Betaalbaarheid van
cursusactiviteiten bij
Centra voor de Kunsten
Een verkenning naar de financiële
toegankelijkheid van huishoudens bij
de beoefening van culturele en/of
sportieve activiteiten

Betaalbaarheid
cursusactiviteiten bij
Centra voor de Kunsten
Een verkenning naar de financiële
toegankelijkheid van huishoudens bij
de beoefening van culturele en/of
sportieve activiteiten
Nibud, 2009
Uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

Met dank aan Kunstconnectie, Kunstfactor en
Cultuurnetwerk Nederland

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

4

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

Voorwoord
Het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), directie Ku nsten, wil
meer inzicht in de betaalbaarheid van actieve kunstbeoefening voor huishoudens met
een laag inkomen. Het ministerie heeft het Nibud gevraagd om hier een onderzoek naar
te verrichten. Het Nibud heeft in dit rapport vanuit de aanwezige expertise o ver
bestedingen van huishoudens getracht deze problematiek inzichtelijk te maken. Het
ministerie van OCW is opdrachtgever van dit onderzoek. De begeleidingscommissie
bestaat uit Joost Kuggeleijn (OCW), Robert Oosterhuis (OCW), Ap de Vries ( directeur
Kunstconnectie), Tom de Rooij (directeur Kunstfactor), Lydia Jongmans (VNG) en
Maarten Koornneef (VWS).
Naast actieve kunstbeoefening is het ook interessant om een inschatting te kunnen
maken van de betaalbaarheid van de kosten van sportbeoefening voor huishoud ens
met een laag inkomen. Zeker omdat het voor veel van deze huishoudens waarschijnlijk
aankomt op een keuze voor een van de twee, sport- of actieve kunstbeoefening.
Daarom wordt in dit rapport naast de betaalbaarheid van actieve kunstbeoefening ook
kort besproken wat dit betekent voor de betaalbaarheid van sportbeoefening.

5

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

6

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

Inhoud
VOORWOORD ......................................................................................................................... 5
INHOUD ................................................................................................................................... 7
1. INLEIDING ........................................................................................................................... 9
1.1

Centrale vraag ............................................................................................................... 9

1.2

Kern van dit rapport: bestedingsruimte ......................................................................... 9

1.3

Focus van dit rapport: actieve kunstbeoefening ......................................................... 11

1.4

Begrippen .................................................................................................................... 11

1.5

Leeswijzer ................................................................................................................... 12

2. METHODE.......................................................................................................................... 13
2.1

Inleiding ....................................................................................................................... 13

2.2

Bestedingen van huishoudens .................................................................................... 13
2.2.1 Inleiding ............................................................................................................................... 13
2.2.2 Inkomsten ............................................................................................................................. 14
2.2.3 Basispakket ........................................................................................................................... 14
2.2.4 Restpakket............................................................................................................................. 14
2.2.5 Uitgavensoorten ...................................................................................................................15
2.2.6 Begrotingen .......................................................................................................................... 15

2.3

Actieve kunstbeoefening ............................................................................................. 15
2.3.1 Disciplines ............................................................................................................................ 15
2.3.2 Gemiddelde uitgaven aan actieve kunstbeoefening .............................................................. 16

2.4

Tegemoetkomingen voor sociaal-culturele activiteiten ............................................... 16

3. BESTEDINGSRUIMTE VAN HUISHOUDENS .................................................................. 19
3.1

Inleiding ....................................................................................................................... 19

3.2

Bestedingsruimte ........................................................................................................ 19
3.2.1 Alleenstaanden ..................................................................................................................... 21
3.2.2 Paren zonder kinderen .........................................................................................................22
3.2.3 Eenoudergezinnen ................................................................................................................22
3.2.4 Paren met kinderen ..............................................................................................................22
3.2.5 Huishoudens onderling vergeleken ...................................................................................... 22

4. ACTIEVE KUNSTBEOEFENING ....................................................................................... 25
4.1

Inleiding ....................................................................................................................... 25

4.2

Kosten actieve kunstbeoefening ................................................................................. 25
4.2.1 Bestaand cijfermateriaal ......................................................................................................25
4.2.2 Recente inventarisatie tarieven lesuren ................................................................................26
4.2.3 Contacturen, duur cursus en groepsgrootte .........................................................................28
4.2.4 Bijkomende kosten ................................................................................................................28
4.2.5 Gezinskorting ....................................................................................................................... 31
4.2.6 Vergelijking cijfermateriaal .................................................................................................32

4.3

Kosten van sportbeoefening ....................................................................................... 33

7

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

4.4

Tegemoetkoming sociale en culturele participatie ...................................................... 34

4.5

Conclusie .................................................................................................................... 36

5. BETAALBAARHEID VAN ACTIEVE KUNSTBEOEFENING ........................................... 37
5.1

Inleiding ....................................................................................................................... 37

5.2

Betaalbaarheid van actieve kunstbeoefening ............................................................. 37
5.2.1 Betaalbaarheid en gemiddelde uitgaven aan cultuurdeelname ............................................37
5.2.2 Betaalbaarheid van recent geïnventariseerde tarieven en bijkomende kosten ..................... 38
5.2.3 Na uitgaven uit het basispakket ............................................................................................ 40
5.2.4 Na uitgaven uit het restpakket .............................................................................................. 41
5.2.5 Als enkel de kinderen deelnemen .......................................................................................... 41
5.2.6 Lokale tegemoetkomingen ....................................................................................................43

5.4

Betaalbaarheid van sportbeoefening .......................................................................... 44

5.5

Conclusie .................................................................................................................... 45

6. SAMENVATTING ............................................................................................................... 47

INHOUDSOPGAVE BIJLAGEN ............................................................................................... I
Bijlage 1: Begrotingen .............................................................................................................. iii
Bijlage 2: Resultaten bestedingsruimte ................................................................................. xxv
Bijlage 3: Verantwoording berekening nkomsten ................................................................ xxvii
Bijlage 4: Verantwoording berekening uitgaven ................................................................... xxix
Bijlage 5: Uitgaven aan kunstbeoefening ............................................................................ xxxv

8

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

1. Inleiding
Vijf en een half miljoen mensen beoefenen een of meer vormen van amateurkunst
(Kunstfactor, 2007). Gemiddeld varieert de tijd die aan kunstbeoefening besteed wordt
tussen 154 en 460 minuten per week. 925.000 kunstbeoefenaars volgen lessen,
waarvan ongeveer de helft bij een Centrum voor de Kunsten en de andere helft hebben
les bij particuliere docenten. Vaak zijn er kosten verbonden aan het volgen van lessen
en vaak ook aan de aanschaf en het onderhoud van instrumenten, materialen en
kleding. De vraag die hierbij gesteld kan worden is of iedereen die graag mee zou willen
doen aan kunstbeoefening, dat ook kan betalen.

1.1

Centrale vraag

In dit rapport wordt dieper ingegaan op de betaalbaarheid van actieve kunstbeoefening
in cursusverband bij Centra voor de Kunsten. Het spitst zich met name toe op de
financiële ruimte voor het actief beoefenen van kunst zonder professioneel oogmerk.
De centrale vraag van dit onderzoek luidt:
Hoe is het met de betaalbaarheid gesteld van actieve kunstbeoefening bij
Centra voor de Kunsten en/of sportbeoefening voor diverse typen huishoudens
in Nederland?
Voor de beantwoording van de centrale vraag zijn antwoorden nodig op de volgende
deelvragen: Welke bestedingsruimte hebben verschillende huishoudens? Wat zijn
noodzakelijke uitgaven en welke uitgaven komen daar vaak nog bij? Nader kijkend naar
het begrip actieve kunstbeoefening: Wat wordt hiermee bedoeld en welke vormen van
actieve kunstbeoefening zijn er? Hoeveel kost actieve kunstbeoefening en welke
tegemoetkomingen voor huishoudens met een beperkt inkomen zijn er voor deze
kosten?

1.2

Kern van dit rapport: bestedingsruimte

In het Armoedebericht 2008 van het CBS/SCP is aangegeven dat in 2008 verwacht
wordt dat 7,6 procent van de huishoudens in Nederland onder de lage -inkomensgrens
leeft. Deze lage inkomensgrens ligt onder het sociaal minimum dat is vastgesteld op
105 procent van het minimuminkomen.
In dit rapport worden drie kerngegevens gebruikt waarmee de bestedingsruimte van
huishoudens in kaart wordt gebracht, te weten huishoudtypen, inkomensniveaus en
huren. De insteek is vooral de vergelijkbaarheid van huishoudens onderling. De
samenstelling van de voorbeeldhuishoudens sluit aan op de manier waarop het Nibud
9

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

regelmatig rapporteert over bestedingen van huishoudens met een minimuminkomen.
Bij eenoudergezinnen en alleenstaanden komt een laag inkomen relatief vaak voor. In
dit onderzoek zijn de volgende huishoudtypen onderzocht:


Alleenstaande onder de 65 jaar;



Alleenstaande, 65 jaar of ouder;



Eenoudergezin met 1 kind van 8 jaar;



Eenoudergezin met 2 kinderen van 6 en 14 jaar;



Eenoudergezin met 3 kinderen van 10, 12 en 14 jaar;



Echtpaar jonger dan 65 jaar;



Echtpaar, 65 jaar of ouder;



Echtpaar met 1 kind van 8 jaar;



Echtpaar met 2 kinderen van 6 en 14 jaar;



Echtpaar met 3 kinderen van 10, 12 en 14 jaar.

Voor elk van de huishoudens worden berekeningen gemaakt bij de volgende inkomens:


netto minimuminkomen (WWB- of AOW-uitkering);



110% van het netto minimuminkomen;



120% van het netto minimuminkomen;



150% van het netto minimuminkomen.

De inkomensniveaus van vanaf 110 procent van het minimum liggen boven het sociale
minimum (105 procent) en boven de lage-inkomensgrens (bijstandsniveau 1978). De
keuze voor deze inkomensniveaus is mede gebaseerd op de manier waarop het Nibud
regelmatig diverse gemeenten adviseert over hun minimabeleid. Veel gemeentelijke
regelingen worden aangeboden aan huishoudens die een inkomen hebben tot 110 of tot
120 procent van het minimum. Ter vergelijking is ook een inkomensniveau van 150
procent van het minimum in de berekeningen betrokken.
De besteedbare inkomens van huishoudens met deze inkomensniveaus lagen in 2006
tussen 12 en 27 duizend euro per jaar. De meest recente beschikbare cijfers van het
CBS over de inkomensverdeling van particuliere huishoudens over het jaar 200 6 wijst
het volgende uit: Er zijn ongeveer vierhonderdduizend huishoudens met een
besteedbaar inkomen tot 10 duizend euro per jaar. In de categorie 10 tot 20 duizend
euro per jaar vallen ongeveer 1,8 miljoen huishoudens. Van 20 tot 30 duizend euro per
jaar zijn dat nog eens 1,6 miljoen huishoudens (CBS, 2009). Volgens ramingen van het
SCP is het aantal huishoudens met een inkomen onder de lage inkomensgrens gedaald
tussen 2006 en 2008 van 9,3 naar 7,6 procent (Armoedebericht, CBS/SCP, 2008).
De woonlasten vormen in de meeste huishoudens de grootste uitgavenpost op de
begroting. Om het effect van de hoogte van de woonlasten zichtbaar te maken, worden
voor twee huren begrotingen gemaakt. Er is gekozen voor een gemiddelde huur en een
huur die anderhalf keer zo hoog ligt. Het gemiddelde is afhankelijk van
huishoudsamenstelling en inkomensniveau.

10

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

De gekozen huurprijzen zijn als volgt: Een alleenstaande heeft een gemiddelde huur
van 313 euro per maand bij een inkomen van minder dan 150 procent van het minimum.
Bij het hoogste inkomensniveau is dat 352 euro. Meerpersoonshuishoudens hebben
een gemiddelde huur van 381 euro. Hierbij maakt het inkomen tot en met 150 procent
van het minimum geen verschil. De bovengemiddelde huur komt hiermee respectievelijk
op 469 euro, 528 euro en 571 euro.
De huurprijzen die onder de kwaliteitskortingsgrens (348,99 euro, juli 2008) vallen
worden zo volledig mogelijk door de huurtoeslag vergoed. Een kwart van de
huurwoningen heeft een huur onder deze grens. Dit blijkt uit de huurenquête van het
CBS. Zie voor een uitgebreidere toelichting de verantwoording van de uitgaven in
bijlage 4. Hogere huurprijzen tot aan de eerste aftoppingsgrens (499,51 euro) worden
gedeeltelijk vergoed door de huurtoeslag. 54 procent van de huurwoningen valt in deze
categorie. 15 procent van de huurwoningen waarbij nog wel recht is op huurtoeslag
(631,73 euro) valt hierboven. De overige 6 procent valt hierboven. Geen enkele van de
voorbeeldhuishoudens in dit rapport valt in deze categorie.
De gemiddelde huur van de alleenstaande voorbeeldhuishoudens valt dus in de laagste
categorie waar een kwart van de huurwoningen deel van uitmaakt. De gemiddelde huur
van meerpersoonshuishoudens valt dus in de categorie waar 54 procent van de
huurwoningen deel van uitmaakt. Evenals de bovengemiddelde huur van
alleenstaanden. De bovengemiddelde huur van de meerpersoonshuishoudens in deze
rapportage valt in de categorie waar 15 procent van de huurwoningen deel van
uitmaakt.

1.3

Focus van dit rapport: actieve kunstbeoefening

Actieve kunstbeoefening valt grofweg in te delen in kunstbeoefening aan de diverse
Centra voor de Kunsten, in verenigingsverband of bij particuliere instellingen of
docenten. Er zijn verschillende disciplines te onderscheiden. Daarover in het volgende
hoofdstuk meer. Voor wat betreft de kosten valt er grofweg het onderscheid te maken in
de kosten in verband met lessen en de kosten in verband met de aanschaf en het
onderhoud van instrumenten, materialen en kleding. In dit rapport wordt vooral gekeken
naar de kosten van actieve kunstbeoefening in verband met cursusgeld bij de diverse
Centra voor de Kunsten. Naast deze kosten wordt ook gebruik gemaakt van
beschikbare cijfers over de uitgaven aan cultuurdeelname. Meer hierover volgt in
hoofdstuk 2.

1.4

Begrippen

Het minimuminkomen is het inkomen op WWB-niveau (bijstandsuitkering) of AOWniveau. Daarnaast worden inkomensniveaus van 110, 120 en 150 procent van het
11

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

minimum genoemd. In het volgende hoofdstuk wordt dieper ingegaan op de methodiek
achter deze begrippen.
De bestedingsruimte van huishoudens wordt in deze rapportage berekend als het saldo
van de inkomsten min de uitgaven. Er wordt onderscheid gemaakt naar de
bestedingsruimte nadat enkel de noodzakelijke uitgaven zijn gedaan en de
bestedingsruimte nadat een pakket aan uitgaven gedaan zijn die niet per se
noodzakelijk zijn. In het volgende hoofdstuk wordt dieper ingegaan op dit onderscheid
en wat hieronder verstaan wordt.
Onder actieve kunstbeoefening wordt het volgende verstaan: Het actief beoefenen van
kunst zonder daarmee primair in het levensonderhoud te voorzien. Verderop in dit
rapport wordt diverse malen de term actieve kunstbeoefening gebruikt. Vooral in relatie
tot de kosten die hiermee gemoeid gaan of de gemiddelde bestedingen hieraan. Het
doel is om iets te kunnen zeggen over de betaalbaarheid van actieve kunstbeoefening.
Hierbij zijn we geïnteresseerd in actieve kunstbeoefening in brede zin; dat wil zeggen in
alle vormen die er zijn. Aan de Centra voor de Kunsten, bij verenigingen of bij
particuliere docenten of instellingen.
Als verderop in dit rapport gekeken wordt naar de gemiddelde kosten van actieve
kunstbeoefening dan wordt voornamelijk gefocust op het cursusgeld voor lessen aan
verschillende Centra voor de Kunsten. Als aan deze cijfers gerefereerd wordt of
wanneer uitspraken worden gedaan gebaseerd op deze cijfers, dan wordt hierbij zoveel
mogelijk vermeld dat het gaat om tarieven bij Centra voor de Kunsten.

1.5

Leeswijzer

Het rapport is als volgt opgebouwd. In hoofdstuk 2 wordt ingegaan op de
onderzoeksmethode waarbij tevens de methodiek van begroten wordt beschreven. In
hoofdstuk 3 wordt gekeken wat de voorbeeldhuishoudens in dit onderzoek op financieel
gebied overhouden nadat alle noodzakelijke uitgaven uit het basispakket zijn gedaan.
Ook worden voorbeelden gegeven van de bestedingsruimte als rekening wordt
gehouden met extra uitgaven naast het basispakket. In hoofdstuk 4 wordt gekeken naar
wat gemiddelde uitgaven zijn aan kunstbeoefening en wat de voorbeeldhuishoudens
kwijt zijn voor actieve kunstbeoefening. Vervolgens wordt in hoofdstuk 5 de financiële
betaalbaarheid van actieve kunstbeoefening toegelicht door de bestedingsruimte en de
gemiddelde uitgaven aan actieve kunstbeoefening naast elkaar te leggen. In hoofdstuk
6 worden de bevindingen samengevat.
De begrotingen met een toelichting staan vermeld in een aantal bijlagen. Ook wordt in
de bijlagen meer informatie gegeven over bronnen van de referentiecijfers en
inkomensopbouw.

12

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

2. Methode
2.1

Inleiding

De bestedingsruimte van huishoudens in dit rapport is in kaart gebracht met behulp van
de methode die het Nibud gebruikt om de noodzakelijke en gemiddelde uitgaven van
huishoudens te beschrijven. De methode wordt beschreven in de volgende paragraaf.
Naast de bestedingsruimte van huishoudens, wordt voor de betaalbaarheid van
kunstbeoefening ook gekeken naar de uitgaven aan kunstbeoefening en mogelijke
tegemoetkomingen hiervoor. De gebruikte methoden en bronnen zijn verderop in dit
hoofdstuk toegelicht.

2.2

Bestedingen van huishoudens

2.2.1 Inleiding
Om de bestedingsruimte van huishoudens te berekenen, wordt gebruik gemaakt van
begrotingen. Uit deze begrotingen zijn de inkomsten en uitgaven van de huishoudens af
te lezen.
De begrotingen in deze rapportage zijn gemaakt voor een aantal huishoudtypen met
een bepaald inkomen in een huurwoning. Het zijn begrotingen voor groepen van
huishoudens. De bedragen in de begrotingen zijn gemiddelden; in werkelijkheid zal de
financiële situatie van een individueel huishouden er anders uitzien. De begroting laat
dus niet zien in hoeverre een individueel huishouden een sluitende begroting heeft ,
maar laat zien in hoeverre een groep huishoudens een sluitende begroting heeft. Bij het
opstellen van de begrotingen wordt geen rekening gehouden met schulden. Dat
betekent dat als er sprake is van schulden er een gedeelte van de beschikbare
bestedingsruimte voor aflossing gereserveerd zou moeten worden.
Alle begrotingen zijn maandbegrotingen waarbij de inkomsten en uitgaven zijn omgerekend naar gemiddelde maandbedragen. In de praktijk kunnen er flinke verschillen zijn
tussen de maanden van het jaar. Vakantiegeld wordt vaak eenmaal per jaar uitgekeerd,
maar wordt in deze rapportage omgerekend naar een maandelijks bedrag.
Hieronder wordt eerst ingegaan op de berekening van de inkomsten. De uitgaven vult
het Nibud in volgens de methode van het basispakket en het restpakket. De methodiek
wordt hieronder toegelicht.

13

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

2.2.2 Inkomsten
Bij de verschillende huishoudens zijn begrotingen gemaakt voor vier inkomensniveaus:
minimuminkomen (WWB/AOW-uitkering), 110 procent van het netto minimuminkomen,
120 procent en 150 procent van het netto minimuminkomen.
In deze rapportage wordt uitgegaan van het totaal besteedbaar maandinkomen . Dit
bestaat uit alle inkomsten van het huishouden, zoals netto salarissen, uitkeringen,
kortingen op de belasting, huurtoeslag, vakantiegeld en kinderbijslag. Er wordt vanuit
gegaan dat huishoudens gebruik maken van alle regelingen die op hen van toepassing
zijn met uitzondering van individuele bijzondere bijstand. In de praktijk komt het
regelmatig voor dat huishoudens geen gebruik maken van inkomensondersteunende
maatregelen.
In bijlage 3 staat aanvullende informatie over de gekozen uitgangspunten bij de
verschillende inkomensniveaus beschreven.
2.2.3 Basispakket
Het basispakket omvat alle uitgaven die als noodzakelijk kunnen worden beschouwd. In
het basispakket zijn kosten opgenomen die een huishouden moet maken voor wonen,
kleden, voeden, gezondheid, zekerheid (verzekeringen) en informatie (telefoon, internet
en tv). Het pakket wordt in overleg met anderen (bijvoorbeeld de Sociale Alliantie)
regelmatig aangepast. Vanaf 2006 maakt een computer met internetaansluiting deel uit
van het basispakket voor alle huishoudens. Sinds 2002 is een computer al onderdeel
van het basispakket voor gezinnen met kinderen vanaf 6 jaar. Voor iedere kostenpost is
een minimumprijs genomen. Zie bijlage 4 voor de samenstelling van het basispakket.
Naast de noodzakelijke uitgaven van het basispakket zijn er in individuele gevallen
moeilijk of niet-vermijdbare uitgaven. Dit zijn uitgaven die voor een bepaald persoon
onontkoombaar zijn. Voorbeelden hiervan zijn de afbetaling van een lening, hoge
energiekosten door slechte isolatie of dieetkosten. In de begrotingen is uitgegaan van
gemiddelde bestedingen van huishoudens, waarbij geen rekening is gehouden met
individuele situaties. Mochten zich dergelijke moeilijk of niet-vermijdbare uitgaven
voordoen, dan kan dit grote impact hebben op de bestedingsruimte van het betreffende
huishouden.
2.2.4 Restpakket
Het bedrag dat overblijft nadat alle uitgaven uit het basispakket zijn gedaan, is bestemd
voor vrije bestedingen. Alle vrije bestedingen vormen samen het restpakket.
Huishoudens zijn vrij om het restpakket zelf in te vullen. Het geld kan besteed worden
aan nieuwe uitgavenposten (vakantie of hobby) of aan extra uitgaven aan posten in het
basispakket (extra voeding of kleding).
Om meer inzicht te geven in de financiële situatie van verschillende inkomensgroe pen,
is in deze rapportage een specifiek restpakket opgesteld zonder uitgaven aan cultuur of

14

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

sport. Vervolgens is berekend wat de kosten van die combinaties zijn voor het
betreffende huishouden. In bijlage 4 staat het gekozen restpakket beschreven.
Het basis- en het restpakket verschilt per huishoudtype op een aantal punten. Een
alleenstaande staat immers voor andere uitgaven dan bijvoorbeeld een gezin met jonge
kinderen.
2.2.5 Uitgavensoorten
In alle begrotingen onderscheidt het Nibud drie soorten uitgaven:


Vaste lasten: dit zijn uitgaven die regelmatig terugkomen. Er ligt meestal een
contract aan ten grondslag. Voorbeelden zijn de huur, energiekosten en
verzekeringen.



