2016D47720

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Europese Zaken bestond bij vijf fracties
de behoefte om aan de Minister van Buitenlandse Zaken enkele vragen en
opmerkingen voor te leggen met betrekking tot de geannoteerde agenda
van de bijeenkomst van de Raad Algemene Zaken van 13 december 2016.
De voorzitter van de commissie,
Azmani
De adjunct-griffier van de commissie,
Beun

nds-tk-2016D47720

1

I. Vragen en opmerkingen vanuit de facties
Algemeen
De leden van de fractie van de VVD hebben met belangstelling kennisgenomen van de geannoteerde agenda van de Raad Algemene Zaken d.d.
13 december 2016 en danken de Minister van Buitenlandse Zaken voor de
toezending. De leden van de VVD-fractie hebben ten aanzien van de
geannoteerde agenda en de overige agendapunten een aantal vragen en
opmerkingen.
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de geannoteerde agenda bij de Raad Algemene Zaken van
13 december a.s. Zij hebben over verschillende onderwerpen diverse
vragen.
De leden van de SP-fractie hebben kennis genomen van de stukken
geagendeerd voor de Raad Algemene Zaken van 13 december en de
actualiteiten. De leden hebben een aantal vragen en opmerkingen aan het
adres van het kabinet.
De leden van de CDA-fractie willen benadrukken dat deze Raad Algemene
Zaken als voorbereiding van de komende Europese Top op 15 december
een zeer belangrijke is. Naast de relatie tussen Turkije en de EU, het
migratievraagstuk, de relatie EU en Rusland is dit eveneens de Top waarin
premier Rutte uitsluitsel dient te geven over wat Nederland met het
Oekraïne-referendum zal gaan doen. Het resultaat van de RAZ is daarom
van belang om mee te nemen in het Kamerdebat over de Europese Top.
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister daarom in een brief de
Kamer te informeren, voor aanvang van het Kamerdebat over de Top,
over het resultaat van de Raad Algemene Zaken, maar ook over de positie
van de lidstaten aangaande aanpassing van het associatieverdrag met
Oekraïne en de toetredingsgesprekken met Turkije.
De leden van de D66-fractie hebben kennis genomen van de geagendeerde stukken.
Migratie
In de geannoteerde agenda heeft de Minister aangegeven dat er tijdens de
Raad Algemene Zaken op 13 december zal worden ingegaan op de
voortgang van de migratiecompacts, de brede partnerschappen met
belangrijke herkomst- en transit- en opvanglanden in Afrika. De leden van
de VVD-fractie hebben hierover de volgende vragen. Kan de Minister iets
zeggen over de voortgang van deze migratiecompacts? Is er inmiddels
meer duidelijkheid over de resultaten van de compacts? Welke vervolgstappen ziet de Minister op korte termijn? De Minister heeft ook aangegeven dat Hoge Vertegenwoordiger Mogherini zal voorstellen deze
benadering uit te breiden naar andere landen. Kan de Minister aangeven
naar welke landen dit zal zijn? Of naar welke landen hij dit zelf mogelijk
ziet uitbreiden?
De leden van de VVD-fractie zouden graag zien dat de migratiestroom
over de Middellandse zee opdroogt. Welke obstakels zijn er om bootjes
met migranten uit Afrika terug te slepen naar Afrika?
De leden van de PvdA-fractie maken zich zorgen over de situatie van
vluchtelingen op de Griekse eilanden. Zij hebben meerdere zorgelijke
beelden gezien van mensen en gezinnen die in mensonterende omstandigheden bivakkeren en daar eindeloos op perspectief wachten. Wat is
precies de huidige situatie op de Griekse eilanden? In welke mate vindt

