Straffen seksueel misbruik minderjarigen
Strafeisen, strafoplegging en strafmotivering ter zake van betaalde en
onbetaalde seksuele handelingen bij minderjarige slachtoffers in Nederland,
Duitsland, Zwitserland, Ierland en Schotland
Dr. Vere van Koppen
Dr. mr. Miriam Wijkman
Mr. dr. Bas de Wilde

Vrije Universiteit Amsterdam
Afdeling Strafrecht en Criminologie

Projectnummer 3130

Faculteit der Rechtsgeleerdheid
Vrije Universiteit Amsterdam
De Boelelaan 1105
1081 HV Amsterdam

Straffen seksueel misbruik minderjarigen
Strafvordering, strafoplegging en strafmotivering ter zake van betaalde en onbetaalde
seksuele handelingen bij minderjarige slachtoffers in Nederland, Duitsland, Zwitserland,
Schotland en Ierland

© 2021; Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum. Auteursrechten voorbehouden. Niets
uit dit rapport mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie,
microfilm, digitale verwerking of anderszins, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van het
WODC.
2

Inhoudsopgave
SAMENVATTING .....................................................................................................................................................................7
1.

INLEIDING ................................................................................................................................................................... 13
1.1 AANLEIDING VOOR HET ONDERZOEK ............................................................................................................................................. 13
1.2 DOEL VAN HET ONDERZOEK ............................................................................................................................................................ 14
1.3 ONDERZOEKSVRAGEN ....................................................................................................................................................................... 14

2.

JURIDISCH KADER ................................................................................................................................................... 16
2.1 WETTELIJK KADER ............................................................................................................................................................................ 16
2.2 RICHTLIJN VOOR STRAFVORDERING SEKSUEEL MISBRUIK MINDERJARIGEN .......................................................................... 18
2.3 RICHTLIJN VOOR STRAFVORDERING JEUGDPROSTITUTIE ........................................................................................................... 23
2.4 ORIËNTATIEPUNTEN VOOR STRAFTOEMETING SEKSUEEL MISBRUIK MINDERJARIGEN ....................................................... 24
2.5 METHODE VAN STRAFTOEMETING ................................................................................................................................................. 26

3.

LITERATUURONDERZOEK: SEKSUEEL MISBRUIK VAN MINDERJARIGEN ......................................... 28
3.1 INLEIDING............................................................................................................................................................................................ 28
3.2 OMVANG EN AARD ............................................................................................................................................................................. 28
3.3 DADERS EN SLACHTOFFERS ............................................................................................................................................................. 30
3.4 GEVORDERDE EN OPGELEGDE STRAFFEN ...................................................................................................................................... 32
3.5 BETAALDE SEKS MET MINDERJARIGEN .......................................................................................................................................... 33

4.

STRAFVORDERING EN STRAFTOEMETING BIJ SEKSUEEL MISBRUIK VAN MINDERJARIGEN .... 37
4.1 INLEIDING............................................................................................................................................................................................ 37
4.2 METHODEN ......................................................................................................................................................................................... 39
4.3 MISBRUIK, DADERS EN SLACHTOFFERS ......................................................................................................................................... 44
4.4 STRAFEIS EN OPGELEGDE STRAF ..................................................................................................................................................... 52
4.5 TERBESCHIKKINGSTELLING EN BIJZONDERE VOORWAARDEN .................................................................................................. 56
4.6 RELATIE TUSSEN STRAFVORDERINGSRICHTLIJNEN EN GEVORDERDE STRAFFEN .................................................................. 57

5.

RECHTSVERGELIJKING .......................................................................................................................................... 64
5.1 INLEIDING............................................................................................................................................................................................ 64
5.2 ONDERZOEKSMETHODEN ................................................................................................................................................................. 64
5.3 LANDENRAPPORT DUITSLAND........................................................................................................................................................ 68
5.4 LANDENRAPPORT ZWITSERLAND .................................................................................................................................................. 78
5.5 LANDENRAPPORT IERLAND ............................................................................................................................................................. 89
5.6 LANDENRAPPORT SCHOTLAND ....................................................................................................................................................... 98
5.7 VERGELIJKING STRAFBEDREIGINGEN .......................................................................................................................................... 107
5.8 VERGELIJKING STRAFTOEMETING................................................................................................................................................ 114

6.

BETAALDE SEKS MET MINDERJARIGEN....................................................................................................... 124
6.1 INLEIDING......................................................................................................................................................................................... 124
6.2 METHODEN ...................................................................................................................................................................................... 124
6.3 RESULTATEN ................................................................................................................................................................................... 125

7.

CONCLUSIE EN DISCUSSIE.................................................................................................................................. 133
7.1 STRAFEISEN EN STRAFTOEMETING IN RELATIE TOT RICHTLIJNEN EN ORIËNTATIEPUNTEN ........................................... 133
7.2 RECHTSVERGELIJKING ................................................................................................................................................................... 134
7.3 BETAALDE SEKS MET MINDERJARIGEN ....................................................................................................................................... 137
7.4 METHODOLOGISCHE REFLECTIE .................................................................................................................................................. 138
7.5 EPILOOG ........................................................................................................................................................................................... 139

SUMMARY........................................................................................................................................................................... 141
LITERATUUR ..................................................................................................................................................................... 146

3

BIJLAGE 1: SCORINGSINSTRUMENT VONNISSEN ................................................................................................ 148
BIJLAGE 2: SCORINGSINSTRUMENT KENMERKEN BETAALD SEKSUEEL MISBRUIK VAN
MINDERJARIGEN.............................................................................................................................................................. 159
BIJLAGE 3. SAMENSTELLING BEGELEIDINGSCOMMISSIE ................................................................................ 160

4

Lijst van tabellen
Tabel 1. Vonnissen bewezen verklaard wetsartikel en jaar van veroordeling ....................................... 40
Tabel 2. Online beschikbare vonnissen per wetsartikel en jaar van veroordeling ................................. 41
Tabel 3. Totaal en openbaar beschikbare vonnissen per arrondissement .............................................. 41
Tabel 4. Verdeling van type misbruik en aantallen in de steekproef ..................................................... 43
Tabel 5. Aard van de seksuele handelingen ........................................................................................... 45
Tabel 6. Meermalig en duur seksueel misbruik ..................................................................................... 46
Tabel 7. Aantal minderjarige slachtoffers per dader .............................................................................. 49
Tabel 8. Aantal en leeftijd slachtoffers uitgesplitst naar de aard van het misbruik ............................... 50
Tabel 9. Relatie en kenmerken van de slachtoffers en het misbruik ...................................................... 51
Tabel 10. Geëiste en opgelegde strafmodaliteit ..................................................................................... 53
Tabel 11. Strafmodaliteit gevorderd versus opgelegd............................................................................ 53
Tabel 12. Opgelegde straffen seksueel binnendringen kind beneden de 12 jaar (art. 244 Sr) ............... 54
Tabel 13. Opgelegde straffen seksueel binnendringen kind tussen 12 en 16 (art. 245 Sr) .................... 55
Tabel 14. Opgelegde straffen ontuchtige gedragingen kind beneden 16 jaar (art. 247 Sr) .................... 55
Tabel 15. Opgelegde straffen ontuchtige gedragingen tegen betaling met 16- of 17-jarige (art. 248b Sr)
................................................................................................................................................................ 56
Tabel 16. Opgelegde straffen ontuchtige gedragingen misbruik vertrouwen (art. 249 lid 1 Sr) ........... 56
Tabel 17. Opgelegde bijzondere voorwaarden....................................................................................... 57
Tabel 18. Ontuchtige handelingen en bijbehorende strafvorderingsrichtlijn ......................................... 58
Tabel 19. Gevorderde onvoorwaardelijke gevangenisstraffen in relatie tot de richtlijn ........................ 58
Tabel 20. Overzicht strafmaatbeïnvloedende factoren........................................................................... 60
Tabel 21. Strafmaatbeïnvloedende factoren in de motiveringen van de rechtbanken ........................... 61
Tabel 22. Strafbedreigingen Duitsland................................................................................................... 70
Tabel 23. Afzonderlijke straffen per feit Duitsland ............................................................................... 75
Tabel 24. Totaal opgelegde straffen Duitsland ...................................................................................... 76
Tabel 25. Strafbedreigingen Zwitserland ............................................................................................... 80
Tabel 26. Afzonderlijke straffen per feit Zwitserland ............................................................................ 86
Tabel 27. Totaal opgelegde straffen Zwitserland ................................................................................... 87
Tabel 28. Strafbedreigingen Ierland ....................................................................................................... 90
Tabel 29. Afzonderlijke straffen per feit Ierland.................................................................................... 95
Tabel 30. Totaal opgelegde straffen Ierland........................................................................................... 96
Tabel 31. Strafbedreigingen Schotland .................................................................................................. 99
Tabel 32. Afzonderlijke straffen per feit Schotland ............................................................................. 104
Tabel 33. Totaal opgelegde straffen Schotland .................................................................................... 105
Tabel 34. Vergelijking strafbedreigingen............................................................................................. 108
Tabel 35. Vergelijking strafbedreigingen andersoortige delicten ........................................................ 114
Tabel 36. Vergelijking straftoemeting artikel 244-I Sr-II .................................................................... 116
Tabel 37. Vergelijking straftoemeting artikel 244 Sr-II....................................................................... 116
Tabel 38. Vergelijking straftoemeting artikel 245 Sr-I ........................................................................ 117
Tabel 39. Vergelijking straftoemeting artikel 245 Sr-II....................................................................... 117
Tabel 40. Vergelijking straftoemeting artikel 247 Sr-I ........................................................................ 118
Tabel 41. Vergelijking straftoemeting artikel 247 Sr-II....................................................................... 118
Tabel 42. Vergelijking straftoemeting artikel 247 Sr-III ..................................................................... 119
Tabel 43. Vergelijking straftoemeting artikel 249 lid 1 Sr-I ................................................................ 119
Tabel 44. Vergelijking straftoemeting artikel 249 Sr-II....................................................................... 120
Tabel 45. Aantal 248b-zaken en beschikbare strafdossiers.................................................................. 125
Tabel 46. Aantal malen betaalde seks in een zaak ............................................................................... 127
Tabel 47. Geëiste en opgelegde strafmodaliteit voor betaalde seks met een 16- of 17-jarige ............. 131
Tabel 48. Gevorderde onvoorwaardelijke gevangenisstraffen in relatie tot de richtlijn 248b ............. 132

5

Lijst van figuren
Figuur 1. Oriëntatiepunt voor de straftoemeting artikel 248b Sr (Bron: LOVS, 2020) ......................... 26
Figuur 2. Duur en aard van het misbruik ............................................................................................... 46
Figuur 3. Leeftijd daders ten tijde van de start van het plegen van het misbruik .................................. 47
Figuur 4. Leeftijdsverdeling van daders voor verschillende typen ontuchtige handelingen .................. 48
Figuur 5. Leeftijdsverdeling van de slachtoffers.................................................................................... 49
Figuur 6. Relatie dader en slachtoffer en aard van het misbruik............................................................ 52
Figuur 7. Strafmodaliteit en aard van het misbruik................................................................................ 54
Figuur 8. Relatie tussen somscore strafmaatbeïnvloedende factoren en gevorderde onvoorwaardelijke
gevangenisstraf voor zaken van aanraken geslachtsdeel en binnendringen anders dan met geslachtsdeel
(n = 61) ................................................................................................................................................... 62
Figuur 9. Relatie tussen somscore strafmaatbeïnvloedende factoren en gevorderde onvoorwaardelijke
gevangenisstraf voor zaken van binnendringen met geslachtsdeel (n = 101) ........................................ 63
Figuur 10. Bepaling van totaalstraf in geval van meerdaadse samenloop Duitsland............................. 72
Figuur 11. Bepaling totaalstraf in geval van meerdaadse samenloop Zwitserland ................................ 82
Figuur 12. Schematische weergave van de zaken en de verhouding van daders en slachtoffers......... 126

6

Samenvatting
In dit onderzoek staan de strafvordering en strafoplegging inzake hands-on seksueel misbruik
met minderjarigen centraal. Seksueel misbruik van minderjarigen wordt in dit onderzoek
gedefinieerd als gedrag zoals omschreven in artikel 244 (seksueel binnendringen van iemand
onder de 12 jaar), 245 (seksueel binnendringen van iemand tussen de 12 en 16 jaar), 247
(ontuchtige handelingen met een bewusteloze, onmachtige of gestoorde of een kind onder de
16 jaar), 248b (gebruikmaken van seksuele diensten van een 16- of 17-jarige tegen betaling)
en 249 lid 1 (seksueel misbruik in afhankelijkheidsrelaties) van het Wetboek van Strafrecht.
Er zijn 713 vonnissen bestudeerd waarin tussen 2015 en 2019 een mannelijke, meerderjarige
dader werd veroordeeld voor seksueel misbruik met een of meerdere minderjarigen.
Voor deze 713 zaken is onderzocht hoe de feitelijke strafeisen luiden. Voor een
gestratificeerde steekproef van 180 zaken is tevens onderzocht in hoeverre de strafeis afwijkt
van de richtlijn van het OM en welke motivering hieraan ten grondslag ligt. Ook is
onderzocht in hoeverre de straffen die door de rechter worden opgelegd, afwijken van de
strafeis van de officier van justitie en de strafvorderingsrichtlijnen die het OM hanteert.
Tevens is onderzocht hoe de strafbedreigingen en opgelegde straffen inzake seksueel
misbruik van minderjarigen in Nederland zich verhouden tot die in Duitsland, Zwitserland,
Ierland en Schotland. Ten slotte is onderzocht wat de kenmerken van daders van
jeugdprostitutie (art. 248b Sr) in Nederlandse strafzaken zijn en hoe de strafeisen en
opgelegde straffen in dergelijke zaken luiden. Hiertoe zijn de strafdossiers van 60
veroordeelde daders van betaald seksueel misbruik met een 16- of 17-jarige bestudeerd.
Zaken van seksueel misbruik met minderjarigen
In de 713 onderzochte zaken was meestal sprake van oraal, vaginaal of anaal binnendringen
van de dader bij het slachtoffer of werd het slachtoffer ertoe gedwongen bij de dader binnen te
dringen (60 procent). In de overige zaken was sprake van binnendringen anders dan met een
geslachtsdeel, bijvoorbeeld met een vinger (16 procent), het (laten) aanraken van de naakte
geslachtsdelen (16 procent), overige ontuchtige aanrakingen, zoals het over de kleding
betasten van de geslachtsdelen of de naakte borsten (6 procent) en digitale vormen van
seksueel misbruik, waarbij het slachtoffer er bijvoorbeeld toe werd gedwongen om seksuele
handelingen met zichzelf voor de webcam uit te voeren (1 procent). In driekwart van de zaken
vond het misbruik meer dan één keer plaats. Daders waren gemiddeld 39 jaar oud (sd = 13,7)
bij aanvang van het misbruik. Bij ruim een kwart van de daders werd psychische
problematiek vastgesteld, zoals een persoonlijkheidsstoornis of parafilie. De 713 daders
maakten samen 1.165 slachtoffers, waarvan ruim driekwart vrouw (78 procent). De
gemiddelde leeftijd van het slachtoffer bij aanvang van het misbruik was 11 jaar (sd = 4,0).
Bij 28 procent van de slachtoffers was de dader een (stief)familielid uit de eerste of tweede
lijn. Eén op de vijf slachtoffers kwam met de dader in contact via het internet.
Daders die tijdens het misbruik bij het slachtoffer binnendrongen met een geslachtsdeel,
waren jonger dan daders die andersoortige ontuchtige handelingen uitvoerden. Er bestaat geen
samenhang tussen het soort seksueel misbruik dat werd gepleegd en
persoonlijkheidsstoornissen of parafilie van de dader. Evenmin is er een verschil in
toerekeningsvatbaarheid zoals vastgesteld door de rechtbank tussen daders die voor het
plegen van verschillende typen ontuchtige handelingen werden veroordeeld. Voor slachtoffers
7

geldt dat jongens gemiddeld jonger zijn dan meisjes wanneer het seksueel misbruik begint en
dat slachtoffers van het aanraken van de naakte geslachtsdelen jonger zijn dan slachtoffers
waarbij werd binnengedrongen, al dan niet met een geslachtsdeel. Tussen de aard van het
misbruik en de aard van de relatie tussen de dader en het slachtoffer bestaat eveneens een
verband: binnendringen met een geslachtsdeel gebeurt het meest bij seksueel misbruik binnen
een affectieve relatie, gevolgd door internetcontacten en misbruik door familie uit de eerste
lijn.
In 27 procent van de zaken werd een geheel onvoorwaardelijke gevangenisstraf geëist, in 63
procent van de zaken een deels voorwaardelijke gevangenisstraf en in 9 procent van de zaken
een geheel voorwaardelijke gevangenisstraf. In de overige zaken werd een kale taakstraf (1
procent), geldboete (0,1 procent), schuldigverklaring zonder straf (0,1 procent) of vrijspraak
(0,1 procent) geëist. In driekwart van de zaken komt de door de rechter bepaalde
strafmodaliteit overeen met de modaliteit van de eis, waarbij binnendringen met een
geslachtsdeel vaker wordt bestraft met een geheel onvoorwaardelijke gevangenisstraf en
minder vaak met een geheel voorwaardelijke gevangenisstraf dan de andere ontuchtige
gedragingen. Het onvoorwaardelijk deel van de opgelegde gevangenisstraf is hoger bij een
langere pleegperiode en een groter aantal slachtoffers. In 8 procent van de zaken werd, in de
meeste gevallen naast een onvoorwaardelijke gevangenisstraf, de tbs-maatregel opgelegd. In
57 procent van alle zaken werden door de rechtbank bijzondere voorwaarden aan de straf
gekoppeld. De meest opgelegde voorwaarden zijn een meldplicht bij de reclassering, een
ambulante behandelverplichting en een verbod om contact op te nemen met het slachtoffer.
De door het openbaar ministerie toegepaste strafvorderingsrichtlijn geeft per type ontuchtige
gedraging een strafbandbreedte. Zo is de strafbandbreedte voor binnendringen met een
geslachtsdeel 15 tot 48 maanden gevangenisstraf. In 46 procent van de zaken waarin werd
binnengedrongen met een geslachtsdeel, lag de geëiste straf lager dan de ondergrens van de
bandbreedte. In 44 procent van de zaken lag de geëiste straf binnen de bandbreedte en in 11
procent van de zaken lag de geëiste straf boven de bovengrens. Voor het aanraken van de
naakte geslachtsdelen en binnendringen anders dan met een geslachtsdeel, worden ten
opzichte van de richtlijn lagere straffen geëist: in 51 procent van de zaken lager dan de
bandbreedte, 44 procent binnen de bandbreedte en 5 procent boven de bandbreedte. Omdat de
achterliggende motivering van het OM voor het formuleren van de strafeis hoegenaamd
afwezig is in de vonnissen, is het lastig te verklaren waarom vaak wordt afgeweken van de
strafvorderingsrichtlijnen. Het is wel mogelijk strafmaatbeïnvloedende factoren uit de
strafmotivering van de rechtbanken te destilleren, waarbij de aanname wordt gedaan dat de
officier van justitie dezelfde factoren op het oog heeft als de rechtbank. Daarbij is de
verwachting dat een zwaardere straf wordt geëist indien sprake is van meer strafverzwarende
en minder strafmatigende factoren. Voor zaken van aanraken of binnendringen anders dan
met een geslachtsdeel, wordt echter nauwelijks een verband gevonden tussen de
strafmatigende dan wel strafverzwarende omstandigheden en de lengte van de geëiste
onvoorwaardelijke gevangenisstraf. Voor zaken waarin is binnengedrongen met een
geslachtsdeel geldt dat wel een verband wordt gevonden tussen de strafmaatbeïnvloedende
factoren en de geëiste gevangenisstraf: in zaken waarin sprake is van relatief veel
strafverzwarende omstandigheden en minder strafmatigende omstandigheden worden hogere
gevangenisstraffen geëist.

8

Rechtsvergelijking
In de rechtsvergelijking zijn Duitsland, Zwitserland, Ierland en Schotland betrokken. Al deze
landen kennen wetgeving waarin equivalenten van de in dit onderzoek betrokken delicten
strafbaar zijn gesteld. In deze wetgeving zijn ook de strafbedreigingen opgenomen. De
formulering van de delictsomschrijvingen verschilt sterk van land tot land. Om de
strafbedreigingen zo goed mogelijk vergelijkbaar te maken, is per onderzocht land aangeduid
in welke strafbepaling gedragingen zijn strafbaar gesteld die naar Nederlands recht zouden
vallen onder artikel 244, 245, 247, 248b of 249 lid 1 Sr en welke strafbedreigingen daarbij
horen. Uit de vergelijking komt naar voren dat de strafbedreigingen in Nederland iets hoger
zijn dan in Zwitserland en iets lager dan in Duitsland, terwijl deze in Ierland en Schotland
beduidend hoger zijn. Zo is de strafbedreiging voor seksueel binnendringen bij een 12-minner
(zonder strafverzwarende omstandigheden) in Zwitserland maximaal 10 jaar vrijheidsstraf, in
Nederland 12 jaar, in Duitsland 15 jaar en in Ierland en Schotland levenslang. Duitsland kent
bij dit delict niet alleen een maximumstraf, maar ook een minimumstraf van 2 jaar
vrijheidsstraf. Om de onderzoeksresultaten te kunnen duiden is een vergelijking gemaakt met
de strafbedreigingen in de onderzochte landen ter zake van drie andere delicten: eenvoudige
diefstal, diefstal met geweld en wederrechtelijke vrijheidsbeneming. Daaruit komt dezelfde
rangorde in strafbedreigingen naar voren: Zwitserland, Nederland, Duitsland, Ierland en
Schotland, waarbij Zwitserland de laagste en Schotland de hoogste strafbedreigingen kent. In
Ierland en Schotland kan ter zake van diefstal met geweld en wederrechtelijke
vrijheidsberoving levenslange vrijheidsstraf worden opgelegd. Op grond hiervan kan
voorzichtig worden geconcludeerd dat de verschillen in strafbedreigingen vooral kunnen
verklaard door verschillen in strafklimaat. Het lijkt dus niet zo te zijn dat in de andere
onderzochte landen in verhouding tot andersoortige delicten hogere strafbedreigingen bestaat
ten aanzien van zedenzaken met minderjarige slachtoffers.
Om te kunnen onderzoeken welke straffen feitelijk worden opgelegd in de onderzochte
landen, zijn uitspraken van buitenlandse rechters verzameld. Ten opzichte van Nederland
worden rechterlijke uitspraken in de onderzochte landen zeer beperkt (openbaar toegankelijk)
gepubliceerd. Voor zover uitspraken zijn gepubliceerd, bevatten deze bovendien niet steeds
alle voor dit onderzoek relevante gegevens. Zo ontbreken soms de leeftijd van het slachtoffer
of relevante details van bewezen verklaarde gedragingen. Er is primair gezocht naar
uitspraken van rechters in eerste aanleg. Die bleken echter alleen in Duitsland te zijn
gepubliceerd. Ten aanzien van Zwitserland, Ierland en Schotland is daarom besloten om
uitspraken in hoger beroep te verzamelen. Soms wordt in de uitspraak in hoger beroep de
relevante inhoud van de bestreden uitspraak in eerste aanleg genoemd en kon via de
appeluitspraak kennis worden genomen van de uitspraak in eerste aanleg. Het kwam ook voor
dat de appelrechter als feitenrechter een nieuwe uitspraak deed. In dat geval is de uitspraak
van de appelrechter als uitgangspunt genomen. Ten slotte is een aantal Schotse sentencing
statements in het onderzoek betrokken. Dat zijn teksten die de rechter die de straf heeft
bepaald, ter zitting heeft uitgesproken.
Uiteindelijk zijn 46 Duitse uitspraken, 50 Zwitserse uitspraken, 68 Ierse uitspraken, 37
Schotse uitspraken en 11 Schotse sentencing statements in het onderzoek betrokken. De wijze
van straftoemeting verschilt sterk per land. In bijna alle uitspraken was sprake van
meerdaadse samenloop. In dat geval wordt in Duitse en Zwitserse uitspraken vaak een
passend geachte straf per bewezen verklaard feit bepaald, waarna aan de hand van cumulatieuitgangspunten een totale op te leggen straf wordt bepaald. Ook in Ierland worden meestal
afzonderlijke straffen per feit bepaald. Vervolgens wordt aangegeven of deze straffen
9

gelijktijdig of opeenvolgend ten uitvoer worden gelegd. In Schotse uitspraken worden soms
afzonderlijke straffen per feit genoemd, maar doorgaans blijkt uit de uitspraak alleen een
totaalstraf voor alle bewezen verklaarde feiten samen. De manier van straftoemeting in de
onderzochte landen maakt het mogelijk om naast elkaar in kaart te brengen welke straf per
bewezen verklaard feit passend wordt geacht en wat de duur van de totale opgelegde straf is.
Alle geselecteerde uitspraken zijn gescoord op de bewezen verklaarde zedendelicten met
minderjarige slachtoffers, de leeftijd van het slachtoffer, de per feit passend geachte straf en
de totale opgelegde straf. De totale opgelegde straf is alleen gescoord wanneer het meest
ernstige bewezen verklaarde feit een van de in het onderzoek betrokken feiten is. Om de
straftoemeting vergelijkbaar te maken met de straftoemeting in Nederland, is per gedraging
waarvoor een straf is vastgesteld, bepaald binnen welke Nederlandse delictsomschrijving de
gedraging zou vallen. Vervolgens is per land een tabel gemaakt waarin de straftoemeting per
type gedraging in kaart is gebracht. Daarbij zijn naast elkaar de per bewezen verklaard feit
passend geachte straf en de totaal opgelegde straf opgenomen. Bij de totaal opgelegde straf is
ten slotte aangegeven welke deel daarvan voorwaardelijk is opgelegd en wat de netto ten
uitvoer te leggen straf is. Omdat de regels over voorwaardelijke invrijheidstelling in de
onderzochte landen niet wezenlijk uiteenlopen, zijn deze buiten beschouwing gelaten bij de
bepaling van de netto ten uitvoer te leggen straf. De cijfers over andere landen zijn ten slotte
vergeleken met de resultaten van het Nederlandse deel van het onderzoek.
Per land is een tabel gemaakt waarin de per bewezen verklaarde gedraging passend geachte
straf en de totale opgelegde straf in kaart zijn gebracht. Vanwege de relatief kleine aantallen
onderzochte uitspraken en de grote verschillen tussen landen in de wijze van straftoemeting
en tenuitvoerlegging van straffen, moeten de gepresenteerde cijfers met grote
behoedzaamheid worden gelezen. Uit de tabellen kan slechts een algemeen beeld van de
straftoemeting worden afgeleid.
Uit de analyse van de geselecteerde uitspraken blijkt dat de in Nederland opgelegde (netto)
gevangenisstraffen vrij vergelijkbaar zijn met die in Zwitserland. Anders dan in Nederland,
worden in Zwitserland voor de minder ernstige gedragingen echter vaak geldboetes opgelegd,
dikwijls onvoorwaardelijk. Dat geldt ook voor minder ernstige gevallen van seksueel
binnendringen. De strafbedreigingen in Duitsland zijn vrij vergelijkbaar met die in Nederland.
De netto vrijheidsstraffen vallen in Duitsland echter beduidend hoger uit. Ten aanzien van
vaginaal binnendringen met een geslachtsdeel bij een 12-minner (art. 244 Sr) wordt
gemiddeld een (netto) totaalstraf opgelegd die 2 keer zo hoog is als in Nederland. Bij dezelfde
gedraging bij 16-minners (art. 245 Sr) worden in Duitsland zelfs gemiddelde netto straffen
opgelegd die 6 keer zo hoog zijn als in Nederland. De betekenis van deze cijfers moet, gezien
de hiervoor genoemde beperkingen van het onderzoek, worden gerelativeerd. Dat neemt niet
weg dat het beeld ontstaat dat in Duitsland voor dezelfde soorten gedragingen hoger wordt
gestraft dan in Nederland. Hoewel in Schotland voor veel van de in dit onderzoek betrokken
delicten levenslange gevangenisstraf kan worden opgelegd, is de netto ten uitvoer te leggen
straf in Schotland ongeveer even hoog als in Duitsland. In Ierland worden verreweg de
hoogste straffen opgelegd. Deze zijn – wederom op basis van een beperkt aantal uitspraken –
bij seksueel binnendringen bij een 12-minner of 16-minner vier respectievelijk acht keer zo
hoog als in Nederland. Evenals ten aanzien van de strafbedreigingen geldt ten aanzien van de
straftoemeting dat het mogelijk is dat in landen waarin hogere straffen worden opgelegd, het
algemene strafklimaat strenger is, in de zin dat ook voor andere gedragingen die vergelijkbaar
zijn qua ernst, hogere straffen worden opgelegd dan in Nederland. In dit onderzoek is dit niet
onderzocht.
10

