Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

215
Vragen van de leden Paulusma (D66) en Kuiken (PvdA) aan de Minister van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport over artsen die corona ontkennen,
bagatelliseren, nepnieuws verspreiden of alternatieve behandelingen
aanbieden (ingezonden 2 september 2021).
Antwoord van Minister De Jonge (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 7 oktober 2021). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2020–2021, nr. 21.
Vraag 1
Wat vindt u van de groep stichting Artsen voor Waarheid en dat hun
advocaat stelt dat de Minister-President «een oorlogscrimineel» is die «de
doodstraf verdient»?1
Antwoord 1
De uitspraken die in het interview worden gedaan vind ik afschuwelijk.
Vraag 2
Wat vindt u van de groep stichting Artsen Covid Collectief die onder andere
advertenties en berichtgeving plaatst over het gevaar van het vaccineren van
kinderen tegen het coronavirus? Hoe strookt dit met de wetenschappelijk
onderbouwde aanbeveling van de Gezondheidsraad om kinderen van twaalf
jaar en ouder wel te vaccineren?2, 3
Antwoord 2
Ik vind zulke advertenties zeer onverantwoord. Het advies van de Gezondheidsraad is wat mij betreft volkomen helder
(https://www.gezondheidsraad.nl/documenten/adviezen/2021/06/29/vaccinatievan-adolescenten-tegen-covid-19). Jongeren kunnen (langdurig) klachten
ondervinden als gevolg van COVID-19. Ook zij moeten daarom in de
gelegenheid worden gesteld zich middels een vaccinatie hiertegen te
1

Pointer, 31 augustus 2021, «Advocaat Arno van Kessel wil Rutte voor de rechter»
(https://pointer.kro-ncrv.nl/advocaat-arno-van-kessel-wil-rutte-voor-de-rechter).
2
Stichting Artsen Covid Collectief, «Gok niet met je gezondheid. Bescherm jezelf met informatie» (https://artsencollectief.nl/10redenen/).
3
Gezondheidsraad, 29 juni 2021, Vaccinatie van adolescenten tegen COVID-19
(https://www.gezondheidsraad.nl/documenten/adviezen/2021/06/29/vaccinatie-vanadolescenten-tegen-covid-19).

ah-tk-20212022-215
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

beschermen en moeten daarover op een juiste en feitelijke wijze worden
geïnformeerd. De Inspectie Gezondheid en Jeugd (IGJ) treedt op tegen artsen
die dit belemmeren. Echter, voor de IGJ is een collectief geen aanspreekpunt.
Daarentegen heeft de IGJ individuele artsen waarover meldingen zijn
ontvangen, aangesproken op hun activiteiten. Daarbij ging het om activiteiten
waarbij ouders zijn benaderd met informatie die verwarring veroorzaakte en
afweken van de geldende standaarden en professionele richtlijnen voor
artsen. In het antwoord op vraag 10 staat welke overige stappen de IGJ heeft
genomen richting artsen die evident onjuiste informatie hebben verspreid.
Vraag 3
Klopt het dat de Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg (Wet
BIG) bedoeld is om patiënten te beschermen tegen «ondeskundig» en
«onzorgvuldig» handelen van zorgverleners?4
Antwoord 3
De Wet BIG beoogt een zo veel mogelijk uniforme regeling te geven voor alle
daarvoor in aanmerking komende beroepen op het gebied van de individuele
gezondheidszorg, om zo de kwaliteit van de beroepsuitoefening te bewaken
en te bevorderen en het publiek te beschermen tegen ondeskundig en
onzorgvuldig handelen (MvT, Kamerstuk 19 522, nr. 3, p. 2.
Vraag 4
Mogen dergelijke stichtingen het woord «arts» in hun naam hebben omdat
volgens de Wet BIG «arts» een beschermde titel is en men zich alleen arts
mag noemen indien zij zich houden aan alle verantwoordelijkheden die
komen met deze titel, waaronder de geldende richtlijnen van de beroepsgroep zelf? Zo nee, wat gaat u hieraan doen?
Antwoord 4
Als een dergelijke stichting het woord «artsen» in haar naam gebruikt, dan
moeten aan die stichting ook daadwerkelijk artsen zijn verbonden. Ook
betekent dit dat als iemand die geen arts is namens een dergelijke stichting
optreedt, het voldoende duidelijk moet zijn dat hij geen arts is. De artsen
verbonden aan de stichting kunnen tuchtrechtelijk en bestuursrechtelijk
verantwoordelijk worden gehouden voor informatie die zij verspreiden. Zie
het antwoord op vraag 6 voor wat daaraan gedaan kan worden.
Vraag 5
Wat vindt u van BIG-geregistreerde artsen die nepnieuws verkondigen over
het coronavirus, de coronavaccins of bewezen niet-effectieve behandelingen
voorschrijven om corona te behandelen of te voorkomen?
Antwoord 5
Artsen genieten een hoog vertrouwen bij burgers met betrekking tot
medische onderwerpen en ik vind het belangrijk dat dat in de toekomst ook
zo blijft. Daarnaast vind ik dat artsen, net als andere beroepsvormen, zich
dienen te houden aan wetgeving, beroepsnormen en -richtlijnen. Daarom
vind ik het onverantwoordelijk en een risico voor de volksgezondheid als
artsen doelbewust desinformatie verspreiden over het coronavirus of de
vaccins. Ik heb de IGJ gevraagd veel aandacht te geven aan de signalering en
waar nodig maatregelen te treffen (zie ook het antwoord op vraag5. Het
voorschrijven van medicatie die niet bewezen effectief is (of niet
geregistreerd voor een bepaald doel), is strafbaar op grond van de Geneesmiddelenwet. De mogelijkheid van off label gebruik van een geneesmiddel
vraagt het doorlopen van zorgvuldige stappen waarvoor diverse beroepsgroepen richtlijnen hebben opgesteld.