2

het kabinet deze verantwoord voor het opvangen van mensen voor
langere periode? Op welke wijze kan de EU ervoor zorgen dat deze
knelpunten zo snel mogelijk worden opgelost? Hoe gaat het kabinet zich
daar in de Raad Algemene Zaken met de hoogst mogelijke urgentie hard
voor maken, vragen de leden van de PvdA-fractie.
Deze leden horen ook graag wat exact de laatste stand van zaken is met
betrekking tot de migratiecompacts met verschillende Afrikaanse landen.
Ook vernemen zij graag hoe het staat met de volledige uitvoering van de
Turkijedeal. De leden van de PvdA-fractie zijn in het bijzonder betrokken
bij het deel dat moet zorgen voor de hervestiging van kwetsbare
vluchtelingen naar Europa. In welke mate nemen alle lidstaten hun
verantwoordelijkheid? Wat gebeurt er ten opzichte van lidstaten die dat
niet doen? De leden van de PvdA-fractie vinden het allerbelangrijkste dat
de Europese Unie in staat is waar nodig adequate opvang en bescherming
te bieden. De EU moet vluchtelingen die dat nodig hebben een dak boven
het hoofd bescherming en perspectief kunnen bieden.
De leden van de PvdA-fractie maken zich zorgen over de grote onderlinge
verschillen tussen de lidstaten. Zo willen de Visegrádlanden dat op de
kernpunten in het asielpakket consensus in de Europese Raad nodig moet
zijn. Willen deze landen een veto op het asielpakket? Wat is precies hun
insteek en komt hier het thema van de flexibele solidariteit weer
oppoppen?
De leden van de CDA-fractie stellen dat de EU duurzame relaties zal
moeten opbouwen met derde landen in verband met het beheersbaar
maken van migratiestromen, zoals die uit de Afrikaanse landen. Hoewel
hiervoor in het verleden acties zijn ondernomen gebeurt dit nog te weinig
en zijn de resultaten op lange termijn twijfelachtig. De leden van de
CDA-fractie vragen de Minister welke suggesties hij tijdens deze Raad
Algemene Zaken zal gaan aandragen om de migratiestromen in de
toekomst te kunnen blijven controleren, en welke rol Griekenland en Italië
daarin spelen.
De leden van de D66-fractie hebben daarnaast kennis genomen van de
uitspraken van de Minister-President over zijn intentie om bootjes met
asielzoekers terug te sturen naar Afrika. Deelt deze Minister die opvatting
en beschouwt hij dit al kabinetsbeleid? Hoe valt het terugsturen van
bootjes met asielzoekers binnen de internationale en Europese
verdragen? Worden er daadwerkelijk gesprekken gevoerd met landen als
Egypte en Tunesië om daar Europese aanmeldcentra op te richten? Is deze
Minister van mening dat dit plan om bootjes terug te sturen valt binnen
het kabinetsstandpunt over Europese migratieproblematiek van
8 september 2015?
De leden van de D66-fractie vragen verder naar welke landen de migratiecompacts uitgebreid zullen worden. Waarom wordt dat niet benoemd in
de geannoteerde agenda?
Turkije
De leden van de SP-fractie vragen het kabinet om stil de staan bij de vraag
in hoeverre de EU voorbereid is op het opzeggen van de vluchtelingendeal van Turkse zijde. De leden wijzen erop dat de Turkse regering
herhaaldelijk een verband heeft gelegd tussen de toetredingsonderhandelingen met Turkije en de vluchtelingendeal, en dat het verzoek van het
Europees Parlement en het Nederlandse parlement om de toetredingsonderhandelingen te bevriezen mogelijk gevolgen kan hebben voor de
vluchtelingendeal. In hoeverre deelt het kabinet die opvatting, en op welke
wijze wordt er geanticipeerd op een mogelijk einde van de vluchtelingendeal?

