Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

31 288

Hoger Onderwijs-, Onderzoek- en
Wetenschapsbeleid

Nr. 666

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 15 november 2018
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap over de brief van 1 oktober 2018 over het
ontwerpbesluit tot wijziging van het Uitvoeringsbesluit WHW 2008 in
verband met een regeling voor aanvullende bekostiging wegens in het
vooruitzicht gestelde of gerealiseerde kwaliteit van het hoger onderwijs
(Besluit kwaliteitsbekostiging hoger onderwijs) (Kamerstuk 31 288,
nr. 657).
De vragen en opmerkingen zijn op 26 oktober 2018 aan de Minister van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap voorgelegd. Bij brief van 15 november
2018 zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Tellegen
De adjunct-griffier van de commissie,
Alberts

kst-31288-666
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 288, nr. 666

1

Inhoud

blz.

I

Vragen en opmerkingen uit de fracties
–
Inbreng van de leden van de VVD-fractie
–
Inbreng van de leden van de CDA-fractie
–
Inbreng van de leden van de GroenLinks-fractie
–
Inbreng van de leden van de SP-fractie

2
2
3
4
5

II

Reactie Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

6

I Vragen en opmerkingen uit de fracties
Inbreng van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van
het ontwerpbesluit tot wijziging van het Uitvoeringsbesluit WHW 2008 in
verband met een regeling voor aanvullende bekostiging wegens in het
vooruitzicht gestelde of gerealiseerde kwaliteit van het hoger onderwijs
(Besluit kwaliteitsbekostiging hoger onderwijs). Het ontwerpbesluit
onderschrijft het grote belang van onderwijskwaliteit en nodigt hogeronderwijsinstellingen uit om actief aan de slag te gaan met verdere
kwaliteitsverbetering, gefinancierd door de studievoorschotmiddelen.
Uiteraard verwachten deze leden dat kwaliteitsverbetering niet uitsluitend
afhankelijk is van de financiële bijdrage uit de studievoorschotmiddelen,
maar dat hogeronderwijsinstellingen vanuit de basis werken aan
voortdurende verbetering van onderwijskwaliteit. De leden hebben een
aantal vragen over het ontwerpbesluit.
Instellingen wordt gevraagd om een kwaliteitsplan te maken voor de
periode 2019–2024. Pas in 2021 komen extra financiële middelen
beschikbaar. Op welke wijze verwacht de Minister dat de instellingen in de
periode 2019–21 financieel investeren in de kwaliteitsverbetering, zo
vragen de leden.
De voornemens en doelen die voortvloeien uit de kwaliteitsthema’s zijn
zowel in de sectorafspraken als in het ontwerpbesluit vooral kwalitatief
beschreven en daarmee niet altijd eenduidig uitlegbaar. Voornoemde
leden vragen of de Minister kan toelichten op welke wijze zij de opdracht
aan de Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie (NVAO) vormgeeft,
zodanig dat ook objectieve kwantitatieve criteria een rol hebben in de
voornemens, de gewenste voortgang en de doelen.
Bij de beoordeling van de realisatie wordt niet gekeken of de kwaliteitsdoelen zijn behaald. Hieronder gebruiken de voornoemde leden het
voorbeeld uit het ontwerpbesluit om toe te lichten dat dit tot ongewenste
uitvoering en ontwikkelingen kan leiden: «Een voorbeeld van een doel is
dat een instelling wenst het studentenwelzijn te verbeteren.» Verbetering
van het studentenwelzijn is meetbaar met behulp van het percentage
studenten dat serieuze angst- en depressieklachten ervaart. «Een
voornemen om het doel te bereiken is het actief werven en aanstellen van
een bepaald aantal studentpsychologen.» Dit voornemen is goed
meetbaar met een aantal full-time eenheden. Stel dat de instelling extra
fte psychologen aanneemt, maar dat het percentage studenten met
serieuze angst- en depressieklachten desondanks significant stijgt. Dan
kan deze instelling volgens het huidige ontwerpbesluit tevreden terugkijken op de realisatie, terwijl de kwaliteitsdoelen niet zijn behaald omdat
het kwaliteitsprobleem niet is opgelost. Voornoemde leden vragen hoe de
Minister in de beoordeling van de voornemens èn van de realisatie, de
noodzakelijke relatie tussen het voornemen en de realisatie daarvan beter

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 288, nr. 666

2

kan meenemen. Ook willen deze leden graag dat de Minister het bereikte
resultaat ten opzichte van de doelstelling meeneemt in de algehele
beoordeling van de realisatie.
Deze leden vinden dat de door de sector beschreven thema’s van kwaliteit
een terechte invulling geven van het brede begrip kwaliteit. Er kunnen
grote verschillen zijn in de manier waarop thema’s invloed hebben op de
kwaliteit per instelling. Het criterium dat een aanvraag een beredeneerde
keuze moet bevatten is goed. De leden vragen de Minister waarom zij lijkt
te suggereren dat een instelling op alle thema’s een aanvraag moet doen.
Juist focus op één of twee thema’s om significante kwaliteitsverbetering
te realiseren, zeker als dat in overleg met de medezeggenschap is gedaan,
verdient de voorkeur volgens de leden. Zij vragen de Minister, aan te
geven of zij dit onderschrijft.
De beoordeling van de voortgang lijkt vooral kwalitatief en daarmee
subjectief gedaan te worden. Voornoemde leden vragen de Minister, toe
te lichten hoe zij de NVAO de opdracht geeft om ook bij deze beoordeling
te kijken naar meer objectiveerbare en meetbare criteria.
Deze leden hebben ook een aantal vragen over de bekostiging. Wat
gebeurt er met de middelen indien een deel van de instellingen geen
aanvraag doet, dan wel geen positieve beoordeling krijgt op de aanvraag?
Vervallen deze middelen en worden die beschikbaar gemaakt voor
kwaliteitsplannen van andere instellingen? De verdeling van de middelen
is naar rato van de studentgebonden financiering. Is de Minister
voornemens, instellingen te laten weten welke maximumbedragen er
voor hen beschikbaar zijn? Zij vragen hoe de Minister omgaat met de
verandering van eventuele maximumbedragen door de jaren heen.
De Minister geeft aan dat de instellingen bij planrealisatie in 2024
aanvullende kwaliteitsbekostiging krijgen. De leden vinden het goed dat
extra bekostiging beschikbaar is om instellingen te belonen voor de
daadwerkelijke kwaliteitsverbetering. Daarbij benadrukken zij graag dat
het van belang is om niet alleen de realisatie van de voornemens, maar
ook de realisatie van de doelen mee te nemen in de beoordeling.
Daarnaast zien deze leden graag dat deze beoordeling objectief kan
worden gedaan met kwantitatieve elementen.
De leden vragen de Minister op basis van welke overwegingen zij heeft
gekozen voor een beloningspercentage van 3% (40+25=65 miljoen euro
van de in totaal beschikbare 1,863 miljard euro). Deze leden willen weten
of de Minister bereid is dit percentage te verhogen naar bijvoorbeeld 10%
en hoe zij dit kan doen.
Voornoemde leden zijn positief over deze stimulans van kwaliteitsverbetering en zien uit naar de plannen en realisatie van de instellingen. Zij zijn
benieuwd of en hoe de Minister leerpunten over kwaliteitsverbetering uit
dit besluit kan verbreden naar de basisbekostiging van het hoger
onderwijs. Kan de Minister toelichten welke mogelijkheden zij hiervoor
ziet? Tot slot vragen deze leden hoe de Minister de studievoorschotmiddelen en de kwaliteitsafspraken wil opnemen in de begrotings- en
verantwoordingscyclus.
Inbreng van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap d.d. 1 oktober 2018 inzake
het ontwerpbesluit tot wijziging van het Uitvoeringsbesluit WHW 2008 in
verband met een regeling voor aanvullende bekostiging wegens in het
vooruitzicht gestelde of gerealiseerde kwaliteit van het hoger onderwijs

