Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

710
Vragen van het lid Van Weyenberg (D66) aan de Minister van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid over het bericht «Arbeidsdeelname mannen 25 tot 45
lager dan voor crisis» (ingezonden 23 oktober 2018).
Antwoord van Minister Koolmees (Sociale Zaken en Werkgelegenheid)
(ontvangen 20 november 2018)
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Arbeidsdeelname mannen 25 tot 45 lager dan
voor de crisis»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Wat is de ontwikkeling van de arbeidsparticipatie gemeten in uren van
mannen tussen de 25 en 45 jaar?
Antwoord 2
Grafiek 1 laat de ontwikkeling van de gemiddelde arbeidsparticipatie in uren
per week (inclusief overwerk) zien van werkende mannen tussen de 25 en 45
jaar. De groep mannen van tussen de 25 en 30 jaar werkt gemiddeld wat
minder uren per week dan de andere leeftijdsgroepen. Dit komt waarschijnlijk
doordat een gedeelte van deze groep mannen nog onderwijsvolgend is en
daarom relatief vaak in deeltijd werkt. Ook is het aannemelijk dat een
gedeelte van deze groep net afgestudeerd is en wel een baantje heeft, maar
nog op zoek is naar een volwaardige baan.
Grafiek 1: De ontwikkeling van de arbeidsparticipatie van mannen tussen de
25 en 45 jaar in uren per week inclusief overwerk.

1

ah-tk-20182019-710
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2018

https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2018/42/arbeidsdeelname-mannen-25-tot-45-lager-dan-voorcrisis

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

Bron: CBS Statline, geraadpleegd 12-11-2018.
Vraag 3, 4, 7 en 11
Wat zou de reden kunnen zijn dat vooral bij alleenstaande mannen van 25 tot
45 jaar de arbeidsdeelname lager ligt dan tien jaar geleden?
Hangt de lagere arbeidsdeelname samen met een hogere deelname aan
scholing?
Is de verwachting dat de arbeidsdeelname in deze groep weer verder zal
aantrekken, of is de verwachting dat de arbeidsdeelname structureel lager zal
liggen dan voor de crisis? Kan dit een permanent effect zijn van de crisis?
Zouden mogelijke verklaringen die Mankiw noemt voor de Verenigde Staten,
zoals afnemende baankansen voor laagopgeleiden door technologische
verandering en globalisering, ook een verklaring kunnen zijn voor de daling
in Nederland?2
Antwoord 3, 4, 7 en 11
De arbeidsdeelname van mannen tussen de 25 en 45 jaar is in vergelijking
met andere groepen, bijvoorbeeld vrouwen in dezelfde leeftijdscategorie,
relatief hoog. Ten opzichte van de periode voor de crisis, is de arbeidsdeelname onder deze groep wel gedaald. Een aantal factoren kan hierbij een rol
spelen. Allereerst kunnen conjuncturele factoren van belang zijn. In de crisis
zijn relatief veel banen verdwenen in sectoren waarin mannen naar verhouding vaak werkzaam zijn, zoals de industrie, bouw, vervoer en de zakelijke
dienstverlening. Sinds de netto arbeidsdeelname het laagste punt bereikte in
2014, is deze ook onder deze groep weer gestegen (grafiek 2). Ten tweede
kunnen structurele factoren een rol spelen, zo is de participatie met name
onder laagopgeleide mannen gedaald, is de scholingsdeelname gestegen en
is er een toename van het aantal mannen dat aangeeft niet te kunnen werken
in verband met ziekte of arbeidsongeschiktheid3. Daarnaast zijn er meer
mannen tussen de 25 en 45 dan voor de crisis alleenstaand of thuiswonend
(grafiek 4). In hoeverre deze ontwikkeling samenhangt met de ontwikkeling
van de arbeidsdeelname is niet eenduidig te zeggen.
Wetenschappelijke artikelen over dit fenomeen in de Verenigde Staten, waar
het zich in sterkere mate voordoet dan in Nederland, geven verschillende
mogelijke verklaringen die elkaar niet uitsluiten: dat arbeidsmarktpolarisatie –
gedreven door technologische veranderingen – heeft geleid tot een lagere
vraag naar arbeid voor deze groep, wat effect heeft op lonen en (mede
daardoor) op participatie4, dat laagopgeleide jonge mannen door de gestegen
aantrekkelijkheid van alternatieve invulling van hun tijd (bv. door video-

2

https://www.nytimes.com/2018/06/15/business/men-unemployment-jobs.html
CBS (2018) Arbeidsdeelname mannen 25 tot 45 lager dan voor crisis». (ingezonden 23 oktober
2018)
4
https://obamawhitehouse.archives.gov/sites/default/files/page/files/
20160620_cea_primeage_male_lfp.pdf
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

games) er voor kiezen minder of niet te werken5 en dat het gestegen en
wijdverbreide drugsgebruik van jonge mannen een rol speelt in hun lagere
participatie6. Het is onduidelijk in hoeverre deze deelverklaringen de hele
trend in de VS verklaren, en in hoeverre deze verklaringen ook opgaan voor
Nederland.
Het CPB doet momenteel op verzoek van het Ministerie van SZW onderzoek
naar de ontwikkeling van het arbeidsaanbod in Nederland van onder meer
deze groep en kijkt daarbij ook naar mogelijke verklaringen voor de geobserveerde patronen. Naar verwachting publiceert het CPB voor het einde van het
jaar over dit onderzoek.
Vraag 5
Vertaalt de vijf procentpunt lagere arbeidsdeelname zich in een hogere
werkloosheid, of trekt een grotere groep zich terug van de arbeidsmarkt?
Antwoord 5
Grafiek 2 laat zien de netto-participatiegraad gedaald is van ongeveer 94% in
2008 naar ongeveer 89% in 2018. Ook is te zien dat sinds het herstel van de
crisis ingezet is, de netto arbeidsparticipatie van mannen met een leeftijd
tussen de 25 en 45 is toegenomen. In dezelfde periode is de werkloosheid
onder deze groep gedaald. Ook de bruto participatiegraad is gedaald in
diezelfde periode. Het aankomende CPB-onderzoek bekijkt of dit een
structureel verschijnsel is.
Grafiek 2: Arbeidsparticipatie van mannen van 25–45 jaar

