Aan de orde is het debat over berichten dat de
minister-president heeft aangedrongen op afzwakking van het Europese natuurbeschermingsbeleid,
Natura 2000.
De voorzitter: De spreektijd is, zoals bekend, vier
minuten per fractie. Ik geef hierbij aan dat u vanavond
geen onbeperkt aantal interrupties hebt. U kunt zich hier
melden, als u het aantal wilt weten. Dan zal ik het
meedelen. Ik geef het woord aan mevrouw Ouwehand
van de Partij voor de Dieren.
©
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Voorzitter. Op papier klinkt
het als een aanbeveling voor een land, als een eerste
minister zich hoogstpersoonlijk bemoeit met het
natuurdossier. Stelt u zich eens voor, het milieu is niet
meer weggestopt bij een staatssecretaris en de natuur
heeft het nu zelfs geschopt tot de prioriteitenlijst van de
minister-president. Eindelijk, zou men denken. Het
razende verlies van natuurlijke rijkdommen vormt
immers een van de grootste duurzaamheidsproblemen
van onze generatie. Planten- en diersoorten sterven 100
tot 1000 keer sneller uit dan voorheen. Nederland heeft
nog maar 15% van zijn oorspronkelijke biodiversiteit
over. De gevolgen van die ecosysteemcrisis zijn
rampzalig. Natuurlijk moet de minister-president zich
ermee bemoeien. Hij moet boven de partijen staan en
redden wat er te redden valt. Wat zou dat mooi zijn,
maar helaas niet met deze minister-president.
Deze premier frustreert eigenstandig het herstel van
de natuur die in de Westerschelde kapot is gemaakt bij
de tweede verdieping. Deze premier doet vrolijk mee met
het zwartepieten naar milieu- en natuurorganisaties. Deze
premier vraagt bovendien stiekem de voorzitter van de
Europese Commissie of het niet wat minder kan met het
natuurbeleid.
In een werkelijk beschamend briefje klaagt de
minister-president bij zijn goede vriend Barroso over het
natuurbeleid dat zo akelig is. Wij weten inmiddels wel
dat de natuur bij het CDA aan de goden is overgeleverd.
Boven het briefje staat echter: Nederlandse positie over
Natura 2000. Nederlandse positie? Waar komt dat
vandaan?
De minister van LNV zei vandaag in NRC Handelsblad
dat de premier op haar verzoek deze kwestie met
Barroso besproken heeft en later ook een brief over de
kwestie heeft geschreven. Zij zei ook dat die brief in lijn
ligt met het kabinetsbeleid. Nou, dat lijkt mij niet.
Eerst wil ik ingaan op de actie zelf. Minister Cramer
van VROM wist niets van deze brief. Waarom niet? Hoe
zit het met andere bewindspersonen, zoals de staatssecretaris voor Europese Zaken? Wist de minister-president
wel dat de minister van LNV voor de Kamer heeft
verzwegen dat hij zou worden ingeschakeld? Waarom
gaat de premier eigenlijk zomaar voor het karretje van de
landbouwminister lopen?
Het is natuurlijk klinkklare onzin dat dit kabinetsbeleid
zou zijn. Het verzoek van de premier om de natuurregels
te versoepelen sluit in niets aan bij de kabinetsprioriteit
op het gebied van natuurbehoud. In de beleidsnota
daarover spreekt het kabinet over een grotere effectiviteit, bittere noodzaak en extra inspanningen. Die
zogenaamde Nederlandse positie over Natura 2000 staat

Tweede Kamer

Europees natuurbeschermingsbeleid

haaks daarop. Die is kennelijk niet afgestemd in het
kabinet en al helemaal niet met de Kamer. Het is dus
geen kabinetsbeleid.
Wat drijft een premier ertoe om achter de rug van zijn
kabinet om, een wensenlijstje van de landbouwlobby te
deponeren in de mailbox van de Europese Commissie? Ik
zal het vertellen. Het is de schokkende ontdekking dat de
afspraken waarvoor Nederland en ook deze premier
hebben getekend, nu echt een keer moeten worden
omgezet in daden. Nu de deadline om te laten zien wat
wij nu eigenlijk doen voor de natuur, gaat dringen, wordt
steeds duidelijker welke janboel de partij van de premier,
het CDA, er al die jaren van heeft gemaakt.
De natuurregels stammen uit de jaren tachtig en
negentig van de vorige eeuw. De premier klaagt zelfs
erover dat de richtlijnen zo oud zijn en niet meer
voldoen. Dat is leuk geprobeerd. Die richtlijnen geven
dus juist ruim de tijd om passend beleid te ontwikkelen
en richting te geven aan de ontwikkelingsruimte voor
ondernemers binnen de kaders van het natuurbeleid.
Deze kostbare jaren hadden benut moeten worden om
ecologie en economie op verantwoorde wijze in
samenhang te ontwikkelen. Maar wat deed het CDA? Het
zette zich een beetje stoer af tegen de natuurregels die
het zelf had goedgekeurd om de boeren op zijn hand te
houden. Het CDA stuurde de boeren het economische
pad van de schaalvergroting op, terwijl het wist dat er
een keiharde natuurgrens zat aan te komen. De boeren
zijn er door het CDA ingeluisd, maar daar mogen zij
natuurlijk niet achter komen. Dus geeft de premier snel
de natuurregels de schuld. De ironie wil natuurlijk dat de
premier en de minister van LNV zich schaamteloos
opstellen als regelrechte landbouwlobbyisten, maar wie
een beetje beter oplet, ziet dat de boeren met zulke
bestuurders niets opschieten. Wij zagen het bij de
Westerschelde in het klein, en zien het bij het natuurbeleid in het groot. Voor stoere praatjes koop je niets.
Ondernemers hebben eerlijke toekomstperspectieven
nodig.
Over het briefje aan Barroso wil ik het volgende
zeggen: ik stel voor dat onze premier vanavond nog een
telefoontje pleegt naar Brussel en uitlegt dat hij zich
heeft vergist. Die brief moet van tafel.
©
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Voorzitter. Laat ik
beginnen met een ander geluid te laten horen dan de
vorige spreekster. Dat had men vast ook verwacht. Prima
brief die de minister-president stuurde naar commissaris
Barroso! Hij schetste daarin – en erkende daarmee – een
aantal bezwaren wat betreft de invulling en de uitvoering
van Natura 2000, zoals die ook al door de VVD bij
herhaling naar voren zijn gebracht. De VVD dacht blij: de
minister-president gaat nu de regie nemen. Maar helaas
weten we nu, na het lezen van een interview met de
minister van LNV, dat de minister-president niet op eigen
initiatief de brief stuurde, maar dat minister Verburg hem
heeft gevraagd actie richting Barroso te ondernemen. Wij
gaan ervan uit dat dit juist is. Jammer van de gemiste
regie. Die is volgens de VVD namelijk nog steeds nodig.
De heer Van der Ham (D66): Ik heb een procedurele
vraag. Als dat waar is, vindt u het dan niet een beetje
gek dat de minister van Milieu hier niet in is gekend? Zij

26 januari 2010
TK 46

46-4396

Snijder-Hazelhoff
wordt in ieder geval in het interview niet genoemd. Dat
is toch wel een beetje gek, vindt u ook niet?

VVD hier al een aantal jaren heeft geroepen. Daar kunt u
niet omheen.

Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): De vorige spreekster
heeft daar ook al opheldering over gevraagd. Ik denk dat
het goed is dat de Tweede Kamer hoort welke ministers
eigenlijk gekend zijn in deze brief.

Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Dat was mijn vraag
niet. Mevrouw Snijder prees eerst de minister-president,
maar zei daarna vervolgens letterlijk dat zij eigenlijk
teleurgesteld was dat de minister-president deze brief
pas had geschreven nadat de minister van LNV daarop
had aangedrongen. Het eigen initiatief van de ministerpresident was daarmee te matigen, want het was
eigenlijk te laat. Eigenlijk vindt mevrouw Snijder het
onnodig dat de minister-president wacht op een signaal
van de minister van LNV. Dat zei zij zojuist, dus ik wil dat
even helder hebben, want dat geeft de minister-president
natuurlijk een enorme machtspositie. Ik denk dat hij dat
heerlijk vindt, maar ik ben ook benieuwd hoe mevrouw
Snijder dit precies ziet.

De heer Van der Ham (D66): U vindt het dus raar als
zou blijken dat de minister van Milieu hier niet in is
gekend? Ze heeft dit al gezegd in interviews.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Jazeker.
De heer Van der Ham (D66): Welke conclusie trekt u
daaruit?
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Geen idee. We
horen zo van de minister-president waarom wij blijkbaar
– als ik het goed begrijp – in de veronderstelling moeten
verkeren dat alleen de minister van Landbouw de
minister-president uiteindelijk heeft gestuurd en de
andere bewindslieden niet.
Mevrouw Jacobi (PvdA): U doet alsof u al heel lang
weet hebt van deze brief. Ik kende die brief helemaal
niet.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Wij kenden die brief
ook niet.
Mevrouw Jacobi (PvdA): U praat over een heel recent
verleden?
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Ja, waar maakt u uit
op dat ik dit iets eerder wist?
Mevrouw Jacobi (PvdA): U zegt dat u de brief meteen al
een goed idee vond.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): De brief sluit aan –
en dat zult u moeten erkennen – bij de opmerkingen die
ook wij hebben gemaakt. Daarom vinden wij het een
prima brief.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Begrijp ik goed dat
mevrouw Snijder zegt dat de minister-president ervoor is
ingehuurd om op persoonlijke titel, zonder ook maar
iemand in het kabinet verder te horen, behalve degenen
die mevrouw Snijder politiek uitkomen, brieven te
schrijven aan de heer Barroso of de Europese Commissie, om het eerder afgesproken beleid te ondermijnen? Is
dat zoals de VVD in een kabinet wil functioneren? Dat is
handig voor een volgende periode, want dan kan de
aanstaande minister-president daarmee rekening houden.
Als de VVD meedoet, heeft de minister-president
blijkbaar alle vrijheid, los van wie dan ook, om ondermijnende brieven te schrijven naar de Europese Commissie.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): U trekt nu een
aantal conclusies die ik niet herken. Ik heb alleen gezegd
dat het een prima brief is. Het gaat om de inhoud van de
brief. Er staan punten in die de VVD ook al een aantal
keren heeft genoemd. In die zin vinden wij het een goede
opzet; de minister-president onderkent eigenlijk wat de

Tweede Kamer

Europees natuurbeschermingsbeleid

Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Ik weet niet hoe u
woorden en zinnen uitlegt, maar voor de VVD is het
belangrijk dat de minister-president af en toe de regie
neemt. Dat heb ik uitgesproken. Toen de brief was
uitgegaan, dachten wij even dat de minister-president
Natura 2000 en de ontwikkelingen daaromtrent zo
belangrijk vond dat hij in de richting van de Europese
Commissie actie ging ondernemen. Vanmiddag hebben
wij uit een persbericht van minister Verburg kunnen
opmaken dat dit niet zo was. Dat is heel recentelijk
gebeurd. Uiteindelijk heeft de minister-president niet zelf
het initiatief genomen, maar heeft hij gehandeld op
verzoek van minister Verburg.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): U bent dus van
mening dat de minister-president al eerder, los van wie
dan ook, dit initiatief had moeten nemen? Vindt de
VVD-fractie dat staatsrechtelijk en politiek gezien een
prettige manier van werken?
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Niet altijd, maar wat
dit onderwerp betreft dachten wij: er gaat nu toch
blijkbaar ergens iets vallen en de minister-president gaat
de regie nemen.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Ik vind dat een heel
aparte positie, maar het is een mening.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Ik dacht dat
GroenLinks ook vond dat er af en toe regie moest
worden genomen.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Maar geen ondermijnende regie, want daar heeft niemand wat aan.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Laat ik maar
gewoon doorgaan, want er worden nu staatsrechtelijk
zulke rare uitspraken gedaan.
Voorzitter. Jammer van de gemiste regie, heb ik al
gezegd. Die is namens volgens de VVD-fractie nog steeds
nodig. Verbazend is het verzoek van minister Verburg
wel, want op 30 juni stuurde zij de Kamer de zogenaamde rek-en-ruimtebrief en meldde ons daarbij dat er
niet meer ruimte van Europa is. Op 19 juli gaat er dan
alsnog, op verzoek van dezelfde minister, zoals vanmiddag bleek, een brief naar de EU. Graag opheldering
hierover, van zowel de minister-president als de minister
van LNV.

26 januari 2010
TK 46

46-4397

citaat niet zo gauw vinden. Om het te zoeken, kost mij nu
te veel tijd. Bij beheerplannen dienen sociale, economische en regionale aspecten meegewogen te worden. De
VVD krijgt signalen dat dit nog steeds niet gebeurt. Dit
zijn zaken die door de Europese richtlijn worden
voorgeschreven.
De minister van LNV gaat dus door op de detaillistische, bureaucratische wijze van de invulling van een
EU-richtlijn die iets anders vraagt. Het ″nee, tenzij″principe komt niet voort uit de Habitatrichtlijn, maar
leggen wij onszelf op. Ministers, ga voor ″ja, mits″ met
een omkering van de bewijslast, een meer afgewogen
invulling van de beheerplannen, waarbij de ecologische
onderbouwing gericht is op de instandhouding van de
natuur en niet op het onmogelijk maken van de
economisch maatschappelijke ontwikkeling!
Na hetgeen de minister-president heeft geconstateerd
en na de handreiking van commissaris Barroso verwachten wij actie van de minister-president c.q. het kabinet.
Mevrouw Jacobi (PvdA)
© M. Sablerolle – Gouda

Dan kom ik op de inhoud. De VVD-fractie blijft zich
met de minister-president zorgen maken over een aantal
aspecten. Commissaris Barroso is daarover helder.
Nederland heeft zichzelf de problemen met Natura 2000
op de hals gehaald. De EU-richtlijn hoeft niet te worden
herzien, maar juist onze eigen Nederlandse invulling
daarvan. Barroso zegt vervolgens dat de Habitatrichtlijn
niet vasthoudt aan starre natuurdoelstellingen. De
richtlijn maakt afwegingen van sociaaleconomisch en
menselijk handelen mogelijk. Het is aan de lidstaten om
economische, sociale, culturele, regionale en klimatologische belangen te betrekken bij de plannen. De VVDfractie heeft daarover zelfs een amendement ingediend,
zodat het in de wet staat. Zo kan ik nog wel even
doorgaan. Helaas merken wij steeds dat dit soort zaken
niet worden meegewogen. Het zijn allemaal punten die
de VVD-fractie herhaaldelijk met aangenomen moties en
amendementen heeft bepleit, maar de minister van LNV
blijft bezweren: het komt goed! Dat doet zij bijvoorbeeld
ook weer in de brief van hedenmiddag.
Ik geef een voorbeeld. Ik krijg signalen uit Overijssel
dat Natuurmonumenten, de provincie, de gemeente en
de agrariërs het met elkaar eens zijn over een aanpassing van een bepaald gebied en dat de gemeente zelfs al
zo ver is dat zij het in een bestemmingsplan wil regelen.
Maar wat doet LNV met die signalen? Men zegt gewoon:
nee. Juist als er perspectief kan worden geboden, zegt
het ministerie van LNV nee. Zeker, er zullen een aantal
aanpassingen komen. Maar naar ons idee zijn dat
marginale aanpassingen, als wij de brief mogen geloven.
Wat ons betreft gaan wij stappen verder. Naar ons
gevoel kan er een aantal gebieden af. Dit heb ik bij de
begrotingsbehandeling al voorgesteld. De hoofdmoot
van ons bezwaar blijft dit. Het gaat om de biodiversiteit
in Europa en in Nederland. De postzegels die wij hebben
aangewezen – bij een groot aantal gebieden gaat het om
postzegels – voldoen zeker niet aan die doelstellingen,
maar zorgen wel voor heel veel belemmeringen.
Nogmaals, daarmee kan een groot aantal gebieden
geschrapt worden.
Ook blijven wij van oordeel dat er veel extra landelijke
doelen zijn toegevoegd die niet vanuit Europa gevraagd
worden. De minister meldt dat zelfs in haar brief van
hedenmiddag. Ik wil daaruit citeren, maar ik kan het

Tweede Kamer

Europees natuurbeschermingsbeleid

Mevrouw Jacobi (PvdA): Ik vind dat de VVD met twee
gezichten met de natuur omgaat. De VVD wil groen
rechts zijn: het gaat natuurlijk altijd om de natuur, maar
op het moment dat het natuurbeleid moet worden
uitgevoerd, is het opeens allemaal niets. Uw partij heeft
24 juni 2008 evenwel ingestemd met de Natuurbeschermingswet, samen met de ChristenUnie, de SGP, het CDA,
de PVV en het lid Verdonk. Toen had u een heel goede
kans om de toetsing vooraf goed te regelen in plaats van
handhaving achteraf. Dat is ook de reden dat wij toen
tegen de Natuurbeschermingswet gestemd hebben. Ik
hoorde u zojuist vreselijk mopperen over LNV met de
handhaving achteraf; de zaak wordt niet goedgekeurd,
terwijl iedereen het er zo mee eens is. Ik denk dat u toen
beter had moeten opletten, want dan had u nu niet zo
hoeven te mopperen op de Natuurbeschermingswet,
waar wij ongelukkig mee waren.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Ik denk dat u nu
appels met peren vergelijkt. Ik heb het over het hele
proces waarin wij ons nu bevinden. U weet net zo goed
als ik dat ik herhaaldelijk gezegd heb dat wij zeer strak
zitten in de hele aanwijzing in de beheerplannen, dus dat
alles moet worden meegewogen. Als uit gebieden
signalen komen, moeten er aanpassingen komen. Daar
draait alles om. Waar u op doelt, is echt van een andere
orde.
Mevrouw Jacobi (PvdA): Ik snap dat mevrouw Snijder
dit zure appels vindt. Ik wil nog wel van haar weten: bent
u met ons bereid om voor het natuurbeleid te gaan,
zoals Barroso dat nu aan Nederland heeft afgegeven?
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Ja, maar dat
betekent dat de Partij van de Arbeid een veel grotere
stap zou moeten maken dan de VVD. U verwijst
weliswaar naar groen rechts, maar voor de VVD staat
natuur voorop, evenals biodiversiteit, alleen wel op een
realistische manier. Dit geldt ook voor het uitzetten van
de Vogel- en Habitatrichtlijn. Ik noem als voorbeeld het
Haringvliet; de Europese Commissie vraagt ons om
zeven doelstellingen dienaangaande. Wat hebben wij
gedaan? Wij hebben 20 eigen landelijke doelen bijgesteld.
Ik weet nu waar het citaat staat, dat ik zojuist zocht; op
pagina 2 staat: landelijke doelen en Europese verplichtin-

26 januari 2010
TK 46

46-4398

Snijder-Hazelhoff
gen. Dit betekent dat de minister ook zelf erkent dat wij
landelijke doelen hebben. Dat hebben wij al een aantal
keren voor het voetlicht proberen te brengen.
De voorzitter: Wij gaan het een beetje kort houden. Ik
ga u helpen. Het woord is aan de heer Polderman voor
een interruptie.
De heer Polderman (SP): Mevrouw Snijder begon haar
bijdrage met de woorden: prima brief van de ministerpresident. Nu ben ik benieuwd naar haar oordeel over
het antwoord van de heer Barroso. Ik begrijp het
namelijk niet goed. Mevrouw Snijder, u zegt weliswaar
dat het een handreiking is, maar de heer Barroso heeft
toch duidelijk gezegd ″mijnheer Balkenende, u hebt het
eigenlijk verkeerd begrepen, u vraagt om wijziging van
de ’natuurwet’, maar dat is absoluut niet nodig, want
binnen de richtlijnen is er van alles mogelijk″. Wat is dus
nu uw oordeel over de brief van de heer Barroso? U zegt
dat het een handreiking is, maar ik interpreteer het als
het ongelijk van de heer Balkenende. Ik zal daar straks in
mijn bijdrage op ingaan. Hoe ziet u dit?
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): De brief van de
minister-president is prima, omdat deze op een aantal
specifieke onderdelen erkent wat ook de VVD-fractie al
een aantal keer naar voren heeft gebracht. Het antwoord
van de heer Barroso hadden wij kunnen verwachten,
omdat wij weten wat de Europese richtlijn is. Ik heb al
een aantal keer aangegeven dat het gaat juist om de
Nederlandse uitvoering van het beleid. Dat wordt ook
aangegeven in de brief van de heer Barroso. In die zin is
dus ook de brief van de heer Barroso goed en zeer
correct, maar ook in die brief – dat kan de heer Polderman niet laten liggen – staan een aantal handreikingen
en een aantal uiteenzettingen van de wijze waarop wij de
Vogelrichtlijn en met name de Habitatrichtlijn moeten
lezen. Deze wijzen er echt op dat Nederland het anders
zou moeten doen. Wij moeten de menselijke handelingen
meewegen en economische en sociale aspecten in de
totale situatie inbrengen. U weet dat de VVD-fractie
daarop al vele keren heeft gehamerd.
De heer Polderman (SP): Laten wij het even beperken
tot de kern van de zaak. Minister-president Balkenende
heeft de heer Barroso van de EU gevraagd of het niet tijd
wordt om de regels te actualiseren, om ze aan te passen.
De heer Barroso heeft gezegd: nee, want de regels zijn
voldoende duidelijk en er is geen enkele aanleiding om
ze aan te passen, omdat er binnen de regels van alles
mogelijk is. Het is dus van tweeën één, mevrouw Snijder.
U bent het eens met minister-president Balkenende, die
vraagt om aanpassing en actualisering van de regels in
Europa, of u bent het eens met de heer Barroso, die
aangeeft dat de Europese regels voldoende mogelijkheden bieden. U kunt niet beide standpunten goed vinden.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): U haalt nu één van
de punten van de minister-president uit de brief. Hij somt
daarin eerst een heel aantal punten op waarover hij zijn
zorgen uit. Die zorgen delen wij ook, maar juist over het
punt waarop de minister-president vraagt om de
Europese regels aan te passen, kunnen wij hooguit
zeggen dat het verstandig zou zijn dat wij op Europees
niveau exact weten hoe ver het voorzorgsprincipe gaat.
Dat lijkt mij op zich een goede zaak, maar wij kunnen ons

Tweede Kamer

Europees natuurbeschermingsbeleid

helemaal vinden in hetgeen de heer Barroso concludeert.
Ik heb hier natuurlijk niet voor niets al een groot aantal
keren gezegd dat Nederland een andere invulling moet
hebben. Dat zegt de heer Barroso eigenlijk precies zo.
©
De heer Van der Ham (D66): Voorzitter. De ministerpresident heeft weer met zijn vingers in een groen
dossier gezeten en helaas niet met groene vingers. Een
soloactie van de premier zorgt weer enigszins voor ruzie
in het kabinet. In juli stuurde de minister-president een
brief naar de Commissievoorzitter, de heer José Manuel
Barroso, waarin hij probeerde de Natura 2000-wetgeving
af te zwakken. Hiermee passeerde hij in ieder geval het
smaldeel van de Partij van de Arbeid in het kabinet.
De D66-fractie wil weten waarom onze premier niet in
het openbaar handelde. Waarom was de brief zo
vertrouwelijk? Was deze brief eigenlijk namens het hele
kabinet verzonden? Zijn er nog andere brieven verstuurd
door de premier aan de Commissievoorzitter met de
bedoeling om de natuur- en milieuwetgeving af te
zwakken? Waarom nam de premier op deze manier het
dossier uit handen van minister Verburg? Waarom gaf
minister Verburg dat op die manier uit handen, zoals wij
in de krant hebben kunnen lezen? Waarom wilde zij de
minister-president sturen? Als de premier een discussie
over de balans tussen ecologische en economische
doelstellingen wilde aanzwengelen, had hij dat toch ook
in Nederland kunnen doen?
De heer Koopmans (CDA): Voorzitter. De heer Van der
Ham kan niet enerzijds zeggen dat de minister-president
zich roert in een dossier en anderzijds de minister van
LNV de schuld geven omdat zij dat aan de ministerpresident vraagt. Tegelijkertijd maakt hij ook nog de
opmerking dat de minister van VROM boos is. Ik zag
haar op dat moment heel goed kijken met grote ogen en
denken: waar heeft de goede man het over? Dat gevoel
had ik bij de eerste zinnen van de heer Van der Ham.
De heer Van der Ham (D66): Uit de krant hebben wij
begrepen – maar dat horen wij straks in het debat – dat
minister Cramer niet echt op de hoogte was van dit hele
gebeuren. Dat kan zij hier bevestigen of ontkennen, maar
dat horen wij zo. Bij zo’n belangrijk dossier wordt
gesproken over het afzwakken van natuur- en milieueisen. Dat was immers de insteek van de ministerpresident en blijkbaar ook de insteek van de minister van
Landbouw en Natuur. Ik kan mij voorstellen dat de
minister van Milieu daarmee niet blij is. Ik betrek daarbij
de reactie van de fractie van de PvdA. Als ik dat zo
overzie, denk ik: dat zal in ieder geval niet heel aangenaam zijn geweest in het kabinet.
De heer Koopmans (CDA): Laat ik mijn vraag in meer
staatsrechtelijke zin formuleren. De regering spreekt toch
altijd met één mond? Is de heer Van der Ham het
daarmee eens? In dit geval schrijft de regering overigens,
in plaats van dat zij spreekt.
De heer Van der Ham (D66): Ik vraag mij erg af of zij in
dit geval met één mond spreekt.
De heer Koopmans (CDA): Als u dat nu eens aan het
kabinet vraagt. Dan kan het antwoord geven op die

26 januari 2010
TK 46

46-4399

Van der Ham
vraag. U houdt nu echter een blablabla-verhaal over
zaken die in de kranten hebben gestaan, en zus en zo. Ik
probeer het te volgen, maar ik zeg u oprecht dat ik het
verhaal onsamenhangend vind. Enerzijds zegt u dat de
minister-president de regie in handen neemt, en
anderzijds zegt u dat de minister van LNV dat ook doet,
door dit in handen van de minister-president te geven.
Daar is echt geen ... Laat ik zeggen: daarvan is geen
tuinkruid te maken.

ingreep van de minister-president bij het beleid van
minister Verburg ook nu weer verwarring op over de
koers van zijn kabinet. Net als toen, vinden ook nu zijn
argumenten geen gehoor. Wat ons betreft moet het
kabinet vaart maken met het aanwijzen van de Natura
2000-gebieden in plaats van voort te rommelen in
Brussel.