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 288, nr. 666

3

(Besluit kwaliteitsbekostiging hoger onderwijs). Zij onderschrijven de
hoofdlijnen van deze brief en hebben nog enkele vragen.
Wettelijk kader
De leden vragen de Minister, wat de discussie rondom het veranderen van
de bekostigingssystematiek vanwege de ratioverdeling naar studentgebonden financiering voor gevolgen zou kunnen hebben voor wat elke
instelling aan kwaliteitsbekostiging ontvangt.
Uitgangspunten
In haar reactie op het rapport «Ruimte voor investeringen en talent» van
de Vereniging van Samenwerkende Nederlandse Universiteiten (VSNU)
heeft de Minister aangegeven ervoor open te staan, de middelen van de
kwaliteitsbekostiging versneld in te zetten middels een kasschuif. Wat
betekent dit voor de werkwijze die momenteel in een algemene maatregel
van bestuur (AMvB) bij de Kamer voorligt? Op welke manier zouden door
het vaststellen van deze AMvB de instellingen later een probleem kunnen
krijgen met het toekenningsproces, zo vragen deze leden.
De aanvraag
In artikel 2.6 zesde lid van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek (WHW) staat dat voor de berekening van het bedrag dat
naar de instelling gaat in ieder geval de bij AMvB te bepalen maatstaven
voor onderwijsdifferentiatie, onderwijsintensiteit, docentkwaliteit en
studiesucces gehanteerd worden. In voorliggende AMvB staat dat de
instelling kan kiezen om in te zetten op één of meer van de zes thema’s.
Graag ontvangen voornoemde leden een toelichting of het klopt dat de
AMvB op dit onderdeel niet conform de WHW is opgesteld.
Voornemens en doelen
De instellingen worden afgerekend op hun voornemens, zo stellen deze
leden vast. Graag zouden zij willen weten hoe voldoende voortgang bij
voornemens gemeten wordt. Ook vragen zij de Minister wat dit betekent
voor hoe aan de voorkant voornemens beoordeeld worden.
Onafhankelijke toetsing
De eerste plannen worden in het najaar van 2018 beoordeeld. De NVAO
heeft daarvoor al een beoordelingskader opgesteld. Wanneer kan de
uitwerking van de wettelijke taak voor de NVAO in een ministeriële
regeling verwacht worden? Wat kan het betekenen dat deze ministeriële
regeling nog niet gerealiseerd is, voor zowel de beoordeling van de eerste
plannen in het najaar van 2018 èn voor een mogelijke kasschuif? En
hebben instellingen die in het najaar van 2018 hun plannen al laten
beoordelen voldoende tijd gehad om dit gedegen voor te bereiden, zo
vragen deze leden de Minister.
Inbreng van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met grote belangstelling
kennisgenomen van de voorliggende wijziging van het besluit kwaliteitsbekostiging hoger onderwijs. De leden kijken reikhalzend uit naar de
investeringen van de studievoorschotmiddelen in het hoger onderwijs. Zij
hopen dat de beoogde kwaliteitsdoelen dankzij deze investeringen ook
daadwerkelijk gerealiseerd worden. Zij hebben echter nog een aantal
vragen en opmerkingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 288, nr. 666

4

Achtergrond
De leden zijn blij te vernemen dat bij de totstandkoming van het besluit
kwaliteitsbekostiging uitvoerig overleg heeft plaatsgevonden tussen de
Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) en de studentenorganisaties Interstedelijk Studenten Overleg (ISO) en de Landelijke
Studentenvakbond (LSVb), de Vereniging van Samenwerkende Universiteiten (VSNU) en de Vereniging Hogescholen. Zij vragen de Minister of
ook met de Algemene Rekenkamer is overlegd over het toetsingskader
van de investeringen uit de studievoorschotmiddelen. Ook vragen zij
welke lessen zijn getrokken uit de niet verrichte voorinvesteringen.
Vanzelfsprekend willen deze leden de problematiek rondom de voorinvesteringen voorkomen. Tevens vragen de leden de Minister, waar deze
lessen eventueel zijn terug te vinden in de onderhavige wetswijziging.
Planrealisatie
De voornoemde leden lezen in de nota dat de Minister zich bij de realisatie
van de plannen zal baseren op het jaarverslag van 2021 en bijbehorende
reflectie. Pas indien daar aanleiding toe is volgt een gesprek met de
instelling. De leden vragen de Minister waarom voor deze «papieren»
werkwijze is gekozen, gezien de omvang van de investeringen, van € 1,86
miljard. Tevens vragen zij de Minister wie het gesprek met instellingen
gaat voeren in het geval het jaarverslag en de reflectie daar aanleiding toe
geven.
Medezeggenschap
Voornoemde leden zijn verheugd dat is afgesproken dat de medezeggenschap een belangrijke rol krijgt. De medezeggenschap krijgt onder andere
instemmingsrecht op het plan van de instelling, zo valt in de nota te lezen.
De leden vragen de Minister, hoe dit bij wet is geregeld. Ook vragen zij de
Minister of deze afspraak voor alle instellingen geldt, dan wel of instellingen uitzonderingen kunnen bedingen.
Toekomstbestendigheid
De leden hebben tevens vragen over de toekomstbestendigheid van de
investeringen met de studievoorschotmiddelen. Er is gekozen voor een
aanpak tot en met 2024. Een volgend kabinet moet hierdoor besluiten of
er een vervolg wordt gegeven aan het verstrekken en verdelen van de
studievoorschotmiddelen in de vorm van kwaliteitsbekostiging na 2024.
De voornoemde leden vragen de Minister welke invloed het tijdelijke
karakter heeft op de investeringskeuzes die instellingen maken. Zij vrezen
dat dit bijvoorbeeld tijdelijke aanstellingen stimuleert als instellingen
ervoor kiezen om het personeelsbestand uit te breiden. Deze leden zijn
van mening dat instellingen binnen het hoger onderwijs al buitengewoon
veel gebruik maken van tijdelijke aanstellingen en flexcontracten.
Inbreng van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van het ontwerpbesluit tot wijziging van het Uitvoeringsbesluit WHW 2008 in verband met
een regeling voor aanvullende bekostiging wegens in het vooruitzicht
gestelde of gerealiseerde kwaliteit van het hoger onderwijs. Zij zijn
verheugd te lezen dat de medezeggenschap een belangrijke rol gaat
spelen bij de kwaliteitsbekostiging. Zij zijn wel bezorgd over de onderlinge
competitie tussen instellingen voor hoger onderwijs die dit besluit tot
gevolg gaat hebben. Daarom hebben zij nog enkele vragen en opmerkingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 288, nr. 666