Seksueel misbruik tegen betaling
Vanwege de specifieke kenmerken van seksueel misbruik tegen betaling, zijn alle zaken
waarin een meerderjarige man werd veroordeeld voor betaald seksueel misbruik met een 16of 17-jarige (art. 248b Sr) apart bestudeerd. Hiertoe zijn 75 vonnissen bestudeerd van
veroordelingen tussen 2015 en 2019 en zijn van 60 van deze zaken tevens de strafdossiers
bestudeerd. In totaal waren 29 slachtoffers betrokken bij de 60 zaken waarvan het strafdossier
is ingezien; in 15 zaken was sprake van een dader met een uniek slachtoffer. Sommige
slachtoffers hadden betaalde seks met verschillende mannen, waardoor meerdere zaken
betrekking hebben op hetzelfde slachtoffer. Zo werden 24 mannen veroordeeld voor betaalde
seks met hetzelfde meisje. In de meeste zaken werd de dader veroordeeld voor het
binnendringen met een geslachtsdeel (80 procent). In de overige zaken was sprake van het
(laten) aanraken van naakte geslachtsdelen (meestal aftrekken; 18 procent) en één dader werd
veroordeeld voor het laten poepen door het slachtoffer in zijn mond, terwijl hij aan haar anus
zoog (2 procent). In de meeste gevallen had de dader eenmalig seks met het slachtoffer (68
procent). Soms was dat twee keer (17 procent), 3 keer (3 procent) of vaker. De meeste klanten
kwamen met het slachtoffer in contact via een sekswebsite (87 procent) waarop het
slachtoffer zelf of een pooier een advertentie had geplaatst. In een klein aantal zaken plaatste
de dader een advertentie om te zoeken naar iemand om seks mee te hebben. In de overige
zaken kwamen dader en slachtoffer buiten het internet om met elkaar in contact of werd uit
het dossier niet duidelijk hoe het contact ontstond. Klanten betaalden per ontmoeting tussen
de 50 en 175 euro (gemiddelde: 93 euro), waarbij over het algemeen meer werd betaald voor
langere afspraken, verdergaande seksuele handelingen en handelingen zonder condoom.
De daders hadden hun leven over het algemeen goed op de rit. Ruim de helft was getrouwd of
had een relatie, bijna allen hadden een baan of volgden een opleiding (94 procent) en bij
vrijwel geen enkele dader was sprake van middelengebruik. Voor een groot deel van de
daders schatte de reclassering het risico op het plegen van een nieuw delict dan ook in als laag
(87 procent). Het recidiverisico voor de overige daders werd ingeschat als gemiddeld (8
procent) of hoog (5 procent). Bijna de helft van de daders had al eens eerder een prostituee
bezocht. De redenen voor het bezoeken van een prostituee waren onder andere ontspanning,
seksuele problemen in de relatie en seksuele behoeftes bij het gebrek aan een relatie. Met
uitzondering van één dader, vertelden alle daders tijdens hun verhoren dat ze niet op zoek
waren geweest naar een minderjarige prostituee.
Er is een grote discrepantie tussen de door de officier van justitie geëiste en door de rechter
bepaalde strafmodaliteit. Waar de officier van justitie in het grootste deel van de zaken een
onvoorwaardelijk deel van de gevangenisstraf van tussen de 3 en 6 maanden eist (77 procent),
legt de rechter in driekwart van de zaken (75 procent) slechts 1 dag onvoorwaardelijke
gevangenisstraf op, meestal gecombineerd met een voorwaardelijk deel gevangenisstraf en
een taakstraf. Een aanvullende taakstraf wordt slechts in een klein aantal zaken geëist (7
procent), terwijl deze in driekwart van de zaken wordt opgelegd (76 procent). Rechters die
één dag gevangenisstraf opleggen, doen dat vrijwel zeker om te voldoen aan de regels met
betrekking tot het taakstrafverbod. Seksueel misbruik met een 16- of 17-jarige tegen betaling
kent een eigen strafvorderingsrichtlijn. In de richtlijn wordt als strafbandbreedte voor betaalde
ontuchtige handelingen waarbij geen sprake is van binnendringen 1 tot 6 maanden
gevangenisstraf genoemd. In bijna alle bestudeerde zaken binnen deze categorie eist de
officier van justitie een straf die binnen de bandbreedte ligt. Indien wel sprake is van oraal,
vaginaal of anaal binnendringen, is de in de richtlijn genoemde strafbandbreedte 6 tot 15
maanden gevangenisstraf. In 75 procent van de zaken waarin daarvan sprake is, wordt een
11

straf geëist die lager is dan de bandbreedte; in de overige 25 procent van de zaken wordt een
straf binnen de bandbreedte geëist.
Conclusies
Seksueel misbruik met minderjarigen is een bijzonder ernstig feit, waarvan slachtoffers
ingrijpende en vaak langdurige gevolgen ervaren. Dit onderzoek laat zien dat geëiste en
opgelegde straffen inzake seksueel misbruik met minderjarigen vaak lager zijn dan op basis
van de strafvorderingsrichtlijnen kan worden verwacht, ook als in een zaak sprake is van
meerdere strafverzwarende omstandigheden. Hoewel deze conclusie in het algemeen geldt
voor seksueel misbruik met minderjarigen, geldt deze des te sterker voor jeugdprostitutie,
waarbij sprake is van een veel mildere strafvordering en strafoplegging dan vastgelegd in de
strafvorderingsrichtlijnen. In sommige Europese landen worden voor seksueel misbruik met
minderjarigen hogere gevangenisstraffen opgelegd dan in Nederland, met de belangrijke
kanttekening dat in die landen het algemene strafklimaat soms ook strenger lijkt te zijn. Het is
belangrijk te benadrukken dat in dit onderzoek niet de effectiviteit van de straffen is
onderzocht, en dat op basis van dit onderzoek dus niets kan worden gezegd over wat – met het
oog op bijvoorbeeld recidivebeperking – een passende straf of interventie is voor dergelijke
delicten.

12

1. Inleiding
1.1 Aanleiding voor het onderzoek
De eerste aanleiding voor het onderhavige onderzoek is een motie ingediend door Tweede
Kamerleden Laan-Geselschap en Van Toorenburg (Kamerstukken II 2018/19, 31015, 169).
In maart 2019 vroegen zij de regering in kaart te brengen in hoeverre vonnissen met
betrekking tot seksueel misbruik van minderjarigen in de praktijk afwijken van de richtlijn
van het Openbaar Ministerie (OM). Ook werd gevraagd te onderzoeken of de
strafbandbreedtes van door het OM gevorderde en door rechters daadwerkelijk opgelegde
straffen voor deze zaken hoger of lager zijn dan in de Nederland omringende landen.
Uit onderzoek van de Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen
Kinderen (2014) blijkt dat rechtbanken in de periode 2008-2012 in totaal ruim 4.700 zaken
hebben afgedaan waarin sprake was van een verdenking van seksueel geweld tegen
kinderen. De rechter achtte in 77 procent van alle zaken (een deel van) de zedenfeiten
bewezen en sprak in 17 procent van de gevallen vrij van het ten laste gelegde zedendelict.
De overige 6 procent van de zaken betrof uitspraken zoals niet-ontvankelijkheid van het OM,
ontslag van alle rechtsvervolging en schuldigverklaring zonder strafoplegging. Van de
verdachten die werden veroordeeld voor een zedendelict met een minderjarige kreeg 40
procent een geheel onvoorwaardelijke of deels voorwaardelijke gevangenisstraf. Dit lijkt erg
weinig; op basis van de strafbedreigingen voor zedendelicten met kinderen (vier tot twaalf
jaar gevangenisstraf) zou men verwachten dat aanzienlijk meer daders hun straf in detentie
zouden doorbrengen.
In een vervolgonderzoek werd door de Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel
Geweld tegen Kinderen (2016) daarom geanalyseerd wat de strafeis van de officier van justitie
was en hoe de rechter tot de straf is gekomen. Op basis van een aselecte steekproef zijn 182
veroordelingen voor hands-on ontucht (art. 244, 245, 247 en 249 lid 1 Sr) bestudeerd. Bij
hands-on ontucht is sprake van fysiek contact tussen de dader en het slachtoffer. Bij de
beslissing over het al dan niet opleggen van een onvoorwaardelijke gevangenisstraf
beoordeelt de rechter de ernst van het feit, de omstandigheden waaronder het feit is begaan
en de persoon van de verdachte. Ook kunnen de persoonlijke omstandigheden van de
verdachte een rol spelen bij de strafoplegging. Deze factoren kunnen een strafverzwarende
maar ook een strafmatigende invloed hebben. Uit het onderzoek kwam onder meer naar
voren dat de door het OM geëiste en door de rechter opgelegde straf sterk met elkaar
samenhangen; deze kwamen in 75 procent van de zaken overeen. Vier factoren zijn van
invloed op de door de rechter opgelegde strafduur. Waarom de ene dader een
gevangenisstraf krijgt van een maand, en de ander van drie jaar, wordt voor meer dan 80
procent verklaard door de geëiste strafduur, de aard van de seksuele handeling, en het
geslacht en de leeftijd van de slachtoffers.
Een tweede aanleiding voor het uit te voeren onderzoek is een motie van het Tweede Kamerlid
Kuik, aangenomen in juli 2019 (Kamerstukken II 2018/19, 28638, 166). Zij riep op om met
een pakket aan maatregelen te komen om klanten van minderjarige slachtoffers van seksuele
uitbuiting aan te pakken. Opvallend is dat in beide onderzoeken van de Nationaal Rapporteur
Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen veel aandacht is voor het ‘gewone’
seksueel misbruik van kinderen en dat er nauwelijks aandacht is voor zaken waarin sprake is
13

van betaalde seks met een minderjarige. Bij hands-on ontucht kan het gaan om zaken waarbij
kinderen door (een) ouder(s) seksueel worden misbruikt, maar het kan ook gaan om zaken
waarbij sprake is van jeugdprostitutie of betaalde seks met een minderjarige. Dit fenomeen is
voor minderjarigen onder de 16 jaar strafbaar gesteld in de artikelen 244, 245 en 247 Sr. Voor
minderjarigen van 16 en 17 jaar is de strafbaarstelling beschreven in artikel 248b Sr. In zowel
het onderzoek uit 2014 als het onderzoek uit 2016 is artikel 248b Sr door de onderzoekers niet
meegenomen in de analyses, omdat vervolging op grond van dat artikel maar sporadisch
voorkwam. Op dit moment zijn er dus te weinig gegevens bekend om iets te kunnen zeggen
over daders die zijn veroordeeld voor betaalde seks met een minderjarige. Het is van belang
om dit inzichtelijk te krijgen zodat een passende aanpak voor beide groepen kan worden
bepaald.

1.2 Doel van het onderzoek
Het doel van het huidige onderzoek is het creëren van kennis van en inzicht in:
(1) de strafvordering bij seksueel misbruik met minderjarigen;
(2) de straftoemeting bij seksueel misbruik met minderjarigen;
(3) de mate waarin richtlijnen van het OM en rechters worden gevolgd bij de strafvordering
en strafoplegging;
(4) de oplegging van straffen en de verhouding tot de strafbedreiging en straftoemeting in
andere landen in zedenzaken met minderjarige slachtoffers.
Daarnaast moet het onderzoek inzicht creëren in:
(5) de kenmerken en gedragspatronen van daders van betaalde seks met minderjarigen;
(6) de gevorderde en opgelegde straffen in de zaken die hierop volgen.

1.3 Onderzoeksvragen
Bovenstaande doelen leiden tot de volgende onderzoeksvragen.
Strafvordering en straftoemeting in relatie tot richtlijnen en oriëntatiepunten
1. Hoe luiden de feitelijke strafeisen in zaken betreffende seksueel misbruik van
minderjarigen en wat is de motivering voor deze strafeisen? In hoeverre, en zo ja
waarom, is sprake van afwijking van de relevante richtlijn van het OM?
2. In hoeverre wijken straffen die in eerste aanleg met betrekking tot seksueel misbruik van
minderjarigen worden opgelegd af van de feitelijke strafeisen en/of richtlijnen en welke
overwegingen spelen daarbij blijkens de strafmotivering een rol?
Rechtsvergelijking
3. Hoe verhouden de strafbandbreedtes en opgelegde straffen in het Nederlandse stelsel zich
tot de strafeis en strafoplegging in de stelsels van ons omringende landen?
4. Zijn er in de onderzochte landen studies gedaan naar de resultaten van strafbaarstelling
van seksueel misbruik van minderjarigen en zo ja, wat komt daaruit naar voren?
Betaalde seks met minderjarigen
5. Wat zijn, met het oog op het bepalen van een strafrechtelijke aanpak, kenmerken of
gedragspatronen van verdachten in zaken waarin is betaald voor seks met een
minderjarige van respectievelijk 16 of 17 jaar en hoe luidt in die zaken de strafvordering
en strafoplegging?

14

Het onderzoek valt hiermee uiteen in drie delen. Na een beschrijving van het juridisch kader
(Hoofdstuk 2) en een literatuuronderzoek naar wat bekend is over daders van seksueel
misbruik en de straffen die zij krijgen (Hoofdstuk 3), zal in het eerste deel van het empirische
onderzoek op basis van vonnissen de strafvordering en straftoemeting in eerste aanleg van
seksueel misbruik met minderjarigen waarin een dader wordt veroordeeld, worden
bestudeerd. Ook zal de motivering van de geëiste en opgelegde straffen centraal staan
(Hoofdstuk 4). Hierbij zal de nadruk liggen op de aansluiting bij de strafvorderingsrichtlijnen
en oriëntatiepunten voor de straftoemeting. In het tweede deel zal een rechtsvergelijking
worden gemaakt tussen Nederland, Duitsland, Zwitserland, Schotland en Ierland (Hoofdstuk
5). Het derde en laatste deel zal een specifiek delict nader belichten: betaalde seks met een
minderjarige (art. 248b Sr). In dit deel zullen de kenmerken en gedragspatronen van daders
van dit delict in kaart worden gebracht. Ook voor deze zaken zullen de strafeis en
straftoemeting apart worden bekeken (Hoofdstuk 6). Het rapport zal worden afgesloten met
een conclusie en discussie (Hoofdstuk 7).
Ieder deel van het onderzoek kent zijn eigen onderzoeksmethoden. Deze worden uiteengezet
aan het begin van de hoofdstukken 4, 5 en 6.

15

2. Juridisch kader
2.1 Wettelijk kader
Misdrijven tegen de zeden zijn in Nederland strafbaar gesteld in Titel XIV van het Tweede
Boek van het Wetboek van Strafrecht. In dit onderzoek staat het hands-on seksueel misbruik
van minderjarigen centraal en daarmee de artikelen 244, 245, 247, 248b en 249 lid 1 Sr.1 In
artikel 248 Sr zijn de strafverzwarende omstandigheden beschreven. Artikelen die
betrekking hebben op hands-off delicten, zoals artikel 239 (schennis van de eerbaarheid)
artikel 240, artikel 240a en 240b (het verspreiden van kinderpornografie), artikel 248a
(verleiden van een minderjarige), artikel 248c (aanwezig zijn bij ontucht van een
minderjarige), artikel 248d (16-jarige getuige laten zijn van seksuele handelingen), artikel
248e (grooming) en 248f (bevorderen plegen van ontucht door minderjarige) worden buiten
beschouwing gelaten. Ook delicten die zowel tegen minderjarigen als meerjarigen kunnen
worden begaan, zijn buiten beschouwing gelaten. Het betreft hier de artikelen 242
(verkrachting) en 246 (feitelijke aanranding van de eerbaarheid).2 Ten slotte worden ook
artikel 243 (seksueel binnendringen van het lichaam bij een bewusteloze of geestelijk
gestoorde) en artikel 249 lid 2 niet behandeld. In de delictsomschrijving van deze artikelen
is de leeftijd van het slachtoffer geen bestanddeel. Uit eerder onderzoek blijkt dat het bij
deze wetsartikelen vrijwel altijd meerderjarige slachtoffers betreft (Nationaal Rapporteur
Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen, 2014: 200).
Artikel 244 en 245 betreffen bepalingen die gericht zijn op het seksueel binnendringen van
het lichaam. Artikel 244 stelt de seksuele penetratie van iemand onder de 12 jaar strafbaar:
“Hij die met iemand beneden de leeftijd van twaalf jaren handelingen pleegt die
bestaan uit het seksueel binnendringen van het lichaam, wordt gestraft met
gevangenisstraf van ten hoogste twaalf jaren of geldboete van de vijfde categorie.”
Artikel 245 heeft betrekking op slachtoffers van seksueel binnendringen tussen de 12 en 16
jaar:
“Hij die met iemand, die de leeftijd van twaalf jaren maar nog niet die van zestien jaren
heeft bereikt, buiten echt, ontuchtige handelingen pleegt die bestaan uit of medebestaan
uit het seksueel binnendringen van het lichaam wordt gestraft met gevangenisstraf van
ten hoogste acht jaren of geldboete van de vijfde categorie.”
Op ontuchtige handelingen waarbij geen sprake is van seksueel binnendringen, is artikel 247
Sr van toepassing. Dit artikel betreft ontuchtige handelingen met lichamelijk of geestelijk
onmachtigen (welke groep in dit onderzoek buiten beschouwing wordt gelaten), en met
jeugdigen jonger dan zestien jaar (welke groep in dit onderzoek wordt meegenomen). Ook
bevat het nog een bijzondere strafbaarstelling, namelijk het verleiden van iemand jonger dan
zestien jaar tot het plegen of dulden van ontuchtige handelingen met een derde (voor

1

Een uitzondering vormen delicten waarbij sprake is van digitale vormen van seksueel misbruik en die onder
deze wetsartikelen vallen. Hoewel hierbij geen sprake is van hands-on ontucht, worden deze zaken wel
meegenomen in dit onderzoek.
2
De in deze artikelen strafbaar gestelde gedragingen worden doorgaans vervolgd op grond van aparte
delictsomschrijvingen, waar de dwang geen onderdeel van uitmaakt. De desbetreffende gedragingen worden dus
wel in het onderzoek meegenomen maar vallen onder andere delictsomschrijvingen.

16

verleiding tot penetratie bestaat geen aparte strafbaarstelling, Lindenberg & Van Dijk,
2016). Artikel 247 Sr luidt:
“Hij die met iemand van wie hij weet dat hij in staat van bewusteloosheid,
verminderd bewustzijn of lichamelijk onmacht verkeert, dan wel aan een zodanige
gebrekkige ontwikkeling of ziekelijke stoornis van zijn geestvermogens lijdt dat hij
niet of onvolkomen in staat is zijn wil daaromtrent te bepalen of kenbaar te maken of
daartegen weerstand te bieden of met iemand beneden de leeftijd van zestien jaren
buiten echt ontuchtige handelingen pleegt of laatstgemelde tot het plegen of dulden
van zodanige handelingen buiten echt met een derde verleidt, wordt gestraft met een
gevangenisstraf van ten hoogste zes jaren of geldboete van de vierde categorie.”
Het gebruik maken van de seksuele diensten van een 16- of 17-jarige is strafbaar gesteld in
artikel 248b:
“Hij die ontucht pleegt met iemand die zich beschikbaar stelt tot het verrichten van
seksuele handelingen met een derde tegen betaling en die de leeftijd van zestien jaren
maar nog niet de leeftijd van achttien jaren heeft bereikt, wordt gestraft met een
gevangenisstraf van ten hoogste vier jaren of geldboete van de vierde categorie.”
Ten aanzien van de leeftijd van de 16- of 17-jarige is geen opzet vereist (Kamerstukken II
1996/97, 25437, 3, p. 9). Voor betaalde seks met een minderjarige onder de 16 jaar bestaat
geen aparte strafbaarstelling. Deze zaken worden door het OM op dezelfde wijze behandeld
als onbetaalde ontuchtige handelingen bij 16-minners (art. 244, 245 en 247 Sr). Vrijwillige
seks met een 16-of 17-jarige is in beginsel niet strafbaar. Dat is alleen anders wanneer deze
seks tegen betaling wordt aangeboden of in de gevallen van art. 249 lid 1 Sr.
In artikel 249 lid 1 Sr worden minderjarige personen beschermd tegen seksueel misbruik in
afhankelijkheidsrelaties. In dit artikel wordt geen onderscheid gemaakt tussen gevallen met,
en gevallen zonder seksueel binnendringen; alle gevallen vallen onder hetzelfde begrip
‘ontucht plegen’ (Lindenberg & Van Dijk, 2016):
“Hij die ontucht pleegt met zijn minderjarig kind, stiefkind of pleegkind, zijn pupil, een
aan zijn zorg, opleiding of waakzaamheid toevertrouwde minderjarige of zijn
minderjarige bediende of ondergeschikte, wordt gestraft met gevangenisstraf van ten
hoogste zes jaren of geldboete van de vierde categorie.
Strafverzwarende omstandigheden zijn beschreven in artikel 248 Sr en deze komen neer op
het volgende:
“1. De in de artikelen 240b, 242 tot en met 247, 248a tot en met 248f, 249 en 250
bepaalde gevangenisstraffen kunnen met een derde worden verhoogd, indien het feit
wordt gepleegd door twee of meer verenigde personen.
2. De in de artikelen 240b, 242 tot en met 247 en 248a tot en met 248f bepaalde
gevangenisstraffen kunnen met een derde worden verhoogd, indien de schuldige het feit
begaat tegen zijn kind, een kind over wie hij het gezag uitoefent, een kind dat hij verzorgt
of opvoedt als behorend tot zijn gezin, zijn pupil, een aan zijn zorg, opleiding of
waakzaamheid toevertrouwde minderjarige of zijn minderjarige bediende of
ondergeschikte.
3. De in de artikelen 240b, 244, 245, 248a tot en met 248f, 249, eerste lid, en 250
bepaalde gevangenisstraffen kunnen met een derde worden verhoogd, indien de schuldige
het feit begaat tegen een persoon bij wie misbruik van een kwetsbare positie wordt
gemaakt.

17

4. De in de artikelen 242, 246 en 249, tweede lid, bepaalde gevangenisstraffen kunnen
met een derde worden verhoogd, indien de schuldige het feit begaat tegen een persoon
beneden de leeftijd van achttien jaar bij wie misbruik van een kwetsbare positie wordt
gemaakt.
5. De in de artikelen 240b, 244, 245, 248a tot en met 248f, 249, eerste lid, en 250
bepaalde gevangenisstraffen kunnen met een derde worden verhoogd, indien het feit is
voorafgegaan, vergezeld of gevolgd van geweld.
6. De in de artikelen 242, 243, 246, 247 en 249, tweede lid, bepaalde gevangenisstraffen
kunnen met een derde worden verhoogd, indien de schuldige het feit begaat tegen een
persoon beneden de leeftijd van achttien jaar en het feit is voorafgegaan, vergezeld of
gevolgd van geweld.
7. Indien een der in de artikelen 240b, 243, 245 tot en met 247, 248a, 248b, 248f en 249
omschreven misdrijven zwaar lichamelijk letsel ten gevolge heeft of daarvan
levensgevaar voor een ander te duchten is, wordt gevangenisstraf van ten hoogste vijftien
jaren of geldboete van de vijfde categorie opgelegd.
8. Indien een der in de artikelen 240b, 242, 243 tot en met 247, 248a, 248b, 248f en 249
omschreven misdrijven de dood ten gevolge heeft, wordt gevangenisstraf van ten hoogste
achttien jaren of geldboete van de vijfde categorie opgelegd.”
Ten slotte is artikel 57 Sr ook vaak van toepassing bij de strafvordering en strafoplegging
van seksueel misbruik. Dit artikel heeft betrekking op zogenoemde meerdaadse samenloop.
Daarvan is sprake wanneer een verdachte wordt veroordeeld wegens meerdere strafbare
feiten die niet als één feit moeten worden beschouwd. Hierbij kan worden gedacht aan
seksueel misbruik dat zich afspeelt gedurende een langere pleegperiode, waardoor een
slachtoffer zowel voor als na het 12e levensjaar wordt misbruikt en er pornografisch
materiaal van het slachtoffer wordt verspreid. Artikel 57 houdt in:
“1. Bij samenloop van feiten die als op zichzelf staande handelingen moeten worden
beschouwd en meer dan één misdrijf opleveren waarop gelijksoortige hoofdstraffen zijn
gesteld, wordt één straf opgelegd.
2. Het maximum van deze straf is het totaal van de hoogste straffen op de feiten gesteld,
doch — voor zover het gevangenisstraf of hechtenis betreft — niet meer dan een derde
boven het hoogste maximum.”

2.2 Richtlijn voor strafvordering seksueel misbruik minderjarigen
Het strafrecht kan worden toegepast wanneer het Openbaar Ministerie vindt dat er een
adequate reactie moet worden gegeven op strafbaar gesteld gedrag. Aangezien het een zwaar
en ingrijpend middel kan zijn, dient het zorgvuldig en tijdig te worden toegepast. Door
vervolgingsbeslissingen herkenbaar te formuleren beoogt het OM een bijdrage te leveren
aan een veilige en rechtvaardige samenleving (Stcrt. 2019, 14890). Naar aanleiding van het
streven naar meer rechtseenheid en rechtsgelijkheid ten aanzien van de strafeisen van het
OM, zijn strafvorderingsrichtlijnen in het leven geroepen die specifiek betrekking hebben op
een aantal zware delicten, zoals mensenhandel en seksuele uitbuiting (in januari 2010),
overvallen op woningen en bedrijven (in december 2010) en verkrachting (in december
2012) (Stcrt. 2012, 24714). Ook wil het OM met strafvorderingsrichtlijnen aansluiten bij
ontwikkelingen in de samenleving: in het algemeen wil men dat daders van zware delicten
ook zwaarder worden gestraft. Samenvattend hebben strafvorderingsrichtlijnen als doel om
rechtseenheid en rechtsgelijkheid te bevorderen en aansluiting te vinden bij ontwikkelingen
in de samenleving (Stcrt. 2015, 4052).

18

Uitgangspunten strafeis seksueel misbruik van minderjarigen
Na het ontwikkelen van een strafvorderingsrichtlijn voor verkrachting (art. 242 Sr) en
kinderporno (art. 240b Sr) “is een strafvorderingsrichtlijn voor seksueel misbruik van
minderjarigen een logische vervolgstap. Met recht behoort dit tot de zwaardere delicten”
(Stcrt. 2015, 4052). De strafvorderingsrichtlijn die zich richt op het seksueel misbruik van
minderjarigen is de Richtlijn voor strafvordering seksueel misbruik minderjarigen (Stcrt.
2015, 4052). Deze is in werking getreden op 1 maart 2015. Vóór deze datum waren nog
geen richtlijnen specifiek voor de strafvordering voor seksueel misbruik van minderjarigen
opgesteld. In de richtlijn staat niet het wetsartikel centraal, maar de feitelijke ontuchtige
handeling(en). Delictspecifieke factoren kunnen leiden tot strafverzwaring (zie hiervoor ook
artikel 248a Sr), maar ook tot strafmatiging.
Het seksueel misbruik van minderjarigen is een zeer ernstige inbreuk op de lichamelijke en
geestelijke integriteit van het slachtoffer. Deze integriteit is bij jeugdigen jonger dan zestien
jaar uitdrukkelijk beschermd. Gezien hun jeugdige leeftijd worden kinderen niet, of in
onvoldoende mate, in staat geacht om zelf hun seksuele integriteit te bewaken en/of
zelfstandig de gevolgen van seksueel contact in te schatten. Minderjarigen dienen daarom
zowel tegen zichzelf te worden beschermd als tegen personen die op seksueel gebied
misbruik van hen willen maken. Het is bekend dat slachtoffers van seksueel misbruik over
het algemeen nog langdurige nadelige psychische gevolgen van dit misbruik kunnen
ondervinden (De Jong et al., 2015; Kendall-Tackett, Williams, & Finkelhor, 1993; Neumann
et al., 1996;)
Het uitgangspunt voor verkrachting van een meerderjarige is een gevangenisstraf van 36
maanden. In de richtlijn die betrekking heeft op minderjarige slachtoffers is hierbij
aansluiting gezocht, aangezien het in beginsel bij art. 244 en 245 Sr hetzelfde soort seksuele
handelingen betreft maar dan met een minderjarig slachtoffer. Men heeft besloten om bij de
strafvorderingsrichtlijn voor verkrachting aan te haken en niet bij de wettelijke strafmaxima,
omdat de strafmaxima voor seksueel misbruik van minderjarigen slechts een zeer geringe
indicatieve waarde hebben. Ten eerste kunnen zeer uiteenlopende ontuchtige handelingen
onder hetzelfde wetsartikel vallen. Het aftrekken van een minderjarige en het strelen over de
met kleding bedekte billen zijn beide strafbaar gesteld onder artikel 247 Sr. Juridisch is er
geen verschil maar in feitelijke gedragingen wel degelijk. Overigens maakt de wetgever qua
strafmaat wel onderscheid tussen ontuchtige handelingen zonder, en ontuchtige handelingen
met seksueel binnendringen. Ten tweede kan eenzelfde soort handeling onder zeer veel
verschillende wetsartikelen ten laste worden gelegd of zelfs onder meerdere tegelijk. Het
aanraken van de borsten van het slachtoffer kan bijvoorbeeld onder 247 Sr ten laste worden
gelegd, maar bij dwang ook onder 246 Sr of, indien sprake is van verleiding, onder 248a Sr
en bij een gezagsrelatie onder 249 Sr.
Bovenstaande maakt duidelijk dat bij het formuleren van de strafeis de strafmaxima geen
houvast bieden. Bij alle artikelen is sprake van ontuchtige handelingen met een minderjarige
in diverse ernstgradaties. Daarom is voor de strafvorderingsrichtlijn gekozen om de
ontuchtige handelingen zelf centraal te stellen. Omdat de ontuchtige handelingen centraal
zijn gesteld, lopen de wetsartikelen door de verschillende categorieën heen. Om deze reden
dient door het OM bij het vorderen van een strafeis steeds in de gaten gehouden te worden
dat de strafeis het geldende strafmaximum niet overschrijdt (Stcrt. 2015, 4052).