Reserveringsuitgaven: dit zijn uitgaven die niet regelmatig voorkomen en
waarvan de hoogte vooraf niet precies bekend is. Er moet in principe een
bedrag voor gereserveerd worden. Voorbeelden hiervan zijn de kosten voor
inventaris en kleding.



Huishoudelijke uitgaven: dit zijn de steeds terugkerende uitgaven aan voeding,
reiniging, persoonlijke verzorging e.d.

2.2.6 Begrotingen
Volgens de methodiek die hierboven staat beschreven, worden de begrotingen
opgesteld op basis van het basispakket. Deze begrotingen staan in bijlage 1. Er resteert
dan een bedrag dat kan worden besteed aan een restpakket. De resultaten per
restpakket staan in bijlage 2. Deze resultaten geven weer wat de koopkracht is van dat
huishoudtype bij de verschillende inkomensniveaus, rekening houdend met de
landelijke en de lokale inkomensondersteunende regelingen.

2.3

Actieve kunstbeoefening

2.3.1 Disciplines
Er zijn verschillende indelingen te maken van actieve kunstbeoefening. Bij veel
instellingen wordt een vijfdeling gehanteerd, namelijk: muziek, dans, theater, beeldend
en schrijven. Een zesde discipline die vaker wordt genoemd is audiovisueel of nieuwe
media/multimedia. Deze indeling is bijvoorbeeld gebruikt in het Bevolkingsonderzoek
Sport en Cultuur 2005 door het W.J.H. Mulier Instituut (2006).
In het tijdsbestedingenonderzoek (TBO) en het aanvullend voorzieninge nonderzoek
(AVO), beide van het SCP, wordt een andere indeling gebruikt, namelijk:
schilderen/tekenen, boetseren/pottenbakken, zingen, bespelen van een
muziekinstrument, toneelspelen/musical/ballet, fotograferen/filmen.
15

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

In dit rapport wordt telkens uitgegaan van de eerste indeling in de vijf disciplines
muziek, dans, theater, beeldend en schrijven. Waar mogelijk wordt onderscheid
gemaakt naar individuele lessen en groepslessen.
2.3.2 Gemiddelde uitgaven aan actieve kunstbeoefening
Voor informatie over de gemiddelde uitgaven aan kunstbeoefening zijn in dit rapport
enkele tabellen opgenomen uit het Bevolkingsonderzoek Sport en Cultuur 2005 van het
W.J.H. Mulier Instituut uit oktober 2006. In dat onderzoek worden de uitgaven aan
cultuurdeelname gepresenteerd. Het gaat hierbij om de uitgaven aan de door de
respondent meest beoefende kunstzinnige activiteit.
Daarnaast wordt geput uit een inventarisatie van de gemiddelde cursustarieven van de
activiteiten die diverse Centra voor de Kunsten aanbieden. Deze is die eind 2008
uitgevoerd door Cultuurnetwerk Nederland en Kunstconnectie. Omdat er bij actieve
kunstbeoefening nog meer uitgaven zijn dan enkel het cursusgeld, zoals uitgaven aan
instrumenten, materialen en kleding, zijn deze bijkomende kosten er bij gesch at. Hoe dit
is gedaan wordt beschreven in hoofdstuk 4.

2.4

Tegemoetkomingen voor sociaal-culturele
activiteiten

Op landelijk niveau zijn inkomensondersteunende regelingen goed in kaart te brengen.
Op lokaal niveau wordt er door gemeenten veel gedaan om minima te ondersteunen,
echter deze regelingen variëren. Een deel van het lokale minimabeleid is meegenomen
in de berekeningen in dit rapport. Een daarvan is kwijtschelding van gemeentelijke
heffingen. Hiervoor is een gemiddelde genomen. Zowel wat betreft de
kwijtscheldingsnorm als de hoogte van de heffingen.
Gemeentelijk minimabeleid is kent vaak verschillende regelingen. Veel voorkomende
regelingen zijn:


Collectieve ziektekostenverzekering;



Een tegemoetkoming in de schoolkosten/peuterspeelzaal;



Individuele bijzondere bijstand;



Categoriale bijzondere bijstand voor ouderen, chronisch zieken en
gehandicapten;



Langdurigheidtoeslag;



Witgoedregeling;



Tegemoetkoming in de kosten van sociale participatie.

Vanzelfsprekend zijn deze regelingen belangrijk voor de besteedbare ruimte van
huishoudens. Vooral regelingen ter ondersteuning van sociale en culturele activiteiten
spelen bij de betaalbaarheid van actieve kunstbeoefening een belangrijke rol. Vaak gaat
16

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

het om een bepaald bedrag per persoon per jaar waar huishoudens tot een bepaalde
inkomensgrens, vaak 110 of 120 procent van het minimum, recht op heeft. Soms zijn de
regelingen speciaal gericht op minderjarige kinderen.
Over de regelingen van gemeenten ter ondersteuning van sociaal-culturele activiteiten
zijn geen precieze gemiddelde cijfers bekend. Zowel het aantal gemeenten dat een
dergelijke regeling heeft opgenomen in het minimabeleid als de uitvoering verschilt erg.
De vergoedingen variëren van enkele tientallen euro’s per jaar tot enkele honderden
euro’s. daarnaast variëren de activiteiten waarvoor de tegemoetkoming geldt en de
manier waarop er wordt verstrekt (kortingen, declaraties, tegemoetkomingen) . Bij de
interpretatie van de resultaten is van belang om te bedenken dat dergelijke regelingen
net het verschil kunnen maken of bepaalde vormen van kunstbeoefening wel of niet
betaalbaar zijn. In hoofdstuk 4 is een inschatting gemaakt van de
tegemoetkomingsregelingen bij enkele gemeenten.
Het huidige kabinet vindt het belangrijk om het aantal kinderen dat maa tschappelijk niet
meedoet om redenen van armoede te doen afnemen. Daartoe wordt in 2008 en 2009
jaarlijks 40 miljoen euro aan de algemene uitkering van het gemeentefonds toegevoegd.
Het doel is om te bereiken dat meer kinderen uit arme gezinnen kunnen deel nemen aan
sport, cultuur of andere activiteiten. Gemeenten die de maatschappelijke participatie
van deze doelgroep wil verbeteren kunnen een convenant sluiten met het ministerie van
Sociale Zaken. Veel gemeenten hebben inmiddels een convenant met het rijk gesloten.

17

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

18

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

3

Bestedingsruimte van huishoudens
3.1 Inleiding

In hoofdstuk 2 is de methode besproken die het Nibud hanteert om de bestedingsruimte
van huishoudens te bepalen. Er wordt hierbij onderscheid gemaakt in noodzakelijkheid
van uitgaven en een onderverdeling van uitgavenposten in hoofdcategorieën. De
gemiddelde bedragen zijn vastgesteld op basis van cijfermateriaal van onder andere het
CBS. Voor het inkomen wordt uitgegaan van het besteedbaar inkomen. Dat wil zeggen
de netto uitkering of het netto loon plus alle heffingskortingen, toeslagen en landelijke
tegemoetkomingen waar men recht op heeft.
Hieronder wordt per huishoudtype weergegeven wat de bestedingsruimte is nadat alle
noodzakelijke uitgaven zijn gedaan. Ook wordt gekeken naar de bestedingsruimte nadat
alle vrije bestedingen uit het samengestelde restpakket zijn gedaan. Het restpakket is
een voorbeeld van uitgaven waaraan wat meer keuzevrijheid aan ten grondslag ligt dan
aan de uitgaven uit het basispakket. Zie voor de specificatie van de uitgavenposten van
dit restpakket paragraaf 2.2.3.

3.2 Bestedingsruimte
In onderstaande tabel wordt de bestedingsruimte van de voorbeeldhuishoudens
weergegeven. Zowel nadat de noodzakelijke uitgaven uit het basispakket zijn gedaan
als na de uitgaven uit het restpakket. Er is onderscheid gemaakt naar inkomensniveau
en de hoogte van de woonlasten. Dit zijn de resultaten van de begrotingen voor elk
voorbeeldhuishouden (zie bijlage 1). De bestedingsruimte nadat ook de uitgaven uit het
restpakket zijn gedaan staat toegelicht in bijlage 2. Ter illustratie: een alleenstaande
jonger dan 65 jaar met een WWB-uitkering en een gemiddelde huur, houdt per maand
104 euro over nadat alle uitgaven uit het basispakket zijn gedaan en 4 euro als ook
rekening wordt gehouden met uitgaven uit het restpakket.
Uit de resultaten blijkt dat alleenstaande 65-plussers meer te besteden hebben dan 65minners. De AOW-uitkering is hoger dan de WWB-uitkering. Zowel bij een gemiddelde
als een bovengemiddelde huur, kunnen alle noodzakelijke uitgaven gedaan worden en
kan het restpakket volledig bekostigd worden.

19

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

Tabel 1a

Beschikbare ruimte na uitgaven aan basis- en restpakket bij
gemiddelde huur (euro’s per maand)

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

basispakket
Alleenstaande onder de 65 jaar;
Alleenstaande, 65 jaar of ouder;
Eenoudergezin met 1 kind van 8 jaar;
Eenoudergezin met 2 kinderen van 6 en 14 jaar;
Eenoudergezin met 3 kinderen van 10, 12 en 14 jaar;
Echtpaar jonger dan 65 jaar;
Echtpaar, 65 jaar of ouder;
Echtpaar met 1 kind van 8 jaar;
Echtpaar met 2 kinderen van 6 en 14 jaar;
Echtpaar met 3 kinderen van 10, 12 en 14 jaar.

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

Basispakket en restpakket
Alleenstaande onder de 65 jaar;
Alleenstaande, 65 jaar of ouder;
Eenoudergezin met 1 kind van 8 jaar;
Eenoudergezin met 2 kinderen van 6 en 14 jaar;
Eenoudergezin met 3 kinderen van 10, 12 en 14 jaar;
Echtpaar jonger dan 65 jaar;
Echtpaar, 65 jaar of ouder;
Echtpaar met 1 kind van 8 jaar;
Echtpaar met 2 kinderen van 6 en 14 jaar;
Echtpaar met 3 kinderen van 10, 12 en 14 jaar.

Bron: Nibud, 2008

20

Inkomen
100
104
242
385
338
264
176
329
169
129
26
Inkomen
100
4
139
302
200
99
56
207
44
-17
-148

110

120
168
308
587
540
466
284
422
279
239
136

110

150
205
370
640
592
519
291
433
307
266
164

120
4
97
443
337
236
97
248
88
27
-103

351
532
881
834
761
522
710
527
487
384

150
62
222
488
379
278
93
248
104
43
-87

165
370
724
604
503
306
505
306
245
115

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

Tabel 1b

Beschikbare ruimte na uitgaven aan basis- en restpakket bij
bovengemiddelde huur (euro’s per maand)
Inkomen

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

basispakket
Alleenstaande onder de 65 jaar;
Alleenstaande, 65 jaar of ouder;
Eenoudergezin met 1 kind van 8 jaar;
Eenoudergezin met 2 kinderen van 6 en 14 jaar;
Eenoudergezin met 3 kinderen van 10, 12 en 14 jaar;
Echtpaar jonger dan 65 jaar;
Echtpaar, 65 jaar of ouder;
Echtpaar met 1 kind van 8 jaar;
Echtpaar met 2 kinderen van 6 en 14 jaar;
Echtpaar met 3 kinderen van 10, 12 en 14 jaar.

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

Basispakket en restpakket
Alleenstaande onder de 65 jaar;
Alleenstaande, 65 jaar of ouder;
Eenoudergezin met 1 kind van 8 jaar;
Eenoudergezin met 2 kinderen van 6 en 14 jaar;
Eenoudergezin met 3 kinderen van 10, 12 en 14 jaar;
Echtpaar jonger dan 65 jaar;
Echtpaar, 65 jaar of ouder;
Echtpaar met 1 kind van 8 jaar;
Echtpaar met 2 kinderen van 6 en 14 jaar;
Echtpaar met 3 kinderen van 10, 12 en 14 jaar.

100

110
74
212
284
228
163
7
243
27
-13
-116

Inkomen
100
-26
109
201
90
-2
-113
121
-98
-159
-290

120
163
309
534
420
413
112
318
142
102
-1

110

150
175
340
539
424
418
158
365
189
148
46

120
-1
171
390
217
183
-74
144
-49
-110
-240

175
356
700
586
580
332
525
337
297
194

150
2
192
387
211
177
-35
185
-9
-70
-200

-11
194
543
356
322
116
320
116
55
-75

Bron: Nibud, 2008

Per huishoudtype zijn hieronder de belangrijkste uitkomsten beschreven.
3.2.1 Alleenstaanden
Bij alleenstaanden onder de 65 jaar met een bijstandsuitkering, zien we dat na invulling
van het basispakket nog 104 euro per maand resteert. Bij een inkom en van 110 procent
van het minimum is dat 168 euro, bij 120 procent 205 euro en bij 150 procent van het
minimum 351 euro per maand.
Bij een bovengemiddelde huur heeft men minder te besteden. Dit komt omdat de huur
boven de aftoppingsgrens voor de huurtoeslag valt en niet geheel gecompenseerd
wordt door de huurtoeslag. Daarbij komt dat de hoogte van de huur en huurtoeslag ook
doorwerkt in de berekening van de kwijtschelding van gemeentelijke heffingen. Hierdoor
kan het dus zo zijn dat bij een inkomensniveau van bijvoorbeeld 120 procent van het
minimum, men minder bestedingsruimte heeft dan bij 110 procent.
Het restpakket kan bij een gemiddelde huur voor een alleenstaande met elk inkomen
geheel bekostigd worden. Bij een hoge huur is dat alleen het geval bij een
inkomensniveau van 120 procent van het minimum. Bij 150 procent van het minimum is
dat niet mogelijk. Dit komt door de relatief hogere gemiddelde woonlasten die voor
alleenstaanden is doorberekend.
21

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

3.2.2 Paren zonder kinderen
Voor paren zonder kinderen en een laag inkomen zijn de kosten van de
bovengemiddelde huur te hoog voor alle noodzakelijke uitgaven en de uitgaven uit het
restpakket. Enkel bij een inkomen van 150 procent van het minimum, kunnen alle
uitgaven uit het restpakket gedaan worden.
De 65-plussers (paren en alleenstaanden) hebben voldoende bestedingsruimte om alle
noodzakelijke uitgaven te kunnen doen en het restpakket volledig te bekostigen.
3.2.3 Eenoudergezinnen
Ook de meeste eenoudergezinnen kunnen alle noodzakelijke uitgaven bekostigen
inclusief de bestedingen uit het restpakket. Uitzondering is het eenoudergezin met drie
kinderen van 10, 12 en 14 jaar. Zij kunnen met een bijstandsuitkering net niet het
volledige restpakket bekostigen. Hierbij speelt naast de omvang van het huishouden
ook de leeftijd van de kinderen een rol. De kosten van oudere kinderen drukken
zwaarder op de begroting. Voor een gezin waarvan alle drie de kinderen ouder dan 12
jaar zijn, geldt dat dit huishouden nog minder bestedingsruimte heeft.
3.2.4 Paren met kinderen
Paren met kinderen hebben minder bestedingsruimte dan vergelijkbare
eenoudergezinnen bij hetzelfde inkomen. Dit komt onder andere door heffingskortingen
waar eenoudergezinnen recht op hebben en paren niet en door de kosten die een extra
volwassene met zich meebrengt.
Alle paren met kinderen en een gemiddelde huur, kunnen alle noodzakelijke uitgaven
doen. Het restpakket is bij een gemiddelde huur voor paren met 1 kind volledig te
bekostigen. Bij paren met 2 kinderen alleen bij een inkomen boven het minimum. Paren
met 3 kinderen en een gemiddelde huur kunnen geen enkel restpakket helemaal
betalen.
Bij een bovengemiddelde huur kan het paar met 1 kind bij alle inkomensniveaus alle
noodzakelijke uitgaven doen. Paren met 2 kinderen pas vanaf een inkomen v an 110
procent van het minimum. Bij 3 kinderen is de bijstandsuitkering niet mee toereikend.
Een hoger inkomen wel. Bij een bovengemiddelde huur heeft het paar met 2 kinderen
en een bijstandsuitkering onvoldoende bestedingsruimte. Bij 3 kinderen geldt dit ook
voor een inkomen van 110 procent van het minimum.
3.2.5 Huishoudens onderling vergeleken
Als de bestedingsruimte van de voorbeeldhuishoudens met elkaar vergeleken wordt,
dan zien we dat alleenstaanden onder de 65 jaar en paren met kinderen het slecht ste af
zijn. Huishoudens van 65jaar en ouder hebben de meeste bestedingsruimte en
eenoudergezinnen hebben over het algemeen ook voldoende om de noodzakelijke
uitgaven te kunnen doen inclusief de bestedingen uit het restpakket. De leeftijd van de
22

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

kinderen speelt hierbij wel een rol: hoe ouder de kinderen zijn, hoe groter de kans dat
er bij een laag inkomen onvoldoende bestedingsruimte is.

23

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

24

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

4. Actieve kunstbeoefening
4.1

Inleiding

Met actieve kunstbeoefening worden in principe alle vormen van culturele act iviteiten
waarbij mensen zelf actief een rol spelen. Daarom valt bijvoorbeeld het bespelen van
een muziekinstrument wel onder het begrip actieve kunstbeoefening, terwijl het
bezoeken van een museum dat niet doet. Actieve kunstbeoefening is heel divers.
Mensen kunnen individueel iets doen of in een groep, geen lessen volgen of juist wel en
bij een Centrum voor de Kunsten of bij een particuliere docent. Kunstbeoefening wordt
vaak onderverdeeld in verschillende disciplines. In de volgende paragraaf wordt dit
verder toegelicht. Vervolgens wordt in paragraaf 4.2 gekeken naar de kosten van
kunstbeoefening. In paragraaf 4.3 wordt gekeken hoe deze kosten zich verhouden tot
overige uitgaven van huishoudens.

4.2

Kosten actieve kunstbeoefening

4.2.1 Bestaand cijfermateriaal
Gemiddeld genomen gaven huishoudens in 2004 133 euro per jaar uit aan muziek,
zang en toneel. Dit is 0,4 tot 0,6 procent van de totale bestedingen van het huishouden
afhankelijk van de samenstelling. Dit blijkt uit cijfermateriaal van het CBS over de
bestedingen van huishoudens (CBS, 2008). Daarnaast werd er gemiddeld genomen 98
euro uitgegeven aan muziek-, dans- en sportlessen. In deze uitgaven zijn niet de
uitgaven aan sportartikelen en de contributie aan sportverenigingen verwerkt. Cijfers
over de gemiddelde bestedingen aan muziekinstrumenten en de huur en reparatie
hiervan zijn niet gepubliceerd in het Budgetonderzoek van het CBS.
Gemiddeld gaven mensen die minstens 1 keer per maand aan kunstbeoefening
deelnamen 266 euro uit in 2005. Dit blijkt uit het Bevolkingsonderzoek Sport en Cultuur
2005 van het W.J.H. Mulier Instituut uit 2006. De resultaten zijn ook voor verschillende
bevolkingscategorieën uitgesplitst (zie bijlage 5). De gemiddelde uitgaven van
maandelijkse cultuurdeelnemers naar huishoudtype zijn weergegeven in onderstaande
tabel. Het gaat hierbij om de uitgaven per persoon aan de door die persoon meest
beoefende kunstzinnige activiteit.