5

De Minister van OCW kan kwaliteitsbekostiging toekennen op basis van
een positieve beoordeling van een plan van de instelling voor kwaliteitsverbetering. De leden zijn bang dat dit concurrentie tussen hogescholen
en universiteiten in de hand werkt. Hogescholen en universiteiten zouden
met elkaar kunnen gaan wedijveren om de kwaliteitsbekostiging. Is de
Minister het met de leden eens? Kan zij dit toelichten? Daarnaast zijn de
leden bang dat universiteiten en hogescholen tijd, energie en geld gaan
steken in het maken en presenteren van plannen voor kwaliteitsverbetering. Zij vragen de Minister, of zij deze zorgen bij hen kan wegnemen.
Per AMvB worden de maatstaven vastgesteld die worden gehanteerd bij
de berekening van het bedrag dat op grond van artikel 2.6, vijfde lid aan
de rijksbijdrage wordt toegevoegd. De wet expliciteert een aantal thema’s
waar de instellingen op kunnen inzetten bij hun aanvraag, te weten
onderwijsdifferentiatie, onderwijsintensiteit, docentkwaliteit en studiesucces. Het laat ruimte om aanvullende thema’s vast te stellen. De leden
vragen de Minister of het ook ruimte laat om eventueel thema’s te
schrappen.
In het voorstel is ervoor gekozen om het tijdspad van de afspraken zoveel
mogelijk te laten aansluiten bij het tijdspad van de procedure van de
Instellingstoets Kwaliteitszorg (ITK) van de NVAO. Het ontgaat
voornoemde leden wat hiervoor de reden is. De leden vragen de Minister
of de gedachte is, dat de middelen voor kwaliteitsverbetering kunnen
worden ingezet om een ITK te behalen.
Instellingen beschrijven hun doelen en voornemens in hun plannen. Bij de
beoordeling van de realisatie wordt gekeken of instellingen hun voornemens hebben gerealiseerd, niet of zij hun doelen hebben behaald. De
leden vinden dit bijzonder. Neem het voorbeeld dat in het besluit wordt
genoemd. Een doel van een instelling kan zijn het verbeteren van de
studentenwelzijn. Het voornemen om dat doel te bereiken is het
aanstellen van studentpsychologen. Instellingen worden dus beoordeeld
op het aanstellen van deze studentpsychologen, en niet op de resultaten
van die aanstelling van studentpsychologen. Er wordt niet gekeken of het
studentenwelzijn daadwerkelijk verbeterd is. De leden vragen de Minister,
welke gevolgen voornemens hebben die niet het gewenste resultaat
behalen.
Het is aan een volgend kabinet, of na de periode 2021–2024 een vervolg
wordt gegeven aan de kwaliteitsbekostiging. De leden zouden het
betreuren als een volgend kabinet af zou zien van de kwaliteitsbekostiging, omdat studenten dan niets terugzien van hun studiefinanciering.
Zij vragen of de Minister op zijn minst kan garanderen dat de middelen
die zijn vrijgekomen na invoering van het schuldenstelsel ten goede
blijven komen aan het hoger onderwijs.
II Reactie Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Ik dank de leden van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap voor de vragen die zij hebben gesteld. Op de gestelde vragen
ga ik hieronder in. Daarbij wordt de indeling van het verslag als
uitgangspunt genomen.
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van
het onderhavige ontwerpbesluit. De leden van de CDA-fractie en de
SP-fractie hebben kennisgenomen van het onderhavige ontwerpbesluit.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met grote belangstelling
kennisgenomen van het onderhavige ontwerpbesluit. De leden van de
fracties stellen een aantal vragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 288, nr. 666