3

De leden van de CDA-fractie maken zich grote zorgen over de steeds
verslechterende situatie in Turkije. Het overeind houden van de
EU-Turkije-migratiedeal lijkt ten kosten te gaan van het handhaven van
Europese waarden. Het dreigement van Turkije om vluchtelingen richting
Europa te sturen wordt steeds vaker gehoord. De leden van het CDA zijn
van mening dat Europa moet reageren op deze chantage. Er klinken
steeds vaker suggesties om de toetredingsbesprekingen op te schorten,
zowel in Europa als ook in Nederlandse parlement. De Minister heeft
afgelopen week in het AO Uitbreiding aangegeven dat de toetredingsgesprekken comateus zijn en heeft uiteindelijk toezeggingen gedaan om
acties aangaande de toetredingsgesprekken met Turkije te ondernemen.
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister om ook in dit schriftelijk
overleg toe te zeggen om tijdens de komende Raad Algemene Zaken voor
te stellen de toetredingsgesprekken tussen Turkije en de EU 6 maanden op
te schorten. De leden van de CDA-fractie vragen de Minister om na de
Raad Algemene Zaken en voor het debat over de top van 15 december de
Kamer expliciet te informeren over de reacties van zijn collega’s
aangaande zijn voorstel hieromtrent. De leden van de CDA-fractie willen
dan weten gaat hoe het staat met de bereidheid van de Europese landen
om dergelijke maatregelen te nemen en wat eventuele bezwaren zijn.
Daarnaast vragen de leden van de CDA-fractie aan de Minister om aan zijn
collega’s voor te stellen om met een verklaring te komen aangaande de
voorgenomen her-instelling van de doodstraf in Turkije. Deze verklaring
moet vaststellen dat wanneer Turkije de doodstraf invoert de onderhandelingsgesprekken direct worden stopgezet voor onbepaalde tijd. Tijdens
verschillende debatten in de Kamer is er gesproken over zogenaamde
«rode lijnen» welke Turkije niet mag passeren. De Minister heeft dit ook
aangegeven. De leden van de CDA-fractie vragen de Minister grenzen te
stellen aan de mate waarin Europa haar eigen fundamentele waarden
oprekt. De leden van de CDA-fractie zien het als de opdracht van Europa
om mensenrechten te garanderen, zeker wanneer het een kandidaatlidstaat betreft. Proactief optreden van Europa is in deze niet alleen
legitiem, maar ook wenselijk.
De leden van de CDA-fractie danken het kabinet voor de brief over de
geldstromen van de EU richting Turkije. De brief roept echter meer vragen
op dan zij beantwoordt. Om die reden vragen de leden van de CDA-fractie
om zeer precieze vragen voor te leggen aan het kabinet over deze brief.
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister om een precies overzicht
te geven van de betalingen en betaaldata tussen 1 juli 2016 en 1 juli 2017
van EU-betalingen aan Turkije en voor elk van de betalingen aangeven
wat de voorwaarden zijn, aan wie het geld wordt uitgekeerd en of aan de
voorwaarden voldaan is. Tevens willen de leden van de CDA-fractie van
de Minister weten hoeveel geld er in 2016 wordt overgemaakt door de EU
aan Turkije ter verbetering van de rechtsstaat en hoeveel geld daarvan
rechtstreeks wordt overgemaakt aan de Turkse regering of agentschappen
etc. van die regering. Daarbij is helderheid over hoeveel van de middelen
worden gebruikt om de Turkse politie, rechters, openbaar ministerie en
gevangenissen te betalen van belang. De leden van de CDA-fractie vragen
de Minister of de middelen ter verbetering van de Turkse rechtstaat geleid
hebben tot aantoonbare verbeteringen in de Turkse rechtstaat en welke
aantoonbare verbeteringen hebben plaatsgevonden. Daarnaast vragen de
leden van de CDA-fractie aan de Minister of EU geld ook terecht is
gekomen bij politie eenheden en gevangenissen waar verdenkingen van
martelingen op rusten. Specifiek bij deze vraag is van belang om
helderheid te hebben over hoeveel geld van de refugee facility al is
uitgekeerd en aan wie het is uitgekeerd.