25

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

Tabel 2

Uitgaven cultuurdeelname naar huishoudsamenstelling

Huishouden

Totale gemiddelde uitgaven in 2005 van
maandelijkse cultuurdeelnemers (in euro’s
per persoon)
per jaar

per maand

Alleenstaand

347

29

2 volwassenen: geen thuiswonende kinderen

251

21

2 volwassenen: wel thuiswonende kinderen

223

19

1 volwassene: thuiswonend kind

247

21

Anders

318

27

Totaal

266

22

Bron: WJH Mulier Instituut (2006)

Uit de tabel valt af te lezen dat alleenstaanden in 2005 gemiddeld 29 euro per maand
uitgaven aan cultuurdeelname. Respondenten uit meerpersoonshuishoudens gaven
gemiddeld genomen minder uit dan alleenstaanden.
Andere uitkomsten van dit onderzoek (W.J.H. Mulier, 2006) zijn dat hoger opgeleiden
meer uitgaven dan lager opgeleiden. Zie voor een uitgebreide tabel de tabel in bijlage 5.
Alleenstaanden met een laag inkomen gaven gemiddeld meer uit dan huishoudens met
een hoger inkomen en samenwonenden met een laag inkomen gaven gemiddeld
genomen minder uit dan huishoudens met een hoger inkomen.
De gemiddelde uitgaven aan cultuurdeelname van 266 euro per jaar ligt aanzienlijk
hoger dan de gemiddelde bestedingen aan muziek, zang en toneel (133 euro per jaar)
die blijken uit de cijfers van het CBS. Als ook de gemiddelde uitgaven aan muziek-,
dans- en sportlessen (98 euro per jaar) erbij betrokken worden, dan komen de
bedragen dichter bij elkaar in de buurt. Het is echter niet duidelijk hoeveel hiervan aan
muziek- en danslessen wordt uitgegeven en hoeveel aan sportlessen. Een ander
verschil zit hem in het waarnemingsniveau van de uitgaven. Die 266 euro per jaar geldt
voor mensen die elke maand actief aan cultuur deelnemen en het gaat om bedragen
per persoon. Het CBS heeft de gemiddelde bestedingen berekend van alle
huishoudens, dus ook diegenen die niet actief aan cultuur deelnemen. Ook gaat het om
uitgaven op huishoudniveau. Verder zijn zoals eerder opgemerkt er geen CBS cijfers
bekend over de gemiddelde bestedingen aan muziekinstrumenten en het onderhoud
ervan.
4.2.2 Recente inventarisatie tarieven lesuren
Recentelijk hebben Cultuurwerk Nederland en Kunstconnectie de tarieven van 25
Centra voor de Kunsten en Muziekscholen geïnventariseerd. In tabel 3 zijn de
resultaten af te lezen. Het gaat hierbij om een gemiddelde uurprijs per cursist. Het
gebruik van materialen en instrumenten is hierbij niet inbegrepen. De gemiddelde prijs
26

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

is omgerekend naar een bedrag per maand, waarbij rekening is gehouden met het
aantal weken dat een cursus wordt aangeboden (laatste kolom). Er is uitgegaan van 1
contactmoment per week. De berekening is als volgt: Stel een cursus kost 852 euro per
38 weken en de les duurt een half uur. De prijs per uur is dan 852 / 0,5 / 38 = 45 euro.
De prijs per maand is dan 45 * 0,5 * 38 = 855 / 12 = 71 euro. In de tabel hieronder is de
gemiddelde prijs per maand berekend voor alle aanbieders van een activiteit. Door de
grote variatie in tarieven, lesduur en contacttijd kan de prijs per maand afwijken van het
bedrag dat verkregen wordt door de gemiddelde uurprijs met het gemiddeld aantal
weken te vermenigvuldigen rekening houdend met de contacttijd.
Tabel 3

Inventarisatie tarieven standaardpakket cursussen onder 25 Centra
voor de Kunsten

Cursussen

piano <18 individueel
piano <18 groepsles
piano licht >18 individueel
piano licht >18 groepsles
saxofoon <18 individueel
saxofoon <18 groepsles
saxofoon >18 individueel
saxofoon >18 groepsles
gitaar < 18 individueel
gitaar < 18 groepsles
zang <18 individueel
zang < 18 groepsles
klassiek ballet kindercursus
beginners
klassiek ballet jongeren
gevorderden
flamenco / tango
hiphop / breakdance
portrettekenen beginners
aquarelleren gevorderden
tekenen/schilderen
kindercursus
beeldhouwen in hout (of
materiaal naar keuze
fotografie beginners
theater beginnerscursus
theatercircus gevorderden /
deelname aan
theatergroep/productie
deelname aan
jeugdtheaterschool/klas
schrijven

gemiddelde
prijs per uur

Gemiddelde maandelijkse uitgaven (in euro’s)
aantal
Gemiddeld
Gemiddelde
Prijs per
aanbieders aantal weken
contacttijd
maand*
(minuten)

33
17
48
24
33
17
45
23
32
16
34
15

16
20
20
17
16
20
20
17
15
20
10
16

36
36
33
26
36
36
33
26
34
36
21
24

28
40
32
37
28
40
32
37
26
42
18
37

45
31
60
41
45
31
56
41
44
28
45
26

6

17

23

38

16

7

13

17

32

21

8
7
5
5

12
14
13
13

14
20
14
15

33
37
77
75

18
21
30
30

4

13

13

49

15

5

13

14

77

30

6
5

13
12

10
14

77
42

21
17

6

12

14

57

23

5

11

15

53

20

7
7
4
38
17
Noot: * Op basis van 1 contactmoment per week. Gemiddelde van alle aanbieders. Hierdoor kan het bedrag
afwijken van de uurprijs * aantal weken * contacttijd in minuten.
Bron: Cultuurwerk Nederland/Kunstconnectie, nov.-dec. 2008, bewerking Nibud

Bij sommige activiteiten gaat het om korte cursussen van slechts enkele weken. Omdat
de kosten van de activiteiten zijn uitgesmeerd over het jaar, zijn vooral de kosten van
27

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

korte cursussen in werkelijkheid hoger dan dat ze hier zijn weergegeven. Immers , een
cursus die 10 weken duurt (ervan uitgaande dat het om tien aaneengesloten weken
gaat en elke week 1 uur duurt) en bijvoorbeeld in totaal 250 euro kost, kost ongeveer
100 euro per maand. Als we die kosten uitsmeren over het hele jaar komt dat op een
bedrag van 21 euro per maand. Dit speelt wellicht een belangrijke rol bij de perceptie
van mensen. Als de totale kosten ineens (vooraf) voldaan moeten worden, dan kan een
korte cursus wel eens meer kosten dan een langere cursus die in meerdere termijnen
kan worden voldaan.
Voor de verdere analyse zijn de cursussen uit tabel 2 als volgt ingedikt:


Jonger dan 18 jaar:
o
o

Muziekinstrument individueel (piano, saxofoon, gitaar)
Muziekinstrument groepsles (piano, saxofoon, gitaar)

o
o

Zang individueel
Zang groepsles

o

Overige activiteiten (klassiek ballet kindercursus kinderen, klassiek ballet
jongeren, tekenen/schilderen kindercursus, deelname aan jeugdtheater
school/klas)



18 jaar en ouder:
o Muziekinstrument individueel (piano, saxofoon)
o Muziekinstrument groepsles (piano, saxofoon)
o

Overige activiteiten (gevorderden flamenco/tango, hiphop/breakdance,
portrettekenen beginners, aquarelleren gevorderden, beeldhouwen in hout,
fotografie beginners, theater beginnerscursus, schrijven)

De overige activiteiten zijn zowel qua naamgeving als gemiddelde kosten op leeftijd
gegroepeerd.
4.2.3 Contacturen, duur cursus en groepsgrootte
Het aantal contacturen verschilt per activiteit en per Centrum (zie tabel 3 in bijlage 5).
Voor muzieklessen zijn de contacturen vaak lager dan voor de ove rige activiteiten. Ook
komt het vooral bij muzieklessen vaak voor dat cursisten een half uur of drie kwartier
per week les hebben in plaats 1 uur per week. Bij groepslessen zijn de contacturen
vaak hoger dan bij individuele lessen. Het aantal weken dat les sen worden aangeboden
varieert per activiteit en per Centrum. Muzieklessen lopen vaak meer weken dan een
aantal goedkopere activiteiten. Bij de keuze voor een activiteit speelt de duur van de
cursus waarschijnlijk een belangrijke rol. De gemiddelde groepsgrootte van de lessen is
niet meegenomen in de inventarisatie. Bij muziek- en zanglessen gaat het vaak om
kleinere groepen dan bij de andere disciplines.
4.2.4 Bijkomende kosten
Naast de kosten voor de contacturen, heeft de amateurkunstenaar ook te maken met
uitgaven aan materialen, kleding en instrumenten. Gemiddelde kosten hiervan zijn niet
meegenomen in de inventarisatie uit de voorgaande paragraaf. Wel zijn hierover cijfers
28

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

beschikbaar uit het onderzoek waar naar is verwezen in paragraaf 4.2.1. Hieruit blijkt
dat de uitgaven aan kleding, instrumenten en materialen erg uiteenlopen per
achtergrondkenmerk van het huishouden (zie ook tabel 5.1 in bijlage 5) en per
discipline en culturele activiteit (zie ook tabel 5.2 in bijlage 5). In vergelijking met de
contributie en het lesgeld zijn er ook grote verschillen in uitgaven aan kleding,
instrumenten en materialen. Die kunnen variëren van een achtste van de uitgaven aan
het lesgeld tot uitgaven die zes keer zo hoog zijn.
Gemiddeld genomen zijn de gemiddelde uitgaven aan contributie en lesgeld bij elkaar
ongeveer gelijk aan de uitgaven aan kleding, instrumenten en materialen. De jaarlijkse
uitgaven van maandelijkse deelnemers aan contributie en lesgeld bedraagt 139 euro
per jaar en aan kleding, instrumenten en materialen 127 euro. Als onderscheid wordt
gemaakt naar het organisatorische verband van de cultuurdeelname, dan zijn de
verhoudingen anders. Zie onderstaande tabel voor een overzicht.
Tabel 4

Gemiddelde jaarlijkse cultuuruitgaven naar organisatorisch ve rband

Gemiddelde uitgaven van maandelijkse cultuurdeelnemers in 2005 aan de door hun meest beoefende
kunstzinnige activiteit (in euro’s per persoon per jaar)
Organisatorisch verband
contributie,
kleding,
totaal
les/cursusgeld
instrumenten,
materialen
Vereniging
Centrum voor de Kunsten
Ongeorganiseerd

262
409
72

162
179
110

424
588
182

Totaal

139

127

266

Bron: W.J.H. Mulier Instituut, 2006

De verhouding tussen uitgaven aan contributie en lesgeld aan de ene kant en kleding,
instrumenten en materialen aan de andere kant is bij verenigingen 1:0,6, bij de Centra
voor de Kunsten 1:0,4 en in ongeorganiseerd verband 1:1,5. Als alleen naar de Centra
voor de Kunsten gekeken wordt, kan gesteld worden dat de kosten van kleding,
instrumenten en materialen iets minder dan de helft bedragen (44 procent) van de
uitgaven aan contributie en lesgeld. De verhouding tussen contributie en lesgeld en
kleding, instrumenten en materialen verschilt ook per culturele activiteit en discipline.
Deze verschillen zijn echter zo divers, dat het geen meerwaarde biedt om de
verhouding per discipline verder uit te splitsen.
Als gekeken wordt naar wat het voorgaande betekent voor de uitgaven aan actieve
kunstbeoefening voor de voorbeeldhuishoudens uit hoofdstuk 2, dan komen we tot het
volgende overzicht (tabel 5). Hierbij is rekening gehouden met
bovenstaande observaties over de uitgaven aan materialen en dergelijke. Dat wil
zeggen dat de totale kosten van kunstbeoefening zijn opgebouwd uit de uitgaven aan
cursusgeld en lesuren uit de inventarisatie uit paragraaf 4.2.2, opgehoogd met 44
procent.

29

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

Er is onderscheid gemaakt tussen twee situaties, namelijk voor het geval alle
gezinsleden gemiddelde uitgaven doen aan kunstbeoefening en voor het geval enkel de
kinderen dat doen.

30

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

Tabel 5

Uitgaven aan actieve kunstbeoefening, cursusgeld en bijkomende
kosten, voor de voorbeeldhuishoudens
Gemiddelde maandelijkse uitgaven (in euro’s)

Voorbeeldhuishoudens

muziekin
strument
individue
el

muziekin
strument
groepsles

84

59

33

84

59

33

148

103

65

38

25

33

212

146

130

76

51

33

276

189

196

114

76

33

167

119

67

167

119

67

231

162

65

38

25

67

295

205

130

76

51

67

359

248

196

114

76

67

64

43

65

38

25

128

87

130

76

51

192

130

196

114

76

64

43

65

38

25

128

87

130

76

51

192

130

196

114

76

zang <18
individue
el

zang <18
groepsles

overige
activiteite
n <18

overige
activiteite
n >18

Deelname door alle gezinsleden
Alleenstaande onder de 65 jaar
Alleenstaande, 65 jaar of ouder
Eenoudergezin met 1 kind van 8
jaar
Eenoudergezin met 2 kinderen van
6 en 14 jaar
Eenoudergezin met 3 kinderen van
10, 12 en 14 jaar
Echtpaar jonger dan 65 jaar
Echtpaar, 65 jaar of ouder
Echtpaar met 1 kind van 8 jaar
Echtpaar met 2 kinderen van 6 en
14 jaar
Echtpaar met 3 kinderen van 10, 12
en 14 jaar
Deelname door enkel de kinderen
Eenoudergezin met 1 kind van 8
jaar
Eenoudergezin met 2 kinderen van
6 en 14 jaar
Eenoudergezin met 3 kinderen van
10, 12 en 14 jaar
Echtpaar met 1 kind van 8 jaar
Echtpaar met 2 kinderen van 6 en
14 jaar
Echtpaar met 3 kinderen van 10, 12
en 14 jaar
bron: Nibud, 2008

Uit bovenstaande tabel valt af te lezen dat de kosten variëren van 25 euro per maand
voor het geval enkel 1 kind uit een gezin deelneemt aan goedkope activiteiten tot ruim
350 euro per maand als alle gezinsleden van paar met drie kinderen aan individuele
muzieklessen deelnemen. Er valt niet op te maken wat de kosten zijn van een
combinatie van verschillende activiteiten van verschillende gezinsleden. Zoals eerder
opgemerkt verschillen de activiteiten onderling nogal in contacttijd en duur van de
cursussen. Goedkopere cursussen zullen regelmatig maar enkele weken duren.
4.2.5 Gezinskorting
Sommige instellingen kennen het systeem van gezinskorting, waarbij elk volgend
gezinslid korting krijgt op het lesgeld of de contributie. In de inventarisatie onder de
Centra voor de Kunsten is bij enkele instellingen de gezinskorting vermeld. Deze
varieert tussen de 2,5 tot 15 procent. Bij sommige instellingen loopt het percentage op
31

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

bij elk volgend kind. In de inventarisatie is hier echter niet specifiek naar gevraagd,
zodat er geen volledig beeld is van de hoogte en voorwaarden van deze kortingsvorm.
4.2.6 Vergelijking cijfermateriaal
Uit het Bevolkingsonderzoek Sport en Cultuur 2006 van het W.J.H. Mulier Instituut
bleek dat de gemiddelde uitgaven aan cultuurdeelname 22 euro per maand bedr oegen
in 2005 (tabel 2). Er blijkt grote variatie te zitten in gemiddelde uitgaven als onderscheid
gemaakt wordt naar achtergrondkenmerken van de respondent, deelnamefrequentie en
organisatorisch verband (bijlage 5). Als enkel wordt gekeken naar de uitgaven van
maandelijkse kunstbeoefenaars aan de Centra voor de Kunsten die uit dit onderzoek
blijken, dan komt het gemiddelde uit op 49 euro per maand (tabel 4). De uitkomsten zijn
uitgaven per respondent, waarbij wel onderscheid is gemaakt naar diverse
persoonskenmerken en achtergrondkenmerken over het huishouden.
Uit de inventarisatie naar de tarieven voor cursussen onder 25 Centra voor de Kunsten
bleken de gemiddelde uitgaven aan actieve kunstbeoefening te variëren van 19 tot 81
euro per maand. Afhankelijk van het type. Muzieklessen zijn duurder dan in andere
vormen van kunstbeoefening. Individuele lessen zijn duurder dan lessen in
groepsverband. Rekening houdend met bijkomende kosten voor materialen, kleding en
instrumenten nemen deze kosten met ruim 40 procent toe.
De uitkomsten uit de inventarisatie onder de Centra voor de Kunsten verschillen dus
van de uitkomsten uit het eerdere onderzoek. Er zit ongeveer drie jaar tussen het
bevolkingsonderzoek en de inventarisatie. Het bevolkingsonderzoek zit methodologisch
degelijker in elkaar dan de inventarisatie. Men heeft hierbij een representatieve
steekproef getrokken, reminders gestuurd en weging toegepast. Uiteindelijk hebben
ruim 5 respondenten de uitgezette vragenlijst ingevuld.
De gemiddelde uitgaven die gemeten zijn in het bevolkingsonderzoek zeggen
daarentegen misschien niet alles als ook gekeken wordt naar de betaalbaarheid ervan.
Als er financiële drempels zijn voor deelname aan actieve kunstbeoefening, dan zitten
die in deze cijfers verwerkt. Dit is in mindere mate het geval bij de inventarisatie naar de
tarieven voor cursussen. Alhoewel het hierbij wel gaat om gesubsidieerde instellingen.
Daarom wordt verderop in dit rapport bij de betaalbaarheid van actieve kunstbeoefening
rekening gehouden met de resultaten uit beide bronnen.
In hoofdstuk 5 zal worden gekeken of er bij de voorbeeldhuishoudens voldoende
bestedingsruimte resteert om de gemiddelde uitgaven te kunnen doen. Allereerst op
basis van de gemiddelde uitgaven aan cultuurdeelname zoals die blijken uit het
Bevolkingsonderzoek Sport en Cultuur 2006 van het W.J.H. Mulier Instituut en
vervolgens uit de inventarisatie onder de Centra voor de Kunsten. Bij dit laatste gaat
het om de gemiddelde tarieven voor cursussen waarbij de geschatte bijkomende kosten
zijn opgeteld.

32

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

4.3

Kosten van sportbeoefening

Naast actieve kunstbeoefening is sportbeoefening iets wat misschien niet alle
huishoudens met een beperkt inkomen kunnen betalen. In relatie tot de
bestedingsruimte van huishoudens kan met informatie over gemiddelde uitgaven aan
sportbeoefening iets meer gezegd worden over de betaalbaarheid van sportbeoefening.
In onderstaande tabel staan de gemiddelde bestedingen van personen in particuliere
huishoudens aan sport weergegeven. Het gaat om bedragen per jaar, waarbij
verschillende onderdelen zijn opgesomd.
Tabel 6

Bestedingen aan sport van personen in particuliere huishoudens
(bedragen in euro’s per jaar)
2005

2006

216

225

Sport- en kampeerkleding

23

20

Sportschoeisel

19

16

Huur sportaccommodaties

29

26

Sportartikelen en –spellen

30

27

Contributies en lesgelden

99

95

Overige sport

17

41

Bestedingen per persoon
Waarvan

Bron: CBS (BO 2006).

Uit bovenstaande tabel valt af te lezen dat men volgens het CBS in 2006 gemiddeld 225
euro per jaar uitgaf aan sport. Dit komt neer op bijna 19 euro per maand als de uitgaven
gelijk verdeeld worden over alle maanden. Als dit wordt vergeleken met de gemiddelde
uitgaven van cultuurdeelnemers zoals bleek uit paragraaf 4.2.1, dan blijkt dat dit
ongeveer overeenkomt. Gemiddeld gaven cultuurdeelnemers 22 euro per maand uit
aan de meest beoefende activiteit. Als enkel gekeken werd naar de deelnemers van
activiteiten aan de Centra voor de Kunsten was dat 49 euro per maand. De gemiddelde
tarieven die bleken uit de inventarisatie van cursussen bij de Centra varieerden van 19
tot 81 euro per maand (inclusief bijkomende kosten).
Er is meer bekend over gemiddelde uitgaven aan sport dan gemiddelde uitgaven aan
actieve kunstbeoefening. Aangezien de focus van dit rapport ligt op kunstbeoefening,
zijn de kosten van sportbeoefening hier niet verder uitgediept.

33

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

4.4

Tegemoetkoming sociale en culturele participatie

In het kader van het armoedebeleid kennen veel gemeenten tegemoetkomingregelingen
voor sociale en culturele activiteiten. Deze regelingen zijn soms vooral gericht op
minderjarige schoolgaande kinderen. Soms wordt er onderscheid gemaakt tussen
jongeren tot en met 12 jaar en van 12 tot 16 of 18 jaar. Naast regelingen specifiek
gericht op sociale en culturele participatie zijn er wellicht nog andere mogelijkheden ter
inkomensondersteuning, die gemeenten bieden aan inwoners met een lager inkomen.
Hieronder wordt enkel ingegaan op de regelingen die specifiek gericht zijn op
ondersteuning van sociale en culturele activiteiten in de vorm van bedragen of
kortingen.
Voor deze tegemoetkomingen geldt meestal een inkomenstoets. De hoogte van het
inkomen waaronder huishoudens in aanmerking kunnen komen voor dergelijke
tegemoetkomingen varieert vaak van 110 tot 120 procent van het minimuminkomen.
Meestal wordt hierbij uitgegaan van het besteedbaar inkomen exclusief
heffingskortingen die men zelf dient aan te vragen en de diverse toeslagen. Het
inkomensbegrip dat de meeste gemeenten hanteren voor de vaststelling van
inkomensondersteuning sluit hierdoor aan bij het in dit rapport gehanteerde
inkomensbegrip.
In sommige gemeenten dienen huishoudens zelf de teg emoetkomingen en kortingen
aan te vragen. In andere gemeenten kan gebruik worden gemaakt van een stadspas die
korting geeft voor sociaal-culturele activiteiten. Eenmaal in het bezit van een dergelijke
pas, kan eenvoudig worden aangetoond dat men recht heef t op kortingen of
tegemoetkomingen. De hoogte van de kortingen op het lesgeld of contributie varieert
per instelling en per gemeente. In de inventarisatie onder de Centra voor de Kunsten
zijn een aantal percentages genoemd van 25 en 30 procent tot een bepa ald inkomen tot
50 en 75 procent voor jongeren tot 16 jaar.
Daarnaast varieert de hoogte van de tegemoetkoming per gemeente. De
tegemoetkoming is vaak persoonsgebonden en het verschilt per gemeente of het
bedrag tussen gezinsleden onderling overdraagbaar is. Ten slotte hanteren sommige
Centra kortingspercentages voor bepaalde groepen ongeacht het inkomen, zoals
ouderen en studenten. Ook wordt soms de huur van instrumenten en materialen tegen
een goedkoper tarief aangeboden.

34

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

Hieronder worden een aantal tegemoetkomingregelingen zoals die zijn waargenomen
bij enkele gemeenten opgesomd.


€ 150,- per kind per jaar (tot 120%);



€ 200,- voor het 1 kind, € 100,- voor elk volgend kind (t/m 110%);



50% korting op cursussen (t/m 110%; tussen 110 en 130% zijn de kosten € 11,34)



35 tot 50% korting op cursussen (t/m 120%, excl. vakantietoeslag, incl. toeslagen)



€ 75,- per persoon per jaar (t/m 112,5%, enkel gezinnen met kinderen)



€ 25,- per persoon per cursus (115-125%, € 5,- vanaf 18 jaar, daarboven € 10-€ 55)



€ 85,- per persoon (€ 169,- tot 18 jaar) per jaar (t/m 110%)



€ 100,- per kind per jaar (t/m 120%)

e

Uit bovenstaande opsomming valt op te maken dat de tegemoetkomingen variëren van
enkele tientjes tot een paar honderd euro per jaar. Ter illustratie: De gemiddelde
uitgaven aan actieve kunstbeoefening aan de Centra voor de Kunsten ligt voor een
eenoudergezin met 1 kind waarbij enkel het kind deelneemt aan activiteiten tussen de
25 en 65 euro per maand (zie tabel 5). Een willekeurig gekozen tegemoetkoming van
100 euro per jaar vertaald zich dan in een dekking van de kosten 13 tot 33 procent.
Ook komen kortingen op lesgeld voor tot 50 procent. Als rekening wordt gehouden met
de bijkomende kosten voor materialen en dergelijke (paragraaf 4.2.4) dan wordt
hiermee ongeveer een derde van de totale gemiddelde uitgaven aan actieve
kunstbeoefening in de vorm van cursussen bij de Centra voor de Kunsten vergoed.
Tegemoetkomingen voor sociale en culturele activiteiten vergoeden niet alleen de
kosten die gepaard gaan met kunstbeoefening. Ook andere kosten kunnen hiermee
(gedeeltelijk) vergoed worden, zoals het lidmaatschap van een bibliotheek of sportclub
en uitgaven aan kleding en materialen in verband met sporten.