6

Inbreng van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie vragen op welke wijze de Minister verwacht
dat de instellingen in de periode 2019–21 financieel investeren in de
kwaliteitsverbetering.
Ook in de jaren 2019 en 2020 ontvangen instellingen de studievoorschotmiddelen. Omdat de plannen van de instellingen in de periode tot april
2020 zullen worden getoetst door de NVAO, kunnen de instellingen de
studievoorschotmiddelen pas voor de periode 2021 tot en met 2024 in de
vorm van kwaliteitsbekostiging ontvangen. In de jaren 2019 en 2020
worden de studievoorschotmiddelen zonder formele voorwaarden
uitgekeerd in de lumpsum. In het akkoord over de kwaliteitsafspraken is
afgesproken dat de instellingen deze bedragen zullen investeren in
kwaliteitsverbetering.
De voornemens en doelen die voortvloeien uit de kwaliteitsthema’s zijn
zowel in de sectorafspraken als in het ontwerpbesluit vooral kwalitatief
beschreven en daarmee niet altijd eenduidig uitlegbaar, menen de leden.
Zij vragen of de Minister kan toelichten op welke wijze zij de opdracht aan
de Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie (NVAO) vormgeeft,
zodanig dat ook objectieve kwantitatieve criteria een rol hebben in de
voornemens, de gewenste voortgang en de doelen.
Het is aan de instellingen die een aanvraag voor kwaliteitsbekostiging
indienen om voornemens en doelen te formuleren. Op grond van de
algemene maatregel van bestuur (hierna: de amvb of het ontwerpbesluit)
is een voornemen een concrete maatregel of concreet beleid van een
instelling met het oog op de realisatie van kwaliteit op een kwaliteitsthema. De voornemens en doelen die een instelling zichzelf in het plan
stelt worden door de NVAO beoordeeld op de maatstaven opgenomen in
artikel 4.30, eerste lid, onderdeel c van de amvb. Bij de beoordeling of de
voornemens realistisch zijn, zal de NVAO bekijken of de instelling het plan
adequaat heeft vertaald in concrete en toetsbare beleidsacties en
-processen die bijdragen aan de gestelde kwaliteitsdoelen. Dit heb ik met
de NVAO afgesproken, zoals ik ook heb aangegeven tijdens het VAO
Sectorakkoorden hogescholen en universiteiten van 28 juni jongstleden.
Voorts vragen de leden hoe de Minister in de beoordeling van de
voornemens en van de realisatie, de noodzakelijke relatie tussen het
voornemen en de realisatie daarvan beter kan meenemen. Ook willen
deze leden graag dat de Minister het bereikte resultaat ten opzichte van de
doelstelling meeneemt in de algehele beoordeling van de realisatie.
De NVAO zal bij de advisering in het kader van de planbeoordeling
bekijken of de in de plannen van de instellingen opgenomen voornemens
concreet en toetsbaar zijn en bijdragen aan de gestelde kwaliteitsdoelen.
De NVAO beoordeelt niet of de doelen van de instelling zijn gerealiseerd,
omdat het bereiken van de doelen vaak mede afhankelijk is van factoren
die voor een instelling lastig te beïnvloeden zijn. Daarom ligt in onderhavige amvb de nadruk op de beschreven voornemens van de instelling
om kwaliteit in het vooruitzicht te stellen en te realiseren. Overigens ga ik
ervan uit dat de instelling waar mogelijk, en in overleg met de medezeggenschap en de Raad van Toezicht, zijn plan aanpast indien zij gedurende
de looptijd van de kwaliteitsafspraken constateert dat de voorgenomen
investeringen niet het gewenste doel dichterbij brengen. Tijdens het AO
over de sectorakkoorden van 20 juni jongstleden1 en het VAO over de
sectorakkoorden van 28 juni jongstleden is hier uitgebreid bij stilgestaan
(Handelingen II 2017/18, nr. 100, item 6).

1

Kamerstuk 31 288, nr. 649

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 288, nr. 666

7

De leden vragen de Minister tevens waarom zij lijkt te suggereren dat een
instelling op alle thema’s een aanvraag moet doen. Juist focus op één of
twee thema’s om significante kwaliteitsverbetering te realiseren, zeker als
dat in overleg met de medezeggenschap is gedaan, verdient de voorkeur
volgens de leden. Zij vragen de Minister, aan te geven of zij dit onderschrijft.
Ik heb niet willen suggereren dat een instelling op elk kwaliteitsthema
voornemens en doelen hoeft te formuleren. Instellingen zijn zelf het beste
in staat om te bepalen op welke thema’s een verhoogde inzet van
middelen het meest passend is. Om de onderwijskwaliteit te verbeteren
met de kwaliteitsbekostiging hoeft dus niet op alle thema’s een inzet te
worden gepleegd. Uit de aanvraag moet wel blijken dat de instelling een
beredeneerde keuze heeft gemaakt. Ik heb in het ontwerpbesluit daarom
opgenomen dat de instelling per kwaliteitsthema haar voornemens en
doelen beschrijft, dan wel beschrijft waarom zij op een kwaliteitsthema
geen voornemens of doelen heeft.
De leden van de VVD-fractie vragen de Minister toe te lichten hoe zij de
NVAO de opdracht geeft om ook bij de beoordeling van de voortgang te
kijken naar meer objectiveerbare en meetbare criteria.
De voornemens en doelen die een instelling zichzelf in het plan stelt
worden door de NVAO beoordeeld op de maatstaven opgenomen in
artikel 4.30, eerste lid, onderdeel c van de amvb. Bij de beoordeling of de
voornemens realistisch zijn, zal de NVAO bekijken of de instelling het plan
adequaat heeft vertaald in concrete en toetsbare beleidsacties en
-processen die bijdragen aan kwaliteitsverbetering. Dit heb ik met de
NVAO afgesproken, en ook aangegeven tijdens het VAO van 28 juni
jongstleden2. Ook bij de beoordeling van de voortgang zal de NVAO zich
baseren op die concrete beleidsacties en -processen die door de instelling
in voornemens zijn vertaald. Zij houdt daarbij rekening met de verwachte
voortgang op de voornemens per 31 december 2021, die de instelling in
het plan heeft opgenomen als onderdeel van de aanvraag voor de
kwaliteitsbekostiging die is gekoppeld aan de planbeoordeling (artikel
4.30, eerste lid, onderdeel b).
Wat gebeurt er met de kwaliteitsbekostigingsmiddelen indien een deel
van de instellingen geen aanvraag doet, dan wel geen positieve beoordeling krijgt op de aanvraag, zo vragen de leden voorts. Vervallen deze
middelen en worden die beschikbaar gemaakt voor kwaliteitsplannen van
andere instellingen, zo vragen zij.
De middelen die als gevolg van het niet doen van een aanvraag of als
gevolg van een afwijzing bij de planbeoordeling niet worden toegekend,
worden verdeeld over de universiteiten respectievelijk hogescholen
waaraan wel een bedrag is toegekend. Hierbij moet worden opgemerkt
dat van een eventuele herverdeling van de middelen pas sprake is nadat
een instelling een tweede kans heeft gekregen en deze tweede kans niet
tot een positieve beoordeling heeft geleid.
De verdeling van de kwaliteitsbekostigingsmiddelen is naar rato van de
studentgebonden financiering. Is de Minister voornemens instellingen te
laten weten welke maximumbedragen er voor hen beschikbaar zijn, zo
vragen de leden van de VVD-fractie.
Voor 2019 en verder beschik ik nog niet over informatie over het aandeel
van een instelling in de studentgebonden financiering. Het exacte bedrag
voor kwaliteitsafspraken in 2019 en verder kan dus nog niet per instelling
berekend worden. Het totaal aan studievoorschotmiddelen is wel bekend.
Ik heb de instellingen bovendien een indicatie gegeven van de bedragen
2

VAO Sectorakkoorden hogescholen en universiteiten d.d. 28 juni 2018 (Handelingen II 2017/18,
nr. 100, item 6)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 288, nr. 666