19

Basisdelicten en strafbandbreedtes seksueel misbruik van minderjarigen
Zoals genoemd staat bij het bepalen van het uitgangspunt voor de strafeis de feitelijke
ontuchtige gedraging centraal. Op basis van de ernstgradatie zijn vier categorieën gemaakt
en bij elk van deze categorieën hoort een strafbandbreedte als uitgangspunt. De categorieën
beslaan zowel handelingen die de verdachte bij het slachtoffer heeft uitgevoerd als
handelingen die de verdachte door het slachtoffer heeft laten uitvoeren bij de verdachte zelf,
bij het slachtoffer zelf of bij/door een ander. Het maakt dus niet uit of het slachtoffer een
handeling moet uitvoeren of moet ondergaan. Bij seksueel binnendringen doet het er
zodoende voor de strafmaat niet toe of er wordt binnengedrongen door de verdachte bij het
slachtoffer of dat de verdachte het slachtoffer laat binnendringen bij de verdachte zelf, bij
het slachtoffer zelf of bij of door een ander. Op deze wijze wenst het OM op gelijke wijze
recht te doen aan zowel vrouwelijke als mannelijke slachtoffers (Stcrt. 2015, 4052).
De genoemde strafbandbreedtes gaan uit van éénmalig plegen door één meerderjarige
verdachte, zonder dat er sprake is van (relevante) recidive. De ondergrens van de
strafbandbreedte van elk delict wordt steeds gevormd door de situatie waarbij een verdachte
de handelingen volledig consensueel pleegt met een slachtoffer van twaalf jaar of ouder,
zonder dat dit door enige vorm van druk of dwang tot stand is gekomen. Naarmate er sprake
is van meer strafverzwarende factoren, zal de eis richting de bovengrens van de bandbreedte
verschuiven. Bij uitzonderlijke omstandigheden kan de strafeis buiten de bandbreedte
treden. De strafeis dient altijd te worden gemotiveerd. Wanneer van de in de richtlijn
genoemde strafbandbreedte wordt afgeweken, moet dit afzonderlijk worden gemotiveerd. In
onderstaand kader zijn de vier categorieën omschreven.
Categorie ontuchtige handelingen
Categorie 1
Alle ontuchtige handelingen waarbij de minderjarige door de verdachte
wordt geconfronteerd met seksuele handelingen zoals bedoeld in artikel
248d (seksueel corrumperen). Ook vallen hieronder de situaties waarbij de
minderjarige ertoe wordt gebracht zichzelf uit te kleden en zich
(gedeeltelijk) naakt te tonen, zonder dat er sprake is van betasting door het
slachtoffer zelf of door de verdachte of een derde.
Categorie 2
Alle ontuchtige handelingen waarbij sprake is van aanraking tussen
verdachte en slachtoffer of door het slachtoffer bij zichzelf of bij of door
een ander. Zowel aanraking over de kleding als over de naakte huid valt
binnen deze categorie, met uitzondering van aanraking van de naakte
geslachtsdelen. Er valt onder meer te denken aan het aaien of wrijven over
en betasten, grijpen, kussen of likken van de borsten, billen of overige
lichaamsdelen. Ook het betasten van het kruis over de kleding behoort
hiertoe. De tongzoen is uitgezonderd en valt onder categorie 3.
Categorie 3
Het ontuchtig aanraken van de naakte geslachtsdelen en het oraal,
vaginaal of anaal binnendringen anders dan met een geslachtsdeel. Anders
dan voor de bewezenverklaring, doet het er voor de strafmaat niet toe of
er wordt binnengedrongen door de verdachte bij het slachtoffer of dat de
verdachte het slachtoffer laat binnendringen. De handelingen kunnen
variëren van het betasten tot het stimuleren van de geslachtsdelen, zoals
aftrekken of vingeren. Ook de tongzoen valt binnen deze categorie.

Strafbandbreedte
2 weken tot 6
maanden
gevangenisstraf

3 tot 12 maanden
gevangenisstraf

12 tot 36 maanden
gevangenisstraf

20

Categorie 4
Alle ontuchtige handelingen waarbij er sprake is van oraal, vaginaal of
anaal binnendringen met een geslachtsdeel. Anders dan voor de
bewezenverklaring, doet het er voor de strafmaat niet toe of er wordt
binnengedrongen door de verdachte bij het slachtoffer of dat de verdachte
het slachtoffer laat binnendringen.

15 tot 48 maanden
gevangenisstraf

Als basisstraf staat in de richtlijn steeds een onvoorwaardelijke gevangenisstraf vermeld.
Indien de specifieke omstandigheden van de zaak daartoe aanleiding geven, kan worden
gekozen voor een andere strafmodaliteit of strafsoort.3 Een taakstraf behoort daarbij niet
altijd tot de mogelijkheden. Artikel 22b Sr bepaalt dat in beginsel geen taakstraf mag
worden opgelegd voor de artikelen 181, 240b, 248a, 248b, 248c en 250 Sr. Wat betreft de
andere zedenartikelen geldt deze beperking voor zover sprake is van ernstige inbreuk op de
lichamelijke integriteit van het slachtoffer of wanneer het een misdrijf betreft waarop een
gevangenisstraf van zes jaren of meer is gesteld. Enkel in die zaken waarin het OM van
mening is dat er geen sprake is van ernstige inbreuk kan dus een taakstraf worden geëist.
Overigens kan de taakstrafbeperking relatief gemakkelijk worden omzeild door naast de
taakstraf één dag onvoorwaardelijke gevangenisstraf op te leggen (art. 22b lid 3 Sr).
Er kan worden overwogen geen onvoorwaardelijke hoofdstraf te eisen, maar een
(gedeeltelijk) voorwaardelijke hoofdstraf. Dit houdt in dat de veroordeelde zich gedurende
een door de rechter te bepalen proeftijd moet houden aan in het vonnis omschreven
voorwaarden (art. 14a e.v. Sr). Dit kunnen bijzondere voorwaarden zijn, die betrekking
hebben op het gedrag van de verdachte. Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan
voorwaarden die specifiek gericht zijn op de belangen van het slachtoffer zoals een
contactverbod of een locatieverbod, of voorwaarden gericht op de belangen van de dader
zoals een ambulante behandelverplichting en voorwaarden gericht op de maatschappij zoals
een beroepsverbod (Stcrt. 2015, 4052).
Delictspecifieke strafmaatbeïnvloedende factoren
In de strafvorderingsrichtlijn zijn veelvoorkomende factoren opgenomen die de strafmaat
kunnen beïnvloeden. Deze factoren kunnen de strafeis doen verhogen maar ook verlagen. In
uitzonderlijke omstandigheden kan de strafeis buiten de bandbreedte van de richtlijn treden.
Onderstaand kader toont mogelijke strafmatigende en strafverzwarende factoren. Dit
overzicht is rechtstreeks overgenomen uit de strafvorderingsrichtlijn.
Delictspecifieke strafmaatbeïnvloedende factoren
Factoren met betrekking tot de ernst van het feit:
• Frequentie en/of periode van het misbruik (bij herhaaldelijk misbruik)
• In vereniging
• Verregaande handelingen (waaronder begrepen: gebruik van hulpmiddelen/ SM-of
bondageachtige handelingen/ ontuchtige handelingen met dieren)
• Ondanks signalen van slachtoffer of anderen toch doorgegaan (met het plegen van ontuchtige
handelingen)
• Van kwaad tot erger
3

De strafmodaliteit kent het onderscheid geheel voorwaardelijk, gedeeltelijk voorwaardelijk en geheel
onvoorwaardelijk. De verschillende strafsoorten zijn genoemd in artikel 9 Sr en bestaan uit hoofdstraffen en
bijkomende straffen.

21

• Excessieve gevolgen (waaronder begrepen: zwaar lichamelijk letsel, levensgevaar voor een
ander, de dood, besmetting met een ziekte)
Factoren met betrekking tot (de kwetsbaarheid van) het slachtoffer:
• Afhankelijkheids- of vertrouwensrelatie (waaronder begrepen: hoedanigheid verdachte/
vertrouwens-, gezags- of afhankelijkheidsrelatie tussen slachtoffer en verdachte / slachtoffer
is aan zorg van verdachte of instelling toevertrouwd)
• Situatie of locatie (waaronder begrepen situatie of locatie waar slachtoffer bij uitstek veilig
behoort te zijn/ Situatie of locatie waar slachtoffer aan verdachte is overgeleverd)
• Leeftijd van het slachtoffer (tot 12 jaar) OF mate van consensualiteit (vanaf 12 jaar)
• Bijzondere kwetsbaarheid slachtoffer
Mate van bewuste en/of planmatige werkwijze van verdachte rondom het feit:
• Totstandkoming en instandhouding van de misbruiksituatie (ten opzichte van de
buitenwereld, niet zijnde slachtoffer zelf)
• Totstandkoming & instandhouding van het seksueel misbruik (m.b.t. het slachtoffer)
• Geheimhouding afgedwongen bij slachtoffer
• Jeugdigheid verdachte (in verband met verdachtes eigen onvoltooide seksuele ontwikkeling)

De strafvorderingsrichtlijn schrijft voor dat met betrekking tot de leeftijd van het slachtoffer
moet worden bekeken of de handelingen consensueel plaatsvonden. De scheidslijn tussen
vrijwillig en onvrijwillig seksueel contact tussen een meerderjarige en een minderjarige is
echter niet altijd duidelijk aan te duiden. Met de wetgever is het OM in ieder geval van
oordeel dat bij een slachtoffer jonger dan twaalf jaar per definitie geen sprake kan zijn van
consensueel seksueel contact. Dit betekent dat bij een slachtoffer onder de twaalf jaar de
leeftijd van het slachtoffer meeweegt in de strafmaat, waarbij geldt: hoe jonger het
slachtoffer, hoe hoger de strafeis. Vanaf twaalf jaar zal per geval moeten worden beoordeeld
in welke mate het seksueel contact vrijwillig was. Daarbij geldt dat er bij seksueel contact
tussen een meerderjarige en een minderjarige van wordt uitgegaan dat dit de seksuele
ontwikkeling van de minderjarige doorkruist. Er kunnen echter situaties zijn waarbij sprake
is van volledige consensualiteit. Wanneer dader en slachtoffer niet veel in leeftijd
verschillen, is in dat geval mogelijk geen sprake van ontucht en ligt strafrechtelijke
vervolging dus niet in de rede. Wanneer de leeftijd van dader en slachtoffer meer uiteen
loopt, zal wel van ontucht sprake zijn. Volgens de richtlijn kan de consensualiteit van het
seksuele contact in dat geval een strafeismatigende factor zijn. De richtlijn vraagt om extra
aandacht voor extra kwetsbare slachtoffers, zoals zwakbegaafden en minderjarigen die
functioneren op een leeftijd jonger dan hun kalenderleeftijd.
In de richtlijn wordt ten slotte aandacht besteed aan recidive. Als sprake is van recidive4 én
de ontuchtige handelingen strafbare feiten betreffen waarop een gevangenisstraf van 8 jaar
of meer is gesteld én daarbij een ernstige inbreuk is gemaakt op de lichamelijke integriteit
van het slachtoffer, dan geldt als uitgangspunt een verhoging met 100 procent van de straf in
de toepasselijke richtlijn. Deze verhoging is volgens het OM gerechtvaardigd, omdat de
verdachte zich blijkbaar niets aantrekt van de lichamelijke integriteit van een ander en de
eerdere veroordeling.
De richtlijn is in maart 2015 in werking getreden en zou na twee jaar worden geëvalueerd.
Uit navraag bij het Wetenschappelijk Bureau van het OM blijkt dat er tot op heden (augustus
2021) nog geen evaluatie is verricht. Of de evaluatie in de toekomst zal plaatsvinden, is
onbekend.
4

Bedoeld zal zijn: recidive ter zake van soortgelijke delicten, waarvoor de verdachte eerder is veroordeeld.

22

2.3 Richtlijn voor strafvordering jeugdprostitutie
Artikel 248b Sr stelt het plegen van ontucht met een 16- of 17-jarige minderjarige die zich
tegen betaling beschikbaar stelt tot het verrichten van seksuele handelingen strafbaar. Bij de
vervolging van betalende klanten van minderjarigen is altijd sprake van prostitutie.
Daaronder valt ook het hebben van seks tegen betaling in ‘natura’ (zoals ‘breezer-seks’ en
‘I-podseks’) (Stcrt. 2015, 14043). Voor het vervolgen van de prostituant die gebruik maakt
van een minderjarige prostituee kan een aantal bepalingen worden gebruikt, namelijk de
artikelen 245, 247 en 248b Sr. Het laatste artikel is specifiek gericht op de bescherming van
minderjarigen van 16 en 17 jaar die zich beschikbaar stellen voor seksuele handelingen
tegen betaling met een derde. Het tegen betaling plegen van ontucht met een 16- of 17-jarige
vormt op zichzelf een strafbaar feit, ongeacht de vraag of deze minderjarige slachtoffer is
van mensenhandel. Daarom zal het delict mensenhandel en seksuele uitbuiting in dit rapport
niet verder worden behandeld. In artikel 248b Sr wordt geen onderscheid gemaakt tussen
handelingen met of zonder seksueel binnendringen. De kern van dit delict is het plegen van
ontucht. De ontucht kan zich echter wel op verschillende manieren manifesteren en daarom
wordt in de richtlijn onderscheid gemaakt tussen ontucht met of ontucht zonder
binnendringen. Als basisstraf staat steeds een onvoorwaardelijke gevangenisstraf centraal.
Het is aan de beoordelaar om te bepalen, kijkend naar de omstandigheden van het geval en
de persoon van de verdachte, of bij de strafvordering plaats is voor een voorwaardelijk
strafdeel met eventueel bijzondere op te leggen voorwaarden. De bandbreedtes gaan uit van
éénmalig plegen door één verdachte.
Categorie betaalde ontuchtige handelingen
Categorie 1
Alle ontuchtige handelingen waarbij de jeugdige ertoe wordt gebracht
zichzelf uit te kleden en zich (gedeeltelijk) naakt te tonen. Ook vallen
hieronder de situaties waarbij sprake is van ontuchtige aanraking van
zowel de beklede als naakte geslachtsdelen, en alle ontuchtige
handelingen waarbij er sprake is van aanraking tussen verdachte en
slachtoffer. Er is geen sprake van binnendringen.
Categorie 2
Alle ontuchtige handelingen waarbij er sprake is van (oraal, vaginaal of
anaal) binnendringen. Het doet er voor de strafmaat niet toe of er wordt
binnengedrongen door de verdachte bij het slachtoffer of dat de
verdachte het slachtoffer laat binnendringen.

Strafbandbreedte
1 tot 6 maanden
gevangenisstraf

6 tot 15 maanden
gevangenisstraf

Voor artikel 248b geldt de taakstrafbeperking (art. 22b Sr). Uit artikel 22b lid 3 Sr kan
worden afgeleid dat de wet zich niet verzet tegen het opleggen van één dag
onvoorwaardelijke gevangenisstraf gecombineerd met een taakstraf. Er hoeft dus geen
sprake te zijn van een substantiële gevangenisstraf indien deze wordt gecombineerd met een
taakstraf.
Delictspecifieke strafmaatbeïnvloedende factoren
In de strafvorderingsrichtlijn jeugdprostitutie zijn veelvoorkomende factoren opgenomen die
de strafmaat kunnen beïnvloeden. Deze factoren kunnen de strafeis doen verhogen maar ook
verlagen. Bij uitzonderlijke omstandigheden kan de strafeis buiten de bandbreedte treden.
De richtlijn geeft geen weging aan de factoren, omdat dit van geval tot geval zal verschillen.
Steeds zal naar de specifieke omstandigheden van de zaak worden gekeken om te
beoordelen of en in hoeverre de hieronder omschreven delictspecifieke strafmaat
23

beïnvloedende factoren van toepassing zijn. Om deze reden dient de te vorderen straf altijd
nader te worden gemotiveerd. Onderstaand overzicht van delictspecifieke
strafmaatbeïnvloedende factoren is overgenomen uit de strafvorderingsrichtlijn.
Delictspecifieke strafmaatbeïnvloedende factoren jeugdprostitutie
Factoren met betrekking tot de ernst van het feit:
• Wettelijke strafverzwarende omstandigheden bijvoorbeeld in vereniging plegen, geweld, letsel
(zie ook art. 248 leden 1, 5, 7 en 8 Sr)
• Verdergaande handelingen (waaronder begrepen: seks zonder condoom, anale seks, gebruik
van hulpmiddelen/ SM-of bondageachtige handelingen/ ontuchtige handelingen met dieren)
• Bijzondere omstandigheden (prostitutie vanuit een kelderbox of andere onveilige afgelegen
ruimten, slechte hygiëne, ontucht tijdens ziekte en zwangerschap)
Factoren met betrekking tot (de kwetsbaarheid van) het slachtoffer:
• Afhankelijkheids- of vertrouwensrelatie (waaronder begrepen: hoedanigheid verdachte/
vertrouwens-, gezags- of afhankelijkheidsrelatie tussen slachtoffer en verdachte / slachtoffer is
aan zorg van verdachte of instelling toevertrouwd) (vergelijk art. 248 lid 2 en 3 Sr)
• Bijzondere kwetsbaarheid slachtoffer (vergelijk art 248 lid 3)

De instemming van de prostituee doet niet af aan de strafbaarheid van ontuchtige handelingen
van de prostituant. Bij het bepalen van een strafeis dient er dan ook vanuit te worden gegaan
dat de vrijwilligheid aan de zijde van de jeugdige prostituee geen strafmatigende
omstandigheid oplevert.

2.4 Oriëntatiepunten voor straftoemeting seksueel misbruik minderjarigen
De rechter houdt bij het nemen van zijn straftoemetingsbeslissing rekening met de strafeis van
de officier door justitie, de oriëntatiepunten voor de straftoemeting en soms het strafadvies
van de reclassering. Geen van deze bronnen is bindend en daarmee heeft de rechter een
relatief grote vrijheid in de straftoemetingsbeslissing. Sinds 1998 worden door het Landelijk
Overleg Vakinhoud Strafrecht (LOVS) voor veelvoorkomende delicten oriëntatiepunten voor
de straftoemeting vastgesteld. Het doel van de oriëntatiepunten voor de straftoemeting is te
komen tot een consistent landelijk straftoemetingsbeleid. De oriëntatiepunten worden
gebaseerd op de praktijk van de straftoemeting en komen in overleg met alle gerechten tot
stand. Vervolgens worden de oriëntatiepunten vastgesteld door de Commissie Rechtseenheid.
Deze commissie voert tevens periodieke evaluaties uit om te bepalen of de geldende
oriëntatiepunten nog voldoende actueel zijn of dat wijzigingen moeten worden aangebracht
(LOVS, 2020). Omdat rechters worden betrokken bij de vaststelling van de oriëntatiepunten,
kan redelijkerwijs worden verwacht dat rechters ook geneigd zijn deze uitgangspunten voor
straftoemeting toe te passen (Valkenburg en De Lange, 2017).
De oriëntatiepunten bieden een handvat voor het denken over de op te leggen straf voor een
modaal delict. De straf die wordt genoemd in de oriëntatiepunten is de best passende straf
voor de meest voorkomende verschijningsvorm van het strafbare feit (LOVS, 2020). Het is
aan de rechter om te bepalen of de omstandigheden van het specifieke geval strafmatigende of
strafverzwarende kenmerken kent. De rechter kan de straf verlichten of verzwaren als
daarvoor aanknopingspunten zijn in de onderhavige zaak. De oriëntatiepunten voor de
straftoemeting geven rechters richting aan de op te leggen straf, maar zijn niet bindend. De
24

rechter behoudt hiermee een relatief grote beslissingsvrijheid. Hij wordt in zijn
straftoemetingsbeslissing slechts beperkt door algemene strafminima en de delictspecifieke
maximumstraffen. Anders dan vóór 1886 in Nederland en nog steeds in veel landen om ons
heen (Tak, 2010), betekenen de algemene strafminima niet dat een minimale straf moet
worden opgelegd maar in het geval dat bijvoorbeeld een tijdelijke gevangenisstraf wordt
opgelegd deze minimaal een dag moet duren (art. 10 lid 2 Sr). De strafmaxima beperken de
rechter ook zelden, aangezien rechters meestal (ver) wegblijven van de maximaal op te leggen
straf die op het delict is gesteld (De Keijser & Elffers, 2008). Verder staat het de rechter vrij
om geen straf of maatregel op te leggen (art. 9a Sr).
Hoewel de onderbouwing voor een straf in het vonnis uiteen wordt gezet in de
strafmotivering, blijft de achterliggende gedachtevorming van de rechters gedeeltelijk achter
in de raadkamer. Van Wingerden en collega’s (2011) interviewden vijftien rechters over de
mate waarin zij bij hun straftoemetingsbeslissing rekening houden met de strafeis van de
officier van justitie, de LOVS-oriëntatiepunten en het strafadvies van de reclassering.
Rechters vinden de eis van de officier van justitie een belangrijk ankerpunt, maar ze
gebruiken deze strafeis niet als uitgangspunt maar vooral om hun eigen ideeën omtrent de
straf te verifiëren. De LOVS-oriëntatiepunten voor de straftoemeting bieden aan de ene kant
een welkom houvast, maar rechters wijzen ook op het gevaar van de inperking van de
rechterlijke vrijheid. Zo zouden sommige rechters te weinig rekening houden met het feit dat
de strafmaat in de oriëntatiepunten voor een modaal feit is en zouden zij de straf in
onvoldoende mate afstemmen op de feiten en omstandigheden van het concrete geval. De
geïnterviewde rechters houden in beperkte mate rekening met het reclasseringsadvies wanneer
zij een straf bepalen. Zij laten zich door de reclassering met name adviseren wanneer het om
detentiegeschiktheid van een verdachte gaat of bij het opleggen van bijzondere voorwaarden,
zoals een behandelverplichting of een contactverbod.
Als nadeel van de oriëntatiepunten is genoemd dat zij te weinig aansluiting vinden bij
democratische waarden die in de maatschappij leven (Nationaal Rapporteur Mensenhandel en
Seksueel Geweld tegen Kinderen, 2016). Tevens zou kunnen worden beargumenteerd dat de
oriëntatiepunten enigszins simplistisch zijn gezien de verscheidenheid aan (combinaties van)
straffen en maatregelen waaruit de rechter kan kiezen om de straf zo goed mogelijk te laten
aansluiten bij de specifieke omstandigheden van het geval. De oriëntatiepunten noemen
weliswaar onvoorwaardelijke of voorwaardelijke gevangenisstraffen, taakstraffen en
geldboetes, maar de combinaties van (deels of volledig voorwaardelijke) straffen en
bijzondere voorwaarden geven de rechter veel meer mogelijkheden dan in de oriëntatiepunten
zijn opgenomen (Fokkens, 2018).
Van de wetsartikelen die in dit onderzoek een rol spelen, zijn enkel voor artikel 248b Sr
oriëntatiepunten voor de straftoemeting beschikbaar (Figuur 1). Daarbij is het belangrijk te
vermelden dat deze pas in maart 2020 werden toegevoegd en dus niet beschikbaar waren in de
periode waarover dit onderzoek gaat (2015 tot en met 2019). In artikel 248b Sr wordt ontucht
met een minderjarige tegen betaling strafbaar gesteld. Een modaal delict onder deze categorie
zou volgens de richtlijn moeten worden bestraft met een korte onvoorwaardelijke
gevangenisstraf en een taakstraf indien de minderjarige 16 of 17 jaar was ten tijde van de
ontucht. Als de minderjarige jonger dan 16 is, dan is de aangewezen straf een
onvoorwaardelijke gevangenisstraf van 4 maanden. In de oriëntatiepunten zijn enkele factoren
opgenomen die als strafverzwarend zouden moeten worden beschouwd: de frequentie
waarmee het ontucht is gepleegd, verdergaande handelingen, herhalingsgevaar, bijzondere

25

kwetsbaarheid van het slachtoffer en (misbruik van) een afhankelijkheids- of
vertrouwensrelatie tussen de verdachte en het slachtoffer.

Figuur 1. Oriëntatiepunt voor de straftoemeting artikel 248b Sr (Bron: LOVS, 2020)
Dat voor geen van de wetsartikelen in het huidige onderzoek oriëntatiepunten beschikbaar
waren in de periode 2015 tot en met 2019, betekent niet automatisch dat er geen enkel
handvat was voor de rechters die een straftoemetingsbeslissing moesten nemen. Zo zouden er
in de praktijk richtlijnen en lokale lijstjes zijn waarop richtlijnen voor de straftoemeting voor
bepaalde feiten zijn opgenomen (Lensing, 2018). Ook wordt in een aantal vonnissen dat in het
kader van het huidige onderzoek is bekeken, verwezen naar oriëntatiepunten voor andere
wetsartikelen en de richtlijnen voor strafvordering die in beginsel sturing moeten geven aan
de strafeis van de officier van justitie.