De heer Van der Ham (D66): Dit is een dossier van de
minister van Landbouw en Natuur. Ik vind het vreemd
dat die het vervolgens belangrijk vindt om de ministerpresident erop uit te sturen om de Natura 2000wetgeving iets te verzwakken. Zo heb ik het begrepen.
Althans, dit lezen wij vandaag in de kranten. Ik vraag me
af waarom de minister van Landbouw dat doet. Waarom
laat de minister-president zich daarvoor wegsturen? Ik
vind het ook erg vreemd dat de minister van Milieu, die
zeker ook een rol speelt bij dit heel gevoelige dossier,
hierin dus niet is gekend. Althans, zo hebben wij het
begrepen. Daar lijkt het op. Ik vind dat geen goede gang
van zaken, mijnheer Koopmans, dat zult u begrijpen. Ik
begrijp dat u heel blij bent met dit soort brieven. Want
overal waar natuurbelangen worden ingeruild voor
andere belangen, ijvert u daarvoor. In dat debat sta ik
aan de andere kant.
De minister-president suggereerde dat ecologische
waarden, economische belangen en ander landgebruik
niet in balans zijn. Voorzitter Barroso antwoordde dat de
natuurwetgeving juist voor evenwicht zorgt tussen de
verschillende belangen. Hij noemde de Westerschelde,
het Markermeer, maar ook de grote rivieren als ″good
examples″. Is de premier het eens met die redenering
van Barroso? Zo nee, waarom niet en, zo ja, welke
gebieden had hij dan in gedachte toen hij deze brief
schreef?
De premier schrijft in zijn brief dat Natura 2000
statisch is. De fractie van D66 is het eens met voorzitter
Barroso, die zegt dat de beheersplannen juist flexibiliteit
bieden. Daarvoor moeten echter de gebieden wel eerst
definitief worden aangewezen. Gaat de regering daarmee
haast maken? Is dit nog in 2010 klaar?
Ik noem nog een voorbeeld. De premier suggereert dat
het voorzorgsbeginsel in Natura 2000 niet hetzelfde is als
in de internationale verdragen. Commissievoorzitter
Barroso stelt echter dat hij het daarmee niet eens is.
Waarin ligt volgens de premier het verschil?
Dit zijn drie voorbeelden waarbij de premier met zijn
verwijten eigenlijk met boter en suiker wordt ingemaakt
door Commissievoorzitter Barroso. Hij krijgt gewoon nul
op het rekest. Wat hij schrijft, klopt gewoon niet. Wat
vindt hij daar nu van, als mens en als premier?
Volgens de premier wordt de balans tussen natuurbehoud en economische activiteiten in ons land bedreigd
door Natura 2000. Wij zijn het daarmee niet eens. Een
investering in natuur is een investering die zichzelf
terugbetaalt, zoals ook voorzitter Barroso terecht stelde.
Uit recente rapporten is bovendien gebleken dat de
kwaliteit van de natuur in ons land achteruit blijft gaan.
Ook herinnert Commissievoorzitter Barroso eraan dat na
de klimaatverandering het verlies aan natuur een van de
grootste problemen is in het milieubeleid. Is de
minister-president het daarmee eens? Zijn ook de
ministers Cramer en Verburg het daarmee eens? Net als
bij de verdieping van de Westerschelde levert een

Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Voorzitter. Ik wil u,
maar ook mijn collega’s en de leden van het kabinet,
graag even mee terug voeren naar begin juli vorig jaar.
De omvang en de gevolgen van de kredietcrisis en de
daaropvolgende economische crisis waren in volle
omvang duidelijk geworden. Het CPB voorspelde
massawerkloosheid. Mensen maakten zich zorgen over
hun baan, hun huis en hun bestaan. Maar wat deed onze
premier? Die had kennelijk heel andere zorgen. Op 1 juli
had hij een pittige brief gekregen van de Europese
Commissie over de natuurcompensatie rond de
Westerschelde. We kunnen het ons allemaal nog
levendig herinneren. De Commissie wilde graag van de
Nederlandse regering weten waar zij in vredesnaam mee
bezig was in dat lastige dossier. Het kabinet had in april
zijn onhaalbare alternatief voor het onder water zetten
van de Hedwigepolder nog eens afgestoft. De Europese
Commissie wees in de brief waarover ik het heb nog
eens op de verplichtingen van Nederland om te voldoen
aan de Natura 2000-regels rond het in stand houden van
de natuur en de compensatie voor aangerichte schade
door uitbaggeren.
Ik had deze oude koe echt niet uit de sloot gehaald als
de Volkskrant begin januari niet op de proppen was
gekomen met de brief die de premier op 13 juli, dus
precies in die tijd, naar de Europese Commissie stuurde.
Want in de plaats van het hoofd deemoedig te buigen
voor de Europese Commissie, zijn dwaling toe te geven
en over te gaan tot belangrijke zaken als het nemen van
maatregelen om de gevolgen van de crisis te bestrijden,
klom onze premier in de pen. Hij stuurde een in de ogen
van mijn fractie schokkende brief naar José Manuel om
zijn beklag te doen over de Natura 2000-regels, die
Nederland zo vreselijk dwars zouden zitten in zijn
economische ontwikkeling. De gang van zaken rond die
brief verbaast mijn fractie zeer. Kan de premier vertellen
wat de exacte status is van zijn schrijven aan Barroso?
Het gaat hier om een Dutch position paper, niet om een
MP position paper. Heeft de premier de brief dus namens
het hele kabinet geschreven? Kan de minister-president
aangeven waarom de Kamer niet op de hoogte is gesteld
van zijn pleidooi om de regels voor natuurbescherming
te versoepelen? Hoe is het mogelijk dat de minister van
VROM zegt – ik citeer haar woordvoerder uit de
Volkskrant van 9 januari 2010 – ″het is niet met ons
afgestemd″. Waarom is de minister van VROM niet
gekend in dezen, terwijl de Natura 2000-richtlijn alles met
haar portefeuille te maken heeft, bijvoorbeeld rond de
stikstofwetgeving en de ruimtelijke ordening? Ik mag
aannemen dat zij de minister-president hierom wel flink
de oren heeft gewassen. Dat bedoel ik natuurlijk
figuurlijk. Graag krijg ik een reactie van de minister van
VROM.
Is het gebruikelijk dat de premier op eigen houtje met
de Europese Commissie correspondeert over de
Nederlandse positie in allerlei dossiers? Doet hij dat wel

Tweede Kamer

26 januari 2010
TK 46

Europees natuurbeschermingsbeleid

©

46-4400

Van Gent
vaker? Hoe vaak gebeurt dat? Namens wie doet hij dit
dan? Als hij zo trots is op deze acties, mag ik aannemen
dat hij dit graag met ons wil delen.
Los van deze wonderlijke procedure steekt ook de
inhoud van het betoog van de premier ons zeer. De
premier doet zijn beklag over de Natura 2000-regels, die
de economische ontwikkeling in Nederland in de weg
zouden zitten. Wat is zijn reactie in dat verband op de
terechte constatering van de heer Barroso dat de Natura
2000-richtlijn omvangrijke projecten met een grote
impact op de omgeving, zoals de Tweede Maasvlakte en
het uitdiepen van de Westerschelde, niet in de weg heeft
gezeten? Waarom vindt de premier het nodig om bij de
Commissie aan te kloppen, terwijl boeren en milieuorganisaties in bijvoorbeeld Brabant erin slagen binnen de
regels afspraken te maken rond natuurherstel en het
levensvatbaar houden van boerenbedrijven? Zou de
premier niet beter zijn best kunnen doen om een
inhaalrace te starten en zijn eigen kabinetsambities rond
de natuur waar te maken, in plaats van in mijn ogen
ondermijnende briefjes te sturen met het pleidooi om de
regels te versoepelen? De rapportcijfers van het kabinet
in dezen zijn beschamend. Volgens het Planbureau voor
de Leefomgeving ligt het kabinet met 21 van de 23
kabinetsdoelen niet op schema.
Mijn fractie is het behoorlijk zat dat onze premier bij
herhaling de suggestie heeft gewekt dat de Europese
Unie een lastige instantie is, die onwelgevallige
wetgeving over ons land uitstort. De natuurbeschermingsregels zijn er om de soortenrijkdom in ons land te
beschermen, een taak die bij dit kabinet kennelijk niet in
goede handen is. GroenLinks is er blij mee dat de
christendemocraat en Europeaan Barroso er niet voor is
teruggedeinsd de christendemocraat en provinciaal
premier Balkenende fiks op de vingers te tikken. De
poging van minister Verburg vandaag – ik heb hierover
gelezen in NRC en er is ook een persbericht verschenen
waarin deze zaak wordt goedgepraat – ziet mijn fractie
als een aanval van IQ-koorts. De poging is mislukt.
De brief aan de premier van de heer Barroso begint
nog wel met ″Dear Jan Peter″ – dat klinkt toch heel
anders dan ″José Manuel″ – maar de inhoud van deze
brief kan ik rustig als volgt samenvatten: niet zeuren,
dear Jan Peter, en ga gewoon aan het werk. In wezen
laat Barroso de premier alle hoeken van de kamer zien
op dit terrein. Dat vindt de GroenLinks-fractie een heel
goede zaak, want publiek wordt wijdverbreid gedragen
dat iets moet worden gedaan tegen het verlies van de
biodiversiteit.
Het rentmeesterschap dat deze premier zou moeten
uitdragen, heeft hij met zijn brief toch wel verpest. Het
kabinet heeft veel uit te leggen, zeker minister Cramer.
©
De heer Koopmans (CDA): Voorzitter. De CDA-fractie is
groot voorstander van het goed omgaan met de natuur.
Tegen de heer Van der Ham zeg ik: ik laat mij niet
aanleunen dat u hier zegt dat de CDA-fractie bij monde
van mij slecht omgaat met de natuur. Wij kiezen voor het
toestaan van dynamiek en voor het uitvoeren van de ehs.
Wij – u niet vanuit de Amsterdamse grachtengordel,
maar wij wel, ikzelf ook – staan nog steeds voor het
aanwijzen van natuurgebieden, bij boeren, op het erf, en
voor het mensen laten weten dat daar ter plekke natuur
komt waar eerst bedrijven waren. Wij kiezen voor

Tweede Kamer

Europees natuurbeschermingsbeleid

dynamiek, niet voor stilstand. Ik laat mij niet aanleunen
dat u in dit debat zegt dat de CDA-fractie niet voor
natuur gaat. Wij gaan er wel voor, maar wij kiezen voor
een ander natuurbeleid. Dat hebben we samen met
collega Jager al in 2006 in een initiatiefnota aan deze
Kamer laten weten.
De heer Van der Ham (D66): Kom eens langs, mijnheer
Koopmans, in Amsterdam. Het is een prachtige stad, veel
groen ook. Ik woon trouwens niet in de grachtengordel;
ook een heel mooi gebied. Laten we samen eens een
eindje gaan lopen. Ik kom overigens oorspronkelijk ook
van het platteland af. Dat is weer even gecleared. Maar
even over het natuurbeleid van het CDA. De CDA-fractie
verzet zich voortdurend tegen investeringen in de
robuuste gebieden. Wanneer het gaat over het mogelijk
bezuinigen op natuurbeleid, loopt de CDA-fractie voorop.
Dat is voor haar zeker bespreekbaar, en fors ook. Op het
punt van de mestwetgeving laat zij de belangen van de
boeren voorgaan op de echte natuur. De CDA-fractie trekt
nu wel een heel grote mond open, maar in haar
stemgedrag zien we heel andere zaken naar voren
komen.
De heer Koopmans (CDA): De CDA-fractie heeft
uitdrukkelijk gekozen voor het uitvoeren van de
ecologische hoofdstructuur, met dit kabinet, met vorige
kabinetten en we zullen dat ook met toekomstige
kabinetten doen. Daar staan wij voor. OostvaardersWold
is een prachtig voorbeeld; een project van 240 mln.,
waarvan slecht 40 mln. gedekt is. Voor de overige 200
mln. heeft niemand in deze Kamer, ook u niet, en ook
collega’s van u in gemeenteraden of provinciale staten
niet, € 1 extra gereserveerd. Wij zeggen: let op dat we
mensen in de regio niet knollen voor citroenen verkopen,
dat we daar niet iets aanwijzen wat we niet kunnen
betalen. U en ik weten dat we in de komende periode
komen te staan voor grote heroverwegingen. Onze
fractie zal – ik kom daar aan het einde van mijn betoog
nog op terug – als wij keuzes moeten maken, liever
kiezen, zoals wij bij de natuurbegroting hebben gedaan,
voor het slimmer inzetten van belastingmiddelen voor
landschap dan voor het aanwijzen van uitermate dure
extra robuuste verbindingszones. Dat kan veel goedkoper
en levert veel meer biodiversiteit op. Daar kiezen wij
voor. Wij maken dan waarschijnlijk andere keuzes dan u,
maar daar staan wij volstrekt voor en dat is verantwoord
als het gaat om natuurbeleid.
De heer Van der Ham (D66): Laat me niet lachen. U
haalt er nu de lokale campagnes bij. Ik begrijp dat in
deze tijd, maar over het algemeen zijn CDA’ers, landelijk
maar ook lokaal, verantwoordelijk voor een eindeloze
groei van bedrijventerreinen en van het altijd voor laten
gaan van boerenbelangen ten opzichte van natuur. Wat
dat betreft hebt u een heel weinig geloofwaardig dossier
op dat punt opgebouwd, zowel nationaal als lokaal. Laat
mij niet lachen.
De heer Koopmans (CDA): In het bijzonder – niet in het
algemeen, want dat is makkelijk praten – wens ik op te
merken dat noch de D66-fractie hier in huis, noch de
D66-fractie in Flevoland, noch de D66-fractie in Almere
ervoor gekozen heeft om bijvoorbeeld de 200 mln. extra
voor het OostvaardersWold te dekken.

26 januari 2010
TK 46

46-4401

Koopmans
De voorzitter: Tot slot, mijnheer Van der Ham.
De heer Van der Ham (D66): Mijnheer Koopmans, als u
uw aanvallen op ons richt, is het wel handig dat u
bijvoorbeeld even onze tegenbegroting ziet, ook die van
dit jaar, met een aantal bezuinigingen daarin. Ook
investeren wij daarin juist meer, onder andere in natuur.
Daar maken wij onze keuzes voor. U investeert echter in
eindeloze subsidies en in het handhaven daarvan voor
de boerenbelangen. Boeren zijn bij ons ook veilig, maar
wel in combinatie met een goed ecologisch natuurbeleid.
De heer Koopmans (CDA): Ik heb er verder niets aan te
voegen. Wij maken er een heldere keuze in, die betekent
dat de ecologische hoofdstructuur kwantitatief en
kwalitatief op orde komt.

Het gaat er hierbij echter om – en hier ging mijn vraag
ook over – dat wij te maken hebben met een afname van
de biodiversiteit in Nederland. Het CDA is altijd de partij
van het rentmeesterschap. Ja, dat is op papier zo, maar
in de praktijk maakt het CDA daar helemaal geen bal van
waar. Mijn excuses, voorzitter, ik zie u kijken. Het CDA
maakt daar niks van waar. Overigens komt dit op
hetzelfde neer; ik neem er eigenlijk ook niks van terug.
Dit had toch ook in alle openheid gekund? Dit hoeft dan
toch niet met zo’n geniepige brief die vervolgens uitlekt
via de Volkskrant, waarvan het helemaal de vraag is of
het hele kabinet daarachter staat, en waarna vervolgens
ook een christendemocraat, de heer Barroso, de
minister-president alle hoeken van de kamer laat zien en
zegt: dear Jan Peter, het is allemaal leuk ...
De voorzitter: Mevrouw Van Gent ...

Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Voordat de heer
Koopmans hier verdrinkt in zijn eigen krokodillentranen –
die conclusie moet ik trekken – zou ik hem toch de
volgende vraag willen stellen. Waarom moet zo’n brief
van de premier min of meer in het geniep worden
geschreven? Een aantal jaren geleden heeft de heer Van
Geel ook zo’n brief geschreven over luchtkwaliteit. Die
ging ook op zijn knieën. Ik vond het jammer dat hetgeen
hij wilde ook allemaal werd goedgekeurd, maar het was
wel beter dat dit gewoon in alle openheid – en niet via
een stiekeme, geniepige weg – gebeurde en dat er ook
een normaal debat over gevoerd kon worden. Als de
heer Koopmans zo overtuigd is van zijn zaak, dan
hadden wij dat toch veel beter op die manier kunnen
doen?
De heer Koopmans (CDA): In deze Kamer is op tal van
momenten in de afgelopen jaren gesproken over de
problemen die in het hele land spelen en ervaren worden
met betrekking tot het natuurbeleid. Allereerst kom ik op
hetgeen ik heb meegemaakt naar aanleiding van een
brief van het gemeentebestuur van Leeuwarden, die
ondertekend was door Hetty Hafkamp, wethouder van
GroenLinks. Zij heeft destijds deze Kamer uitgenodigd
om naar Leeuwarden te komen om de woningbouwprojecten van Zuidlanden mogelijk te maken. De gemeente
Leeuwarden was al jarenlang bezig met een gevecht
tegen de natuurwetgeving. Het overdreven moeten
tellen, het overdreven moeten toepassen van het
voorzorgsbeginsel, al dat soort aspecten die de
minister-president in zijn brief aan de heer Barroso heeft
meegenomen, waren vier jaar geleden al reden voor
wethouder Hafkamp van GroenLinks om deze Kamer te
vragen om op bezoek te komen. Wij hebben dat toen
gedaan. Al dat soort redenen – ook de opmerkingen van
gedeputeerde Verdaas, die, kort samengevat, in deze
Kamer in een hoorzitting zei: de regelgeving in het
natuurbeleid is een monstrum geworden – al dat soort
aspecten, al dat soort signalen die wij in het hele land
krijgen, brengen ons ertoe om tegen de ministerpresident te zeggen dat de brief die hij op verzoek van de
minister van LNV heeft geschreven in onze ogen
geweldig is.

Mevrouw Van Gent (GroenLinks): ... en ik hoop dat wij
een goede verhouding houden, maar u hebt totaal geen
punt; ga aan het werk. Daar wil ik graag een reactie op
en niet op al die afleidingsmanoeuvres.
De voorzitter: Mevrouw Van Gent, u kondigde een korte
vraag aan.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Ik wind me op, maar
dat komt door de heer Koopmans.
De heer Koopmans (CDA): Misschien ontstaat de
opwinding vanwege het feit dat ik mevrouw Van Gent
nog eens confronteerde met Leeuwarden, want daar
waren grote problemen.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Nu uw antwoord!
De voorzitter: Nee nee, mevrouw Van Gent.
De heer Koopmans (CDA): De CDA-fractie kent de
praktijk dat briefwisselingen tussen ministers en de
Europese Commissie tot op heden nooit via de brievenbus van de Kamer gehouden worden. Dat is nooit aan de
orde geweest! Ik weet wel dat in deze Kamer op tal van
momenten, op tal van momenten, door de Kamer aan
het kabinet is gevraagd om met de Europese Commissie
te spreken over de toepassing van Europese richtlijnen,
waaronder Natura 2000. Ik weet ook dat bijvoorbeeld bij
de behandeling van de Crisis- en herstelwet – het is nog
maar recent – de CDA-fractie samen met de PvdA-fractie
buitengewoon goede en verstandige zaken heeft gedaan
op het punt van de doorgeschoten natuurregelgeving.
Dat was mogelijk omdat juist de CDA-fractie ervoor kiest
om op een verantwoorde manier, ook in het beleid, om
te gaan met de natuur in Nederland.
De voorzitter: Nee, mevrouw Van Gent. U hebt een
luide stem, maar u komt nu toch echt niet door bij de
mensen.
Mevrouw Jacobi heeft een vraag.

Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Zo kennen wij de heer
Koopmans weer. Ik weet af van de situatie in Leeuwarden. Daarbij was een heel compensatieprogramma aan
de orde. Dezelfde discussie speelde rond de Westerschelde, maar ik zal verder niet in die wond gaan roeren.

