> Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag

College van Burgemeester en Wethouders

Directie Maatschappelijke
Ondersteuning
Parnassusplein 5
Postbus 20350
2500 EJ Den Haag
www.rijksoverheid.nl
Inlichtingen bij
T 070 340 79 11
F 070 340 78 34
Kenmerk
1122648-163152-DMO

Datum
Betreft

13 juni 2017
Kwartaalbrief actuele ontwikkelingen

Bijlage(n)
2

Geacht college,
In mijn kwartaalbrieven aan u over de voortgang van de Wet maatschappelijke
ondersteuning 2015 (hierna Wmo 2015) en de Jeugdwet, heb ik mijn waardering
uitgesproken over het omvangrijke karwei dat u, met uw lokale partners de
afgelopen periode heeft uitgevoerd. De decentralisatie van zorg en ondersteuning
naar gemeenten heeft tot doel om de zorg en ondersteuning voor iedereen die het
nodig heeft, toegankelijk, dichtbij huis, op maat en levensbreed te organiseren.
Het platform ‘De nieuwe Praktijk’ laat een veelheid aan goede voorbeelden en
initiatieven zien die de afgelopen periode zijn ontstaan. Een belangrijke opgave
voor de komende periode is om de door u ingezette weg van de vernieuwing
voldoende ruimte te geven, zodat er een merkbaar betere praktijk ontstaat waarin
de cliënt centraal staat en de gewenste kanteling in de zorg en ondersteuning
vorm krijgt.
In dit kader wil ik u in deze kwartaalbrief informeren over een aantal recente
ontwikkelingen en actualiteiten. Het betreft de volgende onderwerpen.
1.
2.
3.
4.

Kinderen in de opvang
Uitspraak Centrale Raad van Beroep over mantelzorg
Reële prijs voor Wmo-diensten
Regeling dienstverlening aan huis (alfahulpen)

In de bijlage treft u overige informatie aan die van belang is voor de uitvoering
van uw beleid.
1. Kinderen in de opvang
Op 7 februari jl. heeft de Stichting ‘Het vergeten kind’ een petitie aan de Tweede
Kamer en mij aangeboden, waarmee zij – namens bijna 64.000 mensen –
aandacht vroegen voor de positie van de kinderen in de vrouwenopvang of
maatschappelijke opvang. Zij pleiten ervoor dat de 7.000 kinderen die jaarlijks in
deze opvang verblijven een veilige plek en deskundige begeleiding krijgen. Uit
recent onderzoek van Van Montfoort en de stichting Kinderpostzegels blijkt dat dit
hard nodig is. Zo vindt slechts in 25% van de maatschappelijke opvanginstellingen

Pagina 1 van 4

een intakegesprek met een kind plaats. 30% van de instellingen heeft een
behandelplan voor elk kind. Een zorgelijke situatie, want juist deze kinderen
hebben vaak een dringende behoefte aan hulp om alle trauma’s goed te kunnen
verwerken, de intergenerationele cirkel van geweld te kunnen doorbreken en een
goede toekomst op te kunnen bouwen.

Directie Maatschappelijke
Ondersteuning
Kenmerk
1122648-163152-DMO

Diverse politieke partijen hebben tijdens verschillende overleggen in de Tweede
Kamer aandacht gevraagd voor deze doelgroep. Dit mede naar aanleiding van het
rapport ‘Cijfers maatschappelijke opvang 2015’ van de Federatie Opvang dat eind
2016 naar de Tweede Kamer is gestuurd. Daaruit bleek dat het aantal kinderen tot
en met 17 jaar in de maatschappelijke opvang is gestegen tot boven de 4000, na
een eerder vrij constant tot dalend beeld vanaf 2009. Inmiddels is uit een nadere
analyse van de Federatie Opvang gebleken dat deze toename vooral kan worden
verklaard door een toename van de ambulante hulpverlening. Het bieden van
ambulante ondersteuning aan kinderen ondersteun ik van harte, zeker als
daarmee het aantal kinderen in de opvang af kan nemen. Het lijkt mij goed als
meer gemeenten van deze vorm van ondersteuning gebruik gaan maken.
Het is dan ook van belang om gezamenlijk vast te stellen hoe de juiste hulp voor
deze kinderen kan worden gewaarborgd. En daarna te bekijken wat dit betekent
voor uw gemeente c.q. op welke wijze uw gemeente deze verantwoordelijkheid
voor kinderen in de opvang op een goede manier kan invullen. Tijdens het
bestuurlijk overleg jeugd op 9 februari jl. is reeds de afspraak gemaakt de aanpak
van deze groep te intensiveren. De burgemeester van Leiden, dhr. Lenferink, heeft
zich bereid getoond om aanjager te worden van dit traject. Hij zal zijn inzet
allereerst richten op de gemeenten waar de noodzaak om een verbeterslag te
maken het hoogst is. Daar waar nodig zullen de VNG en het ministerie van VWS
dit traject ondersteunen. Om de gezamenlijke ambitie te verduidelijken en te
onderstrepen, zou ik graag afspraken maken over onze ambitie voor de jaren
2017 en 2018.
Ik vraag u daarnaast extra aandacht voor de onafhankelijke cliëntpositie van
kinderen, zodat zij een eigen intake, actieplan en passende zorg krijgen. De
komende maanden zal dhr. Lenferink met een aantal van u nader over dit
onderwerp doorpraten.
2. Uitspraak Centrale Raad van Beroep over mantelzorg
Op 11 januari 2017 heeft de Centrale Raad van Beroep (CRvB)
(ECLI:NL:CRVB:2017:17) een uitspraak gedaan over het meewegen van het
sociale netwerk bij het toekennen van een voorziening onder de Wmo 2015.
De CRvB stelt dat een gemeente niet van een (in dit geval) uitwonend familielid
mag eisen dat deze onbetaald zorg- en ondersteuningstaken verricht die onder de
Wmo 2015 vallen, zoals huishoudelijke hulp. Ook mag een gemeente bij de
vaststelling van het recht op een voorziening er niet vanuit gaan dat een familielid
deze zorg en ondersteuning onbetaald wil leveren. Het is echter wel zo dat een
echtgenoot, ouders, inwonende kinderen of andere huisgenoten gebruikelijke hulp
kunnen verstrekken; hulp die naar algemeen aanvaarde opvattingen in
redelijkheid verwacht mag worden van voornoemde personen.
Op het moment dat een zorgverlener voor zijn diensten een betaling verlangt, kan
er geen sprake meer zijn van mantelzorg, aldus de CRvB. Dat deze betaling
Pagina 2 van 4

verricht wordt (uit een pgb) aan een familielid, voor een gering aantal uren en het
niet gaat om een betaalde baan, maakt dit niet anders.
De CRvB volgt hier de wet naar letter en geest. Het is aan gemeenten om regels
te stellen over de uitvoering van de Wmo 2015. De Wmo 2015 kent een grote
mate van beleidsvrijheid toe aan gemeenten, waarbij groot belang wordt
toegekend aan het doen van een zorgvuldig onderzoek. Tijdens dit onderzoek,
dient het college te onderzoeken of en hoe het sociale netwerk en mantelzorgers
kunnen bijdragen aan de participatie en zelfredzaamheid van de cliënt. Van enige
vorm van dwang van ondersteuning kan hierbij geen sprake zijn. Ik roep u op om
in uw beleid deze waarborgen te respecteren en in de uitvoeringspraktijk dien
overeenkomstig te handelen.

Directie Maatschappelijke
Ondersteuning
Kenmerk
1122648-163152-DMO

3. Reële prijs voor Wmo-diensten
Op 1 juni is het besluit over een reële prijs voor dienstverlening op grond van de
Wmo 2015 in werking getreden. Voorbeelden zijn huishoudelijke hulp,
(thuis)begeleiding, dagbesteding, beschermd wonen, opvang en Wmo-vervoer. Het
besluit heeft tot doel dat gemeenten een reële prijs betalen voor Wmodienstverlening. De eis om tot een reële prijs te komen vloeit voort uit artikel
2.6.6 Wmo 2015. Op grond van dit artikel, moeten gemeenten al reële prijzen
vaststellen die cao-lonen mogelijk maken. Het besluit expliciteert de Wmo 2015 op
dit punt en regelt tevens de plaats van een reële prijs in de
aanbestedingsprocedure en de overeenkomst met een derde.
In hoofdzaak gaat het erom dat gemeenten een reële prijs overeenkomen, met de
kostprijselementen waarop deze reële prijs is gebaseerd, zodat kan worden
beoordeeld of in redelijkheid de kostprijselementen zijn verdisconteerd in een
reële prijs. Hiermee wordt voldaan aan de eisen van de kwaliteit en de continuïteit
van de dienstverlening en de eisen aan de deskundigheid van de medewerkers die
de dienst verlenen aan cliënten. Bovendien maakt een reële prijs het mogelijk te
voldoen aan de arbeidsrechtelijke verplichtingen aan de beroepskracht, waaronder
de loonkosten en wettelijke verplichtingen als werkgeverspremies, sociale
verzekeringen en pensioenpremies.
U bent verantwoordelijk en bevoegd om deze kostprijselementen te normeren. Het
besluit biedt u hiervoor de benodigde instrumenten. Door bijvoorbeeld in de
aanbestedingsprocedure aan aanbieders te vragen om in de offertes toe te lichten
op welke wijze invulling wordt gegeven aan de kwaliteits-, deskundigheids- en
continuïteitseisen en te vragen naar de wijze waarop de aanbieder de
kostprijselementen heeft opgebouwd, kunnen gemeenten toetsen of aanbieders
voldoen aan de vereiste van een reële prijs. Het besluit en de volledige toelichting
daarop is als bijlage bij deze brief opgenomen.
Het besluit vraagt van u de verordening zo spoedig mogelijk aan te passen. De
Vereniging van Nederlandse Gemeente (VNG) heeft haar modelverordening hierop
aangepast.
4. Regeling dienstverlening aan huis (alfahulpen)
Gemeenten bieden soms ondersteuning aan Wmo-cliënten bij het aangaan van
een overeenkomst (dienstbetrekking) voor het verlenen van huishoudelijke
werkzaamheden op grond van de Regeling dienstverlening aan huis. Deze
Pagina 3 van 4

huishoudelijke werkzaamheden worden verricht door particuliere dienstverleners,
ook wel alfahulpen genoemd.
In dit kader wil ik u wijzen op enkele uitspraken van de Centrale Raad van Beroep
van 18 mei 2016 (met name CRvB 18-05-2016, ECLI:NL:CRVB:2016:1404).
Daaruit wordt duidelijk dat een gemeente geen algemene voorziening of
maatwerkvoorziening levert, indien een overeenkomst (dienstbetrekking) wordt
overeengekomen tussen de huishoudelijke hulp (alfahulp) en de cliënt. Dit volgt
uit de tekst en toelichting van artikel 1.1.1 van de Wmo 2015. De huidige
bepalingen van de Wmo 2015 leiden er toe dat gemeenten voorzieningen op grond
van de Wmo 2015, niet op basis van de Regeling dienstverlening aan huis kunnen
aanbieden.

Directie Maatschappelijke
Ondersteuning
Kenmerk
1122648-163152-DMO

Ook als het college een tegemoetkoming of een vergoeding betaalt, anders dan
een persoonsgebonden budget, of verwijst naar de private markt (bemiddeling)
levert het college geen voorziening in de zin van de Wmo 2015.
Cliënten die bewust de keuze maken om hun maatwerkvoorziening om te zetten in
een persoonsgebonden budget kunnen gebruik maken van de Regeling
dienstverlening aan huis. Zij betrekken immers als particulieren op de markt hun
eigen ondersteuning. Dit is de enige mogelijkheid die de Wmo 2015 toestaat.
Tot slot
Ik hoop dat voornoemde informatie en aandachtspunten u zullen helpen tot een
goede en zorgvuldige uitvoering te komen voor uw inwoners. Vanzelfsprekend
kunt u daar waar u belemmeringen hierbij ervaart dat kenbaar maken via
wethouders@minvws.nl.
Hoogachtend,
de staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport,

drs. M.J. van Rijn

Pagina 4 van 4

Bijlage
In deze bijlage treft u informatie aan over:
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.