2.5 Methode van straftoemeting
De Nederlandse rechter bezit een grote mate van vrijheid bij het opleggen van een straf voor
een strafbaar feit dat hij bewezen heeft verklaard. De rechter is niet verplicht tot het opleggen
van een straf en kan besluiten tot een schuldigverklaring zonder strafoplegging (art. 9a Sr).
Mocht er een straf of maatregel worden opgelegd, dan heeft de rechter een zeer ruime
discretionaire bevoegdheid, zolang maar rekening wordt gehouden met de delictspecifieke
strafminima en strafmaxima en bepalingen zoals bijvoorbeeld het taakstrafverbod (art. 22b
Sr).
Bij het bepalen wat een passende straf is, kan een groot aantal factoren relevant zijn, zoals de
ernst van het misdrijf, de omstandigheden waaronder het misdrijf is begaan, de leeftijd en
(justitiële) voorgeschiedenis van de dader en wat er in de wettelijke bepalingen is vastgelegd.
Om te voorkomen dat straffen van verschillende rechters te veel van elkaar gaan verschillen,
heeft het Landelijk Overleg Vakinhoud Strafrecht (LOVS), zoals eerder beschreven,

26

oriëntatiepunten opgesteld voor een aantal veelvoorkomende misdrijven. Met betrekking tot
seksueel misbruik van minderjarigen zijn alleen richtlijnen opgesteld voor art. 248b Sr.
De opgelegde straf kan hoger uitvallen wanneer sprake is van meerdaadse samenloop. Van
meerdaadse samenloop is sprake wanneer ten aanzien van een verdachte meer dan één
strafbaar feit bewezen is verklaard en de feiten als afzonderlijke feiten moeten worden
beschouwd. Hierbij kan worden gedacht aan een vader die gedurende een aantal jaren
ontuchtige handelingen heeft gepleegd met zijn dochter. De dochter was 11 toen het misbruik
begon en 14 toen het misbruik stopte. Ook heeft de vader nog foto’s gemaakt van het seksueel
misbruik. Door het OM zijn hem de artikelen 244, 245 en 240b Sr ten laste gelegd en deze
feiten zijn door de rechtbank bewezen geacht.
In het geval van meerdaadse samenloop, iets waarvan vaak sprake is bij zedendelicten, wordt
in beginsel één totaalstraf bepaald voor alle bewezen verklaarde feiten samen. De rechter
bepaalt dus niet een straf voor ieder van de afzonderlijke feiten om die afzonderlijke straffen
vervolgens op te tellen. In artikel 57 Sr is bepaald dat deze totaalstraf, wanneer het een
vrijheidsstraf betreft, niet hoger mag zijn dan het strafmaximum voor het zwaarste bewezen
verklaarde delict plus een derde daarvan. Geldboetes mogen wel onbeperkt worden opgeteld.
Hoewel de samenloopregeling alleen betrekking heeft op het bepalen van de maximaal op te
leggen straf, heeft de samenloopregeling ook een matigende werking bij de bepaling van een
concrete straf. Die straf moet passend zijn bij de ernst van de strafbare feiten. Daarnaast
kunnen talloze andere omstandigheden, vooral persoonlijke omstandigheden van de verdachte
een rol spelen bij de bepaling van een passende straf.
De Nederlandse Vereniging voor de Rechtspraak (de vakvereniging van officieren van justitie
en rechters) heeft hierover het volgende opgemerkt: “Straftoemeting, in dit verband inclusief
maatregeloplegging bedoeld, is niet gelijk te stellen aan een al dan niet afgetopte optelsom
van de straf per bewezen verklaard feit. Aard, ernst en omvang van het bewezen verklaarde
zijn bij het bepalen van de soort en de (totale) omvang van een (gecombineerde) straf
wezenlijke factoren. De (financiële) draagkracht, de mate en soort van recidive, de mate van
toerekenbaarheid en/of het opleggen van één of meer maatregelen naast een (combinatie van)
(hoofd)straf(fen) zijn dat evenzeer, en weging van alle genoemde factoren is bovendien zeer
sterk afhankelijk van en verweven met de details van de concrete zaak en de individuele
verdachte. Waar een meer standaardmatige afdoening mogelijk is in zaken die zich daar voor
lenen (denk hierbij aan massaal gepleegde verkeersovertredingen, lichtere misdrijfzaken),
geldt dat niet voor de zwaardere misdrijven die voor alle betrokkenen verstrekkende gevolgen
hebben. Juist daar wordt maatwerk geleverd. Die uiteindelijke uitkomst is bijgevolg het
resultaat van een complex wegingsproces waarvan de gedachtegang en conclusie(s) zijn af te
leiden uit de (straf)motivering.”5

5

Bijlage bij Kamerstukken II 2014/15, 34126, 3, p. 2-3.

27

3. Literatuuronderzoek: Seksueel misbruik
van minderjarigen
3.1 Inleiding
Bij het verrichten van onderzoek naar seksueel misbruik6 doet zich een tweetal problemen
voor. Ten eerste bestaat geen algemene definitie van seksueel misbruik, wat ertoe kan leiden
dat onder dezelfde noemer verschillende gedragingen worden verstaan. De Nationaal
Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen (2019) richt zich op “op alle
strafwaardige gedragingen met een seksuele component, gepleegd tegen een minderjarige”.
De Graaff en collega’s (2017) hebben het geoperationaliseerd als “iemand wordt gedwongen
iets seksueels te doen wat die persoon niet wilde, of als iemand tegen de wil seksuele
handelingen heeft verricht of toegestaan”. In onderzoeken naar huiselijk geweld wordt soms
ook uitvraag gedaan naar slachtofferschap van seksueel misbruik. Hierbij wordt het in
concrete gedragingen geformuleerd zoals “te maken hebben gehad met ongewenste seksuele
aanrakingen”, “ooit gedwongen zijn tot seksuele handelingen, waarbij die persoon het gevoel
had dat hij of zij zich er niet aan kon onttrekken” en “ooit gedwongen zijn tot
geslachtsgemeenschap” (Van Dijk et al, 1997). Ten tweede blijven in alle onderzoeken die
betrekking hebben op zelfgerapporteerd slachtofferschap respondenten jonger dan twaalf jaar
buiten beeld terwijl ook zij kans lopen om slachtoffer te worden van seksueel misbruik. Dit
geeft aanleiding om te vermoeden dat de hierna gerapporteerde cijfers onderrapportages zijn
en dat de werkelijke cijfers hoger liggen. Het is belangrijk om deze beperkingen in gedachten
te houden bij het lezen van de resultaten van empirisch onderzoek naar seksueel misbruik van
minderjarigen.
In onderstaande wordt beschreven wat bekend is uit de literatuur over de omvang en aard van
seksueel misbruik van minderjarigen (§ 3.1), over de daders en slachtoffers (§ 3.2) en over de
gevorderde en opgelegde straffen (§ 3.3). Ten slotte wordt besproken wat bekend is over
betaald seksueel misbruik met minderjarigen (§ 3.4). Omdat het het huidige onderzoek zich
richt op de Nederlandse rechtspraktijk, zullen alleen studies worden besproken die zijn
verricht op basis van Nederlandse daders en slachtoffers van seksueel misbruik met
minderjarigen.

3.2 Omvang en aard
Het vermoeden is dat een groot deel van het seksueel misbruik van minderjarigen verborgen
blijft omdat kinderen dit aan niemand vertellen, of dat geen melding wordt gedaan bij de
autoriteiten. Zelfs van de incidenten van seksueel geweld tegen kinderen die worden
geregistreerd bij de politie, volgt slechts in de helft van de gevallen een aangifte. Ongeveer
een kwart van de door de politie geregistreerde incidenten van seksueel geweld tegen een
minderjarige, wordt doorgestuurd naar het Openbaar Ministerie. Bij het Openbaar Ministerie
leidt vervolgens de helft van de binnengekomen zaken tot een dagvaarding. Bijna vier op de

Ter bevordering van de leesbaarheid is besloten om het in dit literatuuronderzoek te hebben over ‘seksueel
misbruik’ wanneer er sprake is van het seksueel binnendringen danwel het (laten) verrichten van ontuchtige
handelingen met of door een minderjarige.
6

28

tien zaken wordt geseponeerd vanwege een gebrek aan bewijs (Nationaal Rapporteur
Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen, 2021).
Hoewel we nooit zullen weten hoeveel kinderen slachtoffer worden, wordt in meerdere
onderzoeken getracht een schatting te geven van de prevalentie. Op basis van een vragenlijst
onder bijna 2.000 Nederlandse jongeren, wordt bijvoorbeeld geschat dat het aantal kinderen
tussen twaalf en zestien jaar dat in 2016 slachtoffer werd van hands-on seksueel geweld,
20.800 is (Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen, 2016;
2018).7 Dit zijn 13.000 meisjes en 7.800 jongens, ofwel 1,5 procent van alle jongens en 2,6
procent van alle meisjes. De kans dat een minderjarige seksueel geweld meemaakt, wordt
groter naarmate de leeftijd stijgt. Binnen het Scholierenonderzoek Kindermishandeling
(Schellingerhout & Ramakers, 2017) werd aan 1.908 jongeren tussen de 12 en 16 jaar oud
gevraagd te rapporteren over allerlei vormen van kindermishandeling. Van de 1.863 jongens
en meisjes die de vragenlijst invulden, had 1,7 procent ooit seks gehad met een volwassene.
Voor 1,4 procent van de jongeren was dit in het afgelopen jaar. Voor 2,3 procent van de
jongeren geldt dat zij ooit door een volwassene werden gedwongen naar een geslachtsdeel te
kijken of aan te raken. De seks gebeurde vaker buiten (1,1 procent) dan binnen de familie
(0,6), terwijl het kijken naar of aanraken van een geslachtsdeel iets vaker binnen de familie
plaatsvond (1,3 procent) dan erbuiten (1,0 procent).
De Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen (2019)
heranalyseerde een deel van de gegevens die De Graaf en collega’s (2017) verzamelden over
seksuele gezondheid onder een groep jongeren jonger dan 25 jaar en liet zien dat een deel van
de slachtoffers aan niemand iets over het misbruik vertelden. Van de 544 meisjes onder de 18
jaar die in de vragenlijst invulden seksueel geweld te hebben meegemaakt, had 25 procent
hierover met niemand gesproken. Van de 83 jongens die slachtoffer werden van seksueel
geweld, had 36 procent dit aan niemand verteld. De meeste slachtoffers vertelden over het
seksueel geweld aan een goede vriend of vriendin (63 procent van de meisjes en 45 procent
van de jongens). Een deel vertelde erover aan hun vader of moeder (26 procent van de
meisjes, 20 procent van de jongens) of aan een broer of zus (10 procent van de meisjes, 11
procent van de jongens). Een groter deel van de jongens (15 procent) dan de meisjes (3
procent) vertelde over het seksueel geweld aan een ander familielid, terwijl meisjes eerder dan
jongens geneigd waren hun ervaring te delen met een arts of hulpverlener (10 procent,
tegenover 7 procent van de jongens). Minder dan tien procent van de jongens en meisjes
vertelde over het seksueel misbruik aan de politie, een docent of iemand anders.
Minderjarigen in bepaalde situaties of met bepaalde risicofactoren hebben een grotere kans
dan gemiddeld om slachtoffer te worden van seksueel misbruik. Onderzoek uitgevoerd door
de Commissie Samson (2012) en meer recent door Commissie De Winter (2019) laat zien dat
jongeren die in residentiële instellingen en de pleegzorg verblijven, frequenter worden
blootgesteld aan (seksueel) geweld dan jongeren in de algemene populatie. Ook dakloze
jongeren hebben bijvoorbeeld een relatief grote kans om seksueel te worden misbruikt
(Heerde, Hemphill en Scholes-Balog, 2014). Dit geldt eveneens voor minderjarigen met een
beperking, minderjarigen met ouders met problematisch middelengebruik en minderjarigen
uit eenoudergezinnen of met een stiefvader in huis (Nationaal Rapporteur Mensenhandel en
Seksueel Geweld tegen Kinderen, 2014).

7

Anders dan in het huidige onderzoek, wordt in deze prevalentiestudie geen onderscheid gemaakt tussen
meerderjarige en minderjarige daders.

29

De juridische definitie van ontuchtige handelingen zegt weinig over de aard van de ontuchtige
handelingen die hebben plaatsgevonden. De Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel
Geweld tegen Kinderen (2016) maakt daarom in haar onderzoek gebruik van de
categorisering zoals die in de strafvorderingsrichtlijn wordt gebruikt en bekeek 182 aselect
geselecteerde veroordelingen voor hands-on seksueel geweld in 2012 en 2013 (34 procent van
alle veroordelingen).8
•
•
•
•

Categorie 1: corrumpering en uitkleden slachtoffer
Categorie 2: aanraking met uitzondering van naakte geslachtsdelen
Categorie 3: aanraking geslachtsdelen en binnendringen anders dan met een geslachtsdeel
Categorie 4: penetratie met geslachtsdeel

De aard van de ontuchtige handelingen varieerde van de situatie waarin de minderjarige ertoe
werd gebracht zichzelf uit te kleden en zich naakt te tonen, tot het oraal, vaginaal of anaal
binnendringen met een geslachtsdeel. In veruit de meeste veroordelingen werd het
binnendringen met een geslachtsdeel (44 procent) of het binnendringen anders dan met een
geslachtsdeel (45 procent, bijvoorbeeld vingeren of een tongzoen) bewezen verklaard. Minder
vaak was de veroordeling gebaseerd op de aanraking van naakte geslachtsdelen (10 procent)
of corrumpering of uitkleding van het slachtoffer (1 procent). Van de 182 veroordeelde
daders, maakte 78 procent één slachtoffer. Andere daders maakten twee (14 procent), drie (6
procent) of meer (2 procent) slachtoffers. In een kwart van de zaken was sprake van eenmalig
plegen, de bewezen verklaarde periode bestreek in die gevallen meestal één dag. Een kleine
tien procent van het ontucht duurde tot een maand. Nog eens een derde van de ontucht duurde
tussen 1 en 12 maanden. Bijna een kwart van het seksueel misbruik besloeg een periode van
tussen een jaar en 4 jaar. Zo’n 10 procent van het misbruik duurde meer dan 4 jaar (Nationaal
Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen, 2016).

3.3 Daders en slachtoffers
Daders
Van de meldingen van seksueel geweld waarbij een dader bekend is, is deze in 79 procent van
de gevallen meerderjarig. Dit percentage blijft redelijk stabiel in de strafrechtketen; van
aangifte, inschrijving bij het OM en dagvaarding. In de laatste stappen neemt het aandeel
meerderjarigen iets toe. Van de veroordeelde daders is 83 procent meerderjarig en van de
daders die een onvoorwaardelijke vrijheidsstraf opgelegd krijgen, is 92 procent meerderjarig
(Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen, 2018). Ongeveer
een op de vijf daders is tussen de 18 en 26 jaar oud, twee van de vijf daders zijn tussen de 27
en 45 jaar ten tijde van de ontuchtige handelingen. Zo’n 7 procent van de dader is ouder dan
60 jaar bij aanvang van het seksueel misbruik. Gemiddeld zijn de daders daarmee zo’n 24 jaar
ouder dan de slachtoffers die zij maakten (Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel
Geweld tegen Kinderen, 2016). Het deel van de daders dat mannelijk is, ligt over de gehele
strafrechtketen redelijk stabiel op 98 procent: bij 98 procent van de meldingen is de verdachte
een man, bij 98 procent van de aangiftes, bij 97 procent van de inschrijvingen bij het OM, bij
98 procent van de dagvaardingen, 98 procent van de veroordelingen en ook 98 procent van de
8

De selectiecriteria voor hands-on ontucht die in dit onderzoek werden gehanteerd, wijken iets af van de criteria
in het huidige onderzoek. Zo neemt de Nationaal Rapporteur Mensenhandel, naast de wetsartikelen die in het
huidige onderzoek worden bekeken, ook artikel 248a Sr mee. Daarnaast was een klein deel van de daders
minderjarig (16 procent) en/of vrouw (3 procent).

30

daders die tot een onvoorwaardelijke gevangenisstraf wordt veroordeeld is man (Nationaal
Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen, 2018).
De Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen (2018) bekeek
met hulp van het WODC de recidive onder veroordeelde daders van seksueel geweld tegen
kinderen. Van de daders die in 2013 werden veroordeeld voor seksueel geweld tegen kinderen
(83 procent meerderjarigen, 50 procent hands-on ontucht), kwam 12 procent binnen twee jaar
opnieuw met justitie in aanraking voor enig delict. Iets meer dan 2 procent recidiveerde met
opnieuw seksueel geweld tegen kinderen. Van de daders die in 2005 werden veroordeeld voor
seksueel geweld tegen kinderen, recidiveerde 41 procent binnen tien jaar naar enig delict en 5
procent naar hetzelfde delict. Dit laat zien dat daders van seksueel misbruik van minderjarigen
veel vaker naar een andersoortig delict recidiveren dan naar hetzelfde delict. De kans op
recidive naar enig delict is voor daders van seksueel kindermisbruik hoger als zij al meer
eerdere strafzaken hebben gehad en als zij jonger zijn.
Slachtoffers
In het onderzoek van de Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen
Kinderen (2016) werden de vonnissen van 182 veroordeelde daders bestudeerd. Deze 182
daders maakten in totaal 241 minderjarige slachtoffers. De minderjarige slachtoffers waren
meestal meisjes (85 procent). Ongeveer een op de twintig slachtoffers was jonger dan 5 jaar
bij aanvang van het seksueel misbruik. In de vijf jaar daarna loopt dit snel op; een derde van
de slachtoffers was tussen de 5 en 10 jaar oud. Een kwart van de slachtoffers was 10, 11, of
12 jaar oud bij aanvang van het seksueel misbruik. Een derde was 13, 14 of 15 jaar oud.
Slechts een heel klein deel (ongeveer 1 procent) van de slachtoffers in de steekproef was 16 of
17 jaar toen het seksueel misbruik begon (Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel
Geweld tegen Kinderen, 2016). Dat betekent niet per definitie dat 16- of 17-jarigen minder
vaak slachtoffer worden van seksueel misbruik, maar dit is vooral een gevolg van het feit dat
de meeste zedenartikelen enkel toezien op seksueel misbruik van kinderen onder de 16 jaar
oud. Enkel artikel 248b Sr en artikel 249 lid 1 Sr zijn van toepassing op 16- en 17-jarigen.
Relatie tussen daders en slachtoffers
Voor de 241 minderjarige slachtoffers in het onderzoek van de Nationaal Rapporteur
Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen (2016) is bekeken in welke relatie zij tot
de dader staan. In 36 procent van de gevallen was de dader een familielid van het slachtoffer,
meestal een (stief)vader of (stief)broer. Het zijn vooral de jongere kinderen, tot 12 jaar, die
door familie werden misbruikt. In een op de tien gevallen kwam het slachtoffer met de dader
in contact door het werk van de dader, bijvoorbeeld als docent, in de kinderopvang of op een
sportvereniging. In een klein deel van de zaken hadden de dader en het slachtoffer contact
gelegd via internet (4 procent) of een affectieve relatie (3 procent). Voor een derde van de
slachtoffers was de dader een overige bekende, zoals een buurman of vriend van de ouders.
Slechts voor 7 procent van de slachtoffers was de dader een vreemde. In de overige 9 procent
was de relatie tussen de dader en het slachtoffer onduidelijk (Nationaal Rapporteur
Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen, 2016). Kinderen die met een stiefouder
wonen, hebben een verhoogd risico slachtoffer te worden van seksueel misbruik (Slotboom
e.a., 2012).

31

3.4 Gevorderde en opgelegde straffen
In de periode 2013 tot en met 2017 zijn jaarlijks ongeveer 3.000 meldingen van seksueel
geweld tegen kinderen door de politie in behandeling genomen (Nationaal Rapporteur
Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen, 2018). Tussen de 60 en 70 procent van de
jaarlijkse meldingen hadden betrekking op hands-on ontucht. In de meeste gevallen (61
procent) werd door de politie geen verdachte geregistreerd. Indien er bij hands-on meldingen
wel een verdachte werd geregistreerd, was dit in 77 procent van de gevallen een
meerderjarige verdachte. Slechts 2,1 procent van geregistreerde verdachten van hands-on
ontucht was vrouw, waarbij het merendeel van deze incidenten (61 procent) met een
mannelijke medeverdachte werd gepleegd. Van de hands-on delicten waarvan aangifte is
gedaan, werd in de jaren 2013 tot en met 2017 tussen de 55 en 78 procent doorgestuurd naar
het OM. De tenlastelegging van hands-on delicten leidde in ongeveer drie kwart van de
gevallen tot een veroordeling voor (een deel van) de feiten. Zestig procent van de daders werd
veroordeeld tot een onvoorwaardelijke vrijheidsstraf, waarvan soms een deel voorwaardelijk
en nog eens een kwart van de daders tot een geheel voorwaardelijke vrijheidsstraf. Iets meer
dan tien procent van de daders kreeg een taakstraf opgelegd. Een klein deel (ongeveer 5
procent) kreeg een andere sanctie. De mediaan van de duur van de onvoorwaardelijke
vrijheidsstraf die tussen 2013 en 2017 voor hands-on werden opgelegd, bedroeg 150 dagen,
ofwel bijna vijf maanden. In dezelfde jaren kregen in totaal 109 daders de maatregel
terbeschikkingstelling opgelegd omdat zij het strafbare feit onder invloed van een psychische
stoornis pleegden en daardoor verminderd of volledig ontoerekeningsvatbaar werden
bevonden (Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen, 2018).
De Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen (2016)
onderzocht welke factoren van invloed zijn op de geëiste en opgelegde straffen in eerste
aanleg bij hands-on ontucht met een minderjarige. Van de 165 meerderjarige daders die in
2012 of 2013 werden veroordeeld, kreeg 57 procent een geheel onvoorwaardelijke of deels
voorwaardelijke gevangenisstraf opgelegd. De rechtbank sluit hierbij in hoge mate aan bij de
eis van de officier van justitie: in driekwart van de zaken werd de zwaarste strafsoort die werd
geëist, ook door de rechter opgelegd. In 21 procent van de zaken was de zwaarste
strafmodaliteit in de eis hoger dan de rechter oplegde en in een klein deel van de zaken (4
procent) was de opgelegde zwaarste strafmodaliteit zwaarder dan geëist. Er is tevens een
grote samenhang tussen de duur van het onvoorwaardelijk deel van de gevangenisstraf dat de
officier van justitie eiste en dat door de rechtbank werd opgelegd. De geëiste en opgelegde
duur van de gevangenisstraf verschillen echter wel van elkaar; de rechtbank legde significant
kortere gevangenisstraffen op dan door de officier van justitie werd geëist. Dit verschil kan
deels worden verklaard doordat in 10 procent van de zaken het zwaarst (primair) ten laste
gelegde feit niet bewezen werd verklaard en het zwaarst bewezen verklaarde feit juridisch
minder ernstig was. In de zaken waarin de rechter lager strafte dan de officier van justitie
eiste, bedroeg dat verschil in de duur van de gevangenisstraf in twee derde van de zaken meer
dan 6 maanden.
Rechtbanken legden meerderjarige daders van ontucht met minderjarigen het vaakst een deels
voorwaardelijke gevangenisstraf op (41 procent), gevolgd door een geheel voorwaardelijke
gevangenisstraf (36 procent), geheel onvoorwaardelijke gevangenisstraf (16 procent), een
taakstraf (6 procent) en een schuldigverklaring zonder straf (1 procent). De duur van een
opgelegde onvoorwaardelijke gevangenisstraf was met 352 dagen gemiddeld net iets korter
dan een jaar (de mediaan is gelijk aan 8 maanden). Voor één op de drie daders die een
onvoorwaardelijke gevangenisstraf kregen, was deze straf langer dan een jaar, één op de
32

twintig daders kreeg een onvoorwaardelijke gevangenisstraf van meer dan 4 jaar (Nationaal
Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen, 2016).
Ongeveer drie op de vier daders van hands-on ontucht met een minderjarige kreeg een deels
of geheel voorwaardelijke gevangenisstraf opgelegd. De rechtbank kan verschillende
bijzondere voorwaarden aan een voorwaardelijke straf verbinden. In twee derde van de zaken
gebeurde dat ook. In de meeste zaken was dat een combinatie van reclasseringstoezicht en een
behandelverplichting (66 procent). In een derde van de zaken waarin bijzondere voorwaarden
werden gesteld, werden naast reclasseringstoezicht en een behandelverplichting nog andere
voorwaarden opgelegd, zoals een contact- of locatieverbod. In een beperkt aantal zaken werd
een dader die de ontucht in de uitvoering van zijn beroep pleegde, als bijkomende straf een
ontzetting uit het beroep opgelegd (Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld
tegen Kinderen, 2016).
De Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen (2016) bekeek
ook welke factoren significant bijdragen aan de strafeis en opgelegde straf. Van invloed op de
strafeis van een geheel onvoorwaardelijke gevangenisstraf zijn de hoogste strafbedreiging op
basis van de wetsartikelen, de zwaarst ten laste gelegde seksuele handeling, het aantal
slachtoffers dat vermeld staat op de tenlastelegging en strafverzwaringsgronden zoals vermeld
in artikel 248 Sr (in vereniging gepleegd of ontucht met het eigen kind). Meerdaadse
samenloop, de aanwezigheid van relevante justitiële documentatie, de duur van de periode
waarbinnen de ontucht plaatsvond, het geslacht en de leeftijd van het slachtoffer(s) en de
relatie tussen de dader en het slachtoffer zijn niet van invloed op de strafmodaliteit in de
strafeis. Het maakte voor de modaliteit in de strafeis ook niet uit of de dader het misbruik
bekende of ontkende.9 Een viertal factoren is van invloed op de duur van het
onvoorwaardelijk deel van de gevangenisstraf in de strafeis: de hoogste strafbedreiging op
basis van de wetsartikelen, het geslacht van en aantal slachtoffers (hogere strafeis bij meer
slachtoffers en bij uitsluitend meisjes als slachtoffer) dat vermeld staat op de tenlastelegging
en de duur van de ten laste gelegde misbruikperiode. De rechtbank laat zich in de duur van de
opgelegde gevangenisstraf onder meer beïnvloeden door de duur van de geëiste straf, de
zwaarst bewezen seksuele handeling en het geslacht (hogere straf bij minimaal één jongen als
slachtoffer) en de leeftijd van de slachtoffers. In dit onderzoek is geen invloed op de
opgelegde gevangenisstraffen vastgesteld van meerdaadse samenloop, de strafverzwarende
omstandigheden van artikel 248 Sr, verminderde toerekeningsvatbaarheid van de dader of een
eerder zedendelict op het strafblad van de dader (Nationaal Rapporteur Mensenhandel en
Seksueel Geweld tegen Kinderen, 2016).

3.5 Betaalde seks met minderjarigen
Zoals eerder beschreven, is het gebruikmaken van de diensten van een 16- of 17-jarige
prostituee strafbaar gesteld in artikel 248b Sr. Dit artikel is in werking getreden in 2000. Tot
eind 2014 werden nauwelijks verdachten opgespoord en vervolgd voor het betalen voor seks
met een minderjarige. De Valkenburgse Zedenzaak lijkt hier verandering in te hebben
gebracht en sindsdien is meer onderzoek verricht naar dit fenomeen en zijn ook de strafeisen
geüniformeerd (Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen,
2015, p.7).

9

De invloed van deze factoren op de strafmodaliteit van de opgelegde straf kon door de Nationaal Rapporteur
Mensenhandel niet worden geschat.

33

Valkenburgse zedenzaak
De Valkenburgse zedenzaak betreft de seksuele uitbuiting van een 16-jarig meisje. Zij werd door
haar pooier gedwongen om tegen betaling seks te hebben met tientallen mannen in een hotel in het
Limburgse Valkenburg. Het meisje verklaarde dat ze, onder invloed en dwang van haar pooier,
gemiddeld minimaal vier klanten per dag had in de periode 29 september t/m 14 oktober 2014. Zij
sloeg van de mannen die als klant bij haar kwamen en daadwerkelijk ook seks met haar hadden
gehad de naam dan wel een bijzonder kenmerk op in haar werktelefoon. Deze gegevens werden
gebruikt als bewijsmateriaal. De zaak kreeg veel media-aandacht en naar aanleiding daarvan meldde
een aantal klanten zichzelf bij de politie.
De pooier werd veroordeeld tot twee jaar cel wegens mensenhandel (het seksueel uitbuiten van het
meisje) en het onttrekken van een minderjarige aan het ouderlijk gezag.
Aan de klanten werd art. 248b Sr ten laste gelegd. In eerste aanleg legde de rechtbank aan de meer
dan dertig vervolgde klanten merendeels taakstraffen op. De officier van justitie had vaak
maandenlange celstraffen geëist, al dan niet deels voorwaardelijk en het OM heeft in 27 zaken hoger
beroep ingesteld. In zes zaken heeft ook de verdachte hoger beroep ingesteld. Het gerechtshof heeft
4 verdachten vrijgesproken en 23 verdachten veroordeeld tot een taakstraf met daaraan gekoppeld
een minimale gevangenisstraf. Het Openbaar Ministerie (OM) heeft in zes zaken cassatie ingesteld
tegen de uitspraken van het gerechtshof ‘s-Hertogenbosch. Het OM was het niet eens met de door
het gerechtshof gehanteerde strafmaat en de uitleg van de wettelijk taakstrafbeperking: het in strijd
met de strekking en bedoeling van de wet opleggen van een taakstraf zonder substantiële celstraf. De
Hoge Raad oordeelde op 20 februari 2018 dat de strafoplegging van de zes verdachten in stand blijft
(Openbaar Ministerie, 2018).

