Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

21 501-31

Raad voor de Werkgelegenheid, Sociaal Beleid,
Volksgezondheid en Consumentenzaken

Nr. 644

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 1 december 2021
De vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Staatssecretaris van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid over de brief van 22 november 2021
over o.a. de geannoteerde agenda raad werkgelegenheid en sociaal beleid
(WSBVC) van 6 december 2021 (Kamerstuk 21 501-31, nr. 640).
De vragen en opmerkingen zijn op 25 november 2021 aan de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid voorgelegd. Bij brief van
1 december 2021 zijn de vragen beantwoord.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Peters
Adjunct-griffier van de commissie,
Van den Broek

kst-21501-31-644
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-31, nr. 644

1

1. VVD: De leden van de VVD-fractie zien dat er voortgang is op
het richtlijnvoorstel met betrekking tot toereikende minimumlonen1 en dat het kabinet de Kamer daar zorgvuldig over informeert, zoals door de Kamer middels het behandelvoorbehoud is
afgesproken. Deze leden ondersteunen de blijvende inzet op het
omzetten van een richtlijn naar een raadsaanbeveling en vragen
het kabinet om mogelijkheden te zoeken om dit in een later
stadium alsnog te kunnen realiseren. Ook ondersteunen deze
leden de blijvende inzet aan de onderhandelingstafels. Het
kabinet gaf eerder aan dat zij zich gesteund ziet door de
Juridische Dienst van de Raad in haar opvatting dat de hoogte
van het minimumloon een nationale competentie is. Wat is er
aanvullend aan juridische instrumenten nodig of beschikbaar om
dit te kunnen blijven bevestigen en hoe zet het kabinet die in?
Het kabinet ziet zich inderdaad gesteund door de opinie van de Juridische
Dienst van de Raad in haar opvatting dat de hoogte van het minimumloon
een nationale competentie is2. Alleen de lidstaten zijn bevoegd om de
hoogte van het minimumloon vast te stellen. Mede op voorspraak van
Nederland is dit expliciet gemaakt in het onderhandelingsresultaat die de
Raad Werkgelegenheid en Sociaal Beleid (WSB-Raad) op 6 december
bespreekt3, hierdoor zet het kabinet dit punt extra kracht bij.
2. VVD: Hoe definieert het kabinet de nu beschikbare ruimte voor
Nederland om zelf te bepalen welke indicatoren en welke
waarden bepalen in hoeverre het wettelijke minimumloon
toereikend is voor Nederland? Wat doet zij om te waarborgen dat
deze ruimte zo blijft of wellicht groter wordt?
Het voorstel van de Commissie stelde voor de toereikendheid van het
minimumloon te beoordelen in relatie tot het algemene niveau van
brutolonen. In de discussies over minimumlonen wordt vaak gekeken
naar het brutoloon in verhouding tot het mediane of gemiddelde
brutoloon. Om de toereikendheid van minimumlonen te beoordelen dient
naar de mening van het kabinet echter niet enkel naar deze indicator
gekeken te worden, aangezien deze geen volledig beeld geeft van de
toereikendheid. Nederland heeft zich ervoor ingezet dat lidstaten
voldoende ruimte houden om ook andere indicatoren te kiezen. Het
onderhandelingsresultaat dat de WSB-raad op 6 december bespreekt
geeft deze ruimte. Nederland zal zich inzetten om tijdens de onderhandelingen met het Europees Parlement deze ruimte te behouden.
3. VVD: Het kabinet geeft aan zich in te blijven zetten voor een zo
goed mogelijk resultaat voor Nederland. Hoe ziet dat resultaat
eruit? En wat is de te verwachten consequentie van dat resultaat
voor de Nederlandse praktijk?
De Nederlandse inzet is in detail uitgezet in het BNC-fiche4. In hoofdlijnen
is de Nederlandse inzet gericht op het creëren van meer manoeuvreerruimte en minder gedetailleerde voorschriften, zodat het voorstel goed is
in te passen in de huidige, goed werkende, Nederlandse systematiek. De
huidige Raadspositie sluit goed aan bij de Nederlandse systematiek. Op
basis van het huidige onderhandelingsresultaat hoeft het Nederlandse
1

EU-voorstel Richtlijn toereikende minimumlonen in de EU (COM, 2020, 682).
Kamerstuk 21 501-31, nr.610 (Voortgangsrapportage op de Geannoteerde Agenda van de
WSBVC-raad van 14 juni 2021).
3
Het Sloveens voorzitterschap heeft het onderhandelingsresultaat inmiddels openbaar gemaakt
(documentnummer 14366/21).
4
Kamerstuk 22 112, nr. 2978.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-31, nr. 644

