Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

33 552

Slachtofferbeleid

Nr. 8

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VEILIGHEID EN
JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 oktober 2013
Inleiding
Bij gelegenheid van het debat in uw Kamer over de openstaande
vrijheidsstraffen op 3 september j.l. heb ik toegezegd nader in te gaan op
de motie van het lid Helder,(Kamerstuk 33 400 VI, nr. 119), waarbij werd
verzocht om het invoeren van een verschijningsplicht voor verdachten
van misdrijven waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten. Ik was
aanvankelijk van plan om deze vraag te beantwoorden in het kader van
het wetsvoorstel over de uitbreiding van de omvang van het spreekrecht.
Deze context acht ik bij nadere beschouwing evenwel minder geschikt,
maar ik ga graag in het onderstaande op deze kwestie in. Ik ben van plan
het conceptwetsvoorstel aanvulling van het spreekrecht op zeer korte
termijn voor consultatie aan de adviesorganen toe te zenden.
Geldend recht
Er is geen verschijningsplicht in het Nederlandse recht; de verdachte heeft
een aanwezigheidsrecht. Het staat de verdachte in beginsel vrij ter zitting
te verschijnen, tenzij de rechter zijn aanwezigheid heeft gelast. De
verdachte is niet verplicht op de zitting vragen te beantwoorden of
anderszins actief aan het onderzoek deel te nemen. De rechter bepaalt,
eventueel op aangeven van de officier van justitie, of de aanwezigheid van
de verdachte op de terechtzitting noodzakelijk is voor het onderzoek in de
strafzaak. Hij kan dat bevel al geven voorafgaand aan de terechtzitting(artikel 258, vijfde lid, van het Wetboek van Strafvordering), maar ook als de
verdachte op de geplande zittingsdatum niet is verschenen (artikel 278,
tweede lid, Sv). Op de terechtzitting kan de officier van justitie die kennis
heeft van de wens van het slachtoffer dat de verdachte aanwezig is en
deze terecht vindt, vorderen dat de rechtbank het hiervoor genoemd bevel
geeft. Het OM en de politie zijn belast met de tenuitvoerlegging van dit
bevel.

kst-33552-8
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 552, nr. 8

1

In artikel 67 Sv is opgenomen voor welke delicten in het algemeen
voorlopige hechtenis is toegelaten; in artikel 67a staat op welke gronden
voorlopige hechtenis in het concrete geval moet worden toegepast.
Verdachten van minder ernstige strafbare feiten (diefstal, valsheid in
geschrift, vernieling, openlijke geweldpleging tegen goederen) verblijven
veelal in afwachting van hun berechting op vrije voeten of worden na
inverzekeringstelling en bewaring in vrijheid gesteld omdat het belang
van het onderzoek niet dwingt tot verdere vrijheidsbeneming voorafgaand
aan de terechtzitting.
Achtergrond van de motie
Voor sommige slachtoffers is het van belang dat zij bij het gebruik maken
van hun spreekrecht de verdachte zelf willen aanspreken («hem recht in
de ogen zien»). Zij stellen prijs op een directe confrontatie met de
verdachte in de zittingzaal. Aanleiding voor het indienen van de motie is
dat de verdachte respect voor het slachtoffer zou tonen door zijn
aanwezigheid op de terechtzitting en bij de uitspraak. Verder zou een
verschijningsplicht eraan kunnen bijdragen dat de verdachte ook ter
zitting verantwoording aflegt ten opzichte van de maatschappij.
Mogelijkheden
Opnemen van een verschijningsplicht in het wetboek is in beginsel
mogelijk. Daarmee kan worden voldaan aan de wens van een bepaald
deel van de slachtoffers. Het is onbekend hoe veel slachtoffers deze wens
hebben, maar zeker is dat een ander deel van de slachtoffers geen
confrontatie wenst.
Het opleggen van een verschijningsplicht betekent niet dat de verdachte
zijn houding op de terechtzitting behoeft aan te passen en zich moet
schikken in de confrontatie met het slachtoffer. Als hij geen respect voor
het slachtoffer heeft, kan dat met een verschijningsplicht niet worden
afgedwongen.
Invoering van een verschijningsplicht betekent in ieder geval logistiek,
zoals terecht opgemerkt door het lid van der Steur in voornoemd debat,
een extra belasting voor de rechtspraktijk in die zaken waarin de
verdachte niet in voorlopige hechtenis verblijft. Hij moet dan worden
opgespoord en eventueel met de sterke arm worden meegebracht. Dit
verzekert geen welwillende opstelling tijdens de zitting. Datzelfde geldt
voor de zaken waarin de verdachte wel in voorlopige hechtenis verblijft,
maar ervan – om welke reden ook – afziet te verschijnen.
Als hij niet tijdig wordt opgespoord moet de zitting worden aangehouden
voor een nieuwe datum, hetgeen vertraging bij de afdoening van de zaak
(ook voor het slachtoffer) betekent.
Omdat ik niet wil dat de strafrechtspleging wordt belast met extra
werkzaamheden waarvan niet duidelijk is dat zij aan alle slachtoffers ten
goede komen, heb ik het volgende alternatief voor het introduceren van
een verschijningsplicht, die ook past in mijn beleid zoals gepresenteerd in
de nota Rechtdoen aan slachtoffers (toegezonden bij brief van 22 februari
2013, Kamerstuk 33 552, nr. 2), namelijk het bevorderen van maatwerk dat
aansluit bij de specifieke behoeften van het slachtoffer. Niet alle slachtoffers stellen immers prijs op het direct toespreken van de verdachte, en
geen van allen zal willen worden geconfronteerd met een onverschillige,
ongeïnteresseerde of onheus of agressief reagerende verdachte. Ik streef
voorts naar aansluiting en inpassing in de reeds bestaande werkwijze van
Slachtofferhulp Nederland, het openbaar ministerie en de zittende
magistratuur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 552, nr. 8