In 2015 heeft de Nationaal Rapporteur onderzoek gedaan naar alle zaken waarin een
verdachte werd vervolgd voor 248b en die tussen 2000 en juni 2015 bij het OM zijn
geregistreerd (Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen,
2015). Alle verdachten (N = 177) waren van het mannelijk geslacht. De gemiddelde leeftijd
was 38 jaar en 80 procent is in Nederland geboren. Verder was uit de vonnissen weinig
achtergrondinformatie te destilleren. Voor zover wel informatie beschikbaar was, lopen de
profielen sterk uiteen: aan de ene kant zijn het mannen bij wie “pedofilie,
persoonlijkheidsstoornissen, een zeer lage begaafdheid of bijvoorbeeld alcoholproblemen
werden geconstateerd” en aan de andere kant “zijn het mannen bij wie dergelijke
problematiek niet wordt gesignaleerd, en waarvan in de uitspraak wordt beschreven dat ze
geen strafblad hebben, getrouwd zijn en kinderen hebben”. In het merendeel van de zaken zijn
de verdachten in beeld gekomen in een onderzoek naar mensenhandel (Nationaal Rapporteur
Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen, 2015).
Over de jaren 2015, 2016, 2017 en 2018 zijn in totaal 107 verdachten door het Openbaar
Ministerie vervolgd voor jeugdprostitutie. Van deze 107 verdachten zijn er 14 door de rechter
vrijgesproken en 93 veroordeeld tot een (voorwaardelijke) gevangenisstraf dan wel een
taakstraf of een combinatie hiervan. Sinds de Schiedamse kelderbox-zaak lijkt de strafmaat af
te wijken van de Valkenburgse zedenzaak. In de Schiedamse kelderbox-zaak heeft het
gerechtshof Den Haag bepaald dat bij een overtreding van artikel 248b Sr als uitgangspunt
een onvoorwaardelijke gevangenisstraf voor de duur van drie maanden dient te worden

34

opgelegd en dat in beginsel niet kan worden volstaan met een andere of lichtere straf zoals
vaak is opgelegd in de Valkenburgse zedenzaak. 10
Schiedamse kelderbox-zaak
In mei 2014 werd een 16-jarig meisje via seksadvertenties aangeboden voor prostitutie. Volgens
de advertenties zou zij 18 jaar zijn. Zij heeft in twee dagen tijd met meerdere klanten seks gehad
op een matras op de grond in een kelderbox van een flatgebouw in Schiedam. De verdachten
verklaarden niet te weten dat het om een minderjarig meisje ging.
De mensenhandelaar werd door de Rechtbank Rotterdam wegens het overtreden van art. 273f
veroordeeld tot een gevangenisstraf van 15 maanden waarvan 5 maanden voorwaardelijk. De
klanten van het meisje werden veroordeeld voor het overtreden van art. 248b Sr. Een van de
verdachten kreeg negen maanden omdat hij zich eerder aan een dergelijk misdrijf schuldig had
gemaakt. Een ander kreeg negen maanden cel, waarvan drie voorwaardelijk. De derde man
kreeg vier maanden waarvan twee voorwaardelijk, omdat de Rotterdamse rechter niet bewezen
achtte dat er geslachtsgemeenschap is geweest. Twee van de vijf mannen werden vrijgesproken,
ondanks de verklaring van het meisje dat ze seks zou hebben gehad met alle vijf de mannen. De
rechtbank rekende het de mannen aan dat ze te weinig moeite hadden gedaan om de echte
leeftijd van het meisje te achterhalen. Volgens de rechter hadden ze dat vooraf moeten
vaststellen.
Het OM was tevreden met de uitspraak van de rechtbank. Volgens hem komen mannen er “niet
meer mee weg dat ze niet weten dat een prostituee minderjarig is en dat ze daar niet op uit
waren.” (Klumpenaar, 2015). De verdachten waren minder tevreden, gingen in hoger beroep en
werden door het Haagse gerechtshof veroordeeld tot gevangenisstraffen. De straffen variëren
van 5 maanden waarvan 1 maand voorwaardelijk tot 5 maanden waarvan 4 maanden
voorwaardelijk. Drie verdachten zijn vrijgesproken. Het hof heeft er bij de strafoplegging op
gewezen dat het de eigen verantwoordelijkheid van de prostituant is te controleren of de
prostituee wel meerderjarig is. Alleen maar vragen aan een jonge prostituee of ze inderdaad 18
jaar of ouder is, is niet genoeg. Daarnaast had het meisje zichtbaar letsel aan haar gezicht wat
gezien de overige omstandigheden (seks in een kelderbox) bij haar klanten ook vragen had
moeten oproepen. De door het hof opgelegde duur van de gevangenisstraffen ligt lager dan die
van de rechtbank en die de advocaat-generaal had gevraagd. Dit komt deels door het
tijdsverloop. De zaken stammen uit 2014 en hadden volgens het Hof sneller moeten worden
berecht (De Rechtspraak, 2018).

Van de totale groep minderjarige slachtoffers van mensenhandel die in de periode 2015-2019
bij het Coördinatiecentrum tegen Mensenhandel (CoMensha)11 werd gemeld (N = 879) waren
443 minderjarigen slachtoffer van seksuele uitbuiting. De grens voor minderjarigheid ligt hier
op 18 jaar (Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen, 2021).
Bij deze cijfers dient wel de aantekening te worden gemaakt dat een jeugdprostituee niet altijd
slachtoffer van mensenhandel hoeft te zijn. Deze cijfers van CoMensha zijn dus in ieder geval
een onderrapportage.

10

https://www.rijksoverheid.nl/binaries/rijksoverheid/documenten/kamerstukken/2019/05/29/antwoordenkamervragen-over-verscherpte-aanpak-klanten-van-jeugdprostitutie-door-politie-en-om/antwoordenkamervragen-over-verscherpte-aanpak-klanten-van-jeugdprostitutie-door-politie-en-om.pdf.
11
Als een opsporingsinstantie, andere organisatie of burger een vermoeden heeft dat iemand slachtoffer is van
mensenhandel, kan deze dit melden bij het Coördinatiecentrum tegen Mensenhandel (CoMensha). Om
slachtofferschap van mensenhandel in Nederland te monitoren maakt de Nationaal Rapporteur gebruik van de
registratie van meldingen bij CoMensha.

35

Een grondig onderzoek naar de kenmerken van slachtoffers van louter jeugdprostitutie is tot
op heden niet verricht. Uit een globale schets van de Nationaal Rapporteur (2015) bleek dat
zowel jongens als meisjes slachtoffer waren van jeugdprostitutie. Hun bijzondere
kwetsbaarheid of afhankelijkheid bestond bijvoorbeeld uit het gegeven dat het slachtoffer
onder toezicht stond van Bureau Jeugdzorg of verslaafd was en van de betalingen van
verdachte afhankelijk was geworden.

36

4. Strafvordering en straftoemeting bij
seksueel misbruik van minderjarigen
4.1 Inleiding
In het huidige onderzoek staat de strafvordering en strafoplegging ter zake mannelijke
volwassen verdachten van seksueel misbruik van minderjarigen centraal. Omdat dit
onderzoek de strafvordering en straftoemeting centraal stelt, zal een juridische definitie van
seksueel misbruik worden gehanteerd bij de selectie van zaken. Seksueel misbruik van
minderjarigen wordt in dit onderzoek gedefinieerd als gedrag zoals omschreven in artikel 244,
245, 247, 249 lid 1 en 248b in het Wetboek van Strafrecht. We zullen hierbij enkel hands-on
ontucht includeren: zedendelicten waarbij sprake is van fysiek seksueel contact tussen dader en
slachtoffer.12 We kiezen ervoor enkel zaken tegen volwassen mannelijke verdachten te
includeren, omdat jeugdige en vrouwelijke verdachten zeer kleine subgroepen met andere
kenmerken binnen de populatie vormen, en daardoor te klein zijn om apart te worden
geanalyseerd.
Er zal onderscheid worden gemaakt tussen verschillende soorten gedragingen. Om recht te
doen aan het onderscheid tussen het aanraken van geslachtsdelen en het binnendringen anders dan
met een geslachtsdeel, kiezen we ervoor een iets andere indeling in feitelijke ontuchtige
gedragingen te maken dan de strafvorderingsrichtlijn van het OM en zoals door de Nationaal
Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen wordt gebruikt.13 In
onderstaand kader worden de ontuchtige gedragingen beschreven die wij onderscheiden en geven
we voor elk type gedraging een voorbeeld uit een van de zaken. Voorts maken we in de resultaten
van de opgelegde straffen onderscheid tussen de verschillende delicten (art. 244, 245, 247, 248b,
249 lid 1 Sr).
Ontuchtige gedragingen
Digitale vormen van seksueel misbruik (verder: digitale vormen)
Een 26-jarige verdachte heeft een 11-jarig meisje via Skype geïnstrueerd tot het plegen en opnemen van
ontuchtige handelingen. Zo moest zij de achterzijde van een haarborstel in haar vagina en in haar anus
stoppen terwijl hij via de webcam meekeek. Ook vroeg hij haar filmpjes van ontuchtige handelingen met
zichzelf te maken en voor hem op Dropbox te plaatsen. De officier van justitie eist dat de verdachte wordt
veroordeeld tot een gevangenisstraf van zes maanden waarvan drie maanden voorwaardelijk. Omdat de
feiten zich al geruime tijd voor de zitting hebben afgespeeld, matigt de rechtbank de straf tot een
gevangenisstraf voor de duur van vier maanden waarvan twee maanden voorwaardelijk.
Aanraken met uitzondering van de naakte geslachtsdelen (verder: aanraken)
Een 39-jarige basketbalcoach wordt veroordeeld voor ontuchtige handelingen bij zes mannelijke
jeugdspelers tussen de 10 en 14 jaar oud. Hij raakte de jongens over hun kleiding aan bij hun kruis als hij
verdedigingsoefeningen voordeed. In deze zaak werd door de officier van justitie een geheel
voorwaardelijke gevangenisstraf van 3 maanden geëist met een proeftijd van 2 jaren en als bijzondere
12

Een uitzondering hierop vormen de zaken waarbij sprake is van digitale vormen van seksueel misbruik,
bijvoorbeeld wanneer de dader het slachtoffer ertoe aanzet seksuele handelingen verrichten voor de webcam. Het
gaat hier om een relatief klein aantal zaken.
13
De strafeisen en opgelegde straffen in relatie tot de strafvorderingsrichtlijnen en oriëntatiepunten zullen voor
deze categorieën van ontucht apart worden bekeken.

37

voorwaarde verplicht reclasseringscontact, een taakstraf van 200 uren en de maatregel dat de verdachte 5
jaar lang geen werkzaamheden met minderjarigen in hobby of werk mag verrichten. De rechtbank neemt
de strafeis geheel over.
Aanraken van de naakte geslachtsdelen (verder: aanraken naakte geslachtsdelen)
Een 24-jarige man is veroordeeld voor het plegen van ontucht met zijn 12- en later 13-jarige nichtje. Hij
heeft haar vagina betast, zijn neus tegen haar vagina gedrukt en zijn stijve penis tegen haar billen geduwd.
Ter zitting heeft hij verklaard al langere tijd gevoelens voor zijn nichtje te hebben en verliefd op haar te
zijn geworden. Zijn nichtje heeft meerdere keren duidelijk gemaakt de handelingen niet te willen en ook
de moeder van verdachte heeft hem op zijn gedrag aangesproken. De officier van justitie vordert een
gevangenisstraf van 240 dagen, waarvan 239 dagen voorwaardelijk met een proeftijd van 3 jaren, een
taakstraf van 150 uren, en als bijzondere voorwaarden een meldtijd bij de reclassering, een ambulante
behandeling en dagbesteding. De rechtbank neemt de eis volledig over.
Vaginaal of anaal binnendringen anders dan met een geslachtsdeel (verder: binnendringen)
Drie jongens, twee broers en een derde jongen, worden door een vriend van hun familie gedurende
meerdere jaren misbruikt. De man masturbeerde in hun aanwezigheid, liet de jongens aan zijn penis
likken, bracht zijn vinger in de anus van een van de jongens en stopte zijn penis tussen de billen van de
jongen. De man is onderzocht in het Pieter Baan Centrum, maar weigert mee te werken aan het klinische
onderzoek. De officier van justitie eist een geheel onvoorwaardelijke gevangenisstraf van 4 jaar. De
rechtbank legt 3 jaar op en voegt een contactverbod met de drie slachtoffers voor vijf jaar toe.
Oraal, vaginaal of anaal binnendringen met een geslachtsdeel (verder: binnendringen met
geslachtsdeel)
Een vader wordt veroordeeld tot het plegen van seksuele handelingen met zijn dochter. Vanaf haar achtste
levensjaar vinden de handelingen jarenlang meerdere keren per week plaats. In de laatste jaren van het
misbruik was ook sprake van vaginale penetratie. Een psychiater en psycholoog stellen vast dat de
verdachte lijdt aan PDD-NOS en een pedofilie-stoornis en adviseren de verdachte verminderd
toerekeningsvatbaar te achten en de maatregel tbs met dwangverpleging op te leggen. De rechtbank neemt
de verminderde toerekeningsvatbaarheid als strafverminderende omstandigheid mee en houdt in
strafverzwarende zin rekening met het feit dat de verdachte in het verleden is veroordeeld voor het bezit
en vervaardigen van kinderpornografie. De rechtbank legt een gevangenisstraf voor de duur van drie jaren
op en gelast dat de verdachte ter beschikking zal worden gesteld en van overheidswege zal worden
verpleegd.

In het eerste deel van dit onderzoek staan de strafeisen en straftoemeting ter zake van seksueel
misbruik met minderjarigen centraal. Dit hoofdstuk start met een verantwoording van de
methoden (§ 4.2), waarna de resultaten worden gepresenteerd over de kenmerken van het
misbruik, de daders, de slachtoffers en de relatie tussen hen (§ 4.3). Daarna zullen de
gevorderde en opgelegde straffen worden beschreven (§ 4.4) en worden gevorderde straffen
naast de strafvorderingsrichtlijnen gelegd, waarbij rekening wordt gehouden met
strafmatigende en strafverzwarende factoren (§ 4.5).

38

4.2 Methoden
Selectie uitspraken
Alle vonnissen afgedaan in eerste aanleg tussen 1 januari 2015 en 31 december 2019 voor
hands-on seksueel misbruik van minderjarigen (< 18 jaar) door een volwassen man (>= 18
jaar) vormen de basis voor dit deel van het onderzoek.14 Er is gekozen voor deze periode van
vijf jaar om een balans te creëren tussen zo recent mogelijke gegevens en voldoende
beschikbare zaken voor het onderzoek. Toestemming voor het inzien van de vonnissen is
verleend door de Raad voor de Rechtspraak. Er is voor gekozen om alleen zaken mee te
nemen die in eerste aanleg zijn afgedaan om de afdoening zo vergelijkbaar mogelijk te
houden. Als zaken zouden zijn toegevoegd die in hoger beroep zijn afgedaan, zou er een
vergelijking gemaakt moeten worden tussen motiveringen van de rechtbank en motiveringen
van het gerechtshof. De keuze om alleen zaken afgedaan in eerste aanleg mee te nemen, heeft
als mogelijke consequentie dat er zaken zijn meegenomen waarbij de verdachte in hoger
beroep een andere straf heeft gekregen of is vrijgesproken. Het is onbekend in welk deel van
de onderzochte zaken hoger beroep is ingesteld en wat daarvan de uitkomst is geweest. 15 In
het algemeen wordt in ongeveer 7 procent van de zaken hoger beroep ingesteld. Voor delicten
waarin de verdachte wordt beschuldigd van ernstige delicten en waarin het bewijs lastiger te
leveren is, ligt dit percentage hoger; in 33 procent van de verkrachtingszaken wordt hoger
beroep ingesteld en in zaken van overige seksuele delicten ligt dit percentage op 22 procent
(Croes, 2016).
Van het OM is een lijst ontvangen van in totaal 1.871 parketnummers van zaken waarin
sprake is van seksueel misbruik met minderjarigen (Tabel 1). Het totale aantal vonnissen dat
kan worden betrokken in de analyse, ligt iets lager. Voor een aantal vonnissen geldt dat de
dader werd veroordeeld voor een combinatie van de geselecteerde wetsartikelen. Deze
uitspraken zitten dubbel of vaker in de lijst (n = 303). Van een beperkt aantal vonnissen bleek
dat een van de geselecteerde wetsartikelen wel ten laste werd gelegd en dat de verdachte wel
werd veroordeeld, maar niet voor een van de geselecteerde wetsartikelen (n = 26). Voorts valt
een klein aantal uitspraken buiten de selectie omdat de dader een vrouw (n = 12) of
minderjarig (n = 2) is of omdat geen minderjarig slachtoffer betrokken was (n = 5). Het totaal
aantal uitspraken dat binnen de selectiecriteria valt en kan worden geïncludeerd, is 1.523.

14

Artikelen 244, 245, 247, 249 lid 1 (onbetaald) en 248b (betaald) Sr.
In het onderzoek van de Nationaal Rapporteur Mensenhandel (2016) is evenmin bekend in welke zaken of in
welk deel van de zaken hoger beroep is ingesteld.
15

39

Tabel 1. Vonnissen bewezen verklaard wetsartikel en jaar van veroordeling
244 Sr
245 Sr
247 Sr
248b Sr
249 lid 1 Sr

2015
N
26
106
94
38
38

2016
N
26
75
64
11
23

2017
N
27
80
77
13
29

2018
N
32
106
88
24
34

2019
N
27
97
74
5
23

Totaal
N
138
464
397
91
147

244 en 245 Sr
244 en 247 Sr
244 en 249 lid 1 Sr
245 en 247 Sr
245 en 248b Sr
245 en 249 lid 1 Sr
247 en 248b Sr
247 en 249 lid 1 Sr
244, 245 en 247 Sr
244, 245 en 249 lid 1 Sr
244, 247 en 249 lid 1 Sr
245, 247 en 248b Sr
245, 247 en 249 lid 1 Sr
244, 245, 247 en 249 lid 1 Sr

8
11
6
17
1
8
2
-

3
6
6
8
3
4
4
3
1

6
7
3
24
3
11
1
2
4
4
3
1
-

1
11
3
45
1
6
5
2
4
1
-

10
11
5
7
6
2
2
3
1
-

28
46
23
101
5
34
1
13
12
13
6
1
2
1

Dubbel in bestand met gelijk
wetsartikel
Geen onherroepelijke veroordeling
voor artikel binnen selectie
Vrouwelijke dader
Minderjarige dader
Volwassen slachtoffer(s)

54

53

83

54

59

303

10

8

6

-

2

26

6
-

1
2
5

3
-

-

2
-

12
2
5

Totaal binnen selectie
Totaal buiten selectie
Totaal

355
70
425

237
69
306

295
92
387

363
54
417

273
63
336

1.523
348
1.871

Vanwege de beperkingen die tijdens het onderzoek golden om Covid-19 terug te dringen,
zijn enkel de vonnissen geanalyseerd die online beschikbaar zijn op rechtspraak.nl. Deze
selectie lijkt geen grote rol te spelen in de representativiteit van de zaken. Tabel 2 toont per
jaar en per artikel (of combinatie van verschillende artikelen) de aantallen vonnissen die
online beschikbaar zijn en tussen haakjes welk percentage dit is van het totaal binnen
dezelfde categorie. Zo zijn 12 van de 26 vonnissen (46 procent) online beschikbaar van de
veroordelingen voor 244 Sr in 2015. Voor elk van de wetsartikelen die in het onderzoek
worden meegenomen, geldt dat over de vijf jaren van de selectie tussen de 41 en 65 procent
online beschikbaar is. In vonnissen waarin twee of meer van de geselecteerde wetsartikelen
bewezen worden verklaard, ligt dit percentage voor de meeste combinaties boven de 50
procent. Voor elk van de vijf jaren die in het onderzoek worden bekeken, is minimaal 45
procent van de vonnissen openbaar beschikbaar. Voor alle categorieën (cellen in Tabel 2)
waarin minimaal 10 vonnissen aanwezig zijn, geldt dat minimaal een kwart van deze
vonnissen online beschikbaar is. In totaal is de helft (47 procent) van alle vonnissen binnen
de selectie online beschikbaar.
40

Tabel 2. Online beschikbare vonnissen per wetsartikel en jaar van veroordeling
244 Sr
245 Sr
247 Sr
248b Sr
249 lid 1 Sr
244 en 245 Sr
244 en 247 Sr
244 en 249 lid 1 Sr
245 en 247 Sr
245 en 248b Sr
245 en 249 lid 1 Sr
247 en 248b Sr
247 en 249 lid 1 Sr
244, 245 en 247 Sr
244, 245 en 249 lid 1 Sr
244, 247 en 249 lid 1 Sr
245, 247 en 248b Sr
245, 247 en 249 lid 1 Sr
244, 245, 247 en 249 lid 1 Sr
Totaal*

2015
N (%)
12 (46%)
41 (39%)
34 (36%)
28 (74%)
16 (42%)

2016
N (%)
13 (50%)
33 (44%)
24 (38%)
10 (91%)
10 (43%)

2017
N (%)
12 (44%)
34 (43%)
28 (36%)
11 (85%)
14 (48%)

2018
N (%)
13 (41%)
48 (45%)
45 (51%)
6 (25%)
13 (38%)

2019
N (%)
12 (44%)
52 (54%)
30 (41%)
4 (80%)
9 (39%)

Totaal
N (%)
62 (45%)
208 (45%)
161 (41%)
59 (65%)
62 (42%)

5 (63%)
6 (55%)
5 (83%)
7 (41%)
0 (0%)
5 (63%)

1 (33%)
4 (67%)
5 (83%)
1 (13%)

5 (83%)
3 (43%)
1 (33%)
15 (63%)
2 (67%)
8 (73%)
1 (100%)
0 (0%)
1 (25%)
2 (50%)
2 (67%)

1 (100%)
7 (64%)
2 (67%)
22 (49%)
1 (100%)
0 (0%)

7 (70%)
8 (73%)
3 (60%)
5 (71%)

4 (80%)
2 (100%)
0 (0%)

1 (50%)
2 (100%)
3 (100%)

19 (68%)
28 (61%)
16 (70%)
50 (50%)
3 (60%)
16 (47%)
1 (100%)
8 (62%)
7 (58%)
7 (54%)
5 (83%)
0 (0%)
1 (50%)
0 (0%)

0 (0%)
3 (75%)
2 (50%)

2 (100%)
3 (100%)

3 (50%)

0 (0%)
0 (0%)

1 (100%)

0 (0%)
161 (45%)

109 (46%)

139 (47%)

164 (45%)

140 (51%)

713 (47%)

*De percentages van de totalen zijn berekend door het totale aantal online beschikbare vonnissen te delen door
het totaal aantal vonnissen dat binnen de selectie valt (zie Tabel 1).

Tabel 3 laat het aantal vonnissen binnen de selectie per arrondissement zien en toont voorts
welk deel hiervan openbaar beschikbaar is en is geïncludeerd in dit onderzoek. Vijf van de elf
arrondissementen hebben de helft of meer van de vonnissen die vallen binnen de selectie van
het huidige onderzoek online gepubliceerd. Enkel de rechtbanken Zeeland-West-Brabant (23
procent) en Rotterdam (29 procent) publiceerden minder dan een derde van de vonnissen
waarin een dader werd veroordeeld voor ontuchtige handelingen met een minderjarige.
Tabel 3. Totaal en openbaar beschikbare vonnissen per arrondissement
Arrondissement

Rechtbank Oost-Brabant
Rechtbank Zeeland-West-Brabant
Rechtbank Limburg
Rechtbank Gelderland
Rechtbank Overijssel
Rechtbank Den Haag
Rechtbank Rotterdam
Rechtbank Amsterdam
Rechtbank Noord-Holland
Rechtbank Midden-Nederland
Rechtbank Noord-Nederland
Totaal

Totaal aantal
vonnissen
N
138
134
109
190
95
122
227
104
89
147
167

Openbaar beschikbare
vonnissen
N (%)
56 (41%)
31 (23%)
76 (70%)
97 (51%)
70 (74%)
44 (36%)
65 (29%)
52 (50%)
42 (47%)
71 (48%)
109 (65%)

1,523

713 (47%)

41

Dat vonnissen van alle arrondissementen en binnen alle jaren en verschillende wetsartikelen
online voldoende vertegenwoordigd zijn, sterkt de verwachting dat het bestuderen van de
online beschikbare vonnissen een goede afspiegeling oplevert van alle uitspraken waarin
tussen 2015 en 2019 werd veroordeeld voor ten minste een van de wetsartikelen binnen de
selectie. In de loop van het onderzoek werd door de Raad voor de Rechtspraak een laptop
beschikbaar gesteld waarmee gegevens die in de openbare vonnissen waren geanonimiseerd,
konden worden aangevuld (vooral geboortedata van daders en slachtoffers).
Kenmerken van het misbruik, de dader, de slachtoffer(s), strafeisen en straftoemeting
Voor het verzamelen van gegevens uit de vonnissen is een scoringsinstrument ontwikkeld
(Bijlage 1, deel A) dat is gebruikt voor het scoren van de 713 vonnissen. Bij het opstellen van
deze lijst met variabelen en bijbehorende categorieën is rekening gehouden met
strafmaatbeïnvloedende factoren die in de strafvorderingsrichtlijnen en oriëntatiepunten van
de betreffende wetsartikelen worden genoemd. Deze scoringslijst bevat variabelen met
betrekking tot het delict (onder andere misbruik, betaling, periode, geheimhouding),
daderkenmerken (onder andere leeftijd, justitiële documentatie, persoonlijke
omstandigheden), slachtofferkenmerken (onder andere aantal slachtoffers, geslacht, leeftijd,
kwetsbaarheid), de relatie tussen dader en slachtoffer(s), de strafeis (onder andere strafsoort,
duur, bijzondere voorwaarden) en de opgelegde straf (onder andere strafsoort, duur,
bijzondere voorwaarden). De vonnissen zijn door twee onderzoekers gescoord. Om de
interbeoordelaarsbetrouwbaarheid te bepalen, zijn tien vonnissen door beide onderzoekers
gescoord en zijn de scores vergeleken. Hieruit bleek een grote mate van overeenstemming
tussen de onderzoekers voor alle variabelen. Over enkele kleine verschillen, zoals de mate
van detaillering met betrekking tot NIFP-rapportages en bijzondere voorwaarden heeft tussen
de onderzoekers afstemming plaatsgevonden.
Motivering van strafeis en straftoemeting
Voor het in kaart brengen van de motivering van de strafeis en straftoemeting zijn deze
aspecten in 180 vonnissen nader bestudeerd. Hiertoe is een proportioneel gestratificeerde
steekproef getrokken, waarbij vijf strata zijn gecreëerd; een voor elk van de categorieën
ontuchtige gedragingen (aanraken met uitzondering van naakte geslachtsdelen, aanraking
naakte geslachtsdelen, binnendringen anders dan met een geslachtsdeel, penetratie met
geslachtsdeel) en een vijfde stratum voor alle online vormen van seksueel misbruik. Tabel 4
toont de verdeling van de vonnissen over deze verschillende vormen van ontuchtige
gedragingen en het aantal vonnissen dat hieruit aselect is geselecteerd. Bij het merendeel van
de zaken was sprake van een veroordeling voor meer dan één feit en was dus sprake van
meerdaadse samenloop. Aangezien er te weinig zaken over zouden blijven waarbij sprake was
van een veroordeling voor één feit, is besloten om niet te selecteren op basis van aantal feiten
waarvoor een verdachte is veroordeeld.