2

systeem van vaststelling van het minimumloon, waarbij het
minimumloon twee keer per jaar wordt geïndexeerd op basis van de
ontwikkeling van contractlonen, niet te worden aangepast. Wel vraagt het
huidige onderhandelingsresultaat frequenter te rapporteren over data
over het minimumloon en de CAO-dekkingsgraad. Lidstaten met een
CAO-dekkingsgraad onder de 70% zullen op basis van het onderhandelingsresultaat tevens een actieplan moeten opstellen ter bevordering van
collectieve onderhandelingen. De CAO-dekkingsgraad in Nederland zit
momenteel boven deze grens. Op basis van het originele Commissievoorstel dienden vier elementen meegewogen te worden bij de
vaststelling en aanpassing van het minimumloon. Het ging om de
elementen koopkracht, loondistributie, loongroei en productiviteit. Het
kabinet heeft zich ingezet om deze elementen niet bindend, maar
richtinggevend te maken. Het onderhandelingsresultaat creëert – in lijn
met de Nederlandse inzet – meer manoeuvreerruimte zodat de lidstaten
zelf de relevantie en het gewicht van deze vier elementen kunnen bepalen.
In de Nederlandse situatie kunnen deze elementen bijvoorbeeld een plek
krijgen in de vierjaarlijkse evaluatie van het minimumloon.
4. VVD: Daarnaast hebben de leden van de VVD-fractie vragen
over het richtlijnvoorstel loontransparantie.5 Deze leden hebben
eerder aangegeven dat zij een wat kritischer houding verwachten
van het kabinet, met name als het gaat om de subsidiariteit. In
het schriftelijk overleg van oktober jl. beargumenteert het
kabinet de inzet van deze richtlijn met de constatering dat een
«aanzienlijke daling» van de loonkloof is uitgebleven. Wat vindt
het kabinet een aanvaardbare daling, bij welk niveau vindt het
kabinet het gerechtvaardigd dat de commissie zodanig in moet
grijpen?
Het verkleinen van de beloningsverschillen tussen mannen en vrouwen is
en blijft een ingewikkeld proces. De afgelopen jaren is het verschil in
beloning tussen mannen en vrouwen afgenomen. Deze daling gaat echter
langzaam. Uit de meest recente «monitor loonverschillen mannen en
vrouwen»6 van het Centraal Bureau voor de Statistiek (hierna: CBS) blijkt
dat het ongecorrigeerde loonverschil tussen mannen en vrouwen in 2018
in het bedrijfsleven 19 procent bedroeg en bij de overheid 8 procent. Het
gecorrigeerde loonverschil, waarbij gecorrigeerd wordt met verschillende
achtergrondkenmerken waarvan bekend is dat deze van invloed zijn op
beloning, bedraagt 7 procent in het bedrijfsleven en 4 procent bij de
overheid. Het is moeilijk uitlegbaar dat er als het gaat om gelijkwaardig
werk nog verschillen in beloning bestaan tussen mannen en vrouwen,
ondanks de invoering van de Wet gelijke behandeling van mannen en
vrouwen in 1980 en de Algemene wet gelijke behandeling in 1994. Het is
dus van belang in te blijven zetten op een verdere afname van deze
verschillen.
Ten aanzien van de subsidiariteit kan worden opgemerkt dat de rechtsbasis van het voorstel is gebaseerd op artikel 157 (3) van het VWEU. In dit
artikel is bepaald dat iedere lidstaat zorgdraagt voor toepassing van het
beginsel van gelijke beloning van vrouwen en mannen voor gelijkwaardig
werk. De Raad en het Europees Parlement kunnen maatregelen nemen
om de toepassing te waarborgen van gelijke kansen en gelijke behandeling van vrouwen en mannen in werkgelegenheid en beroep, met
inbegrip van het beginsel van gelijke beloning voor gelijke of gelijkwaardige arbeid. Het kabinet ziet een meerwaarde in optreden van de
5

EU-voorstel Richtlijn beloningstransparantie en handhavingsmechanismen voor gelijke
beloning mannen en vrouw (COM, 2021, 93).
6
Bijlage bij Kamerstuk 27 099, nr. 23

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-31, nr. 644

3

Europese Unie voor een gecoördineerde aanpak om zo een gelijk niveau
van bescherming te waarborgen en daarmee tevens bij te dragen aan een
gelijker speelveld tussen lidstaten.
Het kabinet heeft in het BNC-fiche wel aangegeven dat er voldoende
ruimte voor lidstaten moet blijven om de maatregelen in te vullen in
overeenstemming met de nationale praktijk. Daarnaast heeft het kabinet
een kanttekening geplaats bij de proportionaliteit ten aanzien van de
bepalingen over sancties en boetes. Het kabinet is van mening dat dit
vrijer gelaten kan worden. In de compromistekst is tegemoetgekomen aan
deze kanttekening en is op meer plekken in het voorstel ruimte gelaten
aan lidstaten. Het compromisvoorstel voldoet daarmee naar het oordeel
van het kabinet aan de inzet uit het BNC-fiche.
5. VVD: En vindt het kabinet ook dat een dergelijke richtlijn niet
voor onbepaalde tijd moet worden ingezet, maar ook afgeschaft
moet kunnen worden voor landen waar de «aanzienlijke daling»
heeft plaatsgehad? Deze leden vinden dat een einddatum
onderdeel moet zijn van de richtlijn en vragen het kabinet daarop
aan te dringen.
Er is in het richtlijnvoorstel geen einddatum opgenomen. Het voorstel
bevat wel een evaluatiebepaling van acht jaar na de aanname van het
voorstel, op grond waarvan lidstaten gehouden zijn om de Commissie
uiterlijk acht jaar na inwerkingtreding van de richtlijn (inclusief de
implementatietermijn voor lidstaten) in kennis te stellen van alle informatie over de toepassing van de richtlijn, zodat zij de toepassing van de
richtlijn kan evalueren. Daarmee kan inzichtelijk worden gemaakt wat de
resultaten zijn van de diverse onderdelen uit de richtlijn. Het is wat het
kabinet betreft een logisch moment om tijdens deze evaluatie te bezien in
hoeverre de maatregelen effect hebben gehad en welke maatregelen van
belang zijn om te behouden, te versterken, aan te passen of stop te zetten.
De richtlijn bevat naast transparantiemaatregelen diverse maatregelen
gericht op rechtsbescherming en rechtshandhaving voor werknemers.
Ook wanneer de richtlijn tot effect heeft dat loonverschillen in brede zin
zijn afgenomen, blijft dit voor individuele situaties van werknemers
relevant en van belang. Een algemene eindbepaling voor een richtlijn lijkt
daarmee minder passend dan een evaluatiebepaling.
6. VVD: Naast redenen van subsidiariteit, gaat het namelijk om
grote administratieve lasten. Deze leden zijn kritisch over de
bureaucratie en administratieve lasten voor, met name kleine,
werkgevers. Kan het kabinet aangeven waarop de positieve
grondhouding is gebaseerd. In hoeverre beargumenteert het
kabinet de subsidiariteit van dit voorstel?
Zoals in het BNC-fiche is aangegeven staat het kabinet op hoofdlijnen
positief tegenover het richtlijnvoorstel van de Europese Commissie dat als
doel heeft gelijke beloning van mannen en vrouwen te bevorderen.
Hoewel in Nederland het beloningsverschil de afgelopen jaren is
afgenomen, gaat deze daling langzaam waardoor het van belang is hierop
in te blijven zetten. Dit sluit ook aan bij de ambitie die het kabinet de
afgelopen regeerperiode heeft gehad. In het BNC-fiche geeft het kabinet
aan dat het de subsidiariteit als positief beoordeelt. Doel van het
richtlijnvoorstel is te bewerkstelligen dat het grondrecht op gelijke
beloning in de hele Europese Unie wordt gehandhaafd. Eerdere Europese
(niet-bindende) maatregelen gericht op het versterken van het beginsel
van gelijke beloning, o.a. door middel van transparantie, hebben niet
geleid tot de gewenste aanpassingen in lidstaten. Het kabinet ziet
meerwaarde in een gecoördineerde aanpak om een gelijk niveau van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-31, nr. 644

