Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

31 311

Zelfstandig ondernemerschap

Nr. 51

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 2 april 2010
De Tweede Kamer heeft op 16 maart 2010 de motie-Ulenbelt c.s. aangenomen. De motie vraagt het kabinet om het UWV op te dragen ambtshalve alle dossiers van mensen die voor 1 juli 2006 als zelfstandige uit de
WW zijn gestart en zijn geconfronteerd met terugvorderingen en boetes
opnieuw te beoordelen aan de hand van de criteria van de Nationale
ombudsman. Daarbij zou het UWV te veel ontvangen uitkering nog
slechts terug moeten vorderen indien er van de zijde van de cliënt bewust
onjuiste informatie is verstrekt. Tussentijds zou de handhaving moeten
worden opgeschort.
Naar aanleiding van de vraag van de Tweede Kamer hoe ik de motieUlenbelt c.s. zal uitvoeren, heb ik u bij brief van 17 maart jl. (TK 2009/10,
31 311, nr. 49) meegedeeld de motie eerst in het kabinet aan de orde te
willen stellen. Het kabinet heeft de motie besproken en concludeert dat op
de navolgende wijze naar strekking en geest van de motie gehandeld kan
worden zonder in strijd te komen met de wettelijke en bestuursrechtelijke
bevoegdheden en mogelijkheden. Gegeven de wettelijke bevoegdheden
kunnen het UWV weliswaar geen opdrachten gegeven worden in
individuele dossiers – ook de regering is daartoe niet bevoegd – maar met
het UWV konden goede afspraken worden gemaakt om de uitvoering van
de motie langs deze lijnen te verzekeren.
Alle 3 000 betrokkenen krijgen de gelegenheid om opnieuw naar hun zaak
te laten kijken. Zij hebben van het UWV allen een brief ontvangen om als
zij dat wensen een herzieningsverzoek in te dienen. Formeel gesproken zal
het UWV de zaak dan niet ambtshalve opnieuw beoordelen, maar het
kabinet meent dat de strekking van de motie daarmee niet tekort wordt
gedaan. Materieel heeft dit immers dezelfde werking: iedereen die vindt
dat hij onjuist is geïnformeerd krijgt de kans zijn dossier nogmaals door
het UWV te laten beoordelen. Betrokkene moet, in antwoord op de brief
van het UWV, alleen een verzoek tot herziening doen en aangeven wat
daarvoor de reden is. Van die mogelijkheid wordt ook ruim gebruik

kst-31311-51
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 311, nr. 51

1

gemaakt. Ongeveer 1 000 mensen hebben inmiddels een herzieningsverzoek ingediend.
De binnengekomen verzoeken worden de komende tijd zorgvuldig en
ruimhartig door het UWV beoordeeld. Die ruimhartigheid houdt in dat ik
met het UWV heb afgesproken dat bij gerede twijfel over de juistheid van
de voorlichting door het UWV in het voordeel van de cliënt zal worden
beslist. Teneinde tot een zorgvuldige en uniforme beoordeling te komen
heb ik met het UWV afgesproken dat het onderzoek en de beoordeling
geschiedt door een beperkt aantal medewerkers van het UWV. Om te
zorgen dat deze met een onbevangen blik naar de dossiers kijken, zal de
uiteindelijke besluitvorming geschieden door personen die nog niet
eerder betrokken waren bij de behandeling van deze zaken onder leiding
van een gezaghebbende deskundige die van buiten zal worden aangetrokken. In twijfelgevallen zal zijn oordeel doorslaggevend zijn.
Het kabinet acht het vanuit bestuursrechtelijk oogpunt ongewenst en
vanuit bestuurlijk oogpunt onverantwoord om van het UWV te verlangen
dat hij ook die dossiers ambtshalve opnieuw beoordeelt waarbij in het
geheel geen aanknopingspunt aanwezig is voor het vermoeden dat er
onjuiste informatie zou zijn verschaft. Dit zou ongewenste precedenten
scheppen en op gespannen voet staan met het beginsel van formele
rechtskracht1. Het zou ook minder zinvol zijn omdat zonder nadere
aanduiding van een mogelijke aanleiding daartoe het UWV bij heroverweging in het dossier doorgaans geen aanwijzingen zal vinden om anders
te besluiten dan eerder. Het UWV kan namelijk wel ruimhartig omgaan
met de geldende criteria, maar niet opeens andere criteria gaan hanteren.
Een beoordeling aan de hand van de criteria van de Nationale
ombudsman met omkering van de bewijslast zou er op neerkomen dat het
UWV moet handelen in strijd met de wettelijke plicht om tot terugvordering over te gaan indien – door welke reden dan ook – een te hoge
uitkering is verstrekt. Dit laatste is een algemeen uitgangspunt in het
sociale zekerheidsrecht. Uitvoering van de motie naar de letter zou
wetswijziging vergen. Een wetswijziging die bovendien vergaande
consequenties zou hebben voor de handhaving van het sociale zekerheidsrecht en het belastingrecht. Het zou ook niet goed verenigbaar zijn
met de een en ander maal door de Kamer uitgesproken wens van een
strikt terugvorderingbeleid in geval van teveel betaalde uitkeringen.