Informele geschilbeslechting
Nieuwe termijn voor aanlevering gegevens bij het CAK
Uitspraak Centrale Raad van Beroep over opvang
Wlz-indiceerbaren
GGZ-B herindicatie
Huishoudelijke hulp binnen de Wlz
Inkoop sociaal Domein bij PIANOo
Uitvraag ten behoeve van implementatie VN-verdrag

1. Informele geschilbeslechting
Een belangrijk aspect uit de Wmo 2015 betreft het doen van een zorgvuldig onderzoek, om zo te
komen tot het goede gesprek tussen uw burgers en de gemeente. Het uitgangspunt is zoveel
mogelijk juridisering voorkomen. Veel gemeenten besteden hier ook de nodige aandacht aan; zo
kunnen burgers in bijna alle gemeenten op verschillende manieren laagdrempelig vragen stellen of
hun beklag doen over beslissingen of gedragingen waar zij het niet mee eens zijn. In veel gevallen
gaat dat naar tevredenheid van betrokken partijen. Toch zijn er ook signalen dat burgers zich
onvoldoende gehoord voelen of dat zij van het spreekwoordelijke ‘kastje naar de muur’ worden
gestuurd. Zie hiervoor een recent door de Nationale Ombudsman uitgebrachte rapport ‘Terug aan
tafel, samen de klacht oplossen’.
Daar waar een cliënt zich onvoldoende gehoord voelt, kan een nadere toelichting vanuit de zijde
van de gemeente of het betrekken van de zorgaanbieder voldoende zijn om tot een oplossing te
komen, hierbij kan de lokale of regionale ombudsman ook een rol vervullen. Vanzelfsprekend kan
de burger daarbij altijd worden bijgestaan door bijvoorbeeld een cliëntondersteuner, mantelzorger
of andere derde. Een dergelijk verhelderend gesprek, ook wel´informele
geschilbeslechting´genoemd, zal veelal tot een uitkomst leiden waar beide partijen mee kunnen
leven. Voor beide partijen is winst te boeken indien een klacht of vraag kan worden weggenomen
of beantwoord zonder dat een formele klachtenprocedure en/of een bezwaarprocedure wordt
gestart. Leidt het gesprek niet tot een voor de burger aanvaardbare oplossing, dan staat een
formele procedure uiteraard open; dat recht is geborgd in de Algemene wet bestuursrecht. Als een
klachtenprocedure start, dan verdient het aanbeveling om de ‘Uitgangspunten van de Nationale
ombudsman voor klachtbehandeling’ in acht te nemen.
Nadere informatie over informele geschilbeslechting vindt u op de website ‘Prettig contact met de
overheid’.
2. Nieuwe termijn voor aanlevering gegevens bij het CAK
Nog te vaak krijgen Wmo-cliënten een rekening over meerdere perioden. Ook duurt het nog vaak
te lang voordat de eigen bijdrage voor nieuwe Wmo-cliënten kan worden vastgesteld. Om dit te
voorkomen, worden gemeenten en aanbieders met ingang van 1 januari 2019, middels het
Uitvoeringsbesluit Wmo 2015, verplicht binnen 28 dagen na afloop van de zorgperiode de
zorggegevens aan te leveren bij het CAK.
Vooruitlopend hierop vraag ik u nu al werk te maken van de gegevensaanlevering bij het CAK en
hierin een versnelling aan te brengen. Dit kan door afspraken te maken met uw aanbieders en in
elk nieuw contract de aanlevertermijn van ‘zo spoedig mogelijk en uiterlijk binnen 28 dagen’ vast
te leggen. Het CAK heeft voor gemeenten een standaardcontractbepaling opgesteld
waar gemeenten gebruik van kunnen maken bij het sluiten van nieuwe Wmo-overeenkomsten met
aanbieders.
3. Uitspraak Centrale Raad van Beroep over opvang
De CRvB heeft in haar uitspraak van 5 april jl. (ECLI:NL:CRVB:2017:1259) bepaald dat het doen
van een melding om maatschappelijke ondersteuning in de vorm van opvang verplicht tot nader
onderzoek door het college. Ook de toekenning van een tijdelijke maatwerkvoorziening, waar het in

deze uitspraak omging, brengt met zich mee dat het college verder uitvoering dient te geven aan
de gedane melding. Het toekennen van een tijdelijke maatwerkvoorziening geschiedt immers in
spoedeisende gevallen, waarin het voor de afwikkeling van de melding benodigde onderzoek van
artikel 2.3.2 van de Wmo 2015 op dat moment niet kan worden afgewacht. Dat betekent echter
niet, dat dit het college ontslaat van de verplichting van het uitvoeren van het onderzoek. Dat
onderzoek zal het college alsnog moeten doen, overeenkomstig artikel 2.3.3 van de Wmo 2015.
4. Wlz-indiceerbaren
Ruim 3.000 “Wlz-indiceerbaren” zullen per 1 juli zorg en ondersteuning gaan ontvangen via de
gemeente en/of Zorgverzekeringswet (Zvw). De persoonsgegevens van de cliënten die bij een
gemeente een aanvraag doen voor hun zorg zijn in oktober 2016 overgedragen via het loket van
het CAK. Via hetzelfde loket is in januari 2017 informatie verstrekt via Vektis over de zorg die deze
cliënten nu ontvangen. Voor de zorginkoop van gemeenten is het immers van belang dat u weet bij
welke zorgaanbieders de cliënten nu zorg ontvangen. Afgesproken was dat gemeenten de cliënten
actief zouden benaderen om tijdig een aanvraag in te dienen. Indien in uw gemeente cliënten zijn
die nog geen nieuw besluit hebben gekregen, verzoeken wij u het traject op korte termijn af te
ronden.
Het meldpunt ‘Het Juiste Loket’, een samenwerkingsverband van Ieder(in), PerSaldo en het
ministerie van VWS, kan uw inwoners waar nodig hierbij verder helpen. Alhoewel ‘Het Juiste Loket’
vooral bedoeld is voor cliënten die vragen hebben over het aanvragen van zorg of ondersteuning
met betrekking tot de Jeugdwet, Wmo 2015, Zvw en/of Wlz, staat ‘Het Juiste Loket’ ook
medewerkers van gemeenten graag te woord. Het meldpunt kan bijvoorbeeld helpen bij vragen
over de scheidslijnen tussen de domeinen en het overgangsrecht Wlz-indiceerbaren.
5. Herindicatietraject GGZ-B
Binnen de Wlz zijn er bijna 8.000 cliënten met een GGZ-B indicatie. Zij hebben op grond van het
overgangsrecht een indicatie gekregen voor 3 jaar. Dit overgangsrecht loopt af op 1 januari 2018.
Het CIZ voert daarom samen met de betrokken behandelaars een herindicatietraject uit. Op grond
van de Wlz is het aan de behandelaar om te bepalen of de cliënt nog steeds is aangewezen op
behandeling met verblijf. Zo ja, dan geeft het CIZ een nieuw GGZ-B besluit af voor maximaal 3
jaar en blijft de zorg voor de cliënt bekostigd vanuit de Wlz. Zo nee, dan dient indien nodig een
aanvraag voor zorg of ondersteuning vanuit een ander domein zoals de Wmo 2015 en/of de Zvw
gedaan te worden. Het streven is om dit herindicatietraject uiterlijk 1 juli 2017 af te ronden. Voor
cliënten, behandelaars, zorginstellingen, gemeenten en zorgverzekeraars is er dan voldoende tijd
om voor 1 januari 2018 een verantwoorde overgang naar een ander domein te borgen.
Voor gemeenten betekent dit dat tussen 1 juli 2017 en 1 januari 2018 voor een deel van deze
cliënten een onderzoek naar de ondersteuningsbehoefte moet worden uitgevoerd. Ook betekent
het dat, voor de cliënten voor wie dit nodig is, ondersteuning conform de Wmo 2015 geboden
wordt per 1 januari 2018. Vooralsnog lijkt het om een beperkt aantal cliënten te gaan. De VNG en
het ministerie van VWS volgen dit herindicatieproces nauwlettend.
6. Huishoudelijke hulp binnen de Wlz
Tot 1 april 2017 kregen Wlz-cliënten met een modulair pakket thuis (mpt) de huishoudelijke hulp
via gemeenten vanuit de Wmo 2015 geleverd. Met ingang van 2017 wordt de huishoudelijke hulp
voor deze cliënten geleverd via het zorgkantoor vanuit de Wlz. De huishoudelijke hulp voor
bestaande cliënten met een mpt is op 1 april 2017 overgegaan van gemeenten naar de
zorgkantoren.
Door deze overheveling bleek dat de reikwijdte van de Wlz-aanspraak ‘het schoonhouden van de
woonruimte van de verzekerde’ voor Wlz-cliënten met de leveringsvormen mpt en pgb onbedoeld
minder ruim is dan wat onder huishoudelijke hulp wordt begrepen. Daarnaast waren er signalen
dat door de overheveling cliënten mogelijk abrupt te maken zouden kunnen krijgen met een
teruggang in het aantal uren huishoudelijke hulp. Dit kan het geval zijn als de door gemeenten
geboden omvang van huishoudelijke hulp geheel of gedeeltelijk niet past binnen het voor 2017 al
ingerichte budget in mpt en pgb.

Beide situaties zijn onwenselijk. Om ervoor te zorgen dat huishoudelijke taken als het bereiden
van de maaltijden en het doen van de was ook voor Wlz-cliënten in de thuissituatie gedaan kunnen
worden, is besloten om de reikwijdte van de Wlz-aanspraak te verbreden naar huishoudelijke hulp.
Dit betekent dat cliënten met een Wlz-indicatie hun huishoudelijke hulp in de brede zin van het
woord via het zorgkantoor vanuit de Wlz kunnen ontvangen. Mensen met een Wlz-indicatie hebben
overigens ook toegang tot de algemene voorzieningen die gemeenten aan hun inwoners
verstrekken. Daarnaast heb ik voor wat betreft de mogelijk abrupte teruggang in omvang van het
aantal uren huishoudelijke hulp in verband met de overheveling besloten om zorgkantoren voor het
jaar 2017 de ruimte te bieden om, als nodig, meer zorg c.q. een hoger budget aan cliënten met
een mpt of pgb toe te kennen.
Op 15 mei 2017 heb ik de Tweede Kamer van deze besluiten op de hoogte gesteld1. Voor actuele
informatie over huishoudelijke hulp vanuit de Wlz, verwijs ik u naar de website informatie
langdurige zorg.
7. Inkoop Sociaal Domein bij PIANOo
Het kabinet investeert in een Kennis- en Ontwikkelcentrum Inkoop Sociaal Domein bij PIANOo; het
Expertisecentrum Aanbesteden van het Ministerie van Economische Zaken. Gemeenten kunnen hier
terecht voor vragen over de Aanbestedingswet en het besluit over een reële prijs. Daarnaast biedt
PIANOo ondersteuning en specifieke expertise over onderwerpen als passende (nieuwe)
inkoopmethodieken, het vergroten van de marktdialoog, verbreding van tools en instrumenten en
het verbinden van de beleidsdoelen aan de inkoop met focus op doelmatigheid en kwaliteit.
8. Uitvraag ten behoeve van implementatie VN-verdrag
In juli 2016 is het VN-verdrag inzake de rechten van personen met een handicap van kracht
geworden (het Verdrag). De ambitie van het Verdrag is toewerken naar een inclusieve samenleving
waarin iedereen kan meedoen. Om deze ambitie vorm te geven, heeft het ministerie in de
afgelopen periode een implementatieplan voorbereid samen met de Alliantie (een coalitie van
vertegenwoordigende organisaties namens mensen met een beperking), VNO-NCW en MKBNederland en de VNG. In mijn rol als coördinerend bewindspersoon heb ik het implementatieplan
voor het VN-verdrag op 28 maart naar Tweede en Eerste Kamer verzonden.
In het implementatieplan is in afstemming met de VNG een lokaal spoor opgenomen. Dit lokale
spoor heeft een versterkende en faciliterende werking op nieuwe en bestaande inspanningen van
gemeenten om een inclusieve samenleving na te streven. Het gaat hierbij zowel om inspanningen
binnen als buiten het sociaal domein.
Om u hierbij zo effectief mogelijk toe te rusten, is in samenwerking met IederIn en de VNG een
uitvraag ontwikkeld. Met deze uitvraag willen we zicht krijgen of en hoe de lokale invulling aan het
Verdrag en het toewerken naar een inclusieve samenleving tot dusver vorm krijgt binnen
gemeenten. En waar u, als portefeuillehouder, tegenaan loopt en welke ondersteuning u hierin
goed zou kunnen gebruiken.
Graag nodig ik u uit om vóór 15 juni deze uitvraag in te vullen via:
http://www.formdesk.com/minvws/formVN