4

bescherming te waarborgen en daarmee tevens bij te dragen aan een
gelijker speelveld tussen lidstaten.
Het kabinet deelt volledig dat het van belang is de administratieve lasten,
zeker voor kleine werkgevers, te beperken. Daarom heeft het kabinet ook
het standpunt ingenomen de grenswaarde voor werkgevers met meer dan
250 werknemers voor de rapportageverplichtingen passend te vinden. Dit
beperkt de administratieve lasten voor kleinere werkgevers. In onderhandelingen heeft Nederland verder steeds benadrukt dat het uitgangspunt
moet zijn dat lidstaten voldoende ruimte krijgen om passende maatregelen te nemen die goed passen binnen de nationale praktijk. Deze punten
zijn ook door Nederland tijdens de onderhandelingen in gebracht. In de
compromistekst vanuit het voorzitterschap is meer ruimte voor lidstaten
bij de uitvoering gecreëerd, specifiek ten aanzien van de handhaving en
monitoring. Het kabinet vindt het verder van belang om werkgevers te
ondersteunen bij de uitvoering van de maatregelen. Bijvoorbeeld door
tijdens de implementatie van deze richtlijn samen met sociale partners
instrumenten en hulpmiddelen te ontwikkelen die (kleine) werkgevers
kunnen helpen om gelijke beloning in de praktijk toe te kunnen passen.
7. VVD: De leden van de VVD-fractie merken op dat in het
commissievoorstel wordt voorgesteld dat alleen bedrijven met
minimaal 250 werknemers een jaarlijkse loonrapportage dienen
op te stellen. Is de Staatssecretaris het met deze leden eens dat
het van belang is om de administratieve last te minimaliseren en
dus voorkomen moet worden dat bedrijven, zeker kleine en
middelgrote bedrijven met minder dan 250 werknemers, dergelijke grote administratieve lasten er extra bij krijgen? Kan het
kabinet waarborgen dat een dergelijke rapportage wordt
voorkomen, al helemaal voor bedrijven kleiner dan 250
werknemers?
Het kabinet deelt volledig dat het van belang is de administratieve lasten,
zeker voor kleine werkgevers, te beperken. Conform het bij uw Kamer
aangeboden BNC-fiche heeft Nederland zich tijdens de onderhandelingen
uitgesproken over en ingezet voor het behoud van deze minimumgrens.
Een grens voor de rapportageverplichtingen voor organisaties met meer
dan 250 werknemers wordt gezien als passend en beperkt de administratieve lasten voor kleine en middelgrote bedrijven. In de onderhandelingen
zijn discussies gevoerd over deze grens van 250 werknemers en over de
vraag of deze drempelwaarde zou moeten worden verlaagd. Ook in het
Europees Parlement speelt deze discussie. De verwachting op dit moment
is dat de drempelwaarde voor de loonrapportage-maatregelen in de
compromistekst van de Raad niet zal wijzigen ten opzichte van het
oorspronkelijke Commissievoorstel. Nederland blijft zich inzetten voor
handhaving van deze drempelwaarde en zal dit ook tijdens de triloog-fase
blijven inbrengen.
8. VVD: En op welke wijze wordt in het voorstel aandacht
besteed aan de effectiviteit, doelmatigheid en doeltreffendheid
van de maatregelen en de eerdergenoemde mogelijke einddatum
van een dergelijke richtlijn?
De Commissie heeft een impact assessment uitgevoerd. De maatregelen
zoals opgenomen in het richtlijnvoorstel worden door de Commissie als
meest evenredig en coherent beoordeeld, om de doelen uit het richtlijnvoorstel te kunnen realiseren. Er is gebruik gemaakt van voorbeelden uit
andere landen waar transparantiemaatregelen gericht op de bevordering
van gelijke beloning zijn doorgevoerd. In het BNC-fiche is aangegeven dat
de impact die het voorstel heeft voor lidstaten afhankelijk is van meerdere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-31, nr. 644