35

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

4.5

Conclusie

In dit hoofdstuk is nader ingegaan op de kosten van cultuurdeelname en actieve
kunstbeoefening. Er is een inschatting gemaakt van deze kosten door uit te gaan van
de gemiddelde tarieven voor cursussen aan de Centra voor de Kunsten. Deze
gemiddelden zijn gebaseerd op een korte inventarisatie onder 25 instellingen. De
kosten zijn vergeleken met de gemiddelde uitgaven door kunstbeoefenaars die
gebleken zijn uit eerder onderzoek.
Sommige activiteiten zijn duurder dan andere. Muzieklessen zijn vaak het duurste.
Gelet op de lesduur, groepsgrootte en duur van de cursussen valt hier nog wat op af te
dingen: de lesduur van muzieklessen is vaak korter dan van overige activiteiten.
Bijvoorbeeld een half uur per week, terwijl sommige overige activiteiten wel een uur of
twee uur kunnen duren. Een cursus van muzieklessen duurt vaak 30 tot 38 weken per
jaar, terwijl enkele andere activiteiten misschien 10 of 15 weken duren. Dat betekent dat
muzieklessen misschien wel duurder zijn, maar dat men hier ook gedurende een groter
gedeelte van het jaar mee bezig is. Hier staat dan tegenover dat de lesduur in veel
gevallen wel minder is dan bij enkele overige activiteiten.
De uitgaven van cultuurdeelnemers die activiteiten beoefenen aan de Centra voor de
Kunsten liggen aanzienlijk hoger dan de uitgaven van deelnemers aan activiteiten bij
verenigingen of in ongeorganiseerd verband. Huishoudens zullen dus waarschijnlijk
eerder andere activiteiten kunnen betalen dan muzieklessen. Maar dit kunnen dan
misschien korter lopende cursussen zijn. Naast de kosten van de cursus zal voor veel
mensen ook de duur van de cursus bepalend zijn voor de keuze tot deelname. Daaro m
is ervoor gekozen voor de betaalbaarheid van actieve kunstbeoefening het onderscheid
te blijven maken in verschillende activiteiten.

36

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

5. Betaalbaarheid van actieve kunstbeoefening
5.1

Inleiding

In het vorige hoofdstuk is gekeken naar de gemiddelde uitgaven aan actieve
kunstbeoefening. Hierbij is de nadruk gelegd op de uitgaven van kunstbeoefenaars aan
de diverse Centra voor de Kunsten. In de volgende paragraaf wordt gekeken in
hoeverre de bestedingsruimte van de voorbeeldhuishoudens voldoende is om deze
uitgaven van te kunnen betalen. Hierbij wordt uitgegaan van de gemiddelde
bestedingsruimte zoals beschreven in hoofdstuk 3.
Vanzelfsprekend spelen de gemiddelde uitgaven aan cultuurdeelname en de
gemiddelde kosten van actieve kunstbeoefening een gro te rol in dit hoofdstuk. Bij de
bespreking van de gebruikte bronnen kwam al aan de orde dat het om bedragen gaat
die slechts een indicatie geven van de werkelijke gemiddelde uitgaven (zie 4.2.6). Ook
bij de tegemoetkomingen binnen gemeentelijk minimabeleid is dit het geval.
In de volgende paragraaf wordt eerst gekeken of er iets gezegd kan worden over de
betaalbaarheid van gemiddelde uitgaven aan cultuurdeelname op basis van het
beschikbare cijfermateriaal uit het Bevolkingsonderzoek Sport en Cultuur 2005 (W.J.H.
Mulier Instituut, 2006). Vervolgens worden de gemiddelde tarieven van cursussen aan
de Centra voor de Kunsten en bijkomende kosten voor instrumenten, materialen en
kleding naast de bestedingsruimte van de voorbeeldhuishoudens gelegd. Deze cijfers
bleken uit de inventarisatie onder 25 Centra voor de Kunsten. Daarna wordt dieper
ingegaan op de betaalbaarheid van de bedragen uit die inventarisatie. Hierbij wordt
onderscheid gemaakt tussen de betaalbaarheid nadat enkel noodzakelijk uitgaven zijn
gedaan en betaalbaarheid als ook rekening wordt gehouden met enkele overige
vaakvoorkomende uitgaven.

5.2

Betaalbaarheid van actieve kunstbeoefening

5.2.1 Betaalbaarheid en gemiddelde uitgaven aan cultuurdeelname
Uit het Bevolkingsonderzoek Sport en Cultuur 2006 van het W.J.H. Mulier Instituut
bleek dat in 2005 respondenten gemiddeld 266 euro per jaar uitgaven aan
cultuurdeelname (maandelijkse deelnemers; paragraaf 4.2.1). Het is moeilijk om op
basis van de indeling die gebruikt is in dat onderzoek de vertaalslag te maken naar wat
dat betekent voor de uitgaven aan cultuurdeelname van alle voorbeeldhuishoudens in
dit rapport. Het gaat namelijk om uitgaven per persoon en die in 2005 gedaan zijn. Er
kan echter wel een inschatting gemaakt worden van de betaalbaarhe id van de
gemiddelde uitgaven voor enkel alleenstaanden.

37

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

Uit dat onderzoek bleek dat als onderscheid wordt gemaakt naar huishoudtype,
alleenstaanden in 2005 gemiddeld 347 euro per jaar (29 euro per maand) uitgaven aan
cultuurdeelname (tabel 2, 4.2.1). Hoe verhoudt zich dat tot de bestedingsruimte van
alleenstaanden? In onderstaande tabel staat de bestedingsruimte van alleenstaande
voorbeeldhuishoudens weergegeven. Dit is een samenvatting van tabel 1a.
Tabel 7

Bestedingsruimte van alleenstaanden bij verschillende inkomens
(bedragen per maand)
Besteedbaar inkomen
100%

110%

120%

150%

Basispakket
1

Alleenstaande onder de 65 jaar;

104

168

205

351

2

Alleenstaande, 65 jaar of ouder;

242

308

370

532

1

Alleenstaande onder de 65 jaar;

4

4

62

165

2

Alleenstaande, 65 jaar of ouder;

139

97

222

370

restpakket

Bron: Nibud, 2008

Uit bovenstaande tabel blijkt dat alleenstaanden nadat de noodzakelijke uitgaven aan
het basispakket zijn gedaan voldoende bestedingsruimte hebben om 29 euro per
maand te kunnen betalen. Ook wanneer rekening wordt gehouden met inflatie zou het
geen probleem moeten zijn. Dit geldt voor zowel alleenstaanden jonger dan 65 jaar en
van 65 jaar en ouder.
Als rekening wordt gehouden met meer dan alleen de uitgaven uit het basispakket en
ook de uitgaven uit het restpakket worden meegenomen, is de situatie minder gunstig.
Alleenstaanden, jonger dan 65 jaar met een inkomen tot en met 110 procent houden
per maand 4 euro over. Dit is onvoldoende om 29 euro per maand voor
cultuurdeelname te kunnen betalen.
5.2.2 Betaalbaarheid van recent geïnventariseerde tarieven en bijkomende kosten
In paragraaf 3.2.4 is een inventarisatie van de gemiddelde tarieven van cursussen bij
de Centra voor de Kunsten en bijkomende kosten aan bod gekomen. In figuur 1
hieronder zijn deze kosten uitgezet tegen het huishoudtype, waarbij is uitgegaan van
een gemiddelde huur.
Voor elk huishouden staat aangegeven vanaf welk inkomensniveau (100 -150%) een
groep activiteiten nog betaalbaar is. Hierbij wordt o nderscheid gemaakt tussen
bestedingsruimte nadat alle noodzakelijke uitgaven zijn gedaan (basispakket) en nadat
ook de uitgaven uit het restpakket zijn gedaan. Tevens wordt de situatie met een
gemiddelde huur onderscheiden (figuur 1) en een bovengemiddelde huur van 1½ keer
het gemiddelde (figuur 2).
38

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

1 Alleenstaande onder de 65 jaar;
2 Alleenstaande, 65 jaar of ouder;
3 Eenoudergezin met 1 kind van 8 jaar;
4 Eenoudergezin met 2 kinderen van 6 en 14 jaar;
5 Eenoudergezin met 3 kinderen van 10, 12 en 14 jaar;
6 Echtpaar jonger dan 65 jaar;
7 Echtpaar, 65 jaar of ouder;
8 Echtpaar met 1 kind van 8 jaar;
9 Echtpaar met 2 kinderen van 6 en 14 jaar;
10 Echtpaar met 3 kinderen van 10, 12 en 14 jaar.

basispakket - gemiddelde huur
100
100
100
100
100
100
100
100
110
100
100
100
100
100
110
100
150
110
150
150

1 Alleenstaande onder de 65 jaar;
2 Alleenstaande, 65 jaar of ouder;
3 Eenoudergezin met 1 kind van 8 jaar;
4 Eenoudergezin met 2 kinderen van 6 en 14 jaar;
5 Eenoudergezin met 3 kinderen van 10, 12 en 14 jaar;
6 Echtpaar jonger dan 65 jaar;
7 Echtpaar, 65 jaar of ouder;
8 Echtpaar met 1 kind van 8 jaar;
9 Echtpaar met 2 kinderen van 6 en 14 jaar;
10 Echtpaar met 3 kinderen van 10, 12 en 14 jaar.

restpakket - gemiddelde huur
150
120
100
100
100
100
110
100
120
110
150
150
100
100
150
150
>150
150
>150
>150

18
tiv
ite

ite
n

>

18
<
ac
ov
er

ig
e

ac
ig
e

<
za
ng

ov
er

<
za
ng

18

18

gr
oe

tiv
ite

ps
l

ite
n

es

in
di
vi
du
ee

l

gr
oe
ps
le
s
en
t

ru
m
in
st
ie
k
uz
m

m

uz

ie
k

in
st

ru
m

en
t

in
di
vi
du
ee
l

Figuur 1. Betaalbaarheid actieve kunstbeoefening door alle gezinsleden (gemiddelde huur)*

100
100
100

100
100
100

100
100
100

100
110
150

100
100
110

100
100
110

100
100
110

100
100
110

100
100
100

110
150
>150

100
150
150

100
150
150

100
100
100
100
100
100
100
100
100
110

120
100
100
100
100
110
100
110
150
150

* noot: Onder actieve kunstbeoefening worden cursussen bij CcvK + bijkomende kosten verstaan
Bron: Nibud, 2008

Uit de figuur valt bijvoorbeeld af te lezen dat een eenoudergezin met 3 kinderen met
een gemiddelde huur vanaf 110 procent van het minimuminkomen (110% van WWBuitkering) zich individuele muzieklessen voor elke persoon in het huishouden kan
veroorloven. Alle andere activiteiten zijn voor dit huishouden vanaf een
minimuminkomen betaalbaar.

39

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

18

18

<

>
ite
n

ac

tiv
ite
ig
e

ac
ov
er

ig
e
ov
er

tiv
ite

es
ps
l
gr
oe

<
za
ng

18

<
za
ng

ite
n

le
s
18

in
di
vi
du
ee
l

gr
oe
ps
en
t

ru
m
in
st
uz
m

ie
k

uz
m

ov
er

ie
k

ig
e

ac

in
st

ru
m

tiv
ite

en
t

ite
n

>

18

in
di
vi
du
ee
l

Figuur 2. Betaalbaarheid actieve kunstbeoefening door alle gezinsleden (bovengemiddelde huur)*

1 Alleenstaande onder de 65 jaar;
2 Alleenstaande, 65 jaar of ouder;
3 Eenoudergezin met 1 kind van 8 jaar;
4 Eenoudergezin met 2 kinderen van 6 en 14 jaar;
5 Eenoudergezin met 3 kinderen van 10, 12 en 14 jaar;
6 Echtpaar jonger dan 65 jaar;
7 Echtpaar, 65 jaar of ouder;
8 Echtpaar met 1 kind van 8 jaar;
9 Echtpaar met 2 kinderen van 6 en 14 jaar;
10 Echtpaar met 3 kinderen van 10, 12 en 14 jaar.

basispakket - bovengemiddelde huur
110
100
100
100
100
100
100
100
110
110
150
120
100
100
150
120
150
150
>150
>150

100
100
110

100
100
100

100
100
100

110
120
>150

110
110
150

100
110
150

100
100
100
100
100
110
100
110
110
150

1 Alleenstaande onder de 65 jaar;
2 Alleenstaande, 65 jaar of ouder;
3 Eenoudergezin met 1 kind van 8 jaar;
4 Eenoudergezin met 2 kinderen van 6 en 14 jaar;
5 Eenoudergezin met 3 kinderen van 10, 12 en 14 jaar;
6 Echtpaar jonger dan 65 jaar;
7 Echtpaar, 65 jaar of ouder;
8 Echtpaar met 1 kind van 8 jaar;
9 Echtpaar met 2 kinderen van 6 en 14 jaar;
10 Echtpaar met 3 kinderen van 10, 12 en 14 jaar.

restpakket - bovengemiddelde huur
>150
>150
100
100
100
100
110
110
150
150
>150
>150
120
100
>150
>150
>150
>150
>150
>150

120
100
100
110
150
150
100
150
>150
>150

120
100
100
100
110
150
100
150
>150
>150

120
100
100
100
110
150
100
150
150
>150

>150
100
100
100
110
150
100
150
>150
>150

* noot: Onder actieve kunstbeoefening worden cursussen bij CcvK + bijkomende kosten verstaan
Bron: Nibud, 2008

Voor een alleenstaande jonger dan 65 jaar met een bovengemiddelde huur (figuur 2)
zijn individuele muzieklessen betaalbaar vanaf een inkomen van 110 procent van het
minimum. Als ook rekening wordt gehouden met de uitgaven uit het restpakket, dan zijn
individuele muzieklessen betaalbaar bij een inkomen van 150 procent van het minimum
(figuur 1) of daarboven in geval van een bovengemiddelde huur (figuur 2).
5.2.3 Na uitgaven uit het basispakket
Uit bovenstaande figuren valt op te maken dat alleenstaanden met een gemiddelde
huur alle activiteiten vanaf een minimuminkomen kunnen betalen.
Eenoudergezinnen met 1 of 2 kinderen kunnen ook alle activiteiten bekostigen. Bij 3
kinderen kunnen individuele muzieklessen vanaf 110 procent worden bekostigd. Alle
andere activiteiten in alle inkomenssituaties.
Paren zonder kinderen kunnen in alle gevallen alle activiteiten betalen.
Paren met 1 kind kunnen bijna alle activiteiten bekostigen. Enkel individuele
muzieklessen kunnen vanaf een inkomen vanaf 110 procent worden bekostigd. Bij 2
kinderen kunnen vanaf een inkomen van 150 procent van het minimum individuele
muzieklessen worden betaald. Muzieklessen in groepsverband en individuel e
zanglessen vanaf 110 procent. Goedkopere activiteiten vanaf 100 procent. Bij paren
40

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

met 3 kinderen kunnen vanaf het minimum geen enkele activiteit betalen. De duurdere
activiteiten vanaf een inkomen van 150 procent van het minimum en goedkopere
activiteiten vanaf 110 procent.
Bij een bovengemiddelde huur zien we volledige betaalbaarheid van actieve
kunstbeoefening bij 65-plussers, bij eenoudergezinnen met 1 of 2 kinderen. De
duurdere activiteiten zijn voor paren met kinderen betaalbaar vanaf een inkomen v anaf
150 procent van het minimum en daarboven.
5.2.4 Na uitgaven uit het restpakket
Hierboven is enkel rekening gehouden met de uitgaven uit het basispakket. Als ook
rekening wordt gehouden met de uitgaven uit het restpakket, dan zien we het volgende:
Bij een gemiddelde huur zijn alle activiteiten betaalbaar vanaf een minimuminkomen
voor alleenstaande 65-plussers, paren van 65 jaar en ouder (individuele muzieklessen
vanaf 110 procent). En ook voor eenoudergezinnen met 1 of 2 kinderen (bij 2 kinderen
individuele muzieklessen vanaf 110 procent).
Voor alleenstaanden en paren jonger dan 65 jaar, eenoudergezinnen met 3 kinderen
en paren met 1 kind zijn de duurdere activiteiten betaalbaar vanaf 150 procent of
daarboven. De goedkopere activiteiten vanaf 110 procent. Paren met 2 of 3 kinderen
kunnen bijna geen enkele activiteit betalen, sommige vanaf 150 procent. Bij een
bovengemiddelde huur zien we vanzelfsprekend vaker percentages vanaf 150 procent
of daarboven.
5.2.5 Als enkel de kinderen deelnemen
In de onderstaande figuren 3 en 4 is dezelfde exercitie gedaan als hierboven , maar dan
in het geval alleen de kinderen deelnemen aan de activiteiten die worden aangeboden
door de Centra voor de Kunsten.

41

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

le
s

<
tiv
ite

ps
l

ac

gr
oe
ov
er

za
ng

<

ig
e

18

18
<
za
ng

ite
n

es

in
di
vi
du
ee

l

18

ps
gr
oe
en
t

ru
m
in
st
ie
k
uz
m

m

uz

ie
k

in
st

ru
m

en
t

in
di
vi
du
ee

l

Figuur 3. Betaalbaarheid actieve kunstbeoefening door enkel de kinderen (gemiddelde huur)*

3 Eenoudergezin met 1 kind van 8 jaar;
4 Eenoudergezin met 2 kinderen van 6 en 14 jaar;
5 Eenoudergezin met 3 kinderen van 10, 12 en 14 jaar;
8 Echtpaar met 1 kind van 8 jaar;
9 Echtpaar met 2 kinderen van 6 en 14 jaar;
10 Echtpaar met 3 kinderen van 10, 12 en 14 jaar.

basispakket - gemiddelde huur
100
100
100
100
100
100
100
100
100
100
150
110

100
100
100
100
110
150

100
100
100
100
100
110

100
100
100
100
100
110

3 Eenoudergezin met 1 kind van 8 jaar;
4 Eenoudergezin met 2 kinderen van 6 en 14 jaar;
5 Eenoudergezin met 3 kinderen van 10, 12 en 14 jaar;
8 Echtpaar met 1 kind van 8 jaar;
9 Echtpaar met 2 kinderen van 6 en 14 jaar;
10 Echtpaar met 3 kinderen van 10, 12 en 14 jaar.

restpakket - gemiddelde huur
100
100
100
100
110
110
110
100
150
150
>150
>150

100
100
110
110
150
>150

100
100
110
100
150
150

100
100
100
100
150
150

* noot: Onder actieve kunstbeoefening worden cursussen bij CcvK + bijkomende kosten verstaan
Bron: Nibud, 2008

Uit bovenstaande figuur valt af te lezen dat eenoudergezinnen met een gemiddelde
huur, nadat de uitgaven uit het basispakket zijn gedaan, voldoende bestedingsruimte
hebben om de kosten van actieve kunstbeoefening te kunnen doen vanaf een
minimuminkomen (100%; WWB-uitkering).

le
s

<
ite
n
ac
tiv
ite

ps
l
gr
oe
ov
er

za
ng

ig
e

<
18

18
<
za
ng

es

in
di
vi
du
ee

l

18

ps
gr
oe
en
t

ru
m
in
st
ie
k
m
uz

m
uz

ie
k

in
st

ru
m

en
t

in
di
vi
du
ee
l

Figuur 4. Betaalbaarheid actieve kunstbeoefening door enkel de kinderen (bovengemiddelde huur)*

3 Eenoudergezin met 1 kind van 8 jaar;
4 Eenoudergezin met 2 kinderen van 6 en 14 jaar;
5 Eenoudergezin met 3 kinderen van 10, 12 en 14 jaar;
8 Echtpaar met 1 kind van 8 jaar;
9 Echtpaar met 2 kinderen van 6 en 14 jaar;
10 Echtpaar met 3 kinderen van 10, 12 en 14 jaar.

basispakket - bovengemiddelde huur
100
100
100
100
110
100
110
110
120
110
150
150

100
100
110
110
120
>150

100
100
100
110
110
150

100
100
100
100
110
150

3 Eenoudergezin met 1 kind van 8 jaar;
4 Eenoudergezin met 2 kinderen van 6 en 14 jaar;
5 Eenoudergezin met 3 kinderen van 10, 12 en 14 jaar;
8 Echtpaar met 1 kind van 8 jaar;
9 Echtpaar met 2 kinderen van 6 en 14 jaar;
10 Echtpaar met 3 kinderen van 10, 12 en 14 jaar.

restpakket - bovengemiddelde huur
100
100
110
100
150
110
150
150
>150
>150
>150
>150

100
110
150
150
>150
>150

100
100
110
150
>150
>150

100
100
110
150
150
>150

* noot: Onder actieve kunstbeoefening worden cursussen bij CcvK + bijkomende kosten verstaan
Bron: Nibud, 2008

42

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

Bij een gemiddelde huur kunnen alle kinderen in eenoudergezinnen alle activiteiten
betalen. Bij een bovengemiddelde huur is het voor grotere eenoudergezinnen met een
minimuminkomen niet mogelijk om de duurdere activiteiten te kunnen betalen. Dit kan
wel vanaf een inkomen van 110 procent van het minimum.
Als ook rekening wordt gehouden met de uitgaven uit het restpakket dan kunnen
eenoudergezinnen met een gemiddelde huur en met 1 of 2 kinderen alle activiteiten
bekostigen. Bij 3 kinderen kunnen de meeste activiteiten vanaf een inkomen van 110
procent van het minimum betaald worden. Bij een bovengemiddelde huur kunnen de
grotere eenoudergezinnen de duurdere activiteiten pas betalen vanaf een inkomen van
150 procent van het minimum.
5.2.6 Lokale tegemoetkomingen
Het blijkt dat als gekeken wordt naar de cursustarieven van activiteiten aan de C entra
voor de Kunsten en eventuele bijkomende kosten niet alle activiteiten betaalbaar zijn
voor alle voorbeeldhuishoudens bij alle inkomensniveaus. Lokale
inkomensondersteuning lijkt dus noodzakelijk als men sociale en culturele participatie
wil bevorderen. Zoals is besproken in het vorige hoofdstuk, kennen veel gemeenten in
hun minimabeleid tegemoetkomingsregelingen ter bevordering van sociale en culturele
activiteiten. Veel gebruikte middelen zijn het toekennen van bedragen of het verlenen
van kortingen voor cursussen.
Een voorbeeld van het effect van een korting van 50 procent op de tarieven van
cursussen voor huishoudens met een inkomen tot en met 120 procent van het minimum
staat in onderstaande figuur. Hierbij is de uitgangssituatie een gemiddelde huur en dat
alle gezinsleden aan de betreffende activiteit deelnemen. De korting geldt ook voor alle
gezinsleden. Bij gemeenten komt ook een combinatie van kortingen én
tegemoetkomingen voor. In onderstaande figuur is enkel het effect van een korting van
50 procent op het cursusgeld weergegeven. Niet van eventueel bijkomende
tegemoetkomingen.