1

TK 34104 nr. 177. vergaderjaar 2016-2017

Staatsblad
van het Koninkrijk der Nederlanden
Jaargang 2017

WMOK/30
0

55
Besluit van 10 februari 2017, houdende regels
ter waarborging van een goede verhouding
tussen de prijs voor de levering van een
voorziening en de eisen die worden gesteld aan
de kwaliteit van de voorziening en de
continuïteit in de hulpverlening tussen de cliënt
en de hulpverlener

Wij Willem-Alexander, bij de gratie Gods, Koning der Nederlanden,
Prins van Oranje-Nassau, enz. enz. enz.
Op de voordracht van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport van 24 juni 2016, kenmerk 984324-152495-WJZ;
Gelet op de artikelen 2.6.5, tweede lid, en 2.6.6, tweede lid, van de Wet
maatschappelijke ondersteuning 2015;
De Afdeling advisering van de Raad van State gehoord (advies van
2 november 2016, no. W13.16.0218/III);
Gezien het nader rapport van de Staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport van 3 februari 2017, kenmerk 1055311-152495-WJZ;
Hebben goedgevonden en verstaan:

ARTIKEL I
Na artikel 5.3 van het Uitvoeringsbesluit Wmo 2015 wordt een artikel
ingevoegd, luidende:
Artikel 5.4
1. De gemeenteraad regelt bij verordening als bedoeld in artikel 2.6.6,
eerste lid, van de wet, in ieder geval dat het college, voor het leveren van
een dienst door een derde als bedoeld in artikel 2.6.4 van de wet, vaststelt:
a. een vaste prijs, die geldt voor een inschrijving als bedoeld in de
Aanbestedingswet 2012 en het aangaan overeenkomst met de derde; of
b. een reële prijs die geldt als ondergrens voor:
1°. een inschrijving en het aangaan overeenkomst met de derde, en
2°. de vaste prijs, bedoeld in onderdeel a.
2. Het college stelt de prijzen, bedoeld in het eerste lid, vast:
a. overeenkomstig de eisen aan de kwaliteit van die dienst, waaronder
de eisen aan de deskundigheid van de beroepskracht, bedoeld in artikel
2.1.3, tweede lid, onderdeel c, van de wet; en

Staatsblad 2017

55

1

b. rekening houdend met de continuïteit in de hulpverlening, bedoeld in
artikel 2.6.5, tweede lid, van de wet, tussen degenen aan wie de dienst
wordt verstrekt en de betrokken hulpverleners.
3. Bij verordening als bedoeld in artikel 2.6.6, eerste lid, van de wet
wordt geregeld dat de vaste prijs of de reële prijs voor een dienst ten
minste is gebaseerd op de volgende kostprijselementen:
a. de kosten van de beroepskracht;
b. redelijke overheadkosten;
c. kosten voor niet productieve uren van de beroepskrachten als gevolg
van verlof, ziekte, scholing, werkoverleg;
d. reis en opleidingskosten;
e. indexatie van de reële prijs voor het leveren van een dienst; en
f. overige kosten als gevolg van door de gemeente gestelde verplichtingen voor aanbieders waaronder rapportageverplichtingen en administratieve verplichtingen.
4. Het college kan het eerste lid, onderdeel b, buiten beschouwing laten
indien bij de inschrijving aan de derde de eis wordt gesteld een prijs voor
de dienst te hanteren die gebaseerd is op hetgeen gesteld is in het tweede
en derde lid. Daarover legt het college verantwoording af aan de
gemeenteraad.
5. Het college beslist met welke derde als bedoeld in het eerste lid hij
een overeenkomst aangaat. Hieronder wordt verstaan een aanbieder, te
weten een natuurlijke persoon of een rechtspersoon die jegens het college
gehouden is een voorziening te leveren.

ARTIKEL II
Het recht zoals dat gold voor het tijdstip van inwerkingtreding van dit
besluit blijft van toepassing op een overeenkomst, voor het leveren van
een voorziening door een aanbieder, die voor dat tijdstip is gesloten of die
is gesloten naar aanleiding van een aankondiging van een overheidsopdracht als bedoeld in de Aanbestedingswet 2012, die voor dat tijdstip is
bekendgemaakt, tenzij deze overeenkomst na dat tijdstip door het college
of de aanbieder wordt verlengd.

ARTIKEL III

Het advies van de Afdeling advisering van de
Raad van State wordt met de daarbij
behorende stukken openbaar gemaakt door
publicatie in de Staatscourant.

Dit besluit treedt in werking op een bij koninklijk besluit te bepalen
tijdstip.
Lasten en bevelen dat dit besluit met de daarbij behorende nota van
toelichting in het Staatsblad zal worden geplaatst.
Wassenaar, 10 februari 2017
Willem-Alexander
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M.J. van Rijn
Uitgegeven de drieëntwintigste februari 2017
De Minister van Veiligheid en Justitie,
S.A. Blok

stb-2017-55
ISSN 0920 - 2064
’s-Gravenhage 2017

Staatsblad 2017

55

2

NOTA VAN TOELICHTING
I. Algemeen
1. Inleiding
Dit besluit wijzigt het Uitvoeringsbesluit Wmo 2015 onder de Wet
maatschappelijke ondersteuning 2015 (Wmo 2015).
De Wmo 2015 verplicht de gemeenteraad om bij de uitvoering van deze
wet door derden, regels te stellen ter waarborging van een goede
verhouding tussen de prijs voor de levering van een voorziening en de
eisen die worden gesteld aan de kwaliteit van diezelfde voorziening.1 Dit
besluit stelt nadere regels aan deze bestaande verplichting van het
hanteren van een reële prijs. De bepaling van de reële prijs voor een
voorziening wordt met dit besluit geregeld door de kostprijselementen
waar het college een reële prijs op moet baseren vast te leggen. Dit is een
verduidelijking van de verplichting die op het college rust op grond van
artikel 2.6.6 van de Wmo 2015. Daarnaast wordt met dit besluit de plaats
van een door het college vastgestelde reële prijs in de aanbestedingsprocedure geregeld. Deze nadere regels hebben tot doel dat een reële prijs
wordt vastgesteld voor diensten die in opdracht van het college door
derden worden verleend, zodat de kwaliteit en continuïteit van deze
diensten kunnen worden gewaarborgd door het gemeentebestuur2 en de
gecontracteerde aanbieders.3
1.1 Aanleiding besluit
De aanleiding voor dit besluit zijn de vergoedingen die gemeenten en
aanbieders hanteren voor dienstverlening in het kader van maatschappelijke ondersteuning. Gemeenten zijn sinds 1 januari 2007 verantwoordelijk
voor het bieden van huishoudelijke verzorging in het kader van de Wmo.4
Sinds die tijd zijn de gemiddelde vergoedingen die gemeenten en
aanbieders overeenkomen voor vormen van huishoudelijke verzorging of
hulp gedaald.5 Daar waar vergoedingen te hoog waren en de prijs kan
dalen door efficiënter werken en het toepassen van innovatie, is dit
positief voor cliënten en de beheersing van de financiële uitgaven van de
overheid. De prijsontwikkeling van de afgelopen jaren leidt echter ook tot
negatieve gevolgen. Aanbieders uiten zorgen over de kwaliteit en
continuïteit van deze dienstverlening.6 7 De vakbonden FNV en CNV wijzen
op de gevolgen voor beroepskrachten zoals thuishulpen.8 Een race naar
de bodem wordt door alle partijen als onwenselijk beschouwd. Op basis
van deze signalen van onzekerheid van aanbieders en de vakbonden FNV
en CNV heeft de staatssecretaris van VWS aangekondigd na te gaan hoe
het wettelijk kader voor de waarborgen voor kwaliteit en continuïteit in de
praktijk functioneert.9 De Transitiecommissie Sociaal Domein (hierna: de
commissie) is door de staatssecretaris gevraagd om gemeenten,
aanbieders en vakbonden te ondersteunen bij een dialoog over verantwoordelijk marktgedrag en een nieuw toekomstperspectief voor thuison-

1

Artikelen 2.6.4 en 2.6.6, van de Wmo 2015.
Artikel 2.1.1, van de Wmo 2015.
3
Artikel 3.1, van de Wmo 2015.
4
Wet maatschappelijke ondersteuning geldend van 16-07-2014 tot en met 31-12-2014.
5
Kamerstukken II 2014/2015, 23 235, nr. 117.
6
http://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2072485-thuishulpbranche-luidt-de-noodklok.html
7
http://www.actiz.nl/web/uitgelicht-paginas-los/uitgelicht-huishoudelijke-hulp-kan-alleenovereind-blijven-als-gemeenten-rel-tarief-betalen
8
http://www.fnvvoorzorg.nl/forms/volkspetitie-red-de-zorg/
9
Kamerstukken II 2014/2015, 23 235, nr. 117.
2

