Slim organiseren po en so
Rotterdam
een plan voor actie in perspectief

INHOUDSOPGAVE
Inleiding

3

Leeswijzer

5

1. Huidige situatie
1.1 Feitelijke tekorten

6

1.2 Prognoses

8

1.3 Wat doen we al?

9

1.4 Nadere analyse van de knelpunten

11

2. Maatregelen voor slim organiseren
2.1 Afwegingskader noodmaatregelen

14

2.2 Meer maatwerk en ontwikkeltijd voor leraren

19

3. Fasering en planning
3.1 Planning totstandkoming plan

23

3.2 Middellange termijn

24

4. Consultatie
5. Financiële doorrekening

24

Bijlagen
I Brochure Actieplan Leraren Rotterdam
II Maatregelen waar besturen al ervaring mee hebben
III Boven-bestuurlijke afspraken Rotterdam
IV Nood breekt wet
V Wettelijke kaders t.a.v. bevoegdheid
VI Woordwolk De gouden ideeën van de consultatie
VI Financiële doorrekening

Plan slim organiseren Rotterdamse primair onderwijs, april 2020

2

Inleiding
Het lerarentekort is een urgent probleem, vooral in de grote steden. Om tot goede, structurele
oplossingen voor het probleem te komen, is op korte termijn in de scholen ruimte en denkkracht
nodig, terwijl ondertussen de tekorten oplopen. De urgentie vergroot het risico dat we te vaak voor
noodmaatregelen kiezen die het probleem vergroten. We kiezen daarom in dit plan voor de term
Slim-organiseren. Dat wil zeggen: doen wat nodig is op de korte termijn, maar steeds met de focus
op kwaliteit (van beroep en onderwijs) en de effecten op de (middel)lange termijn (zie ook de
afbeelding op de cover).
Alleen op deze manier kunnen wij garant staan voor de continuïteit en kwaliteit van ons onderwijs,
nu en voor de toekomst. Met gelijke kansen voor iedereen. We vragen het ministerie van OCW en de
inspectie van het onderwijs om ons hierin op inhoud en met financiële middelen te ondersteunen.
Om meer ruimte te creëren voor ontwikkelen binnen de huidige urgente situatie heeft Rotterdam op
9 oktober 2019 samen met de andere grote steden een aanvraag voor experimenteerruimte
ingediend bij het ministerie. De kern van de aanvraag van Rotterdam was de volgende:
1. Vermindering onderwijstijd van de leraar t.b.v.:
a. extra ontwikkeltijd voor de leraar en/of;
b. het oplossen van het lerarentekort
2. Het afgeven van een bestuurlijke bevoegdheid voor het verantwoord verruimen van de
bevoegdheden.
In beide voorstellen wordt uitgegaan van beredeneerd maatwerk op schoolniveau. Dat wil zeggen:
‘Wat is gezien de omstandigheden en de capaciteiten van het team verantwoord en mogelijk én wat
is noodzakelijk om de continuïteit en kwaliteit van het primair onderwijs én het beroep van leraar
zoveel mogelijk te borgen en waar mogelijk duurzaam te verbeteren’. Daarbij realiseren we ons
terdege dat in deze tijd veel gevraagd wordt van de leraar en dat het van groot belang is dat we
oplossingen niet vóór maar mét hen bepalen, zowel op team- als op individueel niveau.
Naar aanleiding van dit verkennende gesprek zijn in Amsterdam, Den Haag en Rotterdam 3
kernteams aan de slag gegaan met het uitwerken van de ideeën naar concrete plannen voor de korte
termijn. De steden hebben daarbij – zeker op het niveau van Den Haag en Rotterdam – nauw
samengewerkt, waardoor de plannen op hoofdlijnen met elkaar overeenkomen. Op stedelijk niveau
is een vertaling gemaakt die aansluit bij de specifieke stedelijke situatie.
Een vierde kernteam zal zich expliciet richten op de middellange termijn. Dit team zal scenario’s voor
het onderwijs uitwerken, rekening houdend met minder beschikbare leraren, werken met
gedifferentieerde teams en met het verhogen van de aantrekkelijkheid van werken in het onderwijs.
Het plan dat nu voorligt, bevat een aantal bindende afspraken. Afspraken over welke maatregelen
scholen, besturen en gemeente gezamenlijk nemen, gesteund door alle betrokken geledingen
(waaronder GMR-en).

Met dit plan geven wij inzicht in de aard en achtergrond van situatie in Rotterdam, formuleren wij
beredeneerde en onderbouwde noodmaatregelen en geven wij aan hoe we op langere termijn
werken aan verbetering. Dit om te voorkomen dat tijdelijke oplossingen buiten de wet automatisch
een nieuwe realiteit worden. Uitgangspunt daarbij is dat besturen en scholen niet gehouden zijn aan
Plan slim organiseren Rotterdamse primair onderwijs, april 2020

3

het onmogelijke. Scholen en besturen blijven verantwoordelijk voor de kwaliteit en continuïteit van
het onderwijs en de inspectie blijft verantwoordelijk voor het waarborgen van de basiskwaliteit van
het onderwijs op de scholen in de gemeente Rotterdam. Wij vragen de Inspectie van het Onderwijs
(hierna inspectie) in haar toezicht aan te sluiten bij deze afspraken.
Daarbij gelden de volgende uitgangspunten:
• Collectieve verantwoordelijkheid: Er is sprake van een collectieve verantwoordelijkheid en een
gezamenlijke inspanningsverplichting om noodsituaties op stedelijk niveau het hoofd te bieden;
• Bewust kiezen voor onderwijskwaliteit: de kwaliteit van het onderwijs neemt niet structureel af.
Dat wil zeggen dat ongewenste, maar noodzakelijke tijdelijke maatregelen binnen of buiten de
wet niet automatisch een definitieve oplossing mogen worden. Een regelmatige check op en
bijstelling van de afspraken is daarom noodzakelijk;
• Monitoring en checks & balances: uitvoering, trends en effecten worden centraal op stedelijk-,
bestuurlijk, gebieds- en schoolniveau gemonitord. In hoeverre alle betrokken partijen zich
(kunnen) houden aan het noodplan en wat de ontwikkelingen en effecten zijn, wordt ten minste
op twee momenten (1 februari | 1 oktober) in kaart gebracht en besproken. Wij zullen ook met
de inspectie het gesprek voeren op basis van deze monitor.
Dit is het plan van alle schoolbesturen voor basisonderwijs, speciaal basisonderwijs en (voortgezet)
speciaal onderwijs1 met locaties in Rotterdam2.
Beroepstrots en imago van de Rotterdamse leraar
Het lerarentekort vraagt om onconventionele interventies. Sommige elementen die in dit plan
opgenomen staan, staan op gespannen voet met de waardering van de professionele identiteit van
de leraar. Naast alle zorgen die er in het Rotterdamse onderwijs zijn, gebeuren er op alle
Rotterdamse scholen iedere dag prachtige dingen en geeft de Rotterdamse leraar zijn/haar onderwijs
met liefde en geestdrift vorm. Het is van cruciaal belang om de schoonheid van het prachtige beroep
van leraar te blijven benadrukken en actief in beeld te blijven brengen. Dit is van noodzakelijk belang
voor de waardering van de huidige leraren en de aantrekkelijkheid van het beroep.
Deze actielijn zal uitgebreider een plaats krijgen in de plannen van het kernteam dat zich richt op
maatregelen van de korte/lange termijn.

1

In dit plan bedoelen we met speciaal onderwijs zowel het voortgezet speciaal onderwijs als het speciaal
onderwijs.
2
St. Bestuur Openbaar Onderwijs Rotterdam, St. Kind en Onderwijs Rotterdam, St. Protestants Christelijk,
Onderwijs Hillegersberg Schiebroek, St. Protestants-Christelijk Basis- en Orthopedagogisch Onderwijs te
Rotterdam-Zuid, ICBO, St. Rotterdamse Vereniging voor Katholiek Onderwijs, De Rotterdamse
Montessorischool
De van Oldenbarneveltschool, LEV-WN Het Kompas, Samenwerkende Vrijescholen Zuid Holland, St. Islamitisch
Primair Onderwijs Rijnmond, De van Brienenoordschool, Horizon Onderwijs, Yulius Onderwijs,
Martinusstichting en Auris

Plan slim organiseren Rotterdamse primair onderwijs, april 2020

4

Leeswijzer
Het nu voorliggende plan bevat de volgende onderdelen:
1. Huidige situatie
De omvang van de problematiek wordt in kaart gebracht op basis van een beschrijving van
de huidige situatie, ondersteund met huidige cijfers en prognoses. Daarnaast wordt
beschreven welke maatregelen er al genomen worden met daarbij een analyse van
knelpunten waar de aanpak vastloopt. Dit zijn zowel maatregelen op bestuursniveau en
boven-bestuurlijk niveau als gezamenlijk maatregelen vanuit het actieplan leraren van
besturen en de gemeente Rotterdam.
2. Maatregelen voor slim organiseren
Dit onderdeel bestaat uit 2 delen:
Deel 1 Afwegingskader noodmaatregelen; dit deel betreft een beredeneerde set aan
maatregelen die schoolleiders kunnen inzetten bij overmachtssituaties, waarin er
onvoldoende bevoegde leraren zijn. Het helpt hen bij het maken van een goede en
gelegitimeerde keuze voor hun leerlingen en personeel, waarmee nadelige effecten voor de
korte of langere termijn zoveel mogelijk worden beperkt. Het afwegingskader is uitgewerkt
naar kortdurende (tot twee weken) en langdurende vervanging en naar voorziene en
onvoorziene uitval.
Deel 2 Meer maatwerk en ontwikkeltijd voor leraren. Dit deel bevat een set aan maatregelen
die op korte termijn kunnen worden getroffen en die uitgaan van meer maatwerk en
ontwikkeltijd voor leraren t.b.v. het versterken van de kwaliteit van het onderwijs en het
beroep van de leraar.
3. Fasering en planning
Wat zijn de te nemen stappen na gezamenlijke vaststelling van het plan?
4. Consultatie
Het conceptplan, dat op 27 januari jl. is aangeboden aan Minister Slob, is vervolgens ter
consultatie voorgelegd aan het werkveld in Rotterdam. De uitkomsten hebben onder andere
geleid tot een extra elfde maatregel.
5. Financiële raming
Om de voorgestelde vervolgmaatregelen te kunnen treffen zijn financiële middelen nodig. De
doorrekening van de verschillende maatregelen, inclusief een ophoging van het aantal zijinstromers is op 11 februari verzonden aan Minister van Engelshoven en Minister Slob en is
in de definitieve versie van dit plan toegevoegd als hoofdstuk 5.
Doelgroep
Dit document is bedoeld voor allen die zich betrokken voelen bij het primair onderwijs in Rotterdam:
personeel van scholen, schoolbesturen, kinderopvangorganisaties, welzijn- en zorgpartners;
opleidingen; ouders in Rotterdam; de gemeente en het ministerie van OCW; de Inspectie van het
Onderwijs; onze collega-organisaties in de regio Rijnmond en Den Haag en overige G5 steden en
andere belangstellenden.

Plan slim organiseren Rotterdamse primair onderwijs, april 2020

5

1. Huidige situatie
De kwaliteit van het Rotterdamse onderwijs staat onder druk. Het lerarentekort is een probleem dat
in heel Nederland (en over de grenzen heen) speelt en het treft grote steden het hardst. Het is
duidelijk dat de toenemende problematiek in het onderwijs een groot risico vormt voor de kansen
van de Rotterdamse leerlingen en daarmee voor de toekomst van de stad. Voor een goede aanpak
van dit probleem is het belangrijk de context te kennen. Het lerarentekort is geen geïsoleerd
probleem. Het is – net als de hoge werkdruk, het slechte imago en de onvrede over het salaris –
onderdeel van een grotere uitdaging. Als we het werken in het onderwijs aantrekkelijk willen maken
voor een grotere groep mensen én aantrekkelijk willen houden voor de huidige leraren, dan moet
het beter aansluiten op de behoeften van leerlingen en van (toekomstige) medewerkers, op de
huidige maatschappij én op de uitdagingen van de toekomst.
Dit is een uitdaging waar we – onderwijsprofessionals, besturen, opleidingen, gemeente, inspectie én
ministerie - gezamenlijk voor aan de lat staan.
Onderstaand worden achtereenvolgens de feitelijke tekorten en de prognoses voor Rotterdam in
beeld gebracht en geanalyseerd en wordt beschreven wat er op dit moment al wordt gedaan om de
situatie te verbeteren.

1.1 Feitelijke tekorten
Om een zuiver beeld te krijgen van de werkelijke vacaturesituatie zijn op initiatief van de grote
besturen primair onderwijs in de regio Den Haag en Rotterdam naast de openstaande vacatures ook
de verborgen vacatures in beeld gebracht. Verborgen vacatures zijn vacatures waarvoor een
alternatieve oplossing is gevonden, omdat er geen bevoegde leraar beschikbaar is. Ook de inzet van
bevoegd personeel dat eigenlijk een ambulante taak binnen de school heeft (zoals Intern
begeleiders, schoolopleiders en schoolleiders) valt onder deze categorie.
Onderstaande gegevens van peildatum 1 oktober 2019 zijn verzameld door de 4 grote
schoolbesturen voor primair onderwijs in Rotterdam. In de inventarisatie van februari zullen ook de
kleinere besturen en het speciaal onderwijs worden uitgenodigd hun gegevens op dezelfde manier
aan te leveren, zodat we een breed Rotterdams beeld kunnen genereren. Bovendien zal in de
vervolgmeting de data overal op Brinniveau worden uitgevraagd, waarmee de vacaturesituatie
mogelijk een ernstiger beeld zal geven3. De huidige inventarisatie van de 4 grote schoolbesturen
(RVKO, BOOR, PCBO en Kind & Onderwijs) betreft 86 % van het geheel aan leerlingen ingeschreven in
Rotterdamse locaties op het basis- en speciaal basisonderwijsonderwijs. Rotterdam kent aanvullend
15 kleinere besturen basisonderwijs en 9 schoolbesturen die speciaal (voortgezet) onderwijs
aanbieden in Rotterdam.
Tabel 1 Vacaturesituatie 4 grote besturen po Rotterdam op 1-10-2019
Totaal aantal leerlingen
Totaal aantal leraren FTE
Vacatures totaal:
• waarvan openstaande vacatures
• waarvan verborgen vacatures
Vacante langdurige vervangingen (langer dan 6 weken)
3

Fte’s
52.361
3.279
159,5
39,7
119,8
42,4

Op het moment dat dit plan definitief is gemaakt, april 2020, is bekend dat de vacature situatie in Rotterdam
is opgelopen tot 443 fte aan openstaande en verborgen vacatures, peildatum februari 2020. Dit is de optelsom
van de structurele vacatures (300 fte) en de vacatures voor langdurige vervanging (143 fte).