43

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

Betaalbaarheid actieve kunstbeoefening door alle gezinsleden (gemiddelde huur)*

1 Alleenstaande onder de 65 jaar;
2 Alleenstaande, 65 jaar of ouder;
3 Eenoudergezin met 1 kind van 8 jaar;
4 Eenoudergezin met 2 kinderen van 6 en 14 jaar;
5 Eenoudergezin met 3 kinderen van 10, 12 en 14 jaar;
6 Echtpaar jonger dan 65 jaar;
7 Echtpaar, 65 jaar of ouder;
8 Echtpaar met 1 kind van 8 jaar;
9 Echtpaar met 2 kinderen van 6 en 14 jaar;
10 Echtpaar met 3 kinderen van 10, 12 en 14 jaar.

basispakket - gemiddelde huur
100
100
100
100
100
100
100
100
100
100
100
100
100
100
100
100
110
110
150
120

1 Alleenstaande onder de 65 jaar;
2 Alleenstaande, 65 jaar of ouder;
3 Eenoudergezin met 1 kind van 8 jaar;
4 Eenoudergezin met 2 kinderen van 6 en 14 jaar;
5 Eenoudergezin met 3 kinderen van 10, 12 en 14 jaar;
6 Echtpaar jonger dan 65 jaar;
7 Echtpaar, 65 jaar of ouder;
8 Echtpaar met 1 kind van 8 jaar;
9 Echtpaar met 2 kinderen van 6 en 14 jaar;
10 Echtpaar met 3 kinderen van 10, 12 en 14 jaar.

restpakket - gemiddelde huur
120
120
100
100
100
100
100
100
110
110
150
110
100
100
150
150
>150
150
>150
>150

tiv
ite

ite
n

>

18
ac
ig
e
ov
er

ig
e
ov
er

<
za
ng

18

ac

gr
oe

tiv
ite

ps
l

ite
n

es

<

l
in
di
vi
du
ee
18

<
za
ng

18

le
s
ps
gr
oe
en
t

ru
m
in
st
ie
k
uz
m

m

uz

ie
k

in
st

ru
m

en
t

in
di
vi
du
ee

l

Figuur 5

100
100
100

100
100
100

100
100
100

100
100
110

100
100
110

100
100
110

100
100
110

100
100
100

100
100
100

100
150
>150

100
150
150

100
120
150

100
100
100
100
100
100
100
100
100
110

120
100
100
100
100
100
100
100
150
150

* noot: Onder actieve kunstbeoefening worden cursussen bij CcvK + bijkomende kosten verstaan
Bron: Nibud, 2008

Als we deze figuur naast figuur 1 leggen, dan zien we een duidelijk verschil: Nadat alle
uitgaven uit het basispakket zijn gedaan kunnen bijna alle huishoudens alle activiteiten
betalen vanaf het minimuminkomen. Enkel voor paren met meerdere kinderen is het
minimuminkomen hiervoor onvoldoende.
In combinatie met de uitgaven uit het restpakket kunnen nog steeds niet alle
huishoudens vanaf een minimuminkomen bekostigd worden. Dit geldt vooral voor paren
met kinderen, eenoudergezinnen met meerdere kinderen en alleenstaanden jonger dan
65 jaar .

5.4

Betaalbaarheid van sportbeoefening

Tegemoetkomingen die gelden voor cultuurdeelname, zijn vaak ook van toepassing op
sportbeoefening. Daarom kunnen de resultaten voor wat betreft de betaalbaarheid van
kunstbeoefening uit de vorige paragrafen ook worden doorgetrokken voor sport.
Uit het vorige hoofdstuk bleek dat de gemiddelde uitgaven aan sportbeoefening
ongeveer overeenkwam met de gemiddelde uitgaven aan cultuurde elname. De

44

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

resultaten uit de voorgaande paragrafen lijken daarmee ook te gelden voor
sportbeoefening.
Aangezien voor een aantal voorbeeldhuishoudens met een beperkt inkomen niet
mogelijk is om zonder ondersteuning de kosten van actieve kunstbeoefening of de
kosten van sportbeoefening te kunnen betalen, lijkt gelijktijdige deelname aan sport- en
actieve kunstbeoefening voor veel huishoudens met een laag inkomen niet mogelijk
zonder inkomensondersteuning.

5.5

Conclusie

Uit het voorgaande is gebleken dat in bepaalde situaties niet alle mogelijke activiteiten
op het gebied van actieve kunstbeoefening bekostigd kunnen worden. Met name de
duurdere activiteiten (muzieklessen) kunnen niet betaald worden door huishoudens met
een minimum inkomen. Als rekening wordt gehouden met de uitgaven uit het
restpakket, dan is de bestedingsruimte van huishouden met een inkomen boven het
minimum ook onvoldoende.
Dat betekent dat er een keuze moet worden gemaakt tussen deelname aan activiteiten
op het gebied van kunstbeoefening of andere zaken, zoals recreatie, lidmaatschap van
een bibliotheek, abonnementen of sporten. Vooral wat betreft dat laatste is een vaak
voorkomende afweging of men sport of actief deelneemt aan kunstbeoefening. De
gemiddelde uitgaven aan sportbeoefening vallen ongeveer in dezelfde orde van grootte
als de uitgaven aan actieve kunstbeoefening (de kosten van activiteiten bij de Centra
voor de Kunsten zijn vaak iets hoger).
Bij de interpretatie van deze uitkomsten dient wel rekening gehouden te worden met d e
manier waarop de gemiddelde kosten van actieve kunstbeoefening in kaart zijn
gebracht. Hierbij is uitgegaan van een beperkte inventarisatie van de tarieven van
cursussen aan de Centra voor de Kunsten. Zoals we hebben gezien, liggen de uitgaven
van cultuurdeelnemers van activiteiten bij de Centra gemiddeld genomen hoger dan bij
deelnemers aan activiteiten bij verenigingen en in ongeorganiseerd verband. Als de
cursussen aan de Centra voor de Kunsten moeilijk betaalbaar zijn, kunnen cursussen in
verenigingsverband dit wel zijn. Gemiddeld genomen zijn ook de uitgaven aan
cultuurdeelname waarbij geen onderscheid is gemaakt naar organisatorisch verband
niet altijd betaalbaar voor de alleenstaande voorbeeldhuishoudens. Dit geldt vooral in
een situatie met hogere woonlasten en/of nadat de uitgaven uit het restpakket zijn
gedaan.
Verder betekent de grote variatie in tegemoetkomingsregelingen van gemeenten en de
uitwerking van het minimabeleid dat het moeilijk is om het effect hiervan te meten.
Ten slotte wordt bij het onderscheid tussen verschillende activiteiten geen rekening
gehouden met de duur van de cursussen: goedkopere activiteiten kunnen wellicht korter

45

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

duren dan duurdere activiteiten. Er is dus niet inzichtelijk gemaakt of meerdere
kortlopende cursussen per jaar betaalbaar zijn.

46

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

6. Samenvatting
Het Ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschap (OCW) heeft het Nibud gevraagd
om de betaalbaarheid van actieve kunstbeoefening voor huishoudens met een laag
inkomen inzichtelijk te maken. In dit rapport is dat gebeurd door voor een aantal
voorbeeldhuishoudens de bestedingsruimte te berekenen en deze vervolgens te
confronteren met de kosten van actieve kunstbeoefening en in het bijzonder de kosten
van cursussen aan de Centra voor de Kunsten. Verder is een insch atting gemaakt van
de mogelijkheden die gemeenten hebben ter ondersteuning van sociale en culturele
activiteiten en de effecten hiervan.
Hieronder staan de belangrijkste bevindingen uit het rapport samengevat.
Bestedingsruimte
Voor de vaststelling van de bestedingsruimte van huishoudens is gekeken naar een
aantal voorbeeldhuishoudens. Voor elk van die voorbeeldhuishoudens is een overzicht
gegeven van de noodzakelijke uitgaven bij verschillende inkomens (100, 110, 120 en
150 procent van het minimum). Ook is gekeken naar situaties waarin deze
voorbeeldhuishoudens bovengemiddelde woonlasten hebben.
Hieruit blijkt dat sommige huishoudens meer te besteden hebben dan andere
huishoudens bij hetzelfde (beperkte) inkomen. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door
de hoogte van de uitkeringen, heffingskortingen en toeslagen. Maar ook door
verschillende noodzakelijke uitgaven waar verschillende huishoudens mee
geconfronteerd worden. De noodzakelijke uitgaven worden door het Nibud aangeduid
als een basispakket aan uitgaven.
Naast noodzakelijke uitgaven hebben huishoudens ook andere uitgaven waarbij men
meer keuzevrijheid heeft. Deze vrije bestedingen zijn hier gepresenteerd in een pakket
aan voorbeelduitgaven (restpakket). Dit (sobere) pakket is niet voor alle huishoudens
met een beperkt inkomen betaalbaar. Voornamelijk paren met kinderen en
alleenstaanden jonger dan 65 jaar hebben met een beperkt inkomen al snel te weinig
financiële ruimte om alle uitgaven te kunnen doen. Ouderen en eenoudergezinnen
hebben meer bestedingsruimte.
Bij de vergelijking van de bestedingsruimte van de verschillende voorbeeldhuishoudens
in dit rapport moet nog wel rekening gehouden worden met de aantallen huishoudens
met een laag inkomen. Als het gaat om huishoudens met een laag inkomen zijn d it
merendeels eenoudergezinnen en alleenstaanden.

47

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

Kosten van actieve kunstbeoefening
Voor de kosten van actieve kunstbeoefening is in dit rapport gekeken naar de resultaten
van het Bevolkingsonderzoek Sport en Cultuur 2006 van het W.J.H. Mulier Instituut. In
dit onderzoek zijn de gemiddelde uitgaven aan cultuurdeelname gepubliceerd. Het gaat
hierbij om de uitgaven aan de uitoefening van de meest beoefende activiteit per
cultuurdeelnemer.
Naast de uitgaven aan cultuurdeelname waren we ook geïnteresseerd in de tarieven
van cursussen en lessen. Daarom is gebruik gemaakt van de resultaten van een
inventarisatie van de tarieven van cursussen van diverse activiteiten van 25 Centra voor
de Kunsten. Om te komen tot een compleet beeld van de kosten van actieve
kunstbeoefening van cursussen bij de Centra, is naast het lesgeld ook rekening
gehouden met bijkomende kosten voor bijvoorbeeld materialen, instrumenten en
kleding. Van deze bijkomende kosten is een schatting gemaakt.
Voor elk van de voorbeeldhuishoudens is vervolgens een inschatting gemaakt van de
gemiddelde kosten van actieve kunstbeoefening voor cursussen bij de Centra voor de
Kunsten in het geval dat elk gezinslid uitgaven heeft en als alleen de kinderen
dergelijke uitgaven hebben. De gemiddelde kosten variëren van 25 euro per maand als
in een huishouden enkel 1 kind aan de goedkoopste vorm van kunstbeoefening
deelneemt (overige activiteiten, geen muzieklessen) tot meer dan 350 euro per maand
als elk gezinslid deelneemt aan muzieklessen (paar met 3 kinderen).
Naast de kosten van actieve kunstbeoefening is het ook belangrijk om de intensiteit van
de activiteiten in de gaten te houden. Tussen de verschillende activiteiten zitten grote
verschillen in lesduur, groepsgrootte en looptijd van de cursussen. De duurdere
activiteiten, zoals muzieklessen, lopen veelal 30 tot 38 weken, terwijl goedkopere
activiteiten soms korte cursussen zijn van 10 tot 15 weken. Bij individuele muzieklessen
is een lesduur van 30 minuten niet ongewoon, terwijl andere activiteiten s oms langer
dan twee uur duren.
Tegemoetkomingen
Om iets te kunnen zeggen over de betaalbaarheid van actieve kunstbeoefening en in dit
geval in het bijzonder de deelname aan cursusactiviteiten aan de Centra voor de
Kunsten, moet ook rekening gehouden worden met tegemoetkomingen die gemeenten
kunnen verstrekken voor deze uitgaven. Daarom is in dit rapport een korte
inventarisatie gemaakt van de regelingen bij een aantal gemeenten.
Hieruit blijkt dat de regelingen zeer uiteenlopen per gemeenten. Veel gemeen ten
kennen wel een bijdrage in de kosten voor sociale en culturele participat ie of
verstrekken kortingen. Soms zijn deze regelingen specifiek toegespitst op kinderen en
ze gelden vaak tot een inkomen van 110 tot 120 procent van het minimum.

48

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

De gemiddelde tegemoetkomingen bij gemeenten die een tegemoetkomingsregeling
hebben variëren van enkele tientjes tot honderden euro’s per jaar. Als er kortingen
worden verstrekt, variëren die tot 50 procent van het cursusgeld.
Sporten
De gemiddelde uitgaven aan sportbeoefening vallen ongeveer in dezelfde orde van
grootte als de uitgaven aan actieve kunstbeoefening (de kosten van activiteiten bij de
Centra voor de Kunsten zijn vaak iets hoger).
Aangezien voor een aantal voorbeeldhuishoudens met een beperkt inkomen nie t
mogelijk is om zonder ondersteuning de kosten van actieve kunstbeoefening of de
kosten van sportbeoefening te kunnen betalen, lijkt gelijktijdige deelname aan sport - en
actieve kunstbeoefening voor veel huishoudens met een laag inkomen niet mogelijk
zonder inkomensondersteuning.
Betaalbaarheid
Lang niet alle voorbeeldhuishoudens kunnen bij elk inkomensniveau de kosten van
actieve kunstbeoefening betalen. Dit blijkt als gekeken wordt naar de kosten van
cursussen bij de Centra voor de Kunsten waarbij rekening is gehouden met bijkomende
kosten voor instrumenten, materialen en kleding. Zeker niet in combinatie met andere
uitgaven dan enkel de noodzakelijke uitgaven uit het basispakket. In geval van
bovengemiddelde woonlasten komt de betaalbaarheid helemaal in het geding.
Overigens is vastgesteld dat de gemiddelde uitgaven door cultuurdeelnemers bij de
Centra voor de Kunsten hoger zijn als die bij activiteiten in verenigingsverband of bij
ongeorganiseerde activiteiten het geval is.
Paren met kinderen hebben financieel opzicht de minste mogelijkheden tot cultuur- en
sportdeelname. Dit geldt ook voor eenoudergezinnen met meerdere kinderen. Ook
alleenstaanden en paren zonder kinderen hebben moeite de wat duurdere culturele
activiteiten te kunnen bekostigen bij een laag inkomensniveau.
Bij de betaalbaarheid van actieve kunstbeoefening of sporten speelt de manier waarop
de kosten voldaan moeten worden een rol. In dit rapport is er voor gekozen om de
gemiddelde kosten per maand weer te geven. Als het niet mogelijk i s om de kosten van
een activiteit in maandelijkse termijnen te betalen, dan kan dit een grote drempel zijn
voor deelname van huishoudens met een beperkt inkomen.
Om de participatie van actieve kunstbeoefening en sporten te bevorderen lijkt
ondersteuning dus noodzakelijk. In veel gemeenten zijn hiervoor al maatregelen
getroffen in hun minimabeleid. In een voorbeeld is het effect van een korting van 50
procent op het cursusgeld tot en met een inkomen van 120 procent van het minimum
doorberekend. Naast kortingen kennen gemeenten nog andere tegemoetkomingen. Ook
deze maatregelen zullen positief doorwerken op de betaalbaarheid van actieve
kunstbeoefening en andere sociaal-culturele activiteiten zoals bijvoorbeeld sporten.
49

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

50

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

Inhoudsopgave bijlagen
BIJLAGE 1: BEGROTINGEN ................................................................................................. III
BIJLAGE 2: RESULTATEN ............................................................................................... XXV
BIJLAGE 3: INKOMSTEN ................................................................................................ XXVII
BIJLAGE 4: VERANTWOORDING UITGAVEN ............................................................... XXIX
BIJLAGE 5: UITGAVEN AAN KUNSTBEOEFENING .....................................................XXXV

i

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

ii

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

Bijlage 1: Begrotingen
Toelichting bij de begrotingen
In de volgende tabellen zijn de begrotingen van de verschillende huishoudtypen
opgenomen. De huur vormt het uitgangspunt van de begrotingen: alle begrotingen met
nummer 1 gaan uit van een gemiddelde huur. Alle begrotingen met nummer 2 gaan uit
van een bovengemiddelde huur. Vervolgens is bij de gegeven huur het soort
huishouden toegevoegd. Zo gaan de begrotingen 1a en 2a over een alleenstaande
onder de 65 jaar. Voor dat huishouden wordt op een rij gezet hoe het budg et er bij de
verschillende inkomensniveaus uit ziet.
Kwijtschelding van gemeentelijke heffingen
In de begrotingen is de kwijtschelding van de gemeentelijke- en waterschapsheffingen
verwerkt bij de heffingsbedragen. Dit wordt aangegeven met • achter het resteren de
bedrag.
Vaak wordt door gemeenten voor de kwijtschelding een norm van 100% van de
grondslag WWB. Dat wil zeggen dat afhankelijk van het vermogen, huishoudens met
een inkomen op WWB/AOW-niveau in principe geen gemeentelijke heffingen hoeven te
betalen. Bij een inkomen boven WWB/AOW -niveau wordt de betalingscapaciteit
berekend door het inkomen te verminderen met het norminkomen. Er vindt een
correctie plaats voor de eigen uitgaven aan huur en voor de premie basisverzekering en
de aanvullende verzekering. Van de betalingscapaciteit dient 80% te worden
aangewend voor de betaling van de gemeentelijke heffingen.
De kwijtschelding geldt voor het rioolrecht, de afvalstoffenheffing, de hondenbelasting
en de onroerende zaakbelasting (OZB). Als huishoudens in aanmerking komen voor
een kwijtschelding van gemeentelijke heffingen dan wil dit nog niet zeggen dat ze ook
automatisch kwijtschelding krijgen voor de waterschapsbelastingen. Het kan dus
voorkomen dat de betalingscapaciteit voor de kwijtschelding wordt twee k eer wordt
berekend.

iii

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

Tabel 1a Alleenstaande onder de 65 jaar (huur 313)
WWB

110%

120%

150%

891
0
0
0
0
2
109
0
46
1048

980
0
0
0
0
2
108
0
46
1136

1069
0
0
0
0
0
69
0
46
1185

1337
0
0
0
0
0
0
0
33
1370

Huur/hypotheek
Energie
Gas
Elektriciteit (-/- REB vermindering)
Water
Heffingen
Totaal gemeentelijke heffingen
Waterschapsbelastingen
Telefoon en internet
Verzekeringen
Basispremie zk-verzekering
Aanvullende zk-verzekering
Aansprakelijkheidsverzekering
Inboedelverzekering
Begrafenis/crematieverzekering
Schoolkosten/kinderopvang
Contributies en abonnementen
Kabel
Overige contributies/abonnementen
Vervoer
TOTAAL VASTE LASTEN

313

313

313

352

48
25
8

48
25
8

48
25
8

48
25
8

0 •
0 •
30

17 •
8
30

28
8
30

28
9
30

91
23
3
6
7
0

91
23
3
6
7
0

91
23
3
6
7
0

91
23
3
6
7
0

16
*
*
569

16
*
*
594

16
*
*
605

16
*
*
642

Kleding en schoeisel
Inventaris
Onderhoud huis en tuin
Extra ziektekosten
Recreatie
TOTAAL RESERVERINGSUITGAVEN

48
63
27
18
*
155

48
63
27
18
*
155

48
63
27
18
*
155

48
63
27
18
*
155

163
163
163
*
*
*
8
8
8
19
19
19
*
*
*
*
*
*
18
18
18
12
12
12
219
219
219
943
968
980
104
168
205
* Deze posten vallen onder het restpakket
Vet en cursief Afhankelijk van gemeentelijke tarieven
• Verminderd met de kwijtschelding

163
*
8
19
*
*
18
12
219
1017
353

Inkomsten
Netto inkomen (incl. kortingen)
Kinderbijslag
Tegemoetkoming schoolkosten
Categoriale bijstand
Heffingskortingen niet-werkgever
Belastingteruggaaf ziektekosten/TBU
Huurtoeslag
Kindertoeslag
Zorgtoeslag
TOTAAL INKOMSTEN

Voeding en versnaperingen
Roken
Reiniging
Persoonlijke verzorging
Huisdier
Zakgeld
Diversen (postzegels, bloemen)
Strippenkaart, fiets
TOTAAL HUISHOUDELIJKE UITG.
TOTAAL UITGAVEN
BESCHIKBAAR VOOR RESTPAKKET

iv

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

Tabel 1b Alleenstaande 65 jaar of ouder (huur 313)
AOW
Inkomsten
Netto inkomen (incl. kortingen)
989
Kinderbijslag
0
Tegemoetkoming schoolkosten
0
Categoriale bijstand
0
Heffingskortingen niet-werkgever
0
Belastingteruggaaf ziektekosten/TBU
12
Huurtoeslag
110
Kindertoeslag
0
Zorgtoeslag
46
TOTAAL INKOMSTEN
1158

110%

120%

150%

1088
0
0
0
0
12
110
0
46
1256

1187
0
0
0
0
11
78
0
46
1321

1484
0
0
0
0
0
0
0
39
1523

Huur/hypotheek
Energie
Gas
Elektriciteit (-/- REB vermindering)
Water
Heffingen
Totaal gemeentelijke heffingen
Waterschapsbelastingen
Telefoon en internet
Verzekeringen
Basispremie zk-verzekering
Aanvullende zk-verzekering
Aansprakelijkheidsverzekering
Inboedelverzekering
Begrafenis/crematieverzekering
Schoolkosten/kinderopvang
Contributies en abonnementen
Kabel
Overige contributies/abonnementen
Vervoer
TOTAAL VASTE LASTEN