4

Veiligheid
De leden van de VVD-fractie stellen dat de Europese Commissie vorige
week een Europees Defensie Fonds heeft aangekondigd. Volgens
berichtgeving hierover kan kapitaal in het fonds dat niet direct wordt
besteed aan de aanschaf van apparatuur worden uitgesloten van
nationale begrotingstekorten dat volgens EU-regels minder dan 3% hoort
te zijn. De leden van de VVD-fractie hebben de volgende vragen over het
Europees Defensie Fonds. Kan de Minister bevestigen dat deze uitgaven
uitgesloten worden van de begrotingstekorten? Kan de Minister ook
bevestigen dat dit een gebaar is van de Europese Commissie naar
Frankrijk en Italië, twee landen die hun begrotingstekort niet op orde
hebben? Wat vindt de Minister van deze poging in plaats van regels te
handhaven regels te versoepelen?
De leden van de SP-fractie lezen in de geannoteerde agenda van de RAZ
dat Nederland intensievere Europese samenwerking op defensiegebied
steunt in het licht van de huidige veiligheidsomstandigheden. Het kabinet
schrijft dat onrust aan de buitengrenzen van de EU en hybride dreigingen
nopen tot daadkrachtige samenwerking met partners, zowel binnen als
buiten Europa, en dat Europa op dit punt meer verantwoordelijkheid moet
nemen. De leden vragen het kabinet om deze standpunten te verduidelijken en daarbij in te gaan op in elk geval de volgende vragen: welke
hybride dreigingen worden bedoeld? Wat impliceert «meer verantwoordelijkheid» nemen concreet, in termen van het intensiveren van samenwerkingsverbanden, de uitgaven aan defensie etc.? Welke partners worden
precies bedoeld?
De leden van de SP-fractie lezen in de appreciatie van het Commissiewerkprogramma dat «een beter Europa [...] niet automatisch meer
Europa» betekent. Deze opmerking onderschrijven de leden van de
SP-fractie volledig. Des te verbaasder waren de leden dan ook over het
pleidooi dat de Minister van Buitenlandse Zaken hield voor een Europese
FBI en CIA. De leden van de SP-fractie zijn van mening dat de samenwerkingsverbanden tussen de lidstaten op justitieel en politioneel terrein,
zoals Eurojust en Europol, nog flink verbeterd kunnen worden. Wat de
leden betreft zouden de bestaande mogelijkheden voor geheime diensten
om samen te werken en informatie uit te wisselen zoveel mogelijk
versterkt moeten worden, in plaats van opnieuw de oplossing te zoeken in
een Europese instelling die vergaande bevoegdheidsoverdracht impliceert
op een nationaal terrein bij uitstek. De leden wijzen er daarnaast op dat
Nederland de oprichting van het EOM niet ondersteunt, en dat het
derhalve ook niet in de lijn der verwachting ligt om wél te pleiten voor een
Europese veiligheidsdienst. Daarnaast zouden Europese leiders extra
consciëntieus moeten omgaan met de kwestie van bevoegdheidsoverdracht in tijden van groeiende euroscepsis en rechtspopulisme in de ogen
van de leden. De leden vragen het kabinet om kritisch op deze zaken te
reflecteren, en in detail in te gaan op de bezwaren die de leden in het
bovenstaande voorleggen.
De leden van de D66-fractie zijn verheugd te lezen dat het kabinet de
intensievere Europese samenwerking op defensiegebied nodig acht. Wat
voor concrete maatregelen heeft het kabinet hiervoor in gedachten? De
genoemde leden lezen in de geannoteerde agenda dat deze Minister van
mening is dat Europa op het gebied van veiligheid en defensie meer eigen
verantwoordelijkheid moet nemen.