Plan slim organiseren Rotterdamse primair onderwijs, april 2020

6

•
•

0
42,4

waarvan openstaande vervangingen
waarvan verborgen vervangingen

Aard van de verborgen vacatures 4 grote besturen op 1-10-2019
Intern opgelost
Zij-instromer voor de groep4

Fte’s

Percentage

27,0

22,54%

Onbevoegde voor de groep (onderwijsondersteunend personeel)

24,5

20,5%

Bevoegd ambulante leraar/directeur/IB-er/vakleerkracht voor de
groep

4,2

3,5%

Groep verdeeld (opgeheven)
Anders ingevuld
Extern opgelost
Uitzendbureau
ZZP’er
Anders ingevuld
Totaal

5,5
18,0

4,6%
15,0%

40,2
0,0
0,4
119,8

33,6%
0,0%
0,3%
100%

Verborgen vervangingen van 6 weken of langer5

Fte’s

Percentage

1,4

3,3%

1,5

3,5%

0,2

0,5%

0,8
0,0

1,9%
0,0%

38
0,5
0,0
42,4

89,6%
1,2%
0,0%
100%

Intern
Zij-instromer voor de groep
Onbevoegde voor de groep (onderwijsondersteunend
personeel)
Bevoegd ambulante leraar/directeur/IB-er/vakleerkracht
voor de groep
Groep verdeeld (tijdelijk opgeheven)
Anders ingevuld
Extern
Uitzendbureau
ZZP’er
Anders ingevuld
Totaal

4

Het is wettelijk toegestaan dat de zij-instromer in het beroep zelfstandig voor de groep staat. De besturen
hanteren hierin echter verschillende beleidsuitgangspunten, variërend van volledig in de ondersteuning naast
een bevoegd leraar, tot deels of volledig zelfstandig voor de groep. In bovenstaande gegevens is gevraagd
enkel situaties te tellen waarin een zij-instromer zelfstandig voor de groep staat, wanneer dit door het bestuur
niet wenselijk wordt geacht.
2
Kortdurende vervangingen zijn als kwantitatieve gegevens buiten beschouwing gelaten, omdat dit weinig zegt
en bovendien lastig te achterhalen is als het om één peilmoment gaat.

Plan slim organiseren Rotterdamse primair onderwijs, april 2020

7

Uit bovenstaande gegevens blijkt dat in werkelijkheid het lerarentekort in Rotterdam groter is dan
het lijkt op basis van analyses van enkel de vacatureruimte. Het werkelijke tekort komt neer op 201,9
fte (39,7 plus 119,8 plus 42,4). Uitgaande van een gemiddelde groepsgrootte van 24,5 betekent dit
dat iedere schooldag voor 4.947 leerlingen in Rotterdam, als gevolg van het lerarentekort, op
oneigenlijke wijze onderwijs aangeboden krijgen.
Een klein deel van het lerarentekort (20%) is zichtbaar in openstaande vacatures of vervangingen.
Het overgrote deel (80%) is echter een verborgen tekort. Dit zijn situaties waar scholen reeds
noodoplossingen hebben getroffen om de lessen door te kunnen laten gaan. De interne en externe
maatregelen die scholen nemen, bieden geen structurele oplossing. Ze zorgen er juist voor dat de
kwaliteit van het onderwijs, de leerling-zorg en het lerarenteam nog verder onder druk komt te
staan.
Voor de kleinere besturen en het speciaal onderwijs zijn op stedelijk niveau in Rotterdam de
vacaturegegevens op een hoger abstractieniveau in kaart gebracht. Op basis hiervan kan de conclusie
getrokken worden dat het speciaal onderwijs vergelijkbare problemen kent (waarbij de verborgen
vacatures nog niet in beeld zijn gebracht). De tekorten nemen op dit moment vooral in cluster 3 en
cluster 4 toe. Zowel in het speciaal onderwijs als in het voortgezet speciaal onderwijs. Dit is een zeer
zorgelijke situatie, omdat juist hier kwetsbare leerlingen zitten die gebaat zijn bij sterke en stabiele
schoolteams. Voor de scholen van de kleinere besturen geldt over het algemeen een lagere
vacaturedruk.
Op landelijk niveau wordt aangenomen dat het ophogen van de werktijdfactor van parttimers een
belangrijke oplossing kan bieden voor het probleem. Op grootstedelijk niveau blijkt echter het
parttimepercentage al beduidend hoger te liggen, namelijk op 0,78. Dit betekent een aanstelling van
bijna vier dagen (drie hele dagen en de woensdag). Dit is aanzienlijk hoger dan het
deeltijdpercentage in de overige gemeenten, dat op circa 0,6 ligt. Peilingen op bestuursniveau laten
zien dat de gemiddelde werktijdfactor in de afgelopen jaren (waarschijnlijk onder invloed van het
lerarentekort) in de G5 al substantieel is verhoogd.
De indruk bestaat landelijk dat met name scholen in kwetsbare wijken met relatief laagopgeleiden en
grotere sociale problematiek een hoger tekort aan leraren hebben. Voor Rotterdam zijn deze
gegevens vooralsnog niet bekend. Op peildatum 1 februari 2020 wordt opnieuw gemeten en zal een
nadere uitsplitsing gemaakt worden op school- en wijkniveau ten behoeve van extra
analysemogelijkheden naar beïnvloedende factoren zoals wijkniveau, leerlingpopulatie en uitsplitsing
regulier en speciaal (voortgezet) onderwijs.
Om een goede analyse en onderlinge vergelijking ook op grootstedelijk niveau te kunnen doen,
wordt een vergelijkbare eenduidige peiling op G5 niveau voorbereid.

1.2 Prognoses
Het lerarentekort in Nederland neemt steeds verder toe. In 2024 wordt ten opzichte van 2018 een
extra onvervulde vraag van ongeveer 1.900 fte voorspeld. Deze voorspelde tekorten komen dus
bovenop de bestaande tekorten)6
Deze toename is echter niet overal gelijk. De toename in de grote steden ligt hoger dan de toename
op landelijk niveau. Zowel aanbodontwikkelingen (hoeveel leraren komen erbij en gaan er weg) als
vraagontwikkeling (krijgen we meer of minder leerlingen) hebben impact op de ontwikkeling van het
6

De toekomstige arbeidsmarkt voor onderwijspersoneel po, vo en mbo 2019-2029

Plan slim organiseren Rotterdamse primair onderwijs, april 2020

8

tekort. Deze beide effecten zijn sterk regio afhankelijk, de voorspellingen verschillen dan ook sterk
tussen de regio’s.
Als we inzoomen op de Rotterdamse context zien we dat de afname van het aantal beschikbare
leraren de voornaamste reden is voor het oplopende tekort. De vraag naar leraren neemt volgens de
prognoses van CentERdata af. Dit is echter onvoldoende om de afname van het aanbod aan leraren
te compenseren, waardoor het tekort het in Rotterdam blijft toenemen. Bij deze prognose is
uitgegaan dat er in Rotterdam sprake is van een afname van het aantal beschikbare leraren van 2,9%
(instroom 1211 fte versus uitstroom 1313 fte) en een toename van het aantal leerlingen.
Figuur 1 Achtergrond gegevens prognose van het lerarentekort in het primair onderwijs voor de Rotterdamse regio in fte

Bron: CentERData (december 2019).

De prognoses van CentERdata zijn indicatief voor de ontwikkeling van het tekort. Zoals eerder
beschreven leert de praktijk dat er grote verschillen bestaan tussen de werkelijke vacatures
(openstaand en verborgen) en de prognoses.
De CentERdata prognoses (bron 2018) voor 2024 (van 144 fte 2019 naar 325 fte in 2024)
gecombineerd met de huidige situatie (58 fte meer dan prognose laat zien) is verwerkt in
onderstaande grafiek. Het laat de prognose van CentERdata zien waarbij het lerarentekort7 in het
primair onderwijs in Rotterdam in 2024 meer dan twee keer zo groot is als in 2019 (van 144 naar
325). Op basis van de gegevens van de besturen op peildatum 1 oktober 2019 blijkt al voor enkel de
4 grote schoolbesturen van Rotterdam (86% van het geheel) dat het werkelijke getal, inclusief
verborgen vacatures, 58 fte hoger uitkomt op 202. Aan de grafiek van CentERdata is daarom een lijn
toegevoegd, waarmee ook de verborgen vacatures van Rotterdam inzichtelijk zijn gemaakt.

7 Dit wordt in de rapportage van CentErdata de onvervulde vraag naar leraren genoemd.

Plan slim organiseren Rotterdamse primair onderwijs, april 2020

9

Figuur 2 Prognose van het lerarentekort in het primair onderwijs in Rotterdam in fte

Bron: bewerking van gegevens CentErdata (november 2018), ‘De arbeidsmarkt voor leraren primair onderwijs 2019-2024’ en
inventarisatie 4 grote po besturen Rotterdam.

1.3 Wat doen we al?
De Rotterdamse aanpak
Het Rotterdamse actieplan leraren is een gezamenlijke aanpak van onderwijssectoren, opleidingen,
kennisinstituten en de gemeente. Het is een doorontwikkeling van de inzet van de afgelopen jaren
(sinds 2016). Naast voldoende leraren voor de klas, richt de aanpak zich op de kwaliteit van het
onderwijzend personeel en innovatie van het Rotterdamse onderwijs (beter organiseren). De looptijd
van de huidige aanpak is vier jaar, van 2019 tot 2022. Jaarlijks is 7,4 miljoen euro beschikbaar
(specifiek voor het po en so is dit een bedrag van ruim 5 miljoen). Dit budget is opgebouwd uit
gemeentelijke middelen, landelijke middelen vanuit de regio-aanpak lerarentekort en middelen
vanuit het Nationaal Programma Rotterdam Zuid. De Rotterdamse aanpak is stads breed en integraal
en bedoeld voor de sectoren kinderopvang, primair onderwijs, (voortgezet) speciaal onderwijs,
voortgezet onderwijs en mbo.
De Rotterdamse aanpak bestaat uit de volgende vier actielijnen:
1. Vergroten van de instroom van onderwijzend personeel en studenten.
2. Beperken van de uitstroom van onderwijzend personeel.
3. Professionaliseren en binden van onderwijzend personeel aan de stad.
4. Beter organiseren van het onderwijs.
De maatregelen versterken elkaar en bevorderen samenwerking en kennisdeling tussen partijen in
de stad. We bieden waar nodig maatwerk in de verschillende sectoren en stadsgebieden. De
volgende tabel geeft een overzicht van de maatregelen die van toepassing zijn op het primair en
speciaal onderwijs in Rotterdam. Een uitgebreidere beschrijving van de stads brede aanpak is
toegevoegd als bijlage I.
Plan slim organiseren Rotterdamse primair onderwijs, april 2020

10

Tabel 2: Maatregelen Rotterdams actieplan leraren voor primair en speciaal onderwijs
Actielijn 1: Vergroten van de instroom van onderwijzend personeel en studenten
Talentscouting onder scholieren van havo, vwo en mbo.
Bevorderen zij-instroom, door middel van voorlichtingsbijeenkomsten, kennismakingstrajecten en een
extra zij-instroomsubsidie voor besturen.
Opscholing onderwijsassistenten, met behulp van gemeentelijke subsidie voor opleidingskosten,
begeleidingsuren of het vrij roosteren van medewerkers.
Activeren van stille reserve. Schoolbesturen, en gemeenten zoeken gericht naar mogelijkheden om
bevoegde mensen terug te leiden naar het onderwijsveld.
Binden van starters en stagiairs aan Rotterdam-Zuid.
Huisvesting en parkeerbeleid. We bieden ondersteuning bij het vinden van huisvesting. In
samenwerking met woningcorporaties en ontwikkelaars komt een aantal woningen specifiek
beschikbaar voor specifieke groepen, zoals startende leraren in het primair en speciaal onderwijs en
pabo-studenten. Ten aanzien van parkeerbeleid heeft Rotterdam specifiek uitgiftebeleid van
parkeervergunningen voor schoolbesturen.
Actielijn 2: Beperken van de uitstroom van onderwijzend personeel
Begeleiden van startende docenten m.b.v. gemeentelijke subsidie om uitval te voorkomen.
Verminderen van (ervaren) werkdruk m.b.v. aanvullende gemeentelijke subsidie.
Verminderen van ziekteverzuim en bevorderen van vitaliteit. Schoolbesturen werken in een HRexpertteam vanuit de verschillende besturen aan het delen van kennis en good practices.
Extra inzet vanuit zorg t.b.v. verlaging van de werkdruk. Het Nationaal Programma Rotterdam- Zuid
(NPRZ) stimuleert met subsidies verbeteringen in de aansluiting zorg-onderwijs.
Detacheringsbureaus. Het wegvloeien van onderwijsgelden naar commerciële detacheringsbureaus is
onwenselijk. We maken bovenbestuurlijke afspraken om dit tot een minimum te beperken.
Actielijn 3: Professionaliseren en binden van onderwijzend personeel aan de stad
De Rotterdamse lerarenbeurs biedt Rotterdamse onderwijsprofessionals de ruimte om zich verder te
ontwikkelen en te professionaliseren op manieren die buiten de landelijke lerarenbeurs vallen.
Professionals in het Rotterdamse onderwijs krijgen – als blijk van waardering en als dank voor hun
onmisbare werk – een gratis Rotterdampas. Zij kunnen zo nader kennismaken met de stad en met de
leefwereld van leerlingen.
De voordelen van werken in Rotterdam maken we zichtbaar met de +R-campagne en via sociale media
en via de website onderwijs010.nl geven we informatie over het Rotterdamse onderwijs en de actuele
vacatures.
De gemeente ondersteunt diverse activiteiten en platforms in de stad, zoals Rotterdam Meestert,
Meetup010 en Broedplaats010. De kennis en kunde van broedplaats010 zetten we in t.b.v.
innovatietrajecten.
Actielijn 4: Beter organiseren van het onderwijs
We stimuleren nieuwe onderwijsvormen die beter aansluiten bij de leerlingen en het (toekomstige)
onderwijzend personeel. Schoolbesturen onderzoeken innovatiemogelijkheden in de praktijk m.b.v.
gemeentelijke subsidie.
We experimenteren met en faciliteren andere manieren van opleiden. Het gaat daarbij om breder
opleiden, een andere bevoegdhedenstructuur en flexibele opleidingen op maat. Ook
sectoroverstijgende innovaties worden onderzocht.