42

Tabel 4. Verdeling van type misbruik en aantallen in de steekproef
Aanraken
Aanraken naakte geslachtsdelen
Vaginaal/anaal binnendringen anders dan met geslachtsdeel
Oraal/vaginaal/anaal binnendringen met geslachtsdeel
Digitale vormen van seksueel misbruik

N
43
116
117
430
7

%
6,0
16,3
16,4
60,3
1,0

N in de steekproef
11
29
29
109
2

Totaal

713

100

180

Omdat de eis van de officier van justitie zelden in het geschreven vonnis is opgenomen,
indien aanwezig vaak van algemene aard is en zonder uitzondering zeer summier, is ervoor
gekozen de motivering van de strafeis niet mee te nemen in het onderzoek. Aan de hand van
een scoringsinstrument zijn strafmaatbeïnvloedende factoren gescoord die de rechtbank in de
strafmotivering betrekt (Bijlage 1, deel B). Naast de factoren die al in deel A van het
scoringsinstrument voor alle 713 vonnissen zijn gescoord (bijvoorbeeld
toerekeningsvatbaarheid), zijn de volgende factoren gescoord:
• Oordeel van de rechtbank over afhankelijkheids- en/of vertrouwensrelatie (misbruik van
positie van de dader ten opzichte van slachtoffer(s)
• Oordeel van de rechtbank over afdwingen geheimhouding bij het slachtoffer
• Oordeel van de rechtbank over de justitiële documentatie van de dader
• Oordeel van de rechtbank over persoonlijke omstandigheden van de dader
• Oordeel van de rechtbank over overschrijding van de redelijke termijn
• Oordeel van de rechtbank over de delicthouding van de dader
• Oordeel van de rechtbank over de proceshouding van de dader
Onderstaand voorbeeld laat zien dat de rechtbank soms heel duidelijk opschrijft welke
overwegingen meespelen in het bepalen van de straf.
Bij de bepaling van de strafmaat houdt de rechtbank in straf verminderende zin
rekening met de verminderde toerekeningsvatbaarheid en het feit dat verdachte niet
eerder met justitie in aanraking is geweest. Strafvermeerderend acht de rechtbank
het feit dat verdachte zijn eigen kind op zeer jonge leeftijd gedurende een lange
periode heeft misbruikt. (ECLI:NL:RBZWB:2015:3805)
Zo duidelijk als in dit voorbeeld is de rechtbank echter niet vaak. We hebben er daarom voor
gekozen om per genoemde factor onderscheid te maken tussen vier categorieën. We zullen
per categorie een voorbeeld van een van de gescoorde factoren geven.
• Categorie 1: factor wordt door de rechtbank genoemd in de strafmotivering, maar er
wordt geen gewicht aan gehangen
Naast de ingrijpende gevolgen voor het slachtoffer en haar gezins- en overige
familieleden, is de rechtbank zich ervan bewust dat verdachte een isolement voor zichzelf
heeft veroorzaakt. Alle contacten met zijn gezin zijn verbroken en zijn vrouw is van hem
gescheiden. (oordeel van de rechtbank over persoonlijke omstandigheden van de dader)
(ECLI:NL:RBLIM:2015:9056)

43

• Categorie 2: strafmatigend
De rechtbank heeft ten voordele van verdachte in aanmerking genomen dat verdachte
door de directe bekentenis van het feit en het feit dat verdachte op eigen initiatief en
nog voordat het slachtoffer aangifte had gedaan hulp heeft gezocht bij De Waag,
ervan heeft blijk gegeven het laakbare van zijn eigen handelen in te zien. (oordeel van
de rechtbank over de proceshouding van de dader, ECLI:NL:RBNHO:2015:1601)
• Categorie 3: strafverzwarend
De rechtbank rekent het verdachte zwaar aan dat hij misbruik heeft gemaakt van zijn
positie als vader. Kinderen behoren ongestoord en in een sfeer van veiligheid te kunnen
opgroeien. Verdachte heeft door zijn handelen misbruik gemaakt van het in hem gestelde
vertrouwen en van het overwicht dat hij als vader op zijn dochter had.
(oordeel van de rechtbank over afhankelijkheids- en/of vertrouwensrelatie (misbruik van
positie van de dader ten opzichte van slachtoffer(s), ECLI:NL:RBNHO:2015:8405)
• Categorie 4: door de rechtbank wordt specifiek genoemd dat de factor niet wordt
meegewogen in de strafbepaling
Het strafblad van verdachte zal de rechtbank niet in zijn nadeel of voordeel meewegen,
nu daarop geen eerdere veroordelingen voor soortgelijke feiten staan.
(oordeel van de rechtbank over de justitiële documentatie van de dader,
ECLI:NL:RBNNE:2015:4770)
Om de betrouwbaarheid van de verzamelde gegevens te bekijken, is de motivering van 20 van
de 180 vonnissen door twee beoordelaars gescoord. Hieruit bleek dat de motivering op
sommige punten consistent van elkaar verschilde, met name met betrekking tot de
toegewezen categorieën ‘door de rechtbank genoemd, maar geen gewicht aan gehangen’ en
‘strafverzwarend’. De onderzoekers hebben de 20 gescoorde motiveringen samen bekeken en
voor elke van de categorieën voorbeelden verzameld om zo te komen tot een uniforme
scoring van de motiveringen.
Samengevat zijn voor het in kaart brengen van de kenmerken van het misbruik, de dader, de
slachtoffer(s), strafeisen en straftoemeting de gegevens gebruikt van alle 713 vonnissen die
online zijn ingezien (§ 4.3, § 4.4 en § 4.5). Voor het onderzoeken van de motivering van de
strafeis en straftoemeting is gebruik gemaakt van een gestratificeerde steekproef van 180
vonnissen (§ 4.6).

4.3 Misbruik, daders en slachtoffers
Hoewel informatie over het misbruik, de daders en de slachtoffers niet direct antwoord geeft
op een van de onderzoeksvragen die in dit onderzoek centraal staan, geeft deze informatie
context aan de delicten waarvoor de straffen worden geëist en opgelegd.
Kenmerken van het misbruik
In het grootste deel van de 713 bestudeerde misbruikzaken was sprake van het meest ernstige
misbruik: binnendringen met een geslachtsdeel (60 procent, Tabel 5). In deze zaken drong de
dader oraal, anaal of vaginaal bij het slachtoffer binnen met zijn geslachtsdeel of liet dat het
slachtoffer bij hem doen. In een kleiner aantal zaken drong de dader anaal of vaginaal bij het
slachtoffer met iets anders binnen dan met een geslachtsdeel (16 procent), in de meeste
gevallen was dit met een vinger in de vagina of anus. In ongeveer evenveel zaken was sprake
44

van aanraking van de naakte geslachtsdelen (16 procent). Hier was bijvoorbeeld sprake van
wanneer het slachtoffer door de dader werd gedwongen om hem af te trekken, maar ook als
de dader dit bij zijn mannelijke slachtoffer deed. In een relatief klein deel van de zaken
bestonden de ontuchtige handelingen uit het aanraken van het slachtoffer of het laten
aanraken van de dader door het slachtoffer (6 procent). Een voorbeeld is wanneer de dader de
borsten of billen van het slachtoffer betastte of het geslachtsdeel van het slachtoffer over de
kleding heen betastte. Aan de categorisering van de aard van de seksuele handelingen is ten
opzichte van het onderzoek van de Nationaal Rapporteur (2016) in dit onderzoek één
categorie toegevoegd: seksueel misbruik dat digitaal plaatsvindt. Hoewel de dader in deze
gevallen geen fysiek (hands-on) contact heeft met het slachtoffer, is vaak wel sprake van
seksuele handelingen. Een voorbeeld is een dader die het slachtoffer ertoe aanzette om
ontuchtige handelingen bij zichzelf te verrichten en hierbij de dader live te laten meekijken
via de webcam of dit op te nemen en naar de dader te sturen. Digitale vormen van seksueel
misbruik zijns met 1 procent van de zaken de kleinste categorie.
In 15 procent van alle zaken werd betaald voor de ontuchtige handelingen. Deze betaling kon
plaatsvinden in geld maar ook in goederen zoals een smartphone, merkkleding of een
brommer. In de zaken waarin werd betaald, ging het meestal om het binnendringen met een
geslachtsdeel (85 procent) of het aanraken van naakte geslachtsdelen (10 procent).16
Tabel 5. Aard van de seksuele handelingen
Aanraken
Aanraken naakte geslachtsdelen
Binnendringen
Binnendringen met geslachtsdeel
Digitale vormen

N
43
116
117
430
7

%
6
16
16
60
1

Totaal

713

100

In een kwart van de zaken was sprake van eenmalige ontuchtige handelingen (23 procent).
In de overige zaken vonden de seksuele handelingen meer dan eens plaats (77 procent),
veelal over een langere periode. In deze zaken was de pleegperiode gemiddeld 2 jaar en drie
maanden (sd = 3 jaar en 2 maanden), met een grote spreiding van meermalig misbruik dat
plaatsvond op een enkele dag tot misbruik dat ruim 20 jaar lang werd gepleegd. 17 Tabel 6
toont voor elke categorie ontuchtige handelingen welk percentage meermalig was en wat de
gemiddelde duur van het meermalige misbruik was.18 Er is een significante samenhang
tussen het een- dan wel meermalig plegen en het type ontuchtige handelingen (𝜒2(4) =
29,15, p < 0,001). Het percentage meermalige handelingen ligt hoger voor handelingen
16

In hoofdstuk 6 zullen de kenmerken van de zaken van betaalde seks met minderjarigen uitvoeriger worden
beschreven.
17
Hierbij moet worden opgemerkt dat de duur is bepaald als de periode tussen de startdatum van het feit dat het
langst geleden plaatsvond en de einddatum van het feit dat het recentst plaatsvond. Dat kan bijvoorbeeld
betekenen dat de dader in de onderhavige zaak wordt veroordeeld voor misbruik met slachtoffer 1 dat lang
geleden plaatsvond en slachtoffer 2 dat recenter plaatsvond. Er kan een langere periode tussen de feiten zitten.
Om dit uit te sluiten, is ook naar de duur gekeken van zaken waarin een enkel slachtoffer door de dader
meermalig werd misbruikt. De gemiddelde pleegperiode in deze zaken is 1,5 jaar (sd = 2 jaar en 1 maand), met
een maximale pleegperiode van 11 jaar.
18
We hebben ervoor gekozen om het digitale misbruik hier buiten beschouwing te laten. Hoewel in deze zaken
altijd sprake was van meermalige handelingen, waren hier altijd meerdere slachtoffers bij betrokken. Dit maakt
de duur lastiger te interpreteren.

45

waarbij oraal, anaal of vaginaal binnendringen plaatsvond, al dan niet met een geslachtsdeel.
Tussen de verschillende typen ontuchtige handelingen bestaat geen verschil in de duur van
het meermalig misbruik (F(4,533)=1,32, p = 0,26).
Tabel 6. Meermalig en duur seksueel misbruik

Aanraken
Aanraken naakte geslachtsdelen
Binnendringen
Binnendringen met geslachtsdeel
Digitale vormen

Percentage
meermalig
%
51%
72%
89%
77%
100%

Duur van het meermalig
misbruik (maanden)
M (SD)19
17,6 (19,7)
20,6 (29,6)
26,5 (31,7)
29,3 (41,9)
16,9 (32,9)

Totaal

77%

26,9 (37,8)

Figuur 2 toont, uitgesplitst naar type gedraging, de verdeling van de duur van het misbruik.
Een kwart van de misbruikgevallen strekte zich uit over een periode van 2 dagen tot 6
maanden. Voor de helft van de zaken geldt dus dat het misbruik werd gepleegd over een
periode van meer dan een half jaar. Een op de vier gevallen van misbruik liep over een
periode van meer dan twee jaar, waarvan de helft zelfs langer dan vier jaar voortduurde.
200

Frequentie

150

100

50

0

aanraken

aanraken naakte geslachtsdelen

binnendringen

binnendringen met geslachtsdeel

Figuur 2. Duur en aard van het misbruik

19

M staat voor het gemiddelde (Mean), SD staat voor standaardafwijking (Standard Deviation), ofwel een maat
voor de mate van spreiding in een verdeling. 20 Dat de jongste daders 18 jaar waren toen het misbruik begon, is
een direct gevolg van het selectiecriterium dat enkel volwassen daders in het onderzoek zijn geïncludeerd.

46

Daders
De gemiddelde leeftijd van de daders bij aanvang van het misbruik in de bestudeerde zaken
was 39 jaar (sd = 13,7). De jongste daders waren 18 jaar,20 de oudste twee daders waren 87
jaar ten tijde van het misbruik. De helft van de daders was jonger dan 39 jaar (Figuur 3).
Hoewel daders tussen de 18 en 28 jaar oud al een redelijk grote groep vormen en samen
verantwoordelijk zijn voor bijna een derde van de misbruikzaken, piekt het misbruik in de
onderzochte zaken tussen het 35e en 45e levensjaar. Daders binnen deze leeftijdsrange zijn
gezamenlijk verantwoordelijk voor meer dan 4 op de 10 misbruikzaken. Vanaf 45 jaar daalt
het snel; daders tussen de 46 en 55 jaar oud zijn samen nog maar verantwoordelijk voor 15
procent van de bestudeerde misbruikzaken.
70
60

Frequentie

50
40

30
20
10

18-20 jaar
21-23 jaar
24-26 jaar
27-29 jaar
30-32 jaar
33-35 jaar
36-38 jaar
39-41 jaar
42-44 jaar
45-47 jaar
48-50 jaar
51-53 jaar
54-56 jaar
57-59 jaar
60-62 jaar
63-65 jaar
66-68 jaar
69-71 jaar
72-74 jaar
75-77 jaar
78-80 jaar
81-83 jaar
84-86 jaar
87-89 jaar

0

Figuur 3. Leeftijd daders ten tijde van de start van het plegen van het misbruik
Er is een significant verschil in leeftijd tussen daders voor wie de meest ernstige ontuchtige
handeling uiteenloopt (F(4,706)=14,30, p < 0,001). Daders die tijdens het misbruik bij het
slachtoffer binnendrongen met een geslachtsdeel (36,4 jaar, sd = 11,9), waren significant
jonger dan daders die hun slachtoffer op een ontuchtige wijze aanraakten (44,3 jaar, sd =
17,6, p < 0,01), daders die de naakte geslachtsdelen van hun slachtoffers aanraakten (43,1
jaar, sd = 14,7, p < 0,001) en daders die binnendrongen anders dan met een geslachtsdeel
(44,7 jaar, sd = 14, p < 0,001). Tussen de leeftijden van daders van andere groepen werden
geen verschillen gevonden. Figuur 4 toont per type ontuchtige handeling het aandeel van
daders uit verschillende leeftijdsgroepen. Hierin wordt bevestigd dat daders uit de jongste
leeftijdscategorie (18 tot 29 jaar) de grootste groep daders vormen die binnendrongen met een
geslachtsdeel, terwijl de oudste dadergroepen daar minder vertegenwoordigd zijn. Daders van
60 jaar en ouder pleegden relatief vaker misbruik waarbij zij het slachtoffer ontuchtig
betastten of naakte geslachtsdelen aanraakten.

20

Dat de jongste daders 18 jaar waren toen het misbruik begon, is een direct gevolg van het selectiecriterium dat
enkel volwassen daders in het onderzoek zijn geïncludeerd.

47

100%
80%
60%

40%
20%
0%

aanraken

aanraken naakte
geslachtsdelen

18-29 jaar

30-39 jaar

binnendringen
binnendringen digitale vormen
anders dan met met geslachtsdeel van seksueel
geslachtsdeel
misbruik

40-49 jaar

50-59 jaar

60-69 jaar

>=70 jaar

Figuur 4. Leeftijdsverdeling van daders voor verschillende typen ontuchtige handelingen
Voor bijna de helft van de daders (46 procent) werd een gedragskundige rapportage opgesteld
en in het vonnis besproken.21 Bij ruim een kwart van de daders (28 procent) werd psychische
problematiek vastgesteld, waarbij een persoonlijkheidsstoornis (12 procent) en een parafilie 22
(12 procent) het meest prominent aanwezig zijn. Een pedofiele stoornis is bij 13 procent van
de daders vastgesteld. Er is geen significante samenhang met het soort seksueel misbruik dat
de daders hebben gepleegd en hun persoonlijkheidsstoornis of parafilie (𝜒2(4) = 5,41, p =
0,25). Een ruime kwart van de daders (27 procent) werd door de rechtbank verminderd
toerekeningsvatbaar geacht voor het gepleegde misbruik. Er is geen verschil in
toerekeningsvatbaarheid tussen daders die voor het plegen van verschillende typen ontuchtige
handelingen werden veroordeeld (𝜒2(4) = 3,93, p = 0,41).
Slachtoffers
De meeste daders maakten in de onderzochte zaak een enkel slachtoffer (77 procent, Tabel
7).23 In totaal 85 daders maakten twee slachtoffers (12 procent), 36 daders maakten drie
slachtoffers (5 procent), de overige 43 daders maakten vier of meer slachtoffers (7 procent),
oplopend tot 44 slachtoffers in een enkele zaak. In de 713 onderzochte zaken werden hiermee
in totaal 1.165 slachtoffer gemaakt. Om zaken met uitzonderlijk veel slachtoffers niet te
zwaar te laten wegen, is ervoor gekozen voor zaken met meer dan zes slachtoffers enkel de
eerste zes slachtoffers in de analyses te includeren. Daarmee gaan onderstaande analyses over
1.039 slachtoffers. Voor een klein deel van deze slachtoffers is hun geslacht, leeftijd of de
21

Dit gaat in alle gevallen om een rapportage door een psycholoog of een psychiater, waarbij soms wel en soms
niet uitdrukkelijk wordt vermeld dat het een NIFP- of Pro Justitia-rapport is. Rapportages opgesteld door de
Reclassering zijn hierin niet meegenomen.
22
Met een parafilie wordt bedoeld een seksuele stoornis. Dit betreft een afwijking in datgene waartoe iemand
zich seksueel aangetrokken voelt. In het algemeen betreft het een intense terugkerende seksuele drang en
fantasieën die betrekking kunnen hebben op niet-menselijke objecten (schoenen), op het lijden of vernederen van
zichzelf of de partners, of op kinderen en andere personen tegen hun wil. Voorbeelden in de laatste categorie zijn
zijn exhibitionisme (opgewonden raken van het tonen van de geslachtsdelen aan een vreemde), frotteurisme
(opgewonden raken van het aanraken of wrijven tegen een niet-instemmende persoon) en pedofilie (opgewonden
raken van seksuele activiteiten met kinderen voordat zij de puberteit hebben bereikt).
23
Het is belangrijk hierbij te benadrukken dat dit niet de werkelijke aantallen hoeven te zijn; enkel slachtoffers
waarvoor de verdachte werd veroordeeld, zijn in de analyses meegenomen.

48

relatie met de dader onbekend (< 1 procent). Daarom gaan onderstaande tabellen en figuren
soms over een iets kleiner aantal slachtoffers.
Tabel 7. Aantal minderjarige slachtoffers per dader
1 slachtoffer
2 slachtoffers
3 slachtoffers
4 slachtoffers
5 slachtoffers
6 slachtoffers
> 6 slachtoffers

Uitspraken
N
%
549
77
85
12
36
5
14
2
4
1
11
2
14
2

Totaal

713

100

In de bestudeerde zaken werden 811 minderjarige vrouwen (78 procent) en 224 minderjarige
mannen (22 procent) slachtoffer van seksueel misbruik. In de zaken waarin meerdere
slachtoffers werden gemaakt (n = 164), waren dit meestal slachtoffers van hetzelfde geslacht
(89 procent). In 22 procent van deze zaken waren enkel mannelijke slachtoffers, in 67 procent
van deze zaken waren enkel vrouwelijke slachtoffers en in de overige 11 procent werden
zowel mannelijke als vrouwelijke slachtoffers gemaakt. De slachtoffers waren gemiddeld 11
jaar oud toen het misbruik begon (sd = 4,0); de jongste was nog een baby en de oudste was 17
jaar (Figuur 5). Een kwart van de slachtoffers was 8 jaar of jonger, de helft was jonger dan 13.
jaar. Jongens zijn gemiddeld jonger dan meisjes wanneer het seksueel misbruik begint
(respectievelijk 10,7 en 11,5 jaar; t(978) = -2,5, p < 0,05).
160

Aantal slachtoffers

140
120
100
80
60
40
20
0

0

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

Leeftijd van het slachtoffer waarop het misbruik startte
Vrouwelijke slachtoffers

Mannelijke slachtoffers

Figuur 5. Leeftijdsverdeling van de slachtoffers
Bij de meeste slachtoffers werd tijdens het misbruik binnengedrongen met een geslachtsdeel
(57 procent, Tabel 8). Ongeveer evenveel minderjarigen werden slachtoffer van
binnendringen anders dan met een geslachtsdeel (17 procent) of aanraken van de naakte
geslachtsdelen (18 procent). Kleinere aantallen slachtoffers werden door de dader op een
ontuchtige manier aangeraakt (7 procent) of werden digitaal misbruikt (1 procent). De
49

verdeling van de aard van de handelingen verschilt significant tussen vrouwelijke en
mannelijke slachtoffers (𝜒2(4) = 33,19, p < 0,001). Meisjes worden relatief vaker slachtoffer
van aanraken en binnendringen anders dan met een geslachtsdeel, terwijl jongens relatief
vaker slachtoffer worden van het aanraken van de naakte geslachtsdelen, binnendringen met
een geslachtsdeel en digitaal misbruik. Negen vrouwelijke slachtoffers raakten zwanger als
gevolg van het seksueel misbruik. Er is een verschil in leeftijd tussen kinderen die slachtoffer
worden van andere typen seksueel misbruik (F(4,977) = 15,92, p < 0,001). Slachtoffers van
aanraken van de naakte geslachtsdelen zijn jonger dan slachtoffers van aanraken (p < 0,001)
en slachtoffers van binnendringen anders dan met een geslachtsdeel (p < 0,001) of met een
geslachtsdeel (p < 0,001). Tussen de leeftijden van slachtoffers uit de andere groepen is geen
verschil.
Tabel 8. Aantal en leeftijd slachtoffers uitgesplitst naar de aard van het misbruik 24

Aanraken
Aanraken naakte geslachtsdelen
Binnendringen
Binnendringen met geslachtsdeel
Digitaal misbruik
Totaal

Vrouw
58 (7%)
132 (16%)
163 (20%)
452 (56%)
6 (1%)
811 (100%)

Slachtoffers
N (%)
Man
11 (5%)
51 (23%)
15 (7%)
140 (63%)
7 (3%)
224 (100%)

Leeftijd slachtoffers
M (SD)
Totaal*
69 (7%)
184 (18%)
178 (17%)
593 (57%)
14 (1%)
1,038 (100%)

12,0 (3,0)
9,2 (4,3)
11,1 (3,5)
12,0 (4,2)
11,8 (3,1)
11,3 (4,1)

* De totalen liggen hoger dan de som van vrouwelijke en mannelijke slachtoffers, omdat van drie slachtoffer het
geslacht onbekend is.

Relatie dader en slachtoffer(s)
De meeste slachtoffers, 83 procent, werden misbruikt door een familielid, bekende of iemand
die zij via internet hebben leren kennen (Tabel 9). In totaal werden bijna drie van de tien
slachtoffers misbruikt door een familielid. Voor tien procent van de slachtoffers was dit
familie uit de eerste lijn: vader of een broer. Bijna evenveel slachtoffers werden misbruikt
door een stiefvader of -broer (8 procent). Nog eens tien procent van de slachtoffers werd
misbruikt door (stief)familie uit de tweede lijn of verder, zoals een oom, (stief)opa of neef.
Een op de vijf slachtoffers werd het slachtoffer van misbruik door een persoon waarmee ze
via internet in contact kwamen. De helft van de slachtoffers die via het internet in contact
kwamen met de dader, kreeg betaald voor het seksueel misbruik. Andersom kwam twee derde
van de slachtoffers die betaald werden voor de handelingen, met de dader in contact via het
internet. Er is dan ook een sterk verband tussen de relatie van dader en slachtoffer en betaald
misbruik (𝜒2(8) = 264,24, p < 0,001).
Twaalf procent van de slachtoffers werd seksueel misbruikt door iemand die door zijn werk
met de minderjarige in aanraking kwam. Dit waren bijvoorbeeld docenten, zwemleraren,
medewerkers van de kinderopvang, gastouders, en hulpverleners. Een klein deel van de
slachtoffers (4 procent) had een affectieve relatie met de veel oudere dader. Twintig procent
van de slachtoffers werd misbruikt door een bekende die niet onder een van bovenstaande
categorieën valt, zoals een vriend van de broer, zus of ouders van het slachtoffer, een
buurman of een contact van het werk van het slachtoffer. Voor ongeveer een op de tien
slachtoffers was de dader een volkomen vreemde, zoals bijvoorbeeld bij een van de
bestudeerde zaken waarin een 52-jarige man in gesprek raakte met een jongen die hij enkele
24

De precieze omschrijving en inhoud van de aard van het misbruik is eerder beschreven in § 4.1.

50

minuten daarvoor in een supermarkt voor het eerst had gezien. De man heeft de jongen
voorgesteld om ‘iets spannends’ te gaan doen waarna beiden een parkeergarage zijn
ingelopen. Daar heeft de man orale seks gehad met de jongen.
Slachtoffers die werden misbruikt door familieleden (met uitzondering van misbruik door
stiefvaders en stiefbroers), waren gemiddeld jonger dan 10 jaar (Tabel 9). Zij werden meestal
meermalen misbruikt en het misbruik duurde gemiddeld bijna twee jaar of langer. Dit is
anders voor slachtoffers die werden misbruikt door bijvoorbeeld een overige bekende of
internetcontact, die gemiddeld ouder dan 10 jaar waren en waarbij het misbruik minder vaak
stelselmatig gebeurde en gemiddeld minder dan een jaar voortduurde. Slachtoffers die hun
dader door het werk van de dader kenden, zijn relatief het vaakst van het mannelijk geslacht,
terwijl alle slachtoffers die in een affectieve relatie werden misbruikt van het vrouwelijk
geslacht zijn. Deze laatste groep is, samen met de slachtoffers die hun dader van het internet
kenden, gemiddeld het oudst ten tijde van de start van het misbruik (14 jaar).
Tabel 9. Relatie en kenmerken van de slachtoffers en het misbruik
Slachtoffers

Familie eerste lijn
Stieffamilie eerste lijn
(stief)familie tweede lijn
Internetcontact
Vanuit werk/instantie
Affectieve relatie
Overige bekende
Onbekenden
Relatie onbekend
Totaal

N
101
86
105
209
120
37
203
62
111
1,034

%
10%
8%
10%
20%
12%
4%
20%
6%
11%
100%

Vrouwelijke
slachtoffers

Leeftijd
slachtoffers

Percentage
meermalig*

%
83%
84%
87%
78%
59%
100%
76%
76%
81%
78%

M (SD)
8,1 (4,1)
10,6 (3,3)
8,9 (3,6)
14,2 (2,4)
11,5 (3,9)
14,3 (1,1)
11,0 (4,0)
9,6 (3,2)
12,6 (3,4)
11,4 (4,0)

%
98%
93%
81%
46%
88%
83%
73%
19%
57%
71%

Duur meermalig
misbruik
(maanden)*
M (SD)
44,3 (39,9)
25,4 (23,3)
23,1 (22,9)
3,9 (6,2)
12,8 (15,0)
7,7 (10,3)
14,5 (18,5)
3,7 (4,9)
6,8 (8,9)
17,5 (24,3)

* Het percentage dat meermalig is misbruikt en de duur van het meermalig misbruik is enkel berekend voor de
slachtoffers die het enige slachtoffer waren in hun zaak (n = 549), omdat de pleegperiode is berekend over alle
slachtoffers in een zaak.

Figuur 6 toont de aard van het misbruik voor elk type relatie tussen dader en slachtoffer. Er is
een verband tussen de type ontuchtige handelingen en de relatie tussen dader en slachtoffer
(𝜒2(32) = 175,36, p < 0,001). Binnendringen met een geslachtsdeel gebeurt het meest bij
seksueel misbruik binnen een affectieve relatie, gevolgd door internetcontacten en misbruik
door familie uit de eerste lijn. Binnendringen gebeurt minder vaak door daders die
onbekenden zijn voor hun slachtoffers, stieffamilie uit de tweede lijn en daders die vanuit hun
werk in contact komen met het slachtoffer dat zij misbruiken.

51

100%

digitale vormen

80%
60%
40%
20%
0%

binnendringen met een
geslachtsdeel

binnendringen

aanraken naakte
geslachtsdelen
aanraken

Figuur 6. Relatie dader en slachtoffer en aard van het misbruik

4.4 Strafeis en opgelegde straf
Drie op de tien daders kregen een geheel onvoorwaardelijke gevangenisstraf opgelegd,
meestal zonder taakstraf (Tabel 10). Dit is iets meer dan het aantal daders waarvoor een
geheel onvoorwaardelijke gevangenisstraf werd geëist (27 procent). De grootste groep daders
kreeg een deels voorwaardelijke gevangenisstraf opgelegd (56 procent), iets minder vaak dan
werd geëist (63 procent). Tien procent van de daders kreeg een geheel voorwaardelijke
gevangenisstraf opgelegd, waarvan de meesten daarbij een taakstraf kregen. Een klein deel
van de daders kreeg een kale taakstraf (3 procent). Twee daders werden schuldig verklaard,
maar kregen geen straf. Een van hen werd wel verplicht tot terbeschikkingstelling met
voorwaarden. Er is een positief verband tussen de pleegperiode van meermalig misbruik
(berekend als de periode tussen de start en het einde van het misbruik) en het
onvoorwaardelijke deel van de opgelegde gevangenisstraf (r(501) = 0,49, p < 0,001): hoe
langer de pleegperiode, hoe langer het onvoorwaardelijke deel van de opgelegde
gevangenisstraf. Ook is er een positief verband tussen het aantal slachtoffers en het
onvoorwaardelijk deel van de opgelegde gevangenisstraf (r(629) = 0,29, p < 0,001): hoe meer
slachtoffers, hoe langer het onvoorwaardelijk deel van de opgelegde gevangenisstraf. Deze
verbanden worden niet gevonden voor het voorwaardelijk deel van de opgelegde
gevangenisstraf en de duur van de taakstraf.

