Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

24 515

Preventie en bestrijding van stille armoede en
sociale uitsluiting

Nr. 279

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 12 februari 2014
Inleiding
Hierbij doe ik u, mede namens de Staatssecretaris van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid, mijn reactie toekomen op het rapport «De sociale staat
van Nederland 2013» van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP), zoals
verzocht door uw Kamer tijdens de procedurevergadering van de vaste
commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid d.d. 17 december
2013. In mijn reactie beperk ik mij tot ontwikkelingen op het beleidsterrein
van SZW.
«De sociale staat van Nederland» is een tweejaarlijks rapport dat het SCP
opstelt op verzoek van de Tweede Kamer. In het rapport worden veranderingen in de levensomstandigheden van de Nederlandse burger in beeld
gebracht door gebruik te maken van een breed palet aan sociale indicatoren. Maatschappelijke ontwikkelingen worden daarbij zowel in historisch als in Europees perspectief geplaatst. Het rapport levert daarmee
een waardevolle bijdrage aan de vorming van verstandig sociaaleconomisch beleid.
Ontwikkelingen in de sociaaleconomische situatie
Deze editie van het rapport laat zien dat Nederland ten opzichte van tien
jaar geleden op veel terreinen een positieve ontwikkeling heeft doorgemaakt. Een greep uit het rapport leert dat de kwaliteit van leven (een
combinatie van welzijn en welvaart) is verbeterd, en bovendien hoog is in
vergelijking met andere Europese landen. Ook zijn we steeds hoger
opgeleid en leven we langer. Daarnaast is de arbeidsdeelname van
ouderen en vrouwen toegenomen, het aantal voortijdig schoolverlaters
gehalveerd en de criminaliteit gedaald. Deze ontwikkelingen stemmen
vanzelfsprekend tot tevredenheid.

kst-24515-279
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 24 515, nr. 279

1

Het rapport laat echter ook zien dat de economische recessie in de
afgelopen jaren gevolgen heeft gehad voor de sociaaleconomische
situatie van Nederlandse burgers. Sinds 2010 is de kwaliteit van leven
licht verslechterd ten opzichte van twee jaar eerder, zijn Nederlanders
somberder geworden over de economie, is de gemiddelde koopkracht
gedaald en is de armoede toegenomen. Het SCP vraagt in haar rapport
terecht aandacht voor kwetsbare groepen (door het SCP gedefinieerd als
mensen met een lage opleiding, een laag inkomen, zonder werk of met
een slechte gezondheid). Zij hebben hun leefsituatie in de afgelopen twee
jaar het sterkst zien verslechteren. Bovendien zullen de aangekondigde
bezuinigingen en kortingen, die na 2013 hun beslag krijgen, volgens het
SCP juist deze groepen het meest treffen.
Ondersteuning van kwetsbare groepen
Bij de vormgeving van beleid is er oog voor de kwetsbare groepen in de
samenleving. De gemeenten krijgen door de voorgenomen drie grote
decentralisaties de mogelijkheid samenhangende hulp te bieden aan
mensen die extra ondersteuning behoeven, rond begeleiding naar werk
en/of andere vormen van maatschappelijke begeleiding. Deze ruimte voor
de gemeenten kan zorgen voor een efficiëntie- en kwaliteitsimpuls.
In relatie tot het ondersteunen van kwetsbare groepen in de samenleving
wil ik wijzen op de aanpak van armoede- en schuldenproblematiek. Dit is
een speerpunt van het kabinetsbeleid. Daarom zijn er structureel extra
middelen, oplopend tot € 100 miljoen per jaar, beschikbaar gesteld om de
schulden- en armoedeaanpak te intensiveren. Gemeenten zijn primair
verantwoordelijk voor de aanpak van armoede- en schuldenproblematiek.
Om hen financieel in staat te stellen deze aanpak te versterken wordt het
leeuwendeel van de extra middelen ter beschikking gesteld aan
gemeenten.
Daarnaast bevordert dit kabinet ook kennisuitwisseling en samenwerking.
Afgelopen oktober is Staatssecretaris Klijnsma gedurende een week het
land in gegaan om goede voorbeelden op het vlak van armoede- en
schuldenbeleid te verzamelen en te verspreiden. Ook wordt gemeenten in
het voorjaar van 2014 gevraagd om aan te geven op welke wijze zij het
armoede- en schuldenbeleid het afgelopen jaar hebben versterkt, wat de
voornemens zijn voor de komende jaren en met wie zij samenwerken.
Daarmee krijgen kennisuitwisseling en samenwerking een verdere impuls.
Bevordering van de arbeidsdeelname
Het SCP-rapport maakt ook belangrijke ontwikkelingen zichtbaar in de
arbeidsdeelname van verschillende groepen op de arbeidsmarkt. Positief
is dat de arbeidsdeelname van ouderen en vrouwen in de afgelopen tien
jaar zijn gestegen. Dit kan niet los worden gezien van het brede kabinetsbeleid om de participatie van ouderen en vrouwen te bevorderen.
Voor ouderen geldt dat het aanpassen van de fiscale behandeling van
VUT-, prepensioen- en levensloopregelingen langer doorwerken financieel
aantrekkelijker heeft gemaakt. Dit komt tot uiting in de effectieve
uittreedleeftijd, die voor het zevende opeenvolgende jaar is gestegen en
in 2013 gelijk was aan 63,9 jaar. De stapsgewijze verhoging van de
AOW-leeftijd en de aandacht voor duurzame inzetbaarheid moeten ervoor
zorgen dat de arbeidsdeelname onder ouderen in de toekomst verder
toeneemt. Dat is nodig om ons sociale zekerheidsstelsel betaalbaar te
houden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 24 515, nr. 279