Mevrouw Jacobi (PvdA): Ook ik heb een luide stem.
Mijnheer Koopmans, u was blij met de brief die de
minister-president aan de heer Barroso heeft gestuurd.
De heer Barroso antwoordde dat de natuurwetgeving
voldoende mogelijkheden biedt voor de ruimte en de
balans met economische activiteiten. Hij stelde ook dat

Tweede Kamer

26 januari 2010
TK 46

Europees natuurbeschermingsbeleid

46-4402

Koopmans
het goed aansturen van natuurbeleid prima in de eigen
lidstaat kan worden geregeld. Wat is de mening van de
heer Koopmans daarover? Was hij blij met dat antwoord
en welke conclusies trekt de CDA-fractie daar uit?
De heer Koopmans (CDA): Ik zei zojuist al dat ik namens
de CDA-fractie buitengewoon ingenomen was met de
brief van de minister-president. Maar wie de brief van de
heer Barroso leest en daarin een soort tik op de vingers
van de minister-president ziet, vergist zich. Deze brief is
in de ogen van de CDA-fractie een tik op de vingers van
degenen die de Vogel- en Habitatrichtlijn in Nederland
via natuurwetgeving willen misbruiken, of gebruiken –
maar ik gebruik liever het woord ″misbruiken″ – om
sociale en economische ontwikkelingen tegen te houden.
De heer Barroso is er luid en duidelijk over dat dit noch
de bedoeling noch de inzet van die richtlijn was. Daarom
is het juist zo goed dat wij vandaag in dit huis over die
brief spreken. Daarover heb ik namelijk wel een aantal
vragen aan het kabinet. Daarover – dat kan ik ook tegen
mevrouw Jacobi zeggen – hebben wij juist in de
afgelopen maanden met elkaar goede zaken kunnen
doen. Wij hebben namelijk in de afgelopen maanden een
aantal problemen bij bedrijfsontwikkeling, zeker in relatie
tot de agrarische sector en het ammoniakbeleid, goed
kunnen oplossen. Ik hoop dat wij in de komende weken
zullen meemaken dat de Eerste Kamer de Crisis- en
herstelwet ook zal aannemen, zodat er in Nederland op
het gebied van verstikkend natuurbeleid stappen vooruit
worden gezet.
Mevrouw Jacobi (PvdA): Ik heb nog een korte reactie. Ik
dank de heer Koopmans voor zijn antwoord. Ik ben
inderdaad zeer blij met een aantal recente constructieve
vormen van samenwerking. Mijnheer Koopmans, u moet
echter wel eerlijk zijn – mijn voorgangers hebben daar al
iets over gezegd – want u bent namelijk wel degene die
zodra u dat kunt, probeert om het natuurbeleid in een
negatief daglicht te stellen. Kunnen wij met elkaar
afspreken dat u dit vanaf nu niet meer zult doen?
De heer Koopmans (CDA): Dat spreken wij bij dezen af.
Maar, mevrouw Jacobi, dan moet u wel goed naar mij
luisteren.
De CDA-fractie kiest voor dynamiek. Dat hebben wij bij
de behandeling van de Crisis- en herstelwet goed kunnen
wisselen. Ik verwijs daarbij naar het volgende voorbeeld.
Een varkenshouder die in het verleden niet werd
toegestaan om zijn bedrijf uit te breiden, omdat hij met
die uitbreiding bijvoorbeeld de ammoniakuitstoot in z’n
totaliteit meer dan halveerde, kreeg die toestemming niet
op grond van rigide natuurwetgeving. Nu wij met elkaar,
met het amendement-Koopmans/Samsom, de Crisis- en
herstelwet hebben verbeterd, is het mogelijk om
bijvoorbeeld die investeringen te doen. Goed voor de
boer, goed voor het milieu. Op die manier kan iedereen
in dit huis zaken met de CDA-fractie doen, want wij staan
volstrekt voor een degelijk natuurbeleid. Dat wordt
gevoerd en gevoed door een dynamiek, ook op het
platteland.
De heer Polderman (SP): We moeten inderdaad maar
afwachten of de Crisis- en herstelwet door de Eerste
Kamer komt. In ieder geval is het niet voor kerst gelukt,
zoals de bedoeling was. De heer Koopmans heeft gezegd
dat de Natuurwet een monstrum is geworden. Toen

Tweede Kamer

Europees natuurbeschermingsbeleid

schrok ik even, want onder wiens verantwoordelijkheid is
dat allemaal tot stand gekomen? Welke ministers hebben
daar de afgelopen decennia aan gewerkt? Was hij daar
niet bij of was dat inderdaad te danken aan een
wethouder uit Leeuwarden? Of was het CDA daar toch
ook wel medeverantwoordelijk voor?
De heer Koopmans (CDA): Het was een citaat van de
heer Verdaas, gedeputeerde van Gelderland.
De heer Polderman (SP): Maar wel instemmend door u
geciteerd!
De heer Koopmans (CDA): Ja. Dat heeft ook geleid tot
de operatie die ik zojuist heb beschreven.
De voorzitter: Ik wil niet flauw doen, maar volgens mij
gaat het vanavond over een brief die de ministerpresident zou hebben geschreven. Nu gaan we wel erg
de breedte in met dit debat. Dat lijkt mij niet behulpzaam
voor het antwoord dat de Kamer vanavond van het
kabinet wil hebben. Ik stel u voor zich echt te beperken ...
De heer Koopmans (CDA): Ik geef antwoord op een
opmerking ...
De voorzitter: Ik heb het niet tegen u, mijnheer
Koopmans! Maar misschien helpt het toch een beetje bij
de beantwoording en dan geldt het dus ook voor u! Dus
niet te gauw tevreden zijn met alles.
De heer Polderman (SP): Ik heb geen antwoord
gekregen op mijn simpele vraag of mijn waarneming
klopt – de heer Koopmans zit langer in de Kamer – dat
de natuurwetgeving te danken is aan CDA-ministers.
De heer Koopmans (CDA): Er zijn momenten in de
wetsgeschiedenis aan te wijzen waarop de dingen beter
hadden kunnen lopen. Ik zal een moment noemen,
namelijk het moment waarop collega Jager een
amendement op de natuurbeschermingswetgeving
indiende, waarin stond dat slechts nieuwe activiteiten
getoetst moesten worden. Onder grote druk is dat naar
de Raad van State gestuurd. Er kwam kritiek op en het is
uiteindelijk ingetrokken. Als dat amendement uiteindelijk
was aangenomen, hadden we veel minder problemen
gehad. In die zin is er een sterke betrokkenheid van het
CDA bij het hadden kunnen voorkomen van tal van
problemen.
De voorzitter: Ik begrijp dat ik nog bof dat u zo kort
teruggaat in de wetsgeschiedenis! Ik wil dit debat echt
een focus geven.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): De heer Koopmans
noemde zojuist de brief van de heer Barroso met een
aantal goede aanknopingspunten voor Nederland.
Barroso zegt dat Nederland zelf een goede invulling
eraan moet geven. De heer Koopmans is het daar
volledig mee eens, maar gaat er niet mee akkoord dat nu
een aantal mensen dwarsligt en alle economische
ontwikkelingen dwarsboomt. Ik vraag hem welk
ministerie leidend is bij de uitvoering van deze voorstellen van de heer Barroso.
De heer Koopmans (CDA): Ik denk dat dit een opdracht

26 januari 2010
TK 46

46-4403

Koopmans
is voor het gehele kabinet. Daarom ben ik ook blij dat de
minister-president hierbij zit.
Ik vervolg mijn betoog door aan de minister-president
te vragen ...
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Ik wil hier nog wel
even op doorgaan. U constateerde terecht dat Barroso
zegt dat wij aan de slag moeten. We zijn al jaren aan de
slag en nu maakt de heer Koopmans een verwijt. Maar
op wiens bordje ligt dat verwijt? We kunnen niet zomaar
accepteren dat het CDA constateert dat er een prachtige
brief van Barroso ligt en dat er ergens een aantal
mensen dwarsligt. Er zijn hier mensen die wel verantwoordelijk zijn voor het beleid dat nu wordt uitgevoerd.
Waar staat het CDA?
De voorzitter: En nu maakt de heer Koopmans zijn
antwoord af.
De heer Koopmans (CDA): Ik denk dat die opdracht voor
ons allen geldt, voor alle departementen en voor ons in
de Kamer. Om die reden heb ik ook gevraagd of het
kabinet het eens is met de opvattingen van de heer
Barroso en in het antwoord ook de inspiratie vindt om na
te denken over de vraag of besluiten inzake aanwijzing,
begrenzing en vaststelling van beheerplannen moeten
worden hernomen. Wij denken hierbij aan landelijke
instandhoudingsdoelstellingen en gebiedsbegrenzingen.
Deze kunnen in de ogen van onze fractie herbeoordeeld
worden. Wellicht kan het met een bijstelling, met minder
of andere hectares, met andere doelen, met andere
ecologische doelen. Wij zouden daar graag antwoord op
hebben. Wij zijn van mening dat aanwijzingsbesluiten
niet moeten leiden tot excessieve maatregelen. Ik geef
het kabinet een voorbeeld. Wij hebben het aanwijzingsbesluit voor de Westerschelde, gewoon een voorbeeldje.
In dat aanwijzingsbesluit zit de potentie om 3000 hectare
extra te ontpolderen, bovenop datgene wat wij met
elkaar hebben afgesproken in het hele Westerscheldedebat. Aan de minister van LNV vragen wij of zij kan
toezeggen dat in het beheerplan geregeld wordt dat wij
dat niet excessief doen, dat wij ons slechts houden aan
datgene wat afgesproken is.
Wij zijn benieuwd of de regering onze opvatting deelt
dat een keuze voor ruimere doelstellingen die andere
overheden eventueel kunnen opstellen, door die andere
overheden moet worden betaald. Deelt het kabinet onze
opvatting, die eigenlijk al bij de behandeling van de
LNV-begroting aan de orde is geweest, dat die sociaaleconomische weging moet worden gemaakt? Hoe staat
het daarmee? Deelt de regering onze opvatting dat de
artikelen 12 t/m 16 van de Vogel- en Habitatrichtlijn vaker
zouden moeten worden toegepast? Met name in die
gevallen waarin niet valt te verwachten dat er sprake is
van een significante werking, zouden deze bepalingen
kunnen worden toegepast.
Onze inzet voor natuur, voor een betere natuur, voor
een beter landschap met minder strakke regels, met
dynamiek voor ondernemers, ook in de agrarische sector,
die daardoor investeren in milieuverbeteringen, met
investeringen in het landschap in plaats van nog meer
extra nieuwe natuur die wij niet kunnen betalen, levert
meer biodiversiteit op voor veel minder geld en voor
veel minder maatschappelijke kosten.

houden omdat wij niet veel mogen interrumperen, maar
ik ergerde me groen en geel. Het is hier een soort
verkiezingsdebat over de gemeenteraadsverkiezingen
geworden en geen inhoudelijk debat over waar wij
naartoe moeten met ons natuurbeschermingsbeleid. Ik
vraag de heer Koopmans om eens in te gaan op al die
jaren die verspild zijn. Voor die sociaaleconomische
criteria, die best mogen meewegen in de natuurbeslissingen die wij nemen, hebben wij tientallen jaren de tijd
gehad. Juist de partij van de heer Koopmans heeft zich
altijd verzet tegen natuur- en milieumaatregelen. De
minister van VROM heeft onlangs nog erkend dat het
ammoniakbeleid is uitgehold. Dat kan de heer Koopmans
op zijn conto schrijven, gefeliciteerd! Nu zitten wij met
een overmatige depositie en die lastige beslissingen en
deadlines. Ik noem het voorbeeld van De Peel. Daar
wordt met een beheerplan en een ammoniakplan
gewerkt waarin vergaande technische maatregelen zitten.
Wie gaat dat betalen? Gaan de boeren dat investeren of
wordt het de belastingbetaler?
De heer Koopmans (CDA): Dank voor de bal voor open
doel. De CDA-fractie heeft het ammoniakbeleid niet
uitgehold, maar maakt het tot een succes. Wij gaan in
Nederland de NEC-richtlijndoelstelling van 128 kiloton
halen. Dat doen wij met goed beleid. Dat doen wij omdat
de ministers van VROM en van LNV begrijpen dat het
noodzakelijk is dat de dynamiek op de boerderijen leidt
tot investeringen en minder uitstoot. Dat wordt niet
betaald door de belastingbetaler, dat wordt vooral
betaald door ondernemers. De CDA-fractie is er trots op
dat zij samen met de sector, met dit en met vorige
kabinetten, een bijdrage heeft kunnen leveren aan een
uitmuntende prestatie van de sector. Geen enkele andere
sector dan de agrarische sector in Nederland kan zeggen
dat hij de NEC-richtlijn haalt. Daar zouden wij met elkaar
trots op moeten zijn.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Ik neem graag de tijd voor
deze interruptie, want ik heb opgespaard.
De voorzitter: Het is geen meesleepregeling of zo! Kort
houden, altijd, sparen of niet.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Graag. Het NEC-plafond
heeft niets van doen met individuele natuurgebieden en
dat weet de heer Koopmans heel goed. 40% van de
varkens en kippen van Nederland zit rond het meest
kwetsbare gebied dat wij hebben. De CDA-fractie heeft
daaraan al die jaren niets gedaan. Er zijn geen voorbereidingen getroffen door daar te zeggen: beste mensen, er
is ruimte voor een x-aantal boeren en een x-aantal
dieren. Nu zitten al die boeren daar en de heer Koopmans zegt hier: ik ben er trots op dat zij mogen
investeren in emissiebeperkende maatregelen.
De heer Koopmans (CDA): Dat zij het gedaan hebben;
daar gaat het over.

Mevrouw Ouwehand (PvdD): Ik heb mij erg in staan

Mevrouw Ouwehand (PvdD): Wanneer stond de heer
Koopmans hier ook al weer voor het laatst te klagen dat
die investeringen de boeren de kop zouden kosten en dat
er uitstel moest komen, en nog een keer uitstel en nog
een keer uitstel? Zegt de heer Koopmans hier klip-enklaar: beste boeren, wij hebben u niet voorbereid op die
natuurregels waaronder onze handtekening staat, en nu

Tweede Kamer

26 januari 2010
TK 46

Europees natuurbeschermingsbeleid

46-4404

Koopmans
komt het erop neer dat u de rekening betaalt? Zeg dat
nou gewoon eerlijk!
De heer Koopmans (CDA): Nee, dat zeg ik niet omdat
het volstrekt niet klopt. Ik prijs minister Cramer dat zij
samen met minister Verburg een heel verstandige lijn
heeft ingezet bij het ammoniakbeleid, zodat het ook
betaalbaar wordt en boeren op een betaalbare wijze
kunnen investeren in vermindering van ammoniak. Ik
voorspel dat wij in de komende jaren in dit huis nog een
debat krijgen over de keuze die wij moeten maken tussen
een strengere dierenwelzijnswetgeving die wij in 2013
moeten handhaven en het mogelijkerwijs daardoor
ontstaan van een schaalvergroting, die u ook niet wilt.
Wij zijn altijd eerlijk geweest naar de agrarische sector.
Wij snappen ook dat destijds, na de MKZ en de
vogelpest, de conclusie was dat boeren moesten
concentreren, want dat zei de hele samenleving en kwam
naar voren uit alle onderzoeken. Nu boeren dat doen,
helpen wij hen doordat zij door middel van het ammoniakbeleid de uitstoot kunnen verminderen. Daardoor zal in
heel Nederland – wij hebben dat bij de behandeling van
de Crisis- en herstelwet uitdrukkelijk allemaal met elkaar
doorgenomen – de ammoniakdeken minder worden, dus
ook over de separate natuurgebieden. De beheerplannen
met de in onze ogen noodzakelijke sociaaleconomische
afweging zullen leiden tot succesvol natuurbeleid, ook
voor die gebieden.

Nederlandse beleid. Er moet drastisch worden geschrapt
in de 162 Natura 2000-gebieden.″ De heer Koopmans wil
dat subiet wordt teruggedraaid.
Dat lijken mij aardige uitspraken. Die liggen ook wel in
lijn met hetgeen de heer Koopmans voelt. Ik denk dat het
goed is om aan het kabinet te vragen hoe het tegenover
deze drie punten staat. Die geven immers nogal wat
helderheid. Nu de heer Koopmans dit heeft gezegd, kan
ik mij niet aan de indruk onttrekken dat hij dit nu niet
meent.
De heer Koopmans (CDA): Dat meen ik nog steeds. De
exercitie waar wij voor staan, namelijk het hernemen van
de besluiten op de drie trajecten die ik net noemde, kan
en moet echt tot aanpassingen leiden. Zij dient gepaard
te gaan met een betere wetgeving zoals de Crisis- en
herstelwet. De CDA-fractie heeft ook grote verwachtingen
van de programmatische aanpak stikstof die wij nog
moeten krijgen. Ik ben benieuwd wanneer deze precies
komt. Deze zaken zouden moeten leiden tot het veel
minder op slot zitten van Nederland. Ik denk dat een
groot deel van de Nederlandse samenleving daarop zit te
wachten.
©

Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Ik moet toch zeggen
dat ik u eigenlijk citeer: ″Het moet aanleiding zijn″ – deze
brief van Barroso – ″voor een forse herziening van het

De heer Van der Vlies (SGP): Mevrouw de voorzitter.
Laat ik eerlijk zijn: ook de SGP-fractie was enigszins
verrast door de briefwisseling van de minister-president
met de voorzitter van de Europese Unie. Is het onbegrijpelijk dat er contacten zijn tussen de minister-president
en de heer Barroso? Nee, natuurlijk niet. Die zullen er
zelfs veelvuldig zijn, bijvoorbeeld in de opmaat naar de
inrichting van de nieuwe Commissie. Dat is allemaal
begrijpelijk. Dat je dan inventariseert waar knelpunten
liggen, is duidelijk. Bij de behandeling van de Crisis- en
herstelwet is die zaak ook aan de orde gekomen. Uit de
nota naar aanleiding van het verslag en de schriftelijke
reactie op de eerste termijn van de Kamer leek naar
voren te komen dat dit op ambtelijk niveau was
afgedaan. Genoeg daarover.
Wij kunnen daar een staatsrechtelijk punt van maken,
maar veel belangrijker vindt mijn fractie dat wij een
oplossing zoeken voor het probleem dat wij hebben en
dat niemand kan ontkennen. Wij hebben een fors
probleem. Natura 2000, de Vogel- en Habitatrichtlijn:
doen wij wat wij moeten doen? Doen wij meer? Doen wij
te veel tegelijk? Veel vragen van die orde zijn te stellen.
Het moet ook nog eens haalbaar en betaalbaar zijn op
bedrijfsniveau. Verder noem ik nog de gebiedsgerichte
aanpakken enzovoort. Dat alles stagneert gigantisch. Dat
kunnen wij toch niet ontkennen? Daar moeten wij onze
ogen niet voor sluiten. Alle geruststellende woorden van
achtereenvolgende natuurministers ten spijt, is de
noodzakelijke en, volgens Barroso, geboden flexibiliteit in
Nederland zoek.
Ik citeer maar eens uit een proefschrift dat op 8 januari
jongstleden aan de Wageningen Universiteit is verdedigd
door de heer Raoul Beunen. ″Niet de algemene doelen
van het beleid, maar de specifieke procedurele vereisten
van het beleid zijn centraal komen te staan in het
handelen en beslissen. De ambitie om biodiversiteit te
beschermen, gaat daarmee verloren in langdurige
procedures en conflicten over plannen en projecten.″ Het
volgende citaat sluit hierop aan. ″Het lijkt er echter op
dat veel mensen deze gang van zaken negeren en de

Tweede Kamer

26 januari 2010
TK 46

Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Mag ik concluderen
dat de CDA-woordvoerder dus vindt dat er een forse
herziening van het Nederlandse Natura 2000-beleid moet
plaatsvinden en dat er drastisch moet worden geschrapt
in de 162 aangewezen gebieden? De minister heeft nu al
een aantal gebieden definitief aangewezen. Moet dat ook
direct worden teruggedraaid? Als het antwoord op deze
vragen ″ja″ is, dan lijkt het mij heel goed als het kabinet
straks reageert op die drie constateringen en conclusies.
De heer Koopmans (CDA): De woorden ″fors″, ″drastisch″ en ″terugdraaien″ heb ik bewust niet gebruikt,
want dit debat verandert de Vogel- en Habitatrichtlijn
niet. In dit debat wordt uitdrukkelijk gesproken over de
brief van de heer Barroso, die in onze ogen de mogelijkheid geeft om besluiten met betrekking tot de begrenzing, de aanwijzing en de invulling van beheerplannen te
hernemen. Dat moeten wij doen met de Vogel- en
Habitatrichtlijn in de hand, want die kunnen wij niet
wegpoetsen. Dat willen wij ook niet. Wij zien met u de
mogelijkheden die die richtlijn biedt, waardoor er meer
ruimte is. Ik denk dat wij dat samen delen. Maar ik ga het
debat nu niet belasten met uitspraken zoals ″fors
minder″, ″drastisch aanpassen″ of ″het terugdraaien van″.
De voorzitter: Dat zei u net al.
De heer Koopmans (CDA): Het hernemen kán dat
betekenen, maar ik vind dat het stuk voor stuk, aanwijzingsbesluit voor aanwijzingsbesluit en beheerplan voor
beheerplan moet gebeuren. Door de provincies, als die
het bevoegd gezag zijn, of door de minister van LNV als
die het bevoegd gezag is.