313

313

313

352

50
25
8

50
25
8

50
25
8

50
25
8

0 •
0 •
30

25 •
8
30

28
8
30

28
9
30

91
23
3
6
0
0

91
23
3
6
0
0

91
23
3
6
0
0

91
23
3
6
0
0

16
*
*
564

16
*
*
597

16
*
*
600

16
*
*
640

Kleding en schoeisel
Inventaris
Onderhoud huis en tuin
Extra ziektekosten
Recreatie
TOTAAL RESERVERINGSUITGAVEN

48
63
27
18
*
155

48
63
27
18
*
155

48
63
27
18
*
155

48
63
27
18
*
155
*

Voeding en versnaperingen
Roken
Reiniging
Persoonlijke verzorging
Huisdier
Zakgeld
Diversen (postzegels, bloemen)
Strippenkaart, fiets
TOTAAL HUISHOUDELIJKE UITG.
TOTAAL UITGAVEN
BESCHIKBAAR VOOR RESTPAKKET

139
139
*
*
8
8
19
19
*
*
*
*
21
21
10
10
196
196
915
948
242
308
* Deze posten vallen onder het restpakket
Vet en cursief Afhankelijk van gemeentelijke tarieven
• Verminderd met de kwijtschelding

139
*
8
19
*
*
21
10
196
951
370

139
*
8
19
*
*
21
10
196
991
531

v

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

Tabel 1c Eenoudergezin met een kind (8 jaar) (huur 381)
WWB
110%
Netto inkomen (incl. kortingen)
1146
1261
Kinderbijslag
78
78
Tegemoetkoming schoolkosten
0
0
Categoriale bijstand
0
0
Heffingskortingen niet-werkgever
122
264
Belastingteruggaaf ziektekosten/TBU
2
3
Huurtoeslag
153
150
Kindertoeslag
83
83
Zorgtoeslag
46
41
TOTAAL INKOMSTEN
1630
1880
Huur/hypotheek
381
381
Energie
Gas
68
68
Elektriciteit (-/- REB vermindering)
51
51
Water
17
17
Heffingen
Totaal gemeentelijke heffingen
0 •
31 •
Waterschapsbelastingen
0 •
17
Telefoon en internet
30
30
Verzekeringen
Basispremie zk-verzekering
91
91
Aanvullende zk-verzekering
23
23
Aansprakelijkheidsverzekering
4
4
Inboedelverzekering
9
9
Begrafenis/crematieverzekering
7
7
Schoolkosten/kinderopvang
0
0
Contributies en abonnementen
Kabel
16
16
Overige contributies/abonnementen
*
*
Vervoer
*
*
TOTAAL VASTE LASTEN
696
744
Kleding en schoeisel
84
84
Inventaris
73
73
Onderhoud huis en tuin
27
27
Extra ziektekosten
22
22
Recreatie
*
*
TOTAAL RESERVERINGSUITGAVEN
205
205
Voeding en versnaperingen
263
263
Roken
*
*
Reiniging
10
10
Persoonlijke verzorging
29
29
Huisdier
*
*
Zakgeld
*
*
Diversen (postzegels, bloemen)
21
21
Strippenkaart, fiets
22
22
TOTAAL HUISHOUDELIJKE UITG.
344
344
TOTAAL UITGAVEN
1245
1293
BESCHIKBAAR VOOR RESTPAKKET
385
587
* Deze posten vallen onder het restpakket
Vet en cursief Afhankelijk van gemeentelijke tarieven
• Verminderd met de kwijtschelding

vi

120%
1375
78
0
0
273
2
94
83
30
1936
381

150%
1719
78
0
0
302
0
0
78
0
2177
381

68
51
17

68
51
17

34
17
30

34
17
30

91
23
4
9
7
0

91
23
4
9
7
0

16
*
*
747
84
73
27
22
*
205
263
*
10
29
*
*
21
22
344
1296
640

16
*
*
747
84
73
27
22
*
205
263
*
10
29
*
*
21
22
344
1296
881

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

Tabel 1d Eenoudergezin met twee kinderen (6 en 14 jaar) (huur 571)
WWB
110%
Netto inkomen (incl. kortingen)
1146
1261
Kinderbijslag
182
182
Tegemoetkoming schoolkosten
50
50
Categoriale bijstand
0
0
Heffingskortingen niet-werkgever
122
264
Belastingteruggaaf ziektekosten/TBU
2
3
Huurtoeslag
153
150
Kindertoeslag
83
83
Zorgtoeslag
46
41
TOTAAL INKOMSTEN
1784
2034
Huur/hypotheek
381
381
Energie
Gas
68
68
Elektriciteit (-/- REB vermindering)
51
51
Water
17
17
Heffingen
Totaal gemeentelijke heffingen
0 •
31 •
Waterschapsbelastingen
0 •
17
Telefoon en internet
30
30
Verzekeringen
Basispremie zk-verzekering
91
91
Aanvullende zk-verzekering
23
23
Aansprakelijkheidsverzekering
4
4
Inboedelverzekering
9
9
Begrafenis/crematieverzekering
7
7
Schoolkosten/kinderopvang
58
58
Contributies en abonnementen
Kabel
16
16
Overige contributies/abonnementen
*
*
Vervoer
*
*
TOTAAL VASTE LASTEN
754
802
Kleding en schoeisel
117
117
Inventaris
82
82
Onderhoud huis en tuin
27
27
Extra ziektekosten
26
26
Recreatie
*
*
TOTAAL RESERVERINGSUITGAVEN
252
252
Voeding en versnaperingen
323
323
Roken
*
*
Reiniging
13
13
Persoonlijke verzorging
48
48
Huisdier
*
*
Zakgeld
*
*
Diversen (postzegels, bloemen)
23
23
Strippenkaart, fiets
33
33
TOTAAL HUISHOUDELIJKE UITG.
440
440
TOTAAL UITGAVEN
1446
1494
BESCHIKBAAR VOOR RESTPAKKET
338
540
* Deze posten vallen onder het restpakket
Vet en cursief Afhankelijk van gemeentelijke tarieven
• Verminderd met de kwijtschelding

120%
1375
182
50
0
273
2
94
83
30
2089
381

150%
1719
182
50
0
302
0
0
78
0
2331
381

68
51
17

68
51
17

34
17
30

34
17
30

91
23
4
9
7
58

91
23
4
9
7
58

16
*
*
805
117
82
27
26
*
252
323
*
13
48
*
*
23
33
440
1497
592

16
*
*
805
117
82
27
26
*
252
323
*
13
48
*
*
23
33
440
1497
834

vii

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

Tabel 1e Eenoudergezin met drie kinderen (10, 12 en 14 jaar) (huur 381)
WWB
110%
Netto inkomen (incl. kortingen)
1146
1261
Kinderbijslag
278
278
Tegemoetkoming schoolkosten
50
50
Categoriale bijstand
0
0
Heffingskortingen niet-werkgever
122
264
Belastingteruggaaf ziektekosten/TBU
2
3
Huurtoeslag
153
150
Kindertoeslag
83
83
Zorgtoeslag
46
41
TOTAAL INKOMSTEN
1880
2130
Huur/hypotheek
381
381
Energie
Gas
68
68
Elektriciteit (-/- REB vermindering)
51
51
Water
17
17
Heffingen
Totaal gemeentelijke heffingen
0 •
31 •
Waterschapsbelastingen
0 •
17
Telefoon en internet
30
30
Verzekeringen
Basispremie zk-verzekering
91
91
Aanvullende zk-verzekering
23
23
Aansprakelijkheidsverzekering
4
4
Inboedelverzekering
9
9
Begrafenis/crematieverzekering
7
7
Schoolkosten/kinderopvang
66
66
Contributies en abonnementen
Kabel
16
16
Overige contributies/abonnementen
*
*
Vervoer
*
*
TOTAAL VASTE LASTEN
762
810
Kleding en schoeisel
146
146
Inventaris
93
93
Onderhoud huis en tuin
27
27
Extra ziektekosten
30
30
Recreatie
*
*
TOTAAL RESERVERINGSUITGAVEN
295
295
Voeding en versnaperingen
405
405
Roken
*
*
Reiniging
15
15
Persoonlijke verzorging
67
67
Huisdier
*
*
Zakgeld
*
*
Diversen (postzegels, bloemen)
26
26
Strippenkaart, fiets
45
45
TOTAAL HUISHOUDELIJKE UITG.
558
558
TOTAAL UITGAVEN
1616
1663
BESCHIKBAAR VOOR RESTPAKKET
264
466
* Deze posten vallen onder het restpakket
Vet en cursief Afhankelijk van gemeentelijke tarieven
• Verminderd met de kwijtschelding

viii

120%
1375
278
50
0
273
2
94
83
30
2185
381

150%
1719
278
50
0
302
0
0
78
0
2427
381

68
51
17

68
51
17

34
17
30

34
17
30

91
23
4
9
7
66

91
23
4
9
7
66

16
*
*
813
146
93
27
30
*
295
405
*
15
67
*
*
26
45
558
1666
519

16
*
*
813
146
93
27
30
*
295
405
*
15
67
*
*
26
45
558
1666
761

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

Tabel 1f Echtpaar onder de 65 jaar (huur 381)
WWB
110%
Netto inkomen (incl. kortingen)
1273
1400
Kinderbijslag
0
0
Tegemoetkoming schoolkosten
0
0
Categoriale bijstand
0
0
Heffingskortingen niet-werkgever
0
0
Belastingteruggaaf ziektekosten/TBU
10
10
Huurtoeslag
168
164
Kindertoeslag
0
0
Zorgtoeslag
123
121
TOTAAL INKOMSTEN
1574
1695
Huur/hypotheek
381
381
Energie
Gas
50
50
Elektriciteit (-/- REB vermindering)
39
39
Water
12
12
Heffingen
Totaal gemeentelijke heffingen
0 •
7 •
Waterschapsbelastingen
0 •
7 •
Telefoon en internet
30
30
Verzekeringen
Basispremie zk-verzekering
182
182
Aanvullende zk-verzekering
46
46
Aansprakelijkheidsverzekering
4
4
Inboedelverzekering
9
9
Begrafenis/crematieverzekering
14
14
Schoolkosten/kinderopvang
0
0
Contributies en abonnementen
Kabel
16
16
Overige contributies/abonnementen
*
*
Vervoer
*
*
TOTAAL VASTE LASTEN
782
796
Kleding en schoeisel
96
96
Inventaris
72
72
Onderhoud huis en tuin
27
27
Extra ziektekosten
35
35
Recreatie
*
*
TOTAAL RESERVERINGSUITGAVEN
230
230
Voeding en versnaperingen
294
294
Roken
*
*
Reiniging
10
10
Persoonlijke verzorging
38
38
Huisdier
*
*
Zakgeld
*
*
Diversen (postzegels, bloemen)
21
21
Strippenkaart, fiets
24
24
TOTAAL HUISHOUDELIJKE UITG.
386
386
TOTAAL UITGAVEN
1398
1412
BESCHIKBAAR VOOR RESTPAKKET
176
284
* Deze posten vallen onder het restpakket
Vet en cursief Afhankelijk van gemeentelijke tarieven
• Verminderd met de kwijtschelding

120%
1528
0
0
0
0
8
105
0
109
1750
381

150%
1910
0
0
0
0
0
0
0
71
1981
381

50
39
12

50
39
12

44
17
30

44
17
30

182
46
4
9
14
0

182
46
4
9
14
0

16
*
*
843
96
72
27
35
*
230
294
*
10
38
*
*
21
24
386
1459
291

16
*
*
843
96
72
27
35
*
230
294
*
10
38
*
*
21
24
386
1459
522

ix

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

Tabel 1g Echtpaar van 65 jaar of ouder (huur 381)
AOW
110%
Netto inkomen (incl. kortingen)
1364
1500
Kinderbijslag
0
0
Tegemoetkoming schoolkosten
0
0
Categoriale bijstand
0
0
Heffingskortingen niet-werkgever
0
0
Belastingteruggaaf ziektekosten/TBU
26
25
Huurtoeslag
172
141
Kindertoeslag
0
0
Zorgtoeslag
123
117
TOTAAL INKOMSTEN
1685
1783
Huur/hypotheek
381
381
Energie
Gas
50
50
Elektriciteit (-/- REB vermindering)
39
39
Water
12
12
Heffingen
Totaal gemeentelijke heffingen
0 •
3 •
Waterschapsbelastingen
0 •
3 •
Telefoon en internet
30
30
Verzekeringen
Basispremie zk-verzekering
182
182
Aanvullende zk-verzekering
46
46
Aansprakelijkheidsverzekering
4
4
Inboedelverzekering
9
9
Begrafenis/crematieverzekering
0
0
Schoolkosten/kinderopvang
0
0
Contributies en abonnementen
Kabel
16
16
Overige contributies/abonnementen
*
*
Vervoer
*
*
TOTAAL VASTE LASTEN
768
774
Kleding en schoeisel
96
96
Inventaris
72
72
Onderhoud huis en tuin
27
27
Extra ziektekosten
35
35
Recreatie
*
*
TOTAAL RESERVERINGSUITGAVEN
230
230
Voeding en versnaperingen
268
268
Roken
*
*
Reiniging
10
10
Persoonlijke verzorging
38
38
Huisdier
*
*
Zakgeld
*
*
Diversen (postzegels, bloemen)
23
23
Strippenkaart, fiets
19
19
TOTAAL HUISHOUDELIJKE UITG.
358
358
TOTAAL UITGAVEN
1356
1361
BESCHIKBAAR VOOR RESTPAKKET
329
422
* Deze posten vallen onder het restpakket
Vet en cursief Afhankelijk van gemeentelijke tarieven
• Verminderd met de kwijtschelding

x

120%
1637
0
0
0
0
25
80
0
108
1850
381

150%
2046
0
0
0
0
0
0
0
80
2126
381

50
39
12

50
39
12

44
17
30

44
17
30

182
46
4
9
0
0

182
46
4
9
0
0

16
*
*
829
96
72
27
35
*
230
268
*
10
38
*
*
23
19
358
1416
433

16
*
*
829
96
72
27
35
*
230
268
*
10
38
*
*
23
19
358
1416
710

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

Tabel 1h Echtpaar met een kind (8 jaar) (huur 381)
WWB
110%
Netto inkomen (incl. kortingen)
1274
1401
Kinderbijslag
78
78
Tegemoetkoming schoolkosten
0
0
Categoriale bijstand
0
0
Heffingskortingen niet-werkgever
0
9
Belastingteruggaaf ziektekosten/TBU
12
12
Huurtoeslag
168
164
Kindertoeslag
83
83
Zorgtoeslag
123
121
TOTAAL INKOMSTEN
1738
1869
Huur/hypotheek
381
381
Energie
Gas
68
68
Elektriciteit (-/- REB vermindering)
62
62
Water
21
21
Heffingen
Totaal gemeentelijke heffingen
0 •
11 •
Waterschapsbelastingen
0 •
10 •
Telefoon en internet
30
30
Verzekeringen
Basispremie zk-verzekering
182
182
Aanvullende zk-verzekering
46
46
Aansprakelijkheidsverzekering
4
4
Inboedelverzekering
9
9
Begrafenis/crematieverzekering
14
14
Schoolkosten/kinderopvang
0
0
Contributies en abonnementen
0
Kabel
16
16
Overige contributies/abonnementen
*
*
Vervoer
*
*
TOTAAL VASTE LASTEN
833
854
Kleding en schoeisel
132
132
Inventaris
81
81
Onderhoud huis en tuin
27
27
Extra ziektekosten
39
39
Recreatie
*
*
TOTAAL RESERVERINGSUITGAVEN
279
279
Voeding en versnaperingen
341
341
Roken
*
*
Reiniging
13
13
Persoonlijke verzorging
48
48
Huisdier
*
*
Zakgeld
*
*
Diversen (postzegels, bloemen)
23
23
Strippenkaart, fiets
33
33
TOTAAL HUISHOUDELIJKE UITG.
457
457
TOTAAL UITGAVEN
1569
1590
BESCHIKBAAR VOOR RESTPAKKET
169
279
* Deze posten vallen onder het restpakket
Vet en cursief Afhankelijk van gemeentelijke tarieven
• Verminderd met de kwijtschelding

120%
1529
78
0
0
9
11
107
83
109
1927
381

150%
1911
78
0
0
9
0
0
76
72
2147
381

68
62
21

68
62
21

34
17
30

34
17
30

182
46
4
9
14
0
0
16
*
*
884
132
81
27
39
*
279
341
*
13
48
*
*
23
33
457
1620
307

182
46
4
9
14
0
0
16
*
*
884
132
81
27
39
279
341
*
13
48
*
*
23
33
457
1620
527

xi

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

Tabel 1i Echtpaar met twee kinderen (6 en 14 jaar) (huur 381)
WWB
110%
Netto inkomen (incl. kortingen)
1274
1401
Kinderbijslag
182
182
Tegemoetkoming schoolkosten
50
50
Categoriale bijstand
0
0
Heffingskortingen niet-werkgever
0
9
Belastingteruggaaf ziektekosten/TBU
12
12
Huurtoeslag
168
164
Kindertoeslag
83
83
Zorgtoeslag
123
121
TOTAAL INKOMSTEN
1892
2023
Huur/hypotheek
381
381
Energie
Gas
68
68
Elektriciteit (-/- REB vermindering)
62
62
Water
21
21
Heffingen
Totaal gemeentelijke heffingen
0 •
11 •
Waterschapsbelastingen
0 •
10 •
Telefoon en internet
30
30
Verzekeringen
Basispremie zk-verzekering
182
182
Aanvullende zk-verzekering
46
46
Aansprakelijkheidsverzekering
4
4
Inboedelverzekering
9
9
Begrafenis/crematieverzekering
14
14
Schoolkosten/kinderopvang
58
58
Contributies en abonnementen
0
Kabel
16
16
Overige contributies/abonnementen
*
*
Vervoer
*
*
TOTAAL VASTE LASTEN
891
912
Kleding en schoeisel
160
160
Inventaris
93
93
Onderhoud huis en tuin
27
27
Extra ziektekosten
43
43
Recreatie
*
*
TOTAAL RESERVERINGSUITGAVEN
322
322
Voeding en versnaperingen
397
397
Roken
*
*
Reiniging
15
15
Persoonlijke verzorging
67
67
Huisdier
*
*
Zakgeld
*
*
Diversen (postzegels, bloemen)
26
26
Strippenkaart, fiets
45
45
TOTAAL HUISHOUDELIJKE UITG.
550
550
TOTAAL UITGAVEN
1763
1784
BESCHIKBAAR VOOR RESTPAKKET
129
239
* Deze posten vallen onder het restpakket
Vet en cursief Afhankelijk van gemeentelijke tarieven
• Verminderd met de kwijtschelding

xii

120%
1529
182
50
0
9
11
107
83
109
2080
381

150%
1911
182
50
0
9
0
0
76
72
2300
381

68
62
21

68
62
21

34
17
30

34
17
30

182
46
4
9
14
58
0
16
*
*
942
160
93
27
43
*
322
397
*
15
67
*
*
26
45
550
1814
266

182
46
4
9
14
58
0
16
*
*
942
160
93
27
43
322
397
*
15
67
*
*
26
45
550
1814
487

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

Tabel 1j Echtpaar met drie kinderen (10, 12 en 14 jaar) (huur 381)
WWB
110%
Netto inkomen (incl. kortingen)
1274
1401
Kinderbijslag
278
278
Tegemoetkoming schoolkosten
50
50
Categoriale bijstand
0
0
Heffingskortingen niet-werkgever
0
9
Belastingteruggaaf ziektekosten/TBU
12
12
Huurtoeslag
168
164
Kindertoeslag
83
83
Zorgtoeslag
123
121
TOTAAL INKOMSTEN
1988
2119
Huur/hypotheek
381
381
Energie
Gas
68
68
Elektriciteit (-/- REB vermindering)
62
62
Water
21
21
Heffingen
Totaal gemeentelijke heffingen
0 •
11 •
Waterschapsbelastingen
0 •
10 •
Telefoon en internet
30
30
Verzekeringen
Basispremie zk-verzekering
182
182
Aanvullende zk-verzekering
46
46
Aansprakelijkheidsverzekering
4
4
Inboedelverzekering
9
9
Begrafenis/crematieverzekering
14
14
Schoolkosten/kinderopvang
66
66
Contributies en abonnementen
Kabel
16
16
Overige contributies/abonnementen
*
*
Vervoer
*
*
TOTAAL VASTE LASTEN
899
920
Kleding en schoeisel
185
185
Inventaris
102
102
Onderhoud huis en tuin
27
27
Extra ziektekosten
47
47
Recreatie
*
*
TOTAAL RESERVERINGSUITGAVEN
360
360
Voeding en versnaperingen
514
514
Roken
*
*
Reiniging
18
18
Persoonlijke verzorging
86
86
Huisdier
*
*
Zakgeld
*
*
Diversen (postzegels, bloemen)
28
28
Strippenkaart, fiets
57
57
TOTAAL HUISHOUDELIJKE UITG.
703
703
TOTAAL UITGAVEN
1962
1983
BESCHIKBAAR VOOR RESTPAKKET
26
136
* Deze posten vallen onder het restpakket
Vet en cursief Afhankelijk van gemeentelijke tarieven
• Verminderd met de kwijtschelding

120%
1529
278
50
0
9
11
107
83
109
2176
381

150%
1911
278
50
0
9
0
0
76
72
2396
381

68
62
21

68
62
21

34
17
30

34
17
30

182
46
4
9
14
66

182
46
4
9
14
66

16
*
*
950
185
102
27
47
*
360
514
*
18
86
*
*
28
57
703
2012
164

16
*
*
950
185
102
27
47
*
360
514
*
18
86
*
*
28
57
703
2012
384

xiii

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

Tabel 2a Alleenstaande onder de 65 jaar (huur 469)
WWB
Inkomsten
Netto inkomen (incl. kortingen)
891
Kinderbijslag
0
Tegemoetkoming schoolkosten
0
Categoriale bijstand
0
Heffingskortingen niet-werkgever
0
Belastingteruggaaf ziektekosten/TBU
2
Huurtoeslag
235
Kindertoeslag
0
Zorgtoeslag
46
TOTAAL INKOMSTEN
1174
Huur/hypotheek
469
Energie
Gas
48
Elektriciteit (-/- REB vermindering)
25
Water
8
Heffingen
Totaal gemeentelijke heffingen
0 •
Waterschapsbelastingen
0 •
Telefoon en internet
30
Verzekeringen
Basispremie zk-verzekering
91
Aanvullende zk-verzekering
23
Aansprakelijkheidsverzekering
3
Inboedelverzekering
6
Begrafenis/crematieverzekering
7
Schoolkosten/kinderopvang
0
Contributies en abonnementen
Kabel
16
Overige contributies/abonnementen
*
Vervoer
*
TOTAAL VASTE LASTEN
725
Kleding en schoeisel
48
Inventaris
63
Onderhoud huis en tuin
27
Extra ziektekosten
18
Recreatie
*
TOTAAL RESERVERINGSUITGAVEN
155
Voeding en versnaperingen
163
Roken
*
Reiniging
8
Persoonlijke verzorging
19
Huisdier
*
Zakgeld
*
Diversen (postzegels, bloemen)
18
Strippenkaart, fiets
12
TOTAAL HUISHOUDELIJKE UITG.
219
TOTAAL UITGAVEN
BESCHIKBAAR VOOR RESTPAKKET