52

Tabel 10. Geëiste en opgelegde strafmodaliteit
Geheel onvoorwaardelijke gevangenisstraf
zonder taakstraf
met taakstraf

Geëist
N
%
191
27%
185
26%
6
1%

Opgelegd
N
%
217
30%
157
22%
60
8%

Deels voorwaardelijke gevangenisstraf
zonder taakstraf
met taakstraf

451
416
35

63%
58%
5%

400
321
79

56%
45%
11%

Geheel voorwaardelijke gevangenisstraf
zonder taakstraf
met taakstraf

50
12
48

9%
2%
7%

71
19
52

10%
3%
7%

Taakstraf
Geldboete
Schuldigverklaring zonder straf
Vrijspraak

8
1
1
1

1%
0,1%
0,1%
0,1%

23
2
-

3%
0,1%
-

Totaal

713

100%

713

100%

Tabel 11 toont de relatie tussen de modaliteit van de eis en de modaliteit van de opgelegde
straf. In het grootste deel van de zaken komt de modaliteit van de straf overeen met de
modaliteit van de eis (76 procent). In 9 procent van de zaken eiste de officier een deels
voorwaardelijke gevangenisstraf, maar koos de rechtbank voor een geheel onvoorwaardelijke
gevangenisstraf. Andersom komt ook voor, zij het iets minder vaak; in 5 procent van de zaken
werd een geheel onvoorwaardelijke vrijheidsstraf geëist, maar koos de rechtbank ervoor een
deels voorwaardelijke gevangenisstraf op te leggen.
Tabel 11. Strafmodaliteit gevorderd versus opgelegd
Opgelegde strafmodaliteit
Geheel
onvoorwaardelijke
vrijheidsstraf

Deels
voorwaardelijke
vrijheidsstraf

Geheel
voorwaardelijke
vrijheidsstraf

Overig

Totaal

Gevorderde
strafmodaliteit

Geheel onvoorwaardelijke vrijheidsstraf
Deels voorwaardelijke vrijheidsstraf
Geheel voorwaardelijke vrijheidsstraf
Overig
Totaal

148
65
2
2
217

37
351
11
1
400

3
24
41
3
71

3
11
6
5
25

191
451
60
11
713

Figuur 7 toont voor elk type gedraging welk percentage van de zaken werd bestraft met welke
strafmodaliteit. Er is samenhang tussen het type gedraging en de strafmodaliteit (𝜒2(12) =
107,39, p < 0,001). Binnendringen met een geslachtsdeel werd bijvoorbeeld vaker bestraft
met een geheel onvoorwaardelijke gevangenisstraf en minder vaak met een geheel
voorwaardelijke gevangenisstraf dan de andere ontuchtige gedragingen. Aanraken werd juist
vaker bestraft met een geheel voorwaardelijke gevangenisstraf dan de andere gedragingen.
53

100%
80%
60%

40%
20%
0%
aanraken

aanraken
binnendringen binnendringen digitale vormen
geslachtsdelen
met
geslachtsdeel
overig
geheel voorwaardelijke gevangenisstraf
deels voorwaardelijke gevangenisstraf
geheel onvoorwaardelijke gevangenisstraf

Figuur 7. Strafmodaliteit en aard van het misbruik
Tabellen 12-16 tonen de opgelegde straffen per delict en per gedraging. Door de range en
gemiddelden van de opgelegde gevangenisstraffen per strafbaar gesteld delict te bekijken en
daarbinnen onderscheid te maken tussen de meest ernstige ontuchtige gedraging binnen het
delict, trachten we zo goed als mogelijk zaken samen te voegen die op elkaar lijken en op die
manier een zo betrouwbaar mogelijke rechtsvergelijking te maken met andere landen
(Hoofdstuk 5). Indien meerdere delicten bewezen worden verklaard die binnen de selectie van
dit onderzoek vallen (bijvoorbeeld art. 244 en 245 Sr), dan voegen we de zaak onder het delict
met de hoogste strafbedreiging. Tabel 12 laat zien dat daders die binnendringen bij een kind
jonger dan 12 jaar tussen de 2 en 144 maanden gevangenisstraf opgelegd kregen. Deze
bovengrens is gelijk aan het strafmaximum voor dit artikel van 12 jaar. De straf was
gemiddeld ruim drie jaar, waarvan gemiddeld 5 maanden voorwaardelijk waren. De
opgelegde straf was gemiddeld hoger wanneer daders binnendrongen met een geslachtsdeel
dan wanneer zij binnendrongen anders dan met een geslachtsdeel (t(124) = -4,5, p < 0,001).
Tabel 12. Opgelegde straffen seksueel binnendringen kind beneden de 12 jaar (art. 244 Sr)

Binnendringen
Binnendringen met geslachtsdeel

N
41
105

Gevangenisstraf
in maanden
Range
M (SD)
2 – 60
25,4 (13,9)
3 – 144
43,4 (24,3)

Totaal

146

2 – 144

38,3 (23,3)

Voorwaardelijk deel
in maanden
Range
M (SD)
0 – 24
6,1 (5,5)
0 – 24
4,6 (5,5)
0 – 24

5,0 (5,5)

Tabel 13 laat zien dat in de 284 zaken waarbij sprake was van binnendringen bij een kind
tussen 12 en 16 jaar oud gemiddeld 19 maanden gevangenisstraf werd opgelegd, waarvan
gemiddeld 5 maanden voorwaardelijk. Het strafmaximum voor dit delict is 8 jaar
gevangenisstraf. Deze straf kan met een derde worden verhoogd indien sprake is van
strafverzwarende omstandigheden (art. 248 Sr), bijvoorbeeld wanneer het feit door twee of
meer personen is gepleegd. Er is geen verschil in de opgelegde straf tussen binnendringen met
een geslachtsdeel of met iets anders dan een geslachtsdeel (t(282) = -0,18, p = 0,85). De range
54

van de opgelegde straffen is breed: tussen de 0 en 10 jaar gevangenisstraf. In zes zaken kreeg
de dader geen gevangenisstraf opgelegd terwijl binnendringen bij een kind tussen 12 en 16
jaar werd bewezen. Vier van deze daders kregen wel een taakstraf van tussen de 60 en 100
uur. Een van de daders die gevangenisstraf noch taakstraf kreeg, kreeg de maatregel
terbeschikkingstelling. Nog eens 8 daders kregen 1 dag gevangenisstraf en 5 daders 2 dagen
gevangenisstraf, allen met een taakstraf. In veel van deze zaken ging het om eenmalig
misbruik of een affectieve relatie tussen een meerder- en een minderjarige, waarbij de
meerderjarige dader vaak in de twintig was.
Tabel 13. Opgelegde straffen seksueel binnendringen kind tussen 12 en 16 (art. 245 Sr)

Binnendringen
Binnendringen met geslachtsdeel

N
41
243

Gevangenisstraf
in maanden
Range
M (SD)
3 – 60
18,5 (13,5)
0 – 120
19,0 (18,1)

Totaal

284

0 – 120

19,0 (17,4)

Voorwaardelijk deel
in maanden
Range
M (SD)
0 – 12
5,7 (3,7)
0 – 24
5,0 (4,5)
0 – 24

5,1 (4,4)

Tabel 14 toont dat daders van ontuchtige gedragingen met een kind beneden 16 jaar
gemiddeld 10 maanden gevangenisstraf opgelegd kregen, waarvan gemiddeld bijna de helft
voorwaardelijk werd opgelegd. De maximumstraf voor dit delict is 6 jaar (72 maanden)
gevangenisstraf. Er is een verschil tussen de opgelegde straffen voor de verschillende
gedragingen binnen dit delict (F(4,157) = 8,7, p < 0,001). Daders die het slachtoffer op een
ontuchtige manier aanraken, krijgen lagere straffen dan daders die de naakte geslachtsdelen
aanraken (p < 0,001), dader die binnendringen met een geslachtsdeel (p < 0,001) en daders
van digitale vormen van misbruik met een minderjarige (p < 0,001). Voorts krijgen daders die
binnendringen met iets anders dan een geslachtsdeel een lagere straf dan daders die de naakte
geslachtsdelen aanraken (p <0,05), daders die binnendringen met een geslachtsdeel en daders
van digitale vormen van misbruik met een minderjarige (p < 0,05). Alleen voor binnendringen
met een geslachtsdeel is de laagst opgelegde straf een gevangenisstraf, van een dag. Voor de
andere gedragingen binnen dit delict is de laagste straf geen gevangenisstraf. Van de daders
die hun slachtoffer (alleen) aanraakten, kregen er zeven een taakstraf (19 procent). Daders die
de naakte geslachtsdelen aanraakten, kregen ook zeven keer enkel een taakstraf (9 procent).
Van de daders die binnendrongen met iets anders dan een geslachtsdeel, kregen er twee een
kale taakstraf (9 procent).
Tabel 14. Opgelegde straffen ontuchtige gedragingen kind beneden 16 jaar (art. 247 Sr)

Digitaal misbruik
Aanraken
Aanraken naakte geslachtsdelen
Binnendringen
Binnendringen met geslachtsdeel

N
7
37
78
23
17

Gevangenisstraf
in maanden
Range
M (SD)
0 – 48
21,7 (19,2)
0 – 14
4,2 (4,3)
0 – 60
10,9 (9,5)
0 – 36
8,6 (9,0)
0,03 – 60
18,3 (15,7)

Voorwaardelijk deel
in maanden
Range
M (SD)
0 – 18
8,4 (6,7)
0 – 11
2,5 (2,6)
0 – 16
4,9 (4,0)
0 – 12
4,0 (3,1)
0 – 24
7,1 (5,9)

Totaal

162

0 – 60

0 – 24

10,3 (10,9)

4,6 (4,2)

Tabel 15 toont de opgelegde straffen voor ontuchtige gedragingen met een 16- of 17-jarige
tegen betaling. Gemiddeld kregen daders 1,3 maand gevangensstraf opgelegd, met een range
tussen 1 dag en 14 maanden. Alle daders van dit delict kregen een gevangenisstraf opgelegd,
55

maar voor 40 daders bestond deze uit slechts een enkele dag (69 procent), allemaal in
combinatie met een taakstraf. Er is geen verschil in de opgelegde straffen voor verschillende
gedragingen binnen dit delict (F(2,55) = 0,90, p = 0,41).
Tabel 15. Opgelegde straffen ontuchtige gedragingen tegen betaling met 16- of 17-jarige (art.
248b Sr)

Aanraken
Aanraken naakte geslachtsdelen
Binnendringen met geslachtsdeel

N
1
10
47

Gevangenisstraf
in maanden
Range
M (SD)
1,03 (–)
0,03 – 2
0,2 (0,6)
0,03 – 14
1,5 (2,9)

Totaal

58

0,03 – 14

1,3 (2,7)

Voorwaardelijk deel
in maanden
Range
M (SD)
1 (–)
0–2
0,2 (0,6)
0 – 12
1,0 (2,1)
0 – 12

0,9 (1,9)

Tabel 16 laat de opgelegde straffen zien voor ontuchtige gedragingen waarbij misbruik werd
gemaakt van vertrouwen of waarin het slachtoffer zich ten opzichte van de dader in een
afhankelijke positie bevond. Bij dit delict is de dader bijvoorbeeld de vader (29 procent),
stiefvader (13 procent), docent (8 procent), opa (5 procent) of werkgever (5 procent) van het
slachtoffer. Gemiddeld kreeg de dader een straf van 16 maanden opgelegd, waarvan
gemiddeld 4 maanden voorwaardelijk. De maximumstraf voor dit delict is 6 jaar
gevangenisstraf (72 maanden). Er is een verschil in de opgelegde straffen voor verschillende
gedragingen binnen dit delict (F(3,59) = 2,87, p < 0,05). Daders die binnendrongen met een
geslachtsdeel, krijgen een hogere straf dan daders die het slachtoffer enkel aanraakten (p <
0,05).
Tabel 16. Opgelegde straffen ontuchtige gedragingen misbruik vertrouwen (art. 249 lid 1 Sr)

Aanraken
Aanraken naakte geslachtsdelen
Binnendringen
Binnendringen met geslachtsdeel

N
5
28
12
18

Gevangenisstraf
in maanden
Range
M (SD)
0-3
1,8 (1,3)
1 - 48
13,6 (12,8)
1 - 36
16,8 (11,9)
0 - 72
23,3 (22,7)

Totaal

63

0 - 72

16,0 (16,5)

Voorwaardelijk deel
in maanden
Range
M (SD)
0-3
1,8 (1,3)
0 - 18
5,3 (4,5)
0 - 12
5,3 (4,3)
0 – 12
3,1 (3,9)
0 - 18

4,4 (4,2)

4.5 Terbeschikkingstelling en bijzondere voorwaarden
Door de officier van justitie werd in 57 zaken (8 procent) de maatregel terbeschikkingstelling
(tbs) gevorderd. De rechtbank legde de maatregel tbs in 51 van deze zaken op (89 procent). In
zes zaken (11 procent) werd dus door de officier van justitie tbs gevorderd, maar legde de
rechtbank dit niet op. In een van de deze zaken heeft de rechtbank de eis bijvoorbeeld niet
overgenomen omdat zij zich aansluit bij een psychiater en psycholoog die er niet van
overtuigd zijn dat de verdachte vanuit een stoornis handelde gedurende de volledige
jarenlange periode waarin hij de twee jonge slachtoffers misbruikte. In een andere zaak
waarin de officier van justitie de verdachte verminderd toerekeningsvatbaar acht en tbs
vorderde, is de rechtbank het eens met de officier dat de verdachte verminderd
toerekeningsvatbaar is, maar vindt het niet opportuun de tbs-maatregel op te leggen omdat het
recidive-risico als laag wordt ingeschat. Ook legde de rechtbank in vijf zaken tbs op terwijl dit
niet door de officier werd gevorderd. De rechtbank lijkt hierin meestal af te gaan op het
56

oordeel van deskundigen. Zo wordt in een zaak geen tbs gevorderd, maar acht de rechtbank
de maatregel van terbeschikkingstelling noodzakelijk om de maatschappij tegen de verdachte
te beveiligen gezien de uitkomst van risicotaxatie door deskundigen. In totaal werd in de
bestudeerde zaken 56 keer tbs opgelegd (51 keer ook gevorderd, 5 keer niet gevorderd), bijna
in alle gevallen in combinatie met een onvoorwaardelijke gevangenisstraf.
Omdat de bijzondere voorwaarden die door het OM worden geëist vaak niet uit het vonnis
zijn op te maken, rapporteren we hier alleen over de opgelegde bijzondere voorwaarden. In 57
procent van de zaken werden door de rechtbank een of meerdere bijzondere voorwaarden
opgelegd. Tabel 17 toont de bijzondere voorwaarden die vaker dan in 1,0 procent van de
zaken werden opgelegd. Bijzondere voorwaarden die minder vaak werden opgelegd, zijn
bijvoorbeeld een verhuisverbod (n = 1), een arbeids- en of re-integratietraject (n = 1) en
verplichting tot het nemen van libido-remmende medicatie (n =1).
In de helft van de straffen werd een meldplicht bij de reclassering opgelegd als bijzondere
voorwaarde (Tabel 17). Een ambulante behandelverplichting werd bijna even vaak opgelegd
(45 procent). Een kwart van de daders kreeg een contactverbod met het slachtoffer of de
slachtoffers opgelegd; 7 procent van de daders kreeg een locatieverbod, meestal de straat van
het slachtoffer. Een op de twintig daders kreeg als bijzonder voorwaarde bij de straf dat hij
geen contact mag leggen met minderjarigen in het algemeen, bijvoorbeeld het verbod om
minderjarigen in zijn woning te ontvangen of te werken met minderjarigen. Minder vaak
moesten daders een klinische behandeling (2 procent) of een traject begeleid wonen (2
procent) volgen, werden ze ontzet uit hun beroep/kregen ze een beroepsverbod (2 procent)25
of een drugs- en/of alcoholverbod (1 procent). Bijzondere voorwaarden komen vaak in
combinatie voor. Zo kreeg van de daders die een contactverbod met het slachtoffer kreeg, 21
procent ook een locatieverbod.
Tabel 17. Opgelegde bijzondere voorwaarden
Straf
Meldplicht reclassering
Ambulante behandelverplichting
Contactverbod
Locatieverbod
Contact met minderjarigen
Beroepsverbod/ontzetting uit beroep
Klinische behandelverplichting
Traject begeleid wonen
Onthouden van communicatie met minderjarigen
Drugs- en/of alcoholverbod

N
355
321
180
46
34
20
17
17
10
10

%
50%
45%
25%
7%
5%
2%
2%
2%
1%
1%

4.6 Relatie tussen strafvorderingsrichtlijnen en gevorderde straffen
Voor een proportioneel gestratificeerde steekproef op de aard van het misbruik van 180 zaken
is de motivering van de rechtbank bestudeerd. Dit is een steekproef die generaliseerbaar is
naar de totale 713 zaken, en waarbij de verschillende typen misbruik in dezelfde verhouding
aanwezig zijn. Voor de 180 zaken is bekeken welke factoren door de rechtbanken in de
motivering van de straf in het vonnis worden genoemd. Bij het categoriseren van de
25

Omdat ontzetting uit het beroep en beroepsverbod in de vonnissen door elkaar werden gebruikt, is ervoor
gekozen deze twee categorieën samen te voegen.

57

gedragingen is het onderscheid zoals gebruikt in de strafvorderingsrichtlijn gehanteerd. Zoals
vermeld in het juridisch kader (Hoofdstuk 2) kan het OM voor seksueel misbruik een straf
eisen in vier categorieën. De eerste categorie uit de richtlijn is hier buiten beschouwing
gelaten omdat enkel hands-on ontucht wordt bekeken. De 13 zaken die betrekking hebben op
jeugdprostitutie (art. 248b Sr) zijn in deze paragraaf buiten beschouwing gelaten omdat zij
een andere strafvorderingsrichtlijn betreffen. Hierdoor blijven er 167 zaken over waarvoor de
relatie tussen de oriëntatiepunten en de opgelegde straffen zijn geanalyseerd. In 59 procent
van de zaken werd meer dan 1 feit ten laste gelegd, het gemiddelde aantal ten laste gelegde
feiten was 2,4. Indien er meer dan 1 feit ten laste is gelegd dat betrekking heeft op seksueel
misbruik van minderjarigen, is het feit dat in de hoogste strafcategorie valt gebruikt om te
bepalen in hoeverre de strafeis is geformuleerd volgens de richtlijn. Tabel 18 toont de
aantallen zaken per type gedraging en de bijbehorende strafvorderingsrichtlijn.
Tabel 18. Ontuchtige handelingen en bijbehorende strafvorderingsrichtlijn
Ontuchtige handeling

N

Aanraken
Aanraken naakte geslachtsdelen en
binnendringen anders dan met
geslachtsdeel
Binnendringen met geslachtsdeel

5
61

Duur onvoorwaardelijke gevangenisstraf
volgens richtlijn
Categorie 2: 3 tot 12 maanden gevangenisstraf
Categorie 3: 12 tot 36 maanden gevangenisstraf

101 Categorie 4: 15 tot 48 maanden gevangenisstraf

In een groot aantal zaken werd een straf gevorderd die lager is dan de strafbandbreedte in de
richtlijn; in 46 procent van de zaken waarin werd binnengedrongen met een geslachtsdeel lag
de gevorderde straf lager dan de ondergrens van 15 maanden zoals geformuleerd in de
richtlijn (Tabel 19). In 51 procent van de zaken waarin naakte geslachtsdelen zijn aangeraakt
of is binnengedrongen anders dan met een geslachtsdeel was de strafeis lager dan de
strafbandbreedte. In een klein aantal zaken was de strafeis hoger dan de bovengrens van de
bandbreedte in de strafvorderingsrichtlijn. In vijf procent van de zaken van aanraken van de
geslachtsdelen of binnendringen anders dan met een geslachtsdeel werd een langere
onvoorwaardelijke gevangenisstraf geëist dan in de richtlijn staat. In zaken waarin is
binnengedrongen met een geslachtsdeel gebeurde dit in 11 procent van de gevallen.
Tabel 19. Gevorderde onvoorwaardelijke gevangenisstraffen in relatie tot de richtlijn

Aanraken
Aanraken naakte geslachtsdelen en
binnendringen anders dan met
geslachtsdeel
Binnendringen met geslachtsdeel

Eis
Lager dan
Binnen
Hoger dan
bandbreedte bandbreedte bandbreedte
richtlijn
richtlijn
richtlijn
4 (80%)
1 (20%)
31 (51%)
27 (44%)
3 (5%)

5 (100%)
61 (100%)

46 (46%)

101 (100%)

44 (44%)

11 (11%)

Totaal

De achterliggende motivering van het OM voor het formuleren van de betreffende straf was
hoegenaamd afwezig in de vonnissen. Het is dus lastig om te verklaren waarom het OM een
lagere straf heeft geëist. Het is wel mogelijk om strafmaatbeïnvloedende factoren uit de
strafmotivering van de rechtbanken te destilleren. Daarbij wordt de aanname gedaan dat de
officier van justitie dezelfde strafmaatbeinvloedende factoren in de motivering voor de
strafeis in het oog heeft als de rechtbank bij de motivering van het vonnis. De
strafvorderingsrichtlijnen geven een aanzet voor strafmaatbeïnvloedende factoren, maar de
58

genoemde lijst is niet uitputtend. De rechtbanken noemen in hun strafmotivering vaak
meerdere factoren die de strafmaat zouden kunnen beïnvloeden, maar noemt meestal niet op
welke manier en in welke mate de straf wordt beïnvloed door de verschillende
omstandigheden van de zaak en de dader. Slechts in enkele vonnissen maken de rechtbanken
daarbij ook expliciet of deze informatie wordt meegewogen in de straf en nog minder vaak in
welke mate het meeweegt. 26 Er is daarom voor gekozen om in onderstaande enkele aannames
te doen over de richting van de weging (strafmatigend of strafverzwarend) en alle factoren
evenzeer mee te wegen. Zo wordt in bijna elk vonnis in de strafmotivering benoemd of de
dader reeds eerder werd veroordeeld en zo ja, of dit eveneens voor seksueel misbruik was. In
de meeste zaken kan uit het vonnis niet worden opgemaakt in welke mate de rechtbanken in
de strafoplegging rekening houden met de justitiële documentatie. Op basis van de zaken
waarin de rechtbanken dat wel doen, wordt in onderstaande analyses de aanname gedaan dat
een eerdere veroordeling voor seksueel misbruik een strafverzwarende omstandigheid is,
terwijl een blanco strafblad dan wel eerdere veroordeling voor iets anders dan seksueel
misbruik niet wordt meegewogen in de straf. Op dezelfde manier is bijvoorbeeld de aanname
gedaan dat een slachtoffer onder 12 jaar, een pleegperiode langer dan 2 jaar en een
vertrouwens- of afhankelijkheidsrelatie tussen dader en slachtoffer strafverzwarende
omstandigheden vormen. Van een verminderde toerekeningsvatbaarheid van de dader en
overschrijding van de redelijke termijn in het verloop van de zaak nemen we aan dat dit
strafmatigende omstandigheden zijn. Ook de delicthouding en proceshouding van de dader
zijn gescoord op basis van de strafmotivering. De delicthouding heeft betrekking op de
gedragingen van de dader ten tijde van het plegen van het delict. Dit kan bijvoorbeeld te
maken hebben met de benadering van het slachtoffer of met de dwang die is uitgevoerd. De
proceshouding heeft betrekking op de gedragingen van de verdachte tijdens het proces; dit
heeft bijvoorbeeld te maken met of de verdachte een bekentenis aflegt, of de mate waarin de
verdachte het laakbare van zijn handelen inziet.
Tabel 20 toont de factoren die worden meegenomen en laat zien op welke manier deze zijn
gescoord. Zo wordt de pleegperiode als strafverzwarend (een 1) gescoord indien het misbruik
langer voortduurt dan 2 jaar. Tabel 21 geeft vervolgens weer in hoeveel van de bestudeerde
vonnissen (n = 167) de factoren als strafmatigend, niet van invloed zijnde en strafverzwarend
zijn gescoord. Zo werd in 35 procent van de vonnissen (n = 58) benoemt dat naast de
zedenfeiten nog andere feiten bewezen werden verklaard en dat de rechtbank dit als
strafverzwarend meenam in de straf. In 20 procent van de vonnissen (n = 33) werd door de
rechtbanken benoemd dat de lange pleegperiode als strafverzwarend werd meegenomen.
Persoonlijke omstandigheden van de dader zorgde er in 12 procent van de vonnissen (n = 20)
voor dat de rechtbanken de straf verlaagde. De proceshouding is de enige factor die zowel
strafmatigend als strafverzwarend door rechtbanken werd meegenomen. In 9 procent van de
vonnissen (n = 15) waren de rechtbanken van mening dat de proceshouding van de verdachte
aanleiding gaf tot een lagere straf (bijvoorbeeld omdat de dader berouw toonde), terwijl in 8
procent (n = 13) van de zaken de proceshouding van de verdachte juist aanleiding was om de
straf te verhogen (bijvoorbeeld omdat de verdachte bleef ontkennen). Voor elke zaak zijn de
scores op de verschillende factoren opgeteld. Dit leidt voor elke zaak tot een somscore die laat
zien wat het resultaat is van aantal strafverzwarende factoren minus het aantal strafmatigende
factoren. Een zaak waarin bijvoorbeeld sprake is van enkel zedenfeiten (0), een eerdere
veroordeling voor seksueel misbruik (1), een slachtoffer van 10 jaar (1), een pleegperiode van
26

Een uitzondering hierop zijn de zaken waarin de rechtbank heeft geconstateerd dat er sprake is van de
overschrijding van de redelijke termijn. In sommige vonnissen waarin dit het geval was, wordt benoemd dat er
sprake is van een strafkorting van 5 of 10 procent.

59

6 maanden (0) en een dader met een strafverzwarende proceshouding (1) die verminderd
toerekeningsvatbaar wordt beschouwd (-1), en waar de andere factoren geen rol spelen, komt
bijvoorbeeld tot een somscore van +2. De somscore loopt voor de bekeken zaken van -2 tot
+5, met een gemiddelde somscore van 0,98 (sd = 1,34).
Tabel 20. Overzicht strafmaatbeïnvloedende factoren
Factor
Extra feiten naast de
zedenfeiten
Justitiele documentatie

Strafmatigend (-1)
-

Niet van invloed (0)
Geen niet-zedenfeiten

-

Delicthouding

-

Slachtoffer(s) jonger dan 2 jaar
in zaak
Pleegperiode
Vertrouwens- of
afhankelijkheidsrelatie

-

Geen eerdere
veroordeling voor
seksueel misbruik
Geen relevante
gedragingen met
betrekking tot de
delicthouding
Alle slachtoffers in
zaak  12 jaar
Pleegperiode < 2 jaar
Geen sprake van
vertrouwens- of
afhankelijkheidsrelatie

Afdwingen geheimhouding

-

Geen geheimhouding
afgedwongen

Persoonlijke omstandigheden

Strafmatigende
omstandigheden

Proceshouding

Geen rekening
gehouden met
omstandigheden
Geen relevante
gedragingen met
betrekking tot de
delicthouding
Volledig
toerekeningsvatbaar

Strafmatigende
gedragingen van de
verdachte tijdens
het proces
(enigszins)
verminderd
toerekeningsvatbaar
Overschrijding
Geen overschrijding

Toerekeningsvatbaarheid

Overschrijding redelijke
termijn

-

Strafverzwarend (1)
Feiten anders dan
zeden binnen zaak
Eerdere veroordeling
voor seksueel misbruik
Strafverzwarende
gedragingen van de
dader ten tijde van het
plegen van het delict
Minimaal 1 slachtoffer
in zaak < 12 jaar
Pleegperiode  2 jaar
Sprake van
vertrouwens- of
afhankelijkheidsrelatie
met ten minste 1
slachtoffer
Geheimhouding bij
slachtoffer(s)
afgedwongen
-

Strafverzwarende
gedragingen van de
verdachte tijdens het
proces
-

-

60

Tabel 21. Strafmaatbeïnvloedende factoren in de motiveringen van de rechtbanken
Factor
Extra feiten naast de zedenfeiten
Justitiele documentatie
Delicthouding
Slachtoffer(s) jonger dan 2 jaar in zaak
Lange pleegperiode
Vertrouwens- of afhankelijkheidsrelatie
Afdwingen geheimhouding
Persoonlijke omstandigheden
Proceshouding
Toerekeningsvatbaarheid
Overschrijding redelijke termijn

Strafmatigend
(-1)
12%
9%
31%
10%

Niet van invloed
(0)
65%
90%
71%
64%
80%
81%
98%
88%
83%
69%
90%

Strafverzwarend
(1)
35%
10%
29%
36%
20%
19%
2%
8%
-

Figuur 8 laat het verband zien tussen de gevorderde onvoorwaardelijke gevangenisstraf en de
somscore van strafmaatbeïnvloedende factoren voor zaken waarbij sprake is van aanraken van
het geslachtsdeel of binnendringen anders dan met een geslachtsdeel (n = 61). Grote bellen
staan voor meer zaken met dezelfde combinatie van de gevangenisstraf en somscore. De
grootste bel (op de plek waar de X-as de Y-as kruist) staat gelijk aan een aantal van 5 zaken;
in deze zaken is de somscore van strafmaatbeïnvloedende factoren gelijk aan nul en werd
geen onvoorwaardelijke gevangenisstraf gevorderd. De kleinste bellen staan gelijk aan een
aantal van 1 zaak. De figuur laat zien dat er nauwelijks een verband is tussen de
strafmatigende danwel strafverzwarende omstandigheden en de lengte van de
onvoorwaardelijke gevagenisstraf die wordt gevorderd in zaken waarbij het geslachtsdeel is
aangeraakt en/of is binnengedrongen anders dan met een geslachtsdeel. In de figuur is ook te
zien dat in de meeste zaken meer strafverzwarende dan strafmatigende factoren aanwezig
waren. In 31 procent van de zaken werd ondanks de aanwezigheid van één of meerdere
strafverzwarende omstandigheden toch een straf geëist die onder de strafbandbreedte ligt.
In drie zaken werd 60 maanden onvoorwaardelijke gevangenisstraf gevorderd, waarvan de
rechtbank deze straf in twee zaken ook oplegde. In de andere zaak werd 48 maanden
gevorderd. In de zaak met een somscore van 3 (donkergroene bel bovenin de figuur) werd
voor een 37-jarige man een straf geëist voor het verleiden en seksueel misbruiken van een 10jarig meisje en het verspreiden van kinderporno van hetzelfde meisje. De man heeft een
pedofiele stoornis, toont geen bereidheid tot gedragsverandering en werd eerder veroordeeld
voor het bezit van kinderporno. In 12 zaken (20 procent) werd geen onvoorwaardelijke
gevangenisstraf geëist, terwijl in sommige zaken sprake was van een positieve somscore en
dus van meer strafverzwarende dan strafmatigende omstandigheden. In een zaak werd een
onvoorwaardelijke gevangenisstraf van 6 maanden geëist (en 3 maanden voorwaardelijk plus
een contactverbod met het slachtoffer) terwijl sprake was van een groot aantal
strafverzwarende omstandigheden. Een recidiverende oom heeft over een lange periode zijn
jonge nichtje onder haar kleding betast. De rechtbank merkt daarbij op dat de verdachte op
geen enkele wijze de verantwoordelijkheid neemt voor zijn handelen.