Plan slim organiseren Rotterdamse primair onderwijs, april 2020

11

Naast bovenstaande maatregelen is er met de Rotterdamse pabo’s een actieplan ontwikkeld dat als
doel heeft het binden van studenten aan de stad, verhogen doorstroom en rendement en het
vergroten diversiteit.
Ook heeft het platform Beter Organiseren in juni 2019 een bundeling gemaakt van maatregelen voor
het lerarentekort po. Dit platform bestaat uit professionals op het gebied van onderwijskwaliteit en
HR vanuit Haagse en Rotterdamse schoolbesturen. Bijlage II geeft een totaaloverzicht van de
beschreven maatregelen, de verwachte effecten op onderwijskwaliteit en het vak en welke besturen
al ervaring hebben met specifieke maatregelen.
Daarnaast hebben de schoolbesturen in Rotterdam gezamenlijke verantwoordelijkheid naar elkaar
uitgesproken voor de kwaliteit van het onderwijs in Rotterdam. Dit heeft geleid tot:
•
•

Een bovenbestuurlijk akkoord met afspraken omtrent arbeidsvoorwaarden en het werven en
overnemen van elkaars personeel (zie bijlage III);
Gezamenlijke verantwoordelijkheid en aanpak voor de meest kwetsbare scholen. Hierbij wordt
gebruik gemaakt van gegevens uit de monitor oktober-februari.
Een school is kwetsbaar bij een combinatie van:
• Relatief veel openstaande en verborgen vacatures;
• Relatief veel verloop van personeel of leerlingen in de afgelopen periode;
• Kleine scholen;
• Met inspectieoordeel onvoldoende of zwak.

De context voor het (voortgezet) speciaal onderwijs (vso en so) verschilt op bepaalde onderdelen ten
opzichte van de context voor het regulier basisonderwijs (bao) en het speciaal basisonderwijs (sbo).
In de Rotterdamse aanpak is daarom, waar nodig, maatwerk ontwikkeld voor (voortgezet) speciaal
onderwijs. Zo is er een apart netwerk gestart waarin de maatregelen voor het speciaal onderwijs zijn
ontwikkeld. Maatregelen zoals gerichte aanpassingen binnen de pabo-opleidingen, speciale aandacht
voor zijinstroom richting het speciaal onderwijs, extra subsidie voor het opscholen van
onderwijsassistenten en aparte campagnemateriaal en informatie zijn hier voorbeelden van.

1.4 Nadere analyse van de knelpunten
Onderstaande paragraaf geeft een nadere analyse van de knelpunten waar we in de huidige aanpak
van het lerarentekort tegenaan lopen.
Knelpunten zij-instroom:
De grote Rotterdamse besturen geven aan dat zij meer zij-instromers zouden willen aannemen dan
zij nu kunnen. Er is een overschot aan potentiële zij-instromers. Geschikte kandidaten worden
momenteel in de selectieprocedure afgewezen vanwege:
• Te weinig begeleidingscapaciteit (o.a. door schoolopleiders en leraren) binnen de school;
• Rijks- en gemeentelijke middelen voor zij-instroom zijn niet toereikend. Het voornaamste deel
gaat op aan het instellingscollegegeld en werving & selectie. Om uitval te beperken is echter ook
een forse investering nodig t.b.v. goede begeleiding en noodzakelijke dubbele bezetting
gedurende de 1e periode;

Plan slim organiseren Rotterdamse primair onderwijs, april 2020

12

•

•

Er ontstaan samenwerkingsverbanden tussen pabo’s en externe opleiders, t.b.v. meer flexibiliteit
en maatwerk in het opleiden en begeleiden van zij-instromers en het aanboren van een nieuwe
doelgroep. De populatie die kiest voor dergelijke opleidingsvarianten betreft een andere dan de
reguliere zij-instromers en is daarmee aanvullend op het potentieel nieuwe
onderwijsprofessionals. Door actieve begeleiding en coaching worden de scholen ontzien.
Daarnaast ontvangen deze zij-instromers aanvullende trainingen op het gebied van
onderwijsinnovatie en persoonlijk leiderschap. Belangrijk knelpunt in deze nieuwe constructen is
echter het feit dat btw betaald moet worden over de kosten die worden doorberekend aan de
schoolbesturen én dat voor deze groep zij-instromers geen subsidie kan worden aangevraagd bij
OCW, omdat zij nog niet in dienst zijn bij het schoolbestuur.
Verder worden schoolbesturen geconfronteerd met extra financiële risico’s vanwege de
modernisering van het Participatiefonds per 1 januari 2021. Schoolbesturen worden door deze
wijzingen in het reglement van het Participatiefonds geconfronteerd met het mede bekostigen
van de werkloosheidsuitkering van zij instromers die niet in staat blijken om de opleiding binnen
de gestelde tijd af te ronden. O.i. zijn de risico’s ingeval van zij instromers groter dan de risico’s
ingeval van regulier opgeleide leerkrachten. Leeftijd, combinatie studeren en werk en
arbeidsverleden spelen hierbij een rol.

Knelpunten opscholen onderwijsassistenten:
Sinds dit schooljaar wordt er extra ingezet op het scouten van onderwijsassistenten binnen het
onderwijs die bevoegdheid kunnen behalen via de reguliere pabo of via een nieuw ontwikkeld
modulair opleidingsprogramma (Level Up). Er is een grotere doelgroep die hier gebruik van zou
kunnen maken, echter:
•

•

De rijkssubsidie voor het opscholen van onderwijsassistenten kent als voorwaarde dat de
kandidaat 1 dag per week betaald studieverlof heeft. De hoogte van deze extra loonkosten
overstijgt het subsidiebedrag.
Level Up leidt mensen met een mbo4 achtergrond op tot educatief professional. Omdat het een
nieuwe modulaire vorm van opleiden is, komen kandidaten niet in aanmerking voor de landelijke
subsidie en een formele bevoegdheid.

Stille reserve:
Op bestuurlijk en gemeentelijk niveau zijn de mogelijkheden van stille reserves8 onderzocht.
Pensioengerechtigde leraren en parttimers zijn gestimuleerd (meer) te gaan werken. Uit gegevens
van het UWV, en Participatiefonds en landelijk onderzoek blijkt dat in de G4 nagenoeg geen
geschikte kandidaten meer resteren.
Huisvesting:
De woningvoorraad is zeer beperkt in Rotterdam en nieuwbouw kost tijd, hierdoor zijn de
mogelijkheden voor leraren zeer beperkt op de korte termijn. Vanwege de hoge woonlasten en de
beperkte beschikbaarheid van woonruimte, kiezen veel leraren voor een woning buiten de stad en
blijven studenten vaak thuis wonen. Dit, in combinatie met de hoge parkeerkosten in de stad,
verhoogt de uitstroom van leraren naar omliggende regio’s en zorgt voor beperkte instroom. Een
‘grote steden toelage’ zou kunnen bijdragen aan het verbeteren van de concurrentiepositie.

8

Met de stille reserve wordt bedoeld het deel bevoegde leraren dat niet wordt benut. Dit kan zowel parttimers
betreffen die zouden kunnen uitbreiden naar fulltime als mensen die niet (meer) werkzaam zijn in het primair
onderwijs.

Plan slim organiseren Rotterdamse primair onderwijs, april 2020

13

Knelpunten bij begeleiding startende docenten:
Het oplopende tekort zorgt momenteel reeds voor een situatie dat er druk ontstaat binnen scholen
om starters optimaal te begeleiden. Leraren wordt gevraagd om meer lessen te geven en er is minder
ruimte voor taakdifferentiatie, ook de extra voorbereidingstijd en ontwikkeltijd voor de starters zelf
staat hierdoor onder druk.
Knelpunt inzet vanuit detacheringsbureaus:
Binnen Rotterdam gaat men verschillend om met inzet vanuit detacheringsbureaus. Allen proberen
het zoveel mogelijk te beperken. Echter de vervangingspools van besturen zijn leeg, alternatieven
zijn beperkt. Knelpunten bij inzet vanuit detacheringsbureaus zijn:
•
•
•
•
•
•

Hogere kosten, die steeds verder oplopen bij grotere schaarste.
Uitzendkrachten stellen steeds hogere eisen aan hun invalwerk en kiezen de ‘leukste’
werkzaamheden eruit. Dit doet afbreuk aan de continuïteit en kwaliteit van het onderwijs aan de
leerlingen.
Onevenredige secundaire arbeidsvoorwaarden en te hoge beloning (niet passend bij de reguliere
teamleden én niet passend bij de competenties van de uitzendkracht) wat ten koste gaat van het
solidariteitsgevoel en de motivatie van de reguliere leerkrachten.
Investering in tijdelijke medewerkers die weer naar elders gaan.
Actieve benadering detacheringsbureaus richting 3e- en 4e jaars pabostudenten.
Detacheringbureaus hebben momenteel ook vaak geen bevoegd personeel meer.

In de regio Den Haag – Rotterdam werken de besturen samen aan een plan om deze ongewenste
situatie op te lossen.
Professionaliseren en investeren in leiderschap onder druk:
Door de toenemende tekorten en vergroten van de werkdruk staat de ontwikkeltijd voor individuele
leraren onder druk. Juist waar innovatie en anders organiseren van onderwijs prioriteit wordt, moet
er voldoende tijd zijn voor professionalisering en teamontwikkeling.
Knelpunten bij beter organiseren:
Om het werken in het onderwijs aantrekkelijker te maken voor een grotere groep mensen, is
aanpassing van het systeem noodzakelijk en zeer urgent. We richten ons op het beter aansluiten van
onderwijs op de behoeften van leerlingen en (toekomstige) medewerkers, op de huidige
maatschappij én de uitdagingen van de toekomst. Bij aanpassing van het systeem lopen we echter
aan tegen huidige wet- en regelgeving. Flexibilisering van wet- en regelgeving ten aanzien van
onderwijstijden en bevoegdhedenstructuur, alsmede het anders organiseren van de opleidingen is
noodzakelijk.
Knelpunten die nu ervaren worden zijn:
- Beperkte mogelijkheden inzetten van experts;
- Beperkte mogelijkheden inzetten van bekwame ‘onbevoegden’;
- Beperkende regels binnen opleiden;
- Beperkende regels ten aanzien van onderwijstijden.

Plan slim organiseren Rotterdamse primair onderwijs, april 2020

14

2. Maatregelen voor slim organiseren
Dit hoofdstuk bestaat uit 2 delen:
2.1 Afwegingskader noodmaatregelen; dit deel betreft een beredeneerde set aan
maatregelen die schoolleiders kunnen inzetten bij acute overmachtssituaties, waarin er
onvoldoende bevoegde leraren zijn. Het helpt hen bij het maken van een goede en
gelegitimeerde keuze voor hun leerlingen en personeel. Het afwegingskader is uitgewerkt
naar kortdurende (tot twee weken) en langdurende vervanging en naar voorziene en
onvoorziene uitval.
2.2 Meer maatwerk en ontwikkeltijd voor leraren; dit deel bevat een set aan maatregelen die
op korte termijn kunnen worden getroffen als structurele oplossing voor het lerarentekort.
Deze maatregelen gaan uit van meer maatwerk en ontwikkeltijd voor leraren t.b.v. het
versterken van de kwaliteit van het onderwijs en het beroep van de leraar.
Om tot realistische, gedragen, concrete plannen en een goede prioritering te komen, is het
Rotterdamse onderwijspersoneel (OP en OOP) op 30 en 31 januari uitgenodigd mee te denken.
Uitgangspunten
Voorop staan de continuïteit en kwaliteit van ons onderwijs, de kwaliteit van het beroep van de
leraar en gelijke kansen. Deze drie zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden en wegen even zwaar.
Want wanneer we vanuit de urgentie kiezen voor noodmaatregelen die ten koste gaan van (het
beroep van) de leraar, neemt het tekort op stedelijk niveau toe en daalt de kwaliteit van het
onderwijs aan de leerlingen. Onderwijs met zorg en kansen voor elke leerling én
onderwijsprofessional staat centraal en is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van alle partners,
óók wanneer -bij acute overmachtssituaties- de verantwoordelijke schoolbesturen en schoolleiders
moeten afwijken van de best mogelijke situatie.
We realiseren ons tegelijkertijd dat -om te komen tot werkelijke fundamentele en structurele
oplossingen- tijd en ruimte binnen teams nodig is om nieuwe ideeën te kunnen ontwikkelen en
veranderingen gestalte te geven. Dit impliceert dat we niet enkel grijpen naar alternatieve
oplossingen in geval van nood, maar dat we hiervan ook gebruik zullen moeten maken om
ontwikkelruimte te creëren in het huidige systeem, wetende dat we -indien we dit niet realiserensteeds verder af zullen raken van de wenselijke situatie.

2.1 Afwegingskader noodmaatregelen
Het hier beschreven afwegingskader noodmaatregelen betreft een beredeneerde set aan
maatregelen die schoolleiders kunnen inzetten bij acute overmachtssituaties, waarin er onvoldoende
bevoegde leraren zijn. Het helpt hen bij het maken van een goede en gelegitimeerde keuze voor hun
leerlingen en personeel. Het afwegingskader noodmaatregelen is uitgewerkt naar kortdurende (tot
twee weken) en langdurende vervanging en naar voorziene en onvoorziene uitval. De
gepresenteerde maatregelen zijn in sommige situaties wel een risico voor de kwaliteit voor het
onderwijs.
Waar van toepassing wordt een aantal knelpunten in wet- en regelgeving geadresseerd, waarvoor
gezamenlijk met OCW en de inspectie een oplossing gevonden dient te worden.

Plan slim organiseren Rotterdamse primair onderwijs, april 2020

15

In alle gevallen geldt dat schooldirecties een beroep kunnen doen op onderstaand afwegingskader
dat door alle Rotterdamse onderwijspartners is vastgesteld en integraal onderdeel uitmaakt van dit
plan. Het afwegingskader noodmaatregelen start bij de allerbeste oplossing binnen de huidige weten regelgeving en biedt stapsgewijs de op één na beste volgende oplossingen. Er is onderscheid
gemaakt tussen kortdurende vervanging (korter dan twee weken; zowel voorzien als onvoorzien) en
langdurige vervanging.
Schooldirecties kiezen uit onderstaand schema een beredeneerde combinatie van oplossingen die
het best passend is op hun school voor hun leerlingen en medewerkers. Besturen kunnen ervoor
kiezen om met hun scholen specifieke voorkeursafspraken te maken, bijvoorbeeld wel of geen inzet
van uitzendkrachten.
Het afwegingskader geeft de Rotterdamse scholen enerzijds de verplichting om te blijven streven
naar de best mogelijk oplossing en geeft hen anderzijds legitimatie om in noodsituaties maatregelen
te treffen die passen bij de betreffende situatie op school. De gekozen oplossing wordt gemeld aan
het schoolbestuur en geregistreerd voor verantwoording en monitoring.