110%

120%

150%

980
0
0
0
0
2
234
0
46
1262
469

1069
0
0
0
0
0
195
0
46
1311
469

1337
0
0
0
0
0
0
0
33
1370
528

48
25
8

48
25
8

48
25
8

0 •
0 •
30

28
8
30

28
8
30

91
23
3
6
7
0

91
23
3
6
7
0

91
23
3
6
7
0

16
*
*
725
48
63
27
18
*
155
163
*
8
19
*
*
18
12
219

16
*
*
761
48
63
27
18
*
155
163
*
8
19
*
*
18
12
219

16
*
*
820
48
63
27
18
*
155
163
*
8
19
*
*
18
12
219

1136
175

1195
175

1099
1099
74
163
* Deze posten vallen onder het restpakket
Vet en cursief Afhankelijk van gemeentelijke tarieven
• Verminderd met de kwijtschelding

xiv

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

Tabel 2b Alleenstaande 65 jaar of ouder (huur 469)
AOW
Inkomsten
Netto inkomen (incl. kortingen)
989
Kinderbijslag
0
Tegemoetkoming schoolkosten
0
Categoriale bijstand
0
Heffingskortingen niet-werkgever
0
Belastingteruggaaf ziektekosten/TBU
12
Huurtoeslag
236
Kindertoeslag
0
Zorgtoeslag
46
TOTAAL INKOMSTEN
1284
Huur/hypotheek
469
Energie
Gas
50
Elektriciteit (-/- REB vermindering)
25
Water
8
Heffingen
Totaal gemeentelijke heffingen
0 •
Waterschapsbelastingen
0 •
Telefoon en internet
30
Verzekeringen
Basispremie zk-verzekering
91
Aanvullende zk-verzekering
23
Aansprakelijkheidsverzekering
3
Inboedelverzekering
6
Begrafenis/crematieverzekering
0
Schoolkosten/kinderopvang
0
Contributies en abonnementen
Kabel
16
Overige contributies/abonnementen
*
Vervoer
*
TOTAAL VASTE LASTEN
720
Kleding en schoeisel
48
Inventaris
63
Onderhoud huis en tuin
27
Extra ziektekosten
18
Recreatie
*
TOTAAL RESERVERINGSUITGAVEN
155
Voeding en versnaperingen
139
Roken
*
Reiniging
8
Persoonlijke verzorging
19
Huisdier
*
Zakgeld
*
Diversen (postzegels, bloemen)
21
Strippenkaart, fiets
10
TOTAAL HUISHOUDELIJKE UITG.
196
TOTAAL UITGAVEN
BESCHIKBAAR VOOR RESTPAKKET

110%

120%

150%

1088
0
0
0
0
12
236
0
46
1382
469

1187
0
0
0
0
11
204
0
46
1447
469

1484
0
0
0
0
0
0
0
39
1523
528

50
25
8

50
25
8

50
25
8

1 •
1 •
30

28
8
30

28
8
30

91
23
3
6
0
0

91
23
3
6
0
0

91
23
3
6
0
0

16
*
*
722
48
63
27
18
*
155
139
*
8
19
*
*
21
10
196

16
*
*
756
48
63
27
18
*
155
139
*
8
19
*
*
21
10
196

16
*
*
815
48
63
27
18
*
155
139
*
8
19
*
*
21
10
196

1107
340

1166
356

1071
1073
212
309
* Deze posten vallen onder het restpakket
Vet en cursief Afhankelijk van gemeentelijke tarieven
• Verminderd met de kwijtschelding

xv

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

Tabel 2c Eenoudergezin met een kind (8 jaar) (huur 571)
WWB
110%
Inkomsten
Netto inkomen (incl. kortingen)
1146
1261
Kinderbijslag
78
78
Tegemoetkoming schoolkosten
0
0
Categoriale bijstand
0
0
Heffingskortingen niet-werkgever
122
264
Belastingteruggaaf ziektekosten/TBU
2
3
Huurtoeslag
242
239
Kindertoeslag
83
83
Zorgtoeslag
46
41
TOTAAL INKOMSTEN
1719
1969
Huur/hypotheek
571
571
Energie
Gas
68
68
Elektriciteit (-/- REB vermindering)
51
51
Water
17
17
Heffingen
Totaal gemeentelijke heffingen
0 •
0 •
Waterschapsbelastingen
0 •
0 •
Telefoon en internet
30
30
Verzekeringen
Basispremie zk-verzekering
91
91
Aanvullende zk-verzekering
23
23
Aansprakelijkheidsverzekering
4
4
Inboedelverzekering
9
9
Begrafenis/crematieverzekering
7
7
Schoolkosten/kinderopvang
0
0
Contributies en abonnementen
Kabel
16
16
Overige contributies/abonnementen
*
*
Vervoer
*
*
TOTAAL VASTE LASTEN
886
886
Kleding en schoeisel
84
84
Inventaris
73
73
Onderhoud huis en tuin
27
27
Extra ziektekosten
22
22
Recreatie
*
*
TOTAAL RESERVERINGSUITGAVEN
205
205
Voeding en versnaperingen
263
263
Roken
*
*
Reiniging
10
10
Persoonlijke verzorging
29
29
Huisdier
*
*
Zakgeld
*
*
Diversen (postzegels, bloemen)
21
21
Strippenkaart, fiets
22
22
TOTAAL HUISHOUDELIJKE UITG.
344
344
TOTAAL UITGAVEN
1435
1435
BESCHIKBAAR VOOR RESTPAKKET
284
534
* Deze posten vallen onder het restpakket
Vet en cursief Afhankelijk van gemeentelijke tarieven
• Verminderd met de kwijtschelding

xvi

120%

150%

1375
78
0
0
273
2
183
83
30
2025
571

1719
78
0
0
302
0
9
78
0
2186
571

68
51
17

68
51
17

34
17
30

34
17
30

91
23
4
9
7
0

91
23
4
9
7
0

16
*
*
937
84
73
27
22
*
205
263
*
10
29
*
*
21
22
344
1486
539

16
*
*
937
84
73
27
22
*
205
263
*
10
29
*
*
21
22
344
1486
700

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

Tabel 2d Eenoudergezin met twee kinderen (6 en 14 jaar) (huur 571)
WWB
110%
Inkomsten
Netto inkomen (incl. kortingen)
1146
1261
Kinderbijslag
182
182
Tegemoetkoming schoolkosten
50
50
Categoriale bijstand
0
0
Heffingskortingen niet-werkgever
122
264
Belastingteruggaaf ziektekosten/TBU
2
3
Huurtoeslag
242
239
Kindertoeslag
83
83
Zorgtoeslag
46
41
TOTAAL INKOMSTEN
1873
2123
Huur/hypotheek
571
571
Energie
Gas
68
68
Elektriciteit (-/- REB vermindering)
51
51
Water
17
17
Heffingen
Totaal gemeentelijke heffingen
0 •
0 •
Waterschapsbelastingen
0 •
0 •
Telefoon en internet
30
30
Verzekeringen
Basispremie zk-verzekering
91
91
Aanvullende zk-verzekering
23
23
Aansprakelijkheidsverzekering
4
4
Inboedelverzekering
58
58
Begrafenis/crematieverzekering
25
25
Schoolkosten/kinderopvang
0
58
Contributies en abonnementen
Kabel
16
16
Overige contributies/abonnementen
*
*
Vervoer
*
*
TOTAAL VASTE LASTEN
953
1011
Kleding en schoeisel
117
117
Inventaris
82
82
Onderhoud huis en tuin
27
27
Extra ziektekosten
26
26
Recreatie
*
*
TOTAAL RESERVERINGSUITGAVEN
252
252
Voeding en versnaperingen
323
323
Roken
*
*
Reiniging
13
13
Persoonlijke verzorging
48
48
Huisdier
*
*
Zakgeld
*
*
Diversen (postzegels, bloemen)
23
23
Strippenkaart, fiets
33
33
TOTAAL HUISHOUDELIJKE UITG.
440
440
TOTAAL UITGAVEN
1645
1703
BESCHIKBAAR VOOR RESTPAKKET
228
420
* Deze posten vallen onder het restpakket
Vet en cursief Afhankelijk van gemeentelijke tarieven
• Verminderd met de kwijtschelding

120%

150%

1375
182
50
0
273
2
183
83
30
2178
571

1719
182
50
0
302
0
9
78
0
2340
571

68
51
17

68
51
17

34
17
30

34
17
30

91
23
4
58
25
58

91
23
4
58
25
58

16
*
*
1062
117
82
27
26
*
252
323
*
13
48
*
*
23
33
440
1754
424

16
*
*
1062
117
82
27
26
*
252
323
*
13
48
*
*
23
33
440
1754
586

xvii

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

Tabel 2e Eenoudergezin met drie kinderen (10, 12 en 14 jaar) (huur 571)
WWB
110%
Inkomsten
Netto inkomen (incl. kortingen)
1146
1261
Kinderbijslag
278
278
Tegemoetkoming schoolkosten
50
50
Categoriale bijstand
0
0
Heffingskortingen niet-werkgever
122
264
Belastingteruggaaf ziektekosten/TBU
2
3
Huurtoeslag
242
239
Kindertoeslag
83
83
Zorgtoeslag
46
41
TOTAAL INKOMSTEN
1969
2219
Huur/hypotheek
571
571
Energie
Gas
68
68
Elektriciteit (-/- REB vermindering)
51
51
Water
17
17
Heffingen
Totaal gemeentelijke heffingen
0 •
0 •
Waterschapsbelastingen
0 •
0 •
Telefoon en internet
30
30
Verzekeringen
Basispremie zk-verzekering
91
91
Aanvullende zk-verzekering
23
23
Aansprakelijkheidsverzekering
4
4
Inboedelverzekering
9
9
Begrafenis/crematieverzekering
7
7
Schoolkosten/kinderopvang
66
66
Contributies en abonnementen
Kabel
16
16
Overige contributies/abonnementen
*
*
Vervoer
*
*
TOTAAL VASTE LASTEN
952
952
Kleding en schoeisel
146
146
Inventaris
93
93
Onderhoud huis en tuin
27
27
Extra ziektekosten
30
30
Recreatie
*
*
TOTAAL RESERVERINGSUITGAVEN
295
295
Voeding en versnaperingen
405
405
Roken
*
*
Reiniging
15
15
Persoonlijke verzorging
67
67
Huisdier
*
*
Zakgeld
*
*
Diversen (postzegels, bloemen)
26
26
Strippenkaart, fiets
45
45
TOTAAL HUISHOUDELIJKE UITG.
558
558
TOTAAL UITGAVEN
1806
1806
BESCHIKBAAR VOOR RESTPAKKET
163
413
* Deze posten vallen onder het restpakket
Vet en cursief Afhankelijk van gemeentelijke tarieven
• Verminderd met de kwijtschelding

xviii

120%

150%

1375
278
50
0
273
2
183
83
30
2274
571

1719
278
50
0
302
0
9
78
0
2436
571

68
51
17

68
51
17

34
17
30

34
17
30

91
23
4
9
7
66

91
23
4
9
7
66

16
*
*
1003
146
93
27
30
*
295
405
*
15
67
*
*
26
45
558
1856
418

16
*
*
1003
146
93
27
30
*
295
405
*
15
67
*
*
26
45
558
1856
580

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

Tabel 2f Echtpaar onder de 65 jaar (huur 571)
Inkomsten
Netto inkomen (incl. kortingen)
Kinderbijslag
Tegemoetkoming schoolkosten
Categoriale bijstand
Heffingskortingen niet-werkgever
Belastingteruggaaf ziektekosten/TBU
Huurtoeslag
Kindertoeslag
Zorgtoeslag
TOTAAL INKOMSTEN
Huur/hypotheek
Energie
Gas
Elektriciteit (-/- REB vermindering)
Water
Heffingen
Totaal gemeentelijke heffingen
Waterschapsbelastingen
Telefoon en internet
Verzekeringen
Basispremie zk-verzekering
Aanvullende zk-verzekering
Aansprakelijkheidsverzekering
Inboedelverzekering
Begrafenis/crematieverzekering
Schoolkosten/kinderopvang
Contributies en abonnementen
Kabel
Overige contributies/abonnementen
Vervoer
TOTAAL VASTE LASTEN
Kleding en schoeisel
Inventaris
Onderhoud huis en tuin
Extra ziektekosten
Recreatie
TOTAAL RESERVERINGSUITGAVEN
Voeding en versnaperingen
Roken
Reiniging
Persoonlijke verzorging
Huisdier
Zakgeld
Diversen (postzegels, bloemen)
Strippenkaart, fiets
TOTAAL HUISHOUDELIJKE UITG.
TOTAAL UITGAVEN
BESCHIKBAAR VOOR RESTPAKKET

WWB

110%

120%

150%

1273
0
0
0
0
10
189
0
123
1595
571

1400
0
0
0
0
10
169
0
121
1700
571

1528
0
0
0
0
8
101
0
109
1746
571

1910
0
0
0
0
0
0
0
71
1981
571

50
39
12

50
39
12

50
39
12

50
39
12

0 •
0 •
30

0 •
0 •
30

0 •
0 •
30

44
17
30

182
46
4
9
14
0

182
46
4
9
14
0

182
46
4
9
14
0

182
46
4
9
14
0

16
*
*
972
96
72
27
35
*
230
294
*
10
38
*
*
21
24
386
1588
158

16
*
*
1033
96
72
27
35
*
230
294
*
10
38
*
*
21
24
386
1649
332

16
16
*
*
*
*
972
972
96
96
72
72
27
27
35
35
*
*
230
230
294
294
*
*
10
10
38
38
*
*
*
*
21
21
24
24
386
386
1588
1588
7
112
* Deze posten vallen onder het restpakket
Vet en cursief Afhankelijk van gemeentelijke tarieven
• Verminderd met de kwijtschelding

xix

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

Tabel 2g Echtpaar van 65 jaar of ouder (huur 571)
AOW
110%
Inkomsten
Netto inkomen (incl. kortingen)
1364
1500
Kinderbijslag
0
0
Tegemoetkoming schoolkosten
0
0
Categoriale bijstand
0
0
Heffingskortingen niet-werkgever
0
0
Belastingteruggaaf ziektekosten/TBU
26
25
Huurtoeslag
276
221
Kindertoeslag
0
0
Zorgtoeslag
123
117
TOTAAL INKOMSTEN
1789
1863
Huur/hypotheek
571
571
Energie
Gas
50
50
Elektriciteit (-/- REB vermindering)
39
39
Water
12
12
Heffingen
Totaal gemeentelijke heffingen
0 •
0 •
Waterschapsbelastingen
0 •
0 •
Telefoon en internet
30
30
Verzekeringen
Basispremie zk-verzekering
182
182
Aanvullende zk-verzekering
46
46
Aansprakelijkheidsverzekering
4
4
Inboedelverzekering
9
9
Begrafenis/crematieverzekering
0
0
Schoolkosten/kinderopvang
0
0
Contributies en abonnementen
Kabel
16
16
Overige contributies/abonnementen
*
*
Vervoer
*
*
TOTAAL VASTE LASTEN
958
958
Kleding en schoeisel
96
96
Inventaris
72
72
Onderhoud huis en tuin
27
27
Extra ziektekosten
35
35
Recreatie
*
*
TOTAAL RESERVERINGSUITGAVEN
230
230
Voeding en versnaperingen
268
268
Roken
*
*
Reiniging
10
10
Persoonlijke verzorging
38
38
Huisdier
*
*
Zakgeld
*
*
Diversen (postzegels, bloemen)
23
23
Strippenkaart, fiets
19
19
TOTAAL HUISHOUDELIJKE UITG.
358
358
TOTAAL UITGAVEN
1546
1546
BESCHIKBAAR VOOR RESTPAKKET
243
318
* Deze posten vallen onder het restpakket
Vet en cursief Afhankelijk van gemeentelijke tarieven
• Verminderd met de kwijtschelding

xx

120%

150%

1637
0
0
0
0
25
159
0
108
1929
571

2046
0
0
0
0
0
5
0
80
2131
571

50
39
12

50
39
12

9 •
9 •
30

44
17
30

182
46
4
9
0
0

182
46
4
9
0
0

16
*
*
976
96
72
27
35
*
230
268
*
10
38
*
*
23
19
358
1564
365

16
*
*
1019
96
72
27
35
*
230
268
*
10
38
*
*
23
19
358
1606
525

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

Tabel 2h Echtpaar met een kind (8 jaar) (huur 571)
WWB
110%
Inkomsten
Netto inkomen (incl. kortingen)
1274
1401
Kinderbijslag
78
78
Tegemoetkoming schoolkosten
0
0
Categoriale bijstand
0
0
Heffingskortingen niet-werkgever
0
9
Belastingteruggaaf ziektekosten/TBU
12
12
Huurtoeslag
216
196
Kindertoeslag
83
83
Zorgtoeslag
123
121
TOTAAL INKOMSTEN
1786
1901
Huur/hypotheek
571
571
Energie
Gas
68
68
Elektriciteit (-/- REB vermindering)
62
62
Water
21
21
Heffingen
Totaal gemeentelijke heffingen
0 •
0 •
Waterschapsbelastingen
0 •
0 •
Telefoon en internet
30
30
Verzekeringen
Basispremie zk-verzekering
182
182
Aanvullende zk-verzekering
46
46
Aansprakelijkheidsverzekering
4
4
Inboedelverzekering
9
9
Begrafenis/crematieverzekering
14
14
Schoolkosten/kinderopvang
0
0
Contributies en abonnementen
0
Kabel
16
16
Overige contributies/abonnementen
*
*
Vervoer
*
*
TOTAAL VASTE LASTEN
1023
1023
Kleding en schoeisel
132
132
Inventaris
81
81
Onderhoud huis en tuin
27
27
Extra ziektekosten
39
39
Recreatie
*
*
TOTAAL RESERVERINGSUITGAVEN
279
279
Voeding en versnaperingen
341
341
Roken
*
*
Reiniging
13
13
Persoonlijke verzorging
48
48
Huisdier
*
*
Zakgeld
*
*
Diversen (postzegels, bloemen)
23
23
Strippenkaart, fiets
33
33
TOTAAL HUISHOUDELIJKE UITG.
457
457
TOTAAL UITGAVEN
1759
1759
BESCHIKBAAR VOOR RESTPAKKET
27
142
* Deze posten vallen onder het restpakket
Vet en cursief Afhankelijk van gemeentelijke tarieven
• Verminderd met de kwijtschelding

120%

150%

1529
78
0
0
9
11
128
83
109
1948
571

1911
78
0
0
9
0
0
76
72
2147
571

68
62
21

68
62
21

0 •
0 •
30

34
17
30

182
46
4
9
14
0
0
16
*
*
1023
132
81
27
39
*
279
341
*
13
48
*
*
23
33
457
1759
189

182
46
4
9
14
0
0
16
*
*
1074
132
81
27
39
279
341
*
13
48
*
*
23
33
457
1810
337

xxi

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

Tabel 2i Echtpaar met twee kinderen (6 en 14 jaar) (huur 571)
WWB
110%
Inkomsten
Netto inkomen (incl. kortingen)
1274
1401
Kinderbijslag
182
182
Tegemoetkoming schoolkosten
50
50
Categoriale bijstand
0
0
Heffingskortingen niet-werkgever
0
9
Belastingteruggaaf ziektekosten/TBU
12
12
Huurtoeslag
216
196
Kindertoeslag
83
83
Zorgtoeslag
123
121
TOTAAL INKOMSTEN
1940
2055
Huur/hypotheek
571
571
Energie
Gas
68
68
Elektriciteit (-/- REB vermindering)
62
62
Water
21
21
Heffingen
Totaal gemeentelijke heffingen
0 •
0 •
Waterschapsbelastingen
0 •
0 •
Telefoon en internet
30
30
Verzekeringen
Basispremie zk-verzekering
182
182
Aanvullende zk-verzekering
46
46
Aansprakelijkheidsverzekering
4
4
Inboedelverzekering
9
9
Begrafenis/crematieverzekering
14
14
Schoolkosten/kinderopvang
58
58
Contributies en abonnementen
0
Kabel
16
16
Overige contributies/abonnementen
*
*
Vervoer
*
*
TOTAAL VASTE LASTEN
1081
1081
Kleding en schoeisel
160
160
Inventaris
93
93
Onderhoud huis en tuin
27
27
Extra ziektekosten
43
43
Recreatie
*
*
TOTAAL RESERVERINGSUITGAVEN
322
322
Voeding en versnaperingen
397
397
Roken
*
*
Reiniging
15
15
Persoonlijke verzorging
67
67
Huisdier
*
*
Zakgeld
*
*
Diversen (postzegels, bloemen)
26
26
Strippenkaart, fiets
45
45
TOTAAL HUISHOUDELIJKE UITG.
550
550
TOTAAL UITGAVEN
1953
1953
BESCHIKBAAR VOOR RESTPAKKET
-13
102
* Deze posten vallen onder het restpakket
Vet en cursief Afhankelijk van gemeentelijke tarieven
• Verminderd met de kwijtschelding

xxii

120%

150%

1529
182
50
0
9
11
128
83
109
2101
571

1911
182
50
0
9
0
0
76
72
2300
571

68
62
21

68
62
21

0 •
0 •
30

34
17
30

182
46
4
9
14
58
0
16
*
*
1081
160
93
27
43
*
322
397
*
15
67
*
*
26
45
550
1953
148

182
46
4
9
14
58
0
16
*
*
1132
160
93
27
43
322
397
*
15
67
*
*
26
45
550
2004
297