8

per instelling vanaf 2019 op basis van de aandelen van instellingen in de
studentgebonden financiering in 2018. Definitieve bedragen zullen ieder
jaar bekend worden via de Regeling financiën hoger onderwijs voor het
daaropvolgende jaar.
De leden vragen tevens hoe de Minister omgaat met de verandering van
eventuele maximumbedragen door de jaren heen.
Definitieve bedragen zullen ieder jaar bekend worden via de Regeling
financiën hoger onderwijs voor het daaropvolgende jaar. De verdeling van
de kwaliteitsbekostiging zoals deze is overeengekomen in het akkoord
over de kwaliteitsafspraken en is toegelicht in onderhavige amvb, wijzigt
niet als gevolg van eventuele veranderingen van het budget voor de
kwaliteitsbekostiging door de jaren heen.
Ten aanzien van de kwaliteitsbekostiging die is gekoppeld aan de
planrealisatie in 2024, vragen de leden de Minister op basis van welke
overwegingen zij heeft gekozen voor een beloningspercentage van 3%
(40+25=65 miljoen euro van de in totaal beschikbare 1,863 miljard euro).
Deze leden willen weten of de Minister bereid is dit percentage te
verhogen naar bijvoorbeeld 10% en hoe zij dit kan doen.
Zoals ik ook in mijn brief tijdens de begrotingsbehandeling van 31 oktober
jongstleden heb aangegeven3, zit in de reeks studievoorschotmiddelen
een oploop. Tussen 2023 en 2024 bedraagt die oploop € 65 mln. Dat is het
bedrag dat bij gerealiseerde kwaliteit wordt toegekend. Als dit bedrag
verhoogd zou worden, ontvangt een instelling in 2024 bij een negatief
besluit een kleiner bedrag dan in 2023. Instellingen zouden dit als
aanleiding kunnen zien om bepaalde investeringen niet te doen, met het
oog op een eventuele vermindering van hun budget. Ik zie daarom geen
aanleiding om dit bedrag te verhogen. Het is een substantieel bedrag. Dit
is 3% van de studievoorschotmiddelen als je de studievoorschotmiddelen
in de jaren 2021 tot en met 2024 optelt. In 2024 gaat het evenwel om ruim
12% van de studievoorschotmiddelen.
Voornoemde leden zijn benieuwd of en hoe de Minister leerpunten over
kwaliteitsverbetering uit dit besluit kan verbreden naar de basisbekostiging van het hoger onderwijs. Zij vragen of de Minister kan toelichten
welke mogelijkheden zij hiervoor ziet.
Ik vind het nog te vroeg om nu al uitspraken te doen over het verbreden
van leerpunten uit dit besluit naar de basisbekostiging. We staan aan het
begin van de periode van investeren in kwaliteitsverbetering middels de
studievoorschotmiddelen. Ik wil dan ook eerst de ervaringen met de
kwaliteitsbekostiging afwachten.
Tot slot vragen deze leden hoe de Minister de studievoorschotmiddelen
en de kwaliteitsafspraken wil opnemen in de begrotings- en verantwoordingscyclus.
De Kamer wordt middels de begroting geïnformeerd over wat er jaarlijks
beschikbaar is aan studievoorschotmiddelen voor de kwaliteitsafspraken.
Regelmatig zal ik de Kamer informeren over de voortgang van de
kwaliteitsafspraken. In het voorjaar van 2020, als de NVAO op alle
aanvragen heeft geadviseerd, zal ik u informeren over de stand van zaken
op de planbeoordelingen. In het najaar van 2020 maakt de NVAO een
eerste landelijk beeld op van de stand van zaken omtrent de kwaliteitsafspraken. Dit beeld wordt gebaseerd op de plannen en de start van de
uitvoering daarvan. Ook over de resultaten van de beoordelingen in 2022
zal ik u uiteraard informeren. En u ontvangt ook het landelijk beeld dat de
NVAO opmaakt in 2022.
3

Kamerbrief over schriftelijke beantwoording vragen begrotingsbehandeling OCW d.d.
31 oktober 2018 (2018Z19624)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 288, nr. 666

9

Inbreng van de leden van de CDA-fractie
Wettelijk kader
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister, wat de discussie rondom
het veranderen van de bekostigingssystematiek vanwege de ratioverdeling naar studentgebonden financiering voor gevolgen zou kunnen
hebben voor wat elke instelling aan kwaliteitsbekostiging ontvangt.
De Adviescommissie herziening bekostiging hoger onderwijs en
onderzoek kijkt naar de huidige verdeelsystematiek in het bekostigingsmodel, waaronder de verdeelsleutels in de studentgebonden financiering.
De middelen die elke instelling aan kwaliteitsbekostiging ontvangt zijn
gerelateerd aan het aandeel van een instelling in de studentgebonden
financiering. Wanneer, als gevolg van een herziening van de bekostigingssystematiek, het aandeel van een instelling in de studentgebonden
financiering verandert, dan kan dat ook gevolgen hebben voor wat een
instelling aan kwaliteitsbekostiging ontvangt.
Uitgangspunten
In haar reactie op het rapport «Ruimte voor investeringen en talent» van
de Vereniging van Samenwerkende Nederlandse Universiteiten (VSNU)
heeft de Minister aangegeven ervoor open te staan, de middelen van de
kwaliteitsbekostiging versneld in te zetten middels een kasschuif. De leden
vragen wat dit betekent voor de werkwijze die momenteel in een
algemene maatregel van bestuur (AMvB) bij de Kamer voorligt en op
welke manier door het vaststellen van deze AMvB de instellingen later een
probleem zouden kunnen krijgen met het toekenningsproces, zo vragen
deze leden.
Ik heb aangegeven onder voorwaarden open te staan voor het versneld
inzetten van studievoorschotmiddelen. Voorlopig is nog niet duidelijk of
een dergelijke kasschuif er daadwerkelijk komt. Voor de instellingen
betekent dit dat zij bij hun planvorming uit moeten gaan van het budget
voor studievoorschotmiddelen zoals nu bekend en zoals opgenomen in
het akkoord over de kwaliteitsafspraken. De beoordeling van de plannen
en de toekenning van de kwaliteitsbekostiging vinden plaats op basis van
de maatstaven zoals opgenomen in de onderhavige amvb. Een eventuele
kasschuif verandert daar niets aan.
De aanvraag
De leden geven aan dat in artikel 2.6 zesde lid van de Wet op het hoger
onderwijs en wetenschappelijk onderzoek (WHW) staat dat voor de
berekening van het bedrag dat naar de instelling gaat in ieder geval de bij
AMvB te bepalen maatstaven voor onderwijsdifferentiatie, onderwijsintensiteit, docentkwaliteit en studiesucces gehanteerd worden. In voorliggende AMvB staat dat de instelling kan kiezen om in te zetten op één of
meer van de zes thema’s. Graag ontvangen voornoemde leden een
toelichting of het klopt dat de AMvB op dit onderdeel niet conform de
WHW is opgesteld.
Uit artikel 2.6, zesde lid, vloeit voort dat bij de berekening van de
kwaliteitsbekostiging de bij amvb te regelen maatstaven voor de
kwaliteitsthema’s onderwijsdifferentiatie, onderwijsintensiteit, docentkwaliteit en studiesucces worden gehanteerd. Het artikel laat ruimte voor het
bij of krachtens amvb vaststellen van aanvullende thema’s voor het in het
vooruitzicht stellen of realiseren van kwaliteit, als ook voor het vaststellen
van aanvullende maatstaven voor de thema’s. De maatstaven zoals deze
zijn opgenomen in artikel 4.30 en 4.32 van het besluit zijn gelijkelijk van
toepassing op elk van de thema’s zoals opgenomen in artikel 4.20.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 288, nr. 666