1
Spontane ambtshalve herziening is een
bevoegdheid waar zeer terughoudend mee
moet worden omgegaan. Slechts in het geval
van evidente fouten, dan wel als er concrete
informatie in een individueel geval bekend
wordt die tot de conclusie leidt dat het
oorspronkelijk besluit onjuist is, zal van deze
bevoegdheid gebruik kunnen worden
gemaakt. Hieraan ligt ten grondslag dat het
niet bedoeling is dat meermalen eenzelfde
zaak wordt beoordeeld en dat een volledige
heroverweging van het oorspronkelijk besluit
zich niet verdraagt met de dwingendrechtelijk
voorgeschreven termijnen voor het instellen
van rechtsmiddelen in het bestuursrecht. Het
zou leiden tot een uitholling van het beginsel
van formele rechtskracht.
2
Daarom bepalen bijvoorbeeld de artikelen
9:22 en 9:26 Awb dat de Nationale ombudsman niet bevoegd is om onderzoek te doen
naar gedragingen waar de (bestuurs)rechter al
uitspraak over heeft gedaan.

De gekozen aanpak betekent dat er in situaties waarin zzp’ers aanvoeren
dat zij in het verleden door de informatie van de zijde van werkcoaches op
het verkeerde been zijn gezet, praktisch in lijn met de motie wordt
gehandeld zonder dat inbreuk wordt gemaakt op bevoegdheden en
mogelijkheden en zonder dat dit leidt tot fundamentele rechtsongelijkheid.
Rechtsongelijkheid zou immers kunnen ontstaan tussen de beoordeling
van deze zaken en zaken waarin de rechter al een oordeel heeft uitgesproken. Het UWV kan namelijk beslissingen van de strafrechter tot
oplegging van straffen vanwege het verschaffen van verwijtbaar onjuiste
informatie, niet herbeoordelen. Alleen de strafrechter kan strafrechtelijk
oordelen herzien.
Weliswaar is er formeel enige ruimte voor het UWV om de eigen besluiten
ambtshalve te herzien. Het beginsel van formele rechtskracht verzet zich
echter tegen een ruim gebruik hiervan en dat is nog sterker in het geval
van besluiten waartegen bezwaar en beroep is ingesteld2. A fortiori geldt
dit voor zaken waarover de rechter zich heeft uitgesproken.
Gelet op het feit dat de rechter in de aan hem voorgelegde zaken veelal
expliciet is ingegaan op de vraag in hoeverre de informatie van de zijde
van de werkcoaches van invloed kan zijn geweest op de onjuiste

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 311, nr. 51

2

informatie over uren, is ambtshalve herziening in die zaken ook niet
nodig. De criteria die de rechter daarbij heeft ontwikkeld, zullen door het
UWV zelfs mede als leidraad moeten worden gehanteerd bij de herziening
van beslissingen. Anders zou bij de herbeoordeling rechtsongelijkheid
kunnen ontstaan met zzp’ers die op de juiste wijze informatie hebben
verschaft bij het gebruik van de mogelijkheid om een WW-uitkering en
een inkomen als zelfstandige te combineren1. De meeste zzp’ers hebben
immers de gevraagde informatie over de aan hun zelfstandig ondernemerschap bestede tijd wel gelijkelijk ingevuld in hun belastingopgave en
hun WW-werkbriefje. Indien het UWV bij de herbeoordeling andere
criteria zou hanteren dan in deze zaken door de rechter werden toegepast
in de door hem besliste zaken, zou rechtsongelijkheid ontstaan met
burgers die hetzelfde aantal uren bij de Belastingdienst en het UWV
hebben opgegeven.
Het kabinet meent dat met de hier beschreven benadering wordt voldaan
aan de bedoeling van de motie-Ulenbelt c.s. zonder dat in strijd wordt
gekomen met wet en bestuursrecht. Inmiddels heeft het UWV alle
betrokken cliënten uitgenodigd om een herzieningsverzoek in te dienen.
Dit geldt ook voor degenen die reeds eerder hadden gemeld onjuist te zijn
voorgelicht en die van mening zijn dat het UWV daar toen te weinig
aandacht aan heeft besteed. Er zijn al vele reacties op deze uitnodiging
binnengekomen. Het UWV is nu bezig deze verzoeken te beoordelen,
waarbij in de procedures is gewaarborgd dat met een onbevangen blik
opnieuw naar de zaak gekeken wordt. Het UWV oordeelt daarbij
ruimhartig over de aangevoerde bezwaren tegen de voorlichting, hetgeen
betekent dat zo er gerede twijfel is over de juistheid daarvan, in het
voordeel van de cliënt wordt beslist. Vanwege de vereiste zorgvuldigheid
zal dit enige tijd vergen.
De handhaving door het UWV door middel van bestandsvergelijking in
soortgelijke zaken is voorlopig opgeschort, zoals ik u bij brief van 9 maart
2010 meedeelde.
De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
J. P. H. Donner

1
De Werkloosheidswet (WW), die het
«vertrekpunt» vormde voor de startende
zelfstandigen, kent een aantal verplichtingen
voor rechthebbenden. Niet-naleving van deze
verplichtingen wordt en werd door het UWV
gesanctioneerd. Indien met zaken die opnieuw
worden beoordeeld anders wordt omgegaan,
ontstaat rechtsongelijkheid. Burgers die als
zelfstandige zijn gestart en hun opgaven aan
het UWV en de Belastingdienst van aanvang
aan correct gedaan hebben, omdat zij goed
zijn voorgelicht of zelf nadere informatie
hebben ingewonnen, zijn al eerder met een
lagere WW-uitkering geconfronteerd en/of zij
hebben destijds meer belastingen betaald.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 311, nr. 51

3