnen, de OESO-richtlijnen voor multinationale
ondernemingen, de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens,
Global Compact van de Verenigde Naties)
0 = geen toelichting
1 = toelichting op het standpunt van de onderneming ten
aanzien van tenminste één extern manifest of code

Er wordt een expliciete beschrijving gegeven van de keten waarin
de onderneming opereert, waarbij een toelichting wordt gegeven op
de impact van de keten op mens, milieu en samenleving.
0 = geen of gedeeltelijke beschrijving van de keten
+ 1 expliciete beschrijving van de keten, inclusief de
herkomst van grondstoffen (naar landen/regio’s) en
toeleveranciers, alsmede de belangrijkste afnemers en/of
afzetmarkten
+ 2 er wordt uitleg gegeven over de impact van de keten
op mens, milieu en samenleving (aan de hand van een
beschrijving van specifieke risico’s). Hierbij worden de
financieel-economische, milieu- en sociale aspecten
benoemd die in het bijzonder relevant zijn voor de keten
waarin de onderneming actief is.

De verslaggeving geeft inzicht in de activiteiten van de onderneming
met betrekking tot sociaal-maatschappelijke betrokkenheid. Het gaat
hierbij bijvoorbeeld om sponsoring vanuit MVO perspectief, pro bono
dienstverlening of projecten die gestart zijn vanuit het oogpunt een
bijdrage te leveren aan de samenleving.
0 = geen expliciete toelichting op maatschappelijke
betrokkenheid
1 = algemene beschrijving
2 = specifieke beschrijving, waarbij een kwantitatieve onderbouwing wordt gegeven
+ 1 er wordt duidelijk gemaakt dat de activiteiten in het
kader van sociaal-maatschappelijke betrokkenheid in het
verlengde liggen van de kernactiviteiten en als zodanig
passen bij de aard van de onderneming

Visie en strategie (maximaal 10 punten)

Ondernemingsbestuur en Managementsystemen
(maximaal 10 punten)

De visie en de strategie van de onderneming in relatie tot maatschap­
pelijk verantwoord ondernemen of duurzaam ondernemen wordt
uitgelegd
0 = geen toelichting
1 = algemene beschrijving van de visie en strategie
2 = beschrijving van de visie en strategie in de vorm van een
directieverklaring (mogelijk in de vorm van een voorwoord
of een apart hoofdstuk dan wel paragraaf ).
+ 1 het verslag nodigt de lezer uit tot het geven van een
reactie en biedt daarvoor een concrete mogelijkheid

64

In de verslaggeving wordt een toelichting gegeven op de toekomst­
verwachtingen van het bestuur ten aanzien van maatschappelijk
verantwoord ondernemen of duurzaam ondernemen
0 = geen beschrijving
1 = toekomstverwachtingen worden toegelicht

Er wordt een toelichting gegeven op het bestuur van de onderneming en
de achtergronden en bestuurstaken van bestuurders
0 = geen vermelding
1 = de namen van de leden van de Raad van Bestuur (en van
de Raad van Commissarissen indien van toepassing) worden
vermeld zonder verdere toelichting
2 = de namen van de leden van de Raad van Bestuur (en
van de Raad van Commissarissen indien van toepassing)
worden vermeld met een toelichting op tenminste drie van
onderstaande punten:
• taken en verantwoordelijkheden van bestuurders
• bestuurstermijnen
• achtergrond van de bestuurders
• overige bestuursfuncties van bestuurders