5

factoren, waaronder de mate waarin nationale wetgeving aangepast moet
worden en de bredere sociaaleconomische context. Volgens het kabinet
heeft het huidige Raadscompromis een goede balans gevonden en is
daarom effectief en doelmatig. Zo is op verzoek van onder meer
Nederland op diverse onderdelen in het voorstel meer flexibiliteit voor
lidstaten ingebouwd, zodat lidstaten bijvoorbeeld zelf kunnen bepalen wie
als werknemersvertegenwoordiging wordt aangemerkt. Ook is er, mede
op basis van Nederlandse inbreng, nadrukkelijker opgenomen dat
instrumenten en methoden voor de vaststelling van werk van gelijke
waarde door of in samenwerking met sociale partners kunnen worden
ontwikkeld. Verder is op onderdelen de administratieve last voor klein- en
microbedrijf beperkt en is er meer tijd voor de implementatie in de
compromistekst van de Raad. Deze wijzigingen komen tegemoet aan de
Nederlandse inbreng en geeft bij de implementatie meer ruimte om te
komen tot effectieve maatregelen en tot de ontwikkeling van goede
methoden en hulpmiddelen ter ondersteuning voor werkgevers.
Daadwerkelijke doeltreffendheid en effecten van de maatregelen in de
praktijk zullen moeten blijken uit de evaluatie.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
9. D66: De leden van de D66-fractie vragen hoe de Staatssecretaris verwacht hoe de behandeling van het richtlijnvoorstel
minimumlonen verder zal verlopen, en of hij al een nieuw inzicht
heeft in het krachtenveld binnen de WSB-Raad.
De verwachting is thans nog steeds dat een gekwalificeerde meerderheid
van lidstaten kan instemmen met het huidige onderhandelingsresultaat.
Als een gekwalificeerde meerderheid van de lidstaten met de Raadspositie
instemt dan kan onder Frans voorzitterschap de triloog starten. Ook het
Europees Parlement is immers een positie overeengekomen.
Momenteel wordt de positie van het EP nog geanalyseerd, maar na eerste
lezing lijken de verschillen tussen de posities van de Raad en het EP fors.
Ook gedurende de triloog zal ik vanzelfsprekend uw Kamer blijven
informeren over de vorderingen in de onderhandelingen. Ik zal die op de
voet volgen en mij blijven inzetten voor een zo goed mogelijk resultaat
voor Nederland.
10. D66: Deze leden vragen of de verwachting is dat het compromisrapport in het EP ook nog plenair zal worden behandeld.
Inmiddels hebben de leden van Europees Parlement inderdaad op
25 november plenair over het compromisrapport van de rapporteurs
gestemd. Een meerderheid stemde met het rapport in (443 stemmen vóór,
192 tegen en 58 onthoudingen).
11. D66: Deze leden vragen of de Staatssecretaris nader kan
aangeven of, als de tekst waarop de Raad aankoerst ook de tekst
van het definitieve akkoord met het EP zou worden, het Nederlandse systeem van vaststelling van het minimumloon dient te
worden aangepast.
Het onderhandelingsresultaat van de Raad sluit goed aan bij de huidige,
goed werkende, Nederlandse systematiek. In het geval dat de tekst
waarop de Raad aankoerst ook de tekst van het definitieve akkoord met
het EP zou worden, hoeft het Nederlandse systeem van vaststelling van
het minimumloon, waarbij het minimumloon twee keer per jaar wordt
geïndexeerd op basis van de ontwikkeling van contractlonen, niet te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-31, nr. 644

6

worden aangepast. Wel vraagt het huidige onderhandelingsresultaat
frequenter te rapporteren over data over het minimumloon en de
CAO-dekkingsgraad. Lidstaten met een CAO-dekkingsgraad onder de 70%
zullen op basis van het onderhandelingsresultaat tevens een actieplan
moeten opstellen ter bevordering van collectieve onderhandelingen. De
CAO-dekkingsgraad in Nederland zit momenteel boven deze grens. Op
basis van het originele Commissievoorstel dienden vier elementen
meegewogen te worden bij de vaststelling en aanpassing van het
minimumloon. Het ging om de elementen koopkracht, loondistributie,
loongroei en productiviteit. Het kabinet heeft zich ingezet om deze
elementen niet bindend, maar richtinggevend te maken. Het onderhandelingsresultaat creëert – in lijn met de Nederlandse inzet – meer manoeuvreerruimte zodat de lidstaten zelf de relevantie en het gewicht van deze
vier elementen kunnen bepalen. In de Nederlandse situatie kunnen deze
elementen bijvoorbeeld een plek krijgen in de vierjaarlijkse evaluatie van
het minimumloon.
12. D66: De leden van de D66-fractie vragen of de Staatssecretaris nader kan toelichten wat de conclusies over de impact van
digitalisering kunstmatige intelligentie op gendergelijkheid op de
arbeidsmarkt kunnen betekenen voor de Nederlandse arbeidsmarkt.
De Raadsconclusies bieden lidstaten middels niet-bindende aanbevelingen aanknopingspunten voor het benutten van kansen en het
voorkomen van risico’s ten aanzien van gendergelijkheid op de arbeidsmarkt als gevolg van digitalisering en kunstmatige intelligentie. Het
kabinet onderschrijft de aandacht hiervoor in Europees verband en betrekt
de aanknopingspunten reeds in het kabinetsbeleid.
In algemene zin geldt voor de Nederlandse en Europese arbeidsmarkt dat
levenslang ontwikkelen (LLO) van groot belang is om mensen inzetbaar te
houden en mee te laten bewegen met de steeds veranderende arbeidsmarkt. Trends zoals digitalisering, waaronder automatisering en het
toenemende gebruik van kunstmatige intelligentie, benadrukken de
noodzaak om te blijven leren en ontwikkelen. Mede vanwege deze
uitdagingen blijft het kabinet inzetten op het creëren van een sterke en
positieve leercultuur en het stimuleren van meer eigen regie bij mensen,
zodat zij zelf keuzes kunnen maken.
Ten aanzien van een mogelijk risico geldt dat het werving- en selectieproces door werkgevers en door hen ingeschakelde intermediairs meer en
meer wordt geautomatiseerd en (deels) door algoritmen uitgevoerd. Dit
biedt kansen voor objectieve besluitvorming, maar er bestaan ook risico’s
op discriminatie wanneer een systeem een bias heeft. Het wetsvoorstel
Toezicht gelijke kansen bij werving en selectie is bij de Tweede Kamer
ingediend en na het aftreden van het kabinet controversieel verklaard. Het
wetsvoorstel verplicht werkgevers en intermediairs om een werkwijze te
hebben die gericht is op het voorkomen van discriminatie bij werving en
selectie van werknemers. Daaronder valt ook een vergewisplicht voor
werkgevers en intermediairs ten aanzien van de inzet van algoritmes voor
werving en selectie. Dit om werkgevers bewust te maken van mogelijke
risico’s ten aanzien van bias bij werving en selectie en om deze te
voorkomen. Totdat het wetsvoorstel is aangenomen, richt ook de Inspectie
SZW zich op verkennen en bewustwording.
13. D66: Deze leden vragen in dat kader ook in hoeverre mannen
en vrouwen gebruik maken van de mogelijkheden om hybride te
werken nu tijdens de coronacrisis, en wat dit mogelijk kan
betekenen voor de gendergelijkheid. Zij vragen of het hybride