Staatsblad 2017

55

3

dersteuning.10 Het resultaat van de gezamenlijke inspanningen bestaat uit
een Code verantwoordelijk marktgedrag thuisondersteuning (hierna: de
code). Deze code is gepubliceerd op 31 augustus 2015.11 Het onderschrijven van de code is vrijwillig, maar niet vrijblijvend. In april 2016
onderschrijven 90 van de 393 gemeenten de code.12 Dit zijn hoofdzakelijk
gemeenten die al een reële vergoeding betalen. Het probleem van de te
lage vergoedingen ligt niet zozeer bij deze gemeenten en aanbieders. Het
effect van de code is daarmee te beperkt. Het stellen van nadere landelijke
regels is om die reden noodzakelijk. Daarom wordt met dit besluit de
doelstelling van de code in nadere regelgeving opgenomen en van kracht
voor alle gemeenten. Gemeenten dienen een reële prijs op basis van de
relevante kostprijselementen vast te stellen en deze met het oog op de
kwaliteit en continuïteit van de dienstverlening als ondergrens te hanteren
bij aanbestedingsprocedures.
Gelijktijdig aan de werkzaamheden van de commissie heeft de regering
gesproken met de vakbonden FNV en CNV over de toekomst van de
thuiszorg13 en welke maatregelen naar gezamenlijk oordeel nodig zijn
voor de toekomst van de langdurige zorg en ondersteuning. Het kabinet
heeft over deze maatregelen ook gesproken met werkgevers en
gemeenten. Deze gesprekken hebben op 4 december 2015 geleid tot
overeenstemming met de FNV, CNV en de Vereniging Nederlandse
Gemeenten (hierna: de VNG) over de gezamenlijke uitgangspunten voor
de langdurige zorg en ondersteuning en de daaruit voortvloeiende
maatregelen.14 Dit besluit is één van deze maatregelen.
2. Hoofdlijnen van het besluit
Het college kan besluiten de uitvoering van de Wmo 2015 door derden
te laten verrichten.15 Ter waarborging van een goede verhouding tussen
de prijs voor de levering van een voorziening en de eisen die worden
gesteld aan de kwaliteit van diezelfde voorziening, verplicht artikel 2.6.6
van de Wmo 2015 de gemeenteraad hierover regels te stellen in de
verordening. Bij het stellen van die regels moet door de gemeenteraad
rekening worden gehouden met de vereiste deskundigheid van het in te
schakelen personeel en de arbeidsvoorwaarden van dat personeel. In
voorbereiding op de opdrachtverlening aan derden, moet het college
daarom ten minste een inschatting maken van een reële kostprijs voor de
activiteiten die zij door aanbieders wil laten uitvoeren. Welke uitgangspunten het college hanteert bij deze schatting van een reële kostprijs, is
aan het college, zo staat verwoord in de memorie van toelichting op de
Wmo 2015. In het tweede lid van artikel 2.6.6 is vastgelegd dat bij of
krachtens algemene maatregel van bestuur nadere regels kunnen worden
gesteld om deze verplichting van de gemeenteraad en het college nader
te kunnen concretiseren. Met dit besluit wordt deze concretisering
geregeld door de kostprijselementen van een reële prijs te definiëren en
de plaats van een reële prijs in de aanbestedingsprocedure te regelen.
Artikel 5.4 van het besluit heeft tot doel dat een gemeente een reële
prijs betaalt voor een Wmo-dienst, waarmee de aanbieder kan voldoen
aan de gemeentelijke eisen aan de kwaliteit en continuïteit van deze dienst
en de aanbieder kan voldoen aan de arbeidsrechtelijke verplichtingen aan
de beroepskracht die deze dienst verleent aan de cliënt. De prijs die het
10

Kamerstukken II 2014/15, 34 000 VII, nr. 45 & Kamerstukken II 2014/15, 34 104, blg-538092.
Kamerstukken II 2014/15, 34 104, nr. 70, blg-576970.
12
https://www.transitiecommissiesociaaldomein.nl/code-thuisondersteuning
13
http://www.fnvvoorzorg.nl/forms/volkspetitie-red-de-zorg/
14
Kamerstukken II 2015/16, 29 282, nr. 238.
15
Artikel 2.6.4, van de Wmo 2015.
11

Staatsblad 2017

55

4

college betaalt voor een dienst moet het ten minste mogelijk maken dat
een aanbieder kan voldoen aan de door de gemeenteraad gestelde eisen
aan de kwaliteit en deskundigheid en continuïteit kan leveren in de
dienstverlening aan de cliënt en kan voldoen aan de kwaliteitseisen die op
grond van artikel 3.1 van de Wmo 2015 op de aanbieder zien, zoals het
veilig, doeltreffend, doelmatig en cliëntgericht werken, afgestemd op de
behoeften van de cliënt en op andere vormen van zorg of hulp die de
cliënt ontvangt.16
Het eerste lid van artikel 5.4 regelt daarom dat de gemeenteraad in ieder
geval in de verordening vastlegt dat het college een reële prijs vaststelt
voor Wmo-diensten die door derden worden geleverd en dat deze prijs
geldt als ondergrens voor een inschrijving in de aanbestedingsprocedure
en bij de overeenkomst met een derde. De reële prijs geldt als ondergrens
voor het geval het college een vaste prijs hanteert voor inschrijvingen en
dienstverlening van aanbieders of als het college een minimumprijs
instelt voor inschrijving en dienstverlening van aanbieders.
Het tweede lid van artikel 5.4 regelt dat het college een reële prijs
vaststelt overeenkomstig de eisen aan de kwaliteit van de dienst. Het
college dient tevens bij de vaststelling van een reële prijs rekening te
houden met de continuïteit in de hulpverlening. Dit met het oog op de
effectiviteit van de inzet van maatschappelijke hulp en de resultaten op
het gebied van versterking van de zelfredzaamheid en participatie van de
cliënt.
Het derde lid van artikel 5.4 noemt de kostprijselementen waar een reële
prijs op is gebaseerd. Met het derde lid wordt een reële prijs gedefinieerd
en geconcretiseerd, zodat kan worden beoordeeld of in redelijkheid de
kostprijselementen zijn verdisconteerd in een reële prijs.
Het vierde lid regelt de mogelijkheid voor het college om als college
geen reële prijs vast te stellen en geen reële prijs als ondergrens te
hanteren. Het college stelt in dit geval de eis aan de inschrijvende partij
om een prijs voor de dienst te hanteren die gebaseerd is op hetgeen is
gesteld in het tweede en het derde lid van dit besluit.
Het vijfde lid van artikel 5.4 regelt de contractvrijheid van het college.
Dit lid verduidelijkt dat artikel 5.4 toeziet op alle opdrachten die door het
college worden verleend voor diensten door derden in het kader van de
Wmo 2015 (zie Gemeentewet). De bestaande praktijk bestaat uit
aanbieders die medewerkers in dienst hebben, beroepskrachten die als
zelfstandigen zonder personeel diensten verrichten voor aanbieders en
zelfstandigen zonder personeel die zich persoonlijk jegens de gemeente
tot het verlenen van een dienst hebben verbonden. In het laatste geval is
de zelfstandige de aanbieder. Het besluit respecteert de keuzevrijheid van
het college en wijzigt de contractvrijheid van het college niet.
2.1 Het college normeert de kostprijselementen
Artikel 5.4 bevat geen landelijke kwantitatieve normering van de
verschillende kostprijselementen en beoogt deze nadrukkelijk ook niet.
Verschillende factoren hebben immers invloed op de normering van de
kostprijselementen en deze factoren veranderen in de tijd. Het ontwikkelen van nieuwe dienstverlenende ondersteuningsarrangementen voor
cliënten, het toepassen van innovatie in de organisatie van deze diensten
en het terugbrengen van kosten van administratieve lasten en gemeentelijke eisen, zijn voorbeelden van ontwikkelingen die een kostprijs
16

Artikel 3.1, van de Wmo 2015.

Staatsblad 2017

55

5

beïnvloeden en op zichzelf beschouwd wenselijk zijn. Het landelijk
kwantitatief normeren van de verschillende kostprijselementen heeft een
remmende invloed op deze voor de cliënt positieve ontwikkelingen. Dit
besluit regelt daarom geen vaste prijs of minimumprijs die voor alle
gemeenten gelijk moet zijn (tariefregulering). De regering respecteert de
beleidsruimte van gemeenten om lokaal besluiten te nemen over de
kaders voor de uitvoering van de Wmo 2015 en vindt om de hier
genoemde redenen het bij wet vaststellen van een landelijk minimumtarief onwenselijk. In lijn met het decentrale karakter van de Wmo 2015
ligt de bevoegdheid voor het vaststellen van een reële prijs bij het college
en legt het college over zijn besluitvorming over een reële prijs, gelijk aan
de andere aspecten van de uitvoering van de Wmo 2015, verantwoording
af aan de gemeenteraad. Om deze reden wordt het niveau van de reële
kostprijs ook niet in het besluit geregeld. Het is immers aan de gemeente
om dit te bepalen en dit naar de gemeenteraad te verantwoorden.
Voor de uitvoeringspraktijk zijn handreikingen over de kwantitatieve
normering van kostprijselementen beschikbaar die colleges en aanbieders
kunnen toepassen om te komen tot een reële prijs. Voorbeelden zijn de
handreiking Aanbesteding Wmo en het hulpmiddel onderbouwing
bepaling tarief17 en de Code verantwoordelijk marktgedrag thuisondersteuning.18 Koepel- en brancheorganisaties kunnen initiatieven nemen om
deze kostprijsinformatie uit te breiden en actueel te houden.
Volledigheidshalve wordt benadrukt dat het college niet verplicht is aan
iedere aanbieder de specifieke kostprijs van die onderneming te betalen.
Het college neemt een besluit over een reële prijs aan de hand van de in
artikel 5.4 genoemde kostprijselementen en de beschikbare kostprijsinformatie. De verantwoordelijkheid voor een gezonde bedrijfsvoering ligt bij
de aanbieder en niet de gemeente. Efficiënt en doelmatig werken blijft
met artikel 5.4 dan ook een belangrijke opdracht voor aanbieders.
Evenmin beoogt het besluit voor te schrijven welk type aanbieders de
gemeente kan contracteren.
2.2 Relatie Aanbestedingswet 2012, Mededingingswet en Wmo 2015
Dit besluit past binnen de kaders van de Aanbestedingswet 2012 en
Mededingingswet. Het college is verantwoordelijk voor een gelijk
speelveld voor aanbieders en een eerlijke kans voor aanbieders op het
verkrijgen van opdrachten voor het verlenen van diensten van maatschappelijke ondersteuning. In dit kader stelt een aanbestedende dienst
objectieve eisen voor een overheidsopdracht zoals aan welke prijs en aan
welke kwaliteit een bepaalde dienst moet voldoen. De Aanbestedingswet
2012 en de Wmo 2015 (de artikelen 2.6.4 tot en met 2.6.6 van de Wmo
2015 en artikel 5.1 en het nieuwe artikel 5.4 van het Uitvoeringsbesluit
Wmo 2015) vormen samen het wettelijk kader voor het college bij de
opdrachtverlening aan derden voor het betrekken van maatschappelijke
ondersteuning.
Het college kan op grond van dit besluit op drie manieren een reële prijs
realiseren voor de inkoop van een Wmo-dienst.
Ten eerste kan de door het college vastgestelde reële prijs als eis in de
aanbestedingsdocumenten worden opgenomen, zodat inschrijvingen
beneden de reële prijs terzijde kunnen worden gelegd (art. 2.114 van de
Aanbestedingswet 2012). Het vaststellen van een reële prijs door het
17

Handreiking aanbesteding Wmo en de wet Basistarieven en als onderdeel daarvan het
Hulpmiddel onderbouwing bepaling tarief. Publicatie ActiZ, Vereniging Nederlandse
Gemeenten en het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, 2013.
18
Kamerstukken II 2014/15, 34 104, nr. 70, blg-576970.