Plan slim organiseren Rotterdamse primair onderwijs, april 2020

16

Prioritering van oplossingen
Kortdurende vervanging
(maximaal twee weken), voorzien
en onvoorzien
1. Bevoegd

Toelichting

Afwegingen

Bij eigen personeel: wel of niet inzetbaar?
Indien ja: afspraken maken over maximale inzet

Is begeleiding beschikbaar?
Indien ja: afspraken maken over maximale inzet.
Is begeleiding beschikbaar?
Indien ja: afspraken maken over maximale inzet.
Kan er een dagprogramma worden gedraaid of zijn het
korte lesprogramma’s waardoor overig personeel moet
rouleren? Dit verhoogt de werkdruk bij eigen personeel.
Herverdelen:
• Maximaal aantal groepen per dag herverdelen
• Let op kwaliteit onderwijs, veiligheid, werkdruk
Naar huis:
• Kunnen kinderen naar huis of moet opvang worden
georganiseerd?
• Indien mogelijk naar huis sturen rouleren over de
groepen
• Registratie op orde; melding bij bestuur.
Is per school afhankelijk van de opvangmogelijkheden
van kinderopvang, (groot)ouders en eigen netwerk.

2.

Externe inleen bevoegd

Dit is de voorkeursoplossing:
• bevoegde leraren in de klas (extra inzet van eigen
parttimers, uit eigen bestuur, vervangingspool, eigen
invallers);
• duurzame continuering van leerlingenzorg en schooldirectie;
• vijfdaagse schoolweek;
• maximaal zeven schoolweken van vier dagen per schooljaar.
Dit zijn bevoegde leraren, ingehuurd via detacheringsbureaus.

3.
4.

Benoembaar
(studerend voor bevoegdheid)
Bekwaam (onbevoegd)

Dit zijn nog niet bevoegden zoals zij-instromers, 3e en 4e jaar
pabostudenten en deeltijd-pabostudenten.
Dit zijn lerarenondersteuners en onderwijsassistenten.

5.

Anders bevoegd

6.

Herverdelen van leerlingen of
leerlingen naar huis10

Dit zijn vakspecialisten9 die als gastdocent ingezet kunnen
worden voor vakken buiten kerncurriculum zoals sporttrainers,
muzikanten, kunstenaars, e.d.
Als het een voorziene vervanging betreft, is herverdelen beter te
organiseren. Bij meer dan zeven schoolweken van vier dagen is
toestemming van schoolbestuur nodig. Generiek op dit
onderdeel wordt toestemming gegeven door het bestuur met
het vaststellen van dit plan.

7.

Toezichthoudend

Alleen opvang van leerlingen.

9

Een vakspecialist is een bekwame, maar niet po-bevoegde, professional die niet zelfstandig voor de groep mag staan.
Het behalen van de verplichte onderwijstijd is het uitgangspunt, waarbij wel afgeweken moet kunnen worden het maximale aantal schoolweken van 4 dagen onderwijs
(nu maximaal 7 weken). Indien de totale onderwijstijd niet behaald kan worden dient er toestemming te worden gevraagd aan het bestuur.
10

Plan slim organiseren Rotterdamse primair onderwijs, april 2020

17

Zie bijlage IV voor risico’s, overtreding, aandachtspunten en juridische risico’s.
Langdurige vervanging

Toelichting

Afwegingen

1.

Bevoegd

Bij eigen personeel: wel of niet inzetbaar?
Indien ja: afspraken maken over maximale inzet.

2.

Externe inleen bevoegd

Dit is de voorkeursoplossing:
• bevoegde leraren in de klas (extra inzet van eigen parttimers,
uit eigen bestuur, vervangingspool, eigen invallers);
• duurzame continuering van leerlingenzorg en schooldirectie;
• vijfdaagse schoolweek;
• maximaal zeven schoolweken van vier dagen per schooljaar.
Dit zijn bevoegde leraren, ingehuurd via detacheringsbureaus.

3.

Benoembaar
(studerend voor
bevoegdheid)

Dit zijn nog niet bevoegden zoals zij-instromers, 3e en 4e jaar
pabostudenten en deeltijd-pabostudenten.

4.

Bekwaam (onbevoegd)

Dit zijn lerarenondersteuners en onderwijsassistenten.

5.

Beperken tot
kerncurriculum met
bevoegden, overige uren
anders organiseren (bijv.
met anders bevoegden).
Vierdaagse schoolweek

De vakken buiten het kerncurriculum worden gegeven door anders
bevoegde vakspecialisten die als gastdocent ingezet kunnen worden
zoals sporttrainers, muzikanten, kunstenaars, e.d.
Alle educatieve activiteiten die in en om de school plaatsvinden
vallen onder de definitie van onderwijstijd.
Bij meer dan zeven schoolweken van vier dagen per schooljaar is
toestemming van schoolbestuur nodig.

Begeleiding moet beschikbaar zijn.
Aandachtspunten: pedagogische veiligheid, continuïteit,
uitbreiden van de handelingsbevoegdheden van de
betrokken medewerker.
Begeleiding moet beschikbaar zijn.
Aandachtspunten: pedagogische veiligheid, continuïteit,
uitbreiden van de handelingsbevoegdheden van de
betrokken medewerker.
Is het eigen personeel in staat om dit op te vangen?
Is het verantwoord met betrekking tot werkdruk,
kwaliteit, huisvesting/ruimte in de school?

6.

Zie bijlage IV voor risico’s, overtreding, aandachtspunten en juridische risico’s.

Plan slim organiseren Rotterdamse primair onderwijs, april 2020

18

Let op financiële consequenties bij inhuur!

2.2 Meer maatwerk en ontwikkeltijd voor leraren
De hier beschreven maatregelen zijn gebaseerd op de bundeling van maatregelen welke zijn
verzameld door het platform Beter Organiseren, dat bestaat uit professionals op het gebied van
onderwijskwaliteit en HR vanuit de grote besturen van Rotterdam en Den Haag. Voor dit plan is een
selectie gemaakt van de maatregelen die op korte termijn kunnen worden getroffen en welke
verondersteld worden bij te dragen (of in ieder geval geen risico te vormen) aan de kwaliteit van het
onderwijs en het beroep van leraar. Maatregelen die noodzakelijk zullen zijn in sommige situaties,
maar wel een risico zijn voor de kwaliteit zijn opgenomen binnen het afwegingskader.
Waar van toepassing wordt een aantal knelpunten in wet- en regelgeving geadresseerd, waarvoor
gezamenlijk met OCW en de inspectie een oplossing gevonden dient te worden.

Maatregel 1 – Bovenschoolse of externe coaching/begeleiding
Veel starters lopen vast en/of stromen uit. Begeleiding is vaak een taak van collega-leraren, die hier
vanwege werkdruk of het lerarentekort te weinig aan toekomen.
Maatregel: Bovenschoolse of externe coaching voor studenten, starters & zij-instromers – geen
leraren. Formatief kan inzet van coaches via taakbeleid op korte termijn worden gerealiseerd.
Tweede mogelijkheid is inhuur op ZZP basis. Een mogelijke interessante doelgroep zijn medewerkers
op bestuurskantoren, ministerie, inspectie en uittreders met een bevoegdheid, die wellicht nog
parttime in het onderwijs zouden willen coachen.
Kwaliteit:
Onderwijs +, doorgang/continuïteit van begeleiding staat niet meer onder druk. Uiteraard is kwaliteit
van de coach/begeleider wel uitgangspunt.
Personeel +, ontlast leraren die nu de begeleiding bieden en zorgt voor meer structurele begeleiding
van de starter/zij-instromer.
Benodigd: Extra financiële ruimte.

Maatregel 2 – Bovenformatieve benoemingen
Sommige scholen zijn heel populair en hebben een overschot aan sollicitanten. Andere scholen zijn
minder/niet populair en hebben onvervulde vacatures.
Maatregel: Bovenformatief leraren aannemen op de populaire scholen. Zittende sterke leraren uit
dit team stimuleren om een vacature-knelpunt op te lossen op een andere school voor de duur van
een half jaar of jaar. Stimuleren kan m.b.v. gratificatie, maar ook een bonustrede is te
verantwoorden, aangezien deze leraar zichzelf buiten de eigen comfortzone extra zal ontwikkelen.
Ook een verkorte opleiding of persoonlijk coaching traject kan een aantrekkelijke bonus zijn. Een
terugkeergarantie naar de eigen school is een belangrijk onderdeel van de maatregel. Deze kan zowel
bestuurlijk als bovenbestuurlijk (bijvoorbeeld op wijkniveau) worden ingezet.
Kwaliteit:
Onderwijs +, meer leraren beschikbaar voor de leerlingen
Plan slim organiseren Rotterdamse primair onderwijs, april 2020

19

Personeel +, stimuleert mobiliteit en persoonlijke ontwikkeling. Voorwaarde is wel dat personeelslid
zelf kiest voor deze tijdelijke mobiliteit.
Benodigd: Bovenschoolse en -bestuurlijke samenwerking en extra financiële ruimte.

Maatregel 3 – Buddy scholen
Door omstandigheden (bijvoorbeeld veel verloven tegelijkertijd) kan het probleem van de ene school
veel groter zijn dan dat van de andere school, binnen eenzelfde regio.
Maatregel: Scholen die dicht bij elkaar liggen stimuleren tot onderlinge solidariteit (buddy-scholen)
in de aanpak van urgente bezettingsproblemen, zodat problemen niet op schoolniveau, maar op
wijkniveau worden benaderd en opgelost. Teams dienen hierbij betrokken te worden en toe bereid
te zijn. Inzet tegen de wil van de leraar in heeft een averechts effect op de aantrekkelijkheid van het
beroep. Afspraken over mobiliteit kunnen het best op voorhand met elkaar worden gemaakt
(bijvoorbeeld ieder teamlid van de aangesloten scholen is per jaar 10 dagen*wtf per jaar inzetbaar
voor het oplossen van een urgent probleem op een andere aangesloten school). Van een dergelijke
uitwisseling kan ook het onderwijsondersteunend personeel onderdeel uitmaken (denk aan: het
delen van administratieve krachten, directiepersoneel & onderwijsassistenten).
Kwaliteit:
Onderwijs 0, want creëert probleem voor de eigen groep, maar is helpend t.a.v. meest urgente
bezettingsprobleem.
Personeel 0, afhankelijk van de persoon, want stimuleert tot nieuwe inspiratie, mobiliteit &
ontwikkeling, maar verhoogt mogelijk werkdruk(beleving).
Benodigd: Bovenschoolse en -bestuurlijke samenwerking.

Maatregel 4 – Taakdifferentiatie en -efficiëntie
Het onderwijs kent nu teveel taken voor leraren die niet tot hun kerntaak behoren.
Maatregel A: inzet van eventmanager (geen leraar), die rand voorwaardelijke taken uitvoert, zoals
het voorbereiden van feestdagen, sportdagen, schoolfotograaf etc.
Maatregel B: Verminderen van bijzaken binnen de school. Wat kan eraf? Bijvoorbeeld
schoolfotograaf, administratie, avondvierdaagse etc. Sommige schoolleiders en teams zijn goed in
staat om dit zelf te reduceren, anderen lukt dit niet. Gebruik maken van elkaars expertise of een tagteam inrichten op bovenschoolsniveau dat hierin gespecialiseerd is en teams helpt om te definiëren
waar ze mee willen stoppen/minderen. Ook een opruimteam dat de werkplek (de school) opruimt
geeft meer rust t.a.v. de arbeidsomstandigheden = effect op werkdrukbeleving = behoud van
vitaliteit van personeel. Dergelijke teams zouden heel goed samengesteld kunnen worden vanuit het
bedrijfsleven (frisse blik).
Kwaliteit:
Onderwijs +, meer ruimte & tijd voor kerntaak leraar.
Personeel +, meer ruimte & tijd voor eigen vak, meer focus & afname werkdruk(beleving).
Plan slim organiseren Rotterdamse primair onderwijs, april 2020

20

Benodigd: Extra financiële ruimte t.b.v. maatregel A

Maatregel 5 – Inzet bevoegd leraar op kernvakken
Het ontbreken van taakdifferentiatie leidt tot de inefficiënte inzet van bevoegde leraren.
Maatregel: Kernvakken/Basisvaardigheden taal en rekenen op vaste dagdelen -> leraar heeft in de
ochtend een andere groep dan in de middag. Op de dagdelen dat de groep geen basisvaardigheden
heeft, worden andere professionals ingezet. Evt. kan bevoegdheid (indien niet aanwezig) behaald
worden d.m.v. EVC traject. Zolang geen sprake is van bevoegdheid, zou een bevoegd leraar
eindverantwoordelijk kunnen zijn voor 2 groepen die op dat dagdeel de niet-basisvaardigheden
aangeboden krijgen. In het model met onbevoegden zijn 3 bevoegde leraren nodig om 4 groepen te
bedienen. In het model met anders-bevoegden zijn 2 bevoegde leraren nodig om 4 groepen te
bedienen. Bijlage V geeft een overzicht van de wettelijke kaders m.b.t. bevoegdheid po.
In de volgende tabel worden de voorbeeldroosters voor beide situaties weergegeven.
model met onbevoegden voor de niet-kernvakken - 4 groepen, 3 leraren
groep 1

groep 2

groep 3

groep 4
toezi cht l era a r 3

ochtend kernva kken l era a r 1

kernva kken l era a r 2

a ndere va kken - onbevoegde

a ndere va kken - onbevoegde

middag a ndere va kken - onbevoegde

a ndere va kken - onbevoegde

kernva kken l era a r 1

kernva kken l era a r 2

toezi cht l era a r 3
model met bevoegden voor de niet-kernvakken - 4 groepen, 2 leraren
groep 2

groep 3

groep 4

ochtend kernva kken l era a r 1

groep 1

kernva kken l era a r 2

a ndere va kken - a nders bevoegde

a ndere va kken - a nders bevoegde

middag a ndere va kken - a nders bevoegde

a ndere va kken - a nders bevoegde

kernva kken l era a r 1

kernva kken l era a r 2

Kwaliteit:
Onderwijs 0, afhankelijk van de kwaliteit van de anders bevoegden die de niet-zaakvakken geven. Er
moet rekening gehouden worden met het risico van teveel wisselingen in de groep op de
pedagogische relatie tussen leerling en leraren.
Personeel 0, mogelijk spannend voor deel van de leraren, niet meer 1 eigen groep maar wel meer
flexibiliteit in takenpakket en meer mogelijkheden hen die geen eindverantwoordelijkheid (meer)
willen/aankunnen.
Benodigd: Verruiming bevoegdheden en mogelijkheid om vanuit een bestuurlijke bevoegdheid
iemand bekwaam te verklaren.