5

Economische & Sociale ontwikkelingen
De leden van de VVD-fractie stellen dat het er naar uit ziet dat de Europese
Raad conclusies aan gaat nemen over het oprichten van een Europees
Solidariteitscorps. Hiermee wil de Europese Commissie jongeren onder
de dertig een bijdrage laten leveren aan de samenleving en daarbij
nieuwe vaardigheden en ervaring op te doen, waaronder ook talenkennis.
Zij vragen de Minister of hij kan aangeven wat wij kunnen verwachten van
dit voorstel. Hoe verhoudt het voorstel zich tot het principe van subsidiariteit? Kan de Minister ook aangeven waarom dit iets is dat de Europese
Commissie doet en niet lidstaten zelf?
De leden van de VVD-fractie willen ook weten wat er in de EcoFin van
6 december 2016 is afgesproken over het ESFI. Wat is er gedaan met de
resultaten van de evaluaties?
Rusland
De leden van de VVD-fractie stellen dat de lidstaten tijdens eerdere
overleggen hebben gesprokken over Rusland en over hoe Rusland de EU
en EU-lidstaten destabiliseert of uitdaagt. Lidstaten hebben hier
voorbeelden van gegeven. Kan de Minister deze voorbeelden delen met
de Tweede Kamer?
Aangaande Rusland maken de leden van de CDA-fractie zich zorgen om
de toegenomen spanningen tussen Oekraïne en Rusland inzake de Krim.
Frankrijk heeft reeds aangegeven te willen bemiddelen. De leden van de
CDA-fractie vragen de Minister welke rol hij ziet in deze bemiddeling voor
Nederland en voor de EU. Tevens wordt er in Bulgarije hard gewerkt aan
een grotere NAVO-aanwezigheid, door het openen van hoofdkwartieren
en het uitbreiden van de Zwarte-Zeehavens. De leden van de CDA-fractie
vragen de Minister welke rol de EU speelt in Bulgarije en andere landen
aangaande het veiligstellen van Europese invloeden.
De leden van de D66-fractie lezen dat de Minister het waarschijnlijk acht
dat tijdens de Europese top de economische sancties tegen Rusland zullen
worden verlengd. Verwacht de Minister daar unaniem steun voor? Is de
Minister daarnaast bereid te pleiten voor aanvullende sancties naar
aanleiding van de Russische rol in Syrië, zoals het inzetten van vacuümbommen en het aanvallen van humanitaire konvooien?
EU-associatieakkoord met Oekraïne
De leden van de PvdA-fractie zijn benieuwd naar de laatste stand van
zaken omtrent de gesprekken in Europees verband over een oplossing
voor het Nederlands nee tegen het associatieverdrag met Oekraïne. Is er
in aanloop naar de Europese Top op 15 en 16 december inmiddels al zicht
op een oplossing en een compromis met de andere lidstaten? Zo ja, hoe
ziet dat eruit? Zo nee, heeft het kabinet nog hoop dat dit alsnog zal lukken,
en op welke wijze? Voor de leden van de PvdA-fractie is het van groot
belang om de belangrijkste bezwaren van de nee-stem een plek te geven.
Dat is mogelijk door de grootste zorgen van de nee-stemmers neer te
leggen in een juridisch bindende verklaring bij het verdrag. De leden van
de PvdA-fractie steunen het kabinet in de opvatting dat dit de beste weg is
om de nee-stem te adresseren. Deze leden vernemen graag van het
kabinet, indien er nog geen overeenkomst binnen de EU is, waar de
grootste knelpunten nog liggen.

6

De leden van de CDA-fractie vragen de Minister om gedetailleerd aan te
geven op welke wijze hij in de Raad Algemene Zaken de voorgenomen
acties van het kabinet omtrent het associatieverdrag tussen EU en
Oekraïne ter sprake zal brengen. Aangezien de Minister het pad probeert
te effenen voor de premier zouden de leden van de CDA-fractie graag
willen weten van de Minister welke suggesties of voorstellen hij aan zijn
collega’s gaat voorleggen. Oekraïne heeft reeds aangegeven dat het niet
bereid is om het Verdrag aan te passen. Het toevoegen van een verklaring
aan het associatieverdrag zou volgens de premier wel kunnen en daarmee
tevens recht doen aan de uitslag van het referendum. De leden van de
CDA-fractie vragen de Minister de tekst van deze verklaring of een
aanvullend protocol aan de Kamer voor te leggen alvorens deze aan zijn
collega’s wordt voorgelegd. Tenslotte vragen de leden van de CDA-fractie
de Minister wanneer de intrekkingswet op de ratificatiewet aangaande het
associatieverdrag tussen EU en Oekraïne naar de kamer wordt gestuurd.
De leden van de D66-fractie lezen dat het kabinet tot de Europese top van
15-16 december de tijd neemt om een antwoord te formuleren op de
uitkomst van het referendum. Deze leden gaan er wel vanuit dat de Kamer
eerst geïnformeerd wordt over de inzet van het kabinet op deze Europese
top, kan de Minister dat bevestigen?
Uitbreiding en Stabilisatie- en Associatieproces
Uit de kabinetsappreciatie van de Uitbreidingsstrategie 2016 van de
Europese Commissie bleek dat het kabinet een sterkere verwijzing naar
het door de Republika Srpska georganiseerde referendum over een
nationale feestdag miste, zo constateren de leden van de SP-fractie. Het
referendum was ongrondwettelijk en wordt door critici gezien als een
provocatie en een mogelijke opstap naar een referendum over het
afscheiden van de Servische Republiek, in strijd met de Daytonakkoorden. Dat zou een buitengewoon zorgelijke ontwikkeling zijn. Deelt
het kabinet die lezing, zo vragen de leden, en op welke wijze draagt de
Commissie bij aan het voorkomen van het opnieuw ontbranden van een
conflict in Bosnië-Herzegovina? Welke de-escalatiestrategie wordt
toegepast in de voorbereidingen op het kandidaat-lidmaatschap?
De leden van de D66-fractie zijn tevreden met de toezegging van de
Minister tijdens het AO EU-uitbreiding. Hoe gaat de Minister precies zijn
toegezegde inzet om de toetredingsgesprekken met Turkije te bevriezen
vormgeven? Wat is hiervoor het krachtenveld? Wanneer verwacht de
Minister dat Turkije het CPT-rapport openbaar maakt?
Meerjarig Financieel Kader
De leden van de VVD-fractie vragen de Minister om aan te geven hoe de
gesprekken met het Europees Parlement verlopen over het Meerjarig
Financieel Kader.
De leden van de D66-fractie vragen in hoeverre de conclusies uit de
MFK-voorzitterschapsconferentie van 28 januari 2016 worden meegenomen in deze MFK-onderhandelingen. Deze leden lezen in het verslag
van de Raad Algemene Zaken van 15 november dat er meer in is gezet op
flexibiliteit, maar deze leden missen de inzet op Europese toegevoegde
waarde.

