Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 3056

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 26 februari 2021
Overeenkomstig de bestaande afspraken ontvangt u hierbij 2 fiches die
werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen (BNC).
Fiche: Mededeling over Europees burgerinitiatief «Minority SafePack»
Fiche: Mededeling Het stimuleren van het Europees economisch en
financieel systeem (Kamerstuk 22 112, nr. 3057)
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

kst-22112-3056
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3056

1

Fiche: Mededeling over Europees burgerinitiatief «Minority
SafePack»
1. Algemene gegevens
a) Titel voorstel
Mededeling van de Commissie over het Europees burgerinitiatief
«Minority SafePack – één miljoen handtekeningen voor verscheidenheid in Europa»
b) Datum ontvangst Commissiedocument
14 januari 2021
c) Nr. Commissiedocument
C-document (2021)171
d) EUR-Lex
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/
?uri=CELEX%3A32017D0652
e) Nr. impact assessment Commissie en Opinie
Niet opgesteld
f) Behandelingstraject Raad
Raad Algemene Zaken
g) Eerstverantwoordelijk ministerie
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
2. Essentie voorstel
Het doel van het burgerinitiatief van de organisatie Federal Union of
European Nationalities (FUEN) is om personen die tot nationale en
taalkundige minderheden behoren beter te beschermen en de culturele en
taalkundige diversiteit in de Unie te versterken.
Het initiatiefvoorstel
De initiatiefnemers roepen op tot meer aandacht in de Raad voor
bescherming en bevordering van de culturele een taalkundige diversiteit
binnen de Unie. Ze pleiten voor aanpassing van financieringsprogramma’s zodat ze eenvoudiger toegankelijk worden en meer geld
beschikbaar stellen ten behoeve van minderheden en minderheidstalen.
Tevens stellen ze voor om de Horizon 2020-verordening aan te passen
teneinde het onderzoek te verbeteren naar de toegevoegde waarde die
nationale minderheden en culturele en taalkundige diversiteit kunnen
inbrengen in de maatschappelijke en economische ontwikkeling in de
regio’s van de Unie. Verder roepen ze op tot oprichting van een centrum
voor minderheidstalen ter versterking van het bewustzijn omtrent het
belang van de regionale minderheidstalen. Dit dient volgens de initiatiefnemers gefinancierd te worden door de Unie. Verder roepen de initiatiefnemers op een uniform Europees auteursrecht in te voeren, waarmee de
gehele EU als een eengemaakte markt op het gebied van auteursrechten
kan worden beschouwd. Deze oplossing zal ertoe leiden dat vergunningsbelemmeringen in de Unie verdwijnen en dat personen die tot een
nationale minderheid behoren, toegang krijgen tot inhoud, op gelijke voet
met de burgers van de lidstaat waar de dienst wordt aangeboden. De
organisatoren van het initiatief stellen tevens een wijziging voor om de
vrije verlening van diensten en de vrije ontvangst van audiovisuele
inhoud te verzekeren (zowel analoge/digitale uitzendingen als diensten op
aanvraag, terrestrisch en via satelliet) in regio’s waar nationale minderheden wonen. Als laatste roepen de initiatiefnemers op tot wetgeving om
gelijke behandeling van staatloze minderheden en EU-burgers te
garanderen. Ze stellen een wijziging van de richtlijnen voor, met als doel
de rechten van langdurig staatlozen en hun gezinnen meer op die van de
EU-burgers te kunnen afstemmen. Zij vragen om rechten inzake burger-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3056