2

Met betrekking tot vrouwen zijn er in de afgelopen jaren verschillende
maatregelen genomen om de arbeidsparticipatie en -duur te bevorderen
en de mogelijkheden te verbeteren om arbeid en zorg te combineren. Zo
is sinds 2005 fors geïnvesteerd in kinderopvang, heeft de Taskforce
DeeltijdPlus van 2008 tot 2010 ingezet op het bewerkstelligen van een
cultuurverandering rond deeltijdarbeid, zodat het vanzelfsprekender wordt
dat vrouwen in grotere deeltijdbanen en voltijdbanen werken, en heeft het
vorige kabinet een aantal pilots opgezet rond sluitende dagarrangementen in reactie op het SER-advies «Tijden van de samenleving» (2011).
Ook is de afgelopen jaren de inkomensafhankelijke combinatiekorting
geïntensiveerd, waardoor werken voor de minstverdienende partner
lonender is geworden.
Hoewel de arbeidsparticipatie van vrouwen de afgelopen jaren verder is
gestegen, en veel Nederlanders er goed in slagen om werk te combineren
met zorgtaken op een manier die past bij hun persoonlijke mogelijkheden
en ambities, bleek uit de Arbeid en Zorg-bijeenkomst die SZW op
18 november 2013 organiseerde dat zich knelpunten voordoen. Het is
wenselijk om de combinatiemogelijkheden voor werknemers met
(mantel)zorgtaken nog verder te verbeteren zodat overbelasting wordt
voorkomen en de economische zelfstandigheid van vrouwen kan worden
bevorderd. SZW zet in op betere bespreekbaarheid en afspraken tussen
werkgevers en werknemers over de combinatie van werk met zorgtaken.
Ook wordt gewerkt aan modernere verlofregelingen, zoals een vaderverlof
van drie dagen in aanvulling op het bestaande kraamverlof, en een
uitbreiding van bestaande regelingen voor het zorgverlof ter verbetering
van de combinatie van werk en mantelzorg.
Daarnaast geeft de verhoging van het maximale bedrag van de arbeidskorting, de verlaging van het belastingtarief in de eerste schijf en de
hervorming van het stelsel van kindregelingen lage en middeninkomens
een aanzienlijke prikkel om te gaan werken.
Dat de arbeidsdeelname van mensen met een arbeidsbeperking de laatste
jaren is achtergebleven bij de rest van de bevolking, is teleurstellend. Ook
voor deze mensen moet er een plaats zijn op de arbeidsmarkt. Door de
Participatiewet komt er één regeling voor mensen met een afstand tot de
arbeidsmarkt. In combinatie met de afspraken die zijn gemaakt met de
sociale partners om in de markt- en overheidssector respectievelijk
100.000 en 25.000 extra banen beschikbaar te stellen, wordt de positie van
mensen met een arbeidsbeperking op de arbeidsmarkt verbeterd.
Tot slot
Het rapport «De sociale staat van Nederland 2013» laat zien dat de
Nederlandse samenleving op veel terreinen progressie heeft geboekt,
maar dat er ook nog volop uitdagingen zijn. Met het uitgestippelde beleid
gaan we die uitdagingen vol vertrouwen aan.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
L.F. Asscher

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 24 515, nr. 279

3