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

Er wordt inzicht gegeven in de organisatiestructuur van
de onderneming
0 = geen toelichting
+1 beschrijving van de organisatiestructuur op tenminste
het niveau van de belangrijkste decentrale organisatieeenheden (divisies, business units of landen)
+1 schematische weergave van de organisatiestructuur
(organogram)
Er wordt een beschrijving gegeven van de taken en verantwoordelijkhe­
den binnen de onderneming ten aanzien van maatschappelijk
verantwoord ondernemen en/of duurzaam ondernemen
0 = geen toelichting
1 = er wordt een toelichting gegeven op de governance
structuur met betrekking tot maatschappelijk verantwoord
ondernemen en/of duurzaam ondernemen
+ 1 uit de toelichting blijkt de verantwoordelijkheid en
de betrokkenheid van het hoogste bestuurslichaam
+ 1 uit de toelichting blijkt de verantwoordelijkheid en
de betrokkenheid van toezichthouders (bijvoorbeeld de
Raad van Commissarissen of een speciaal daartoe ingestelde
commissie) bij de strategie en de resultaten van de onderneming op het gebied van maatschappelijk verantwoord
ondernemen en/of duurzaam ondernemen
Er wordt een beschrijving gegeven van het proces van sturing en
beheersing met betrekking tot maatschappelijk verantwoord
ondernemen en/of duurzaam ondernemen. Het gaat hierbij bijvoor­
beeld om:
• proces van strategiebepaling
• risicomanagement
• compliance met wet- en regelgeving
• audits van managementsystemen (inclusief eventuele
certificatie)
• beoordelings- en beloningsystemen
• feedback en evaluatiesystemen (inclusief
beleidsevaluaties)
0 = geen toelichting
2 = er wordt een toelichting gegeven op tenminste drie van
bovengenoemde punten
+ 1 de toelichting geeft inzicht in de wijze waarop maatschappelijke resultaten invloed hebben op de beloning van
bestuurders

Ketenverantwoordelijkheid (maximaal 10 punten)
De verslaggeving geeft inzicht in het beleid dat de onderneming voert
ten aanzien van ketenbeheer en -verantwoordelijkheid
0 = geen toelichting
1 = het gevoerde beleid wordt toegelicht

De onderneming geeft een toelichting op de activiteiten die zij ontplooit
om te komen tot verantwoord ketenbeheer
0 = geen toelichting
1 = algemene beschrijving
2 = specifieke beschrijving in relatie tot concrete milieu- en
sociale risico’s die zich voordoen in de productieketen
+ 2 uit de beschrijving blijkt de betrokkenheid van stakeholdergroepen in de wijze waarop de onderneming
omgaat met onderwerpen op het gebied van verantwoord
ketenbeheer
Er wordt een beschrijving gegeven van het proces van sturing en
beheersing met betrekking tot verantwoord ketenbeheer. Het gaat hier
bijvoorbeeld om:
• verankering van maatschappelijke overwegingen in het
inkoopproces
• risicomanagement in de keten
• het bewaken van naleving van interne en externe
regelgeving
• proces van evaluatie en eventuele bijsturing
0 = geen toelichting
1 = er wordt een toelichting gegeven op tenminste twee van
bovengenoemde punten
+ 2 de toelichting geeft inzicht in de wijze waarop verantwoordelijkheden in de organisatie zijn belegd ten aanzien
van verantwoord ketenbeheer
+ 2 er wordt een toelichting gegeven op vormen van externe
controle op verantwoord ketenbeheer waar de onder­
neming bij betrokken is

Stakeholders (maximaal 10 punten)
De onderneming benoemt haar belangrijkste stakeholders
0 = geen vermelding
1 = stakeholders worden expliciet benoemd
De onderneming geeft aan wat de invloed is geweest van stakeholder­
dialoog op de verslaggeving
0 = geen vermelding
1 = algemene beschrijving
2 = specifieke beschrijving waarbij wordt aangegeven welke
onderwerpen voor welke stakeholders van belang zijn en
hoe vaststelling hiervan de inhoud van de verslaggeving
heeft beïnvloed
De onderneming geeft een toelichting op de wijze waarop een dialoog
wordt gevoerd met stakeholders op terreinen die gelet op het profiel van
de onderneming relevant zijn in het kader van maatschappelijk
verantwoord ondernemen of duurzaam ondernemen.
0 = geen toelichting
1 = algemene beschrijving
2 = er wordt een gedetailleerde beschrijving gegeven waarbij
wordt ingegaan op de onderwerpen van de dialoog, de vorm
waarin de dialoog gevoerd werd, de uitkomsten van de
dialoog en de vervolgstappen