2

Bij het gesprek met de officier van justitie dat in ernstige zaken wordt
aangeboden, kan de officier van justitie aan het slachtoffer vragen of hij
het op prijs stelt dat poging wordt gedaan om de verdachte op de zitting
aanwezig te laten zijn. Ook kan het openbaar ministerie de brieven aan het
slachtoffer aanpassen, zodanig dat aan slachtoffers wordt gevraagd of zij
het op prijs stellen dat de verdachte op de zitting aanwezig is. De mening
van het slachtoffer kan dan meewegen bij de het bevorderen dat een
verdachte op de terechtzitting aanwezig is. Hij kan daarvan desgeraden
tijdig een bevel tot verschijning, eventueel gecombineerd met
medebrenging bij de voorzitter van de rechtbank vragen. Ook
medewerkers van Slachtofferhulp Nederland zouden het slachtoffer bij het
voorbereiden van de schriftelijke slachtofferverklaring of het uitoefenen
van het spreekrecht naar zijn opvatting over de aanwezigheid van de
verdachte kunnen vragen en hem op de bestaande mogelijkheden wijzen.
Tegen deze achtergrond zou het slachtoffer meer en uitvoeriger kunnen
worden voorgelicht over wat hem te wachten kan staan. Op deze wijze
kan naar mijn oordeel beter tegemoet worden gekomen aan de specifieke
behoeften van slachtoffers, zonder ervan uit te gaan dat alle slachtoffers
prijs stellen op een directe confrontatie met de verdachte.
Ook wat het openbaar ministerie en Slachtofferhulp Nederland betreft is
dit een goed uitvoerbare werkwijze, die meer nog dan een algehele
verschijningsplicht, gericht is op het leveren van maatwerk, in het belang
van het slachtoffer. Zijn wens wordt meegewogen bij de beslissing om al
dan niet een bevel tot verschijning te bevorderen. Zowel Slachtofferhulp
Nederland als het openbaar ministerie geven aan dat een werkwijze
waarin het slachtoffer wordt geïnformeerd over de mogelijkheden en
gevraagd naar zijn wensen, goed is in te passen in de huidige processen
van informatievoorziening en contacten met het slachtoffer.
Op grond van het voorgaande kom ik tot ik tot het oordeel dat het
bestaande beleid thans eerst moet worden uitgebouwd in de hiervoor
aangegeven zin. Pas indien blijkt dat daarmee niet voldoende aan de
specifieke noden van het slachtoffer tegemoet kan worden gekomen, zal ik
overwegen om dwingende regelgeving voor te stellen wordt gegrepen.
Ik hoop u met het voorgaande voldoende te hebben ingelicht.
De Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
F. Teeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 552, nr. 8

3