7

Europees Semester 2017
De leden van de PvdA-fractie lezen dat de Europese Commissie tevreden
is over de Europese economie en in het bijzonder over de groei van de
Nederlandse economie. Dit is mede dankzij de structurele hervormingen
en het verantwoorde begrotingsbeleid van dit kabinet. Deze leden sluiten
zich dus van harte aan bij de speerpunten van de Commissie. Ook bij de
derde groeiprioriteit van de commissie, die van productieve investeringen, kunnen de leden van de PvdA-fractie zich vinden; zo kan Europese
burgers perspectief geboden worden. Zij benadrukken wel dat hervormingen een belangrijke rol spelen bij het succes van investeringen. Deze
leden staan daarom net als het kabinet kritischer tegenover het concept
van een geaggregeerde begrotingskoers (de «fiscal stance»), op basis
waarvan landen met overschotten worden aangemoedigd meer te
investeren. Zij vinden dat investeringen moeten plaatsvinden omdat ze
een duurzame bijdrage aan de economie leveren, niet om tekorten in
andere landen aan te vullen. Alleen zo kan de Europese economie op de
lange termijn versterkt worden.
Overig
Brexit
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de berichtgeving
uit The Guardian dat 1 miljoen EU burgers gevaar lopen gedeporteerd te
worden. Volgens berekeningen zou de Britse overheid pas over 47 jaar de
permanente verblijfsvergunningaanvragen van EU burgers verwerkt
hebben. Zij willen weten of de Minister bekend is met dit bericht. Kan hij
bevestigen of deze berekeningen kloppen? Kan de Minister ook bevestigen dat dit grote gevolgen zal hebben voor Nederlanders die momenteel
werken en wonen in het VK? Is de Minister bereid ondersteuning te
bieden aan de Nederlanders die permanente verblijfsvergunningen
aanvragen om uitzetting te voorkomen?
Ook willen deze leden weten of de Minister kan aangeven hoe de
gesprekken verlopen met de Europese Commissie over het onderhandelingsmandaat van de heer Barnier, die namens de Commissie de
onderhandelingen gaat leiden over de Brexit? Zijn er al afspraken over zijn
mandaat? Zo ja, welke? Zo neen, wanneer worden die vastgesteld?
Referendum Italië
De leden van de VVD-fractie stellen dat op zaterdag 4 december jl. Italië
«nee» heeft gestemd in het referendum van premier Renzi dat een
grondwetswijziging had moeten doorvoeren. De euro kreeg meteen een
klap en daalde heel even naar 1,05 dollar, het laagste dat hij is geweest in
de afgelopen 20 maanden. Berichten over de gevolgen van de uitslag
spreken over vrees voor nieuwe instabiliteit in Italië en vrees voor een
nieuwe Eurocrisis. In Brussel wordt de uitslag van het referendum gezien
als een «nee» tegen de EU. De leden van de VVD-fractie willen graag van
de Minister horen wat hij vindt van de uitslag. Wat zijn volgens hem de
gevolgen van deze uitslag voor Nederland? Wat zijn volgens hem de
gevolgen voor de al veel te zwakke Italiaanse bankensector? En wat zijn
volgens hem de gevolgen van het aftreden van premier Renzi?
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister een appreciatie te geven
van de uitslag van het referendum in Italië van zondag 4 december en het
daaraan verbonden aftreden van de regering Renzi. Het zal immers
betekenen dat Italië geen hervormingen kan doorvoeren komende
periode, dit zal economische en financiële consequenties hebben voor de
rest van Europa. In het bijzonder zal deze ontwikkeling gevolgen hebben