2

schap uit te breiden tot staatlozen en hun gezinnen die hun hele leven in
hun land van herkomst hebben gewoond.
De reactie van de Commissie
De Commissie merkt op dat de Unie geen wetgevingsbevoegdheid heeft
voor kwesties zoals het gebruik van regionale of minderheidstalen, zowel
in het openbaar onderwijs als elders. Die kwesties vallen onder de
verantwoordelijkheid van de lidstaten. De Commissie stelt in haar
mededeling dat de voorstellen uit het burgerinitiatief deels al genomen
zijn of er aankomen en dat er financieel genoeg ruimte bestaat in het
Meerjarig Financieel Kader (MFK). De Commissie verwijst in haar
mededeling ook meerdere malen naar de bescherming die het Europees
Handvest voor regionale talen of talen van minderheden biedt. Ten
aanzien van de financieringsprogramma’s merkt de Commissie op dat er
reeds diverse lopende initiatieven zijn ter ondersteuning van minderheidsgroeperingen. Zij wijst daarom op de eerder verschenen publicatie
«Linguistic diversity in the European Union – the case of regional and
minority languages1».
De Commissie wijst op het bestaan van het Europees Centrum voor
moderne talen van de Raad voor Europa waar de Commissie reeds een
bijdrage aan levert en waarmee de Commissie samenwerkt. Het centrum
ondersteunt lessen in de moedertaal van de leerlingen, met inbegrip van
minderheidstalen. De Commissie is van mening dat dit een doeltreffende
manier is om het belang van taalkundige diversiteit onder de aandacht te
brengen.
Met betrekking tot de Horizon Europe fondsen merkt de Commissie op dat
in de clusters van Horizon Europa een intersectionele dimensie worden
opgenomen waarin rekening wordt gehouden met de behoeften van
meerdere sociale groepen, waaronder etnische en nationale minderheden, op gebieden als gezondheid, cultuur, veiligheid, digitale industrie,
klimaat en landbouw. De Commissie is daarom van mening dat er binnen
Horizon Europe aanzienlijke mogelijkheden bestaan om culturele en
taalkundige diversiteit te ondersteunen.
Over auteurswetgeving merkt de Commissie het volgende op. Recent is
de Europese auteurswetgeving gemoderniseerd en er werden specifieke
regels aangenomen om de toegang tot inhoud, zoals hierboven
beschreven, te vergemakkelijken. In het licht daarvan, en met het oog op
een mogelijk eengemaakt auteursrecht en de volledige harmonisatie van
het auteursrecht in de EU, is de Commissie van mening dat deze
werkstromen een belangrijke beleidsreactie vormen op de bezorgdheden
van de initiatiefnemers.
Wat betreft een mogelijke uitbreiding van de verordening inzake
geoblocking (Verordening (EU) 2018/302) tot audiovisuele inhoud geeft de
Commissie aan dat de mogelijke gevolgen van een dergelijke uitbreiding
voor de gehele dynamiek van de audiovisuele sector nader moeten
worden onderzocht. Mede om die reden, zal de Commissie een dialoog
met de belanghebbenden in de audiovisuele sector aangaan. Zo wil zij,
voordat zij follow up maatregelen overweegt, concrete manieren
bespreken om de verspreiding van audiovisuele inhoud te bevorderen en
de toegang van consumenten tot audiovisuele inhoud in de hele EU te
verbeteren.
Voor de initiatieven ten aanzien van staatlozen wijst de Commissie op het
recent verschenen actieplan voor integratie en inclusie. Bij de uitvoering
van het actieplan zal rekening worden gehouden met de situatie van
staatlozen en EU-burgers die tot een nationale minderheid behoren, en in

1

Linguistic diversity in the European Union – the case of regional and minority languages.
Bureau voor publicaties van de Europese Unie, 2018.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3056