Maatregel 6 – Inzet OOP
Het ontbreken van taakdifferentiatie en onvoldoende benutten van de capaciteiten van OOP leidt tot
de inefficiënte inzet van bevoegde leraren.
Maatregel: Inzet onderwijsassistenten en/of leraarondersteuners in ondersteuning van grotere
groepen of bijvoorbeeld in unit- en leerpleinenmodel. De taak van onderwijsassistent kan als
combinatiefunctie wordt aangeboden aan de pedagogisch medewerkers van de
kinderopvang/BSO&TSO, waarmee sprake is van efficiënte inzet, doorgaande lijn en beperking van
het aantal functionarissen in relatie tot de leerlingen.
Plan slim organiseren Rotterdamse primair onderwijs, april 2020

21

Kwaliteit:
Kwaliteit 0, afhankelijk van de kwaliteit van de onderwijsassistenten en hoe de onderwijsassistenten
worden ingezet (zelfstandig in vervanging, of ondersteunend, of voor opvang om te voorkomen dat
groepen naar huis gestuurd worden).
Personeel 0, afhankelijk van inzet. Als onderwijsassistenten te veel zelfstandig worden ingezet, is dit
schadelijk voor het imago van het beroep van leraar en werkdruk-verhogend binnen teams.
Benodigd: Mogelijkheid om vanuit een bestuurlijke bevoegdheid iemand bekwaam te verklaren en
voldoende beschikbaarheid OOP. Feit is dat personeelstekorten in de kinderopvang heel snel
oplopen, doordat o.a. pedagogisch medewerkers kiezen voor sector onderwijs i.p.v. kinderopvang,
kinderopvang in uren vve per kind gaat uitbreiden en er sprake is van vraagtoename. Tegelijkertijd
kan een goede samenwerking met de kinderopvang er juist ook voor zorgen dat aantrekkelijke
combinatie-functies ontstaan voor medewerkers.

Maatregel 7 – Inzet vakleerkrachten en vakkrachten11
Te weinig leraren om het onderwijs te verzorgen aan alle leerlingen.
Maatregel: meer structurele inzet van vakleerkrachten (anders bevoegden) en vakkrachten uit het
welzijnswerk, zorg en bedrijfsleven (niet bevoegd, maar wel bekwaam) onder
eindverantwoordelijkheid van leraren. Denk hierbij bijvoorbeeld ook aan de inzet van
gedragsspecialisten, maatschappelijk werkers, jongerenwerk en de samenwerkingsverbanden12. In
dit kader kan ook gedacht worden aan samenwerking met bedrijven in het kader van hun
maatschappelijke opdracht en betrokkenheid. Bovendien ontstaat met deze manier van organiseren
ruimte voor de inzet van leraren op basis van hun talenten en ambities.
Bijlage V beschrijft de wettelijke kaders ten aanzien van de inzet van anders- en onbevoegden.
Kwaliteit:
Onderwijs +, kwaliteit op dit punt valt of staat met de kwaliteit van de professional, maar
verondersteld wordt dat deze in staat is zijn brede kennis van het onderwerp op een goede manier
over te brengen op de leerlingen (evt. is cursus pedagogiek/didactiek raadzaam). Voor leerlingen en
vo-docenten is het van toegevoegde waarde dat zij al voor de overstap van de leerlingen naar het vo
kennismaken met elkaars manier van onderwijs geven en krijgen.
Personeel +, meer diversiteit in teams, ontlasting leraar po, tijd voor leraar po voor o.a.
leerlingobservaties en eigen verdieping t.a.v. lesstof op specifiek vakgebied (leren van elkaar).
Aandachtspunt: wanneer sprake is van een onbevoegde vakkracht, is de leraar eindverantwoordelijk
en dus deels dubbele inzet = dubbele kosten.
Benodigd:
Verruiming van bevoegdheden en mogelijkheid om vanuit een bestuurlijke bevoegdheid iemand
bekwaam te verklaren. Extra financiële ruimte bij cao-verschillen zoals bij vo-po.

11

Gesignaleerd risico: Er ontstaan lange termijnverplichtingen, die enkel wenselijk zijn als we daadwerkelijk en
structureel anders willen organiseren.
12

Deze laatste kunnen ook bevoegde leraren zijn, die zich hybride inzetten over verschillende organisaties

Plan slim organiseren Rotterdamse primair onderwijs, april 2020

22

Maatregel 8 – Inzet pabo-studenten
Te weinig leraren om het onderwijs te verzorgen aan alle leerlingen.
Maatregel: Betaalde inzet van 3e en 4e jaars studenten pabo en 2e jaars deeltijdstudenten op de
scholen voor maximaal 1,5 dag per week. Belangrijk positief effect op werkdruk(beleving) wordt
bereikt door samenwerken en gedeelde verantwoordelijkheid. Tegelijkertijd doet de pabo-student
extra werkervaring op.
Kwaliteit:
Onderwijs +, intensivering van leraar-leerling-tijd, waarbij de kwaliteit van het aanbod door de
student uiteraard wel een belangrijk aandachtspunt is.
Personeel +, meer ervaring en ontwikkelmogelijkheden voor studenten gedurende de opleiding,
ondersteuning voor het vaste team. Belangrijk aandachtspunt is de voortgang van de studie van de
student. Deze verdient te allen tijde voorrang boven de extra werkzaamheden.
Benodigd: Afwegingskader i.o.m. pabo’s t.a.v. geschiktheid & studielast studenten. Risico hierbij is
dat studenten hun studie niet op tijd kunnen afmaken (toename langstudeerders) of dat ze
overbelast raken en daardoor uitvallen.

Maatregel 9 - Flexibele werk- en verloftijden
In de huidige situatie liggen werk- en verlofmomenten voor het onderwijspersoneel vrijwel volledig
vast.
Maatregel: Flexibilisering werktijden, zoals bijvoorbeeld een uitbreiding van uren van parttimers met
alleen de lesgevende tijd voor een 3e, 4e of 5e werkdag. Maar ook meer mogelijkheden tot onbetaald
verlof, verlof buiten schoolvakanties en/of verlof door inzet van duurzame inzetbaarheidsuren, verlof
inleveren voor een uitbreiding van de werktijdfactor (ook interessant in combinatie met wisselende
vakantieweken tussen groepen, scholen of wijken).
Kwaliteit:
Onderwijs 0, want meer leerkrachturen beschikbaar bij uitbreiding met lesgevende tijd, maar bij
onbetaald verlofmethode minder continuïteit voor de groep.
Personeel +, meer flexibiliteit om balans werk-privé te organiseren.
Benodigd: Flexibilisering van wetgeving rond onderwijstijd.

Maatregel 10 – Alternatieve invulling 5e dag
Te weinig leraren om het onderwijs te verzorgen aan alle leerlingen.
Maatregel: Leerlingen krijgen minder les van de bevoegde leraar po. Er zijn verschillende scenario’s
denkbaar. De meest voor de hand liggende is de 4-daagse lesweek, met ca 5,25 lesuren per dag. Op
de 5e dag werken de leraren aan ontwikkeling van de onderwijskwaliteit en professionele
ontwikkeling van het team/de leraar. De 5e dag kan voor de leerlingen anders worden georganiseerd,
Plan slim organiseren Rotterdamse primair onderwijs, april 2020

23

bijvoorbeeld met overige of verdiepende activiteiten op het gebied van sport/spel/creatieve
vakken/burgerschap/loopbaanoriëntatie/digitaal lesaanbod/persoonsvorming & socialisatie.
De onderwijstijdvrije dag kan per groep een andere dag per week zijn, waardoor
begeleiders/aanbieders van deze extra tijd de hele week kunnen worden ingezet.
Variaties op dit model:
b. Het alternatieve aanbod niet op 1 specifieke dag, maar verdeeld over de 5 dagen
c. Geen extra ontwikkeltijd voor de leraren, maar inzet in een andere groep op de 5e dag
Onderwijs +, efficiëntere inzet bevoegde leraren t.b.v. de leerlingen en de onderwijskwaliteit
verbetert door extra ontwikkeltijd voor de leraren.
Personeel variant a en b +, flexibilisering werktijden en meer ontwikkel-uren voor de leraar / het
team (verlaging werkdruk), maar bij variant c -; inzet in meerdere groepen en geen extra
ontwikkeltijd.
Benodigd: Flexibilisering van wetgeving rond onderwijstijd. Afhankelijk van de variant extra
financiële ruimte.

3. Fasering en planning
3.1 Totstandkoming plan
Dit plan richt zich op de korte termijn. Het plan is in conceptvorm aangeboden aan de minister op 27
januari 2020. Vervolgens is het op 30 en 31 januari besproken met onderwijzend personeel en
directies. De doorrekening van de verschillende maatregelen, inclusief een ophoging van het aantal
zij-instromers is op 11 februari verzonden aan Minister van Engelshoven en Minister Slob en is in de
definitieve versie van dit plan toegevoegd.
Het concept wordt tevens besproken met Rotterdamse opleidingen en andere betrokkenen. Het
wordt apart voorgelegd aan de GMR’en indien nodig aan Raad van Toezicht per bestuur. Dit zal in
maart afgerond zijn.
Aansluitend wordt gestart met de kerngroep die zich expliciet zal richten op oplossingen voor de
middellange en lange termijn. Verwacht wordt dat dit traject april 2020 wordt aangeboden aan de
ministers.

3.2 Middellange termijn
De hoogte van de tekorten en het feit dat eerder getroffen oplossingen niet hebben geleid tot een
daling van de tekorten, betekent dat we direct door moeten gaan met de verdere uitwerking die
nodig is voor de midden- en lange termijn.
Hieronder geven we reeds de volgende voorzetten voor invulling (middel-)lange termijn.
•

Vastleggen van welke medewerkers en vakkrachten wel en niet voor de groep mogen in welke
situaties. Mogelijk aanvullen met verkorte EVC-procedure (3e en 4 jaars pabo-studenten,

Plan slim organiseren Rotterdamse primair onderwijs, april 2020

24

•
•

•
•
•
•
•

onderwijsassistenten, vo- en mbo-docenten, pedagogisch medewerkers kinderopvang,
vakleerkrachten, anders bevoegden voor creatief, sport of anders).
Doorontwikkeling opleidingsscholen. Wat vraagt dit aan begeleidingscapaciteit en -structuur?
Vergroten van zij-instroomcapaciteit, door het verbeteren van de randvoorwaarden voor
besturen en zij-instromers. De doorrekening van deze maatregel is alvast meegenomen in de
financiële raming bij dit plan.
Strategisch personeelsbeleid en flexibilisering van mogelijkheden voor opscholen van
onderwijsassistenten en lerarenondersteuners.
Aantrekkelijker en eenvoudiger maken van (tijdelijke) urenuitbreiding van bevoegde leraren
inclusief de landelijke mogelijkheden voor het bieden van gratis kinderopvang.
Meer directe inzet van e-learning.
Anticiperen op effecten nieuwe cao op salaris en inzet van directeuren en adjunct-directeuren.
Doorkijk naar toekomst van ons onderwijs.

4. Consultatie
Op 30 en 31 januari zijn in Den Haag en Rotterdam de plannen ter consultatie voorgelegd aan het
onderwijzend-, onderwijsondersteunend personeel en de schoolleiders. De opbrengst van deze
consultatierondes heeft richting en accenten gegeven t.b.v. de financiële raming en de verdere
uitwerking van dit plan tot de definitieve versie.
Hieronder worden de belangrijkste uitkomsten van de consultatierondes van 30 en 31 januari met
het onderwijzend en onderwijsondersteunend personeel en schoolleiders in Rotterdam
weergegeven.

Tabel 4. Kwantitatieve analyse van uitkomsten van 30 en 31 januari '20
Aanwezig bij de aftrap in de maassilo op 30 januari
Totaal aantal deelnemers Rotterdamse scholen

2289

Reacties op maatregelen na bespreking in de teams op 31 januari

maatregel
1 Bovenschoolse coaching/begeleiding
2 Bovenformatieve benoemingen
3 Buddy scholen
4 Taakdifferentiatie en efficiëntie
5 Inzet bevoegd leraar op kernvakken
6 Inzet OOP
7 Inzet vakleerkrachten en vakkrachten
8 Inzet pabo-studenten
9 Flexibele werk- en verloftijden
10 Alternatieve invulling vijfde dag
11 Ons gouden idee
Plan slim organiseren Rotterdamse primair onderwijs, april 2020

aantal
reacties
189
169
163
182
159
179
165
169
155
166
182
25

realisatie op
korte termijn
mogelijk?
ja
nee
79%
21%
53%
47%
32%
68%
93%
7%
34%
66%
87%
13%
67%
33%
93%
7%
29%
71%
nvt
nvt
nvt
nvt

past dit op
jouw
school?
ja nee
84% 16%
36% 64%
25% 75%
95% 5%
36% 64%
98% 2%
83% 17%
94% 6%
39% 61%
nvt nvt
nvt nvt

Deze consultatieronde heeft een extra maatregel opgeleverd, welke hieronder wordt beschreven als
maatregel 11.

Maatregel 11 – Anders opleiden
Het aanbod van de huidige opleidingen sluit nog onvoldoende aan bij de gewenste situatie.
Maatregel: Flexibilisering en meer maatwerk binnen de opleidingen is gewenst. Voorbeelden die
genoemd zijn betreffen: pabo specialisatie opleiding jonge kind en oudere kind, meer stage, meer
mogelijkheden voor instroom van mbo’ers, gespecialiseerde leerkrachten.
Omdat dit een middellange termijn maatregel betreft, wordt deze ook meegenomen in het kernteam
dat aan de slag gaat met de plannen voor (middel-)lange termijn. Hierbij zijn tevens de opleidingen
betrokken.
In bijlage VI is aan de hand van een woordwolk inzichtelijk gemaakt welke kwalitatieve aanvullingen
vanuit het veld zijn meegegeven.