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

65

+ 1 tenminste twee stakeholdergroepen met wie de onderneming een dialoog voert, worden bij naam genoemd
+ 2 uit de verslaggeving blijkt dat de onderneming een
stakeholderdialoog heeft gevoerd over onderwerpen binnen
tenminste drie van de volgende categorieën:
• milieu
• arbeidsvoorwaarden
• veiligheid en gezondheid
• productverantwoordelijkheid
• mensenrechten
Uit de verslaggeving blijkt hoe stakeholderdialoog is verankerd in
de onderneming
0 = geen toelichting
1 = beschrijving van tenminste twee structurele maatregelen
die gericht zijn op de identificatie en selectie van stake­
holders, het entameren en voeren van stakeholderdialoog,
en het vastleggen en analyseren van de uitkomsten ervan
+ 1 toelichting op de wijze waarop de uitkomsten van
stakeholderdialoog worden geanalyseerd en meegewogen
in beleidvorming (aan de hand van tenminste één concreet
voorbeeld)

Economische aspecten van de bedrijfsvoering
(maximaal 10 punten)
Er wordt uitleg gegeven over het beleid dat de onderneming voert met
betrekking tot financieel-economische aspecten van de bedrijfsvoering
0 = geen toelichting
1 = het gevoerde financieel-economische beleid wordt
toegelicht
De verslaggeving geeft inzicht in de resultaten van de onderneming
met betrekking tot de economische aspecten van de bedrijfsvoering.
0 = geen toelichting
+ 1 er wordt een toelichting gegeven aan de hand van tradi­
tioneel financiële indicatoren zoals bijvoorbeeld omzet,
beloningen, winst en belastingen
+ 2 er wordt een toelichting gegeven aan de hand
van tenminste drie niet-financiële indicatoren zoals
bijvoorbeeld:
• de effecten van investeringen en desinvesteringen
• innovatie (waaronder partnerships)
• huisvestingsbeleid (inclusief de impact op
werkgelegenheid)
• de preventie van omkoping en corruptie
• eerlijke concurrentie en prijsvorming
• onderzoek en ontwikkeling
• socio-economische aspecten van producten en diensten

66

De verslaggeving bevat doelstellingen met betrekking tot
de econo­mische aspecten van de bedrijfsvoering.
0 = geen expliciete vermelding van doelstellingen
1 = algemene beschrijving van tenminste één financiële en
één niet-financiële doelstelling
2 = specifieke beschrijving van tenminste één financiële en
één niet-financiële doelstelling, waarbij een kwantitatieve
prestatiedoelstelling wordt gegeven, alsmede een concreet
tijdspad
In de verslaggeving wordt expliciet ingegaan op de verbeteringen die
de onderneming heeft doorgevoerd met betrekking tot het financieeleconomische beleid.
0 = geen toelichting
1 = er wordt een toelichting gegeven op tenminste één
concrete vordering met betrekking tot het financieeleconomische beleid
In de verslaggeving wordt expliciet ingegaan op de resultaatverbetering
dan wel -verslechtering in relatie tot financieel-economische aspecten
die de onderneming heeft laten zien in de afgelopen
verslaggevingsperiode.
0 = geen toelichting
+ 1 er wordt in algemene termen een toelichting gegeven
op de verbetering dan wel verslechtering van de financieeleconomische resultaten ten opzichte van de voorgaande
periode
+ 1 er wordt een toelichting gegeven op de resultaat­
verbetering dan wel -verslechtering ten opzichte van eerder
geformuleerde doelstellingen aan de hand van tenminste
twee traditioneel financiële indicatoren
+ 1 er wordt een toelichting gegeven op de resultaat­
verbetering dan wel -verslechtering ten opzichte van eerder
geformuleerde doelstellingen aan de hand van tenminste
twee niet-financiële indicatoren