Staatsblad 2017

55

6

college sorteert immers pas effect als deze prijs een plaats krijgt in de
aanbestedingsprocedure en in de overeenkomst met een derde.
Ten tweede kan het college beslissen (vierde lid) om een reële prijs niet
als ondergrens voor een inschrijving te hanteren onder de voorwaarde dat
de prijs, die met een derde wordt overeengekomen voor de dienst, is
gebaseerd op hetgeen is gesteld in het tweede en derde lid van artikel 5.4
van dit besluit. Dat wil zeggen dat de prijs die wordt overeengekomen met
de aanbieder een reële prijs is. Een reële prijs maakt het voor de
aanbieder mogelijk te voldoen aan de eisen aan de continuïteit en
kwaliteit van de dienstverlening (art. 2.1.3, tweede lid, onderdeel c, en
2.6.5, tweede lid, van de Wmo 2015) en is gebaseerd op ten minste de in
het besluit genoemde kostprijselementen. Het inzichtelijk maken van de
kostprijselementen van de prijs beweegt aanbieders tot het bieden van
een reële prijs. Het maakt voor het college de verschillen tussen de
aanbieders meer transparant. Het kan gunstiger zijn een aanbieder
ondanks een hogere prijs het contract te gunnen als bijvoorbeeld de
hogere prijs verklaard wordt uit vaste arbeidscontracten van beroepskrachten met meer kwaliteit en ervaring. Daarbij kan per kostprijselement
worden bepaald op welke wijze de risico’s door de aanbieder zijn
gewaardeerd.19
De eis om tot een reële prijs te komen vloeit voort uit artikel 2.6.6 Wmo
2015. Dit besluit expliciteert de wet op dit punt. Op grond van de wet
moeten gemeenten al reële tarieven vaststellen die cao-lonen mogelijk
maken.20 Het college vraagt een inschrijvende partij bij de inschrijving te
onderbouwen hoe zij is gekomen tot de prijs teneinde inzicht te geven in
de opbouw van de kostprijselementen die door die partij is gehanteerd.
Het college toetst op deze wijze of de inschrijvende partij een reële prijs
hanteert en daarmee voldoet aan de eisen van het besluit.
De kostprijselementen uit het derde lid komen overeen met de
prijsopbouw van best practices voor Wmo-dienstverlening. De kostprijselementen creëren een zekere normstelling voor een reële prijs, maar
artikel 5.4 laat de normering van een reële prijs bewust over aan het
college of – in het geval van toepassing van het vierde lid door het college
– de aanbieder. Een aanbieder kan bij de inschrijving op een opdracht
voor Wmo-dienstverlening voor de prijsbepaling gebruik maken van best
practices, maar is hiertoe niet verplicht. Een aanbieder kan inschrijven
tegen een lagere prijs dan de op dat moment bekend zijnde best practices
als dit ten goede komt aan de kwaliteit van de dienstverlening aan
cliënten. Voorbeelden zijn het ontwikkelen van nieuwe ondersteuningsvormen voor cliënten, de inzet van nieuwe technologie of e-healthtoepassingen en het werken volgens nieuwe organisatievormen zoals
zelfsturende teams waardoor de overheadkosten afnemen. Het is aan de
aanbieder om aan te tonen dat hij voldoet aan de eisen van de
inschrijving. In het geval dat de aanbieder komt tot een lagere prijs dan de
tot dan toe bekend zijnde reële prijzen, biedt hij het college volgens het
principe van pas-toe-of-leg-uit inzicht in de opbouw van de door hem
gehanteerde prijs. De aanbieder biedt dit inzicht aan de hand van de
kostprijselementen uit het besluit. Dit inzicht stelt het college in staat te
beoordelen of deze aanbieder inderdaad een reële prijs hanteert en
voldoet aan de door het college gestelde eisen aan de opdracht. Het
college informeert de gemeenteraad over de overeengekomen prijzen en
de weging die hierbij is gemaakt.21

19

Zie De vloek van de winnende taxi: Onderzoek naar het probleem van te lage biedingen bij
aanbestedingen in het doelgroepenvervoer, SEO economisch onderzoek, Amsterdam,
september 2016 (in opdracht van KNV Taxi, FNV, CNV), p. 27–28.
20
Kamerstukken II 2013/14, 33 841, nr. 34.
21
Uiteraard worden geen concurrentiegevoelige bedrijfsgegevens openbaar gemaakt. De
verantwoordingsplicht voor het college ziet op de door het college bereikte resultaat en de
afspraken die zij heeft gemaakt met aanbieders.

Staatsblad 2017

55

7

Ten derde kan de vastgestelde reële prijs als een vaste prijs worden
gehanteerd. Voor veel gemeenten is het hanteren van een vaste prijs
staande praktijk. Hiermee wordt de concurrentie op prijs uitgeschakeld en
kan enkel op kwaliteit het verschil worden gemaakt.
Volledigheidshalve wordt vermeld dat de wijziging van de Aanbestedingswet 2012 in verband met de implementatie van drie nieuwe
aanbestedingsrichtlijnen in 2014 voor sociale diensten een licht regime
bevat en de mogelijkheid biedt aan aanbestedende diensten om specifieke
diensten op het gebied van gezondheid en sociale diensten voor te
behouden aan bepaalde organisaties.22 Deze organisaties moeten het
vervullen van een taak van algemeen belang als doel hebben, hun
winsten opnieuw investeren in de organisatie en beschikken over
beheers- of eigendomsstructuren die zijn gebaseerd op werknemersaandeelhouderschap of beginselen van participatie.23 Hierbij valt te denken
aan initiatieven als zorgcoöperaties, (online) buurtplatforms, een
samenwerkingsverband van mantelzorgers of een coöperatie van
thuishulpen. De mogelijkheid om opdrachten aan dergelijke initiatieven
voor te behouden geeft aanbestedende diensten de mogelijkheid om
ruimte te geven aan dergelijke initiatieven om zich verder te ontwikkelen.
Dit met het oog op het mogelijk maken van initiatieven die mensen
nemen voor het organiseren van zorg en ondersteuning in buurten,
dorpen en wijken. Daarnaast bevat het voorstel tot wijziging van de
Aanbestedingswet 2012 in verband met de implementatie van aanbestedingsrichtlijnen uit 2014 in artikel 2.87, eerste lid, onderdeel a, van de
Aanbestedingswet 2012, de mogelijkheid om inschrijvers uit te sluiten als
zij niet voldoen aan de verplichting op het gebied van het milieu-, sociaal
en arbeidsrecht zoals opgenomen in artikel 2.81, tweede lid, van de
Aanbestedingswet 2012. Dat betekent dat een gemeente een inschrijver
van de aanbesteding kan uitsluiten indien deze niet voldoet aan de
verplichtingen die voortvloeien uit de van toepassing zijnde cao.
2.3 Diensten van maatschappelijke ondersteuning
Met de Wmo 2015 is de beleidsruimte van gemeenten voor het bieden
van maatschappelijke ondersteuning en het samenstellen van voorzieningen vergroot. Dienstverlening als individuele begeleiding, dagbesteding en beschermd wonen is met de Wmo 2015 toegevoegd aan de
gemeentelijke verantwoordelijkheid. De waarborgen voor een reële prijs
voor deze diensten, zoals in deze wet geregeld, zijn niet anders dan voor
de thuisondersteuning waarop de code is gebaseerd. Om die reden geldt
dit besluit voor alle opdrachten voor diensten die op grond van artikel
2.6.4 van de Wmo 2015 door het college aan derden worden verleend.24
Voorbeelden van deze diensten zijn naast thuisondersteuning, individuele
begeleiding, dagbesteding, beschermd wonen, opvang en vervoer.
2.4 Verantwoordelijkheid aanbieders
Een zorgvuldig inkoopproces vraagt inzicht in de reële kosten25 die
aanbieders van maatschappelijke ondersteuning maken bij het verlenen
van diensten die voldoen aan de gestelde eisen op het gebied van
kwaliteit van de voorziening en de eisen aan de deskundigheid van de
22

Kamerstukken I 2015/2016, 34 329, A.
Artikel 2.82a van de Aanbestedingswet 2012.
24
Het leveren van woningaanpassingen en hulpmiddelen worden niet onder het begrip
«diensten» geschaard binnen de definitie van voorziening in artikel 1.1.1 van de Wmo 2015.
Dit besluit is gericht op de kwaliteit en continuïteit van hulpverleningsrelaties. Een
bouwkundige of woontechnische ingreep in of aan een woonruimte (zoals een traplift) of een
(mobiliteits)hulpmiddel vallen buiten de reikwijdte van dit artikel.
25
De kosten zoals opgenomen in artikel 5.4 van dit besluit.
23

Staatsblad 2017

55

8

beroepskracht.26 Van aanbieders wordt verwacht dat zij met een reële prijs
inschrijven voor een opdracht en een kostprijs hanteren waarmee ze
kwalitatief goede hulp kunnen bieden, rekening houden met de continuïteit van de ondersteuning, handelen in lijn met de uitgangspunten van
goed werkgeverschap, de Wet werk en zekerheid, de Wet normering
topinkomens en handelen naar de afspraken die zijn gemaakt in het
sociaal akkoord tussen werkgevers, werknemers en de regering.27
Aanbieders zijn tevens gehouden aan de regels van de Mededingingswet.
De Autoriteit Consument en Markt (ACM) controleert of aanbieders de
concurrentie beperken. Bij overtreding kan de ACM een boete of andere
straf opleggen.
2.5 Sociale partners
De regering verwacht van sociale partners dat zij verantwoord omgaan
met de verantwoordelijkheid die zij hebben voor het arbeidsvoorwaardenoverleg en de gevolgen van de afspraken die zij maken over collectieve
arbeidsvoorwaarden voor de inkoopmogelijkheden van gemeenten en de
werkgelegenheid in het sociaal domein.28
3. Uitvoering en handhaving
Het gemeentebestuur is primair verantwoordelijk voor de uitvoering, de
handhaving en het toezicht op de naleving van de bepalingen van de
Wmo 2015. Dat geldt ook voor artikel 5.4. De VNG ondersteunt gemeenten
met bijeenkomsten over het ontwerpbesluit en het vaststellen van een
reële prijs. Daarnaast investeert het kabinet in het opzetten van een
«Kennisloket inkoop sociaal domein» bij PIANOo, Expertisecentrum
Aanbesteden van het Ministerie van Economische Zaken. Gemeenten zijn
actief betrokken bij de inrichting van dit kennisloket en participeren in de
nieuw in te stellen «Vakgroep sociaal domein». Het doel van deze
vakgroep is het bijdragen aan de concrete kennis- en methodiekontwikkeling op het gebied van inkoop in het sociaal domein en de toepassing
daarvan door gemeenten. Het kabinet verwacht dat met het toepassen
van het ontwerpbesluit door gemeenten de kennis over een reële prijs
toeneemt. Met deze toename van kennis over reële prijzen wordt de
toepassing van dit besluit door gemeenten steeds eenvoudiger.
Onder artikel 21a van de Wmo 2007 stelden gemeenten basistarieven
vast voor huishoudelijke verzorging. Met de introductie van de Wmo 2015
is deze eis vervangen door de meer generieke bepaling van artikel 2.6.6.
Deze bepaling legt een verplichting bij gemeenten neer om bij verordening regels te stellen ter waarborging van een goede verhouding
tussen de prijs voor de levering van een voorziening en de eisen die
worden gesteld aan de kwaliteit van de voorziening. Bij het stellen van die
regels moet rekening worden gehouden met de vereiste deskundigheid
van het in te schakelen personeel en de arbeidsvoorwaarden van dat
personeel. De gemeenten dienen hierbij ten minste een inschatting te
maken van een reële kostprijs voor de activiteiten die zij door aanbieders
willen laten uitvoeren. Dit besluit vult deze bestaande werkwijze in door
de beschreven kostprijselementen verplicht mee te laten wegen. De door
het college vastgestelde reële prijs geldt vervolgens als ondergrens voor
het gunnen van een overheidsopdracht. Ook de invulling van de continuïteit van de hulpverleningsrelatie op basis van artikel 2.6.5 in financiële zin
is nieuw voor gemeenten. De bestuurslasten zullen voor een aantal

26

Artikel 2.1.3. tweede lid, onderdeel c, van de Wmo 2015.
Kamerstukken II 2012/13, 33 566, nr. 15.
28
Kamerstukken II 2015/16, 29 282, nr. 239.
27