Europees natuurbeschermingsbeleid

46-4405

Van der Vlies
discussie hierover willen vermijden. Als gevolg van deze
ontwikkelingen verliezen echter steeds meer mensen het
vertrouwen in het besluitvormingssysteem en het
resultaat is dat biodiversiteit niet goed wordt
beschermd.″ De spijker op zijn kop, wat onze fractie
betreft. Dat signaal willen wij ter harte nemen. Me dunkt,
deze Wageninger voert een impliciet pleidooi voor een
rigoureuzer aanpassing van de Natuurbeschermingswet
dan werd geprobeerd via de Crisis- en herstelwet.
Overigens heb ik daaraan steun gegeven, want die
stappen waren op zichzelf goed. Graag hoor ik hierop
een reactie van de hier aanwezige bewindslieden.
Ik zal een van de vele voorbeelden geven van de rigide
uitwerking van de Natuurbeschermingswet en de
consequenties daarvan. In de buurt van Veenendaal ligt
een klein Natura 2000-gebied met blauwgrasland. De
nabijgelegen Bennekomse Meent bevat meer blauwgraslanden en heeft meer potentie, maar is geen Natura
2000-gebied. De vereiste optimale waterstand voor het
kleine Natura 2000-gebied heeft echter een negatief
effect op het veel grotere en waardevollere natuurgebied
van de Bennekomse Meent. In die regio vraagt men zich
af of dat nou zo moet. Waarom moet dat zo? Kan dat niet
anders? Dat frustreert.
Barroso wijst in zijn brief op de flexibiliteit die de
Vogel- en Habitatrichtlijn biedt. Artikel 2 van die richtlijn
geeft aan: ″In de op grond van deze richtlijn genomen
maatregelen wordt rekening gehouden met de vereisten
op economisch, sociaal en cultureel gebied, en met de
regionale en lokale bijzonderheden.″ Er zit dus ruimte in,
aldus Barroso. Waarom heeft dit artikel via de Nederlandse Natuurbeschermingswet zo weinig juridische
zeggingskracht gekregen? Een treurig voorbeeld daarvan
vind ik de rechterlijke uitspraak waardoor belangrijke
waterschapsactiviteiten moesten worden stilgelegd. Als
beheerplannen direct of indirect voor de rechter komen –
en dat gaat op enig moment gewoon gebeuren – hoe
kunnen de bewindslieden dan garanderen dat een
beroep op de genoemde vereisten en bijzonderheden het
niet zomaar aflegt tegen de instandhoudingsdoelstellingen en de strikte hantering van het voorzorgsbeginsel?
Veel veehouderijbedrijven zitten op slot of verkeren in
onzekerheid over een inmiddels gerealiseerde uitbreiding. Dit heeft alles te maken met het voorgaande en een
strikte interpretatie van het voorzorgsbeginsel, waarbij
bijvoorbeeld de bewijslast voor nieuwe ontwikkelingen
bij de initiatiefnemer is gelegd. Mijn fractie praat graag
hierover door, na ommekomst van de hoofdlijnennotitie
voor de programmatische aanpak voor stikstof.
Ik heb wel twee vragen aan minister Verburg. Kan zij
toezeggen dat in deze hoofdlijnennotitie expliciet wordt
aangegeven hoe de programmatische aanpak uitkomst
zal gaan bieden voor veehouderijbedrijven die tussen
2004 en 2009 – cruciale jaartallen – met toestemming van
het bevoegde gezag uitgebreid zijn, maar na 1 april
jongstleden mogelijk in conflict zijn gekomen met de
Natuurbeschermingswet? De minister geeft in haar brief
van vandaag aan dat het gros van de door provincies
ingediende voorstellen voor de wijzigingen van
aanwijsbesluiten overgenomen is, maar dat stikstof en
water apart worden bezien. Bedoelde zij hiermee dat
provincies nog wijzigingsvoorstellen kunnen indienen als
de stikstof- en waterparagrafen meer uitgekristalliseerd
zijn? Graag zou ik hierop een toezegging krijgen.
Over de budgettaire problematiek lees ik dat er een
herprioritering plaatsvindt. Wat betekent dat voor de

De heer Polderman (SP): Voorzitter. Ik zou graag op vier
punten ingaan. Allereerst vraag ik, namens wie de brief
is geschreven. Hij is weliswaar ondertekend door de
minister-president, maar klopt het dat het PvdA-deel van
het kabinet niet op de hoogte was? In de Volkskrant, die
deze brief naar boven heeft gehaald, zegt de woordvoerder van de minister van VROM dat de brief niet met de
minister was afgestemd. Dat is vreemd, gezien de inhoud
die toch consequenties voor het beleid voor ruimtelijke
ordening zou hebben.
Er is verschillend op de briefwisseling gereageerd.
Opmerkelijk is de reactie van de heer Beishuizen van de
LTO. Naar aanleiding van deze briefwisseling concludeert
hij dat het hele Natura 2000-project is vastgelopen. Hij
zegt dat niet alleen de landbouw ermee te maken heeft,
maar meerdere sectoren. Ik citeer: ″Het is dan ook
logisch dat de regie niet alleen bij LNV ligt maar
kabinetsbreed wordt getrokken.″ Deelt het kabinet die
conclusie? Hoe kan het dat deze brief niet is afgestemd
met onder anderen de minister van VROM? Ik zou
daarop graag een reactie ontvangen van zowel de
minister-president als de minister van VROM.
Verder vraag ik mij af wat exact de reden voor de brief
van de minister-president is. Als de nood zo hoog was
dat er kennelijk gevraagd moest worden om wijziging
van de EU-richtlijnen, dan moet de wanhoop over de
Nederlandse aanpak en vertaling van die richtlijn toch
wel erg groot zijn. Tot nu toe wordt dit in elk overleg dat
wij met de minister van LNV hadden, ontkend. De
minister was altijd optimistisch. Wij hebben vandaag nog
een brief gekregen waarin zij zegt dat het wel een lastig
dossier is, maar dat de zaak niet hopeloos is: wij krijgen
dat wel rond. We hebben ook een rek-en-ruimtebrief
gekregen. Het veranderen van de spelregels is toch iets
anders dan binnen de regels proberen de rek en de
ruimte op te zoeken. Dat zijn twee verschillende zaken en
daarover vraag ik helderheid. Wat wil men? Binnen de
regels zo veel mogelijk de ruimte opzoeken of, zoals de
minister-president heeft geschreven, de regels actualiseren en aanpassen?
Dan kom ik bij het punt van de noodzaak van
natuurbescherming en het behoud van biodiversiteit. In
de brief aan de heer Barroso wekt minister-president
Balkenende de indruk dat hij vindt dat de balans heel erg
is doorgeslagen, dat er te veel natuurbescherming is en
dat er te veel aandacht is voor het behoud van de
biodiversiteit. Het voorzorgbeginsel levert toch alleen
maar economische schade op. Naar mijn idee is dat een
volkomen onjuiste voorstelling van zaken. Dat vindt de
heer Barroso ook. De werkelijkheid is immers dat de
natuur, zeker in Nederland, versnipperd is geraakt en dat
de biodiversiteit ernstig is aangetast. Alle wetenschappe-

Tweede Kamer

26 januari 2010
TK 46

Europees natuurbeschermingsbeleid

planvorming en dergelijke? Andere economische
activiteiten komen ook meer en meer in de knel. Dit
signaal wil ik in alle ernst afgeven. Dit leidt mij tot de
klemmende vraag, welke consequenties wij verbinden
aan het signaal van de heer Barroso. De heer Koopmans
sprak over ″hernemen″. Dat is een rijk woord. Dat is iets
anders dan een streep zetten door alles wat gedaan is.
Laten wij het nog eens precies bestuderen en kijken waar
de ruimte zit. Laten wij die benutten. Anders komt er
namelijk in bepaalde regio’s echt niets van terecht. Dat is
mijn stellige overtuiging.
©

46-4406

Polderman
lijke rapporten die wij jaar na jaar krijgen wijzen daarop.
Het beleid was tot nu toe ook gericht op het stoppen van
de achteruitgang van de biodiversiteit in 2010. Dat gaan
we waarschijnlijk niet halen. De conclusie zou moeten
zijn dat er een tandje bij moet, maar de ministerpresident geeft met deze brief het signaal af dat het
eigenlijk wel een beetje minder kan. Is dat aanleiding om
het regeerakkoord te herschrijven? Wat vinden de PvdA
en de minister van VROM ervan om in plaats van een
tandje erbij, juist wat minder te gaan doen? Dat is toch
merkwaardig. Ik ben benieuwd wat minister Cramer
hiervan vindt.
Er wordt een tegenstelling gesuggereerd tussen
economie en ecologie. Uit de brief van de ministerpresident blijkt dat hij een tegenstelling ziet tussen
economische en ecologische belangen. Hij meent dat er
te veel aandacht is geweest voor de ecologie, binnen het
Natura 2000-traject. De heer Barroso wijst er terecht op
dat ecologische investeringen juist de economie kunnen
aanjagen. Welke van de drie mogelijkheden is de juiste?
Was deze les van Barroso een eyeopener voor de
minister-president? Dacht hij: zo heb ik het eigenlijk nog
nooit gezien? Dat kan, men is nooit te oud om te leren.
Of wist de minister-president het eigenlijk wel, maar was
hij het even vergeten? Of, en dat zou het meest kwalijk
zijn, wenst hij het niet te zien? Hij wenst de economische
belangen van de ecologische investeringen, zoals de
heer Barroso die naar voren brengt, gewoon niet onder
ogen te zien. Dat lijkt mij reden om de minister-president
hierover opheldering te vragen en te vragen wat minister
Cramer van Milieu hiervan vindt.

milieuclubs stevig voet aan den bodem en zaaien vele
daarvan ten onrechte paniek. Veelal doen ze dat aan de
hand van vage voorstellen,waarbij men zich moet
afvragen of die de natuur verder helpen. Uiteraard gaat
hierbij alleen de zon voor niets op. Zo komen de
directeur van het Wereld Natuur Fonds, Johan van de
Gronden, en de directrice van Greenpeace, Liesbeth van
Tongeren, voor niet minder dan € 150.000 per jaar hun
bed uit. Waar blijft het idealisme?
Waarom wordt er niet meer grond beschikbaar gesteld
aan particulieren, zo vraag ik de minister, zodat zij voor
de daar aanwezige natuur kunnen zorgen?
Wie de Kuznetscurve kent, weet dat het nog nooit zo
goed ging met de natuur in Nederland. Groeiende
welvaart leidt tot groeiende aandacht voor natuur en
milieu. De bever, de das, de zeehond, de lepelaar en de
zeearend zijn allemaal weer in ons land te vinden, en dat
is goed nieuws. Water- en luchtverontreiniging zijn onder
controle. Bos was er in ons land nog nooit zo veel. Dit
alles is bereikt door gewoon ons Hollandse verstand te
gebruiken: ik noem de bouw van ontzwavelings- en
waterzuiveringsinstallaties. De natuur zou in de Natura
2000-plannen de voorkeur krijgen, maar dat wordt
spontaan vergeten als er windmolens moeten worden
gedumpt. Voor deze subsidievretende vogelgehaktmolens zijn altijd mooie plekjes te vinden, zal ik maar
zeggen.
©

De heer De Mos (PVV): Voorzitter. Ik heb de eer om bij
dit debat mijn collega Graus te vervangen. De ministerpresident heeft van zich doen spreken tijdens de
komkommertijd in de Kamer. De premier zou bij
voorzitter Barroso van de Europese Commissie hebben
aangedrongen op afzwakking van het Europese
natuurbeschermingsbeleid omdat dit beleid schade zou
toebrengen aan economische activiteiten. Tot zover dit
goede nieuws. Agrarische bedrijven aan de rand van een
natuurgebied vrezen namelijk dat zij op slot gaan omdat
de nepnatuur de voorrang krijgt. Organisaties als
VNO-NCW en LTO beklaagden zich meer dan eens over
de ingewikkelde procedures en stellen dat bijvoorbeeld
boerenondernemers hun bedrijf in Natura 2000-gebied
amper kunnen runnen. Alleen al in Limburg verdwijnt de
komende tien jaar een kwart van de landbouwgrond,
mede door de aanleg van nepnatuur. Oer-Hollands
landschap gaat zo verloren. Zo doen wij het ook in het
Scheldegebied, waar de Hedwigepolder moet verdwijnen
ter compensatie van nepnatuur. Alsof landbouwgrond
geen natuur is en de boer niet de beste bewaarder is van
al deze natuurpracht. Wat is volgens de minister voor de
gemiddelde Nederlander de definitie van natuur?
Eeuwenlang hebben boeren en landeigenaren in ons
land de balans tussen economie en ecologie bewaard.
Dat heeft geleid tot de oer-Hollandse landschappen van:
denkend aan Holland, zie ik brede rivieren door oneindig
laagland gaan. Alsof Brusselse bureaucraten die nog
nooit in een groen knollenland geweest zijn, laat staan
daar een haas gezien hebben, de natuur in ons land
moeten reguleren. Wij willen geen bemoeienis vanuit
Brussel. Maar in dit land hebben tal van gesubsidieerde

Mevrouw Jacobi (PvdA): Voorzitter. De PvdA-fractie was
van plan om nog een heel aantal zaken aan de orde te
stellen, maar in feite zijn veel zaken al bij interruptie aan
de orde geweest. Ik probeer mijn bijdrage dus te
comprimeren. De belangrijkste vraag is eigenlijk waarom
de minister-president deze brief heeft gestuurd. Wat was
nu het echte probleem, dat met een zodanige brief, die
niet naar de Kamer is gestuurd, is geprobeerd de
EU-richtlijnen in Brussel af te zwakken? Onze procedurele
vraag is: is het niet verstandiger om dit soort briefwisselingen in alle openheid aan de Kamer te geven? Wij
hebben nog in december een Natura 2000-debat gehad.
Ik zou daarom heel graag van de minister-president
willen weten wat hij daarvan vindt.
De concrete aanleiding is voor ons niet echt duidelijk.
Misschien zou daarover nog iets kunnen worden gezegd.
Meer in zijn algemeenheid vraag ik met betrekking tot de
spanningsvelden die er op dit moment zijn tussen
natuurbeleid en -wetgeving en de activiteiten die moeten
plaatsvinden of er voldoende bekend is bij de ondernemers en de gemeenten over de mogelijkheden om met
het oog op de dynamiek waar de heer Koopmans het
over had, zaken goed te regelen? Doen wij het eigenlijk
wel goed? Daar moeten wij beter naar kijken. Ik denk dat
er met de natuurwetgeving niet zoveel mis is, evenmin
als met de richtlijnen, maar wellicht wel met de manier
waarop wij er vaak mee omgaan, en met de implementatie ervan.
Zijn er niet veel meer mogelijkheden die wij van meet
af aan bij plannen en ontwikkelingen in de planologie
moeten meenemen, om ons natuurbeleid op een ruimere
manier te garanderen? Op de weblog van de minister
van VROM zag ik daartoe een mooie aanzet staan. Dit
zijn zaken waarin wij in Nederland nog niet zo handig
zijn. Ik denk dat er op dit gebied veel is te verbeteren.
Graag krijg ik daarop zo meteen een reactie.

Tweede Kamer

26 januari 2010
TK 46

©

Europees natuurbeschermingsbeleid

46-4407

Jacobi
Wat de bestuurlijke lus betreft, waarover mijn collega’s
Vermeij en Koopmans een initiatiefwetsvoorstel hebben
ingediend, lijkt het erop dat een groot aantal procedurele
vertragingen, waarover veel mensen eerst chagrijnig
waren, misschien wel behoorlijk worden teruggedrongen. Graag enige reflectie daarop. Kortom, de Partij van
de Arbeid pleit ervoor om te kijken naar de verbeteringen. Wij zijn blij met het antwoord van de heer Barroso.
Laten wij, samen sterk, zou ik zeggen, iets moois maken
van het natuurbeleid en nu en voor onze kinderen de
biodiversiteit veiligstellen.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Hoor ik de woordvoerder van de fractie van de Partij van de Arbeid nu
zeggen dat er toch sprake is van een spanningsveld en
dat wij moeten bezien hoe wij daarin verbeteringen
kunnen aanbrengen? U signaleert dus ook dat er hier en
daar verbeteringen mogelijk zijn?
Mevrouw Jacobi (PvdA): U doet niet anders dan het
spanningsveld opvoeren, mevrouw Snijder. Ik constateer
het alleen.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Ik heb het ook vaak
over een spanningsveld namens de VVD-fractie, maar ik
signaleer nu dat u ook zegt dat er een spanningsveld is.
Vindt u dan ook dat dit moet worden opgelost?
Mevrouw Jacobi (PvdA): Dat hoort u mij zeggen, ja.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Dat is een prima
signaal dat u geeft.
Mevrouw Jacobi (PvdA): U moet niet doen alsof ik dit
voor de eerste keer zeg.
De vergadering wordt van 20.27 uur tot 20.37 uur
geschorst.
©
Minister Balkenende: Mevrouw de voorzitter. Ik zeg de
leden van de Kamer dank voor hun inbreng in deze
termijn.
Door de Kamer is mij gevraagd of ik bij de voorzitter
van de Europese Commissie heb aangedrongen op
afzwakking van het Europees natuurbeschermingsbeleid,
Natura 2000, dit alles naar aanleiding van berichtgeving
in de pers over een brief van mij aan de heer Barroso, de
voorzitter van de Commissie. Voorzitter, ik heb na een
gesprek dat ik voerde met de heer Barroso over diverse
onderwerpen, hem over dit onderwerp inderdaad een
″mémoire″ gestuurd. Ik bracht het onderwerp ter sprake
op verzoek van de minister van LNV; zij is de verantwoordelijke bewindspersoon voor dit beleidsterrein. Zij is
belast met de praktische uitvoering van de richtlijnen die
tezamen het Natura 2000-beleid vormen.
De brief aan de voorzitter van de Europese Commissie
is een kort samengevatte uiteenzetting van het Nederlandse standpunt ter zake. De minister van LNV zal straks
ingaan op de inhoud van het beleid, een onderwerp dat
overigens meermalen met uw Kamer is besproken. De
toelichting hierop aan voorzitter Barroso kan dus
geenszins worden gezien als een pleidooi om het
natuurbeleid af te zwakken. Het ging uitsluitend om het

Tweede Kamer

Europees natuurbeschermingsbeleid

onder de aandacht brengen van de hanteerbaarheid van
de uitvoering van de zogeheten Vogel- en Habitatrichtlijn.
Datzelfde heeft de minister van LNV gedaan bij haar
counterparts in de lidstaten en bij commissaris Dimas.
Ook de minister van VROM heeft met haar collega’s over
het onderwerp gesproken. Het is niet ongebruikelijk dat
ik vervolgens als minister-president en regeringsleider,
een onderwerp van een vakminister onder de aandacht
breng van de voorzitter van de Europese Commissie, ook
wetend dat de heer Barroso zich bevindt in de overgang
van zijn eerste termijn naar zijn volgende termijn. Dit
betekende dat een nieuwe Commissie zou aantreden.
Dit brengt mij bij een enkele procedurele vraag. De
heer Van der Ham heeft gevraagd: waarom was de brief
aan de voorzitter van de Europese Commissie vertrouwelijk? Welnu, correspondentie tussen regeringen van
lidstaten en de Commissie is in principe vertrouwelijk.
Dat is ook niets bijzonders. Het gaat ook niet om iets ″in
het geniep doen″, zoals mevrouw Van Gent dat heeft
aangeduid. Het gaat erom, de dialoog met de Europese
Commissie op verschillende manieren te voeren. Dat kan
via gesprekken en dat kan via brieven, bijdragen en
vakraden, enzovoorts. De heer Van der Vlies heeft terecht
opgemerkt dat de wijze van communicatie langs tal van
lijnen gaat. Dat is waar het in dit stuk om ging.
Mevrouw Van Gent heeft de vraag gesteld: wat is nu
precies de status van de brief; is de brief namens het
kabinet gestuurd? Het stuk is precies wat er staat dat het
is: een uitleg van het Nederlandse kabinetsbeleid ter
zake, aan de voorzitter van de Europese Commissie,
vanzelfsprekend namens het kabinet en op verzoek van
de verantwoordelijke minister van LNV. Dat is waar het
hierbij om gaat: de minister van LNV heeft mij verzocht,
een zaak onder de aandacht te brengen, toen zij wist dat
ik met voorzitter Barroso van de Commissie een gesprek
zou hebben. Ik heb met de voorzitter van de Commissie
betrekkelijk kort over het onderwerp gesproken. Ik heb
toen gezegd: ik zal een aantal punten hiervan op papier
zetten. Dat is wat zich heeft voorgedaan, niet meer en
niet minder.
Wat dat betreft, moet ik zeggen dat ik een aantal
opmerkingen over ″regie overnemen″ dan ook niet kan
plaatsen. Nogmaals, het was een verzoek van de
minister, zoals vaker gebeurt, om iets bij de voorzitter
van de Commissie onder de aandacht te brengen. En dat
heb ik gedaan.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): De minister-president
zegt dat hij dit namens het kabinet heeft gedaan. Dan wil
ik toch wel graag uitleg over de opmerking van de
woordvoerder van de minister van VROM in de
Volkskrant van 9 januari 2010. Daar zegt de woordvoerder van minister Cramer van Milieubeheer: het is niet
met ons afgestemd. Mijn vraag is dan ook: is die
afstemming met de minister van VROM wel geweest en
is het schrijven van deze brief in het kabinet besproken?
Minister Balkenende: Ik weet niet of u de volledige
woordvoering van de minister heeft meegekregen, maar
de minister zal hier zelf nog op ingaan. Er is gezegd dat
de minister niet wist van dit stuk. Dat hoeft ook helemaal
niet, in de eerste plaats omdat de minister van LNV de
verantwoordelijke bewindspersoon is en in de tweede
plaats omdat de minister het standpunt van het kabinet
heeft uitgedragen. Dat heb ik zojuist ook aangegeven.

26 januari 2010
TK 46

46-4408

Balkenende
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): De minister-president
zegt dat deze brief namens het kabinet is gestuurd. Dan
mag ik toch aannemen dat dit niet een een-tweetje is
tussen de minister van LNV en de minister-president,
maar dat dit punt in het kabinet is besproken en dat er in
het kabinet overeenstemming was over de inhoud van
deze brief? De woordvoerder van de minister van VROM
zegt immers: het is niet met ons afgestemd.
Minister Balkenende: De minister van VROM zal zelf
ingaan op dat laatste punt. Ik geef aan dat hetgeen
hierbij is gebeurd, in zo veel gevallen gebeurt. Het
gebeurt meermalen dat een vakminister aan de
minister-president vraagt om in zijn contacten bepaalde
punten aan de orde te stellen. Ik heb intensief contact
met de Commissievoorzitter. In dit geval is dat gebeurd
met de minister van LNV.
Daarnaast is een- en andermaal, ook door de minister
van LNV, gezegd dat deze kwestie, de hantering van de
zaken die aan de orde zijn en de praktische consequenties daarvan, onder de aandacht zou worden gebracht
van de Europese Commissie. Dat gebeurt in de richting
van de heer Dimas. Minister Cramer doet dat op haar
manier en ik heb het aan de orde gesteld bij de
Commissievoorzitter. Wij zijn daarbij namens het kabinet
bezig.
De voorzitter: Tot slot, mevrouw Van Gent.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Voorzitter. Ik moet
vaststellen dat deze brief niet in het kabinet is besproken
en dat deze verstuurd is na nauwe samenwerking tussen
een CDA-minister en de CDA-premier van dit kabinet. Ik
heb dan toch een indringende vraag aan de ministerpresident. Het is toch volstrekt logisch dat de minister
van VROM wordt betrokken bij de discussie over Natura
2000? Zij heeft toch, met ruimtelijke ordening in haar
portefeuille, wel degelijk te maken met de uitvoering van
Natura 2000? Waarom heeft de minister-president haar
daarbij niet betrokken?

standpunt is dat wordt gedragen door het kabinet,
waarom wijkt dit dan zo ontzettend af van hetgeen de
Kamer tot nu toe heeft begrepen van de minister van
LNV? Wij hebben uit de media begrepen dat ook de
fractie van de Partij van de Arbeid verbaasd was. Terecht.
Ik noem één voorbeeld uit deze zogenaamde
standpuntennotitie van het kabinet. De minister van LNV
heeft de Kamer steeds gezegd dat zij met Brussel in
overleg zou gaan over het voorzorgprincipe om te
bekijken hoe dat handen en voeten moet worden
gegeven. In deze zogenaamde kabinetsstandpuntennotitie staat dat dit voorzorgprincipe wat betreft het kabinet
niet goed is geformuleerd en dat dit niet zou aansluiten
bij de formuleringen die bijvoorbeeld zijn opgenomen in
het VN-Biodiversiteitsverdrag. Daarvoor staat Nederland
en daarvoor staat het Nederlandse kabinet. De ministerpresident heeft echter in deze brief geprobeerd om het
hele fundament van het voorzorgprincipe ter discussie te
stellen. Daarvan was de Kamer niet op de hoogte.
Minister Balkenende: Ik heb aangegeven dat de minister
van LNV zal ingaan op de inhoud, omdat ik het punt op
haar verzoek aan de orde heb gesteld. Zij zal ingaan op
de inhoud van een en ander. Leid echter niet uit dit stuk
af dat wij het voorzorgbeginsel als zodanig ter discussie
stellen. Dat is niet aan de orde. Het heeft de maken met
de uitwerking en de hanteerbaarheid. Dat kan voor u
geen verrassing zijn. Dat is een- en andermaal gezegd.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Dan heb ik toch een
vervolgvraag. Heeft de minister-president wel even
getoetst of het briefje dat hij onder ogen kreeg wel
daadwerkelijk het kabinetsstandpunt weergaf toen hij
zo’n verzoek kreeg van de minister van LNV? Of gaat hij
blind af op hetgeen de ambtenaren van LNV hem in de
handen drukken?
Minister Balkenende: Voorzitter. Ik stel voor dat de
minister van LNV juist hierop ingaat. Ik heb gezegd: wat
ik heb gedaan, is juist op verzoek van LNV gebeurd. Ik
heb gezegd dat de minister zal ingaan op de inhoud.