Milieuaspecten van de bedrijfsvoering
(maximaal 10 punten)
Er wordt uitleg gegeven over het milieubeleid dat de onderneming voert
0 = geen toelichting
1 = het gevoerde milieubeleid wordt toegelicht
De verslaggeving geeft inzicht in de resultaten van
de onderneming met betrekking tot de milieuaspecten
van de bedrijfsvoering. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om:
• het gebruik van niet-vernieuwbare hulpbronnen (waaronder energieverbruik)
• het (her)gebruik van materialen en grondstoffen (waaronder gevaarlijke stoffen)
• effecten naar lucht, water en bodem (waaronder emissies
van broeikasgassen)
• afval (waaronder chemisch afval)

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

0 = geen beschrijving
1 = de onderneming geeft kwantitatieve informatie over
tenminste twee indicatoren met betrekking tot tenminste
één van bovenstaande categorieën
2 = de onderneming geeft kwantitatieve informatie over
tenminste vier indicatoren met betrekking tot tenminste
twee van bovenstaande categorieën
3 = de onderneming geeft kwantitatieve informatie over
tenminste zes indicatoren met betrekking tot tenminste
drie van bovenstaande categorieën

•

De verslaggeving bevat doelstellingen met betrekking tot de milieu­
aspecten van de bedrijfsvoering.
0 = geen expliciete vermelding van doelstellingen
1 = algemene beschrijving van tenminste twee
doelstellingen
2 = specifieke beschrijving van tenminste twee doelstellingen, waarbij een kwantitatieve prestatiedoelstelling
wordt gegeven, alsmede een concreet tijdspad

0 = geen beschrijving
1 = de onderneming geeft kwantitatieve informatie over
tenminste twee indicatoren met betrekking tot tenminste
twee van bovenstaande categorieën
2 = de onderneming geeft kwantitatieve informatie over
tenminste vier indicatoren met betrekking tot tenminste
drie van bovenstaande categorieën
3 = de onderneming geeft kwantitatieve informatie over
tenminste zes indicatoren met betrekking tot tenminste
vier van bovenstaande categorieën

In de verslaggeving wordt expliciet ingegaan op de verbeteringen die
de onderneming heeft doorgevoerd met betrekking tot het milieubeleid.
0 = geen toelichting
1 = er wordt een toelichting gegeven op één concrete vordering met betrekking tot het milieubeleid
2 = er wordt een toelichting gegeven op meer dan één
concrete vordering met betrekking tot het milieubeleid
In de verslaggeving wordt expliciet ingegaan op de resultaatverbetering
dan wel -verslechtering in relatie tot het milieu die de onderneming
heeft laten zien in de afgelopen verslaggevingsperiode.
0 = geen toelichting
+ 1 er wordt in algemene termen een toelichting gegeven
op de verbetering dan wel verslechtering van de milieu­
resultaten ten opzichte van de voorgaande periode
+ 1 er wordt een toelichting gegeven op de resultaat­
verbetering dan wel -verslechtering aan de hand van eerder
geformuleerde doelstellingen op tenminste twee relevante
terreinen

Sociale aspecten van de bedrijfsvoering
(maximaal 10 punten)
Er wordt uitleg gegeven over het sociale beleid dat de
onderneming voert
0 = geen toelichting
1 = het gevoerde sociale beleid wordt toegelicht
De verslaggeving geeft inzicht in de resultaten van de
onderneming met betrekking tot de sociale aspecten van
de bedrijfsvoering. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om:
• ethiek en integriteit
• arbeidsvoorwaarden (waaronder personeelsverloop,
opleiding en training en ontplooiingsmogelijkheden)
• veiligheid en gezondheid (waaronder ziekteverzuim en
letsel- en beroepsziektes)

diversiteit (waaronder man-vrouw-verdeling, vrouwen in
managementposities, percentage allochtone medewerkers en percentage medewerkers met een lichame­lijke
en/of geestelijke beperking)
• productverantwoordelijkheid (waaronder dierwelzijn,
voedselveiligheid en genetische modificatie)
• mensenrechten (waaronder discriminatie, kinderarbeid,
dwangarbeid, vrijheid van organisatie en collectieve
onderhandeling, beveiliging, rechten van inheemse
volken)