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

Tabel 2j Echtpaar met drie kinderen (10, 12 en 14 jaar) (huur 571)
WWB
110%
Inkomsten
Netto inkomen (incl. kortingen)
1274
1401
Kinderbijslag
278
278
Tegemoetkoming schoolkosten
50
50
Categoriale bijstand
0
0
Heffingskortingen niet-werkgever
0
9
Belastingteruggaaf ziektekosten/TBU
12
12
Huurtoeslag
216
196
Kindertoeslag
83
83
Zorgtoeslag
123
121
TOTAAL INKOMSTEN
2036
2151
Huur/hypotheek
571
571
Energie
Gas
68
68
Elektriciteit (-/- REB vermindering)
62
62
Water
21
21
Heffingen
Totaal gemeentelijke heffingen
0 •
0 •
Waterschapsbelastingen
0 •
0 •
Telefoon en internet
30
30
Verzekeringen
Basispremie zk-verzekering
182
182
Aanvullende zk-verzekering
46
46
Aansprakelijkheidsverzekering
4
4
Inboedelverzekering
9
9
Begrafenis/crematieverzekering
14
14
Schoolkosten/kinderopvang
66
66
Contributies en abonnementen
Kabel
16
16
Overige contributies/abonnementen
*
*
Vervoer
*
*
TOTAAL VASTE LASTEN
1089
1089
Kleding en schoeisel
185
185
Inventaris
102
102
Onderhoud huis en tuin
27
27
Extra ziektekosten
47
47
Recreatie
*
*
TOTAAL RESERVERINGSUITGAVEN
360
360
Voeding en versnaperingen
514
514
Roken
*
*
Reiniging
18
18
Persoonlijke verzorging
86
86
Huisdier
*
*
Zakgeld
*
*
Diversen (postzegels, bloemen)
28
28
Strippenkaart, fiets
57
57
TOTAAL HUISHOUDELIJKE UITG.
703
703
TOTAAL UITGAVEN
2152
2152
BESCHIKBAAR VOOR RESTPAKKET
-116
-1
* Deze posten vallen onder het restpakket
Vet en cursief Afhankelijk van gemeentelijke tarieven
• Verminderd met de kwijtschelding

120%

150%

1529
278
50
0
9
11
128
83
109
2197
571

1911
278
50
0
9
0
0
76
72
2396
571

68
62
21

68
62
21

0 •
0 •
30

34
17
30

182
46
4
9
14
66

182
46
4
9
14
66

16
*
*
1089
185
102
27
47
*
360
514
*
18
86
*
*
28
57
703
2152
46

16
*
*
1140
185
102
27
47
*
360
514
*
18
86
*
*
28
57
703
2202
194

xxiii

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

xxiv

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

Bijlage 2: Resultaten bestedingsruimte
In deze bijlage (tabellen 3 en 4) staan de resultaten van de bestedingsruimte nadat de
noodzakelijke uitgaven uit het basispakket zijn gedaan ui de begrotingen per huishoudtype
(bijlage 1). Ook staat weergegeven wat het restpakket kost en wat de bestedi ngsruimte is nadat
deze uitgaven zijn gedaan. Zie voor de inhoud van de gekozen restpakketten bijlage 4. In tabel 3
staan de huishoudens met een gemiddelde huur en in tabel 4 staan de huishoudens met een
bovengemiddelde huur.
Zo is bijvoorbeeld in tabel 3a in de tweede kolom te zien dat een alleenstaande onder de 65 j aar
met een WWB-uitkering € 104,- per maand beschikbaar heeft voor het restpakket. Dit bedrag
komt uit de voorbeeldbegroting van de alleenstaande. In de tweede regel van tabel 3a is af te
lezen dat de totale kosten voor het restpakket € 100,- per maand zijn. Wanneer dit bedrag wordt
afgetrokken van het beschikbare bedrag, resteert een saldo van € 4,- per maand. Dit is af te
lezen in de derde regel bij het saldo.
In 2008 had een huishouden onder de 65 jaar dat 5 jaar of langer een inkomen had op
bijstandsniveau en geen arbeidsmarktperspectief had recht op de langdurigheidstoeslag. De
resultaten hiervan zijn af te lezen uit de derde kolom.
Uit tabellen 3 en 4 blijkt dat niet elk huishouden voldoende bestedingsruimte heeft om alle vrije
bestedingen te (volledig) te kunnen bekostigen. Als het huishouden desondanks toch teveel
uitgaven doet, ontstaat er dus een tekort op de begroting.
Resultaten na invulling van de restpakketten:


Gemiddelde huur: tabel 3 a t/m j



Bovengemiddelde huur: tabel 4 a t/m j

xxv

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

Tabel 2.1 Bestedingsruimte na basis- en restpakket
Gemiddelde huur
100%
110
(WWB/AOW)
%

120
%

150
%

Bovengemiddelde huur
100%
110
(WWB/AOW)
%

120
%

150
%

Alleenstaande, 65 min
Basispakket
Restpakket

104
4

168
4

205
62

351
165

74
-26

163
-1

175
2

175
-11

Alleenstaande, 65 plus
Basispakket
Restpakket

242
139

308
97

370
222

532
370

212
109

309
171

340
192

356
194

Paar, 65 min
Basispakket
Restpakket

176
56

284
97

291
93

522
306

7
-113

112
-74

158
-35

332
116

Paar, 65 plus
Basispakket
Restpakket

329
207

422
248

433
248

710
505

243
121

318
144

365
185

525
320

Eenoudergezin, 1 kind van 8
jaar
Basispakket
Restpakket

385
302

587
443

640
488

881
724

284
201

534
390

539
387

700
543

Eenoudergezin, 2 kinderen van 10 en 12 jaar
Basispakket
Restpakket

338
200

540
337

592
379

834
604

228
90

420
217

424
211

586
356

Eenoudergezin, 3 kinderen van 10, 12 en 14 jaar
Basispakket
264
Restpakket
99

466
236

519
278

761
503

163
-2

413
183

418
177

580
322

Paar, 1 kind van 8 jaar
Basispakket
Restpakket

169
44

279
88

307
104

527
306

27
-98

142
-49

189
-9

337
116

Paar, 2 kinderen van 10 en 12
jaar
Basispakket
Restpakket

129
-17

239
27

266
43

487
245

-13
-159

102
-110

148
-70

297
55

Paar, 3 kinderen van 10, 12 en 14 jaar
Basispakket
Restpakket

26
-148

136
-103

164
-87

384
115

-116
-290

-1
-240

46
-200

194
-75

xxvi

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

Bijlage 3: Verantwoording berekening inkomsten
Inkomsten
Het inkomen in de begrotingen is inclusief vakantietoeslag, de heffingskortingen die op de
loonstrook staan (bijvoorbeeld de algemene heffingskorting en de arbeidskorting). De
heffingskortingen die via de voorlopige teruggaaf moeten worden aangevraagd (bijvoorbeeld de
combinatiekorting) worden daarna bij het inkomen geteld. Het uitgangspunt is dat huishoudens
alle kortingen waar ze recht op hebben ook daadwerkelijk aanvragen. Hieronder volgt een
voorbeeldberekening.
Langdurigheidstoeslag
In 2004 is in het kader van de Wet werk en bijstand de langdurigheidst oeslag ingevoerd.
Huishoudens (onder de 65 jaar) die 5 jaar of langer moeten rondkomen van een
minimuminkomen en geen arbeidsmarktperspectief hebben, komen hiervoor in aanmerking.
Jaarlijks krijgen gehuwden € 473,-, éénoudergezinnen € 425,- en alleenstaanden € 331,-. In dit
onderzoek vergelijken we huishoudens die in aanmerking komen voor de toeslag met de
huishoudens die hier geen recht op hebben. In de tabellen 4 en 5 van bijlage 2 is de
langdurigheidstoeslag verwerkt.
Vanaf 1 januari 2009 is de langdurigheidstoeslag overgeheveld vanuit de WWB naar het
gemeentefonds, waardoor gemeenten meer vrijheid hebben over de toeslag. Ook kunnen
mensen met inkomen uit werk in aanmerking komen voor de langdurigheidstoeslag.
Tegemoetkoming buitengewone uitgaven (TBU)
Ziektekosten zijn als buitengewone uitgaven aftrekbaar van de inkomstenbelasting. Wie een laag
inkomen heeft, kon hoge ziektekosten echter nooit volledig als aftrekpost verzilveren. Door de
Tegemoetkoming buitengewone uitgaven bestaat voor deze groep de mogelijkheid om (een deel
van) de aftrekposten toch uitbetaald te krijgen.
Vanaf 1 januari 2009 wordt de mogelijkheid om buitengewone uitgaven op te voeren als
persoonsgebonden aftrek beperkt. De premie voor de aanvullende ziektekostenverzekering mag
niet meer worden opgevoerd en wordt het forfait voor medicijnen voor thuisgebruik afgeschaft.
Waar huishoudens met een laag inkomen zonder extra zorgkosten in de huidige situatie nog in
aanmerking komen voor TBU, is dat vanaf 2009 waarschijnlijk niet meer het geval.
Naast bovenstaande inkomsten wordt ook rekening gehouden met de huurtoeslag, de
kinderbijslag en de Tegemoetkoming schoolkosten.

xxvii

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

xxviii

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

Bijlage 4: Verantwoording berekening uitgaven
Het Nibud gebruikt diverse bronnen voor de referentiecijfers. Hieronder volgt een korte weergave
van keuzes en bronnen uitgesplitst naar het basis- en restpakket. Eerst worden de
standaardposten beschreven uit basispakket en restpakket. Verderop in dez e bijlage staan de
uitgangspunten beschreven van de alleenstaande van 65 jaar of ouder met een specifieke
zorgvraag.

Basispakket
Huur
Er is gekozen voor een gemiddelde huur en een huur die anderhalf keer zo hoog ligt. Er is hierbij
rekening gehouden met het aantal personen in het huishouden en de hoogte van het inkomen.
Een alleenstaande heeft een gemiddelde huur van € 313,- bij een inkomen van minder dan 150
procent van het minimum. Bij het hoogste inkomensniveau is dat € 352, -.
Meerpersoonshuishoudens hebben een gemiddelde huur van € 381,-. Hierbij maakt het inkomen
tot en met 150 procent van het minimum geen verschil. De bovengemiddelde huur komt hiermee
respectievelijk op € 469,-, € 528,- en € 571,-.
De hoogte van de gemiddeld waargenomen huurprijzen blijkt voor namelijk af te hangen van de
omvang van het huishouden en de hoogte van het inkomen. Voor elk van de
voorbeeldhuishoudens in deze rapportage is gekeken hoeveel men gemiddeld uitgeeft aan huur
bij een bepaald inkomensniveau. Als bron is hierbij uitgegaan va n het Budgetonderzoek van het
CBS, dat ook de basis is van veel andere gemiddelde cijfers over bestedingen van huishoudens
in deze rapportage en zoals het Nibud die hanteert.
De hoogte van de gemiddelde huurprijzen voor de voorbeeldhuishoudens zijn als v olgt: 313 euro
per maand voor alleenstaanden bij een inkomensniveau tot en met 120 procent van het
minimum. Bij een inkomensniveau van 150 procent is de gemiddelde huur 352 per maand. Voor
meerpersoonshuishouden is de gemiddelde huur 381 euro per maand voo r alle
inkomensniveaus. Om te laten zien wat de bestedingsruimte is van huishoudens in het geval er
hoge woonlasten zijn, zijn ook berekeningen gemaakt waarbij is uitgegaan van een
bovengemiddelde huur. Dat wil zeggen een huur die anderhalf keer zo hoog is als de
gemiddelde huur voor het betreffende voorbeeldhuishouden. De bovengemiddelde huur bedraagt
dan 470 euro per maand voor alleenstaanden (528 euro bij een inkomen van 150 procent) en
572 euro voor meerpersoonshuishoudens. Het gaat dus om gemiddelde hu ren voor huishoudens
met een inkomensniveau zoals in dit rapport gehanteerd wordt.
Voor een inschatting om hoeveel huishoudens in Nederland het gaat die dergelijke woonlasten
hebben, is gekeken naar de cijfers uit de CBS-huurenquete. De uitkomsten hiervan zijn
gerapporteerd in rapport “Feiten en achtergronden van het huurbeleid 2008” (Ministerie van
VROM, 11 november 2008). Hieruit blijkt dat 25 procent van de huurwoningen een huur hebben

xxix

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

onder de kwaliteitskortingsgrens van 348,99 euro per maand (juli 20 08) en 54 procent van de
huurwoningen een huur hebben tussen 348,99 en de aftoppingsgrens 499,51 euro. 15% van de
huurwoningen liggen met hun prijs tussen 499,51 en 631,73 euro.

Energie
Dit is 90% van de prijs van gemiddeld gebruik naar huishoudtype met een opslag voor
huishoudens van 65 jaar of ouder. Daarbij hanteert het Nibud de prijs van het gemiddelde
verbruik.
Heffingen
Dit zijn gemeentelijke en waterschapsheffingen verminderd met eventuele kwijtschelding.
Telefoon en internet
Een bedrag dat is gebaseerd op de goedkoopste manier van bellen inclusief internet. Een
mobiele telefoon met prepaid en een kabelverbinding voor het internet.
Ziektekostenverzekering
Dit betreft de nominale premie van de basisverzekering plus een aanvullende verzekering en de
minst uitgebreide tandartsverzekering.
Overige verzekeringen
Dit betreft een aansprakelijkheidsverzekering, een inboedelverzekering en voor volwassenen in
huishoudens onder de 65 jaar een uitvaartverzekering.
Schoolkosten
Bedragen op basis van Nibud-onderzoek. Mediaanbedragen exclusief reiskosten. Voor
huishoudens die recht hebben op een tegemoetkoming in de schoolkosten is dit hiermee
verrekend.
Kinderopvang
Kosten inclusief de vergoeding van het rijk en die via de bijzondere bijstand.
Kabel
Lokaal maandbedrag voor kabelaansluiting.
Kleding
Bedragen zijn gebaseerd op het Nibud-basispakket voor kleding.
Inventaris en onderhoud
Bedragen zijn gebaseerd op het Nibud-basispakket voor inventaris en onderhoud.
Niet-vergoede ziektekosten

xxx

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

In het basispakket zitten kosten die elk huishouden heeft. Dit betreft de huisapotheek: pleisters,
aspirines e.d.
Voeding
Bedragen zijn gebaseerd op een standaardvoeding van het Voedingscentrum en prijzen van het
Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).
Reiniging
Een bedrag per huishouden en een bedrag per persoon op basis van Nibud-onderzoek.
Persoonlijke verzorging
Een bedrag per persoon op basis van Nibud-onderzoek
Diversen
Een bedrag per huishouden en een bedrag per persoon voor diverse uitgaven.
Strippenkaart en fiets
Voor ieder lid van het huishouden de kosten van een fiets en één strippenkaart.

xxxi

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

Restpakket
In dit onderzoek is een restpakket doorberekend. Het onderstaande lijstje geeft aan wat in dit
restpakket zit. Dit restpakket is een voorbeeld van uitgaven waar huishoudens mee
geconfronteerd kunnen worden en kan per situatie verschillen.


(openbaar) vervoer



lidmaatschap en gebruik van de bibliotheek



een krant



zakgeld (voor de kinderen)



recreatie



één tijdschrift



huisdier

De bedragen die horen bij de uitgavenposten in het restpakket zijn slechts ter illustratie van een
mogelijke situatie. Ze zijn vastgesteld met behulp van een vrij beperkte inventarisatie en zijn niet
het gevolg van gedegen onderzoek.
Openbaar vervoer
In de restpakketten zijn voor de huishoudens met een WWB-uitkering geen extra kosten voor
vervoer opgenomen. In de huishoudens waarbij iemand werkt is een extra bedrag voor het
openbaar vervoer opgenomen, namelijk de kosten voor woon-werkverkeer. Hiervoor wordt
gerekend met een bedrag van 60 euro per maand.
Lidmaatschap bibliotheek
Voor ieder lid van het huishouden zijn de maandelijkse kosten van een jaarabonnement van de
bibliotheek opgenomen. Er is uitgegaan van gemiddelde kosten van 30 euro per jaar. Voor 65 plussers is dit 25 euro.
Krant
Dit zijn de maandkosten van een abonnement op een landelijk of regionaal dagblad. De kosten
bedragen ruim 20 euro per maand.
Zakgeld kinderen
Deze bedragen komen uit het reguliere onderzoek van het Nibud en variëren van 5 tot 35 euro
per kind per maand, afhankelijk van de leeftijd.
Recreatie
Voor deze post is een bedrag opgenomen dat gelijk is aan het vakantiegeld van het betreffende
huishouden.
Tijdschrift

xxxii

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

Voor deze post is een gemiddeld maandbedrag voor een abonnement meegenomen van 7,50
euro.
Huisdier
Dit zijn de gemiddelde maandkosten voor een hond inclusief de hondenbelasting van 30 euro per
maand.

xxxiii

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

xxxiv

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

Bijlage 5: Uitgaven aan kunstbeoefening
Tabel 5.1: Uitgaven cultuurdeelname naar bevolkingscategorie
Gemiddelde jaarlijkse uitgaven maandelijkse cultuurdeelnemers (in euro’s)
bevolkingscategorie

contributie,
les/cursusgeld

kleding,
instrumenten,
materialen

totaal

Sekse
Man
Vrouw

110
173

124
131

234
304

Leeftijd
6-12 jaar
13-18 jaar
19-30 jaar
31-40 jaar
41-50 jaar
51-64 jaar
65+ jaar

138
176
94
125
139
154
150

60
133
133
124
142
147
88

198
309
227
249
281
301
238

Opleiding
Laag
middelbaar
hoog

114
111
174

71
121
156

185
232
330

Inkomen
Minimum: alleenstaand
minimum: samenwonend
modaal
twee maal modaal of meer

86
118
142
142

217
109
101
120

303
227
243
262

arbeidspositie
scholier/student
werkzaam: 1-20 uur p/week
werkzaam: 21 uur of meer p/weel
huisvrouw/-man
werkloos/arbeidsongeschikt
gepensioneerd/vervroegd uitgetreden
anders

143
124
140
16
125
140
249

84
181
137
145
145
90
203

227
305
277
251
270
230
452

Huishouden
alleenstaand
2 volwassenen: geen thuiswonend kind
2 volwassenen: wel thuiswonend kind
1 volwassene: thuiswonend kind
anders

189
127
111
151
205

158
124
112
96
113

347
251
223
247
318

Totaal

139

127

266

Bron: WJH Mulier Instituut, 2006

xxxv

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

Tabel 5.2

Gemiddelde jaarlijkse uitgaven naar culturele activiteit
Gemiddelde jaarlijkse uitgaven maandelijkse cultuurdeelnemers (in euro’s)

Culturele activiteit

contributie,
les/cursusgeld

kleding,
instrumenten,
materialen

Totaal

Audiovisueel
Fotografie (geen vakantie- of
familiekiekjes)
Film of video (geen vakantie- of
familiekiekjes)
Multimedia op de computer (flash,
demo’s, webpages, e.d.)

86
116

140
212

226
328

33

203

236

87

93

180

Beeldend
Schilderen, tekenen, grafiek
Beeldhouwen, boetseren, pottenbakken,
sieraden maken
Werken met textiel
Andere beeldende activiteiten
(emailleren, boekbinden e.d.)

161
190
242

159
175
256

320
365
498

157
124

145
217

302
341

Dans
Klassiek ballet
Moderne dans
Stijldans
Jazzdans, showdans, tapdance
Hiphop, streetdance, breakdance
Volksdans, werelddans, historische dans
Majoretten, twirl

170
519
167
155
126
94
208
93

97
102
194
59
293
234
86
50

267
621
361
214
419
328
294
143

Muziek
Zang
Instrument klassiek of jazz
Instrument pop
Instrument harmonie, fanfare, brassband
Instrument wereld- of volksmuziek
Componeren
Muziek op de computer
Andere muziekactiviteiten

167
177
270
144
185
243
92
62
140

136
88
232
196
120
187
398
134
228

303
265
502
340
305
430
490
196
368

Schrijven
Verhalen of gedichten (geen
sinterklaasgedichten)
Toneelstukken

134
135

130
132

264
267

80

48

128

Theater
Toneel, cabaret
Muziektheater
Mime- en bewegingstheater
Poppenspel

240
182
375
193
238

131
82
207
24
55

371
264
582
217
293

Totaal

139

127

266

Bron: WJH Mulier Instituut, 2006

xxxvi

Betaalbaarheid van cursusactiviteiten bij de Centra voor de Kunsten

Tabel 3
Cursussen

Inventarisatie tarieven standaardpakket cursussen onder 25 instellingen
gemiddelde
vraagprijs
per uur

aantal
aanbieder
s

Gemiddel
d aantal
weken

Gemiddel
de
contacttij
d

piano <18 individueel
33
16
36
28
piano <18 groepsles
17
20
36
40
piano licht >18 individueel
48
20
33
32
piano licht >18 groepsles
24
17
26
37
saxofoon <18 individueel
33
16
36
28
saxofoon <18 groepsles
17
20
36
40
saxofoon >18 individueel
45
20
33
32
saxofoon >18 groepsles
23
17
26
37
gitaar < 18 individueel
32
15
34
26
gitaar < 18 groepsles
16
20
36
42
zang <18 individueel
34
10
21
18
zang < 18 groepsles
15
16
24
37
klassiek ballet kindercursus
6
17
23
38
beginners
klassiek ballet jongeren
7
13
17
32
gevorderden
flamenco / tango
8
12
14
33
hiphop / breakdance
7
14
20
37
portrettekenen beginners
5
13
14
77
aquarelleren gevorderden
5
13
15
75
tekenen/schilderen
4
13
13
49
kindercursus
beeldhouwen in hout (of
5
13
14
77
materiaal naar keuze
fotografie beginners
6
13
10
77
theater beginnerscursus
5
12
14
42
theatercircus gevorderden /
deelname aan
6
12
14
57
theatergroep/productie
deelname aan
5
11
15
53
jeugdtheaterschool/klas
schrijven
7
7
4
38
Noot: * Op basis van 1 contactmoment per week
Bron: Cultuurwerk Nederland/Kunstconnectie, nov.-dec. 2008, bewerking: Nibud

laagste
vraagprijs
per uur

hoogste
vraagprijs
per uur

Prijs per
maand*

19
5
20
10
19
5
20
8
19
3
12
4

46
39
66
64
46
39
66
64
46
39
46
24

45
31
60
41
45
31
56
41
44
28
45
26

2

8

5

10

6
5
4
4

10
10
9
8

2

6

4

7

4
3

9
10

4

8

16
21
18
21
30
30
15
30
21
17

23
3

8

5

10

20
17

xxxvii