Bron: CBS Statline, geraadpleegd 01-11-2018.
Vraag 6
Is er meer bekend over de achtergrondkenmerken van mannen tussen de 25
en 45 jaar en de ontwikkeling daarvan? Hoe heeft het opleidingsniveau zich
over de laatste tien jaar ontwikkeld? Wonen zij vaker of juist minder vaak
samen dan tien jaar geleden? Hebben zij vaker of minder vaak kinderen?
Antwoord 6
Het aandeel hoogopgeleide mannen van tussen de 25 en 45 jaar is gestegen,
terwijl met name het aandeel laagopgeleide mannen, is gedaald (grafiek 3).
Ook blijkt dat deze groep mannen relatief minder vaak samenwoont (grafiek
4). Ze zijn vaker alleenstaand of blijven langer thuis wonen. Daarnaast is het
percentage mannen van tussen de 25 en 45 dat een thuiswonend kind heeft,
de afgelopen tien jaar gedaald van 49% naar 43% gedaald (grafiek 5).
Grafiek 3: Het opleidingsniveau van mannen tussen de 25 en 45 jaar

5

Zie bijvoorbeeld: https://scholar.princeton.edu/sites/default/files/maguiar/files/leisure-luxurieslabor-june-2017.pdf
6
https://www.brookings.edu/bpea-articles/where-have-all-the-workers-gone-an-inquiry-into-thedecline-of-the-u-s-labor-force-participation-rate/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3

Bron: CBS Statline, geraadpleegd 01-11-2018.
Grafiek 4: De positie in het huishouden van mannen tussen de 25 en 45 jaar

Bron: CBS Statline, geraadpleegd 01-11-2018.
Grafiek 5: Het percentage mannen van tussen de 25 en 45 jaar dat minimaal
één thuiswonend kind heeft.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

4

Bron: CBS Statline, geraadpleegd 01-11-2018.
Vraag 8
Wat is de ontwikkeling van mannen in deze leeftijdsgroep in de bijstand-, de
Werkloosheidswet (WW)- en arbeidsongeschiktheidsregelingen? Herkent u het
beeld dat ziekte vaker een reden is om niet te kunnen werken?
Antwoord 8
Tabel 1 geeft de ontwikkeling van het aantal mannen van tussen de 25 en 45
jaar met een uitkering weer. We herkennen het beeld dat steeds meer jonge
mannen een arbeidsongeschiktheidsuitkering krijgen.

WW-uitkering
Bijstandsuitkering
Arbeidsongeschiktheidsuitkering

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

21.560
49.250

57.990
55.800

53.790
63.910

47.090
66.940

60.090
70.220

74.260
79.910

64.520
84.930

56.120
85.720

55.660
87.750

46.320
83.230

84.980

84.970

87.270

89.590

92.130

88.440

91.280

93.660

96.550

98.160

Bron: CBS Statline, geraadpleegd 01-11-2018.

Vraag 9
Wat zouden beleidsopties zijn om de arbeidsdeelname onder deze groep te
verhogen?
Antwoord 9
De cijfers van CBS laten zien dat de arbeidsdeelname onder hoogopgeleide
alleenstaande mannen aanzienlijk hoger ligt dan onder laagopgeleide
mannen. Het verder verhogen van het opleidingsniveau onder deze groep is
daarom van belang. Daarnaast zet het kabinet in op het betrekken van zoveel
mogelijk mensen bij de arbeidsmarkt, zoals aangegeven in de brief «Aanpak
krapte op de arbeidsmarkt»7, onder meer door werken aantrekkelijker te
maken met lagere lasten op arbeid, het stimuleren van een leven lang
ontwikkelen zodat mensen beter toegerust zijn op een veranderende
arbeidsmarkt en door te investeren in het verbeteren van de begeleiding van
werkzoekenden.
Vraag 10
Is deze daling van arbeidsparticipatie van jonge mannen ook zichtbaar in
andere Europese landen?

7

Kamerstuk 29 544, nr. 834.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

5

Antwoord 10
Grafiek 6 laat de ontwikkeling van de arbeidsparticipatie van mannen van
tussen de 25 en 54 jaar in de OESO-landen zien. Hieruit blijkt dat de dalende
arbeidsparticipatie van jonge mannen zeker geen Nederlands fenomeen is.
Vrijwel alle landen hebben te maken met een gedaalde participatie van deze
groep tussen 1990 en 2014. Alleen in Duitsland neemt deze groep nu meer
deel aan de arbeidsmarkt dan in 1990. De daling in Nederland is vergelijkbaar
met die in Zweden, maar aanzienlijk lager dan in Denemarken en de VS.
Grafiek 6: De ontwikkeling van de arbeidsparticipatie van «prime-age»
mannen (tussen de 25 en 54 jaar) in de OESO.

Bron: OESO, CEA berekeningen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

6