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-31, nr. 644

7

werken effect heeft op de verdeling van werk en zorg en op
loopbanen, en of de Staatssecretaris bij de WSB Raad zou willen
vragen naar de ervaringen en mogelijke beleidsaanbevelingen van
andere lidstaten op dit punt.
Onderzoek laat zien dat het percentage ouders dat thuiswerkt tijdens de
coronacrisis wisselt.7 Aan het begin van de coronacrisis steeg het deel
ouders dat thuiswerkte sterk, van 5% voor de coronacrisis naar 54% in
april 2020. Vanaf deze periode tot aan november 2020 schommelden de
cijfers tussen de 35% en 45%. Bijna een kwart (22%) werkte volledig vanuit
huis. Vaders werkten vaker dan moeders volledig thuis (26% tegenover
18%) en deels thuis (14% tegenover 10% van de moeders). Dat vaders
meer thuiswerkten dan moeders kan volgens de onderzoekers deels
verklaard worden doordat moeders vaker in cruciale beroepen werkten,
waarbij thuiswerken niet tot de mogelijkheden behoort.
De onderzoeksresultaten tonen aan dat de manier waarop ouders werden
getroffen door de COVID-19-pandemie verschilt.8 De verdeling van zorg
voor kinderen werd in de loop van de coronacrisis iets minder ongelijk
tussen moeders en vaders. Moeders nemen nog altijd meer zorgtaken op
zich dan vaders. Ouders blijven hoe dan ook over het algemeen tevreden
over de verdeling van zorgtaken.
Het is nog vroeg om te zeggen wat het effect van de coronacrisis en
hybride werken op loopbanen is. De emancipatiemonitor 2020 toonde dat
één op de drie vrouwen, voorafgaand aan de coronacrisis, aangaven dat
zij weer zouden willen werken, of hun uren zouden willen uitbreiden, als
zij dit werk beter zouden kunnen in passen in hun privéleven, door beter
op hun privéleven aangepaste werktijden, thuiswerken en/of een kortere
reistijd9.
Het Sloveens voorzitterschap heeft voor de WSB-Raad van 6 december
een beleidsdebat geagendeerd over gelijkheid op de arbeidsmarkt. Ten
tijde van de beantwoording van de schriftelijke vraag van de D66-fractie
was nog geen verdere informatie over het beleidsdebat beschikbaar. Ik zal
tijdens het beleidsdebat benadrukken dat de effecten van COVID-19 op
gelijkheid op de arbeidsmarkt onverminderd de aandacht heeft van het
kabinet. Ik zal met interesse aanhoren wat de ervaringen van andere
lidstaten zijn op dit punt.
14. D66: De leden van de D66-fractie ondersteunen van harte de
inzet om voor de algemene oriëntatie te stemmen in de Raad op
het EU-voorstel richtlijn beloningstransparantie en handhavingsmechanismen. De leden van de D66-fractie vragen op welke
punten het voorstel precies is aangepast in lijn met de inbreng in
de Raad eerder, en op welke punten nog niet.
Zoals in het BNC-fiche is opgenomen staat het kabinet op hoofdlijnen
positief tegenover het richtlijnvoorstel. De aandachtspunten en kanttekeningen die in het fiche zijn opgenomen zijn tijdens de onderhandelingen
in de Raadswerkgroepen ingebracht. Het huidige voorstel is op meerdere
punten aangepast en daarmee meer in lijn gebracht met de Nederlandse
inzet. Zo is op verzoek van onder meer Nederland op diverse onderdelen
in het voorstel meer flexibiliteit voor lidstaten ingebouwd, zodat lidstaten
7

Yerkes et al., november 2020, https://www.uu.nl/sites/default/files/
COGIS%20NL%20Policy%20brief%20nr3.pdf
Yerkes et al., november 2020, https://www.uu.nl/sites/default/files/
COGIS%20NL%20Policy%20brief%20nr3.pdf
9
Emancipatiemonitor 2020, SCP en CBS, https://digitaal.scp.nl/emancipatiemonitor2020
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-31, nr. 644

8

bijvoorbeeld zelf kunnen bepalen wie als werknemersvertegenwoordiging
wordt aangemerkt. Ook is er, mede op basis van Nederlandse inbreng,
nadrukkelijker opgenomen dat instrumenten en methoden voor de
vaststelling van werk van gelijke waarde door of in samenwerking met
sociale partners kunnen worden ontwikkeld. Verder is op onderdelen de
administratieve last voor klein- en microbedrijf beperkt en is er meer tijd
voor de implementatie in de compromistekst van de Raad. Deze wijzigingen komen tegemoet aan de Nederlandse inbreng en geeft bij de
implementatie meer ruimte om te komen tot de ontwikkeling van goede
methoden en hulpmiddelen ter ondersteuning voor werkgevers.
Verder heeft Nederland vragen gesteld over en het belang benadrukt van
de privacybescherming binnen het voorstel. In reactie daarop heeft de
Commissie aangegeven dat de voorgestelde maatregelen al in meerdere
lidstaten worden toegepast, waar is gebleken dat deze kunnen bijdragen
aan de borging van de privacy. Het richtlijnvoorstel vereist overigens dat
iedere verwerking van persoonsgegevens in lijn is met de Algemene
Verordening Gegevensbescherming (AVG).
Ten aanzien van de artikelen die toezien op de rechtsbescherming en
rechtshandhaving kan het volgende worden opgemerkt. Diverse artikelen,
zoals de proceskostenvergoeding, zijn meer in lijn gebracht met de
Nederlandse praktijk. De wijze van handhaving en sanctionering wordt
meer ter nadere invulling aan de lidstaten gelaten en ligt daarmee in lijn
met de Nederlandse inzet. Zo is er geen verplichting meer opgenomen
voor het opleggen van (minimum)boetes. Daarmee houden lidstaten de
ruimte om de handhaving zodanig in te richten dat dit goed past bij de
nationale context. Dit sluit aan bij de Nederlandse inzet zoals verwoord in
het BNC-fiche en daarmee is een belangrijk aandachtspunt aangaande de
proportionaliteit van het voorstel voor Nederland weggenomen. De
inrichting van toezicht en monitoring is in de meest recente tekst vrijer
gelaten en sluit daarmee eveneens beter aan bij de Nederlandse inzet. Zo
is er nu de ruimte gecreëerd om deze taken te verdelen over meerdere
organen, zoals ook door Nederland voorgesteld.
Indien een akkoord wordt bereikt tussen de Raad en het Europees
Parlement over het voorstel en overgegaan zal worden tot implementatie
dan zal bezien worden hoe zo goed mogelijk invulling gegeven kan
worden aan het verder beperken van de administratieve lasten. Het gaat
bijvoorbeeld over de diverse transparantiemaatregelen die (ook) gelden
voor het mkb. Daarom is het van belang bij de implementatie voldoende
tools en hulpmiddelen (samen met sociale partners) te ontwikkelen en
mkb werkgevers hierbij te ondersteunen. Een ander aandachtspunt bij de
implementatie van de richtlijn blijft het zorgen dat de privacy steeds
voldoende geborgd is.
15. D66: Deze leden vragen of de verwachting van de Staatssecretaris is dat de drempelwaarde in het voorstel voor de jaarlijkse
loonrapportage nog verder zal zakken, en welke drempelwaarde
volgens de Staatssecretaris nog acceptabel kan zijn.
De grenswaarden qua organisatiegrootte uit het originele voorstel voor de
rapportagemaatregelen (vanaf 250 werknemers) zijn niet verlaagd en
daarmee in lijn met de Nederlandse inzet uit het BNC-fiche. De
verwachting is niet dat de drempelwaarde voor de jaarlijkse loonrapportage in de compromistekst van de Raad nog zal wijzigen. Nederland
zet zich in om deze drempelwaarde op organisaties met meer dan 250
werknemers te houden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-31, nr. 644