3

het bijzonder met de noodzaak deze mensen via betere werkgelegenheid,
onderwijs en sociale kansen beter in de maatschappij te integreren.
3. Nederlandse positie ten aanzien van het voorstel
a) Essentie Nederlands beleid op dit terrein
In Nederland, met name in de provincie Fryslân, heeft het burgerinitiatief
c.a. 3000 handtekeningen opgehaald. Het initiatief werd gesteund door de
provincie Fryslân. De Tweede Kamer heeft een motie aangenomen waarin
het kabinet wordt gevraagd in Europees verband steun uit te spreken voor
het burgerinitiatief. Ook de gedeputeerde staten van de provincie Fryslân
hebben de Minister van Binnenlandse Zaken, dit verzocht.
In Nederland zijn het Fries, Nedersaksisch, Limburgs, Romanes en
Jiddisch beschermd onder het Europees Handvest voor regionale talen of
talen van minderheden van de Raad van Europa. Het Fries kent hierin de
hoogste mate van bescherming. De Friezen zijn daarnaast in Nederland
als enige nationale minderheid erkend onder het Kaderverdrag inzake de
bescherming van nationale minderheden van de Raad van Europa. De Wet
gebruik Friese taal regelt het gebruik van het Fries in het bestuurlijk en
rechtsverkeer binnen de provincie Fryslân. Daarnaast bestaat er diverse
Nederlandse wet- en regelgeving die het gebruik van het Fries en
streektalen in het onderwijs mogelijk maakt. Voor alle talen geldt dat het
beleid is dat de medeoverheden (dit zijn met name de provincies) de
eerstverantwoordelijke bestuurslagen zijn voor het uitvoeren van beleid
aangaande het bevorderen en behouden van de talen.
De Wet gebruik Friese taal regelt ook dat er periodiek afspraken gemaakt
worden tussen het Rijk en de provincie Fryslân over de gezamenlijke
verantwoordelijkheid voor de Friese taal en cultuur. Deze afspraken zijn
vastgelegd in de Bestjoersôfspraak Fryske taal en kultuer (BFTK)
2019–2023 en bevat afspraken over het gebruik van het Fries in de
volgende domeinen: onderwijs, rechterlijke en bestuurlijke autoriteiten en
openbare diensten, media, cultuur, economisch en sociaal leven en
grensoverschrijdende samenwerking. Friestalige media zijn belangrijk
voor het gebruik, behoud en de status van de Friese taal. De Friese
regionale omroep Omrop Fryslân zendt uit in de Friese taal en heeft
daarom een bijzondere taak ten aanzien van het behoud, de bevordering,
de ontwikkeling, de overdracht en het levende gebruik van de Friese taal.
Ook in het letterenbeleid is aandacht voor het Fries. In het hoger
onderwijs- en onderzoeksbeleid wordt ingezet op het op peil houden van
de kennis over de Friese taal en cultuur, onder andere in lijn met de
afspraken om de aantrekkelijkheid van onderwijs in de talen – waaronder
naast Fries ook Nederlands en andere moderne talen – te vergroten.
Onderzoek en onderwijs naar en in het Fries zijn van groot wetenschappelijk, maatschappelijk en economisch belang, en daarom is de taal
nadrukkelijk onderdeel van de stappen die de universitaire faculteiten
geesteswetenschappen ondernemen om tot verdere samenwerking te
komen en hun aanbod in talenstudies te verduurzamen. De verdragen van
de Raad van Europa en de Nederlandse wet- en regelgeving zijn leidend
bij het opstellen van deze afspraken.
Voor het Nedersaksisch en Limburgs zijn in 2018 en 2019 aanvullend op
de erkenning onder het Europees Handvest twee convenanten gesloten
voor de nationale erkenning van beide regionale talen. Met de convenanten wordt een extra impuls gegeven aan de bescherming en bevordering van beide talen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3056