Minister Balkenende: Omdat dat niet nodig is. Ik heb
zojuist aangegeven dat aan mij was gevraagd om een
punt te bespreken met de Commissievoorzitter. Ik heb
aangegeven dat ik tal van onderwerpen met de
Commissievoorzitter te bespreken had en dat ik
betrekkelijk kort over dit onderwerp heb gesproken. Ik
heb hem gezegd dat ik hem een aantal van onze
argumenten schriftelijk zou doen toekomen. Daarom
heeft de brief ook de vorm van een korte notitie met een
aantal hoofdpunten.
Die hoofdpunten liggen in het verlengde van hetgeen
in het kabinet meermalen aan de orde is geweest. Dat
ligt in het verlengde van hetgeen de minister heeft
gezegd over de contacten met de Europese Commissie.
Het is logisch dat ik namens het kabinet de argumenten
heb doen toekomen aan de Commissievoorzitter. Dat kan
geen verrassing zijn, want wij hebben al eerder gezegd
dat wij met de Commissie contact zouden hebben. Het is
dus ook niet gebeurd in de vorm van een lange brief,
zoals gebruikelijk. Het is een korte aanduiding waarin ik
een notitie aanbied. Zo is het gegaan. Volgens mij is het
volstrekt helder. Die praktijk komt meermalen voor.

De heer Polderman (SP): Voorzitter. Ik vind dat de
minister-president dit nu toch kleiner maakt dan het is.
Hij zegt dat dit een brief is om wat te informeren, maar
nadat hij zijn nood heeft geklaagd over de striktheid van
het voorzorgbeginsel en nadat hij heeft gewezen op de
balans tussen ecologie en economie, besluit hij zijn brief
met de vraag of het niet tijd wordt om de richtlijn te
actualiseren. Hij vraagt dus om deze aan te passen, om
deze te wijzigen. Dat is iets nieuws, want tot nu toe is in
de discussie hierover met de minister van LNV steeds
gezegd: we gaan rek en ruimte zoeken binnen de regels.
De minister-president stelt nu dat het tijd wordt dat we
de regels aanpassen. De spelregels en de richtlijnen
wijzigen is iets anders dan het zo optimaal mogelijk
benutten van de ruimte in de bestaande regels. Dat zijn
twee verschillende zaken; dat hoef ik de ministerpresident toch niet uit te leggen? Hij stelt aan het einde
van de brief: wordt het geen tijd om de regels aan te
passen? Dat is iets nieuws. Had dat niet eerst binnen het
kabinet besproken moeten worden? Had dat niet eerst
met de Kamer moeten worden gewisseld?

Mevrouw Ouwehand (PvdD): Voorzitter. Dit is een
vreemde reactie van de minister-president. Als dit een

Minister Balkenende: Het is goed dat ik hier duidelijk in
de Kamer kan zeggen dat het ons niet gaat om het

Tweede Kamer

26 januari 2010
TK 46

Europees natuurbeschermingsbeleid

46-4409

Balkenende
aantasten van de doelen in Natura 2000. Het gaat ons
niet om het voorzorgbeginsel als zodanig. Het gaat wel
om de vraag hoe een en ander zich in de praktijk
manifesteert. Dat heb ik op verzoek van de minister van
LNV aan de orde gesteld. De vraag van de heer
Polderman gaat over de inhoud. Uiteraard heb ik de
reactie van de heer Barroso op mijn brief gelezen. Ik zei
echter al dat de minister van LNV nu op de inhoud zal
ingaan.
De heer Polderman (SP): Het gaat mij om de slotpassage van de brief. Daarin vraagt de minister-president:
wordt het geen tijd om de richtlijnen te actualiseren? Ik
ken de letterlijke tekst in het Engels niet uit mijn hoofd,
maar hierop komt het neer. Dat betekent dat de
richtlijnen moeten worden gewijzigd, en dus gaat het
hierbij om nieuw beleid.
Minister Balkenende: De kern van de vraag is: hoe zit
het met de hanteerbaarheid van een bepaald beginsel?
Daarom gaat het. In de praktijk zijn daarmee bepaalde
problemen. Mevrouw Jacobi heeft daarop op een heel
heldere manier gewezen. Dat daarmee problemen zijn,
kan geen verrassing zijn voor de heer Polderman, want
dat is in de Kamer aan de orde geweest. Wij hebben een
reactie van de heer Barroso op mijn brief ontvangen.
Uiteraard zal de minister van LNV daarop ingaan. Valt
een en ander binnen de bestaande regels? De kern van
de vraag is: hoe kunnen we in de praktijk de hanteerbaarheid versterken. Dat is het enige wat aan de orde is.
De heer Van der Ham (D66): Ook al is de ministerpresident op dit punt geen vakminister, toch kan het hem
niet zijn ontgaan dat Natura 2000 de inzet is bij zeer felle,
bijna demagogisch gevoerde debatten. Daarin wordt
gesteld dat Nederland op slot zit en dat er niets meer
kan. Bepaalde partijen in de Kamer voeren dat debat
behoorlijk op. Het lijkt er wel op dat de ministerpresident in zijn brief, die blijkbaar is doorgestuurd door
het ministerie van LNV, dit soort onzin omarmt. Hij zegt
dat Natura 2000 niet flexibel is, dat er geen balans is en
dat het niet voldoende lijkt op de internationale
verdragen. Nu blijkt dat de heer Barroso vindt dat alle
punten onzin zijn die de minister-president op deze
manier opbrengt. Hij vindt dat Nederland wel degelijk
flexibel aan de gang kan gaan en dat het helemaal niet
nodig is om de regels in Europees verband te wijzigen.
De heer Barroso geeft de minister-president daarmee
toch eigenlijk een beetje een zeperd? De ministerpresident en de minister van LNV zetten erg hoog in bij
de Commissievoorzitter, maar die zegt eigenlijk over alle
punten: minister-president Balkenende, dit is overdreven,
u huilt een beetje mee met de wolven in het bos. Dat is
wat er eigenlijk staat in de reactie van de heer Barroso.
Minister Balkenende: Ik kan de opmerking van de heer
Van der Ham niet goed plaatsten. Ik ben geen specialist
op dit terrein. Ik weet echter dat er over Natura 2000
wordt gediscussieerd. Die discussie hangt samen met de
procedurele aspecten. Het feit dat wij een Crisis- en
herstelwet hebben, hangt onder andere samen met de
vraag hoe zaken in de praktijk lopen. Wij lopen op tegen
vragen over de hanteerbaarheid van het voorzorgbeginsel. Daarover heeft de minister van LNV een- en
andermaal met de Kamer gesproken. Het gaat daarbij
niet om aantasting van het beginsel als zodanig. Wel

Tweede Kamer

Europees natuurbeschermingsbeleid

wordt gesproken over de werking in de praktijk. Dat is
wat zich voordoet. Namens de minister heb ik de heer
Barroso gewezen op de vragen die hierover in Nederland
leven. Hij heeft zijn reactie daarop gegeven. Daarop zal
de minister dadelijk ingaan. De Commissievoorzitter zegt
dat wij ook binnen de bestaande regels de nodige
mogelijkheden hebben. Dat zal moeten blijken. De
minister van LNV zal hierop verder ingaan. Dat is precies
de reden waarom wij contact zoeken met de Commissie.
Ik meen dat de nieuwe Commissaris naar Nederland zal
komen. Daarover zal dan ook worden gesproken. Dit gaat
echter over de inhoud van de kwestie. Daarop zal de
minister van LNV ingaan.
De heer Van der Ham (D66): Ik kan mij niet aan de
indruk onttrekken dat de minister-president in zijn brief
eigenlijk een beetje citeert uit het werk van de onheilsprofeten rond Natura 2000. De minister-president komt in
zijn brief aan de heer Barroso met alle clichés op de
proppen. De heer Barroso zegt daarop: onzin, dat is niet
zo, want in Nederland hebt u voldoende ruimte om het
in de praktijk goed te laten werken. Ook al heeft de
fractie van D66 tegen de Crisis- en herstelwet gestemd,
wij hebben wel voor het amendement-Koopmans/
Samsom gestemd waarmee die mogelijkheid wordt
gecreëerd. Het kan gewoon al. Ik neem het de ministerpresident daarom behoorlijk kwalijk dat hij zo heeft
meegehuild met de wolven in het bos, terwijl er veel
meer mogelijk is. De minister-president moet de schuld
niet leggen bij de Europese regels hierover. Die bieden in
de praktijk genoeg ruimte.
Minister Balkenende: Ik heb gezegd wat ik hierover heb
gezegd. Wat naar voren is gebracht, hangt samen met de
intentie van de minister om zaken op Europees niveau
bespreekbaar te maken; niet meer en niet minder.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Ik mag er toch van
uitgaan dat de minister-president ook de antwoorden van
de heer Barroso heeft gelezen. De antwoorden leggen
het verhaal duidelijk terug op het bordje. Daarom heb ik
namens de VVD ook vragen gesteld over de regie. Voelt
de minister-president niet aan dat er iets fundamentelers
zal moeten veranderen, als Barroso zo nadrukkelijk
neerlegt dat het wel aan onze eigen invulling ligt? Voelt
de minister-president zich niet verantwoordelijk om te
bekijken hoe wij daarmee nu bezig zijn en of er meer
moet gebeuren?
Minister Balkenende: Mevrouw Snijder heeft in het
debat grote woorden gebruikt over de regie en de rol
van de minister-president. Wat is er nu aan de orde? In
de staatsrechtelijke verhoudingen draagt een kabinet de
verantwoordelijkheid en zijn binnen het kabinet
bewindslieden belast met verantwoordelijkheden van de
sector waar zij voor staan. Dat is voor de minister van
LNV aanleiding geweest om mij te vragen om zaken
onder de aandacht te brengen, niet meer en niet minder.
Ik zeg dat de minister van LNV zal ingaan op inhoudelijke
aspecten daarvan. Dat hangt samen met de verantwoordelijkheid die zij heeft. Nu vraagt mevrouw Snijder mij
om eens te reageren op wat de heer Barroso naar voren
brengt. Ik heb aangegeven wat mijn rol is in deze situatie
en heb aangegeven dat de inhoud een zaak van de
minister van LNV is.

26 januari 2010
TK 46

46-4410

Balkenende
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Ik moet nu dus
gewoon concluderen dat het kabinet zich eigenlijk niet
verantwoordelijk voelt? Het ligt alleen maar op het
bordje van de minister van LNV. De minister-president is
toch de leider van dit kabinet en mag zich, nu hij zo’n
antwoord krijgt van Barroso, toch ook wel beraden op
wat er moet gebeuren in Nederland?
Minister Balkenende: Ik ben minister van Algemene
Zaken, niet van alle zaken.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Ik ben niet tevreden met
dit antwoord. Biodiversiteit is een van de prioriteiten van
dit kabinet. We hebben een heel mooie kleurenfolder
gekregen. Ik zal hem er even bij pakken. In deze folder
staat dat het beleid gedragen en vormgegeven wordt
door de minister van LNV, de minister voor Ontwikkelingssamenwerking, de minister van VROM, de minister
van Economische Zaken, de minister van Onderwijs, de
minister van Verkeer en Waterstaat en de minister van
Defensie. Dan mag je toch veronderstellen dat als de
minister van LNV aan de minister-president verzoekt om
een wensenlijstje in te dienen bij de voorzitter van de
Europese Commissie, de minister-president op zijn minst
even toetst of de andere bewindslieden ervan weten en
of de boel is afgestemd? Heeft de minister-president dit
gedaan?
Minister Balkenende: Als sprake zou zijn van nieuw
beleid, waarin je afwijkt van een eerder gekozen koers of
standpunt, is er reden om over zaken te overleggen met
de ministerraad. Maar daarvan was hierbij geen sprake.
Ik noem een ander fictief voorbeeld. Als de minister
van Economische Zaken, die een bijzondere verantwoordelijkheid heeft voor de Lissabonstrategie voor innovatie,
aan mij zou vragen om met de Commissievoorzitter te
spreken over de nieuwe 2020-strategie in relatie met wat
hier aan de orde is geweest rond duurzaamheid en als
dat binnen de grenzen ligt van datgene wat binnen het
kabinet aan de orde is geweest, hoef ik op dat moment
niet nog eens naar de minister van VROM te gaan,
omdat dit bestaand beleid is. Zo liggen de feiten. Ik vind
dus ook niet dat mevrouw Snijder meer moet gaan
suggereren. Datgene wat zich heeft afgespeeld, is een
zaak die te maken heeft met de hanteerbaarheid van het
beginsel. Dat heb ik willen overbrengen. Dan is het niet
nodig, waar de minister van LNV een eerste verantwoordelijkheid ter zake heeft, om tot nadere afstemming te
komen. Dat is helemaal niet nodig.
Er komt nog iets anders bij. Ik heb het kort aan de
orde gesteld en heb gezegd: ik zal een aantal punten in
een notitie aan je doen toekomen. Dat is gebeurd.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): De minister-president kan
onmogelijk volhouden dat het niet zal gaan om nieuw
beleid. De minister van LNV heeft aan de Kamer alleen
maar gezegd dat zij zou bekijken of Europa bereid was
om de richtlijnen te evalueren. Dan heb je over een
herziening nog niets gezegd. De handtekening van de
minister-president staat onder een brief waarin aan de
Europese Commissie wordt gevraagd om de richtlijnen
te herzien. Dat is wel degelijk nieuw beleid. Als de
minister-president dat niet zo bedoeld had, had hij het
niet zo moeten opschrijven.

waarop de minister van LNV zal ingaan. Dat heb ik
zo-even ook gezegd.
Mevrouw Jacobi (PvdA): De minister-president heeft net
gezegd dat het gebruikelijk is dat er tussen de lidstaten
en de Europese Commissie vertrouwelijk gecorrespondeerd wordt. Dat kan ik mij soms voorstellen, maar het
was best handig geweest om deze correspondentie te
gebruiken bij de debatten in december over Natura 2000.
Nou krijg je heel veel gedoe. De pers verricht allerlei
zoekacties. Als dit de toekomst is, zouden wij er dan niet
verstandiger aan doen om de correspondentie die niet
over personen gaat, maar over zaken, netjes aan elkaar
bekend te stellen, zodat wij dit soort gedoe niet meer
krijgen?
Minister Balkenende: We moeten niet meer van de
notitie maken dan het is. We hebben bij correspondentie
reguliere methoden hoe we zaken met elkaar bespreken.
Bij een Europese Raad, waarbij natuurlijk ook de
voorzitter van de Europese Commissie een rol speelt,
hebben we bijvoorbeeld een geannoteerde agenda, dan
hebben we de stukken en die bespreken we met elkaar.
Het kan gebeuren dat je zaken vertrouwelijk met elkaar
bespreekt. Dat is schering en inslag. Dat is ook logisch.
Die contacten heb je gewoon nodig. Het is dan helemaal
niet gek dat je spreekt over hoe een bepaald beginsel in
de praktijk wordt toegepast. Dat heeft mevrouw Verburg,
de minister van LNV, mij gevraagd om te doen. Ik zou
echter geen situatie wensen waarin elk stuk dat aan de
orde is, in de openbaarheid moet komen. Dat past niet
bij het vertrouwelijke karakter. Het zou de situatie
belasten. Ik betreur het ook zeer dat er stukken worden
gelekt. Dat is buitengewoon jammer.
Mevrouw Jacobi (PvdA): Wilt u eens voorstellen dat dit
type informatie wel openbaar wordt en dat er misschien
een soort van selectie op van toepassing kan zijn? Dan
had u vanavond een vrije avond gehad.
Minister Balkenende: Die garantie heb je nooit. Ik vind
dat we moeten kunnen uitgaan van de regel dat
vertrouwelijk gecommuniceerd kan worden. Daar wil ik
het bij laten. Het is een gangbare praktijk. Ik kan het ook
niet helpen dat personen stukken aan de media geven.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Dat is inderdaad
interessant, maar ik wil met de premier de brief
doornemen van 26 oktober 2009 van José Manuel
Barroso.
Minister Balkenende: Even over de uitspraak. Het is
″Zjosé″ Manuel. Het is ″Gosé″ Zapatero, dat is Spaans, en
het is ″Zjosé″ Manuel, dat is Portugees.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Ik ben blij dat u zich
zo goed op het debat heeft voorbereid, ministerpresident.
Minister Balkenende: Ja, dat heeft een tijd gekost.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Maar Jan Peter blijft
wel Jan Peter? Hoe zeg je dat dan? U lokt mij uit.
Minister Balkenende: U doet het geweldig.

Minister Balkenende: Dit is een inhoudelijk punt,

Tweede Kamer

Europees natuurbeschermingsbeleid

26 januari 2010
TK 46

46-4411

Balkenende
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Maar goed, ik heb het
over de brief met ″Dear Jan Peter″. Het is niet anders, ik
kan er niets mooiers van maken. Die brief van de heer
Barroso – die is ook niet aan dear Gerda of dear
Jacqueline gericht – geeft heel duidelijk aan: ″Wat is nu
eigenlijk je probleem, Jan Peter? Economie en ecologie
gaan heel goed samen.″ Ik heb zelf ook de voorbeelden
gegeven van de Maasvlakte en de Westerschelde. Dat
akkefietje herinnert u zich nog wel. U hebt dus gewoon
een draai om de oren gehad van ″Zjosé″ Manuel.

inhoud van die brief beoordeelt en daar antwoord op
krijgen? Want, voorzitter, dat is gewoon een klap voor de
kop. Dat is gewoon echt een pittige brief waarin de heer
Barroso tegen de minister-president, aangesproken met
zijn voornaam, zegt: u hebt gewoon volkomen geen
punt; ecologie en economie kunnen gewoon heel goed
gecombineerd worden in Natura 2000; zit niet te zeuren;
ga aan het werk. Ik wil daar een reactie op!

De voorzitter: Ik heb niets om mijn oren gehad.

Minister Balkenende: Mevrouw Van Gent heeft het over
een klap tegen je kop.

De voorzitter: Dat is duidelijk.

Mevrouw Van Gent (GroenLinks): De premier.
De voorzitter: Ja, zie je, dan gaat het mis. U moet wel
via mij spreken.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Dan gaat het mis. Hoe
zou je ″Gerdi″ uitspreken?
De voorzitter: Ik wil het niet weten.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Maar voordat het te
jolig wordt, dit is wel een serieuze vraag. Er ligt een
pittige brief en dat is niet voor het eerst. Over de
Westerschelde was ook al een pittige brief van de
Europese Commissie aan het kabinet gestuurd. In
diezelfde periode vindt deze correspondentie plaats. Ik
wil graag de reactie van de minister-president op het
antwoord van de heer Barroso. Dat wordt wel lekker
gebagatelliseerd door de minister van LNV, maar daar
tuinen wij natuurlijk niet in. Hoe beoordeelt de premier
de brief?
Minister Balkenende: De minister van LNV zal op de
inhoud ingaan. Is het een draai om de oren? Zo heb ik de
brief niet gelezen. Zo heb ik hem ook niet beleefd. Ik
snap echter wat er gebeurt. De zaak komt ineens in de
media en dan wordt deze opgeblazen. U hebt bijvoorbeeld in een radiogesprek gezegd: en wat doet onze
minister-president weer, die probeert buiten alles om,
met een rare soloactie, Natura 2000 te ondermijnen. Ik
snap dit soort opmerkingen wel, op basis van de
publiciteit. Er werd ook gezegd: de premier brengt wat
naar voren en krijgt op z’n kop van de Commissievoorzitter. Het was een normale discussie over de vraag hoe het
zit met de implementatie van een beginsel; niet meer en
niet minder. Dat de EC vanuit haar verantwoordelijkheid
antwoordt zoals zij geantwoord heeft, kan ik goed
plaatsen. Dat past bij een normale discussie over dit
soort onderwerpen.

Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Of een zwaai om de
oren.
Minister Balkenende: Als dat zo is, waarom voelt dat
dan niet zo? Ik heb er helemaal geen last van! Er komt
nog iets anders bij. Ik heb natuurlijk die punten naar
voren gebracht. Het feit dat hij een brief stuurt met ″dear
Jan Peter″ neemt niet weg dat wij wat betreft de
staatsrechtelijke verhoudingen hier te maken hebben met
de minister van LNV, die op dit terrein een eerste
verantwoordelijkheid heeft. Daarvan heb ik gezegd: zij zal
ingaan op de inhoud.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Voorzitter ...
De voorzitter: Nee, nee, nee. Echt niet.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Maar voorzitter ...
De voorzitter: Mevrouw Van Gent, ″tot slot″ is in het
Nederlands gewoon ″tot slot″.
Het woord is aan de heer Boris van der Ham.
De heer Van der Ham (D66): Precies. Voorzitter, ik ga
toch even door op het punt waar mevrouw Van Gent het
al over had. Kijk, u bent niet de postbode van de minister
van LNV.
De voorzitter: U begint meteen goed. Ik ben geen
postbode ...
De heer Van der Ham (D66): Maar de minister-president
ook niet.
De voorzitter: ... dus als u het via mij doet, hebt u het
over de derde persoon.
De heer Van der Ham (D66): Ja.

De voorzitter: Tot slot, mevrouw Van Gent.

De voorzitter: Heel goed.

Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Voorzitter, het schijnt
een nieuwe strategie te zijn van CDA-bewindslieden om
antwoord te geven op niet gestelde vragen. Misschien
heeft de minister-president naar minister Eurlings
gekeken, of andersom. Ik begin dat toch een beetje te
denken. De brief begint met ″Dear Jan Peter″. Over wie
hebben wij het dan? Wij hebben het dan over de
minister-president. Die brief van de heer Barroso is aan
″dear Jan Peter″ geschreven. Ik mag dan toch over de
inhoud van die brief, die aan de minister-president is
gericht, de vraag stellen hoe de minister-president de

De heer Van der Ham (D66): Mevrouw de voorzitter, de
minister-president is toch geen postbode, en zeker niet
van de minister van LNV? Ik vind het een heel rare gang
van zaken als dat het geval zou zijn. De ministerpresident stuurt een brief met zaken waarover voortdurend door de minister van LNV in publieke debatten
wordt gezegd dat die niet opgaan en dat er flexibiliteit is.
Vervolgens krijgt hij zo’n antwoord van zijn collega
Barroso, waarmee – eigenlijk met boter en suiker – zijn
argumenten worden ingemaakt met: het klopt niet; er is
genoeg flexibiliteit. Dat schrijft de Commissievoorzitter

Tweede Kamer

26 januari 2010
TK 46

Europees natuurbeschermingsbeleid

46-4412

Balkenende
Barroso aan de minister-president. Minister-president, ik
neem toch aan dat u, voordat u zo’n brief doorzendt aan
collega Barroso, even checkt of de argumenten die
daarin worden gegeven wel kloppen en of u niet in uw
hemd komt te staan bij uw collega Barroso.

