Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

27 858

Gewasbeschermingsbeleid

Nr. 484

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 oktober 2019
De vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit heeft mij
verzocht om uiterlijk 1 oktober a.s. in te gaan op de uitvoering van enkele
moties over het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen nabij
woningen (Kamerstuk 27 858, nrs. 464, 470 en 474). Hierbij geef ik
invulling aan dit verzoek. Ik maak van deze gelegenheid gebruik om uw
Kamer ook te informeren over enkele toezeggingen over omwonenden en
cumulatie, alsmede over de stand van zaken rond het bijenrichtsnoer
Omwonenden
Met de moties Ouwehand en anderen (Kamerstuk 27 858, nr. 464),
Moorlag en anderen (Kamerstuk 27 858, nr. 470) en Futselaar (Kamerstuk
27 858, nr. 474) heeft uw Kamer verzocht om spuitvrije zones in te stellen
zodat op landbouwgronden grenzend aan woningen of aan de leefomgeving van omwonenden, zoals speelplekken voor kinderen, geen
gewasbeschermingsmiddelen gebruikt mogen worden. In het VAO
gewasbeschermingsmiddelen d.d. 3 juli 2019 heb ik toegezegd uw Kamer
te informeren over de bevoegdheden die het Rijk heeft bij het instellen
van afstandsnormen (Handelingen II 2018/19, nr. 101, item 7). Verder heb
ik in het AO gewasbeschermingsmiddelen d.d. 6 juni 2019 toegezegd uw
Kamer te informeren over de gesprekken die mijn ministerie in de zomer
zal voeren met omwonenden, boeren, telers en gemeenten over werkbare
afspraken over blootstelling. (Kamerstuk 27 858, nr. 481).
Ik begrijp heel goed de zorgen die leven bij omwonenden over hun
gezondheid. Ik vind dan ook dat we de blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen zoveel mogelijk moeten minimaliseren. Met de Toekomstvisie gewasbescherming 2030 wil ik bereiken dat het gebruik van
gewasbeschermingsmiddelen zoveel mogelijk wordt voorkomen, conform
de principes van geïntegreerde gewasbescherming, en dat voor zover nog
gewasbeschermingsmiddelen nodig zijn, dit laagrisico middelen zijn en de
middelen nagenoeg zonder emissies naar het milieu worden toegepast.

kst-27858-484
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 27 858, nr. 484

1

Voor het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen gaan we uit van een
Europees geharmoniseerde wetenschappelijke benadering waarmee
risico’s door het Ctgb worden geanalyseerd en getoetst voordat een
gewasbeschermingsmiddel wordt toegelaten. Bij de toelating kunnen zo
nodig eisen worden gesteld aan spuit- of teeltvrije zones. Ook kan zo
nodig op basis van nieuwe wetenschappelijke inzichten worden
ingegrepen in een toelating.
Maar naast deze wetenschappelijke benadering, moeten we ook zien te
bereiken dat omwonenden en telers met elkaar in gesprek komen om tot
bevredigende afspraken te komen. Op sommige plaatsen gaat dat goed
en op andere plaatsen valt hier nog een wereld te winnen. In juli en
augustus zijn gesprekken gevoerd met direct betrokken personen en
organisaties met als oogmerk te achterhalen wat er leeft rond het gebruik
van gewasbeschermingsmiddelen bij omwonenden van land- en
tuinbouwpercelen en telers van die gewassen. Daarnaast zijn deze
gesprekken bedoeld om te onderzoeken of en zo ja welke aanknopingspunten er zijn die tot oplossingen kunnen leiden. Een goed contact tussen
beide partijen en afspraken over praktische maatregelen kunnen al een
groot verschil maken. Het heeft mijn voorkeur dat op lokaal niveau
oplossingen gevonden worden. In constructief overleg met de provincies
Drenthe en Overijssel en de Vereniging Drentse Gemeenten heb ik
daarom opdracht gegeven aan een extern adviesbureau om deze
gesprekken te begeleiden. Ik verwacht dat de bevindingen medio oktober
beschikbaar komen en zal uw Kamer daarover vervolgens informeren.
Als oplossingsrichting zou bijvoorbeeld gedacht kunnen worden aan
initiatieven om telers te stimuleren perceel(akker)randen anders in te
richten en/of zoveel mogelijk te vrijwaren van bespuitingen met gewasbeschermingsmiddelen, of aan versnelde implementatie van technieken om
emissies bij de toepassing van gewasbeschermingsmiddelen te verminderen. In het kader van het uitvoeringsprogramma van de Toekomstvisie
Gewasbescherming 2030 wordt besproken om dit met gebiedsgerichte
pilots te ondersteunen. Ik zie kansen om dit bijvoorbeeld in Drenthe vorm
te geven en betrek dit bij de gesprekken die ik met de provincie voer over
de opvolging van het bovengenoemde rapport van het adviesbureau.
Langs deze lijn verwacht ik goed invulling te kunnen geven aan de
strekking van de moties.
Ik hecht extra aan het concretiseren van gebiedsgerichte pilots om te
komen tot concrete maatwerkoplossingen op lokaal niveau, omdat mij uit
een juridische verkenning is gebleken dat het ten algemene instellen van
spuitvrije zones moeilijk te realiseren is. Om in landelijke regelgeving
spuit- of teeltvrije zones of andere gebruiksbeperkingen in te kunnen
stellen, moeten namelijk de effecten voor de omwonenden en de
benodigde afstand tot de bewoning of andere maatregelen worden
onderbouwd met de resultaten van wetenschappelijk onderzoek. Het
blootstellingsonderzoek gewasbeschermingsmiddelen en omwonenden
biedt deze onderbouwing echter niet. Dit onderzoek bevestigt dat er
sprake is van meetbare concentraties van meerdere stoffen in de lucht, in
huisstof en in urine, maar geeft ook aan dat deze concentraties niet tot
onaanvaardbare risico’s voor de gezondheid leiden. Het onderzoek stelt
voorts dat geen grenswaarden zijn overschreden en dat in de huidige
toelatingsmethodiek de blootstelling ook niet wordt onderschat.
Het kabinet heeft in 2015 juridisch advies gevraagd over het instellen van
teeltvrije zones aan de landsadvocaat. De landsadvocaat heeft de
mogelijkheden onderzocht om een teeltvrije zone te verplichten op grond
Richtlijn 2009/128/EG (artikel 12), het voorzorgsbeginsel en het Verdrag
betreffende de werking van de Europese Unie (artikel 193 VWEU)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 27 858, nr. 484