Staatsblad 2017

55

9

gemeenten toenemen, omdat zij bijvoorbeeld de code nog niet hebben
geïmplementeerd in de werkwijzen van de gemeentelijke organisatie.
In hoofdzaak gaat het erom dat het college tot een reële prijs komt in
relatie tot de kwaliteit en deskundigheid. Dit vraagt om een zorgvuldig
proces van de zijde van de gemeente en openheid van aanbieders over de
kosten die zij maken bij het leveren van een dienst. Het college kan in
samenspraak met aanbieders hiervoor verschillende instrumenten
benutten of procedures inrichten. Denk bijvoorbeeld aan een dialoog
waarin kennis en kunde over de uitvoeringspraktijk en wat dat betekent
voor een reële prijs worden gedeeld tussen het college en aanbieders. Het
college kan hierbij alle aanbieders betrekken die mogelijk in aanmerking
kunnen komen voor het verlenen van de dienst. Voorbeelden zijn
thuiszorgorganisaties, zorgcoöperaties en zelfstandigen zonder personeel.
Als onderdeel van de aanbestedingsprocedure kan het college aanbieders
vragen om in hun offertes toe te lichten op welke wijze de aanbieders
invulling geven aan de kwaliteits-, deskundigheids- en continuïteitseisen
en de kwantitatieve normering door de individuele aanbieder van de door
de gemeenteraad in de verordening opgenomen kostprijselementen. Het
college kan op deze wijze toetsen of de aanbieder voldoet aan de vereiste
van een reële prijs en krijgt inzicht in de kostprijsopbouw van de individuele aanbieder.
Gemeenten en aanbieders werken aan nieuwe vormen van dienstverlening aan cliënten over de grenzen van de afzonderlijke wetten voor het
sociaal domein. Hoewel artikel 5.4 alleen toeziet op diensten in het kader
van de Wmo 2015 levert dat geen beperking op voor het verlenen van
sociaal domeinbrede opdrachten. Artikel 2.12 van de Jeugdwet bevat
immers eenzelfde inhoudelijke strekking als artikel 2.6.6 van de Wmo 2015
en vraagt op vergelijkbare wijze van de gemeenteraad bij verordening
regels te stellen ter waarborging van een goede verhouding tussen de
prijs en de kwaliteit van een voorziening.
Het toepassen van innovatie om nieuwe ondersteuningsvormen voor
cliënten mogelijk te maken is een belangrijke opdracht voor gemeenten
die voortvloeit uit de Wmo 2015. Bij het vaststellen van de kwaliteitseisen
voor een voorziening, waarop de reële prijs is gebaseerd, wordt het
kostprijselement «loon» (art. 5.4, derde lid, onderdeel a) gebaseerd op de
geldende arbeidsvoorwaarden. Met overige kostprijselementen, zoals
«overhead», kan het college de beleidsruimte benutten om te komen tot
innovatie (zowel kwalitatief als kwantitatief). Hierbij valt te denken aan het
samenstellen van nieuwe innovatieve diensten. De keuzes die gemeenten
maken op het gebied van innovatie en de ontwikkeling van nieuwe
ondersteuningsvormen verschillen van gemeente tot gemeente. Differentiatie in het ondersteuningsaanbod is beoogd met de Wmo 2015 en leidt
tot verschillende prijzen voor verschillende voorzieningen. Dit besluit
biedt daarvoor bewust beleidsruimte aan colleges. Dit besluit schrijft
daarom niet voor dat het college een overeenkomst op basis van een
uurtarief moet sluiten met een aanbieder. Op basis van een reële prijs
kunnen ook andere financieringsvormen overeengekomen worden, zoals
resultaatfinanciering of populatiebekostiging. Ook in die gevallen zal een
prijs moeten worden vastgesteld op basis van reële kostprijselementen.
Dit besluit voorziet tevens in overgangsrecht. Het nieuwe artikel 5.4 van
het Uitvoeringsbesluit Wmo 2015 is van toepassing op opdrachten die na
de inwerkingtreding van het besluit zijn aangekondigd (voorbereiding) of
gegund (gunningbeslissing). Voor bestaande contracten met een optie tot
eenzijdig en ongewijzigd verlengen, geldt dat het contract alleen kan
worden voortgezet indien het voldoet aan de inhoudelijke eisen van artikel
5.4.

Staatsblad 2017

55

10

In de Wmo 2015 is geregeld dat de minister binnen drie jaar na
inwerkingtreding van deze wet een verslag stuurt aan de Staten-Generaal
over de doeltreffendheid en doelmatigheid van deze wet in de praktijk.
Om te bezien wat wel en niet werkt in de praktijk, is een landelijke
evaluatie van belang, waarbij een zekere periode in acht genomen moet
worden om tot zinvolle waarnemingen te komen. Om die reden is in de
wet opgenomen na drie jaar te evalueren.29 Voor dit besluit geldt
hetzelfde. Binnen drie jaar na inwerkingtreding van dit besluit zendt de
minister een verslag aan de Staten-Generaal over de doeltreffendheid en
de effecten van dit besluit in de praktijk.
4. Gevolgen voor regeldruk
Dit besluit is een nadere uitwerking van de Wmo 2015 en zal in lijn met
de Wmo 2015 een beperkte vermindering van de regeldruk realiseren voor
cliënten. Voor cliënten betekent dit minder gedwongen wisselingen in de
hulpverlenersrelatie. Voor aanbieders blijft de regeldruk met dit besluit
ongewijzigd.
De gehele bijdrage aan de vermindering van regeldruk voor cliënten,
aanbieders en gemeenten staat beschreven in hoofdstuk acht van het
algemeen deel van de memorie van toelichting van de Wmo 2015.30
5. Financiële gevolgen
De opdracht voor gemeentebesturen om zorg te dragen voor
maatschappelijke ondersteuning en zorg te dragen voor de kwaliteit en
continuïteit van de voorzieningen binnen dit kader, blijft met dit besluit
ongewijzigd. Het is aan de gemeenteraad om een lokaal voorzieningenaanbod in te richten binnen dit wettelijk kader. Het besluit maakt
onderdeel uit van het akkoord dat met onder meer de VNG is overeengekomen.31 De financiële middelen die in het kader van dit akkoord zijn
vrijgemaakt zijn toegevoegd aan het Gemeentefonds. Gemeenten worden
geacht deze wet, met inbegrip van dit besluit, te kunnen uitvoeren binnen
het daarvoor beschikbaar gestelde budgettaire kader in het Gemeentefonds.
6. Consultatie
Het voorstel voor dit besluit is gedurende een periode van vier weken
geconsulteerd met behulp van een internetconsultatie. Directe belanghebbenden als de Vereniging Nederlandse Gemeenten, landelijke organisaties
van aanbieders als ActiZ, Branchebelang Thuiszorg Nederland, Vereniging
Gehandicaptenzorg Nederland, GGZ Nederland, MO-groep en Koninklijk
Nederlands Vervoer en de partijen die deel uit maken van het Sociaal
Overleg Verpleeg- Verzorgingshuizen en Thuiszorg zijn schriftelijk
aangeschreven om deel te nemen aan de consultatie. Dit geldt ook voor
de cliëntenorganisaties ANBO, Ieder(in) en NPCF. Een groot aantal van
deze partijen heeft gereageerd en inbreng op het voorstel geleverd. Aan
de hand van de schriftelijke reacties hebben gesprekken plaatsgevonden
met de VNG, ActiZ, BTN, FNV en verschillende gemeenten over de
mogelijkheden om het voorstel te verbeteren. De VNG heeft namens
gemeenten grote bedenkingen geuit tegen het geconsulteerde voorstel.
Met name de verplichting tot het vaststellen van een inkoopplan door de
gemeenteraad leidt volgens de VNG tot grote administratieve lasten en
een toename van bureaucratie. Andere bezwaren betreffen een onwenselijke verschuiving en vermenging van de verantwoordelijkheden van het
29

Artikel 8.10, van de Wmo 2015.
Kamerstukken II 2013/14, 30 597, nr. 431, bijlage.
31
Kamerstukken II 2015/16, 29 282, nr. 238.
30

Staatsblad 2017

55

11

college en de gemeenteraad en van gemeenten en aanbieders. Vragen zijn
gesteld over de reikwijdte van het voorstel. Ziet het voorstel enkel toe op
diensten of ook andere typen voorzieningen (verstrekking producten) en
hoe om te gaan met subsidieverstrekkingen. Ook zijn door de VNG
namens gemeenten verduidelijkende vragen gesteld over het overgangsregime voor bestaande overeenkomsten. In de gesprekken met de VNG en
gemeenten is specifiek gesproken over de gevolgen van het voorstel voor
de uitvoeringspraktijk en de mogelijkheden het voorstel op deze punten te
verbeteren. De landelijke organisaties voor aanbieders hebben op het
punt van de verantwoordelijkheid voor een gezonde bedrijfsvoering
eenzelfde kritiekpunt geleverd als de VNG. Het efficiënt en effectief
organiseren van dienstverlening blijft primair een verantwoordelijkheid
van de aanbieders volgens deze organisaties. De noodzaak van een
algemene maatregel van bestuur over een reële prijs op basis van reële
kosten wordt door de aanbieders zonder voorbehoud onderschreven. De
verschillende cliëntenorganisaties onderschrijven het belang van kwaliteit
en continuïteit van de voorzieningen en hebben voorstellen gedaan de
mogelijkheden voor inspraak en betrokkenheid van cliënten bij het proces
van inkoop te verbeteren.
In reactie op inbreng van deze partijen en organisaties is het voorstel
gewijzigd. De verplichting voor gemeenteraden om een inkoopplan vast te
stellen is in het gewijzigde voorstel losgelaten. In plaats daarvan is
gekozen de verplichting om regels te stellen in de verordening voor een
deel in te vullen. Bij de uitwerking is aansluiting gezocht bij de modelverordening van de VNG voor de Wmo 2015 en artikel 21a van de Wmo 2007.
Het gewijzigde voorstel sluit goed aan bij de verantwoordelijkheidsverdeling tussen het college en de gemeenteraad als verwoord in de
Gemeentewet. Daarnaast is de aansluiting met de Aanbestedingswet 2012
en de aangekondigde wijziging van de Aanbestedingswet opgenomen in
het gewijzigde besluit. In de toelichting wordt de samenhang van deze
wet en de Wmo 2015 toegelicht. Ook de werking van dit besluit in relatie
tot de Jeugdwet is verhelderd in de toelichting. In reactie op de inbreng
van de landelijke organisaties voor aanbieders en de partijen uit het
Sociaal Overleg VVT zijn de kostprijselementen die onderdeel uitmaken
van een reële prijs verhelderd en waar nodig aangevuld.
Het gewijzigde voorstel is voor een tweede reactie voorgelegd aan de
VNG en de partijen uit het Sociaal Overleg VVT. De partijen uit het Sociaal
Overleg VVT zijn positief over de aanpassingen van de versie zoals
gepubliceerd ten behoeve van de internetconsultatie. Partijen noemen een
aantal resterende aandachtspunten als actualisatie van het rekenvoorbeeld voor de cao vvt, bevestiging dat de werkingssfeer van de cao door
gemeenten dient te worden gerespecteerd en verduidelijking van de
betrekking op subsidiebeschikkingen. In reactie hierop is de tekst in de
toelichting over het belang van actuele rekenvoorbeelden en subsidiebeschikkingen verhelderd. Voor de werkingssfeer van cao’s wordt verwezen
naar de brief van de staatssecretaris van VWS aan de Tweede Kamer van
8 september 2015.32 De VNG schrijft in de reactie dat de eerste versie van
het voorstel voor gemeenten niet aanvaardbaar was vanwege inhoudelijke, principiële en uitvoeringstechnische bezwaren. De VNG is van
mening dat met de herziene versie op een aantal punten tegemoet is
gekomen aan de bezwaren van gemeenten. Het gewijzigde voorstel past
beter bij de verantwoordelijkheidsverdeling tussen het college en de
gemeenteraad. De VNG is van mening dat het voorstel financiële
consequenties heeft voor gemeenten, zonder deze overigens te kwantificeren, en stelt vragen over de aspecten continuïteit in de relatie tussen de
cliënt en zijn hulpverlener, de vaststelling van een reële prijs, de kostprijs32

Kamerstukken II, 2014/15, 29 538, nr. 194.