8

voor de eurozone, de leden van de CDA-fractie vragen de Minister daarom
in het bijzonder aan te geven welke risico’s het aftreden van premier Renzi
met zich meebrengt voor de eurozone.
De leden van de D66-fractie hebben kennis genomen van de uitslag van
het Italiaanse referendum en de consequenties die premier Renzi daaraan
verbindt. Zij willen graag weten wat de reactie is van het kabinet op deze
ontwikkelingen. Wat is de inzet van de Minister om instabiliteit binnen de
EU te voorkomen?
Evaluatie rechtstaatmechanisme
De leden van de PvdA-fractie zijn positief over het feit dat lidstaten
hebben afgesproken om de jaarlijkse dialoog over de rechtsstaat in de
Raad voort te zetten en te versterken. Democratie, persvrijheid, mensenrechten vormen fundamentele waarden binnen de Europese Unie; die
verdienen onverminderd navolging en bevordering, niet alleen in
kandidaat-lidstaten, maar ook binnen de EU. Een jaarlijkse dialoog kan
daarbij helpen. Deze leden zien wel graag wat nadere inkleding van de
gemaakte afspraken. Kan de Minister concrete informatie geven over de
doorontwikkeling van de rechtsstatelijkheid dialogen binnen de EU? Wat
voor vervolg dialogen zouden er wat het kabinet betreft moeten komen en
welke ideeën leven daarover in de Raad? Welke ideeën brengt Nederland
in? Wat deze leden betreft is het belangrijk dat de dialogen niet alleen een
jaarlijkse praatsessie zijn, maar ook ergens toe kunnen leiden. De leden
willen graag weten op welke wijze het kabinet ziet dat de dialogen tot
concrete resultaten, tot concrete verbeteringen van de rechtsstaat kunnen
leiden. Hoe staan de andere lidstaten in deze rechtstaatdialoog?
In dit kader hebben de leden van de PvdA-fractie ook aandacht voor de
situatie in Polen. De Poolse regering heeft eind vorige maand het verzoek
van de Europese Commissie om een aantal maatregelen terug te draaien
en de onafhankelijkheid van de Poolse rechtspraak te waarborgen
afgewezen. Hoe is hier door de Europese Commissie op gereageerd? Deze
leden horen graag welke gesprekken er momenteel gaande zijn tussen de
Europese Commissie en Polen. Is al bekend waartoe die gaan leiden,
willen de leden van de PvdA-fractie weten. Ook hier de vraag wat de
andere lidstaten hiervan vinden.
Europese Kiesakte
De leden van de PvdA-fractie horen graag meer over de laatste stand van
zaken omtrent de Europese Kiesakte. Op welk punt staan de onderhandelingen nu en is de indruk dat daarin aan de Nederlandse bezwaren
tegemoet zal worden gekomen? Op welk moment verwacht het kabinet
dat er een akkoord kan liggen? Welke mogelijkheid is er dat dit ook nog in
de RAZ of bij de Europese Raad besproken gaat worden? Wat is de positie
van de andere lidstaten?
ALDE-congres
Voorts hebben de leden van de D66-fractie geluisterd naar de speech van
de Minister-President tijdens het ALDE congres in Warschau. De
genoemde leden vragen de Minister of de Minister-President hier namens
het kabinet sprak en of de Minister de opvattingen over Europese
samenwerking deelt?
II. Reactie van de Minister van Buitenlandse Zaken

9