2

(Kamerstuk 27 858, nr. 311). De landsadvocaat concludeerde dat het niet
mogelijk was om teeltvrije zones in te voeren en adviseerde om met
algemene regels te wachten tot het blootstellingonderzoek zou zijn
uitgevoerd. Ook concludeerde de landsadvocaat dat een verplichte
teeltvrije zone pas ingevoerd kan worden als aangetoond is dat eventuele
andere, minder vergaande maatregelen, geen of onvoldoende effect
hebben om omwonenden te beschermen.
De Gezondheidsraad is gevraagd te adviseren in hoeverre blootstelling
van omwonenden leidt tot gezondheidsrisico’s, de huidige toelatingsbeoordeling voldoende beschermend is voor omwonenden en of voldoende
rekening wordt gehouden met de afstand tot objecten voor bewoning
(Kamerstuk 27 858, nr. 480). Het advies van de Gezondheidsraad verwacht
ik in de zomer van 2020 te ontvangen. Natuurlijk zal ik op basis daarvan
opnieuw bekijken of en zo ja welke verdere maatregelen nodig zijn voor
bescherming van omwonenden. In de tussentijd blijf ik langs de
hierboven beschreven lijn inzetten op het faciliteren van maatwerkoplossingen op lokaal niveau. Ik zal uw Kamer hier nader over informeren in het
uitvoeringsprogramma van de Toekomstvisie Gewasbescherming 2030.
Cumulatie
Met de motie van de leden Bromet en Dik-Faber (Kamerstuk 27 858, nr.
477) heeft uw Kamer verzocht om er bij de Europese Commissie op aan te
dringen een richtsnoer om effecten door cumulatie van stoffen te
boordelen, zo spoedig mogelijk vast te stellen zodat het Ctgb, zodra dit
gereed is, deze kan toepassen bij de toelating en voorafgaande risicoanalyse van gewasbeschermingsmiddelen en rekening kan houden met
de combinatie van middelen en met de effecten van middelen tijdens de
levenscyclus, inclusief reproductie, van insecten.
EFSA heeft in maart 2019 een algemeen kader vastgesteld hoe bij de
risicobeoordeling van chemische stoffen om te gaan met de effecten van
een gecombineerde blootstelling aan meerdere stoffen (cumulatie). Dit
informatieve document wordt door het Ctgb als achtergronddocument
gebruikt. Er is op dit moment geen richtsnoer voorzien voor de beoordeling van cumulatieve risico’s voor de gezondheid van insecten dat
praktisch toepasbaar is door het Ctgb bij de toelating van gewasbeschermingsmiddelen. Ik zal bij de Europese Commissie aandringen op het laten
ontwikkelen en vaststellen van een dergelijk richtsnoer.
Bij de cumulatieve risicobeoordeling van residuen van gewasbeschermingsmiddelen op voedsel is recent door EFSA nader onderzoek
gepubliceerd. De Minister van Medische Zorg en Sport zal uw Kamer
binnenkort informeren over deze publicaties.
Bijenrichtsnoer
Ik heb uw Kamer recent geïnformeerd over de inzet van de Nederlandse
delegatie tijdens het overleg van SCoPAFF op 16 en 17 juli 2019
(Kamerstuk 27 858, nr. 482). Nederland heeft daar in lijn met mijn reactie
op de motie Ouwehand (Kamerstuk 21 501–32, nr. 1181) de Europese
Commissie en de lidstaten in een stemverklaring opgeroepen tot de
implementatie van het bijenrichtsnoer voor het eind van het jaar. De
Europese Commissie heeft hierop aangegeven door te gaan op de route
van een gefaseerde implementatie onder verwijzing naar het voorstel tot
wijziging van de Uniforme Beginselen op het onderdeel acute toxiciteit en
het in maart 2019 verstrekte mandaat aan EFSA ter herziening van
onderdelen van het bijenrichtsnoer binnen twee jaar. Zoals eerder
toegezegd zal ik, zodra het definitieve voorstel voor gefaseerde implemen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 27 858, nr. 484