De verslaggeving bevat doelstellingen met betrekking tot de sociale
aspecten van de bedrijfsvoering.
0 = geen expliciete vermelding van doelstellingen
1 = algemene beschrijving van tenminste twee
doelstellingen
2 = specifieke beschrijving van tenminste twee doel­
stellingen, waarbij een kwantitatieve prestatiedoelstelling
wordt gegeven, alsmede een concreet tijdspad
In de verslaggeving wordt expliciet ingegaan op de verbeteringen die
de onderneming heeft doorgevoerd met betrekking tot sociale
beleidsterreinen.
0 = geen toelichting
1 = er wordt een toelichting gegeven op één concrete vordering met betrekking tot nieuw of aangescherpt beleid op
sociaal gebied
2 = er wordt een toelichting gegeven op meer dan één
concrete vordering met betrekking tot nieuw of aangescherpt beleid op sociaal gebied
In de verslaggeving wordt expliciet ingegaan op de resultaatverbetering
dan wel -verslechtering in relatie tot sociale aspecten, die de onder­
neming heeft laten zien in de afgelopen verslaggevingsperiode.
0 = geen toelichting
+ 1 er wordt in algemene termen een toelichting gegeven op
de verbetering dan wel verslechtering van de sociale resultaten ten opzichte van de voorgaande periode
+ 1 er wordt een toelichting gegeven op de resultaat­
verbetering dan wel -verslechtering aan de hand van eerder
geformuleerde doelstellingen op tenminste twee relevante
terreinen

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

67

Verificatie (maximaal 10 punten)

Uitwerking (maximaal 10 punten)

De onderneming geeft een toelichting op het al dan niet laten verifiëren
van de maatschappelijke verslaggeving door een onafhankelijke,
deskundige partij. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om informatie over:
• de redenen voor het al dan niet laten verifiëren van de
maatschappelijke verslaggeving
• de keuze voor een onafhankelijke, deskundige partij
• de reikwijdte van eventuele verificatie en de diepgang van
uitgevoerde verificatiewerkzaamheden
0 = geen beschrijving
1 = de onderneming geeft een toelichting op tenminste één
van bovengenoemde punten

De verslaggeving geeft inzicht in een aantal dilemma’s waar
de onderneming mee geconfronteerd wordt
0 = geen dilemma’s
2 = in de verslaggeving worden tenminste twee relevante
dilemma’s uitgewerkt en ook expliciet als dilemma’s
benoemd
+ 1 uit de beschrijving blijkt dat de onderneming stake­
holders heeft betrokken om te bepalen hoe de onder­
neming met deze dilemma’s om zou moeten gaan
+ 1 De uitgewerkte dilemma’s houden direct verband met
de kernprocessen en – activiteiten van de onderneming

De verslaggeving bevat een verklaring van materiedeskundigen
(zoals maatschappelijke organisaties, sectorspecialisten, milieu
auditors, sociale auditors, accountants, etc.) over de kwaliteit van
de maatschappelijke verslaggeving en/of over de behaalde resultaten
van de onderneming op het gebied van mens, milieu en samenleving
0 = er is geen verklaring opgenomen
2 = er is een verklaring opgenomen

Er wordt een toelichting gegeven op de reikwijdte van de maat­
schappelijke verslaggeving.
0 = geen toelichting
1 = de onderneming maakt duidelijk over welke delen van
de organisatie wel en over welke niet wordt gerapporteerd,
alsmede over welke periode wordt gerapporteerd

De verslaggeving bevat een verklaring van een onafhankelijke,
deskundige partij die de inhoud van de maatschappelijke verslaggeving
heeft geverifieerd en die tot een publiek oordeel komt over de
betrouwbaarheid van de gepresenteerde informatie
0 = er is geen verklaring opgenomen
2 = er is een verklaring opgenomen met een conclusie over
de betrouwbaarheid van de informatie
+ 1 de verklaring van de onafhankelijke, deskundige partij
geeft inzicht in de volgende punten:
• de gehanteerde standaard(en) voor verificatie
• de reikwijdte van de verificatie
• de aard van de uitgevoerde werkzaamheden
• de bevindingen van de verificatie (op hoofdlijnen)
De aard en de reikwijdte van de uitgevoerde verificatiewerkzaamheden
leiden tot een conclusie van de onafhankelijke, deskundige partij dat
met redelijke mate van zekerheid kan worden vastgesteld dat de
informatie in het maatschappelijke verslag betrouwbaar is.
0 = De verklaring geeft een beperkte mate van zekerheid
2 = De verklaring geeft een beperkte mate van zekerheid
over een deel van de gepresenteerde informatie en een
redelijke mate van zekerheid over een ander deel van de
informatie in het maatschappelijke verslag
4 = De verklaring geeft een redelijke mate van zekerheid