Minister Verburg: Voorzitter. Ik dank de leden van de
Tweede Kamer voor de inbreng in eerste termijn. Ten
algemene geldt het volgende. Nederland staat voor het
behoud en de versterking van natuurwaarden en
biodiversiteit in Europa en levert daaraan een actieve
bijdrage. Natura 2000 is belangrijk. Het is een belangrijk
instrument voor de bescherming van op Europees niveau
unieke en kwetsbare natuur. Aan de doelen van de Vogelen Habitatrichtlijn wordt dus niet getornd. In Natura 2000
staat ecologie voorop, maar economie en leefbaarheid
zijn evenzeer van groot belang. Daarom pleit ik, vanaf de
dag dat ik aantrad als minister van LNV, voor een betere
balans tussen ecologie en economie, tussen economie
en ecologie. Want mijn motto is: zonder boeren gaat het
niet en zonder natuur bestaat het niet. Wij hebben
binnen de kaders van de richtlijn, dus met inachtneming
van de gestelde doelen, rek en ruimte gezocht om
ondernemers en omwonenden in en nabij Natura
2000-gebieden voldoende ontwikkelingsperspectief te
bieden, met inachtneming van de kaders van de Vogelen Habitatrichtlijn. De minister-president heeft er al op
gewezen dat ik daarover met de Kamer regelmatig van
gedachten heb gewisseld. Het is ook regelmatig in
brieven aan de Kamer aan de orde geweest. Daarover
kan dus geen enkele onduidelijkheid bestaan. De aanpak
is tevens opgenomen in de zogenaamde rek-enruimtebrief die ik de Kamer op 30 juni van het afgelopen
jaar heb gestuurd. Dit heeft z’n weerslag gekregen in de

Crisis- en herstelwet, waarmee de Kamer eind vorig jaar
heeft ingestemd.
Juist in ons Nederland, waar de ruimte zo beperkt is
en de natuur altijd dichtbij is, waar mensen wonen,
werken en recreëren, is het van groot belang dat de
verbondenheid van functies in de ruimte ook tot
uitdrukking komt in de regels die worden gesteld en in
de invulling van wat wij met elkaar bedoelen. De heer
Koopmans heeft volstrekt gelijk dat je dan moet zoeken
naar inclusieve, integrale en intelligente oplossingen om
zaken met elkaar te combineren. Uit de contacten met
Commissievoorzitter Barroso blijkt dat hij de Nederlandse inzet steunt. Zijn stelling is namelijk dat de
richtlijnen expliciet erkennen dat menselijke activiteiten
deel uitmaken van de omgeving en het landschap en dat
de richtlijnen waarborgen inbouwen voor het bereiken
van een geaccepteerde balans tussen economisch belang
en natuurbescherming. Het vooropzetten van de
ecologie, door de wijze van interpretatie van het
voorzorgsbeginsel, is een belangrijk principe.
Het is nodig om kwetsbare natuur te beschermen,
maar ik heb in eerdere debatten met de Kamer ook
steeds gezegd dat het voorzorgsprincipe wel toepasbaar,
hanteerbaar én uitvoerbaar moet zijn. Het voorzorgsbeginsel moet ook ruimte laten voor het vinden van een
balans tussen ecologie en de vereisten van een gebied in
sociaal, economisch en cultureel perspectief. Het gaat
daarbij om de ontwikkeling van duurzaam natuurbeleid
in combinatie met duurzaam gebruik. Een te rigide
juridische interpretatie van het voorzorgsbeginsel maakt
het moeilijk om een goede balans te vinden tussen de
kernwaarden van duurzaamheid: people, planet en profit.
Dat compliceert de toepasbaarheid en de hanteerbaarheid van de richtlijnen. Ook dit is niet nieuw in de Kamer,
want ik heb de commissie-Huys na de commissie-Trojan
gevraagd om advies uit te brengen over een aantal
zaken. In de eerste plaats was dat een advies over de
vraag of Nederland meer had gedaan dan de Europese
Unie van Nederland vroeg – doen wij veel meer dan
Europa vraagt? – en beide commissies hebben gezegd:
nee! Daarbij had de commissie-Huys ook nog een
handzaam advies. Zij zei dat als Nederland bij de
aanwijzing en begrenzing van gebieden een ruimer
beoordelingskader zou wensen dan thans voorhanden is
op basis van de Habitatrichtlijn, waarbij ook economische en sociale aspecten een rol spelen, dit naar voren
zou kunnen worden gebracht als de Nederlandse inbreng
bij de evaluatie van richtlijnen. De Kamer heeft mij, voor
zover dat al nodig was, daartoe ook meermaals
uitgenodigd.
Ik heb de Nederlandse ervaringen met de implementatie van de Vogel- en Habitatrichtlijn aan de orde gesteld
tijdens een conferentie in april vorig jaar over de Vogelen Habitatrichtlijn en de ervaringen daarmee. Dat heb ik
ook op 13 juli aan de orde gesteld in een onderhoud met
Commissaris Dimas en ik heb zijn aandacht gevraagd
voor onder andere de hanteerbaarheid van de toepassing
van het voorzorgsbeginsel. Gelet op het belang van de
kwestie en de toepasbaarheid – niet het principe staat ter
discussie, maar de vraag hoe je dat handen en voeten
geeft – heeft de minister-president dit op mijn initiatief
ook in zijn contacten met Commissievoorzitter Barroso
onder de aandacht gebracht. De heer Barroso heeft in
zijn contact met de minister-president aangegeven dat
het systeem van Natura 2000 flexibel is. Dat geeft mij
vertrouwen om door te gaan op de ingeslagen weg en,

Tweede Kamer

26 januari 2010
TK 46

Minister Balkenende: Ik geloof dat dit een herhaling van
zetten is. Ik heb aangegeven hoe de contacten zijn
geweest en hoe dit stuk moet worden gezien in relatie
tot het kabinetsbeleid. Ook heb ik aangegeven hoe ik
aankijk tegen de brief in relatie tot de verantwoordelijkheid binnen het kabinet. Ik heb daar niets aan toe te
voegen.
De voorzitter: Tot slot.
De heer Van der Ham (D66): De minister-president moet
toch wel enigszins zijn wenkbrauwen hebben gefronst
toen hij het antwoord kreeg van Barroso. Daarin werd
immers over alle punten die de minister-president
aangaf, gezegd dat het niet klopt. Ik kan mij dan zo
voorstellen dat je als minister-president zegt: collega
Verburg, wat heb je mij nu meegegeven, want ik heb
echt nul op het rekest gekregen; was het nu wel zo zinnig
om deze brief te sturen?
De voorzitter: U hebt uw punt gemaakt.
Minister Balkenende: De concrete vraag van de heer
Van der Ham was of ik mijn wenkbrauwen heb gefronst
bij het lezen van deze brief. Het antwoord is nee.
De voorzitter: Dank u wel. Dan gaan wij nu luisteren
naar het antwoord van de minister van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit.
©

Europees natuurbeschermingsbeleid

46-4413

veranderen? Dat is nadrukkelijk wel gevraagd. Dat is in
strijd met wat zij tot nu toe en vandaag aan ons
meedeelt. In de brief die wij vandaag in reactie op de
uitspraken van de gedeputeerde hebben gekregen, lees
ik dat er niet aan getornd wordt – dat klopt – maar dat bij
het bepalen van de maatregelen die nodig zijn om een
gunstige staat van instandhouding te realiseren wordt
gezocht naar zo veel mogelijk rek en ruimte binnen de
regels voor een goede balans. Het is van tweeën één: of
we houden vast aan inderdaad binnen de regels rek en
ruimte te zoeken of de minister geeft nu toe dat zij de
Europese Commissie heeft gevraagd om de regels te
updaten. Het is van tweeën één en ik lees uit de brief dat
de minister dat toch echt heeft gevraagd. Is dat geen
nieuw beleid en, zo ja, had dat niet ten minste in het
kabinet besproken moeten worden maar ook ten minste
moeten worden gedeeld?
De heer Polderman (SP)
© M. Sablerolle – Gouda

indien nodig, met de Europese Commissie te overleggen
over de wijze waarop wij dat in Nederland willen
aanpakken.
Mevrouw Jacobi (PvdA): De minister geeft een prima
uiteenzetting van nut en noodzaak van de rek-enruimtebrief. Het Dutch position paper – de correspondentie met Barroso – vind ik echter van een geheel andere
aard. Ook uit deze uiteenzetting van de minister krijg ik
toch niet helemaal de goede match, want ze zijn gewoon
niet met elkaar te rijmen. Kan de minister hier een kort
en concreet antwoord op geven?
Minister Verburg: Dat zal ik graag doen. Barroso geeft in
zijn reactie aan dat wij het voorzorgsbeginsel op een
goede manier toepassen. Wij hebben echter te maken
met het kokkelvisserij-arrest en de uitspraak van het
Europese Hof. Het Hof interpreteert dit als het ware
omgekeerd. De Commissie zegt dat economische,
leefbaarheids-, sociale, sportieve en recreatieve
activiteiten mogelijk zijn, mits ze niet ten koste gaan van
de doelen van Natura 2000. Het Europese Hof draait dat
om en zegt ″nee, tenzij″. De Commissie is van mening
dat het kan doorgaan als er niets tegen pleit en het
Europese Hof wil waarborgen die verdergaan: eerst moet
wetenschappelijk voldoende vaststaan dat er niets tegen
pleit alvorens het mag doorgaan. Daar hebben we mee
te maken en daarom is het goed dat Commissievoorzitter
Barroso heeft aangegeven hoe het wel bedoeld is.
De heer Polderman (SP): De minister zegt dat aan de
richtlijnen niet wordt getornd. Ik ben blij dat te horen,
want dat is ook wat wij uit het antwoord van de heer
Barroso moeten lezen. Dat staat als een huis en dat
kunnen we niet veranderen. Echter, in zijn brief op
initiatief van de minister schrijft de heer Balkenende toch
heel duidelijk in de laatste zin: the Dutch government –
de Nederlandse regering – asks the European Commission – vraagt de Europese Commissie – to draft
proposals to bring these directions to update. Ik vertaal
dat met ″vraagt de Europese Commissie voorstellen te
ontwerpen om de richtlijnen te actualiseren″. Dat is iets
anders. Dan kan de minister toch niet nu volhouden dat
wij de Commissie niet hebben gevraagd om de regels te

Tweede Kamer

Europees natuurbeschermingsbeleid

Minister Verburg: Er is geen sprake van nieuw beleid en
neen, wij blijven binnen de Europese Vogel- en Habitatrichtlijn. Ik zeg wel waar wij mee te maken hebben en
juist daarom ben ik zo blij met het antwoord van
Barroso. Wij hebben te maken met de interpretatie van
het Europese Hof dat in plaats van wat de Europese
Commissie bedoelt, eerst wetenschappelijk voldoende
moet vaststaan dat er niets tegen pleit. Daarna komen
we bij al die zaken waarover de heren Koopmans en Van
der Vlies en de gedeputeerde uit Gelderland spraken,
namelijk de vraag wat dan werkt. Wij hebben tegen de
Commissie gezegd dat er aanleiding is om te updaten.
De Commissie heeft om de juiste bedoeling nog eens
heel helder te maken, gezegd dat het binnen de huidige
toepassing kan. Dat leidt ertoe dat wij daarover met de
Europese Commissie in de slag gaan. Afgelopen vrijdag
is dg Falkenburg hier geweest en binnenkort komt onze
nieuwe Eurocommissaris Potoènik hier op bezoek. Dat
belooft ook weer veel.
De heer Polderman (SP): Ik concludeer. U hebt de
Europese Commissie gevraagd om de regels te
actualiseren. Het antwoord was: dat moet u niet doen.
Dus het officiële beleid was en blijft: wij blijven binnen
de regels. In een vertrouwelijke brief hebt u geprobeerd
de regels op te rekken. Dat is de conclusie die wij
moeten trekken.
Minister Verburg: Dat is uw conclusie en ik heb net
aangegeven dat die conclusie niet juist is.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Al met al is het een
bijzonder verhaal. Op 30 juni krijgen wij de rek-enruimtebrief van de minister, waarin zij aangeeft dat er
niet meer ruimte zit in de uitvoering van de Vogel- en
Habitatrichtlijn. Ik vraag de minister om nu met een open
blik naar de antwoorden van Barroso te kijken. Ik vraag
haar om nu te kijken naar de vragen die zij gesteld heeft.
Ten eerste is het vreemd dat zij die vragen na 30 juni bij
Barroso heeft neergelegd. Zij had tegen de Tweede
Kamer immers al gezegd dat er niet meer ruimte in de
uitvoering zat. Als wij de antwoorden bekijken, dan moet
de minister toegeven dat er ruimte is om haar beleid wat
aan te passen. Er zijn wel degelijk zorgen. Anders had de
minister dat briefje niet door de minister-president
hoeven te laten afgeven.
Minister Verburg: Het is dat ik geen klompen aan heb,

26 januari 2010
TK 46

46-4414

Verburg
maar anders zou er ten minste één breken. Wie is hier in
de Kamer degene die steeds zegt: u moet in Europa gaan
pleiten voor meer rek en ruimte? Dat is mevrouw Snijder.
Hele begrotingsbijdragen worden eraan besteed. Dan
schrijf ik wat naar ons beste weten in Europa kan.
Tegelijkertijd zeg ik: als u met reces gaat, ga ik nog een
keer kijken of er in Europa echt niet via gesprekken nog
iets te doen is. Wij duiden de Vogel- en Habitatrichtlijn
op een bepaalde manier en wij hebben te maken met
een uitspraak van het Europese Hof, waar ook de Raad
van State soms argumenten aan ontleent. Dat is een
totaal ander principe: het ″ja, mits″ versus het ″nee,
tenzij″. Vervolgens kom ik in gesprek met Dimas en vraag
ik de minister-president om het nog eens onder de
aandacht te brengen van de Commissievoorzitter. En dan
zegt mevrouw Snijder: foei, want u had al een brief naar
de Kamer gestuurd. Sorry, ik hou de andere klomp ...
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Ik weet dat de
minister over haar eigen antwoorden gaat, maar zo heb
ik het natuurlijk niet bedoeld. Zij weet heel goed dat ik
bedoel dat er meer ruimte zit in de antwoorden. De
VVD-fractie heeft daar al een aantal keren om gevraagd.
Als de minister werkelijk naar haar beleid kijkt, dan zijn
er meer mogelijkheden dan alleen het ″nee, tenzij″ en het
″ja, mits″.
Minister Verburg: Dat is nu precies de reden waarom ik
blij ben met deze brief. De Commissie geeft nog eens
aan dat de manier waarop wij het in Nederland hebben
uitgelegd, de juiste is. Bij het voorzorgsprincipe gaat het
om ″ja, mits″. Het Europese Hof heeft dat anders geduid.
Het is dus nodig dat wij met de Europese Commissie
gaan bekijken wat wij kunnen in het werkende weg
implementeren van Natura 2000. Het gaat overigens niet
alleen om Nederland. Afgelopen vrijdag bleek dat ook
andere Europese lidstaten met de uitvoering van de
Vogel- en Habitatrichtlijn van tijd tot tijd ergens tegen
aanlopen.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): In reactie op de vragen
van de heer Polderman denk ik dat de minister hier niet
de volledige waarheid vertelt. Nogmaals, in de brief van
30 juni schrijft de minister aan de Kamer: Europa ziet een
evaluatie niet zitten. Waarom heeft de minister daar niet
bij aangegeven dat er een brief zou uitgaan van de
minister-president waarin gevraagd wordt om een
herziening van de richtlijn?
De minister legt de brief van de heer Barroso zo uit,
dat wij zouden moeten handelen met een ″ja, mits″principe. Het is prachtig dat zij dat zo ziet. Ik zie het
voorzorgsprincipe anders, maar dat ter zijde. De
uitspraken van het Europese Hof kunnen wij natuurlijk
niet uitgummen. Wat bedoelt de minister hier nu
eigenlijk mee?
Minister Verburg: Dat heb ik net gezegd, maar ik wil het
graag nog een keer zeggen. De Vogel- en Habitatrichtlijn
zet het voorzorgsprincipe en de ecologische biodiversiteit
voorop en geeft aan dat economische en sociale
activiteiten mogelijk zijn. Het is dus: ja, mits het niet ten
koste gaat van de doelen van Natura 2000. Dat is ook
hoe wij de Vogel- en Habitatrichtlijn hebben geïnterpreteerd en nog steeds interpreteren. Het Europees Hof zegt
″nee, tenzij″ op basis van het kokkelvisserijarrest. Voor
iets mag, moet eerst wetenschappelijk worden aange-

Tweede Kamer

Europees natuurbeschermingsbeleid

toond en bewezen dat er geen negatieve effecten zijn.
Dat is vele malen ingewikkelder en gaat uiteindelijk ten
koste van de uitvoering, de vormgeving van biodiversiteit en de uitvoering van Natura 2000. Als de heer
Barroso nu zegt: wij bedoelen wat u als Nederland
daarvan hebt begrepen, dan vind ik dat een mooi
aanknopingspunt. Vrijdag is er al over gesproken met de
heer Falkenburg en binnenkort gaan wij erover verder
spreken met de nieuwe Europees Commissaris Potoènik.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Voor ik mijn vervolgvraag
stel, wil ik eerst nog antwoord op de eerste vraag die ik
heb gesteld. Waarom heeft de minister niet in haar brief
geschreven dat er nog een brief zou uitgaan van de
minister-president?
Minister Verburg: Omdat wij steeds bezig zijn met
Europa. Bijna iedere week heb ik overleg met Europa. De
minister-president heeft aangegeven dat er helemaal
niets op tegen is als er dingen nog eens onder de
aandacht moeten worden gebracht en er sprake is van
bestaand kabinetsbeleid.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Dan blijft staan waarom de
minister in de brief niet duidelijk heeft gemaakt dat de
brief van de minister-president van een andere orde zou
zijn dan alleen vragen om een evaluatie. Verder snap ik
de vreugde van de minister niet. Het Europees Hof heeft
inderdaad in het kokkelvisserijarrest gezegd dat je zult
moeten toetsen op de natuureffecten. Als wij dat straks
anders gaan doen, en dat proef ik een beetje bij de
minister, lopen er straks juridische conflicten. Ik kan wel
raden wie daarvan dan de schuld krijgen. De minister zal
de uitspraak van het Europees Hof dus serieus moeten
nemen bij de verdere toepassing van haar beleid. Dat
kan niet anders.
Minister Verburg: Daar hebben wij mee te maken en dat
nemen wij serieus. Echter, als wij en ook andere lidstaten
hebben begrepen van de Europese Commissie dat het
″ja, mits″-principe aan de orde is, dan moeten wij zoeken
hoe wij daarin beweging krijgen en hoe wij winwinsituaties kunnen krijgen in de balans tussen natuur,
economie en recreatie. Daarover zijn wij dus bezig en
daarmee gaan wij verder.
Ik kom bij de gestelde vragen. Mevrouw SnijderHazelhoff zegt dat er een aantal gebieden van de lijst af
mogen. Dat zegt zij niet voor het eerst. Ik heb de Kamer
vanmiddag een pakket toegestuurd met mijn reacties op
de conceptbeheerplannen van de provincies. Die hebben
de mogelijkheden om één beheerplan te maken voor
verschillende Natura 2000-gebieden, als daarvoor
aanleiding is. Ook hebben zij de mogelijkheid om te
vragen om gebieden samen te voegen. Mede op
voorspraak van provincies hebben wij hier en daar
gebieden aangewezen; daar is dus niet om gevraagd. Er
is wel om, vaak heel praktische, aanpassingen gevraagd.
Het contact met de provincies is zeer plezierig verlopen.
Als je er in de praktijk mee aan de slag gaat, blijken er
soms geweldige voorstellen te komen. Dat is ook iets
wat wij zien bij de implementatie van de Kaderrichtlijn
water. Wij zijn dus precies bij de slimme combinaties
waarover eerder is gesproken in dit debat. Dat juich ik
alleen maar toe.
De heer Koopmans (CDA): In haar brief, waarvoor dank,

26 januari 2010
TK 46

46-4415

Verburg
schrijft de minister dat er met de provincies wordt
gesproken en dat men er wel uit kan komen. Beseft zij
dat achter het standpunt van de provincies vaak heel
indringende problemen zitten, die op bedrijfsniveau in
allerlei bedrijfstakken aan de orde kunnen zijn? De heer
Van der Vlies sprak daarover ook behartigenswaardige
woorden.
Minister Verburg: Ik zou daarop nog antwoorden, maar
ik kan dat nu wel doen. Wij weten het allemaal: het is de
stikstofaanpak, de ammoniakdepositie en de vraag naar
de financierbaarheid, het ″haalbaar en betaalbaar″principe. In reactie op de vraag van de heren Koopmans
en Van der Vlies antwoord ik dat het kabinet zeer
binnenkort spreekt en besluit over de hoofdlijnennotitieaanpassing of de programmatische aanpak stikstof.
Daarin is een aantal onderdelen, waaronder de financiering daarvan, opgenomen.

zeggen dat de provincies mogelijkheden hebben om
gebieden en beheerplannen samen te voegen, dat zij
goed naar de provincies luistert en zoekt naar een balans
tussen natuur en ondernemingen. Het signaal dat ik vijf
voor zeven uit Overijssel kreeg, kan ik dan niet goed
plaatsen. Natuurmonumenten, de provincie, de
gemeente en de ondernemers hebben rond de tafel
gezeten om te spreken over een bepaald gebied. Zij
constateren met z’n vieren dat de begrenzing eigenlijk
moet worden aangepast. Deze minister laat dan echter
via haar ambtenaren weten dat er geen aanpassing
plaatsvindt. Ik kan de opmerking dat deze minister
luistert naar de provincie en oor heeft voor hetgeen in de
gebieden een rol speelt, dan niet plaatsen.

Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Ik hoor de minister

Minister Verburg: Deze conclusie is mij veel te snel
getrokken. Ik moet bekennen dat ik niet alle brieven aan
de provincies bij mij heb. Overigens zijn mijn besluiten
voor de provincie gesondeerd. Deze zijn ook in een brief
bevestigd. Voor alle vragen en problemen waarvoor een
eenvoudige oplossing te vinden was binnen de afspraken
die wij hebben gemaakt, hebben wij binnen de afspraken
een oplossing gevonden. Ik zeg graag toe dat wij hierop
uitvoerig kunnen ingaan tijdens het algemeen overleg
dat wij zeer waarschijnlijk nog over de ″omgekeerde″
beheerplannen zullen hebben. Dat geldt ook voor het
Haringvliet, waarover mevrouw Snijder een vraag heeft
gesteld. Zij zegt dat de Commissie zeven doelen vraagt,
maar dat wij er veel meer hebben. In het Haringvliet
waren al acht habitatsoorten en vier habitattypen
aangewezen. Het Haringvliet was al aangewezen voor 35.
Dat betekent dat er gewoon veel meer zijn. Als mevrouw
Snijder het niet erg vindt, komen wij later op dat punt
terug. Ik kan de rekensom namelijk niet helemaal volgen.
Als mevrouw Snijder nog nadere onderbouwing hiervoor
heeft, vraag ik haar die in te leveren. Dan kan ik precies
zien wat ermee bedoeld wordt.
De heer De Mos vroeg om een definitie van ″natuur″
voor de gemiddelde Nederlander. Als je daarover een
enquête gaat houden, zal iedere Nederlander daar iets
moois over zeggen. De definitie zal echter ook heel
verschillend zijn. Wij hebben ″natuur″ mooi omschreven
in de Natuurbeschermingswet 1998.
De heer Koopmans vroeg of de regering de opvattingen van zijn fractie over de artikelen 2 tot en met 16
deelt. Ik heb daarop al eerder gereageerd. Die artikelen
staan in een notitie die de heer Koopmans heeft
geschreven met zijn fractiegenoot. Die notitie is
overigens zeer aanbevelingswaardig. De commissie-Huys
heeft ook daarop gewezen. Als wij inzoomen op de
artikelen 12 tot en met 16 gaat het primair om het stellen
van verbodsbepalingen die in het bijzonder voor soorten
genoemd worden in bijlage IV van de richtlijn. Deze zijn
zeer strikt en laten weinig uitzonderingen toe. Wij zullen
hieraan aandacht schenken bij onze verdere werkzaamheden.
De heer Koopmans vroeg ook naar de 3000 ha
natuurherstel. Het is uitvoerig met de Kamer gecommuniceerd dat wij 600 ha nieuwe estuariene natuur in de
Westerschelde hebben gerealiseerd. Dat is de invulling
van de instandhoudingsopgave van estuariene natuur
door Nederland. Dit is ook vastgelegd in het verdrag met
Vlaanderen. In een studierapport, het NOPSE uit 2003, is
aangegeven dat voor volledig herstel van de Westerschelde wellicht circa 3000 ha natuurherstel moet
plaatsvinden, overigens niet alleen door ontpolderen. Dat

Tweede Kamer

26 januari 2010
TK 46

De heer Koopmans (CDA): Kan ik daaruit de conclusie
trekken dat door de programmatische aanpak stikstof de
beheerplannen op sommige plekken gewijzigd kunnen
worden en dat de desbetreffende besluitvorming van het
kabinet daardoor dus ook anders kan zijn dan op de dag
van vandaag?
Minister Verburg: De meeste provincies hebben in de
beheerplannen aangegeven dat op een aantal punten
nog een besluit moet worden genomen. Zij hebben dat
dus even uitgehoekt, wetende dat wij daarvoor met
elkaar aan de lat staan. Om de aanpak van stikstof
handen en voeten te geven, zijn immers centrale
afspraken, provinciale afspraken en maatwerk per gebied
nodig. Daar moeten wij mee voortmaken. Dat betekent
dat wij daar zeer binnenkort in het kabinet over zullen
spreken en dat wij dat vervolgens nog moeten gaan
invullen. Dat moet nog gebeuren.
De heer Van der Vlies (SGP): Intussen zijn al wel
diverse conceptbeleidsplannen in ontwikkeling. Als deze
drie thema’s – stikstof, water en financiering – worden
ingevuld, kan dat consequenties hebben voor hetgeen nu
gebiedsgericht bij de provincies in ontwikkeling is. De
minister geeft dat zelf aan in de brief van vandaag. Ik
neem aan dat wij deze brief nog nader zullen bespreken
in een algemeen overleg. In het kader van de financierbaarheid noemt de minister ook het woord ″herprioritering″. Ik stel niet voor om alleen doelen te schrappen,
maar linksom of rechtsom zullen wij wel voor een
sluitend systeem voor een sluitend beleidsplan met een
sluitend financieel plaatje moeten zorgen. En dat moet
gelet op de bedrijfsvoering ook nog eens haalbaar zijn.
Minister Verburg: De heer Van der Vlies noemt drie
belangrijke onderwerpen. De heer Koopmans en ik
hebben deze zojuist ook genoemd. Ze zullen apart
terugkomen in de genoemde notitie, maar ook anderszins. Het totale beeld zal immers ook de financierbaarheid duidelijk maken. Daar komen wij denk ik inderdaad
apart over te spreken, maar dat zijn niet de minst
belangrijke punten van het hele beheerplan. Ik ben wel
vreugdevol over de wijze waarop in de praktijk oplossingen worden gezocht en gevonden voor een aantal als
knellend ervaren problemen in de regio’s.

Europees natuurbeschermingsbeleid

46-4416

Verburg
getal staat echter niet als taakstelling in de NederlandsVlaamse Langetermijnvisie 2030 voor het Scheldeestuarium en het is ook niet overgenomen in het beleid
van de Nederlandse regering. Het kabinet heeft er dan
ook vertrouwen in dat het beoogde natuurherstel wordt
bereikt met die 600 ha. Het kabinet ziet dus geen
aanleiding voor verdere maatregelen.
De heer Koopmans (CDA): Dit is buitengewoon goed
nieuws. Het betekent in mijn beleving ook dat het de
inzet van de minister van LNV is dat er bij de invulling
van het beheerplan niet – en wat haar betreft nooit –
ingezet wordt op die 3000 ha extra.
Minister Verburg: Ik denk dat dit niet nodig is, gelet op
de doelstellingen die wij hebben en de Langetermijnvisie
2030. Ik heb daarover gezegd dat het volgens de regering
niet aan de orde is.
De heer Koopmans (CDA): Dit is goed nieuws voor
Zeeland.
Minister Verburg: Zo is het.
De heer Koopmans en de heer Van der Vlies interpreteren de brief van de heer Barroso zodanig dat die
ruimte geeft voor het hernemen van besluiten over
landelijke instandhoudingsdoelen en gebiedsbegrenzingen. Je kunt de brief op veel verschillende manieren
lezen, maar daarover zegt Barroso niets. Daartoe is ook
niet direct aanleiding. Het hernemen van instandhoudingsdoelen en gebiedsbegrenzingen kan alleen als er
een onderliggend ecologisch verhaal is. Momenteel is
alleen bij Groot Zandbrink bij Amersfoort aanleiding om
nog eens naar de aanwijzingen te kijken. De heer Van der
Vlies noemde dat gebied ook, dacht ik. De provincies zijn
daarop ook ingegaan in hun brieven. Ik wil erop wijzen
dat het op dit moment niet verstandig is om alle
onderbouwing en alle doelen opnieuw ter discussie te
stellen. We moeten immers op enig moment duidelijkheid geven aan de mensen in het gebied. Daar zijn wij
nu gaandeweg mee bezig.
De heer Koopmans (CDA): In procedurele zin hebben wij
in de afgelopen periode via de Crisis- en herstelwet een
aantal stappen gezet. De CDA-fractie is echter van
opvatting dat de brief van Barroso ook in inhoudelijke zin
rek en ruimte, die de minister zelf in haar brief van
30 juni heeft aangegeven, vergroot. En daarom zouden
wij heel graag zien dat het kabinet die vergrote rek en
ruimte oppakt en daardoor ook de besluitvorming met
betrekking tot begrenzing, aanwijzing en vaststelling van
de beheerplannen herneemt, met respect, dat hoort erbij,
voor de doelstellingen van Natura 2000.
Minister Verburg: We hebben er zelf op ingetekend om
Natura 2000, de vogel- en habitatgrenzen en de principes
te hanteren en te handhaven. Nederland is goed voor
zijn handtekening. Dit jaar is het jaar van de internationale biodiversiteit en dus ook van de nationale biodiversiteit. We moeten in en vanuit Nederland doelen halen.
Er moet een vertaalslag naar de praktijk gemaakt
worden, waarbij ″people, planet and profit″ zorgvuldig
met elkaar in balans moeten zijn.
De heer Koopmans (CDA): Ik stel het nog een slagje
scherper. Wij denken echt dat deze brief de mogelijkhe-

Tweede Kamer

Europees natuurbeschermingsbeleid

den biedt om de spanningen die er in de samenleving
zijn, die in dit debat op tal van fronten aan de orde zijn
geweest, van een adequater antwoord te voorzien.
Hierdoor kan het aan de orde zijn – daarom gebruik ik
het woord hernemen – dat we op sommige plekken een
beetje minder doen en op sommige plekken het een
beetje anders doen. De minister heeft zelf aangegeven
dat een sociaaleconomische paragraaf een onderdeel
moet zijn van een goed beheerplan. Dat zou toch tot
andere keuzen kunnen leiden. Die oproep zou ik,
gesteund door de brief van Barroso, aan het kabinet
willen doen.
Minister Verburg: Laten we dan heel precies zijn. Ik heb
inderdaad tijdens het wetgevingsoverleg natuur gezegd
dat ik in alle beheerplannen een sociaaleconomische
paragraaf wil. Ik heb daar de provincies ook toe
uitgenodigd. Nu stellen we vast dat die sociaaleconomische paragraaf nog niet is ingevuld en nog ingevuld
moet worden. We stellen met elkaar vast dat er nog
grote opgaven zijn ten aanzien van stikstof, water en de
financiële haalbaarheid en betaalbaarheid. Laten we
kijken hoe we dat kunnen inpassen, hoe we dat op de
meest effectieve manier kunnen doen, en hoe we daar
dan, binnen de bedoelingen van de Vogel- en Habitatrichtlijn, invulling aan geven.
De heer Van der Vlies (SGP): Laten we het eens op
schema zetten. Dan zijn er indicaties dat het beleid, in
zijn toepassing op het gebied, hier en daar knelt en als
rigide wordt ervaren. Er is bij de heer Barroso gesondeerd hoe de interpretatie ontvangen wordt, lettend op
de kaders die daar gesteld zijn. Toen kwam het begrip
flexibiliteit om de hoek kijken. Het signaal van de heer
Barroso is dan toch ook wel dat die flexibiliteit voorhanden is, alleen ook wel benut moet worden. Als je dat nu
naast elkaar legt, kan de trein van vóór de correspondentie van de minister-president met de heer Barroso toch
niet gewoon ongewijzigd in dezelfde richting doorrijden?
Je zult toch naar een optimalisering moeten zoeken en
daarom alles wat tot nu toe is gedaan moeten hernemen.
Niet hernemen in de zin van alles tussen haken zetten en
opnieuw doen, maar wel alles even goed langslopen om
te kijken waar nog rek en ruimte zit.
Minister Verburg: We hebben nu een aantal paragrafen
bij de kop. De conceptbeheerplannen zijn er. Mijn reactie
op de conceptbeheerplannen van de provincies wordt
met vreugde ontvangen. Dat betekent dat er in de
praktijk oplossingen gevonden kunnen worden voor als
knellend ervaren problemen. Dan moeten we vaststellen
dat de sociaaleconomische paragraaf er nog bij komt.
Dat geldt ook voor de programmatische aanpak stikstof.
Dat zal niet zonder gevolgen kunnen blijven. Het is geen
toverstokje. We hebben het hier al eerder over gehad;
daarvoor zullen stappen gezet moeten worden. Haalbaar
en betaalbaar. Laten we dan de trein niet stopzetten of
achteruit laten rijden door dingen nu weer helemaal
terug te brengen naar waar we waren, maar laten we in
de toekomst zorgvuldig kijken, mede op grond van de
brief van de heer Barroso, waar praktische oplossingen
liggen. Als dat uw bedoeling is, steunt u volledig de lijn
die ik daarbij in gedachten heb. Daarmee gaan wij dan
aan de slag, samen met de provincies en alle partners
die hierbij betrokken zijn.

26 januari 2010
TK 46

46-4417

Verburg
De heer Van der Vlies (SGP): Ik denk dat wij het heel
praktisch kunnen bezien. De processen stagneren hier en
daar echt, dat is bekend. Wij moeten die kar vlot trekken.
Dat is, heel simpel gezegd, eigenlijk mijn politieke doel.
Er moet weer vaart in komen; een stukje duidelijkheid en
een stukje zekerheid, met behoud van de doelstellingen.
Daar tornen wij niet aan; iedereen beaamt dat. Met de
criteria water, stikstof, financiering en de sociaaleconomische paragraaf zou het toch tot wijzigingen moeten
kunnen leiden, binnen die harde randvoorwaarden. Als
wij elkaar daarop kunnen vinden, dan noem ik dat
hernemen.
Minister Verburg: Ik vind dat woord te groot. ″Hernemen″ lijkt erop alsof wij helemaal teruggaan naar af. Wij
zijn nu hier. Wij zetten geen stappen terug, want dat zou
echt zonde zijn. Maar wij gaan wel ervoor zorgen dat wij
de kar vlot trekken, in ieders belang, niet in de laatste
plaats in het belang van het realiseren van doelen in het
kader van natuurbeleid en biodiversiteit. Daarbij houden
wij rekening met de vraagstukken waarvoor wij nog
staan. Als u het zo bedoelt, verstaan wij elkaar op de
juiste wijze.
De heer Van der Ham (D66): Er is een brief gestuurd
door de minister-president namens u. In die brief
stonden een aantal aannames die gewoon niet bleken te
kloppen, want Barroso heeft gezegd: geen probleem, er
is meer flexibiliteit dan u denkt, en dat is uiteindelijk het
resultaat. Nu is er vandaag bijvoorbeeld een conferentie
aan de gang in Madrid over biodiversiteit. Daar duikt die
brief van de minister-president namens u op, als teken
dat Nederland een beetje tegenhangt in het goed
implementeren van de Natura 2000-richtlijnen en zich
niet constructief wil opstellen. Dat zet kwaad bloed, ook
verder in Europa. Hoe wilt u die miskleun, die brief
waarin toch een paar aannames stonden die niet bleken
te kloppen, wegnemen, zodat wij daarvan geen last meer
hebben bij dit soort internationale conferenties als die
van vandaag in Madrid?
Minister Verburg: De brief is geen miskleun. Dat geld
zowel voor de brief van de minister-president, als voor
die van de heer Barroso. In de tweede plaats heb ik geen
enkel signaal uit Madrid gekregen dat Nederland zou
tegenhangen. Integendeel, vanuit Brussel, maar ook
vanuit andere Europese lidstaten, wordt met veel
belangstelling gekeken naar de manier waarop wij hier in
Nederland bezig zijn om Natura 2000 te implementeren.
Ik denk dat het andersom is. Barroso zegt dat, ondanks
de uitspraak van het Europese Hof waaraan ik heb
gerefereerd – het ″nee, tenzij″ – wij ″ja, mits″ bedoelen.
De uitdaging is om dat de komende tijd handen en
voeten te geven. Afgelopen vrijdag zijn wij daar al met
de heer Falkenburg mee begonnen. Wij gaan daar met
de Europese Commissaris mee verder.
De heer Van der Ham (D66): Ik zei helemaal niets over
de brief van Barroso, want daarin staat iets wat wij al
veel langer wisten. Ik heb het over de brief van de
minister-president met allemaal aannames van de
onheilsprofeten over Natura 2000. Die zijn gewoon stuk
voor stuk door de heer Barroso weerlegd. Die brief werpt
nog steeds een schaduw, zelfs bij de biodiversiteitsconferentie in Madrid. Ik zeg: zorg er nu voor dat wij die eerste
brief, gestuurd door de minister-president, van tafel

Tweede Kamer

Europees natuurbeschermingsbeleid

halen. Laten wij deze beschouwen als niet-verzonden. Er
stond een aantal zaken in die waren gebaseerd op een
bijna populistische opvatting over Natura 2000. Trek de
brief terug. Waarom doet u dat nu niet gewoon?
Minister Verburg: Het is niet aan de orde. Ik ben blij dat
de minister-president de brief heeft gestuurd. Ik ben blij
met de antwoordbrief van de heer Barroso. Die geeft
Nederland de ruimte om binnen de kaders van de Vogelen Habitatrichtlijn door te werken. Daar kunnen ook
andere Europese lidstaten van profiteren, in het belang
van het stoppen van de teruggang van de biodiversiteit
en het bereiken van de doelen van de Vogel- en
Habitatrichtlijn.
Mevrouw Jacobi (PvdA): Als de doelen overeind blijven,
wat is dan de termijn waarop wij de teloorgang van de
biodiversiteit hebben gestopt?
Minister Verburg: Dat hangt af van de afspraken in de
beheerplannen. Deze zijn nu in concept door de
provincies ontwikkeld. Het zijn er 71. Wij hebben er
uiteindelijk 162 nodig. Het zal echter echt afhangen van
de ambitie en de instandhoudingsdoelstellingen. Wij
redden het overigens niet in 2010. Ik vind wel dat het
onze ambitie moet zijn en blijven om de ″teruggang″ zo
snel mogelijk te realiseren. Daar zijn wij echter allemaal
bij, ook bij de besluitvorming in de Kamer.
Voorzitter. Ik ga verder met mijn beantwoording. Ik heb
het gehad over de sociaaleconomische paragraaf. Op de
vragen van de heer Van der Vlies ben ik ingegaan. Verder
klopt het dat de elementen van biodiversiteit centraal
moeten staan. Mevrouw Jacobi heeft nog gevraagd of de
Wet bestuurlijke lus de procedurele vertragingen zal
terugdringen. Die voorzieningen en die in de Crisis- en
herstelwet zullen zeker leiden tot versnelling van de
besluitvorming. In het lopende traject van de minister
van Justitie voor de versnelling van de besluitvorming in
het ruimtelijk domein wordt ook nog gekeken naar
andere mogelijkheden. Al dat soort trajecten doen niet af
aan het feit dat bij de huidige toepassing van het
voorzorgsbeginsel wenselijke ontwikkelingen kunnen
struikelen, omdat discussie mogelijk blijft over economische effecten.
Mevrouw Jacobi heeft ook nog gevraagd: laten wij
niet ongelooflijk veel mogelijkheden liggen om in de
ruimtelijke procedures van het begin af aan zorgvuldig
rekening te houden met natuurbelangen? Ik ben het met
haar eens: het is essentieel dat al in het begin de
gevolgen voor de natuur zorgvuldig bij grote projecten
betrokken worden, alsook bij planontwikkelingen, et
cetera, om later problemen en vooral tijdverlies te
voorkomen. Ik heb de indruk dat dit al beter gaat. Ik heb
ook de indruk dat provincies zich daarvan bewust zijn.
Mevrouw Jacobi heeft hiermee echter wel een sterk en
zeer terecht punt.
Tot zo ver mijn beantwoording in eerste termijn.
©
Minister Cramer: Voorzitter. Er is mij eigenlijk maar één
vraag gesteld: waarom was ik niet betrokken bij de
briefwisseling met Barroso en wat vind ik daarvan? Nou,
zoals ook uitdrukkelijk is gezegd door de ministerpresident en collega Verburg staan de uitgangspunten
van Natura 2000 nog steeds recht overeind. Ik doel dan

26 januari 2010
TK 46

46-4418

Cramer
met name op het voorzorgsbeginsel, een van de
fundamenten van het Europese natuurbeleid.
De brief van de minister-president aan Barroso is en
was niet bedoeld, om nieuw beleid te verzoeken. Dat
heeft hij benadrukt en dat heeft mevrouw Verburg
benadrukt. Ook ik zal dat nog eens benadrukken. Dat was
voor mij ook de belangrijkste reden om niet betrokken te
hoeven zijn bij deze brief. Natura 2000 is immers de
eerste verantwoordelijkheid van collega Verburg.
Hiermee heb ik de vraag beantwoord en ik laat het
hierbij.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Ik heb toch nog een
vraag. Op zich ben ik blij met de standvastigheid van
minister Cramer, als het gaat om Natura 2000. Ik zou
zeggen: hou vol!
Zoals gezegd, heb ik toch nog een vraag. Als het gaat
om de stikstofwetgeving in het kader van de ruimtelijke
ordening, is de minister van VROM natuurlijk wel direct
betrokken, ook bij de uitvoering van Natura 2000. De
minister van VROM liet eerst via haar woordvoerder
weten: het is niet met ons afgestemd. Was het dus niet
netjes en collegiaal geweest, als de minister-president en
de minister van LNV deze brief met de minister van
VROM hadden afgestemd? Het lijkt mij toch wel dat je
daarvoor kiest in een soort open verhouding in het
kabinet.
Minister Cramer: Mevrouw de voorzitter. In antwoord op
de vraag van mevrouw Van Gent reageer ik als volgt. Zij
doelt op de woordvoering van mijn woordvoerder. Ik zal
de volledige woordvoering dan ook even citeren:
inderdaad, de brief is niet afgestemd, maar dat hoefde
ook niet, want de minister van LNV is primair verantwoordelijk en het kabinet pleit al langer voor meer
flexibiliteit in de uitvoering (dik onderstreept!) van de
Europese natuurwetgeving, zonder overigens loslating
van uitgangspunten. De Volkskrant heeft besloten slechts
het gedeelte te citeren waarin staat dat de inhoud van de
brief niet was afgestemd. Dat valt binnen hun redactionele vrijheid. Daarmee heb ik een antwoord gegeven op
deze vraag van mevrouw Van Gent.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Niet helemaal,
voorzitter, want ik heb ook nadrukkelijk gevraagd hoe het
gaat in een collegiale verhouding. De minister van VROM
is ook wel degelijk betrokken bij de uitvoering van
Natura 2000, om dat voor elkaar te krijgen. Het lijkt mij
dan volstrekt collegiaal – mevrouw Ouwehand had het er
ook al over, want er zijn er nog veel meer bij betrokken –
dat zeker de minister van VROM hierbij betrokken wordt,
dat zij hierover wordt geïnformeerd en dat dit collegiaal
wordt afgestemd. Vindt de minister van VROM het niet
vreemd dat dit in dezen niet is gebeurd?
Minister Cramer: Wij stemmen collegiaal prima af. Als
beleid niet wijzigt, dan bestaat de collegiale vrijheid om
daarover van gedachten te wisselen met collega’s in
Brussel. Ik heb nu drie keer op een andere manier
hetzelfde antwoord gegeven, dus ik laat het hierbij.
De voorzitter: Dat is niet altijd oké, maar in dit geval
denk ik wel. Heeft de Kamer behoefte aan een tweede
termijn? Ik zie dat dit het geval is. Ik schors de vergadering twee minuten op verzoek van mevrouw Ouwehand.