4

In lijn met het adagium «expliciet maar niet exclusief» dat de Commissie
aanreikt in het Strategisch EU-kader voor gelijkheid, inclusie en participatie van Roma 2020–2030, kiest het kabinet niet primair voor een
overkoepelende beleidsstrategie ten aanzien van Roma en/of Sinti. Er is
met name generiek beleid, zoals onder meer (wordt) opgenomen in de
kabinetsbrede aanpak tegen discriminatie, de aanpak arbeidsmarktdiscriminatie en de participatiewet. Er is daarnaast op sommige terreinen
specifiek beleid, zoals bijvoorbeeld de bijzondere bekostiging die
basisscholen kunnen aanvragen voor de aanwezigheid van leerlingen met
een culturele achtergrond van de Roma of Sinti. De extra middelen
kunnen worden ingezet voor bijvoorbeeld extra begeleiding of onderwijsmaterialen voor de taal- en spelontwikkeling. Daarnaast is er een
subsidieregeling participatie en emancipatie voor Roma en Sinti. Het doel
van deze subsidie is het financieren van projecten en activiteiten die direct
of indirect een bijdrage leveren aan de verbetering van de sociale positie
van Roma en Sinti in Nederland. En tenslotte het voorbeeld van het
kennisplatform Roma en Sinti dat ingericht zal gaan worden en de
zogenoemde flexibele dialoog met vertegenwoordigers uit de Roma en
Sinti gemeenschap. Het doel van deze flexibele dialoog is om te weten en
te delen wat er speelt binnen de Roma en Sinti-gemeenschappen en om
feedback te krijgen op het beleid. Het kabinet is positief over de strekking
van de aanbevelingen met betrekking tot de bevordering van onderwijsen arbeidsmarktparticipatie, het bevorderen van de dialoog met de Roma
gemeenschappen ten aanzien van het beleid, en in de bestrijding van
discriminerende praktijken in het bijzonder aandacht te besteden aan
antiziganisme.
Nederland heeft in wetgeving verankerd dat staatloze vreemdelingen op
een versoepelde manier de Nederlandse nationaliteit kunnen verkrijgen.
Ook is in wetgeving vastgelegd dat de Nederlandse nationaliteit niet kan
worden ingetrokken als staatloosheid daar het gevolg van zou zijn,
behoudens als er gefraudeerd zou zijn met de verkrijging van de Nederlandse nationaliteit. Op 16 december 2020 is het wetsvoorstel vaststellingsprocedure staatloosheid ingediend bij de Tweede Kamer (Kamerstuk
35 687). Dit wetsvoorstel beoogt personen die niet met documenten
kunnen aantonen staatloos te zijn in de gelegenheid te stellen hun
staatloosheid vast te laten stellen door de rechter. Tevens is een
aanpassing van de Rijkswet op het Nederlanderschap naar de Tweede
Kamer gestuurd, met als oogmerk te regelen dat staatloos in Nederland
geboren kinderen door optie de Nederlandse nationaliteit kunnen
verwerven, ook als zij niet rechtmatig (d.w.z. niet in het bezit van een
verblijfsvergunning) in Nederland verblijven (Kamerstuk 35 688, (R2151)).
Tot nu toe staat deze mogelijkheid alleen open voor rechtmatig in
Nederland geboren kinderen die staatloos in Nederland zijn geboren. De
wetsvoorstellen kunnen mogelijk een oplossing bieden voor minderheden
die slecht gedocumenteerd zijn en hun kinderen.
b) Beoordeling + inzet ten aanzien van dit voorstel
Ook het kabinet onderstreept het belang van de bescherming van
nationale en taalkundige minderheden en zet zich in eigen land reeds in
om doelen die het burgerinitiatief beoogt, te bereiken. Door middel van
het Europees Handvest voor regionale talen of talen van minderheden,
Kaderverdrag inzake de bescherming van nationale minderheden, de
BFTK, convenanten en eerdergenoemde wetgeving zet het kabinet in op
de bescherming en bevordering van minderheidstalen. Het kabinet deelt
de conclusie van de Commissie dat er voldoende mogelijkheden bestaan
binnen de bestaande regels en dat er geen aanvullende rechtshandelingen nodig zijn. Tegelijkertijd spreekt de Commissie zich positief uit over
verdere monitoring van uitvoer en implementatie van bestaande