Staatsblad 2017

55

12

elementen, het overgangsrecht en de invoeringstermijn en de reikwijdte
van de maatregel. In reactie op de zienswijze is de samenhang van de
maatregel met de Aanbestedingswet in het voorstel opgenomen en is
toelichting op de genoemde onderwerpen als de reikwijdte van het
voorstel verhelderd. De financiële gevolgen van het voorstel zijn afhankelijk van de lokale besluitvorming door gemeenteraden en colleges. De
opdracht die uit de wet voortvloeit voor het verlenen van maatschappelijke ondersteuning wordt met het voorstel niet gewijzigd. Het is aan de
gemeenteraad om een lokaal voorzieningenaanbod in te richten binnen
dit wettelijk kader en het daarvoor beschikbaar gestelde budgettaire kader
in het Gemeentefonds.
7. Voorhang parlement
Het ontwerpbesluit is in het kader van de voorhangprocedure
voorgelegd aan de de Eerste Kamer en Tweede Kamer der StatenGeneraal op 21 juni 2016.33 De vaste Kamercommissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport van de Tweede Kamer heeft op 29 juni 2016
besloten tot een schriftelijk overleg waarvan de inbrengdatum is bepaald
op 8 september 2016.34 De vaste Kamercommissie Volksgezondheid,
Welzijn en Sport van de Eerste Kamer heeft op 5 juli 2016 kennisgenomen
van het ontwerp. Op 13 september 2016 hebben leden van de fracties van
de VVD, PvdA, PVV, SP, D’66 en CDA inbreng geleverd voor een schriftelijk
overleg. Deze vragen zijn op 3 oktober 2016 beantwoord. Hierbij is met
name ingegaan op het al dan niet tot stand komen van een landelijk
minimumtarief of kwaliteitskader en de uitvoering en handhaving van het
besluit.35
II. Artikelsgewijs
Artikel I
Eerste lid
Het ingevoegde artikel 5.4 geeft een nadere invulling van de in artikel
2.6.6, eerste lid, van de Wmo 2015 bedoelde verordening. Het artikel
bepaalt aan welke eisen ten minste moet worden voldaan om een goede
prijs-kwaliteitverhouding te borgen. Gemeenten kunnen meer zaken
hieromtrent regelen; een uitputtende regeling is niet beoogd. De regels
hebben tot doel dat een reële prijs wordt vastgesteld voor diensten die in
opdracht van het college door derden worden verleend, zodat de kwaliteit
en continuïteit van deze diensten kunnen worden gewaarborgd door het
gemeentebestuur36 en de gecontracteerde aanbieders.37
Het vaststellen van een reële prijs door het college sorteert pas effect
als duidelijk is voor welk proces het college die prijs dient te gebruiken. De
vastgestelde reële prijs dient daartoe zijn plaats te krijgen in de aanbestedingsprocedure en in de overeenkomst met de derde. Er moet na gunning
nog een overeenkomst met de betrokken aanbieder worden gesloten. De
mededeling van de gunningsbeslissing betekent immers nog niet dat een
overeenkomst tot stand is gekomen (zie ook artikel 2:129 van de Aanbestedingswet 2012).

33

Kamerstuk I & II, 2015/16, 34 504, nr. A/1.
Besluitenlijst vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Tweede Kamer, 29 juni
2016.
35
Kamerstukken II 2015/16, 35 504, nrs. 1 t/m 8.
36
Artikel 2.1.1, van de Wmo 2015.
37
Artikel 3.1, van de Wmo 2015.
34

Staatsblad 2017

55

13

Het college dient op grond van artikel 2.114, eerste lid, van de Aanbestedingswet 2012 en artikel 2.6.4, tweede lid, van de Wmo 2015, de
overheidsopdracht te gunnen op grond van het criterium van de economisch meest voordelige inschrijving. Overigens kan het college in
afwijking van artikel 2.114, tweede lid, van de Aanbestedingswet 2012 een
overheidsopdracht niet enkel op grond van het criterium de laagste prijs
gunnen.38
Het college moet bij het criterium «economisch meest voordelige
inschrijving» in de aankondiging van de opdracht bekendmaken welke
nadere criteria hij toepast met het oog op de toepassing van dat criterium
(artikel 2:115 van de Aanbestedingswet 2012). Die nadere criteria kunnen
onder meer prijs en kwaliteit betreffen. De toepassing van het criterium
«prijs» betekent dat de inschrijving met de laagste prijs het beste scoort
op dat criterium. De vastgestelde reële prijs wordt opgenomen in de
aankondiging of de aanbestedingsstukken als eis zodat een inschrijving
geen prijs bevat die lager is dan de vastgestelde reële prijs. De vaststelling
van de reële prijs betreft een besluit van het college ter voorbereiding op
een privaatrechtelijke rechtshandeling (gunningsbeschikking) waartegen
geen beroep kan worden ingesteld (artikel 8.3 van de Algemene wet
bestuursrecht). De reguliere rechtsbescherming bij aanbestedingsprocedures staat uiteraard gewoon open. Aan dit besluit moet een zorgvuldige
afweging ten grondslag liggen (art. 3:4 van de Algemene wet bestuursrecht).
De inschrijvingen die niet voldoen aan de eis van de reële prijs zijn
ongeldig. Het college dient ongeldige inschrijvingen ter zijde te leggen, de
betrokken aanbieders komen niet meer in aanmerking voor de gunning.
Op grond van het vierde lid kan het college op het hanteren van de door
het college vastgestelde reële prijs als ondergrens voor een inschrijving
onder voorwaarden een uitzondering maken. Zie verder hiervoor de
artikelsgewijze toelichting bij het vierde lid en het algemene deel van de
toelichting bij § 2.2.
Naast deze mogelijkheid kan op grond van dit besluit en de Aanbestedingswet 2012 worden gekozen voor een vaste prijs. Bij een vaste prijs
wordt enkel geconcurreerd op kwaliteit. Het college kan een vaste prijs
voor een dienst vaststellen voor de gunning en vervolgens voor het
aangaan van de overeenkomst met de betrokken aanbieder. Deze vaste
reële prijs kan overigens niet lager worden vastgesteld dan de reële prijs
die het college vanwege artikel 5.4 van het ontwerpbesluit moet
berekenen. De vaste reële prijs moet worden gebaseerd op de in artikel
5.4 genoemde kostprijselementen (derde lid). Een vaste reële prijs moet
zorgvuldig tot stand komen. De aanbestedende dienst stelt dan de prijs
vast en de aanbieders geven aan wat ze daarvoor willen doen. Gemeenten
hebben dan dus de keuzemogelijkheid om reële prijs als ondergrens of
een vaste reële prijs te hanteren in de gunningprocedure. Voor veel
gemeenten is het staande praktijk om een vaste prijs voor Wmo-overheidsopdrachten te bepalen.
Het artikel vormt dus een toetsingskader voor het gunnen van de
overheidsopdracht voor maatschappelijke ondersteuning en vult deze
bevoegdheden op grond van de Aanbestedingswet 2012 nader in op
grond van artikel 2.6.4 en 2.6.6 van de Wmo 2015. Het is dus van belang
om de reële prijs goed en objectief te onderbouwen. Deze artikelen
vormen een lex specialis ten opzichte van de algemene bevoegdheden
van de Aanbestedingswet 2012.

38

Artikel 2.6.4, derde lid, van de Wmo 2015.

Staatsblad 2017

55

14

Artikel 5.4 maakt geen onderscheid tussen diensten in het kader van een
algemene voorziening of een maatwerkvoorziening. Er wordt gerefereerd
aan het begrip voorziening dat op grond van artikel 1.1.1 van de Wmo
2015 zowel een algemene voorziening als maatwerkvoorziening kan
betekenen. Daarnaast ziet dit artikel enkel op diensten die worden
verstrekt als onderdeel van een voorziening. Dat betekent een beperking
van de reikwijdte van artikel 5.4. De eis voor de continuïteit, bedoeld in het
tweede lid, onderdeel b, van artikel 5.4 ziet enkel op diensten die in het
kader van een maatwerkvoorziening wordt geleverd. Dit volgt uit artikel
2.6.5, tweede lid, van de Wmo 2015.
Voor de volledigheid wordt vermeld dat het artikel alleen toeziet op
overeenkomsten die het college sluit met derden over opdrachten in het
kader van de uitvoering van deze wet. Het toekennen van een subsidie
(beschikking) is niet het sluiten van een overeenkomst voor een opdracht
voor een dienst. Artikel 5.4 ziet dan ook niet toe op subsidies. Denk hierbij
aan veelal kleine welzijnssubsidies die een gemeente verstrekt aan
bewoners of vrijwilligersorganisaties. Vanzelfsprekend kan het college bij
de bepaling van het toe te kennen subsidiebedrag wel gebruik maken van
de kostprijselementen zoals genoemd in artikel 5.4.
Tweede lid
Voor het vaststellen van de reële prijs of de vaste prijs (die ten minste
de reële prijs is) houdt het college rekening met de vastgestelde kwaliteit
van de voorziening en de continuïteit in de relatie tussen cliënt en
hulpverlener. Hieronder worden deze elementen nader toegelicht.
Onderdeel a
De eisen aan de kwaliteit van voorzieningen zoals diensten worden door
de gemeenteraad vastgelegd in de verordening.39 Deze kwaliteitseisen
zien onder andere toe op de eisen aan de deskundigheid van beroepskrachten. Het college zorgt ervoor dat alleen derden in aanmerking komen
voor het uitvoeren van de diensten die voldoen aan deze kwaliteitseisen.
Bij het verlenen van opdrachten aan derden moet rekening worden
gehouden met de vereiste deskundigheid van de in te schakelen beroepskrachten en de arbeidsvoorwaarden van deze beroepskrachten. Het
college dient daarom ten minste een inschatting te maken van een reële
kostprijs voor de activiteiten die zij door derden wil laten uitvoeren. Als
uitgangspunt geldt dat een derde, zoals een aanbieder, beroepskrachten
inzet tegen de arbeidsvoorwaarden die passen bij de vereiste vaardigheden. Het college zal zich dus een beeld moeten vormen van de vereiste
activiteiten en de daaraan verbonden reële kosten. Dat vereist een
zorgvuldig inkoopproces waarbij het college tot een reële prijs komt in
relatie tot de kwaliteit en deskundigheid en hoe de kennis en kunde van
aanbieders over de dagelijkse uitvoeringspraktijk daaraan kan bijdragen.
De prijs die het college vaststelt voor een dienst moet het ten minste
mogelijk maken dat een aanbieder kan voldoen aan de gestelde kwaliteitseisen en continuïteit kan leveren in de dienstverlening aan de cliënt.40
Onderdeel b
Voor de cliënt is continuïteit in zijn relatie met zijn hulpverlener
belangrijk. Een vertrouwd gezicht en een vertrouwensband dragen bij aan
de effectiviteit van de ondersteuning die wordt verleend en de resultaten
die worden bereikt met deze ondersteuning als het gaat om het versterken
39
40

Artikel 2.1.3, van de Wmo 2015.
Artikel 3.1, van de Wmo 2015.