9

16. D66: Tot slot vragen deze leden of de Staatssecretaris een
indruk kan geven van hoe de sociale partners op dit moment
tegenover het gewijzigde voorstel staan.
Werkgeversorganisaties hebben aangegeven voorstander te zijn van het
terugdringen van ongerechtvaardigde beloningsverschillen. De maatregelen in het voorstel moeten tot dat doel leiden. Zij gaan ervan uit, dat
een rapportageverplichting eerst vanaf 250 werknemers werkbaar is.
Sociale partners spelen een belangrijke rol bij het vaststellen van
genderneutrale criteria voor gelijk of gelijkwaardig werk, het realiseren
van die maatregelen en de handhaving daarvan. De werknemersorganisaties hebben aangegeven positief tegenover het voorstel en
maatregelen gericht op loontransparantie te staan. Wel hebben zij onder
andere aangegeven de grenswaarde van 250 medewerkers voor rapportageverplichtingen te betreuren, aangezien daarmee een groot deel van de
werkgevers niet onder de reikwijdte van de rapportageverplichtingen zal
vallen. Ook hebben zij aandacht gevraagd voor de verankering van de
positie van vakbonden in de richtlijn.
In de onderhandelingen is, met het oog op de autonomie van de sociale
partners, door Nederland onder meer ingezet op het creëren van
voldoende tijd en ruimte voor sociale partners in de uitwerking en
uitvoering van diverse maatregelen. In de compromistekst is hieraan
tegemoetgekomen. Uiteraard is het van belang ook bij de implementatie
in overleg met de sociale partners te komen tot maatregelen die zo goed
mogelijk aansluiten bij de Nederlandse praktijk.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
Geannoteerde agenda raad werkgelegenheid en sociaal beleid (WSBVC)
6 december 2021
17. CDA: De leden van de CDA-fractie vragen wat de verwachting
van de Staatssecretaris is op de voortgang van de herziening van
de Coördinatieverordening Sociale Zekerheid?10 Wordt hier
spoedig voortgang op verwacht en zo ja, in welke richting moet
dan gedacht worden?
Het voorstel Coördinatieverordening Sociale Zekerheid 883/2004 bevindt
zich op dit moment in de triloogfase. Het Sloveens voorzitterschap voert
daartoe overleg met de rapporteur van het EP en de lidstaten om te bezien
of een compromis mogelijk is op de nog openstaande punten in de
hoofdstukken toepasselijke wetgeving en werkloosheid. Dit zijn dezelfde
openstaande punten als onder het Portugese voorzitterschap. Belangrijk
onderwerp zijn de te hanteren uitzonderingen op de verplichting tot
voorafgaande notificatie bij detachering. Of het Sloveens voorzitterschap
erin zal slagen een compromis met voldoende draagvlak in EP en Raad te
bereiken is op dit moment onduidelijk.
18. CDA: De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen
van het voorstel van de Europese Commissie voor Europese
Minimumlonen. Deze leden zijn van mening dat werk moet lonen
en dat iedere werknemer in Europa een fatsoenlijk loon hoort te
hebben waarmee de normale vaste lasten kunnen worden
betaald. Wat deze leden betreft gaan lidstaten zelf over de hoogte
van de lonen en het vaststellen van minimumlonen. Op nationaal
niveau kan er namelijk veel beter gekeken worden of minimumlonen voldoende koopkracht bieden in combinatie met bijvoor10

Verordening (EG) nr. 883/2004.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-31, nr. 644