Tweede Kamer

Europees natuurbeschermingsbeleid

De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
De voorzitter: Zoals de leden bekend is, is de spreektijd
in de tweede termijn een derde van de spreektijd in de
eerste termijn. Wij hebben het dus over een spreektijd
van één minuut. Dit betekent dat wie een motie wil
indienen, begint met het oplezen van die motie.
Eventueel kan de indiener daarna de motie toelichten.
Als wij het anders doen, zullen in ″mijn″ tijd, dus in de
tijd van de organisatie, de moties worden voorgelezen. Ik
ben vanavond heel streng, en dat ga ik het hele jaar
volhouden.
©
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Voorzitter. Ik zal beginnen
met het voorlezen van de motie.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de minister-president op 19 juli 2009 in
een brief aan de voorzitter van de Europese Commissie
heeft verzocht om versoepeling van de Europese
natuurregels;
overwegende dat in die brief een koerswijziging wordt
ingezet ten opzichte van het staande kabinetsbeleid ten
aanzien van Natura 2000, zonder dat de Kamer in die
wijziging is gekend;
verzoekt de regering, aan de Europese Commissie
kenbaar te maken dat de ″Dutch position paper on
Natura 2000″ op een vergissing berust,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Ouwehand, Van Gent, Van der Ham en Polderman. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 134 (32123-XIV).
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Ik kan niet anders dan
deze avond en dit debat samenvatten met de woorden:
een grote treurigheid. Er worden mooie woorden
uitgesproken. Uiteraard gaat iedereen voor de natuur. In
de praktijk heeft men er echter lak aan. De minister van
LNV, die nu blij haar interpretatie van de brief van
Barroso uitlegt met: we kunnen ons beleid wel inrichten
via het ″ja, mits″-principe, stapt in precies dezelfde
valkuil waarin wij ook al zijn getrapt bij de kwestie rond
de mosselvissers en de kwestie rond het toetsingskader
ammoniak dat is geschorst. Er komen nieuwe procedures. Dit is bestuurlijk onvermogen. De CDA-fractie
probeert precies hetzelfde trucje. Zij zegt: zullen we de
aanwijzingsbesluiten even heroverwegen? Die Vogel- en
Habitatrichtlijn is niet zo moeilijk. Wij hebben natuurgebieden. Wij hebben ons gecommitteerd aan de bescherming. Wij moeten ons huiswerk doen en de richtlijn
uitvoeren. Doen wij dat niet, dan komen wij bij de
rechter terecht. Dan krijgen de natuurbeweging en de

26 januari 2010
TK 46

46-4419

Ouwehand
natuurorganisaties de schuld. Dat zal ik niet laten
gebeuren.
©
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Voorzitter. Ik zal
eerst mijn motie voorlezen.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat het juist de Nederlandse implementatie van de Vogel- en Habitatrichtlijn is die tot de door de
minister-president genoemde problemen met Natura
2000 heeft geleid;
overwegende dat de EU aangeeft dat de Nederlandse
overheid zelf in staat is om deze problemen op te lossen
door het Nederlandse Natura 2000-beleid op de juiste
wijze in te vullen;
verzoekt de regering, het Natura 2000-beleid in lijn te
brengen met de Vogel- en Habitatrichtlijn en daarmee het
thans gevoerde Natura 2000-beleid op onderdelen te
herzien,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Snijder-Hazelhoff. Naar mij blijkt, wordt de indiening
ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 135 (32123-XIV).
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): De voorzitter van de
Europese Commissie wijst erop dat de richtlijn minder
stringent kan worden toegepast. Daarop is mijn motie
uiteraard helemaal gebaseerd. Een omgekeerde
bewijslast is allerminst een vanzelfsprekende eis. In de
richtlijn wordt ook gesteld dat economische, sociale,
culturele en regionale aspecten moeten worden
meegenomen bij het treffen van maatregelen om de
Natura 2000-gebieden. Dat heb ik bij herhaling genoemd.
Ik ben blij dat de minister van LNV nu uitspreekt dat niet
het ″nee, tenzij″-principe maar het Ik ″ja, mits″-principe
het uitgangspunt dient te zijn. Blij toe. Het antwoord van
de voorzitter van de Europese Commissie is daarom naar
ons gevoel ook op te vatten als een oproep tot een
realistischer en pragmatischer aanpak van de bescherming van de Natura 2000-gebieden. Er zit ruimte. De
VVD-fractie verzoekt dit kabinet dan ook om die ruimte te
benutten.

gras gewoon groen is. Er is veel meer mogelijk.
Vervolgens komt er een brief van Barroso waarin staat:
nee hoor, het gras is gewoon groen. Het kabinet zegt
hierop doodleuk: wat fijn, wat goed dat we voor elkaar
hebben gekregen dat Barroso nu zegt dat het gras groen
is. Maar het gras was altijd al groen. Gras ″rood″
noemen in de brief was eigenlijk een staaltje populisme.
Dat had ik niet van het kabinet verwacht. Ik vind achteraf
dat die brief niet verzonden had moeten worden. Daarom
heb ik met groot plezier de motie van mevrouw
Ouwehand ondersteund en ondertekend. Deze brief is
niet goed samengesteld. Hij is gebaseerd op onzinargumenten. Dat heeft Commissievoorzitter Barroso heel
goed weerlegd. Dat wil dit kabinet, dat willen de
minister-president en de twee ministers, niet toegeven.
Dat is erg jammer, maar wij kijken er dwars doorheen.
©
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Voorzitter. Ik begin
met het indienen van een motie.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat de Tweede Kamer, om haar controlerende taak goed te kunnen vervullen, volledig op de
hoogte moet zijn van de communicatie tussen het
kabinet en de Europese Commissie;
overwegende dat het wenselijk is, de Kamer zo vroeg en
volledig mogelijk bij Europese besluitvorming te
betrekken;
verzoekt de regering, de correspondentie tussen kabinet
en Europese Commissie voortaan in principe altijd ter
beschikking van de Tweede Kamer te stellen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Van Gent, Jacobi, Ouwehand, Van der Ham, Polderman
en De Mos.
Zij krijgt nr. 136 (32123-XIV).

De heer Van der Ham (D66): Al jarenlang klinken er
apocalyptische geluiden over het natuurbeleid in
Nederland. ″Natura 2000 zet heel Nederland op slot″.
″Het is één grote ramp″. Met name CDA- en VVD-politici,
maar ook PVV-politici bekwamen zich in dat soort
wentelen in ellende. En wat blijkt? De minister-president
stuurt een brief met dezelfde soort retoriek als in de
Kamer wordt gebezigd. ″Het gras is rood!″ Terwijl het

Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Ik heb deze motie
ingediend omdat ik vind dat als je dit soort brieven dan
toch schrijft, je dit in alle openbaarheid moet doen. Dan
weten wij en de rest van het kabinet welke acties er
gaande zijn. Dat lijkt mij van belang. Want wat hebben
wij te verbergen? Ik wil daarmee ook de ministerpresident tegemoetkomen. Hij ergert zich verschrikkelijk
aan het lekken van dit soort brieven. Dat ergeren is met
mijn motie niet meer nodig, omdat de brieven dan
gewoon openbaar zijn.
Ik begrijp ook dat de premier niet wil ingaan op de
″Dear JP″-brief. Hij geeft eigenlijk geen reactie, ook niet
na aandringen van mij. Het is toch maar beter om over
dat antwoord te zwijgen. Dat is namelijk heel pijnlijk voor
de premier. Eigenlijk begrijp ik hem dan ook wel. De
premier zei ook, in antwoord op een vraag van mij, dat
hij de klap voor de kop of de zwaai om de oren – het is

Tweede Kamer

26 januari 2010
TK 46

©

Europees natuurbeschermingsbeleid

46-4420

Van Gent
maar net hoe je het wilt noemen – niet had opgemerkt.
Dan denk ik: daar zit dan waarschijnlijk toch wat tussen.
Dat zou een bord kunnen zijn. Maar dat is mij nog niet
helemaal helder.
Recht praten wat krom is, is vanavond niet gelukt. Ik
denk dat het heel belangrijk is dat wij de komende tijd
heel nauwkeurig de vinger aan de pols houden als het
gaat om de uitvoering van Natura 2000.
©
De heer Koopmans (CDA): Voorzitter. Ik dank de
bewindslieden voor hun antwoorden in eerste termijn.
Dit debat werd aangevraagd met een hoop lawaai.
Gezegd werd dat de kabinetsleden het niet eens zouden
zijn. Ik dank het kabinet voor het duidelijke beeld van
eensgezindheid op dit punt. Ik ben blij dat mijn bijdrage
weinig ging over de geschiedenis van de brief, maar veel
meer over de toekomst van het platteland en van het
natuurbeleid. Daarom ben ik blij met het feit dat de
Barroso-brief ruimte biedt. Ruimte die ik wil pakken, die
ik in dit debat wilde pakken, en daarom heb ik het
verzoek om een spoeddebat graag gesteund. In
procedurele zin hebben we die ruimte al gepakt via de
Crisis- en herstelwet en we wachten af hoe de programmatische aanpak stikstof verder zal verlopen. Inhoudelijk
vinden wij dat de begrenzing hernomen kan worden, de
aanwijzing hernomen kan worden en beheerplannen
verplicht een sociaaleconomische afweging moeten
krijgen.
Daarom zal de CDA-fractie de motie van mevrouw
Snijder-Hazelhoff steunen. De heer Van der Vlies zal ook
nog een motie indienen, waarin uitdrukkelijk het woord
″hernemen″ wordt genoemd. Die zullen wij ook steunen,
omdat wij voor de toekomst van een dynamisch
platteland gaan, waarin het natuurbeleid een fantastische
plek krijgt.
©

deze zich tot nu toe aftekent in de beleidsontwikkeling op
rijksniveau en provinciaal niveau, in hoge mate in
bepaalde plangebieden verlammend werkt voor de
economische ontwikkelingen van agrarische en andere
bedrijven, en zo een sterk afkalvend draagvlak voor
natuurontwikkeling in de samenleving veroorzaakt;
constaterende dat de voorzitter van de Europese
Commissie constateert dat de Nederlandse invulling naar
zijn mening flexibeler kan om sociaaleconomische
componenten, en meer algemeen de economische
ontwikkelingen, kans en ruimte te geven, uiteraard
binnen gestelde randvoorwaarden;
verzoekt de regering om op basis van de ″Barroso-brief″
besluiten inzake aanwijzing, begrenzing en vaststelling
van beheerplannen te hernemen met als doel ontwikkeling van Natura 2000, waarbij ecologie, sociale aspecten,
economie en menselijke maat in balans zijn,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Van der Vlies. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 137 (32123-XIV).
De heer Van der Vlies (SGP): Het cruciale woord
″hernemen″ heeft een andere klankkleur dan ″heroverwegen″ sec en ″herzien″ sec. Ik heb in de Dikke van Dale
gevonden dat ″hernemen″ betekent: tijdelijk terugnemen,
na onderbreking weer opvatten, opnieuw aannemen
nadat je zelf zeker bent geweest van de goede gang der
dingen, hervatten, opnieuw opvoeren. Dat is de
woordenschaal die achter het woord ″hernemen″ zit. Zo
wens ik dat geïnterpreteerd te houden.
©

constaterende dat de huidige Nederlandse invulling zoals

De heer Polderman (SP): Voorzitter. Ik dank de bewindslieden voor de beantwoording.
We zijn getuige geweest van twee totaal verschillende
interpretaties van de brief van de heer Barroso. Het CDA
ziet er ruimte in en de PvdA heeft het over een schrobbering, zoals de heer Waalkens schreef in een commentaar
in het Agrarisch Dagblad enige tijd geleden. Ik voel mij
meer thuis bij die laatste kwalificatie, want ik denk dat
Barroso duidelijk is geweest dat je die rek en ruimte niet
moet zien in het oprekken van de regels. Je moet binnen
de regels proberen om je mogelijkheden zo optimaal te
benutten. Daar is niets mis mee. Je moet echter niet,
zoals de minister-president heeft gevraagd, de regels
gaan wijzigen tijdens het spel. Dat is altijd onverstandig.
Vandaar dat ik ook met veel plezier de moties heb
ondertekend van mevrouw Ouwehand en mevrouw Van
Gent.
Inhoudelijk heb ik nog een opmerking. Ik ben namelijk
ongerust over met name de ruimte die door het CDA
gezien wordt in bijvoorbeeld – dit voorbeeld noemt
Barroso ook – de Westerscheldekwestie. Barroso zegt:
Nederland doet dat goed, zoals het bijvoorbeeld bij de
Westerschelde de combinatie probeert te maken met
economie en ecologie. Ik vraag de minister van LNV of
zij daarbij afstand neemt van het langetermijndoel dat in
het Westerscheldedossier is genomen. Daarin staat
namelijk heel iets anders. Dan moet inderdaad ruimte

Tweede Kamer

26 januari 2010
TK 46

De heer Van der Vlies (SGP): Voorzitter. Ik zeg de
bewindslieden dank voor hun beantwoording.
We moeten niet terug naar af, we moeten vooruit.
Daarvoor is nodig dat het proces van het tot stand
brengen van beheerplannen weer in gang wordt gezet.
Daarvoor zijn nodig een stukje zekerheid en duidelijkheid,
ook als het gaat om de thema’s stikstof, water, financierbaarheid, sociaaleconomische paragraaf; dat hele
complex.
We moeten ons echter ook realiseren dat de brief van
de heer Barroso enige accenten zet die benut moeten
worden. Daar richt zich de motie op die ik nu voordraag.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat gehecht moet worden aan het behoud
en de ontwikkeling van natuurwaarden als beoogd in
Natura 2000 en in de Vogel- en Habitatrichtlijn, waarbij
ecologie en economie in balans zijn;

Europees natuurbeschermingsbeleid

46-4421

Polderman
gezocht worden voor de ecologische aspecten. Of dat
concreet betekent dat je 3000 ha moet ontpolderen, is
een andere vraag. Maar de ontwikkelingsschets 2030
geeft wel degelijk weer dat wij die balans zorgvuldiger
moeten zoeken. Daarover geeft Barroso ons een
compliment. Ik zie inmiddels de heer Koopmans bij de
interruptiemicrofoon staan. Als het CDA zegt dat dit
allemaal niet hoeft, dan denk ik dat het de brief van
Barroso totaal verkeerd heeft begrepen.
De heer Koopmans (CDA): Betekent deze opmerking van
de heer Polderman dat hij er voorstander van is dat er
3000 ha extra ontpolderd gaat worden in Zeeland?
De heer Polderman (SP): U moet goed luisteren. Dat is
niet zo makkelijk op dit tijdstip.
De heer Koopmans (CDA): Dat lukt mij heel erg goed.
De heer Polderman (SP): Ik heb gezegd: in de ontwikkelingsschets staat duidelijk dat die balans tussen ecologie
en economie in dat hele Westerscheldedossier veel
ruimer is. Barroso geeft ons een compliment dat wij die
ontwikkelingsschets hebben gemaakt. Hoe dat concreet
moet en of dat betekent dat er 3000 ha landbouwpolder
onder water gezet moet worden, zoals de Hedwigepolder,
is een andere discussie. Dat is een concrete uitwerking
daarvan. Maar als je nu zegt van: dus die ontwikkelingsschets gaat van de baan, dan denk ik dat u de brief van
Barroso verkeerd hebt beantwoord.
De heer Koopmans (CDA): De minister van LNV heeft
heel uitdrukkelijk gezegd dat zij die 3000 ha niet aan de
orde achtte. Neemt u daar dan afstand van?
De heer Polderman (SP): Ik heb dat inderdaad met
verbazing aangehoord. Ik denk dat wij daar nog over
komen te spreken.
©
De heer De Mos (PVV): Voorzitter. Ik heb een motie.
Motie
De Kamer,

©
Mevrouw Jacobi (PvdA): Voorzitter. Ik kan kort en
krachtig zijn. Ik dank de bewindslieden voor hun
beantwoording.
Ik heb de motie-Van Gent c.s. op stuk nr. 136 meeondertekend, omdat een punt mij nog steeds triggert,
namelijk dat in principe informatie naar de Tweede
Kamer moet. Ik snap de lijn van de minister-president,
maar ik denk dat dan wel heel scherp zou moeten zijn
wat het dan onmogelijk zou maken; dat dit niet zou
moeten gebeuren. Wij willen juist dat Europa en de
lidstaat dichterbij komen. Mogelijk moeten wij dit soort
regelgeving toch eens onder de loep nemen. Ik zou er
daarom heel graag voor willen pleiten dat die correspondentie in principe aan de Kamer wordt gegeven.
De heer Van der Ham (D66): U had het over de
motie-Van Gent c.s. Er is nog een andere motie
ingediend door mevrouw Ouwehand. Daarin wordt de
regering verzocht, de brief terug te trekken. Uw collega
Waalkens heeft het eigenlijk al gezegd. Hij sprak over een
schrobbering. De heer Samsom heeft gezegd: die brief
had je natuurlijk moeten sturen; hij zit vol fouten; dat had
je niet moeten doen. Ik neem aan dat u die motie ook
gewoon steunt.
Mevrouw Jacobi (PvdA): Dat was ik nog niet van plan.
De heer Van der Ham (D66): Voorzitter ...
De voorzitter: U hebt helemaal geen ruimte meer,
mijnheer Van der Ham.
Mevrouw Jacobi (PvdA): Na deze drie uur durende
debattering denk ik dat je dat bijna ook niet kunt
ontkennen. Ik ben niet van het soort om dan te zeggen
dat het een vergissing is, en dat wil ik ook niet steunen.
Ik wil graag op korte termijn verder overleg met de
minister van LNV over de stand van zaken rondom onder
meer Natura 2000 en biodiversiteit.
Ik doe even een korte actie naar iedereen. Ik heb pas
geleden een Natura-landschapspuntenplan gemaakt dat
gaat voor een goede biodiversiteit met de mensen, voor
de mensen, met veel leuke stimulansen waar die
dynamiek in zit, zeg ik tegen de heer Koopmans. Ik zou
zeggen: laten wij aan de slag gaan. Laten wij stoppen
met het neuzelen.

gehoord de beraadslaging,
overwegende dat door Brusselse bureaucraten opgelegde Natura 2000-wet- en regelgeving leidt tot onnodige
belemmeringen voor onze boeren, tuinders, vissers en
landeigenaren;
verzoekt de regering om de Natura 2000-wet- en
regelgeving niet uit te voeren, maar natuurbeheer door
boeren en landeigenaren te laten geschieden,

Mevrouw Ouwehand (PvdD): Ik denk dat het belangrijk
is dat de Partij van de Arbeid niet alleen in de media
heldere taal spreekt, maar ook in dit Kamerdebat. Dan
gaat het dus over de motie. Was de brief nou een
vergissing of niet? Als mevrouw Jacobi zegt dat ik nog
iets moet aanpassen in de tekst van mijn motie, zodat zij
die wel steunt, dan kom ik haar graag tegemoet. Maar ik
denk dat het wel belangrijk is dat de fractie van de Partij
van de Arbeid duidelijk maakt hoe zij denkt over de actie
van de minister-president.

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid De
Mos. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende
ondersteund.
Zij krijgt nr. 138 (32123-XIV).

Tweede Kamer

Europees natuurbeschermingsbeleid

Mevrouw Jacobi (PvdA): Volgens mij is dat meer dan
duidelijk. Dit lijkt mij geen vergissing, als mevrouw
Ouwehand de beantwoording heeft gehoord. Dan vind ik
de stellingname in de motie dus niet goed.

26 januari 2010
TK 46

46-4422

©
Minister Balkenende: Voorzitter. Ik hoef alleen in te gaan
op de motie die mevrouw Van Gent heeft ingediend. In
de overwegingen van die motie wordt erover gesproken
dat de Kamer op de hoogte moet zijn van wat er wordt
gecommuniceerd tussen het kabinet en de Europese
Commissie. Het verzoek aan de regering is om de
correspondentie tussen het kabinet en de Europese
Commissie voortaan in principe altijd ter beschikking van
de Tweede Kamer te stellen. Ik heb al eerder gezegd dat
die correspondentie in beginsel gewoon vertrouwelijk is.
Dat is ook het wezen van dit type contacten. Omwille van
een goede en open communicatie – langs diverse
kanalen – tussen de regering en de Commissie is het
juist noodzakelijk dat die vertrouwelijkheid kan worden
gehandhaafd. Dat betekent dat er sprake van discretie zal
moeten zijn. Deze motie gaat echt te ver en dat vind ik
ongewenst. Ik heb al aangegeven hoe ik erover denk en
ik ontraad dus deze motie.
©
Minister Verburg: Voorzitter. Ik dank de Kamer voor de
inbreng in tweede termijn. Ik begin met de motie die is
ingediend door mevrouw Ouwehand. Daarin wordt de
regering verzocht om aan de Europese Commissie
kenbaar te maken dat de Dutch position paper on Natura
2000 op een vergissing berust. Er is met de brief geen
nieuw beleid aangekondigd en het is niet ongebruikelijk
dat de minister-president een onderwerp van een
vakminister onder de aandacht brengt van de voorzitter
van de Europese Commissie. Het zal mevrouw Ouwehand duidelijk zijn – ik zie het ook aan haar gezicht, zij
verwacht het al – dat ik deze motie ontraad.
Dan de motie die is ingediend door mevrouw
Snijder-Hazelhoff. In die motie wordt de regering
verzocht om het Natura 2000-beleid in lijn te brengen
met de Vogel- en Habitatrichtlijn en daarmee het thans
gevoerde Natura 2000-beleid op onderdelen te herzien.
Deze motie is overbodig en ik zal uitleggen waarom.
De duiding van de Vogel- en Habitatrichtlijn in het
Nederlandse Natura 2000-beleid is namelijk in lijn met
wat de heer Barroso zegt. Alleen met de implementatie
en de uitvoering daarvan lopen wij tegen een aantal
zaken aan. Ik adviseer mevrouw Snijder-Hazelhoff om
toch nog eens de rapporten van de commissie-Trojan en
de commissie-Huys daarop na te lezen. Dat is de reden
waarom deze motie overbodig is, want daar zijn wij
voluit mee bezig.
In de motie-Van der Vlies wordt de regering verzocht
″om op basis van de Barroso-brief besluiten inzake
aanwijzing, begrenzing en vaststelling beheerplannen te
hernemen met als doel ontwikkeling van Natura 2000,
waarbij ecologie, sociale aspecten, economie en
menselijke maat in balans zijn″. Ik heb goed geluisterd
naar de toelichting van de heer Van der Vlies en naar zijn
duiding van het woord ″hernemen″. Hij heeft gezegd dat
wij niet terug naar af moeten, dat de trein rijdt en dat wij
niet terug naar af moeten. Mag ik de heer Van der Vlies
een verzoek doen? Ik heb in eerste termijn gezegd dat
het kabinet zeer binnenkort komt met een besluit inzake
de programmatische aanpak voor stikstof. De heer Van
der Vlies heeft zelf gezegd – en ik heb dat beaamd in
eerste termijn – dat wij waarschijnlijk op zeer korte
termijn zullen spreken over de conceptbeheerplannen

Tweede Kamer

Europees natuurbeschermingsbeleid

van de provincies. Mag ik hem verzoeken om zijn motie
aan te houden tot na de aanbieding van de hoofdlijnennotitie over de programmatische aanpak voor stikstof en
de behandeling van de beheerplannen, zodat wij
zorgvuldig kunnen wegen wat noodzakelijk is? Ik heb in
eerste termijn al tegen hem gezegd dat wij ook kansen
zien naar aanleiding van de brief van Barroso. Wij
moeten zorgvuldig bekijken wat de behoefte zou zijn. Ik
verzoek dus de heer Van der Vlies om de motie aan te
houden.
De laatste motie is ingediend door de heer Mos. Hij
verzoekt de regering om de Natura 2000 wet- en
regelgeving niet uit te voeren, maar natuurbeheer door
boeren en landeigenaren te laten geschieden. Ik ben een
groot voorstander van het uitvoeren van natuurbeheer
door boeren en landeigenaren, maar dat kan het niet
alleen zijn. Natura 2000 is groter en breder en wat hij
hier vraagt, is niet verstandig en is ook niet in lijn met
wat we hebben afgesproken in de Vogel- en Habitatrichtlijn. Ik moet de motie dan ook ontraden.
Voorzitter. Hiermee heb ik de moties behandeld en heb
ik mijn beantwoording in tweede termijn afgerond.
De beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter: Ik stel voor, volgende week dinsdag over
de moties te stemmen.
Daartoe wordt besloten.
Sluiting 22.25 uur

26 januari 2010
TK 46

46-4423