3

tatie in SCoPAFF aan de lidstaten wordt voorgelegd voor besluitvorming,
uw Kamer informeren over de strekking hiervan en daarbij aangeven in
hoeverre dit implementatieplan leidt tot een verbetering ten opzichte van
de huidige situatie.
EFSA heeft in juli een plan van aanpak vastgesteld om uitvoering te geven
aan het mandaat tot herziening van onderdelen van het bijenrichtsnoer.1
De herziening ziet op onderdelen als de (natuurlijke) achtergrondsterfte,
blootstellingsroutes, bij-aantrekkelijke gewassen en methodieken om voor
hommels en solitaire bijen de risicobeoordeling in alle stappen te kunnen
uitvoeren. Dit plan van aanpak voorziet in het instellen van een
EFSA-werkgroep en het raadplegen van de bevoegde autoriteiten van de
lidstaten (in Nederland het Ctgb), risicomanagers/beleid van de lidstaten
(in Nederland het Ministerie van LNV), Europese (koepel) belangenorganisaties en een publieke consultatie.
Vervolgens heeft EFSA in augustus de bevoegde instanties gevraagd om
voor 6 september jl. schriftelijk te reageren op onderdelen van het
richtsnoer die zijn genoemd in het verstrekte mandaat. Het Ctgb heeft –
vanuit zijn eigenstandige verantwoordelijkheid als bevoegde autoriteit –
invulling gegeven aan dit verzoek. Het door de bevoegde autoriteiten
ingediende commentaar zal zonder vermelding van de naam van de
betreffende autoriteit ter beoordeling worden voorgelegd aan de
EFSA-werkgroep om al dan niet mee te nemen in hun technisch rapport.
Dit ten behoeve van een objectieve, wetenschappelijke beoordeling van
de ingediende commentaren. Aan het eind van het project zal EFSA de
ingediende commentaren publiceren, zodat de inbreng voor eenieder
inzichtelijk is. Gegeven het maatschappelijk belang van dit dossier en het
feit dat het nog enige tijd duurt totdat EFSA de commentaren publiceert,
heeft het Ctgb haar technisch commentaar nu al op de eigen website
geplaatst.
Input van de risicomanagers/beleid is voorzien op twee momenten,
namelijk in het voorjaar van 2020 via het vaststellen van beschermdoelen
en in augustus 2020 via een gecombineerde workshop van
risicomanagers/beleid en Europese belangenorganisaties zoals landbouworganisaties, het bedrijfsleven en NGO’s. Ik zal uw Kamer te zijner tijd
informeren over de beleidsmatige inzet. Publicatie van het definitieve
rapport is voorzien in maart 2021. De verwachting is dat de Europese
Commissie vervolgens het voorstel zo spoedig mogelijk na publicatie zal
agenderen in SCoPAFF. Tussentijds zullen lidstaten ook via SCoPAFF
worden geïnformeerd over de voortgang.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
C.J. Schouten

1

Zie: https://www.efsa.europa.eu/sites/default/files/event/Bee_Guidance_review_July2019.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 27 858, nr. 484

4