Plan slim organiseren Rotterdamse primair onderwijs, april 2020

26

5. Financiële raming
Bij de financiële raming van dit plan is rekening gehouden met de volgende factoren:
invoeringsmogelijkheid op de korte termijn, het aantal Rotterdamse scholen waar dit een passende
oplossing voor is en het animo voor de maatregel binnen de besturen en de teams o.a. op basis van
de veldconsultatie. In onderstaande tabel wordt de financiële raming van het plan weergegeven per
maatregel, alsmede de raming voor extra zij-instroom.
Onderstaande tabel geeft het totaaloverzicht van de raming van Rotterdam. De toelichting op de
doorrekening is toegevoegd in bijlage VII alsmede de toelichting op de financiële bijdrage via de
gemeentelijke Rotterdamse aanpak leraren.
Tabel 5

verdeling

Nr. Maatregel

Investering
totaal

A

Behoud
Maatregel 1: Bovenschoolse
1 of externe
coaching/begeleiding
Maatregel 2: Bovenformatief
2 benoemen op populaire
school
Maatregel 4:
3 Taakdifferentiatie en efficiëntie

€ 3.544.533

6 Maatregel 6: Meer inzet OOP

€ 1.605.333

B
8

C

€ 366.600

50%

€ 75.000

100%

€ 2.092.800

50% uit
werkdruk

Instroom

€ 10.872.000

Maatregel 8: Inzet PABOstudenten

€ 1.692.000

0 Zij-instroom
Beter organiseren
4 Maatregel 3: buddyscholen
Maatregel 5: Inzet bevoegd
5 leraar op kernvakken variant 1
Maatregel 7: Inzet
7 vakleerkrachten en
vakkrachten
9

Maatregel 9: Flexibele werken verloftijden

10

Maatregel 10: alternatieve
invulling vijfde dag

Besturen

Gemeente

investering
Rijk

Besturen

50%

€ 183.300

Gemeent
e

Rijk

€ 183.300

€ 75.000

50%
huisvesting
PM

€ 1.046.400

€ 1.046.400

100% van
de extra
kosten

100% uit
vacature
budget

€ 1.605.333

€ 1.692.000

€ 9.180.000

€ 4.725.000

€ 675.000

€ 3.780.000

€ 16.675.823
nvt
€ 915.600

€ 3.373.463

huisvesting
PM

100% van
de extra
kosten

Reguliere
Coördinatie 100% van
loonkosten
stedelijk
de extra
uit vacature
niveau
loonkosten
budget
evt.
organisatiek
osten

€ 915.600

€ 2.411.952

€ 12.386.760

€ 896.111

€ 12.386.760
totaal: € 10.133.652

Plan slim organiseren Rotterdamse primair onderwijs, april 2020

€ 65.400

27

€ 740.400 € 20.813.504

Bijlage I - Brochure Actieplan leraren Rotterdam

Plan slim organiseren Rotterdamse primair onderwijs, april 2020

28

Plan slim organiseren Rotterdamse primair onderwijs, april 2020

29

Plan slim organiseren Rotterdamse primair onderwijs, april 2020

30

Bijlage II - Maatregelen waar besturen al ervaring mee hebben

Kwaliteit
maatregel

korte invoeringstermijn
1

Bovenschoolse of externe coaching voor
studenten, starters & zij-instromers

2

Bovenformatief leraren aannemen op
populaire scholen

3

Solidariteit onder scholen die dichtbij elkaar
liggen

Ond.

HR

Besturen die hiermee ervaring hebben
BOOR
X

Haagse
Scholen

X

X

4 Eventmanager & reductie bijzaken school

Kind &
Onderwijs

Laurentius

Lucasstichting

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

PCBO RVKO SPOHS SCOH

X

X

X

X

X
X

X

5 Zaakvakken op vaste dagdelen
6 Inzet betaalde pabo-studenten
Inzet onderwijsassistenten en/of
leraarondersteuners

X

X

X

8 Inzet vakleerkrachten & vakkrachten

X

X

X

Inzet bevoegden po anders dan leraar
basisonderwijs

X

7

9

10 Flexibilisering werktijden

X

X

X

11 Aanblijfbonus voor pensionado’s
12 Bieden van onorthodoxe set aan ‘verleiders’
13

Inzetten ambulante mensen met bevoegdheid
leraar

X

middellange invoeringstermijn
X

14 9 dagdelen model
15 Verzuimreductie

X

Employer branding & communicatie
16
versterken
17

Inzet van andere functionarissen (unitonderwijs e.d.)

X

X

X

X

X

X

X

X

Doelgroepen duiden met korte afstand tot
geschiktheid

X

X

X

X

X

X

lange invoeringstermijn
20

Anders organiseren van onderwijssysteem
o.b.v. talenten en affiniteit

21 Kernonderwijs
22 Anders opleiden

Bron: 1e advies Platform Beter Organiseren. Bundeling van maatregelen lerarentekort PO. Juni 2019.

Plan slim organiseren Rotterdamse primair onderwijs, april 2020

31

X

X
X

X

18 Inzet van studenten van universiteiten of vo
19

X

X

Bijlage III - Bovenbestuurlijke afspraken Rotterdam

Plan slim organiseren Rotterdamse primair onderwijs, april 2020

32

Bijlage IV - Nood breekt wet (oktober 2019)
Ter inleiding
De cijfers betreffende het lerarentekort binnen de G5 tonen een zorgwekkende en acute situatie. De aangesloten schoolbesturen ontkomen er niet aan
crashscenario’s te schetsen van noodmaatregelen die op zeer korte termijn zullen moeten worden genomen.
In onderstaand schema worden deze geschetst, alsmede de risico’s, de mate waarin de wet en/of cao wordt overtreden en eventuele aandachtspunten.
Maatregelen kortdurende
vervanging < max 2 wk

Risico’s

Overtreding

Aandachtspunten

Inzet van anders bevoegden
(vakleerkrachten of specialisten) in andere dan de eigen
vakken of als groepsleerkracht

Kwaliteitsverlies & vergroten
kansenongelijkheid

Onbevoegd gegeven lessen WPO
Art. 3 & 32

Slecht werkgeverschap waardoor
imago van het onderwijs & het
beroep verder daalt, werkdruk
stijgt, lerarentekort groeit

Vervangers inzetten via uitzendbureaus waarvan bevoegdheid veelal niet gewaarborgd is1

Kwaliteitsverlies & vergroten
kansenongelijkheid

Onbevoegd gegeven lessen WPO
Art. 3 & 32

Inzetten van benoembaren,
nog onbevoegd (2e, 3e, 4e jaars
studenten/LIO-ers/stagiaires)
voor onderwijstaken

Kwaliteitsverlies & vergroten
kansenongelijkheid, verhoogde kans studieuitval/studievertraging waardoor tekort groeit

Onbevoegd gegeven lessen WPO
Art. 3 & 32

Onbevoegde vervangers inzetten via invalpool of uitzendbureaus

Kwaliteitsverlies & vergroten
kansenongelijkheid

Onbevoegd gegeven lessen WPO
Art. 3 & 32

Plan slim organiseren Rotterdamse primair onderwijs, april 2020

33

Juridische risico's

Zelfstandig inzetten onbevoegden
zonder supervisie is minst wenselijk.
Medewerkers in opleiding gaan boven inzetten onbevoegden. In geval
van nood is toelaatbaar dat onbeExtra druk op het team & onrevoegden instructie geven bij vakken
delijke beloning t.o.v. zittend
personeel (scheefgroei). Demoti- buiten het kerncurriculum. Bij vakvatie zittend personeel, waardoor ken binnen het kerncurriculum kunverhoogde uitstroom en leraren- nen zij begeleiding geven. Leraartekort groeit. Verzekering & onei- ondersteuners en onderwijsassistengenlijk gebruik collectieve midde- ten kunnen inspringen in samenwerking met bevoegde leerkracht. Belen.
langrijk is dat elke medewerker een
Slecht werkgeverschap en verho- VOG heeft.
ging werksdruk binnen een team
Civielrechtelijk gaat het in alle gevallen om de vraag naar de onderVerzekering & oneigenlijk gebruik wijskwaliteit. Schadevergoedingsvorderingen zullen veelal stranden
collectieve middelen & onredelijke beloning tov zittend persoop het niet kunnen aantonen van
neel (scheefgroei)

Inzetten van onbevoegde medewerkers waardoor ze
hun eigen taak niet kunnen uitvoeren
(IB2/directie**/studenten/onderwijsassistent, leraarondersteuner/pedagogisch medewerkers)

Kwaliteitsverlies & vergroten
kansenongelijkheid, overige
taken (zorg, coaching starters, schoolleiderschap etc)
komen onder druk

Onbevoegd gegeven lessen WPO
Art. 3 & 32

Inzetten van onbevoegde vrijwilligers (bijvoorbeeld ouders)
voor opvang/toezicht

Ernstig kwaliteitsverlies &
vergroten kansenongelijkheid. Klachten toename van
ouders m.a.g. werkdrukstijging & imagoschade.

Onderwijstijd WPO Art. 8

Slecht werkgeverschap, werkdruk schade en causaal verband. 'Nakostijgt, welbevinden daalt, motiva- mingsvorderingen' hebben mogetie & duurzame inzetbaarheid
lijk meer kans van slagen, tenzij
(incl. schoolleiders) neemt af
nakoming al dan niet tijdelijk of
blijvend onmogelijk is of er een
onevenredig hoge investering vanuit Lucas Onderwijs tegenover zou
staan.
Verzekering, VOG, AVG,
belangenverstrengeling, gezagsBij opvang / toezicht door vrijwilverhouding
ligers gaat het niet om (onbevoegd)
lesgeven. Wel onderwijstijd in de
gaten houden.
Risico op gezagsverhouding is arbeidsrechtelijk niet relevant wanneer de vrijwilligers geen betaling
ontvangen.

Leerlingen naar huis met dusdanige regelmaat dat wettelijk
aantal onderwijsuren niet
wordt gehaald

Ernstig kwaliteitsverlies &
vergroten kansenongelijkheid. Klachten toename ouders m.a.g.

Onderwijstijd WPO Art. 8

Als onderwijstijd niet wordt (in)gehaald, is naar huis sturen onrechtmatig en ultimum remedium.
Leerlingen/ouders worden in deze
optie in aanzienlijke mate 'geholpen'
in hun bewijspositie dat de kwaliteit
van het onderwijs ontoereikend is.

werkdrukstijging & imagoschade.

Plan slim organiseren Rotterdamse primair onderwijs, april 2020

Melding absentie bij leerplicht.
Afspraken met organisatie dagopvang/BSO

34

Maatregelen vacatures &
langdurende vervanging

Risico’s

Overtreding

Aandachtspunten

Juridische risico's

Deel van onderwijstijd in elearning (conform vo)

Mogelijk kwaliteitsverlies
en/of onvoldoende controle
op begrip leerling

WPO Art. 4

In po is e-learning formeel geen
onderwijstijd in vo wel. Op het
moment nog onvoldoende lesstof
beschikbaar voor digitaal aanbod. Scholing leraar.

Volgens artikel 31a lid 3 sub b
WPO hebben leraren zeggenschap over de wijze waarop de
lesstof wordt aangeboden en de
middelen die daarbij worden
gebruikt. Heeft daarom de
voorkeur boven naar huis sturen of alleen maar onbevoegden voor de klas. Veiligheid en
kwaliteit in oog houden.

Meerdere groepen worden geleid door onderwijsassistenten
en leraarondersteuners onder
verantwoordelijkheid van 1 bevoegde leraar.

Kwaliteitsverlies & vergroten
kansenongelijkheid, overbelasting OOPers

Onbevoegd gegeven lessen WPO
Art. 3 & 32

Leerlingen verdelen over de
groepen of klassen samenvoegen

Overbelasting collega’s Kwaliteitsverlies & vergroten
kansenongelijkheid

-

In hoeverre kan leerkracht zijn
verantwoordelijkheid nog nemen?
Buitenactiviteiten onmogelijk (lopen naar gym etc). Verzekering:
groepsgrootte per leraar?
Onbeperkte groepsgrootte is mogelijk (geen wettelijk ratio leerkracht:leerling). Ruimte lokalen
vormt wel beperking. Geen collegiale consultatiemogelijkheden.

Vraag of het praktisch uitvoerbaar is
en meetelt voor onderwijstijd: onduidelijk!
In noodgevallen toelaatbaar (zie
hiervoor), mits tijdelijk en met zorg
voor veiligheid en onderwijskwaliteit.

Voor de Inspectie toelaatbaar, mits
onderwijskwaliteit goed blijft.
Ouders zouden bij het samenvoegen
van klassen nakoming van onderwijskwaliteit kunnen vorderen.
Gelet op het voorkomen van overbelasting van leraren, is het voor
langere duur samenvoegen van

Plan slim organiseren Rotterdamse primair onderwijs, april 2020

35

groepen onwenselijk en leidt dit mogelijk tot hogere verzuimkosten en
aansprakelijkheid.
Vakantiespreiding leerlingen
door schooltijden verruiming,
minder vakantieverlof leraren
met evt. ophogen wtf naar 1.2

Werkdruk, imago, aantrekkelijkheid beroep

Regeling vaststelling schoolvakanties 2016-2019, WPO Art 15
2e lid

Geen wettelijke experimenteerruimte voor iedere school beschikbaar. Verruiming hiervan
wordt met klem geadviseerd

Experimenteerruimte buiten Regeling schoolvakanties staat thans enkel open voor huidige scholen in experiment. Wettelijke mogelijkheden
worden wel verruimd (maar duurt
nog paar jaar).
Onder de huidige CAO PO niet mogelijk.

Groepen over scholen heen samenvoegen (vb 2 groepen 4
van 2 scholen samenvoegen)

Bekostiging stagneert op
school waar groep verdwijnt

De andere school heeft geen
doorgaande leerlijn meer en dus
bekostigingsprobleem Art. 8 lid 1

Onderwijskundig concept, methode-gebruik, imago school en
onderwijs. Belangstelling voor de
school neemt af, effect op welbevinden leerlingen en ouders

Voor de Inspectie toelaatbaar,
mits onderwijskwaliteit goed
blijft.
Heeft wel consequentie voor
bekostiging op grond van artikel 69 lid 1 WPO. Geen doorgaande leerlijn.

Verminderen verplichte 7520
lesuren over 8 schooljaren

Kwaliteitsverlies & vergroten
kansenongelijkheid

WPO Art. 8

Lesmethodes zijn op dit moment
ingericht op de verplichte onderwijstijd.