10

beeld nationale systemen van belastingen en toeslagen. Het
eerste conceptvoorstel hield te weinig rekening met de nationale
situatie en het totaalpakket aan nationale regelgeving. Dat schiet
het doel voorbij. De eerdergenoemde leden zijn dan ook blij dat
het plan op een aantal cruciale punten is gewijzigd: er komen
geen verplichte Europees minimumpercentages voor minimumlonen, maar wel regels om te zorgen dat iedere lidstaat zorgt
voor adequate en fatsoenlijke minimumlonen door wettelijke
minimumlonen of collectieve onderhandelingen. Daarbij is er een
belangrijke taak weggelegd voor de sociale partners. Het is goed
dat we met dit voorstel armoede onder werkenden in heel Europa
te lijf kunnen gaan, zonder dat er onnodig met een botte bijl door
nationale «best practices» wordt gegaan. Wel vragen deze leden
of de Staatssecretaris kan aangeven of, als de tekst waarop de
Raad aankoerst ook de tekst van het definitieve akkoord met het
Europees Parlement (EP) zou worden, het Nederlandse systeem
van vaststelling van het minimumloon dient te worden
aangepast. En zo ja op welke punten?
Het onderhandelingsresultaat van de Raad sluit goed aan bij de huidige,
goed werkende, Nederlandse systematiek. In het geval dat de tekst
waarop de Raad aankoerst ook de tekst van het definitieve akkoord met
het EP zou worden, hoeft het Nederlandse systeem van vaststelling van
het minimumloon, waarbij het minimumloon twee keer per jaar wordt
geïndexeerd op basis van de ontwikkeling van contractlonen, niet te
worden aangepast. Wel vraagt het huidige onderhandelingsresultaat
frequenter te rapporteren over data over het minimumloon en de
CAO-dekkingsgraad. Lidstaten met een CAO-dekkingsgraad onder de 70%
zullen op basis van het onderhandelingsresultaat tevens een actieplan
moeten opstellen ter bevordering van collectieve onderhandelingen. De
CAO-dekkingsgraad in Nederland zit momenteel boven deze grens. Op
basis van het originele Commissievoorstel dienden vier elementen
meegewogen te worden bij de vaststelling en aanpassing van het
minimumloon. Het ging om de elementen koopkracht, loondistributie,
loongroei en productiviteit. Het kabinet heeft zich ingezet om deze
elementen niet bindend, maar richtinggevend te maken. Het onderhandelingsresultaat creëert – in lijn met de Nederlandse inzet – meer manoeuvreerruimte zodat de lidstaten zelf de relevantie en het gewicht van deze
vier elementen kunnen bepalen. In de Nederlandse situatie kunnen deze
elementen bijvoorbeeld een plek krijgen in de vierjaarlijkse evaluatie van
het minimumloon.
19. CDA: De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen
van de geannoteerde agenda op het onderwerp «richtlijnvoorstel
gelijke lonen man/vrouw». De Minister geeft aan dat de onderhandelingen onder het Sloveense voorzitterschap sneller gegaan
zijn dan was voorzien. Wat is hiervan de oorzaak?
De onderhandelingen over het richtlijnvoorstel zijn gestart in mei 2021. De
eerste Raadswerkgroepen vonden plaats onder het Portugese voorzitterschap. Daarin zijn de eerste onderdelen van het richtlijnvoorstel en het
Impact Assessment van de Commissie op ambtelijk niveau besproken aan
de hand van (technische) vragen van de lidstaten aan de Commissie.
Onder het Sloveense voorzitterschap is gestart met de onderhandeling
over de tekst. In een betrekkelijk korte periode hebben vijf Raadswerkgroepen plaatsgevonden en is het voorzitterschap erin geslaagd op veel
onderwerpen een compromis te vinden. Daardoor zijn de onderhandelingen sneller gegaan dan was voorzien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-31, nr. 644

11

20. CDA: Heeft het kabinet contact gehad met de werknemers- en
werkgeversorganisaties over het initiële richtlijnvoorstel en over
de ontwikkelingen in de tekst sindsdien? Zo ja, wat is de
uitkomst van deze gesprekken?
Er is op verschillende momenten met sociale partners contact geweest
over het voorstel, zowel na publicatie van het initiële richtlijnvoorstel als
gedurende de onderhandelingen. Voorafgaand aan de onderhandelingen
is input opgehaald ten aanzien van hun positie op het richtlijnvoorstel. De
daaruit naar voren gekomen aandachtspunten zijn waar mogelijk
meegenomen in de bepaling van het standpunt van het kabinet. Ook zijn
deze punten ingebracht tijdens de onderhandelingen in de verschillende
Raadswerkgroepen. Zie voor verdere toelichting ook het antwoord op de
vraag van de leden van de D66 fractie.
21. CDA; De tekst is opgeschoven in de richting van de Nederlandse inzet en komt tegemoet aan de belangrijkste Nederlandse
wensen zoals opgeschreven in het Beoordeling Nieuwe
Commissie (BNC)-fiche. Tegelijkertijd lopen er nog discussies in
de Raadswerkgroepen en wil Nederland zijn definitieve oordeel
laten afhangen van de uiteindelijk voorgestelde tekst. Welke
discussies zijn er gaande en tot welke (positieve of negatieve)
gevolgen voor Nederland kan dit leiden?
Op diverse onderdelen in de tekst is tijdens de laatste Raadswerkgroepen
door lidstaten nog inbreng geleverd en zijn tekstvoorstellen door lidstaten
ingediend. Daarmee kan de uiteindelijke compromistekst op plekken nog
wijzigen. Dit ziet met name op de toepasbaarheid in de nationale context,
bijvoorbeeld ten aanzien van diverse artikelen rondom rechtshandhaving
zoals de verjaringstermijnen, toegang tot bewijs en de bewijslast. Op dit
moment lijken er echter geen grote discussiepunten voorzien die voor het
Nederlandse standpunt nog bepalend zijn.
22. CDA: Bedrijven met 250 of meer werknemers dienen in het
Commissievoorstel een jaarlijkse loonrapportage op te stellen
over de beloningen binnen het bedrijf. De Raad koerst erop aan
deze drempelwaarde te handhaven, in het EP zijn voorstellen
gedaan de drempelwaarde drastisch te verlagen onder andere
naar 10 werknemers (het EP onderhandelt intern nog over de te
kiezen drempelwaarde). Hoezeer acht de staatsecretaris het van
belang de drempelwaarde van 250 werknemers te handhaven?
De grenswaarden qua organisatiegrootte uit het originele voorstel voor de
rapportagemaatregelen (vanaf 250 werknemers) zijn niet verlaagd en
daarmee in lijn met de Nederlandse inzet uit het BNC-fiche. De
verwachting is niet dat de drempelwaarde voor de jaarlijkse loonrapportage in de compromistekst van de Raad nog zal wijzigen. Nederland
zet zich in om deze drempelwaarde op organisaties met meer dan 250
werknemers te behouden.
23. CDA: De leden van de CDA-fractie hebben nog een aantal
vragen over één van de economische noodinstrumenten die werd
opgetuigd net na het uitbreken van de coronacrisis, namelijk
Temporary Support to mitigate Unemployment Risks in an
Emergency (SURE), het Europese Unie (EU)-instrument voor
tijdelijke deeltijd-Werkloosheidswet (WW) om tijdens de COVIDnoodtoestand het risico op werkloosheid te beperken. Komt er
een permanente opvolger van SURE? Wat is de inzet van
Nederland hierin? Welk effect heeft SURE gehad in Nederland?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-31, nr. 644