Staatsblad 2017

55

15

van de zelfredzaamheid en participatie van de cliënt. Het is daarom van
belang dat een cliënt niet onnodig met nieuwe medewerkers of
werkwijzen wordt geconfronteerd. Dat een cliënt niet altijd hetzelfde
gezicht blijft zien, is soms onvermijdelijk. Redenen voor verandering
kunnen zijn een verhuizing van een cliënt of hulpverlener, de keuze van de
hulpverlener om ander werk te gaan doen of beëindiging van de relatie
omdat de cliënt en of de hulpverlener niet tevreden is over de situatie, een
besluit van de aanbieder om de activiteiten te beëindigen of het besluit
van de gemeente om een aanbieder niet langer te contracteren omdat
deze niet meer voldoet aan de criteria die de gemeente stelt voor het
verkrijgen van de opdracht.
Het uitgangspunt van continuïteit in de relatie tussen de cliënt en zijn
hulpverlener is onderdeel van artikel 2.6.5 van de wet. Op grond van dit
artikel houdt het college bij het verlenen van een overheidsopdracht voor
het leveren van voorzieningen rekening met de mate waarin de aanbieder
zorg draagt voor de continuïteit in de hulpverlening tussen de cliënt en
zijn hulpverlener. De aanbieder aan welke de opdracht wordt gegund is op
grond van dit artikel verplicht te overleggen met de vorige aanbieder over
de overname van het betrokken personeel. In het Uitvoeringsbesluit Wmo
2015 zijn nadere regels over de uitvoering van artikel 2.6.5 opgenomen.
Het uitgangspunt van continuïteit kan niet los worden gezien van de prijs
die het college overeenkomt voor de levering van een dienst. Een
beroepskracht die sinds enige jaren werkzaam is voor een cliënt zal een
vast contract hebben. De kosten van de inzet van deze beroepskracht41
liggen over het algemeen hoger dan van beroepskrachten met een tijdelijk
contract. Vanuit het perspectief van de cliënt is het daarom belangrijk dat
het college een reële prijs vaststelt die het mogelijk maakt om de
continuïteit in de hulpverlenersrelatie te kunnen waarborgen. Daarmee is
uiteraard niet gezegd dat het college altijd dezelfde aanbieders moet
contracteren. Bovengemiddeld hoge overheadkosten, een veel lagere dan
gemiddelde productiviteit en andere vormen van mismanagement kunnen
bijvoorbeeld een reden zijn waarom een reële prijs niet langer toereikend
is voor een aanbieder en het college of een aanbieder besluit geen
overeenkomst meer af te sluiten. Voor de cliënt is het dan wenselijk dat
zijn vaste hulpverlener, over wie hij tevreden is en met wie hij een
vertrouwensband heeft, in dienst kan treden bij de nieuwe aanbieder
zodat de dienstverlening kan worden voorgezet. Volledigheidshalve wordt
vermeld dat deze situatie niet alleen toeziet op reguliere momenten
waarop het college opdrachten verstrekt en een wisseling van aanbieders
kan plaatsvinden, maar ook van toepassing is in het geval van een
faillissement van een gecontracteerde aanbieder.
Derde lid
Met het derde lid wordt een reële prijs of vaste prijs (die minimaal het
niveau heeft van de reële prijs) nader gedefinieerd en geconcretiseerd,
zodat kan worden beoordeeld of in redelijkheid de kostprijselementen zijn
verdisconteerd in een reële prijs. De kostprijselementen waar het college
ten minste een reële prijs op moet baseren staan in het derde lid van
artikel 5.4 vermeld. Het betreft kosten die voortkomen uit de gestelde
kwaliteitseisen, de kosten van de beroepskracht, de overige kosten van
wettelijke verplichtingen die verbonden zijn aan het verrichten van de
dienst, kosten die voortkomen uit de continuïteit van de relatie tussen de
cliënt en zijn hulpverlener en overige kostprijselementen. Een landelijke
normering van de relevante kostprijselementen is niet opgenomen in
artikel 5.4. Verschillende factoren hebben immers invloed op de
normering van de kostprijselementen en deze factoren veranderen in de
41

Artikel 5.4, tweede lid, onderdeel a, van dit besluit.

Staatsblad 2017

55

16

tijd. Het ontwikkelen van nieuwe dienstverlenende ondersteuningsarrangementen voor cliënten, het toepassen van innovatie in de organisatie
van deze diensten en bijvoorbeeld het terugbrengen van kosten van
administratieve lasten en gemeentelijke eisen, zijn voorbeelden van
ontwikkelingen die een kostprijs beïnvloeden en op zichzelf beschouwd
wenselijk zijn. Het landelijk kwantitatief normeren van de verschillende
kostprijselementen heeft een remmende invloed op deze voor de cliënt
positieve ontwikkelingen. Voor de uitvoeringspraktijk zijn handreikingen
over de normering van kostprijselementen beschikbaar die colleges en
aanbieders kunnen toepassen om te komen tot een reële prijs.
Onderdeel a
Een reële prijs is gebaseerd op de kosten van de beroepskracht,
waaronder de loonkosten en overige kosten voortvloeiend uit de
toepasselijke arbeidsvoorwaarden van de beroepskracht, de kosten van
wettelijke verplichtingen ter zake van de arbeid en de overige kosten van
wettelijke verplichtingen verbonden aan het leveren van een dienst. Het
gaat hierbij onder meer om wettelijke verplichtingen als werkgeverspremies, wettelijke sociale verzekeringen en pensioenpremies, wettelijk
verlof, wettelijke verplichtingen op het gebied van arbeidsomstandigheden en overige wettelijke verplichtingen die het leveren van de dienst
met zich mee brengt.
Onderdelen b, c, d, e en f.
Naast de kosten van de beroepskracht42 is een reële prijs gebaseerd op
directe en indirecte kostprijselementen als een redelijke mate van
overheadkosten, een voor de sector reële mate van niet productieve uren
van de beroepskrachten als gevolg van verlof, ziekte, scholing en
werkoverleg, indexatie van loon en prijs binnen een overeenkomst, reisen opleidingskosten en kosten als gevolg van gemeentelijke eisen zoals
rapportageverplichtingen en administratieve verplichtingen.
Vanuit het oogpunt van kostenbeheersing kunnen colleges en derden
afspraken maken om bepaalde kostenverhogende activiteiten die niet aan
de directe dienstverlening zijn gerelateerd zoals gemeentelijke rapportageverplichtingen niet meer te doen of de administratieve lasten terug te
brengen. Dergelijke afspraken tussen het college en derden kunnen een
reële prijs verlagen.
Vierde lid
Het college kan afwijken van de regel om een door het college vastgestelde reële prijs te hanteren als ondergrens voor een inschrijving als door
het college in de aanbestedingsprocedure wordt geborgd dat een
inschrijving is gebaseerd op hetgeen is gesteld in het tweede en derde lid
van artikel 5.4 van dit besluit. De inschrijving moet voldoen aan de eisen
aan de kwaliteiten van de dienstverlening op grond van de artikelen 2.1.3,
tweede lid, onderdeel c, en 2.6.5, tweede lid, van de Wmo 2015. Ook dient
de aanbieder43 de beroepskracht die door hem wordt ingezet volgens de
geldende arbeidsvoorwaarden te kunnen betalen van de prijs waartegen
hij inschrijft. Het college stelt daarom als eis dat een aanbieder inschrijft
tegen een reële prijs welke is gebaseerd op ten minste de in het besluit
genoemde kostprijselementen a tot en met f van het derde lid. Echter, het
college neemt voor de eis van een reële prijs geen bedrag op in het
42

Een beroepskracht is een natuurlijk persoon die de ondersteuning uitvoert. Dit kan zowel een
zelfstandige zonder personeel zijn als een werknemer.
43
Dit kan overigens ook een solistisch werkende aanbieder zijn.

Staatsblad 2017

55

17

bestek. De aanbieder vult de kostprijselementen in en schrijft in tegen een
reële prijs waarmee hij voldoet aan alle eisen. Het college toetst
vervolgens of de inschrijvende partij inderdaad een reële prijs hanteert en
het college met deze aanbieder een overeenkomst kan sluiten. De
inschrijver moet aantonen of hij de gevraagde kwaliteit en continuïteit kan
leveren en waarborgen en beroepskrachten volgens de geldende
arbeidsvoorwaarden kan betalen. Het college toetst hierbij aan de eisen
die het besluit, in aanvulling en uitwerking op hetgeen gesteld in artikel
2.6.6 van de wet, stelt aan de reële prijs. Het college legt hierover
verantwoording af aan de gemeenteraad. Deze verantwoordingsplicht
voor het college ziet op de door het college bereikte resultaat en de
afspraken die zij heeft gemaakt met aanbieders.44
Het vierde lid biedt een goede alternatieve methodiek voor colleges die
om moverende redenen niet zelf een reële prijs willen vaststellen en de
bepaling van de hoogte van een reële prijs willen overlaten aan de
inschrijvende partijen. De regering reageert met de toevoeging van dit
vierde lid op de advisering van de Raad van State op dit punt.
Vijfde lid
Dit lid verduidelijkt dat artikel 5.4 toeziet op alle opdrachten die door het
college worden verleend voor diensten door derden in het kader van de
Wmo 2015.45 In de regel is deze derde een aanbieder die medewerkers in
dienst heeft. Het kan voorkomen dat een aanbieder een deel van de
activiteiten laat verrichten door een zelfstandige zonder personeel. Indien
de zelfstandige zonder personeel zich persoonlijk jegens de gemeente tot
het verlenen van een dienst heeft verbonden, is hij zelf de aanbieder.
Het besluit beperkt niet de contractvrijheid van gemeenten. Het
gemeentebestuur kan zelfstandigen zonder personeel direct contracteren
als aanbieder of organisaties contracteren die werken met zelfstandigen
zonder personeel. Bijvoorbeeld een coöperatie van zelfstandigen. De
nieuwe Aanbestedingswet 2012 biedt de mogelijkheid om opdrachten
onder voorwaarden voor maximaal drie jaar voor te behouden aan
coöperaties.46 In dat geval kan zij bij de vaststelling van een reële prijs
uitgaan van een redelijke overhead voor deze coöperaties van zelfstandigen zonder personeel.
Het overeenkomen van contracten is het primaat van het college. Dit
besluit treedt dan ook niet in de contractvrijheid van het gemeentebestuur. Het college legt hierover verantwoording af aan de gemeenteraad.
Artikel II
Het nieuwe artikel 5.4 van het Uitvoeringsbesluit Wmo 2015 is van
toepassing op opdrachten die na de inwerkingtreding van het besluit zijn
aangekondigd (zie hoofdstuk 2.2 van de Aanbestedingswet 2012) of
gegund (gunningbeslissing).
Op bestaande overeenkomsten is het oude recht van toepassing, tenzij
die overeenkomst eenzijdig wordt verlengd. Dit zal met name spelen bij
een in de overeenkomst opgenomen beding tot eenzijdige en ongewijzigde verlenging. Na de inwerkingtreding van het besluit kunnen deze
bestaande overeenkomsten alleen worden voortgezet indien zij passen
binnen het kader van artikel 5.4.

44

Het gaat om een ex post verantwoording. Zie in dat verband ook artikel 169 van de
Gemeentewet.
45
Zie eveneens artikel 160 van de Gemeentewet.
46
Artikel 2.82a van de Aanbestedingswet 2012.

Staatsblad 2017

55

18

Artikel III
Het besluit treedt in werking bij koninklijk besluit. Gestreefd wordt naar
een inwerkingtreding met ingang van 1 juni 2017.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M.J. van Rijn

Staatsblad 2017

55

19