De onderneming is transparant over het aan de maatschappelijke
verslaggeving ten grondslag liggende verslaggevingsbeleid en het
verslaggevingsproces. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om informatie over:
• gehanteerde rapportage standaarden
• de keuze van prestatie-indicatoren
• de gehanteerde definities van indicatoren
• de wijze van dataverzameling
• de wijze van consolideren van informatie (inclusief
eventuele extrapolatie van gegevens)
• methodes van meten, schatten en berekenen
• inherente beperkingen in de betrouwbaarheid van
de gepresenteerde informatie
• aan de gegevens ten grondslag liggende
veronderstellingen
0 = geen beschrijving
2 = de onderneming geeft een toelichting op tenminste
vier van bovengenoemde punten
De relatie tussen verschillende vormen van externe verslaggeving wordt
verduidelijkt met onderlinge verwijzingen waar van toepassing
0 = geen onderlinge verwijzingen
1 = verwijzingen tussen verschillende verslagen
De verslaggeving vermeld contactinformatie
0 = geen vermelding
1 = contactinformatie wordt gegeven
De verslaggeving bevat een kernachtige samenvatting van
de belangrijkste resultaten op economisch, milieu en sociaal gebied
in de verslaggevingsperiode.
0 = geen samenvatting
1 = er wordt een samenvatting gegeven

68

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

C Ondernemingen

met separate
maatschappe­lijke
en/of sociale verslagen

Naam bedrijf

Beursgenoteerd

Score

Naam bedrijf

Beursgenoteerd

Score

Aegon

Ja

55

Schiphol

Nee

65

Ahold

Ja

56

Shell

Ja

73

Air France-KLM

Ja

73

SITA Nederland

Nee

47

Akzo Nobel

Ja

77

Sligro

Ja

38

Alliander

Nee

58

SNS Reaal

Ja

44

ANWB

Nee

46

Super de Boer

Ja

54

ASML

Ja

48

Teijin Aramid

Nee

51

ASR Nederland

Nee

38

The Greenery

Nee

47

BAM Groep

Ja

55

TNT

Ja

78

Blokker Holding

Nee

10

TU Delft

Nee

17

Cehave

Nee

37

Unilever

Ja

79

Cosun

Nee

27

UVIT

Nee

20

Crown van Gelder

Ja

76

Van Drie

Nee

19

CSM

Ja

53

Van Lanschot

Ja

27

CZ Groep

Nee

37

Van Oord

Nee

18

Delta Lloyd

Nee

62

Vopak

Ja

37

DHV

Nee

67

Wegener

Ja

31

DSM

Ja

78

Wessanen

Ja

77

Dura Vermeer

Nee

21

Wolters Kluwer

Ja

52

Essent

Nee

77

Yacht

Nee

52

Eureko/Achmea

Nee

77

Zeeman

Nee

36

Havenbedrijf Rotterdam

Nee

53

Heijmans

Ja

53

Heineken

Ja

63

ING Groep

Ja

81

KPN

Ja

56

Menzis

Nee

34

Nuon

Nee

67

Nutreco

Ja

67

Océ

Ja

75

Rabobank

Nee

94

Reed Elsevier

Ja

75

Ricoh

Nee

33

Roto Smeets Group NV

Ja

49

Royal Haskoning

Nee

49

SBM Offshore

Ja

48

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

69

70

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving

71

72

Transparantiebenchmark 2009 Maatschappelijke verslaggeving