4

CIBG, Wet- en regelgeving (https://www.bigregister.nl/registratie/nederlands-diplomaregistreren/wet--en-regelgeving).
5
Stichting Artsen Covid Collectief, «Gok niet met je gezondheid. Bescherm jezelf met informatie» (https://artsencollectief.nl/10redenen/).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

Vraag 6
Wat vindt u ervan dat van alle 200 meldingen er een keer een boete is
gegeven en de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) geen enkele keer
naar de tuchtrechter is gegaan?6
Antwoord 6
De 200 meldingen bevatten een grote diversiteit aan corona-gerelateerde
onderwerpen. Het overgrote deel van deze meldingen is niet «tucht- of
boete-waardig». Slechts in een enkele situatie is sprake van een mogelijke
overtreding van de tucht- en/of boete normen. Bij de beantwoording van de
vraag of dit daadwerkelijk aan de orde is, spelen twee dilemma’s een rol. Het
eerste dilemma betreft de vraag wanneer sprake is van vrijheid van meningsuiting of van het «tuchtrechtelijk verwijtbaar» verspreiden van desinformatie
door BIG-geregistreerde zorgverleners (die de gezondheid van patiënten/
burgers kan schaden). Het tweede dilemma betreft de vraag of sprake is van
het gemotiveerd afwijken van geldende richtlijnen, wat uiteraard is «toegestaan», dan wel dusdanig gehandeld wordt in afwijking van de richtlijnen dat
dit handelen niet meer gekenmerkt kan worden als verantwoord «medisch/
geneeskundig handelen». Een zorgverlener betracht op dat moment immers
niet de zorgvuldigheid zoals van een redelijk bekwaam en redelijk handelend
arts verwacht mag worden. Dit kan consequenties hebben voor de registratie
in het BIG-register van de betreffende arts. Doorhalen van de BIG-registratie
is de zwaarste maatregel die de tuchtrechter kan opleggen en betekent dat de
arts zijn of haar beroep niet meer mag uitoefenen.
Daarnaast is de IGJ primair gericht op het verbeteren of laten stoppen van
een ongewenste of onverantwoorde situatie. Het inzetten van een tuchtprocedure of een boete is een langdurige kwestie die niet altijd tot dat doel zal
leiden. Echter, het verkrijgen van jurisprudentie ten aanzien van principiële
aangelegenheden/vragen in deze ongewone corona-omstandigheden is van
groot belang. Dat is de reden waarom momenteel, gezien de genoemde
dilemma’s, met grote zorgvuldigheid een tuchtklacht wordt voorbereid.
Vraag 7
Welke drempel moeten artsen die bewust nepnieuws verspreiden over het
coronavirus, over de coronavaccins of bewezen niet-effectieve behandelingen
voorschrijven, overschrijden om tuchtrechtelijk, of zelfs strafrechtelijk,
vervolgd te worden? Kunt u hiervan een voorbeeld geven?
Antwoord 7
De tuchtrechter toetst aan de eerste en tweede tuchtnorm. De eerste
tuchtnorm heeft betrekking op tekortschieten ten opzichte van een patiënt of
diens betrekking (bijvoorbeeld directe familie). De tweede tuchtnorm betreft
gedragingen die niet door de eerste norm worden bestreken, maar in strijd
zijn met hetgeen een behoorlijk beroepsbeoefenaar betaamt. De tuchtrechter
kan openbare uitlatingen van een arts toetsen aan de tweede tuchtnorm. Dat
is in het verleden bijvoorbeeld gebeurd toen een arts-epidemioloog een
kritisch artikel had geschreven in de medische vakliteratuur over het door
psychiaters voorschrijven van een bepaald geneesmiddel aan volwassenen
met ADHD (RTG Zwolle 19 februari 2016, ECLI:NL:TGZRZWO:2016:23). In dat
geval legde de tuchtrechter geen maatregel op omdat de arts-epidemioloog
«in tuchtrechtelijke zin niet over de grens van vrijheid van meningsuiting is
heen gegaan die hem in het debat over genoemd onderwerp toekomt». Ook
oordeelde de tuchtrechter dat de grenzen van vrijheid van meningsuiting
ruim zijn en uitspraken mogen leiden tot «enige onrust en onzekerheid bij
patiënten».
Vraag 8
Hoe worden patiënten op de hoogte gebracht van het feit dat zij een melding
kunnen doen bij de IGJ als zij zorgverleners tegenkomen die bijvoorbeeld het
coronavirus ontkennen?