Vierdaagse schoolweek

Kwaliteitsverlies & vergroten
kansenongelijkheid.
Onderwijstijd wordt niet meer
gehaald

Artikel 8 lid 9 sub b ten 2e

Roostering. Vrije dag per groep
rouleert om voldoende leraren
beschikbaar te hebben. Pedagogische relatie leraar-leerling onder druk

Als onderwijstijd niet wordt (in)gehaald, is naar huis sturen onrechtmatig en ultimum remedium. Stuur
een klas alleen naar huis als er echt
geen andere oplossing denkbaar is.
Vaker dan 7 weken per jaar 4weekse schoolweek is onrechtmatig.
Let op onderwijskwaliteit.
Leerlingen/ouders worden in deze
optie in aanzienlijke mate 'geholpen'
in hun bewijspositie dat de kwaliteit
van het onderwijs ontoereikend is.

Plan slim organiseren Rotterdamse primair onderwijs, april 2020

36

Bao pas vanaf leerplichtige
leeftijd, voorschoolse periode
tot 5 jaar

Kwaliteitsverlies & vergroten
kansenongelijkheid

WPO Art. 8 lid 9 (wringt met
leerplichtwet)

Staat haaks op ontwikkelingen
kindcentra en VVE

Toelaatbaar op grond van Leerplichtwet, omdat de leerplicht op
grond van artikel 3 pas geldt vanaf
5 jaar. WPO gaat wel uit van 8 jaren
basisonderwijs (bijvoorbeeld in artikel 8 lid 9).

Opheffen van een groep

Bij groep 8 probleem geen
eindtoetsresultaten.
Kwaliteitsverlies & vergroten
kansenongelijkheid.

De school heeft geen doorgaande leerlijn meer, bekostigingsprobleem Art. 8 lid 1

Doorgaande lijn vertroebelt. Extra aandachtspunt bij groep 8
want eindtoetsresultaten school.

Wettelijk is dit toegestaan. Heeft
wel consequentie voor bekostiging.
Geen doorgaande leerlijn. Samenvoegen groepen heeft de voorkeur.

Keuze maken in welke vakken
Leerlingen missen deel van
WPO Art. 9
niet meer gegeven worden op
curriculum. Kwaliteitsverlies &
basis van samenstelling team & vergroten kansenongelijkheid
mogelijkheden beschikbare medewerkers

Aansluiting met vo onder druk.

Verplichte inhoud onderwijs in artikel 9 lid 1 en 2 WPO. Vakken niet
meer geven is onwenselijk.
Indeling / tijdsbesteding is vrijheid
school. Vakken mogen in samenhang gegeven worden. Dus mogelijkheid te minderen of schuiven met
vakken.

Leraar draait in ploegendienst
2 groepen per dag en geeft
nog enkel les

Imago leraarschap, vitaliteit en
duurzame inzetbaarheid, slecht
werkgeverschap, uitholling vak,
demotivatie leraar

Gelet op de CAO PO is dit waarschijnlijk niet te realiseren. Daarnaast onwenselijk gelet op voorkomen overbelasting leraren.

Werkdruk stijgt enorm, onvoldoende kwaliteit door onvoldoende lesvoorbereiding &
nawerk & professionalisering
& administratie.

Leraren meer lesgevende tijd dan
toegestaan, aantal rechten vastgelegd in CAO wordt schade aangedaan (bv. Uren professionaliseren DI uren, 35% voorbereiden /nawerk), Art. 2.10 cao-po

Plan slim organiseren Rotterdamse primair onderwijs, april 2020

37

Bijlage V - Wettelijke kaders ten aanzien van bevoegdheid
Bron: https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/werken-in-hetonderwijs/documenten/publicaties/2018/11/08/handreiking-lerarentekort-primair-onderwijs-po
1. Zij-instromers in het beroep
Zelfstandig lesgeven toegestaan: ja
Mensen met een ho-diploma die leraar in het primair onderwijs willen worden, komen mogelijk in
aanmerking voor het traject zij-instroom in het beroep. Uitgangspunt hierbij is dat de zij-instromer
meteen voor de klas staat en binnen twee jaar zijn bevoegdheid haalt. Voordat iemand aan het zijinstroomtraject kan beginnen, moet een geschiktheidsonderzoek met goed gevolg zijn afgerond.
Vervolgens kan de zij-instromer in dienst treden bij een po-bestuur en sluiten de zij-instromer, het
schoolbestuur waar de zij-instromer in dienst is en de lerarenopleiding een scholings- en
begeleidingsovereenkomst. De zij-instromer kan vervolgens voor maximaal twee jaar als leraar
worden benoemd of aangesteld en moet in deze tijd zijn bekwaamheidsonderzoek afronden,
waarmee bij zijn ho-getuigschrift krijgt en bevoegd wordt.

2. Leraren in opleiding (LIO’s)
Zelfstandig lesgeven toegestaan: ja
Leraren in opleiding (LIO’s) mogen zelfstandig lesgeven als ze minimaal 180 studiepunten hebben
behaald, of dat binnen 4 weken gaan doen. Een LIO als bedoeld in de wet heeft een (tijdelijk)
arbeidscontract, een salaris ter hoogte van 50% van het startsalaris van de leraar en mag – onder
begeleiding – wel alle taken van de leraar vervullen. Er is een overeenkomst nodig tussen de student
en een bestuur, waarin onder andere staat onder de verantwoordelijkheid van welke bevoegde
leraar de student werkt. Deze inzet is alleen toegestaan binnen een tijdelijk dienstverband dat in
totaal niet meer uren omvat dan de duur die overeenkomt met een volledig dienstverband van 5
maanden.

3. Pabo-studenten met een ho-diploma
Zelfstandig lesgeven toegestaan: onder specifieke voorwaarden
Studenten van de (deeltijd) pabo komen in aanmerking om als zij-instromer tijdens de opleiding al als
leraar te gaan werken. Dit zal mogelijk worden wanneer zij reeds beschikken over een ho-diploma en
een aantal mijlpalen hebben behaald in de (deeltijd) pabo. De mijlpalen waaraan de student moet
voldoen, worden begin 2019 bekend gemaakt. Ze zijn equivalent aan het geschiktheidsonderzoek
Plan slim organiseren primair onderwijs Rotterdam - 2020

38

voor zijinstromers in beroep. Als de student de mijlpalen heeft gehaald en er is een bestuur dat de
student wil aannemen, sluiten de student, het schoolbestuur waar de student in dienst treedt en de
lerarenopleiding een scholings- en begeleidingsovereenkomst. De student kan vervolgens voor
maximaal 2 jaar als leraar worden aangesteld en moet in die tijd dan ook de (deeltijd) pabo afronden
– dit mogelijk in aangepaste vorm, als vastgelegd in de scholings- en begeleidingsovereenkomst.

4. Leraren met een vo-bevoegdheid
Zelfstandig lesgeven toegestaan: ja, als vakleraar
Iemand met een diploma op basis van de Wet op hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek,
waarmee een bevoegdheid voor een bepaald vak in het vo wordt aangetoond, mag dit vak bevoegd
in het po geven. Voorwaarde is dat het vak min of meer overeenkomt met het vak in het po. Zo kan
iemand met een vo-bevoegdheid wiskunde rekenen geven in het po. Het bestuur is verantwoordelijk
voor het besluit voor welk vak een leraar met een vo-bevoegdheid wordt ingezet.

5. Onderwijsondersteunend personeel
(o.a. onderwijsassistenten, klassenassistenten en leraarondersteuners)
Zelfstandig lesgeven toegestaan: nee
Onderwijsondersteunend personeel kan onderwijsinhoudelijke taken verrichten, leerlingen
begeleiden bij het zelfstandig werken, of groepjes leerlingen begeleiden op aanwijzing en onder
verantwoordelijkheid van de bevoegde leraar. Onderwijsondersteuners mogen niet zelfstandig
instructie geven, of langere tijd zelfstandig, zonder bevoegde leerkracht, voor de klas staan.

6. Pabo-studenten
Zelfstandig lesgeven toegestaan: nee
Pabo-studenten mogen niet zelfstandig lesgeven op een basisschool: zij zijn immers nog niet
bevoegd. Zij mogen wel, als onderdeel van hun opleiding, tijdens stages ervaring opdoen. Hierbij is
altijd een bevoegde leerkracht betrokken, die eindverantwoordelijk is voor de klas. Pabo-studenten
die nog niet als LIO zijn benoemd of aangesteld, mogen nog niet onbegeleid voor de klas. Zij mogen
in overleg met de verantwoordelijke bevoegde leerkracht tijdens hun stage wel onderdelen van de
dag zelfstandig uitvoeren, en zij mogen ook ondersteunende werkzaamheden verrichten,
bijvoorbeeld als onderwijsassistent of lerarenondersteuner.
Plan slim organiseren primair onderwijs Rotterdam - 2020

39

Toevoeging uit andere bron (inspectie):
7. Hybride docentschap
Zelfstandig lesgeven toegestaan: ja, tot maximaal 4 uur per week
Gastdocenten mogen in een specifiek vak (dat kan variëren van geschiedenis tot muziek en drama)
lesgeven in het primair onderwijs. Indien een dergelijke docent maximaal 4 uur per week lesgeeft, is
geen onderwijsbevoegdheid nodig.

Plan slim organiseren primair onderwijs Rotterdam - 2020

40

Bijlage VI Woordwolk De gouden ideeën van de consultatieronde

Bron: analyse gemaakt door The Next school, op basis van 182 antwoorden

Plan slim organiseren primair onderwijs Rotterdam - 2020

41

Bijlage VII Financiële doorrekening
Financiële raming plannen primair onderwijs Den Haag en Rotterdam
11 FEBRUARI 2020

1. Inleiding:
Op 27 januari 2020 zijn de conceptplannen van Den Haag en Rotterdam aangeboden aan de minister.
Daarbij is aangegeven dat z.s.m. de financiële raming van het geheel zou worden ingediend. Op 30 en
31 januari hebben in Den Haag en Rotterdam zijn de plannen ter consultatie voorgelegd aan het
onderwijzend en onderwijsondersteunend personeel en de schoolleiders. De opbrengst van deze
consultatierondes geeft richting en accenten aan de financiële raming en de verdere uitwerking van
de plannen. Bij de raming is rekening gehouden met de volgende factoren: invoeringsmogelijkheid op
de korte termijn, het aantal scholen waar dit een passende oplossing voor is en het animo voor de
maatregel binnen de besturen en de teams (o.a. op basis van de veldconsultatie op 30 en 31 januari
waaraan ruim 2300 leraren, onderwijsondersteuners en schoolleiders deelnamen).
De 10 maatregelen uit het plan van Den Haag en Rotterdam richten zich op de korte termijn en het
behoud en de verbetering van kwaliteit van onderwijs en kwaliteit van het beroep van de leraar. Ze
zijn onderverdeeld in onderstaande 3 thema’s:
A. behoud van leraren
B. instroom van leraren
C. beter organiseren t.b.v. de kwaliteit van het onderwijs en het beroep van leraar
In het vervolg op deze plannen voor de korte termijn zal door een 3e kernteam dat bestaat uit
experts uit de steden Amsterdam, Den Haag, Rotterdam en Utrecht een plan worden ontwikkeld
voor de aanpak voor de middellange en lange termijn. De huidige doorrekening ziet slechts op de
noodzakelijke maatregelen voor de korte termijn.
In onderstaande tabellen worden achtereenvolgens de financiële raming van Den Haag en de
financiële raming van Rotterdam weergegeven per maatregel en de raming voor extra zij-instroom.
Alsmede worden kort de investeringen toegelicht welke op gemeentelijk niveau reeds plaatsvinden.

Plan slim organiseren primair onderwijs Rotterdam - 2020

42

2. Toelichting kostenraming Rotterdam en Den Haag per maatregel
In alle doorrekeningen is een raming gemaakt van de kosten per jaar. Het is belangrijk hierbij te
benadrukken dat deze maatregelen meerdere jaren nodig zullen zijn.

A. Maatregelen ter behoud van leraren
Maatregel 1 - Bovenschoolse of externe coaching/begeleiding
Uitkomst consultatieronde: 84% voor deze maatregel
Bij deze maatregel gaat het om de loonkosten van de begeleider/coach.
We gaan uit van 1 dagdeel coaching per 2 weken per starter13. De kosten van de coach zijn
gelijkgesteld aan de gemiddelde loonkosten van een ervaren leraar (L10-15 = 78.000 euro per jaar op
basis van fulltime)
Tabel A.1: Raming bovenschoolse of externe coaching/begeleiding

Stad
Den Haag
Rotterdam

Nieuwe instroom,
waarvan 85%
startend in het
coachings/begeleidingskosten
beroep
per starter per jaar
totaal per stad
131
€ 1.950
€ 255.450
188
€ 1.950
€ 366.600

Maatregel 2: Bovenformatief benoemen op populaire school
Uitkomst consultatieronde: 36% voor deze maatregel
Bij deze maatregel gaat het om extra kosten die gekoppeld zijn aan de leraar die tijdelijk wil gaan
werken op een andere school.
Bij de berekening is uitgegaan van een eenmalige gratificatie, omdat dit het meest waarschijnlijk is. In
een enkel geval zal een bonustrede worden toegekend. De kosten hiervoor liggen hoger, want er is
een langjarig effect. De keuze hiervoor ligt echter bij het bestuur.
Tabel A.2: Raming bovenformatief benoemen

aantal per jaar
Den Haag
Rotterdam

gratificatie (bruto)
10
15

totaal per stad
5.000
5.000

50.000
75.000

13

We bedoelen: bevoegde leraar startend in het beroep. Deze begeleiding is uiteraard minder intensief en
kostbaar dan de begeleiding voor de zij-instromers.

Plan slim organiseren primair onderwijs Rotterdam - 2020

43

Maatregel 4 Taakdifferentiatie en - efficiëntie
Uitkomst consultatieronde: 95% voor deze maatregel
Bij deze maatregel gaat het om onderdelen die geen meerkosten hebben, maar ook om onderdelen
die vragen om taakdifferentiatie waarvoor – niet bevoegde leraren- taken kunnen overnemen. Denk
aan de eventmanager. In Rotterdam en Den Haag zijn hier ervaringen mee opgedaan.
Tabel A.4: Raming taakdifferentiatie en -efficiëntie

Kosten eventmanager o.b.v. schaal 4 caopo, 0,2 fte

€ 9.600

Uit subsidie werkdruk vermindering. Echter deze
middelen zijn met name op achterstandsscholen
Subsidie rijk
(ruim 50% van het totale aantal) op andere wijze
ingezet vanwege effect herverdeling
onderwijsachterstandsgelden.
14
Den Haag 50% van de scholen
€ 748.800
Rotterdam 50% van de scholen (incl. (v)so)
€ 1.046.400
Maatregel 6 – meer inzet OOP
Uitkomst consultatieronde: 98% voor deze maatregel
Inzet onderwijsassistenten en/of leraarondersteuners in ondersteuning van grotere groepen of
bijvoorbeeld in unit- en leerpleinenmodel. De taak van onderwijsassistent kan als combinatiefunctie
worden aangeboden aan de pedagogisch medewerkers van de kinderopvang/BSO&TSO, waarmee
sprake is van efficiënte inzet, doorgaande lijn en beperking van het aantal functionarissen in relatie
tot de leerlingen.
In onderstaand financieel model is het vergroten van de groepen met ondersteuning van een
onderwijsassistent doorgerekend. Daarbij is uitgegaan van een groepsgrootte van 37 leerlingen per
groep (dwz: 3 groepen met 24,5 ll worden samengevoegd tot 2 groepen van 37 ll met een fulltime
onderwijsondersteuner naast iedere leerkracht).
Het verschil in kosten bestaat uit het verschil tussen het loonkosten van de 3e leerkracht en de som
van de loonkosten van de 2 fulltime onderwijsassistenten. Beperking t.a.v. de mogelijkheden van
deze maatregel: het verhogen van de groepsgrootte m.b.v. inzet fulltime ondersteuner kan niet in
groepen met veel zorgleerlingen en moet bovendien worden gemaximeerd op een groepsgrootte

14

Aantal scholen Den Haag: 156, aantal scholen Rotterdam (incl. so) 218.