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3056

5

MFK-programma’s (zoals aandacht voor minderheidstalen bij Horizon
Europe en Erasmus+) reeds aangenomen wetgeving (zoals het recent
vernieuwde auteursrecht). Het kabinet steunt deze inzet en is van mening
dat hiermee op een goede manier invulling wordt gegeven aan de
voorstellen van de initiatiefnemers. Het kabinet ziet dit ook als een
bevestiging van de reeds bestaande en blijvende aandacht en belang die
de Commissie geeft aan de bescherming van nationale en taalkundige
minderheden.
Vanuit het kabinet wordt positief gekeken naar het feit dat de Commissie
opmerkt dat binnen het nieuwe Erasmus+ programma en binnen het
programma Creatief Europa in het licht van de regionalisering contacten
moeten worden aangegaan met nationale vertegenwoordigers van kleine
nationale cultuur- en taalgemeenschappen en dat de Commissie hier ook
specifiek richtsnoeren voor op zal stellen om de toegankelijkheid van het
programma te vergroten. Ook de aandacht voor dit onderwerp in Horizon
Europe wordt toegejuicht. Vanuit de Nederlandse context wordt benadrukt
dat verschillende minderheidstalen in de Europese context zoals het Fries,
ook lid zijn van het in Brussel gevestigde Europese talennetwerk Network
to Promote Linguistic Diversity (NPLD).
Het kabinet deelt de inzet van de Commissie met betrekking tot het in
stand houden van de samenwerking met en financiering van het Europees
Centrum voor moderne talen van de Raad van Europa (EMCL). Het EMCL
draagt op vele fronten bij aan het onderzoek naar en de ontwikkeling van
het onderwijs in moderne talen. Binnen deze context kan een project voor
minderheidstalen plaats krijgen. Ook het door de provincie Fryslân
medegefinancierde kenniscentrum Mercator (focus op de Friese taal en op
regionale en minderheidstalen in Europa) kan zich tot het ECML wenden
om een gezamenlijk project te doen. Een nieuw centrum heeft volgens het
kabinet daarom geen meerwaarde.
Met betrekking tot de harmonisatie van het auteursrecht sluit het kabinet
zich aan bij de analyse van de Commissie. Recent is het auteursrecht
reeds vernieuwd. Met de aanpassingen wordt volgens het kabinet reeds
tegemoetgekomen aan de zorgen van de initiatiefnemers en daarom is het
kabinet van mening dat een verdere aanpassing van het auteursrecht op
dit moment niet noodzakelijk is. Het kabinet steunt de inzet van de
Commissie om eerst met belanghebbenden in de audiovisuele sector in
gesprek te gaan, alvorens follow up maatregelen te overwegen.
Het kabinet kan de positie van de Commissie ten aanzien van het
verbeteren van het burgerschap van staatlozen onderschrijven. In het
Nederlandse beleid wordt op dit moment al geen onderscheid gemaakt
tussen staatloze vreemdelingen en andere vreemdelingen.
c) Eerste inschatting van krachtenveld
Het voorstel moet nog in Raadsverband geagendeerd worden. Het
krachtenveld binnen de Raad is daarom nog niet bekend. Het burgerinitiatief heeft de meeste handtekeningen opgehaald in Hongarije (meer dan
500.000) en Roemenië (meer dan 250.000). Het initiatief is opgezet door de
FUEN, een organisatie waarvan de Hongaarse Loránt Vincze voorzitter is.
Andere lidstaten met significante aantallen – aflopend van circa 75.000 tot
12.000 – ondertekenaars waren Italië, Slowakije, Polen, Spanje, Bulgarije,
Kroatië, Litouwen Duitsland en Denemarken. In Duitsland en Denemarken
is door de parlementen, net als in Nederland, steun uitgesproken voor het
voorstel en werd de regering opgeroepen het initiatief te ondersteunen.
Het voorstel is besproken in het Europees Parlement waar met
524 stemmen tegen 67 en 103 onthouding een resolutie werd aange-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3056