6

IGJ, 31 augustus 2021, «Inspectie in actie tegen onjuiste informatie over corona door artsen»
(https://www.igj.nl/actueel/nieuws/2021/08/31/inspectie-in-actie-tegen-onjuiste-informatie-overcorona-door-artsen).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

Antwoord 8
De IGJ heeft een speciale pagina over desinformatie door artsen en andere
zorgverleners op haar website staan: Desinformatie coronavirus | Inspectie
Gezondheidszorg en Jeugd (igj.nl). Onderdeel daarvan is een «knop» om
melden (desnoods anoniem) bij het Landelijk Meldpunt Zorg gemakkelijk te
maken. Bij communicatie vanuit de rijksoverheid over desinformatie door
artsen en andere zorgverleners wordt deze link ook uitgedragen.
Vraag 9
Kunt u opsommen wat u sinds het begin van de coronacrisis heeft gedaan in
strijd tegen het verspreiden van nepnieuws door artsen als het gaat over het
coronavirus of de vaccins daartegen?
Antwoord 9
In de vaccinatiecampagne is het van groot belang om mensen transparant en
toegankelijk van informatie te voorzien, maar ook om desinformatie tegen te
gaan. Daarom monitoren we welke desinformatie-onderwerpen er spelen, ook
bij artsen, en stellen alle feitelijke informatie beschikbaar op Vaccineren tegen
corona: laat u informeren | Vaccinatie tegen het coronavirus | Rijksoverheid.nl.
We vullen deze pagina aan op basis van signalen uit de samenleving en de
onderwerpen die opduiken in desinformatie. Soms kiezen we voor het
ontkrachten van desinformatie, maar meestal kiezen we ervoor de juiste
informatie tegenover bestaande desinformatie te stellen.
Om mensen zo goed mogelijk te informeren over de feiten van vaccinatie,
wordt in de communicatie regelmatig gebruik gemaakt van experts, zoals
artsen. Het Ministerie van VWS publiceert blogs op Weblogs over coronavaccinatie | Vaccinatie tegen het coronavirus | Rijksoverheid.nl. We ontkrachten
desinformatie door experts aan het woord te laten over diverse onderwerpen,
zoals zwangerschap, bijwerkingen en veiligheid. Daarnaast werkt VWS samen
met de «Denktank desinformatie». De Denktank omvat een groep van experts
die reageren met name op berichten over vaccineren; ze houden elkaar op de
hoogte en sturen berichten door en doen dit naar eigen inzicht, op eigen
initiatief en via eigen kanalen. VWS fungeert als contactpunt om signalen
door te zetten en eventueel andere betrokken partijen te informeren. Ook
acteren we op actuele signalen, bijvoorbeeld op rijksoverheid.nl en via social
media. In mijn brief aan de Eerste Kamer op 17 augustus 20217 heb ik de
brede aanpak van desinformatie rondom COVID-19 en vaccinatie uiteengezet.
Waaronder verschillende sporen die gebruikt worden zoals monitoren,
informeren, reageren en het creëren van bewustzijn.
Vraag 10
Welke andere stappen kunt u en gaat u in de toekomst nemen richting artsen
die nepnieuws verkondigen over het coronavirus of de vaccins daartegen, te
meer omdat artsen in de maatschappij veel aanzien hebben en dankzij hun
titel als zeer betrouwbaar overkomen?
Antwoord 10
Zoals eerder aangegeven kan de IGJ stappen ondernemen richting artsen die
desinformatie verspreiden en afwijken van de normen en richtlijnen van hun
eigen beroepsgroep. Hierover ben ik met de IGJ in gesprek geweest en ik
moedig dit ook zeker aan. De IGJ heeft de afgelopen maanden ongeveer
vijftig keer een corrigerende brief gestuurd naar artsen die evident onjuiste
informatie gaven over het coronavirus of vaccinaties aan hun patiënten of via
sociale media. Ook schreef de IGJ zo’n tien keer dat een sanctie – zelfs via het
tuchtrecht – kan volgen als de arts zou doorgaan met het verspreiden van
zulke onjuiste informatie. Het ging daarbij onder andere om het betwisten
van algemeen aanvaarde wetenschappelijke informatie, het propageren van
behandelingen die niet bewezen effectief zijn en het afwijken van de
professionele standaard of het actief ontraden van vaccinaties. Op korte
termijn wordt bekeken of er nog meer mogelijkheden zijn voor de IGJ om in
crisistijd op te treden tegen artsen die desinformatie verspreiden.

7

Eerste Kamerstuk, kenmerk 169321.u.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4