Plan slim organiseren primair onderwijs Rotterdam - 2020

44

van 38 leerlingen omwille van de onderwijskwaliteit en de kwaliteit van het beroep van de leraar en
de onderwijsondersteuner.
Tabel A.6: Raming meer inzet OOP

Extra kosten bij samenvoegen 3 groepen naar 2 + inzet 2x fulltime OOP
Loonkosten 3 leraren
Loonkosten 2 leraren + 2 OOPers
verschil
Den Haag (obv 1x samenvoegen op 33% v/d scholen)
Rotterdam (obv 1x samenvoegen op 33% v/d scholen)

€ 204.000
€ 232.000
€ 28.000
€ 1.441.000
€ 2.014.320

B. Maatregelen ten behoeve van instroom van leraren
Maatregel 8: Inzet Pabo-studenten
Uitkomst consultatieronde: 94% voor deze maatregel
We gaan op basis van huidige ervaringen bij de berekening uit van de 3e en 4e jaars pabostudenten
waarvan ca. 50% deelneemt aan dit project, voor gemiddeld 0,2000 fte in een aanstelling als
onderwijsassistent in schaal 4.1 (45.000 per jaar bij fulltime).
Tabel B.8: Raming inzet Pabo-studenten

Stad
Den Haag
Rotterdam

50% van de 3e en
4e jaars
pabostudenten
Kosten per jaar per student totaal per stad
131
€ 9.000
€ 1.179.000
188
€ 9.000
€ 1.692.000

Plan slim organiseren primair onderwijs Rotterdam - 2020

45

Maatregel Zij-instroom:
Onderstaande tabel geeft een globaal overzicht kosten per zij-instromer per traject (2 jr) en per jaar.
Tabel B.zij-instroom.1: Opbouw kosten per zij-instromer

Kosten
Opleiding
- Werving
- Studiemateriaal
- Reiskosten
- Assessment
Werkplekbegeleiding
(coach obv 1 dagdeel/week)
Personeelskosten

Subsidie rijk
Subsidie gemeente
Totalen per traject (2 jr)
Totaal per jaar Den Haag
Totaal per jaar Rotterdam

Baten obv 2 jr

Netto
kosten

22.000

10.000
124.00015

€ 156.000,-

€ 40.00016
De loonwaarde van een zij-instromer is
na de 1e 6 maanden vergelijkbaar met
die van een onderwijsassistent voor 4
dagen per week inzetbaar.
€ 30.00017
Het laatste half jaar is zij-instromer
‘regulier’ formatief inzetbaar
€ 20.000,€ 10.000,- 18
€ 100.000,-

€ 56.000,€ 28.000,€ 28.000,-

Vraag naar zij-instromers
- In schooljaar 2019-2020 zijn in Rotterdam 92, in Den Haag ongeveer 80 zij-instromers gestart.
- Er is voldoende aanbod van geschikte zij-instroom kandidaten. Het is daarom mogelijk (en
gewenst) om een groter deel van alle vacatures te vervullen met zij-instromers. Zeker omdat de
komende tijd het aantal vacatures alleen maar zal toenemen.

15

Gemiddelde personeelslasten per zij-instromer per jaar zijn ongeveer € 62.000,-; de kosten zijn voor een
periode van twee jaar
16
Gemiddelde personeelslasten per onderwijsassistent zijn per jaar ongeveer € 50.000,- * 0,8 fte = €40.000,per jaar.
17
Gemiddelde personeelslasten per leraar per half jaar obv 0.8 fte zijn ongeveer € 30.000,-;
18
Voor Rotterdam geldt dat de gemeente 5.000 euro per jaar per zij-instromer subsidieert.

Plan slim organiseren primair onderwijs Rotterdam - 2020

46

Echter: zonder extra financiën kunnen besturen de kosten van het opleiden van zij-instromers niet
dragen en zeker niet verhogen. De kosten lopen dusdanig op dat de financiële positie van besturen
wordt aangetast - gezonde bedrijfsvoering komt in gevaar. De bestuurlijke kosten voor de huidige zijinstromers worden veelal gefinancierd vanuit de reserves van de schoolbesturen, nu de meeste
schoolbesturen zijn geconfronteerd met een daling van de lumpsum o.b.v. de nieuwe
gewichtenregeling. Dit is niet langer houdbaar.
In onderstaande raming voor de zij-instroom is uitgegaan van een groeipotentieel van 50% per
stad19:
Tabel B.zij-instroom.2: Raming zij-instroom

Den Haag
Rotterdam

Situatie 2019-2020
+/- 80
+/- 90

Mogelijke groei 2020-2021
40
45

Totaal
120
135

Kosten
€ 3.360.000
€ 3.780.000

C. Maatregelen ten behoeve van vernieuwing
Maatregel 3: Buddyscholen
Uitkomst consultatieronde: 25% voor deze maatregel
De kosten m.b.t. deze maatregel zijn verwaarloosbaar.
Maatregel 5 Inzet bevoegd leraar op kernvakken
Uitkomst consultatieronde: 36% voor deze maatregel
Bij deze maatregel gaat het om anders organiseren van onderwijs, waarbij verantwoordelijkheden
worden verdeeld tussen bevoegde en anders/onbevoegde leraren. De 2e variant is kostenneutraal,
de 1e variant kent een extra kostenpost, namelijk het verschil in salaris tussen 1 leraar en 2
onderwijsassistenten = ca € 28.000. Hiermee zijn 4 groepen bemand (met 3 leraren en 2 OOPers).20
Tabel C.5: Raming inzet bevoegd leraar op kernvakken

Kosten
Verschil loonkosten 2x
onderwijsassistent versus 1 leraar

Toelichting

€ 28.000

19

Let op: deze claim ligt bovenop de subsidie van 10.000 euro van OCW die reeds per zij-instromer per jaar
geldt.
20
Let op: voor de middellange en lange termijn zal deze maatregel worden uitgebreid naar leerpleinen e.d.
waardoor ook rekening zal moeten worden gehouden met gebouwaanpassingen.

Plan slim organiseren primair onderwijs Rotterdam - 2020

47

Aanpassing fysieke ruimtes

PM

Totaal per 4 groepen
Den Haag (obv 15% v/d scholen)
Rotterdam (obv 15% v/d scholen)

€ 28.000
€655.200
€ 915.600

voor de middellange en lange termijn
zal deze maatregel worden uitgebreid
naar leerpleinen e.d. waardoor ook
rekening zal moeten worden gehouden
met gebouwaanpassingen.

Maatregel 7: Inzet vakleerkrachten en vakkrachten
Uitkomst consultatieronde: 83% voor deze maatregel
Bij het inzetten van deze maatregel gaat het om inzetten van ander personeel (vakleerkrachten en
vakkrachten). Een deel van dit personeel zal btw plichtig zijn. Een deel van dit personeel kent een
andere cao (cao vo-mbo) waarbij de salarissen hoger liggen.
Omdat het gaat om korte- en middellange termijn oplossingen zullen de besturen deze mensen niet
direct vaste contracten aanbieden, maar veelal werken op detacheringsbasis of ZZP. Rotterdam heeft
binnen de POVO-pilot met het LMC en met subsidie vanuit het arbeidsmarktplatform po ervaring
met deze maatregel en de bijkomende kosten. Aanvraag voor 15%, gezien beperkte beschikbaarheid
vo-docenten en ZZPers met passende bevoegdheid voor po.
Tabel C.7: Raming inzet vakleerkrachten en vakkrachten

A. Berekening kosten po-vo project obv 1 fte per school (obv gem. voor schoolsoort groep 1&2
vo)
gpl21 vo
€ 89.784
gpl po
€ 73.760
verschil gpl po - gpl vo per fte
€ 16.024
Projectleiding stedelijk per fte
€ 2.000
Coördinatiekosten per school
€ 5.000
Totaal povo per school per fte

€ 23.024

B. Berekening verschil gpl po docent en ZZP vakdocent obv 1 fte per school
ZZP obv 60,- per uur * 36 lesuur incl.
voorbereidingstijd * 40 wk, incl. 21% btw
21

€ 104.544

GPL = gemiddelde personele last

Plan slim organiseren primair onderwijs Rotterdam - 2020

48

gpl po
Verschil ZZP-GPL po
Coördinatiekosten per school

€ 73.760
€ 30.784
€ 5.000
€ 35.784

Gemiddelde van A en B per fte per school obv 50% ZZP-50% povo
Den Haag 15% van de scholen
Rotterdam 15% van de scholen (incl. (v)so)

€ 29.404
€ 688.054
€ 961.511

Maatregel 9: Flexibele werk- en verloftijden
Uitkomst consultatieronde: 39% voor deze maatregel
De kosten m.b.t. deze maatregel zijn verwaarloosbaar.

Maatregel 10: Alternatieve invulling
Uitkomst consultatieronde: 50% voor deze maatregel (o.b.v. interpretatie kwalitatieve feedback)
Leerlingen krijgen minder les van de bevoegde leraar po. Er zijn verschillende scenario’s denkbaar. De
meest voor de hand liggende is:
a. De 4-daagse lesweek, met ca 5,25 lesuren per dag. Op de 5e dag werken de leraren aan
ontwikkeling van de onderwijskwaliteit en professionele ontwikkeling van het team/de leraar. De 5e
dag kan voor de leerlingen anders worden georganiseerd, bijvoorbeeld met overige of verdiepende
activiteiten op het gebied van sport/spel/creatieve vakken/burgerschap/loopbaanoriëntatie/digitaal
lesaanbod/persoonsvorming & socialisatie.
De onderwijstijdvrije dag kan per groep een andere dag per week zijn, waardoor
begeleiders/aanbieders van deze extra tijd de hele week kunnen worden ingezet.
b. Het alternatieve aanbod niet op 1 specifieke dag, maar verdeeld over de 5 dagen.
We gaan uit van 20% van de scholen, om te kunnen starten in achterstandswijken. Onderzocht moet
worden in hoeverre gemeenten hieraan kunnen bijdragen (conform Amsterdam).
Tabel C.10.1: Raming alternatieve invulling variant a en b Den Haag

Plan slim organiseren primair onderwijs Rotterdam - 2020

49

Kosten variant a & b per school (gem 347 lln22), tbv betere onderwijskwaliteit & aantrekkelijkheid
beroep
Personele kosten 5e dag, gebaseerd op 3,5 uur * 6 euro

€ 291.480

Coördinatiekosten per school23 gebaseerd op ervaring Rotterdam met
dagprogrammering

€ 19.500

Den Haag 20% van de scholen

€ 310.980
€ 9.702.576

Tabel C.10.2: Raming alternatieve invulling variant a en b Rotterdam

Kosten variant a & b per school (gem 315 lln), tbv betere onderwijskwaliteit & aantrekkelijkheid
beroep
personele kosten 5e dag, gebaseerd op 3,5 uur * 6 euro

€ 264.600

Coördinatiekosten per school, gebaseerd op ervaring Rotterdam met
dagprogrammering

€ 19.500

Rotterdam 20% van de scholen

€ 284.100
€ 12.386.760

c. Geen extra ontwikkeltijd voor de leraren, maar inzet in een andere groep op de 5e dag.
Uitkomst consultatieronde: geen draagvlak voor deze maatregel, vanwege negatief effect op de
kwaliteit van het onderwijs en de kwaliteit van het beroep.
Omdat hiervoor geen draagvlak bestaat is besloten af te zien van deze maatregel, daar deze tot
gevolg zou hebben dat de aantrekkelijkheid van het werken in de stad nog verder daalt t.o.v. het
werken in de omliggende gebieden.

3. Toelichting bijdrage gemeente Rotterdam aanpak lerarentekort

22

Gemiddelde schoolgrootte po: Rotterdam: 315 lln, Den Haag: 347 lln, Amsterdam: 295 lln. Bron:

https://app.powerbi.com/view?r=eyJrIjoiMDBhMDg0MTYtZDJiZC00MWQxLWFhOGUtYmI1NDMxMT
BjOTg2IiwidCI6IjQwZmJlMzQ0LWIxNzMtNDkyOS1hMjNmLWY1MzczN2MzMTA5NyIsImMiOjh9
23

Gebaseerd op ervaring Rotterdam met dagprogrammering

Plan slim organiseren primair onderwijs Rotterdam - 2020

50

De gemeenten Rotterdam investeert ook in de aanpak lerarentekort. Onderstaand een overzicht ten
aanzien van de aanpak lerarentekort. De middelen van de regiodeal aanpak leraren en het Nationaal
programma Rotterdam Zuid zijn hierin meegenomen.
Rotterdam: totaal voor po en so (5,2 miljoen per jaar)
1. Vergroten van de instroom van onderwijzend personeel en studenten: 1,2 miljoen
- stimuleren zijinstroom;
- opscholen onderwijsassistenten;
- voorrang op de woningmarkt o.a. voor leraren;
- talentscouting.
2. Beperken van de uitstroom van onderwijzend personeel: 1,6 miljoen
- verminderen werkdruk, begeleiding startende docenten en ontzorgen van teams;
- parkeerbeleid t.b.v. leraren.
3. Professionaliseren en binden van onderwijzend personeel aan de stad: 1,1 miljoen.
- individuele lerarenbeurs e professionalisering;
- Rotterdampas;
- +R campagne.
4. Beter organiseren van het onderwijs: 1,4 miljoen
- duurzaam en anders organiseren;
- anders opleiden.

Plan slim organiseren primair onderwijs Rotterdam - 2020

51