6

nomen ter ondersteuning van het voorstel. De resolutie was in stemming
gebracht door de fracties van het EPP, S&D, Renew, the Groenen en
GUE/NGL.
Ook is in de Friese provinciale staten een motie omtrent het steunen van
het Minority Safepack aangenomen. Na de besluitvorming is tevens een
motie van treurnis opgesteld over de mededeling van de Commissie, die
actief met de andere Europese talenregio’s is gedeeld.
4. Grondhouding ten aanzien van bevoegdheid, subsidiariteit,
proportionaliteit, financiële gevolgen en gevolgen op het gebied
van regeldruk en administratieve lasten
a) Bevoegdheid
Het kabinet heeft een positieve grondhouding ten aanzien van de
bevoegdheid. Artikel 11. Lid 4, van het Verdrag betreffende de EU (VEU)
regelt het burgerinitiatief en de Verordening over het burgerinitiatief2
bepaalt dat de Commissie op zo’n initiatief in een mededeling moet
reageren. Wat de inhoud van de mededeling betreft valt deze binnen de
bevoegdheden van de EU. De mededeling raakt aan het terrein van de
interne markt (artikel 4, lid 2, sub a, VWEU) en de ruimte van vrijheid,
veiligheid en recht (artikel 4, lid 2, sub j VWEU), op welke terreinen de EU
en de lidstaten een gedeelde bevoegdheid hebben. Op grond van
artikel 21 van het Handvest van de grondrechten van de EU is discriminatie op grond van ras, etnische afkomst, godsdienst, het behoren tot een
nationale minderheid en taal verboden. Artikel 22 van het Handvest van
de Grondrechten bepaalt dat de Unie de verscheidenheid van cultuur,
godsdienst en taal moet eerbiedigen. In artikel 2 van het VEU wordt
verwezen naar de «rechten van personen die tot minderheden behoren»
als een van de waarden waarop de Unie berust en waarmee dus rekening
moet worden gehouden bij de uitvoering van het Uniebeleid. De
Commissie heeft mede tot taak toe te zien op toepassing van de Unieverdragen, daaronder begrepen het Handvest van de Grondrechten, zowel
door de instellingen, organen en instanties van de Unie als door de
lidstaten wanneer zij het Unierecht ten uitvoer brengen. Tegelijkertijd
heeft de EU echter geen algemene wetgevingsbevoegdheid op het
specifieke gebied van de bescherming van nationale minderheden en
kwesties zoals het gebruik van regionale of minderheidstalen. Die
kwesties vallen onder de verantwoordelijkheid van de lidstaten en deze
bevoegdheidsverdeling wordt in de mededeling gerespecteerd.
b) Subsidiariteit
Het kabinet heeft een positieve grondhouding over de subsidiariteit van
deze mededeling. Met betrekking tot de bescherming en de bevordering
van de culturele en taalkundige diversiteit binnen de Unie heeft optreden
van de Unie in bepaalde gevallen een meerwaarde en kan dat aanvullend
werken aan de nationale inzet van lidstaten zelf en de verdragen van de
Raad van Europa. Taalkundige diversiteit kan bovendien grensoverschrijdend zijn tussen lidstaten (zoals bijvoorbeeld bij het Nedersaksisch).
Optreden op Unie-niveau heeft daarom volgens het kabinet meerwaarde.
c) Proportionaliteit
Ten aanzien van de proportionaliteit heeft het kabinet een positieve
grondhouding. Het doel van het voorstel is de bescherming en de
bevordering van de culturele en taalkundige diversiteit binnen de Unie. De
Commissie concludeert dat er voldoende instrumenten bestaan binnen de
2

Verordening (EU) 2019/788 van 17 april 2019, ter vervanging van Verordening (EU) 211/2011.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3056

7

bestaande wetgeving en programma’s en dat thans geen aanvullende
instrumenten nodig zijn. Zo stelt de Commissie dat o.a. binnen het nieuwe
Horizon Europe programma voldoende mogelijkheden bestaan voor
deelname aan en aandacht voor minderheidstalen en nationale minderheden. De Commissie is daarom van mening dat geen aanvullende
voorstellen nodig zijn om het doel van de bescherming en bevordering
van de culturele en taalkundige diversiteit te bereiken. Het kabinet
onderschrijft dit.
d) Financiële gevolgen
EU-financiering ten behoeve van minderheden en minderheidstalen kan
onder andere worden ingezet vanuit Erasmus+, Horizon en het Europees
Fonds voor Regionale Ontwikkeling. Het kabinet is van mening dat
eventueel benodigde EU-middelen gevonden dienen te worden binnen de
in de Raad afgesproken financiële kaders van het MFK 2021–2027 en dat
deze moeten passen bij een prudente ontwikkeling van de jaarbegroting.
Eventuele budgettaire gevolgen voor Nederland worden ingepast op de
begroting van het beleidsverantwoordelijke departement, conform de
regels van de budgetdiscipline.
e) Gevolgen voor regeldruk, administratieve lasten en concurrentiekracht
Het voorstel van de Commissie heeft geen gevolgen voor de regeldruk,
administratieve lasten of de concurrentiekracht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3056

8