10

Ongeacht op welke van de thema’s een instelling inzet, wordt de aanvraag
langs deze maatstaven beoordeeld.
Het bovengenoemde vereist niet dat een instelling op alle thema’s nieuwe
inspanningen moet plegen en daarop voornemens hoeft te formuleren.
Immers, niet bij elke instelling is een kwaliteitsverbetering op elk van de
thema’s nodig. De kwaliteitsbekostiging is aanvullende bekostiging,
bedoeld om de onderwijskwaliteit een extra stimulans te geven. Een
instelling kan daarom kiezen op welke thema’s zij inzet. Zij weet zelf het
beste met welke extra inspanningen de onderwijskwaliteit het meest
gediend is.
Voornemens en doelen
De instellingen worden afgerekend op hun voornemens, zo stellen deze
leden vast. Graag zouden zij willen weten hoe voldoende voortgang bij
voornemens gemeten wordt.
Bij de beoordeling of er voldoende voortgang is geboekt, kijkt de NVAO
naar de verwezenlijking van de voornemens en baseert zich daarbij mede
op de verwachte voortgang op de voornemens per 31 december 2021 die
de instelling in het plan heeft opgenomen en op het oordeel dat de
medezeggenschap hierover geeft. In de beoordeling neemt de NVAO de
omgang met eventuele onvoorziene omstandigheden mee. Eveneens
weegt de NVAO eventuele maatregelen die zijn genomen om het plan te
versterken, te verbeteren of bij te stellen, waarbij eveneens het oordeel
van de medezeggenschap meeweegt, en het proces dat is gevoerd om tot
bijstelling te komen. Indien de beoordeling van het jaarverslag over 2021
en de reflectie daar aanleiding toe geeft, volgt er een gesprek met de
instelling. Als dat gesprek reden geeft tot nader onderzoek, zal de NVAO
(een deel van) het panel dat de planbeoordeling uitvoerde een aanvullend
onderzoek laten uitvoeren.
Ook vragen de leden de Minister wat de wijze waarop voldoende
voortgang bij voornemens gemeten wordt, betekent voor hoe aan de
voorkant voornemens beoordeeld worden.
De NVAO toetst bij de planbeoordeling of de voornemens helder zijn
geformuleerd en of de instelling het plan vertaald heeft in concrete en
toetsbare beleidsacties en -processen. De NVAO kijkt dus aan de voorkant
of de voornemens zo zijn geformuleerd dat in een later stadium, bij de
beoordeling van de voortgang op de planrealisatie, getoetst kan worden
of deze in voldoende mate zijn gerealiseerd.
Onafhankelijke toetsing
De leden van de CDA-fractie vragen voorts wanneer de uitwerking van de
wettelijke taak voor de NVAO in een ministeriële regeling verwacht kan
worden. Zij willen weten wat het kan betekenen dat deze ministeriële
regeling nog niet gerealiseerd is, voor zowel de beoordeling van de eerste
plannen in het najaar van 2018 en voor een mogelijke kasschuif.
De wettelijke taak voor de NVAO wordt geregeld bij ministeriële regeling.
Deze ministeriële regeling treedt tegelijkertijd met onderhavig ontwerpbesluit in werking. Naar verwachting zal dit in het voorjaar van 2019 zijn. Er
is een aantal instellingen dat dit najaar reeds door een NVAO-panel wordt
bezocht in het kader van de planbeoordeling. De besluitvorming over het
toekennen van kwaliteitsbekostiging op basis van het advies van de NVAO
vindt plaats nadat onderhavig ontwerpbesluit en de ministeriële regeling
in werking zijn getreden.
Dat de ministeriële regeling momenteel nog niet gerealiseerd is, heeft
geen invloed op een mogelijke kasschuif.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 288, nr. 666

11

En hebben instellingen die in het najaar van 2018 hun plannen al laten
beoordelen voldoende tijd gehad om dit gedegen voor te bereiden, zo
vragen deze leden de Minister.
Instellingen hebben voldoende gelegenheid gehad om kennis te nemen
van hetgeen van hen wordt verwacht als het gaat om de inhoud van het
plan. Het akkoord over het studievoorschot dateert van 9 april jongstleden. Het systeem voor toekenning van kwaliteitsbekostiging is vormgegeven in lijn met dit akkoord. Bovendien is overleg gevoerd met de VSNU,
de Vereniging Hogescholen, het ISO en de LSVb over onderhavige amvb.
Op 22 mei jongstleden werd het concept-protocol van de NVAO gepubliceerd. Voornoemde partijen zijn tevens nauw betrokken bij de totstandkoming van dit protocol. Ik heb geen signalen ontvangen van de instellingen die een aanvraag indienen in het najaar van 2018, dat zij
onvoldoende tijd hebben gehad om de aanvraag gedegen voor te
bereiden. Deze instellingen hebben bovendien zelf gekozen om dan al te
worden beoordeeld.
Inbreng van de leden van de GroenLinks-fractie
Achtergrond
De leden van de GroenLinks-fractie vragen de Minister of ook met de
Algemene Rekenkamer is overlegd over het toetsingskader van de
investeringen uit de studievoorschotmiddelen.
De Algemene Rekenkamer (ARK) is goed op de hoogte van de afspraken
over de vormgeving van de kwaliteitsafspraken die zijn gemaakt in de
sectorakkoorden en de lessen die getrokken zijn uit haar onderzoek naar
de voorinvesteringen. In haar brief met aandachtspunten bij de ontwerpbegroting 2019 van 4 oktober jongstleden4 noemt ze de afspraken in de
sectorakkoorden als toetssteen voor hoe de verantwoording over de
studievoorschotmiddelen er in de jaarverslagen uit moet zien.
Eveneens wijzen de leden op de problematiek rondom de voorinvesteringen. Zij vragen welke lessen hieruit zijn getrokken en waar deze lessen
eventueel zijn terug te vinden in de onderhavige wetswijziging.
Uit het rapport van de Algemene Rekenkamer over de voorinvesteringen
is een aantal belangrijke lessen getrokken, zoals ik ook heb aangegeven in
mijn brief van 17 oktober jongstleden5. Zo is geleerd dat het noodzakelijk
is om goede afspraken vooraf te maken en heldere definities en kaders af
te spreken. Ook is de les geleerd dat de medezeggenschap goed
betrokken moet worden bij de totstandkoming van het plan, in een
stadium bovendien waarin de medezeggenschap echt invloed kan
hebben. En tot slot zijn lessen geleerd over de noodzaak van een goede
verantwoording door de instelling over de investeringen.
Deze lessen zijn vertaald in de vormgeving van het systeem van de
kwaliteitsafspraken, en uitgewerkt in onderhavig ontwerpbesluit. De
belangrijkste plekken waar deze lessen terug te vinden zijn, zijn de
maatstaven die zijn opgenomen in artikel 4.30, eerste lid, onderdeel c en
de maatstaf van artikel 4.32, eerste lid, onderdeel b van de amvb. Op
grond van deze maatstaven wordt onder meer beoordeeld of de medezeggenschap voldoende betrokken is bij de totstandkoming van de aanvraag
voor kwaliteitsbekostiging en gedurende de uitvoering van het plan. Ook
wordt beoordeeld of de instelling realistische voornemens heeft geformuleerd. Een aantal lessen zal vooral terugkomen in de nog vast te stellen
4

