Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2010–2011

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2186
Vragen van het lid El-Fassed (GroenLinks) aan de minister van Economische
Zaken, Landbouw en Innovatie over de deelname van Europese bedrijven aan
een conferentie in Dubai over aftappen en filteren van telecommunicatie
(ingezonden 15 maart 2011).
Antwoord van minister Verhagen (Economische Zaken, Landbouw en
Innovatie), mede namens de minister van Buitenlandse Zaken en de
staatssecretaris van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (ontvangen
12 april 2011).
Vraag 1
Bent u bekend met de ISS World MEA Conference, een beurs die van 21 tot
en met 23 februari jongstleden plaatsvond in Dubai?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2 en 3
Hoe oordeelt u over het feit dat een groot aantal Europese bedrijven,
waaronder enkele Nederlandse, tijdens deze conferentie haar technologie
voor het aftappen, filteren en blokkeren van internet en telefonie – waaronder
Deep Packet Inspection – onder de aandacht bracht van politie- en veiligheidsdiensten uit het Midden-Oosten en Afrika?
Deelt u de opvatting dat het bijzonder ongewenst is dat Nederlandse
bedrijven dergelijke technologie (proberen te) verkopen aan regimes die deze
inzetten voor onderdrukking van de eigen bevolking?
Antwoord 2 en 3
Het staat bedrijven vrij om deel te nemen aan internationale conferenties,
waarmee zij menen nieuwe markten te kunnen aanboren voor hun producten,
die een tweeledige toepassing kennen. Behalve het door u genoemde
ongewenste gebruik kunnen deze producten worden ingezet voor bijvoorbeeld het bestrijden (blokkeren) van kinderporno uit het buitenland. Er is
geen formeel verbod op deze specifieke handelsactiviteiten. Maar daarmee is
niet gezegd dat het ook verantwoord of wenselijk is als ze plaatsvinden. Zoals
de speciale vertegenwoordiger van de VN voor bedrijfsleven en mensenrechten, professor John Ruggie, helder stelt, zijn er geen mensenrechten die niet
1

ah-tk-20102011-2186
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2011

http://www.issworldtraining.com/ISS_MEA/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

1

door bedrijfsactiviteiten kunnen worden geschonden, rechtstreeks of door
betrokkenheid. Professor Ruggie stipuleert dat staten de plicht hebben om
mensenrechten te beschermen, en dat bedrijven een verantwoordelijkheid
hebben om mensenrechten te respecteren. De regering onderschrijft deze
visie.
Ieder bedrijf dient zich te kunnen verantwoorden als zijn handelen kenbare
mensenrechtenconsequenties heeft. Dit uitgangspunt wordt ook betrokken bij
de update van de OESO Richtlijnen voor Multinationale Ondernemingen, die
voor Nederlandse bedrijven als referentie voor hun buitenlandse activiteiten
gelden. Daarin worden bedrijven onder meer opgeroepen om activiteiten op
gebied van internetvrijheid en respect voor vrije meningsuiting te ondersteunen.
Vraag 4
Bent u bereid de betreffende bedrijven aan te spreken op hun gedrag en te
weerhouden van de levering van internetfilters en vergelijkbare technologie
aan repressieve regimes? Bent u bereid en in staat om vooruitlopend op
Europese regelgeving deze handel te verbieden?
Antwoord 4
Dit kabinet hecht groot belang aan maatschappelijk verantwoord ondernemen
en wil met het bedrijfsleven samenwerken om gestalte te geven aan een
gedeelde verantwoordelijkheid voor de bescherming van mensenrechten in
het buitenland.
Ik zal op korte termijn de desbetreffende bedrijven op het ministerie
uitnodigen om hen te wijzen op mogelijk misbruik van filtertechnologie voor
anti-democratische en repressieve doeleinden. Daarbij zal ik hen verzoeken
eventuele samenwerking op het gebied van de verspreiding en het toegankelijk maken van internetfiltertechnologie te staken zodra zij de indruk hebben
dat er een dreiging is van misbruik. Tevens zal ik hen verzoeken over deze
zaak in nauw contact te blijven met mijn ministerie.
Het belang van internetvrijheid – dat door recente ontwikkelingen in de
Arabische wereld eens te meer is aangetoond – heeft al geruime tijd
bijzondere aandacht van de regering. Het uitgangspunt van Nederland voor
de bevordering van internetvrijheid is dat alle belanghebbende partijen –
variërend van overheden en bedrijven, NGO’s en internationale organisaties –
gezamenlijk een verantwoordelijkheid dragen om de vrije toegang tot internet
en de vrijheid van meningsuiting op internet te garanderen. In dat kader heeft
Nederland vorig jaar een expertmeeting over dit onderwerp georganiseerd,
waar een diversiteit aan stakeholders aanwezig was. Een verslag hiervan ging
uw Kamer reeds toe2.
Momenteel is Nederland in gesprek met Canada, het Verenigd Koninkrijk, de
VS, Zweden en andere, ook niet-westerse landen, om aan dit initiatief op
ministerieel niveau een vervolg te geven. Nadrukkelijk is het daarbij de
ambitie om – net als bij de genoemde expertmeeting – vertegenwoordigers
van telecombedrijven en search engines te betrekken. Wat Nederland betreft
dragen bedrijven een bijzondere verantwoordelijkheid tot zelfrestrictie om te
zorgen dat hun technologie niet in verkeerde handen valt.
In dat kader heeft de regering meermalen bedrijven opgeroepen een
internationale gedragscode op het gebied van internetvrijheid te omarmen,
zoals het reeds bestaande Global Network Initiative. Daarnaast moet wat
Nederland betreft de discussie over de mogelijkheid van een restrictie op de
export vanuit de EU van bepaalde filtertechnologie – waar Nederland in de
EU ook eerder al voor pleitte – worden geïntensiveerd. Door het tweeledige
karakter van deze technologie (het kan immers ook worden toegepast voor
legitieme doeleinden als de bestrijding van kinderporno) is dit een complexe
discussie. In dit kader verwijs ik ook naar de toespraak van minister
Rosenthal over dit onderwerp, welke namens hem werd uitgesproken bij een
bijeenkomst van het Aspen Institute op 24 maart jl. te Brussel3.

2
3

Aanhangsel van de Handelingen, 2009–2010, 3044
Zie http://www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/toespraken/2011/03/24/speech-bypieter-de-gooijer-at-the-international-digital-economy-accords-idea-brussels-meeting.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

2

Vraag 5
Kunt u een overzicht geven van recente en lopende contracten van Nederlandse bedrijven met overheden en telecombedrijven in het Midden-Oosten
en Afrika omtrent de levering van technologie voor en expertise over het
aftappen, filteren en blokkeren van telecommunicatie? Zo niet, bent u bereid
een onderzoek te starten naar zulke contracten met repressieve regimes?
Antwoord 5
Een dergelijk overzicht heeft de Nederlandse overheid niet voorhanden. Zoals
aangegeven bij vraag 4 ben ik bereid bedrijven aan te spreken op hun
maatschappelijke verantwoordelijkheid in dit verband.
Vraag 6
Deelt u de mening dat het risico dat internetfilters gebruikt worden voor
repressie ook voor democratische overheden een reden zou moeten zijn om
af te zien van de invoering van filters?
Antwoord 6
Nee. Er is geen reden om te veronderstellen dat democratische overheden
dergelijke instrumenten zullen inzetten voor andere dan legitieme doeleinden,
zoals het bestrijden van kinderporno.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

3