12

SURE is een instrument voor tijdelijke steun om inkomensverlies van
burgers als gevolg van de COVID-19-uitbraak op te vangen en de toename
in werkloosheid en de gevolgen ervan te beperken, alsook sommige
uitgaven ten behoeve van gezondheid te financieren. Momenteel is 94,3
miljard euro van de beschikbare 100 miljard euro binnen SURE gecommitteerd. Het gaat hier om steun aan 19 lidstaten. Nederland maakt geen
gebruik van SURE. In de verordening is opgenomen dat de beschikbaarheid van het instrument eindigt op 31 december 2022. Over de
tijdelijkheid van het instrument bent u op 11 juni 2020 geïnformeerd11.
SURE is specifiek gericht op de stijging van uitgaven gerelateerd aan het
COVID-19 virus. Een permanente opvolger is momenteel niet aan de orde.
In het Commissie werkprogramma voor 2022 staat aangekondigd dat de
Commissie SURE weer zal gaan evalueren.
24. CDA: De leden van de CDA-fractie vragen hoe het kabinet aan
kijkt tegen het paper welke Spanje en België hebben verspreid
met een voorstel voor een Social Imbalance Procedure? Kan
aangegeven worden hoe het Europese krachtenveld hierop gaat
uitzien?
Zoals toegelicht in het verslag van de WSB-Raad van 15 oktober jl.
(Kamerstuk 21 501-31, nr. 637) gaven meerdere lidstaten gedurende de
Raad aan het voorstel nog te bestuderen maar hier in eerste instantie
positief tegenover te staan. Tegelijkertijd hebben enkele lidstaten
aangeven niet direct overtuigd te zijn van de toegevoegde waarde van het
optuigen van een separaat proces. Ook in het huidige Semester is er reeds
veel aandacht voor sociale kwesties. Ook Nederland heeft nog vragen
over de eventuele toegevoegde waarde van het voorstel. Het voorstel zal
naar verwachting binnenkort in meer detail worden besproken in het
Sociaal Beschermingscomité (SPC) en Werkgelegenheidscomité (EMCO),
ik verwacht dat er dan ook meer helderheid komt over het Europese
krachtenveld.
Verslag Raad Werkgelegenheid en Sociaal Beleid (WSB) van 15 oktober
2021
25. PvdA: De leden van de PvdA-fractie zijn zeer tevreden met
het bereikte resultaat aangaande de richtlijn voor Europese
minimumlonen in het Europees Parlement. Dit laat zien dat de
wens voor een hoger leefbaar loon breed in Europa wordt
gedeeld. De leden van PvdA-fractie vragen de Staatssecretaris of
hij net zo content is met de uitslag in het Europees Parlement en
deze leden vragen de Staatssecretaris om een inhoudelijke
reactie op dit (Nederlandse) succes in het Europese Parlement?
26. PvdA: De leden van de PvdA-fractie vragen of de Staatssecretaris verder in kan gaan aan welke onderdelen van de aangenomen richtlijn in EP Nederland al voldoet en welke niet. Welke
maatregelen gaat de Staatssecretaris nemen om wel te voldoen
aan alle onderdelen van deze aangenomen richtlijn?
27. PvdA: De leden van de PvdA-fractie vragen of de Staatssecretaris de verschillen tussen de compromistekst van het Sloveense
voorzitterschap en het bereikte resultaat in het Europees
Parlement kan aangeven. Kan de Staatssecretaris daarbij ook
aangeven in hoeverre hij bereid is om het magere Sloveense
compromis te verbeteren richting de aangenomen richtlijn in het
Europees Parlement? Zo nee, kan de Staatssecretaris dan per
11

Kamerstuk 35 466, nr. 6.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-31, nr. 644

13

verschil aangeven om welke redenen de Staatssecretaris dit punt
niet wilt steunen?
Antwoord op vragen 25 t/m 27
Momenteel wordt de positie van het EP nog geanalyseerd, maar na eerste
lezing lijken de verschillen tussen de posities van de Raad en het EP fors.
In het verslag van de WSB-Raad van 6 december dat ik uw Kamer zal doen
toekomen, zal ik tevens een opsomming opnemen van de voornaamste
inhoudelijke amendementen uit het rapport van het Europees Parlement
ten aanzien van het voorstel van de Europese Commissie.
Zoals aangegeven in mijn brief van 15 november jl.12 ben ik van mening
dat het huidige onderhandelingsresultaat van de Raad een op de inhoud
gebalanceerd compromis is, dat nu maximaal aansluit bij de Nederlandse
systematiek.
28. PvdA: Verder willen de leden van de PvdA-fractie weten
waarom de Staatssecretaris met landen optrekt in de Raad die
het Commissievoorstel almaar willen af zwakken? Wat is de
reden dat de Staatssecretaris niet samenwerkt met buurlanden
België en Luxemburg om tot een ambitieuze Raadspositie te
komen tijdens deze Formele Raad Werkgelegenheid en Sociaal
Beleid?
Om zo efficiënt mogelijk te opereren en de onderhandelingen in de Raad
zoveel mogelijk te sturen richting de Nederlandse inzet, zoals verwoord in
het BNC-fiche, heeft Nederland de samenwerking opgezocht met
gelijkgezinde lidstaten. Gedurende de onderhandelingen heeft Nederland
opgetrokken met een groot aantal lidstaten, op sommige onderdelen heeft
Nederland tevens goed samengewerkt met België en Luxemburg.

12

Kamerstuk 21 501-31, nr.639

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-31, nr. 644

14