Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

36 200 X

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2023

Nr. 69

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 februari 2023
De Inspecteur-generaal der Krijgsmacht (IGK) heeft in 2022 een themaonderzoek gedaan naar de ervaringen van defensiemedewerkers met
grensoverschrijdende opmerkingen. Zijn rapport hierover, «(On)bewust of
(on)bedoeld over de grens», heeft hij op donderdag 9 februari 2023
aangeboden. Hierbij bied ik u dit rapport aan.
Uit het onderzoek van de IGK blijkt dat één op de drie respondenten van
het onderzoek in de afgelopen drie jaar met grensoverschrijdende
opmerkingen te maken heeft gekregen. Een zorgelijke constatering. Elke
ervaring met grensoverschrijdende opmerkingen is er immers één te veel.
Het rapport laat opnieuw zien dat Defensie moet blijven verbeteren op het
gebied van sociale veiligheid. In deze brief informeer ik u over de
belangrijkste resultaten uit het rapport.
Opzet themaonderzoek
De IGK heeft ervaringen met grensoverschrijdende opmerkingen
opgehaald via verkennende gesprekken met interne expertisecentra en de
coördinatoren vertrouwenspersonen, een digitale enquête met ruim 600
respondenten en vijf themadagen. Onder grensoverschrijdende opmerkingen verstaat de IGK: mondelinge en/of via digitale kanalen gemaakte
opmerkingen die de ontvanger als grensoverschrijdend ervaart.
Resultaten onderzoek
Zoals gesteld komt uit het onderzoek van de IGK naar voren dat één op de
drie respondenten in de afgelopen drie jaar grensoverschrijdende
opmerkingen heeft ervaren tijdens het werken bij Defensie. De IGK heeft
de ervaren grensoverschrijdende opmerkingen gecategoriseerd in
discriminerende, seksueel getinte, intimiderende/kleinerende opmerkingen en schelden. In de helft van de gevallen werd een opmerking

kst-36200-X-69
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 X, nr. 69

1

gemaakt door iemand met een hogere rang of functie. Daarnaast
constateert de IGK dat vrouwelijke medewerkers vaker dan mannelijke
medewerkers grensoverschrijdende opmerkingen hebben ervaren.
Onder de respondenten blijkt dat niet vaak een melding wordt gedaan
wanneer medewerkers grensoverschrijdende opmerkingen ervaren, uit
angst voor eventuele gevolgen voor de carrière. Ook komt naar voren dat
de bewustwording van de impact van grensoverschrijdende opmerkingen
verbeterd kan worden en dat inzicht in elkaars referentiekader van groot
belang is bij het voorkomen, bespreekbaar maken en tegengaan van
grensoverschrijdende opmerkingen.
De IGK stelt dat permanente vorming op de werkvloer bij het
bespreekbaar maken en tegengaan van grensoverschrijdende opmerkingen belangrijk is. Verbetervoorstellen zijn het benadrukken van het
thema in opleidingen en trainingen, het informeren van eenheden,
voorbeeldgedrag van leidinggevenden en continue aandacht voor een
veilige werkomgeving en een open aanspreekcultuur.
Aanpak Defensie
Mede dankzij de rapporten van de commissies Van der Veer en Giebels
(2018) staat sociale veiligheid bij Defensie hoog op de agenda. Met
bijvoorbeeld het plan van aanpak «versterking van de sociale veiligheid»
uit 2019, is er flink op ingezet deze te verbeteren. Zo beschikt Defensie
over een verbeterd integriteitsbeleid, een integriteitsorganisatie, een
onafhankelijk meldpunt en sinds vorig jaar over een set aan maatregelen
ter bevordering van diversiteit en inclusiviteit (Kamerstuk 35 925 X, nr. 71).
Defensie blijft stappen zetten; het onderzoek van de IGK is opnieuw een
belangrijk signaal. De resultaten van het IGK-onderzoek vinden een plek in
de lopende verbeterinitiatieven, waarvan ik er hieronder drie uitlicht.
• Het IGK-rapport benadrukt de belangrijke positie van leidinggevenden.
Zij vervullen immers een essentiële rol bij het creëren van een veilige
en inclusieve werkomgeving en een open aanspreekcultuur. Defensie
zet de komende jaren de inspanning op het gebied van veiligheid in
opleidingen en het ontwikkelen van leiderschap voort. Het is het doel
om in 2025 veiligheid in alle relevante opleidingen te hebben verwerkt.
• Uit het IGK-rapport blijkt dat grensoverschrijdende opmerkingen vaak
niet gemeld worden. Eerder heb ik aangegeven te onderzoeken of de
meldingsbereidheid onderdeel kan worden van het structurele
Medewerkers Tevredenheidsonderzoek (MTO) (Kamerstuk 36 124, nr.
11). Binnen Defensie worden grensoverschrijdende opmerkingen
gezien als ongewenst gedrag. Daarom laat ik nagaan of in dit MTO ook
de meldingsbereidheid omtrent ongewenst gedrag onderzocht kan
worden. Afhankelijk van de uitkomsten hiervan laat ik verbetermaatregelen in kaart brengen.
• De IGK constateert dat grensoverschrijdende opmerkingen vaker
worden gemaakt tegen vrouwelijke medewerkers. Vorig jaar is
Defensie gestart met een set aan maatregelen ter bevordering van
diversiteit en inclusiviteit; een belangrijk onderdeel daarvan is het
streefcijfer dat voor vrouwen is ingesteld (van 16% naar 30% van het
personeelsbestand in 2030). De invoering van dit streefcijfer kan als
een katalysator werken voor andere groepen doordat er ruimte
ontstaat voor een meer inclusieve cultuur.
Tot slot
Defensie hecht aan een veilige werkomgeving voor alle medewerkers. Het
is belangrijk om daar goed zicht op te houden. Ik wil de IGK dan ook
danken voor zijn onderzoek. In de geïntegreerde rapportage zal ik met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 X, nr. 69

2

behulp van de cijfers die tot de beschikking zijn de stand van zaken geven
over sociale veiligheid en integriteit.
Tevens staat de start van het vervolgonderzoek naar de beleving en
waardering van diversiteit en inclusiviteit onder medewerkers in 2023
gepland1. Over de uitkomsten van dat onderzoek zal ik u informeren.
De Staatssecretaris van Defensie,
C.A. van der Maat

1

In 2017 is dit onderzoek ook uitgevoerd; «Grenzen aan de eenheid», Sociaal Cultureel
Planbureau. Bijlage bij Kamerstuk 34 550 X, nr. 64

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 X, nr. 69

3