Kamerbrief over aandachtspunten bij de ontwerpbegroting 2019 (hoofdstuk VIII) van het
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap d.d. 4 oktober 2018. Kamerstuk 35 000 VIII,
nr. 9
5
Kamerbrief over moties voorinvesteringen hoger onderwijs en begrote inzet studievoorschotmiddelen 2018 d.d. 17 oktober 2018. Kamerstuk 31 288, nr. 663

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 288, nr. 666

12

regels over onder meer de verantwoording middels de jaarverslagen
(zoals beschreven in paragraaf 1.2 van de toelichting van onderhavig
ontwerpbesluit).
Planrealisatie
De voornoemde leden lezen in de nota dat de Minister zich bij de realisatie
van de plannen zal baseren op het jaarverslag van 2021 en bijbehorende
reflectie. Pas indien daar aanleiding toe is volgt een gesprek met de
instelling.
De leden vragen de Minister waarom voor deze «papieren» werkwijze is
gekozen, gezien de omvang van de investeringen, van € 1,86 miljard.
Gekozen is voor een systeem waarin zoveel mogelijk wordt aangesloten
bij het proces van de instellingstoets kwaliteitszorg (ITK) van de NVAO.
Daar is voor gekozen om de administratieve lasten voor de instellingen zo
beperkt mogelijk te houden. De realisatie van het plan wordt tweemaal
getoetst: eenmaal met een panelbezoek in de periode 2023–2026 (waarin
de ITK’s plaatsvinden) en eenmaal tussentijds in 2022. De eerstbedoelde
toets heeft geen financiële consequenties en heeft daarom geen plek
gekregen in de amvb. De toets maakt echter wel een belangrijk onderdeel
uit van het in het akkoord afgesproken systeem.
De besluitvorming over het al dan niet continueren van een systeem van
kwaliteitsafspraken is in het akkoord over de kwaliteitsafspraken aan een
nieuw kabinet gelaten. Daarom is gekozen voor een tussentijdse toets in
2022 met financiële consequenties. Dit is in principe een papieren toets,
omdat er dan geen ITK’s plaatsvinden waarbij kan worden aangesloten. Ik
ben er bovendien van overtuigd dat er met de informatie in het jaarverslag en de reflectie van de medezeggenschap op de realisatie van het
plan tot dan toe, de betrokkenheid van belanghebbenden en de facilitering
van de medezeggenschap, voldoende informatie voorhanden is om in
2022 te kunnen beoordelen of er voldoende voortgang is geboekt.
Tevens vragen de leden de Minister wie het gesprek met instellingen gaat
voeren in het geval het jaarverslag en de reflectie daar aanleiding toe
geven.
Indien de beoordeling van het jaarverslag over 2021 en de reflectie
daartoe aanleiding geven, volgt er een gesprek tussen de NVAO en de
instelling. Als dat gesprek reden geeft tot nader onderzoek, zal de NVAO
(een deel van) het panel dat de advisering in het kader van de planbeoordeling uitvoerde een aanvullend onderzoek laten uitvoeren.
Medezeggenschap
Voorts vragen de leden de Minister hoe het instemmingsrecht van de
medezeggenschap op het plan van de instelling bij wet is geregeld.
In artikel 9.33 (voor de universiteiten) en de artikelen 10.16b en 10.20 (voor
de hogescholen) van de WHW is geregeld op welke onderwerpen de
medezeggenschapsorganen binnen de bekostigde universiteiten en
hogescholen in ieder geval het recht van instemming hebben. Het
instellingsbestuur heeft op grond van voornoemde artikelen de ruimte om
aan de medezeggenschap het recht van instemming te verlenen op
aanvullende onderwerpen.
De instellingen hebben zich met het akkoord over de kwaliteitsafspraken
gecommitteerd aan het geven van instemmingsrecht op het plan aan de
medezeggenschap. Op grond van artikelen 9.34 WHW (voor universiteiten) en 10.22 (voor hogescholen) neemt het college van bestuur de
onderwerpen waarop de medezeggenschap instemmingsrecht heeft op in
het medezeggenschapsreglement.
Aangezien het instemmingsrecht van de medezeggenschap op het plan
een expliciete afspraak is in het akkoord over de kwaliteitsafspraken,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 288, nr. 666

13

vertrouw ik erop dat dit voor iedereen helder is en partijen zich aan deze
afspraak zullen houden. De maatstaf in de amvb die betrekking heeft op
de rol van de relevante interne partijen bij de totstandkoming van het plan
(artikel 4.30, eerste lid, onderdeel c, onder 2°) kan dan ook niet anders
worden uitgelegd dan dat het ontbreken van instemming van de
medezeggenschap indicatief is voor de vaststelling dat niet aan de
desbetreffende maatstaf is voldaan. Dit is ook opgenomen in de
toelichting van de amvb.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen de Minister tevens of de
afspraak met betrekking tot het instemmingsrecht van de medezeggenschap op het plan voor alle instellingen geldt, dan wel of instellingen
uitzonderingen kunnen bedingen.
Deze afspraak geldt voor alle bekostigde hogeronderwijsinstellingen.
Toekomstbestendigheid
De leden vragen de Minister voorts welke invloed het tijdelijke karakter
van de kwaliteitsbekostiging heeft op de investeringskeuzes die instellingen maken. Zij vrezen dat dit bijvoorbeeld tijdelijke aanstellingen
stimuleert als instellingen ervoor kiezen om het personeelsbestand uit te
breiden. Deze leden zijn van mening dat instellingen binnen het hoger
onderwijs al buitengewoon veel gebruik maken van tijdelijke aanstellingen en flexcontracten.
De kwaliteitsbekostiging is weliswaar tijdelijk geregeld tot en met 2024,
maar de studievoorschotmiddelen zijn structurele middelen en het budget
van de studievoorschotmiddelen loopt na de periode van de kwaliteitsbekostiging nog op. Ik verwacht dan ook dat door het beschikbaar komen
van de studievoorschotmiddelen, veel instellingsbesturen er samen met
de medezeggenschap juist voor zullen kiezen om structurele investeringen
(zoals in vaste aanstellingen) te doen.
Inbreng van de leden van de SP-fractie
De Minister van OCW kan kwaliteitsbekostiging toekennen op basis van
een positieve beoordeling van een plan van de instelling voor kwaliteitsverbetering. De leden van de SP-fractie zijn bang dat dit concurrentie
tussen hogescholen en universiteiten in de hand werkt en vragen de
Minister of zij het met de leden eens is dat hogescholen en universiteiten
met elkaar zouden kunnen gaan wedijveren om de kwaliteitsbekostiging.
Iedere instelling maakt aanspraak op haar deel van de kwaliteitsbekostiging bij een positieve beoordeling van het plan. Het budget voor de
kwaliteitsbekostiging wordt voor hogescholen verdeeld naar rato van het
aandeel van een hogeschool in de studentgebonden financiering en de
onderwijsopslag in percentages in een jaar. Voor universiteiten wordt dit
budget verdeeld naar rato van het aandeel van een universiteit in de
studentgebonden financiering in een jaar. Het is dus niet zo dat een
instelling met een beter plan, een groter aandeel kwaliteitsbekostiging
ontvangt.
Daarnaast zijn de leden bang dat universiteiten en hogescholen tijd,
energie en geld gaan steken in het maken en presenteren van plannen
voor kwaliteitsverbetering. Zij vragen de Minister, of zij deze zorgen bij
hen kan wegnemen.
Gepoogd is om een systeem in te richten dat zoveel mogelijk aansluit op
bestaande processen bij instellingen, om de administratieve lasten voor
instellingen zoveel mogelijk te beperken. Zo kunnen de plannen van
instellingen aansluiten op of deel uitmaken van de reguliere instellingsplannen, wordt jaarlijks verantwoord via het jaarverslag, en wordt zoveel
mogelijk aangesloten bij het proces van de ITK.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 288, nr. 666

14

De wet expliciteert een aantal thema’s waar de instellingen op kunnen
inzetten bij hun aanvraag, te weten onderwijsdifferentiatie, onderwijsintensiteit, docentkwaliteit en studiesucces. Het laat ruimte om aanvullende
thema’s vast te stellen. De leden van de SP-fractie vragen de Minister of
artikel 2.6, vijfde lid van de WHW ook ruimte laat om eventueel thema’s te
schrappen.
Artikel 2.6, vijfde en zesde lid laten geen ruimte om een of meer van de
vier in het zesde lid genoemde thema’s niet in onderhavige amvb op te
nemen. Evenwel vereist het artikel niet dat kwaliteitsbekostiging enkel kan
worden toegekend als een instelling op elk thema inzet pleegt. Het is niet
voor iedere instelling zinvol om op elk kwaliteitsthema voornemens en
doelen te formuleren. Instellingen zelf zijn het beste in staat om te bepalen
op welke thema’s een verhoogde inzet van middelen gewenst is. Ik heb in
het ontwerpbesluit daarom opgenomen dat de instelling per kwaliteitsthema haar voornemens en doelen beschrijft, dan wel beschrijft waarom
zij op een kwaliteitsthema geen voornemens of doelen heeft.
De leden vragen de Minister voorts of de gedachte van de aansluiting van
het tijdpad van de beoordeling van de aanvragen voor kwaliteitsbekostiging op het tijdpad van de procedure voor de beoordeling van de
Instellingstoets Kwaliteitszorg (ITK) is, dat de middelen voor kwaliteitsverbetering kunnen worden ingezet om een ITK te behalen.
Het is niet zo dat de kwaliteitsbekostiging kan worden gebruikt, laat staan
bedoeld is, voor het succesvol doorlopen van een ITK. De beoordeling van
het plan en de ITK vinden in dezelfde periode plaats. Het voordeel hiervan
is dat één panel het onderzoek kan uitvoeren, en de instelling slechts één
keer documentatie hoeft aan te leveren en bezoek van een panel krijgt.
Bij de beoordeling van de realisatie wordt gekeken of instellingen hun
voornemens hebben gerealiseerd, niet of zij hun doelen hebben behaald.
De leden vragen de Minister, welke gevolgen voornemens hebben die niet
het gewenste resultaat behalen.
De NVAO controleert vooraf of de in de plannen van de instellingen
opgenomen voornemens toetsbaar zijn en bijdragen aan de gestelde
kwaliteitsdoelen. Indien een instellingsbestuur samen met de medezeggenschap gedurende de looptijd van de kwaliteitsafspraken constateert
dat de voorgenomen investeringen niet het gewenste doel dichterbij
brengen, ga ik ervan uit dat de instelling waar mogelijk, en in overleg met
de medezeggenschap en de Raad van Toezicht, zijn plan aanpast. Bij de
beoordeling van de voortgang in 2022 zal de NVAO de gepleegde
inspanningen, waaronder de maatregelen die zijn genomen om het plan
tussentijds te versterken, te verbeteren of bij te stellen meewegen. De
toekenning van de kwaliteitsbekostiging in 2024 is afhankelijk van het
oordeel of aan de maatstaven is voldaan, waaronder begrepen de vraag
of voldoende voortgang is geboekt met de verwezenlijking van de
voornemens. De vraag of deze voornemens hebben bijdragen aan het
daarmee beoogde doel is voor de financiële consequenties niet relevant,
omdat het bereiken van de doelen vaak mede afhankelijk is van factoren
die voor een instelling lastig te beïnvloeden zijn.
Het is aan een volgend kabinet, of na de periode 2021 tot en met 2024 een
vervolg wordt gegeven aan de kwaliteitsbekostiging. De leden vragen of
de Minister op zijn minst kan garanderen dat de middelen die zijn
vrijgekomen na invoering van het schuldenstelsel ten goede blijven
komen aan het hoger onderwijs.
In het akkoord over het studievoorschot dat het kabinet Rutte-II in 2014
sloot met de Tweede Kamerfracties van de VVD, PvdA, D66 en GroenLinks
is reeds afgesproken dat de middelen die vanaf 2018 vrijkomen door de
invoering van het studievoorschot, ten goede komen aan de kwaliteit van
het onderwijs aan de studenten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 288, nr. 666

15