61

55

45

35

Strafbandbreedte

Gevorderde onvoorwaardelijke gevangenisstraf in maanden

65

25

15

5

-5
-2

-1

0

1

2

3

4

5

6

Somscore strafmaatbeïnvloedende factoren

Figuur 8. Relatie tussen somscore strafmaatbeïnvloedende factoren en gevorderde
onvoorwaardelijke gevangenisstraf voor zaken van aanraken geslachtsdeel en binnendringen
anders dan met geslachtsdeel (n = 61)
Figuur 9 laat het verband zien tussen de gevorderde onvoorwaardelijke gevangenisstraf en de
somscore van strafmaatbeïnvloedende factoren voor zaken waarbij sprake is van
binnendringen met een geslachtsdeel (n = 101). De grootste bellen staan in deze tabel gelijk
aan 4 zaken; zo laten vier zaken een combinatie zien van een somscore van
strafmaatbeïnvloedende factoren gelijk aan 2 en een gevorderde onvoorwaardelijke straf van
42 maanden. In tegenstelling tot zaken waarbij niet is binnengedrongen met een geslachtsdeel,
is het algemene beeld dat uit deze tabel naar voren komt, dat in zaken van binnendringen met
een geslachtsdeel met een hogere somscore van strafmaatbeïnvloedende factoren een hogere
straf werd gevorderd. Toch is ook in deze zaken het beeld dat de geëiste straf vaak onder de
strafbandbreedte in de richtlijn valt. In 20 procent van de zaken werd ondanks de
aanwezigheid van één of meerdere strafverzwarende omstandigheden toch een straf geëist die
onder de strafbandbreedte ligt.

62

95

75

55

Strafbandbreedte

Gevorderde onvoorwaardelijke gevangenisstraf in maanden

115

35

15

-5
-3

-2

-1

0

1

2

3

4

5

6

Somscore strafmaatbeinvloedende factoren

Figuur 9. Relatie tussen somscore strafmaatbeïnvloedende factoren en gevorderde
onvoorwaardelijke gevangenisstraf voor zaken van binnendringen met geslachtsdeel (n =
101)

63

5. Rechtsvergelijking
5.1 Inleiding
In dit hoofdstuk wordt onderzocht welke straffen worden gevorderd en worden opgelegd in
Duitsland, Zwitserland, Ierland en Schotland en hoe deze straffen zich verhouden tot de in
Nederland gevorderde en opgelegde straffen. In § 5.2.1 wordt uiteengezet om welke redenen
de genoemde landen in het onderzoek zijn betrokken. In § 5.2.2 wordt toegelicht op welke
wijze het rechtsvergelijkende deel van het onderzoek is uitgevoerd. Daarna worden de
onderzoeksvragen per land behandeld (§ 5.3-5.6). Over ieder land is een landenrapport
opgenomen, waarin het juridisch kader en de dataverzameling worden beschreven en waarin
de antwoorden op de hiervoor genoemde onderzoeksvragen worden gegeven. Ten slotte
worden de onderzoeksresultaten per land vergeleken met de resultaten van het onderzoek naar
de strafbedreigingen en straftoemeting in Nederland (§ 5.7-5.8).
Ten aanzien van de straftoemeting zullen in § 5.7 tabellen worden gepresenteerd waarin de
opgelegde straffen per land naast elkaar worden gezet. Het kan verleidelijk zijn om direct
kennis te nemen van deze tabellen. Dat levert het gevaar op dat de verzamelde gegevens als
‘harde cijfers’ worden opgevat. Om twee reden zou dat geen juiste benadering zijn. In de
eerste plaats is het aantal rechterlijke uitspraken waarop de tabellen zijn gebaseerd relatief
klein. In de tweede plaats is rechtsvergelijking een methode van onderzoek waarbij veel
keuzes moeten worden gemaakt om gegevens die – vanwege de verschillen in het recht en de
praktijk van de onderzochte landen – lastig met elkaar te vergelijken zijn, toch te kunnen
vergelijken. In de landenrapporten wordt per land uitgelegd welke keuzes om welke redenen
zijn gemaakt. Het is belangrijk om hiervan kennis te nemen, omdat daardoor duidelijk wordt
dat uit de cijfers in de gepresenteerde tabellen – die nauwkeurigheid suggereren – slechts een
algemeen beeld van de straftoemeting kan worden afgeleid.

5.2 Onderzoeksmethoden
5.2.1 Keuze voor de onderzochte landen
In de rechtsvergelijking worden Duitsland, Zwitserland, Ierland, Schotland en Nederland
betrokken.27 Van deze landen worden zowel de toepasselijke rechtsregels (strafbaarstelling en
strafbedreiging) als de toepassing daarvan in concrete strafzaken (straftoemeting) onderzocht.
Ten aanzien van Nederland valt dat onderzoek onder Hoofdstuk 4.
De keuze voor de genoemde landen is op de volgende factoren gebaseerd: 28
• Spreiding ten aanzien van strafklimaat. Het is wenselijk om zowel landen waarin relatief
mild wordt gestraft als landen waarin relatief streng wordt gestraft te onderzoeken. De
27

Volgens de oorspronkelijke onderzoeksopzet zouden onder andere België en Engeland & Wales in de
rechtsvergelijking worden betrokken. Onderzoek naar deze landen is uiteindelijk achterwege gebleven, omdat
onvoldoende rechterlijke uitspraken uit deze landen online konden worden verzameld.
28
Aanvankelijk is ook als uitgangspunt voor de selectie gehanteerd dat in ieder geval ook landen zouden worden
onderzocht die wat betreft de wijze van strafbaarstelling en de methode van straftoemeting overeenkomen met
Nederland. Bij nader inzien blijkt zowel de wijze van strafbaarstelling als de methode van straftoemeting in
Nederland echter sterk af te wijken van alle andere onderzochte landen.

64

•

•

strafbedreigingen lopen in de gekozen landen sterk uiteen. Ten aanzien van seksueel
binnendringen bij een kind varieert de strafbedreiging tussen 10 jaar vrijheidsstraf
(Zwitserland) en levenslange vrijheidsstraf (Ierland).
Online openbare beschikbaarheid van de te bestuderen bronnen. Wetgeving is ten aanzien
van vrijwel ieder Europees land vrij eenvoudig online raadpleegbaar. Om zicht te krijgen
op de straftoemeting moesten ook rechterlijke uitspraken worden geanalyseerd en wel van
gerechten die straf opleggen. Dat bleek een uitdaging te zijn. In Nederland worden veel
uitspraken van rechtbanken en gerechtshoven (geanonimiseerd) integraal en openbaar
toegankelijk gepubliceerd op rechtspraak.nl. In alle andere onderzochte landen is de
informatievoorziening aanzienlijk beperkter. Alleen van Duitse rechters bleken op (iets)
grotere schaal uitspraken in eerste aanleg beschikbaar te zijn. Wanneer in een land geen of
onvoldoende uitspraken in eerste aanleg zijn gepubliceerd, zijn soms uitspraken in hoger
beroep en soms sentencing statements 29 (Schotland) gebruikt, voor zover daarin
voldoende gegevens waren opgenomen over de straftoemeting. Hierna zal in de
afzonderlijke landenrapporten steeds uiteen worden gezet welke keuzes hierin zijn
gemaakt.
Taal waarin de te bestuderen bronnen zijn geschreven. De te analyseren bronnen moeten
zijn geschreven in een taal die de onderzoekers voldoende beheersen om de
strafmotivering te kunnen doorgronden. In alle geselecteerde landen zijn documenten
beschikbaar in het Duits of Engels. Ten aanzien van Zwitserland is vanwege het taalaspect
alleen jurisprudentie uit Duitstalige kantons bestudeerd. Zwitserse rechterlijke uitspraken
in het Frans, Italiaans en Retro-romaans zijn derhalve buiten beschouwing gelaten.

5.2.2 Onderzoeksdesign onderzoeksvraag 3
In onderzoeksvraag 3 liggen vier deelvragen besloten:
1. Welke strafbedreiging kennen de onderzochte landen ten aanzien van de in de vergelijking
betrokken delicten?
2. Worden in de onderzochte landen ter zake van de in de vergelijking betrokken delicten
richtlijnen gehanteerd bij de bepaling van de strafeis en/of bij de oplegging van een straf
en, zo ja, wat is in deze richtlijnen bepaald?
3. Welke straffen worden door het openbaar ministerie gevorderd ter zake van de in de
vergelijking betrokken delicten? (soort, hoogte en bijzondere modaliteiten)
4. Welke sancties worden door gerechten opgelegd ter zake van de in de vergelijking
betrokken delicten? (soort, hoogte en bijzondere modaliteiten)
Deze deelvragen zullen worden onderzocht aan de hand van de volgende
onderzoeksmethoden.
Ad 1 (strafbedreiging)
Omdat in alle ons omringende landen het legaliteitsbeginsel van toepassing is, moet de
strafbedreiging bij wet zijn bepaald. De strafbedreiging kan daarom worden vastgesteld door
toepasselijke wettelijke bepalingen te raadplegen en te analyseren. Bij de bepaling van de
strafbedreigingen en de vergelijking hiervan, is een belangrijk aandachtspunt dat de wijze
waarop een bepaalde gedraging inhoudelijk strafbaar is gesteld, van land tot land (sterk)
verschilt. Zo kan seksueel binnendringen bij een kind beneden de twaalf jaar (art. 244 Sr) in
Zwitserland onder verschillende vier strafbepalingen vallen. Daarbij is bepalend of sprake is
29

Een sentencing statement is een tekst die door de rechter in eerste aanleg wordt uitgesproken tijdens de zitting
waarin de opgelegde straf bekend wordt gemaakt.

65

geweest van toepassing van geweld, (psychische) dwang, een slachtoffer dat geen weerstand
kon bieden of een slachtoffer waarvan de seksuele ontwikkeling door de gedraging is
geschaad. Niet alleen de delictsbestanddelen waarmee de gedraging wordt opgeschreven
verschillen van land tot land, maar ook de leeftijdsgrenzen.
Deze verschillen maken het lastig om strafbedreiging met elkaar te vergelijken. Om
vergelijking toch enigszins zinvol mogelijk te maken, is per Nederlands delict bepaald welke
buitenlandse equivalenten van toepassing kunnen zijn en wat de strafbedreigingen van die
equivalenten zijn.30
Ad 2 (richtlijnen)
In Nederland hanteren officieren van justitie OM-richtlijnen en rechters LOVSoriëntatiepunten voor de straftoemeting. Sommige andere landen kennen richtlijnen die door
zowel officieren van justitie als rechters worden toegepast. Die richtlijnen kunnen landelijk
gelden, maar ook het gevolg zijn van regionale afspraken. Wanneer er richtlijnen bestaan,
hebben deze niet betrekking op alle strafbare feiten waarvoor kan worden vervolgd.
Doorgaans worden richtlijnen alleen voor veelvoorkomende criminaliteit geformuleerd.
Indien online richtlijnen beschikbaar waren, zijn deze geanalyseerd.
Ad 3 (gevorderde straffen)
Welke straffen door de officier van justitie zijn gevorderd, is niet eenvoudig te achterhalen.
Alleen in Zwitserse vonnissen wordt de strafeis soms genoemd. De gevorderde straffen ten
aanzien van andere landen zouden alleen kunnen worden verkregen door dossieronderzoek uit
te voeren. Om praktische redenen, waaronder COVID-19-beperkingen, is besloten om geen
dossieronderzoek uit te voeren. Het is derhalve niet mogelijk is gebleken om bruikbare data te
verzamelen met betrekking tot de gevorderde straffen in andere landen dan Nederland.
Ad 4 (opgelegde straffen)
Om te kunnen bepalen welke straffen worden opgelegd voor de in dit onderzoek betrokken
strafbare feiten, zijn rechterlijke uitspraken geanalyseerd. Om zicht te krijgen op de
straftoemeting, konden alleen uitspraken worden gebruikt van rechters die zelf straffen
opleggen. Bij voorkeur zouden dit steeds uitspraken in eerste aanleg zijn geweest. Die bleken
echter in zeer beperkte mate online en openbaar beschikbaar te zijn. Er is daarom grotendeels
gebruik gemaakt van uitspraken in hoger beroep. Ook die uitspraken bleken in beperkte mate
beschikbaar te zijn. In veel van de gevonden uitspraken ontbraken voor dit onderzoek
relevante gegevens, zoals de feitelijke bewezen verklaarde gedragingen of de leeftijd van het
slachtoffer. Hoewel aanvankelijk het voornemen bestond om de analyse van de straftoemeting
in het buitenland te baseren op 100 rechterlijke uitspraken per land, is dat aantal ten aanzien
van geen van de onderzochte buitenlanden gehaald. Op de dataverzameling en selectiecriteria
per land zal in de landenrapporten hierna afzonderlijk worden ingegaan.
De geselecteerde uitspraken zijn geïnventariseerd in uitvoerige tabellen. Anders dan in
Nederland, worden in sommige andere landen in geval van meerdaadse samenloop eerst
straffen per bewezen verklaard feit bepaald en vervolgens een totaalstraf voor alle feiten
samen. Voor zover dat mogelijk was, zijn zowel de straffen die per afzonderlijk strafbaar feit
zijn bepaald als de opgelegde totaalstraffen in kaart gebracht.31
30

Zie § 5.7.
In Ierland worden voor afzonderlijke (groepen) strafbare feiten straffen opgelegd en wordt bepaald of deze na
elkaar of gelijktijdig ten uitvoer worden gelegd. Als totaalstraf is uitgegaan van de totaal te ondergane
vrijheidsstraf.
31

66

De strafbepalingen in andere landen verschillen sterk van de strafbepalingen in Nederland.
Om een zinvolle vergelijking tussen de landen mogelijk te maken, is steeds vastgesteld voor
welke feitelijke gedragingen welke straffen zijn opgelegd. Van de feitelijke gedragingen is
vastgesteld onder welke Nederlandse delictsomschrijving deze zouden vallen. Vervolgens zijn
tabellen gemaakt waarin de opgelegde straffen per gedraging en de voor alle feiten samen
opgelegde straffen zijn genoemd. 32 In de tabellen zijn alleen de vrijheidsstraffen 33 en
geldboetes opgenomen, omdat andersoortige sancties, zoals terbeschikkingstelling, niet in
aantallen maanden of jaren kunnen worden uitgedrukt. Het inventariseren van de feitelijke
gedragingen aan de hand van de Nederlandse strafbepalingen maakt het mogelijk om de
opgelegde straffen te vergelijken. In de tabellen is aangegeven wat de bandbreedte van de
opgelegde straffen is door de laagste en hoogste opgelegde straf te noemen en wat de
gemiddeld opgelegde straf is. Ook is aangegeven wat het gemiddelde voorwaardelijke deel
van de straf was. Daarmee wordt bedoeld het deel dat niet ten uitvoer wordt gelegd, mits de
veroordeelde zich tijdens een proeftijd aan gestelde voorwaarden houdt.
Het is voor de interpretatie van de onderzoeksresultaten belangrijk om te beseffen dat op
de geselecteerde uitspraken slechts een algemeen beeld van de straftoemeting kan worden
gebaseerd. Daarvoor bestaan verschillende redenen:
• Het totale aantal geselecteerde uitspraken per land is beperkt.
• Het aantal bestudeerde straftoemetingsbeslissingen per soort gedraging waarvoor is
veroordeeld, is nog kleiner (hooguit enkele tientallen per soort gedraging).
• De straftoemeting in eerste aanleg van het ene land wordt vergeleken met de
straftoemeting in hoger beroep in het andere land.
• De periode waarin de geselecteerde uitspraken zijn gedaan, verschilt van land tot land.
• Er kan sprake zijn van een publicatie-bias, doordat alleen uitspraken die aan bepaalde
criteria voldoen, worden gepubliceerd. Mogelijk zijn de gepubliceerde uitspraken niet
geheel representatief voor de straftoemeting in het algemeen.
• Een gedraging kan zich in meer en minder ernstige verschijningsvormen voordoen. Zo
maakt het voor een delict als seksueel binnendringen bij een kind beneden de twaalf jaar
verschil of dit eenmalig is geweest of zeer frequent gedurende een langere periode en of
sprake is geweest van geweld, psychische druk of misbruik van een
afhankelijkheidsrelatie.
Uitvoeren van de vergelijking
De op de hiervoor beschreven manier in kaart gebrachte strafbedreigingen en opgelegde
straffen zijn met elkaar en met de gegevens met betrekking tot Nederland vergeleken. Ook
hiervoor zijn tabellen gemaakt, waarin per type gedraging de in de onderzochte landen
opgelegde straffen zijn opgenomen.
Een gevolg van alle hiervoor genoemde nuanceringen is dat het niet mogelijk is om
cijfermatige conclusies te verbinden aan de rechtsvergelijking. De vergelijking zal resulteren
in een algemeen beeld van de hoogte van de strafbedreigingen en straftoemeting – ter zake
32

Ten aanzien van de totaal opgelegde straffen zijn alleen uitspraken verwerkt waarbij het meest ernstige feit een
feit was dat in dit onderzoek is betrokken. Op die manier wordt voorkomen dat een vertekend beeld ontstaat,
doordat een veroordeelde bijvoorbeeld een relatief licht zedendelict heeft begaan, maar een hoge vrijheidsstraf
krijgt omdat hij ook een ander slachtoffer om het leven heeft gebracht.
33
In dit rechtsvergelijkende hoofdstuk wordt de term ‘vrijheidsstraf’ gebruikt en niet ‘gevangenisstraf’, omdat
de aanduidingen van vrijheidsstraffen in andere landen anders zijn en de essentie vrijheidsbeneming is.

67

van de in dit onderzoek betrokken zedendelicten – in Nederland ten opzichte van de
onderzochte andere landen.
Ten aanzien van de strafbedreiging en de hoogte van de opgelegde straffen is een
aandachtspunt dat deze moeten worden bezien in de context van de algemene strafbedreiging
en straftoemeting in het desbetreffende land. Zo is denkbaar dat in een bepaald land hogere
straffen staan op zedendelicten met kinderen dan in Nederland, terwijl het niveau van
strafbedreiging ook in het algemeen hoger is dan in Nederland. Bij de vergelijking zal daarom
– voor zover mogelijk – het algemene strafklimaat van de desbetreffende landen worden
betrokken.
5.2.3 Onderzoeksdesign onderzoeksvraag 4
De vierde onderzoeksvraag heeft betrekking op studies die in de onderzochte landen zijn
uitgevoerd naar ‘de resultaten van strafbaarstelling van seksueel misbruik van minderjarigen’.
Deze onderzoeksvraag wordt zo opgevat dat deze betrekking heeft op de vraag of bij seksueel
misbruik van minderjarigen wordt vervolgd en veroordeeld en, zo ja, welke straffen dan
worden opgelegd. Dit onderzoek is in de eerste plaats uitgevoerd door te zoeken in de
wordcat.org, waarin publicaties vindplaats zijn die raadpleegbaar zijn via bijvoorbeeld Hein
Online. Dit heeft echter geen bruikbare publicaties opgeleverd. Zoeken via google.com heeft
meer opgeleverd, omdat op die manier statistische rapporten van overheidsorganisaties
konden worden gevonden. Deze rapporten bleken overigens maar in zeer beperkte mate
bruikbaar te zijn. Weliswaar werden soms aantallen veroordelingen per type delict genoemd,
maar niet de per type delict opgelegde straffen.

5.3 Landenrapport Duitsland
5.3.1 Strafbaarstellingen en strafbedreigingen
Strafbaarstellingen
De zedendelicten, aangeduid als ‘Straftaten gegen die sexuelle Selbtsbestimmung’ – zijn
strafbaar gesteld in titel (Abschnitt) 13 van het onderdeel ‘Besonderer Teil’ van het
Strafgesetzbuch (StGB DU),34 meer specifiek in de artikelen35 174-184j StGB DU.36 In het
Strafgesetzbuch worden verschillende categorieën slachtoffers onderscheiden, waarvoor
afzonderlijke strafbepalingen zijn geformuleerd. Ten aanzien van minderjarige slachtoffers
zijn dat de volgende categorieën:
• persoon beneden de 14 jaar
• persoon onder de 16 jaar
• persoon onder de 18 jaar

34

De gebruikelijke afkorting is StGB. Aangezien het Zwitserse recht ook in het onderzoek wordt betrokken en
het Wetboek van Strafrecht in Zwitserland eveneens Strafgesetzbuch heet, wordt een onderscheid gemaakt
tussen StGB DU en StGB CH.
35
De artikelen in het Strafgesetzbuch worden aangeduid als paragrafen. Omwille van de leesbaarheid wordt in
dit rapport ten aanzien van de wettelijke bepalingen van alle onderzochte landen de in Nederland gebruikelijke
aanduiding gehanteerd.
36
De actuele tekst van het Strafgesetzbuch kan worden geraadpleegd via https://dejure.org/gesetze/StGB/

68

Met betrekking tot ieder van deze categorieën slachtoffers zijn in het Strafgesetzbuch diverse
gedragingen strafbaar gesteld, zoals het (laten) plegen van seksuele handelingen. Wanneer
poging strafbaar is, wordt dat expliciet vermeld. Bij ieder wetsartikel wordt meteen na het
artikelnummer de kwalificatie-aanduiding vermeld.
Strafbedreigingen37
De maximale vrijheidsstraf kan in Duitsland levenslang zijn of tijdelijk. Een tijdelijke
vrijheidsstraf kan voor maximaal vijftien jaar worden opgelegd (art. 38 StGB DU). Duitsland
kent voor sommige typen delicten minimumstraffen. Dat heeft gevolgen voor de formulering
van de strafbedreiging bij concrete delicten. Daarvan kent het Strafgesetzbuch verschillende
varianten. Bij sommige delicten wordt een bandbreedte aangegeven, bestaande uit een
minimum- en een maximumstraf, bijvoorbeeld minimaal 6 maanden en maximaal 10 jaar
vrijheidsstraf (art. 176 lid 1 StGB DU). Bij andere delicten wordt alleen een minimumstraf
genoemd. Een voorbeeld is artikel 177 lid 7 StGB DU. Daarin wordt aangegeven dat geen
vrijheidsstraf lager dan drie jaar mag worden opgelegd. Wanneer geen maximumstraf wordt
genoemd, is de maximumstraf het algemene wettelijke maximum van vijftien jaar (art. 38 lid
2 StGB DU). Bij minder ernstige feiten, zoals het feit dat in artikel 180 lid 1 StGB DU
strafbaar is gesteld, is soms alleen een strafmaximum bepaald, zonder strafminimum.
Alle zedendelicten worden bedreigd met vrijheidsstraffen en sommige daarnaast met
geldboete.38 Bijzondere omstandigheden, zoals recidive binnen vijf jaar, medeplegen en
zwaar lichamelijk letsel kunnen strafverzwarend werken. Dergelijke omstandigheden zijn per
delict bepaald. In geval van een strafverzwarende omstandigheid kan in de strafbedreiging
zowel de maximumstraf als de minimumstraf worden verhoogd. Relevant voor dit onderzoek
is dat seksueel binnendringen39 in geval van een slachtoffer van jonger dan 14 jaar wordt
beschouwd als een strafverzwarende omstandigheid (art. 176a lid 2 StGB DU).

37

De bespreking van de strafbedreigingen wordt bij alle onderzochte landen beperkt tot vrijheidsstraffen en
geldboetes.
38
Minder ernstige zedendelicten wordt soms bedreigd met vrijheidsstraf of geldboete.
39
In het Strafgesetzbuch wordt dit aangeduid als ‘der Beischlaf vollziehen’. Deze term is volgens BGH 12 juni
2018, 3 StR 226/18 beperkt tot vaginaal binnendringen met een geslachtsdeel.

69

Ten aanzien van de in dit onderzoek betrokken delicten gelden de volgende strafbedreigingen:
Tabel 22. Strafbedreigingen Duitsland
Delict
Seksueel misbruik van kinderen (onder 14 jr)
- standaard
- bijzonder zwaar geval
- seksuele handelingen in bijzijn van een kind
- dader is recidivist
- seksueel binnendringen
- meer daders
- aanzienlijk fysieke of mentale beschadiging
- doel om pornografie te vervaardigen
- dood als gevolg
Seksuele handelingen met kind met afhankelijkheidsrelatie
(onder 18 jr)
Seksueel misbruik van jongeren (onder 18 jr)
- met dwang

Strafbedreiging

- tegen betaling

max. 5 jr vrijheidsstraf of geldboete

- kind onder 16 jr dat niet in staat is seksuele wil te bepalen,
dader ouder dan 21 jr

max. 3 jr vrijheidsstraf of geldboete

6 mnd tot 10 jr vrijheidsstraf
1 tot 10 jr vrijheidsstraf
3 mnd tot 5 jr vrijheidsstraf
1 tot 15 jr vrijheidsstraf
2 tot 15 jr vrijheidsstraf
2 tot 15 jr vrijheidsstraf
2 tot 15 jr vrijheidsstraf
2 tot 15 jr vrijheidsstraf
10 tot 15 jr vrijheidsstraf
3 mnd tot 5 jr vrijheidsstraf

max. 5 jr vrijheidsstraf of geldboete

De hoogte van geldboetes is niet per strafbepaling vastgesteld. In artikel 40 StGB DU wordt
de (algemene) bandbreedte voor geldboetes bepaald: minimaal 5 en maximaal 360
Tagessätze. Duitsland kent het dagboetestelsel. Dat houdt in dat een aantal geldboeteeenheden (Tagessätze) wordt bepaald aan de hand van de ernst van het strafbare feit, dat
wordt vermenigvuldigd met een tarief dat afhankelijk is van de draagkracht van de
veroordeelde.
Vrijheidsstraffen tot maximaal twee jaar kunnen voorwaardelijk worden opgelegd (art. 56
StGB DU). Het Duitse strafrecht kent het fenomeen van gedeeltelijk voorwaardelijke straffen
niet. Wanneer wordt gekozen voor een voorwaardelijke vrijheidsstraf, wordt dus de gehele
straf voorwaardelijk opgelegd. Geldboetes kunnen alleen onvoorwaardelijk worden opgelegd,
5.3.2 Procedurele aspecten
Organisatie van de rechtspraak
De bevoegdheid van de gerechten is bepaald in het Gerichtsverfassungsgesetz. In feitelijke
aanleg worden zedenzaken in Duitsland berecht door een Ambtsgericht of een Landgericht.
Vrijwel alle zedendelicten die in dit onderzoek worden betrokken, worden in eerste aanleg
behandeld voor het Landgericht. Deze worden behandeld door een zogenoemde grote
strafkamer, bestaande uit drie rechters en twee leken (art. 76 lid 1 GVG). Het Landgericht
treedt ook op als appelrechter wanneer hoger beroep (Berufung) is ingesteld tegen een
uitspraak van het Amtsgericht. Tegen onwelgevallige uitspraken van het Landgericht die in
eerste aanleg zijn gedaan, kan doorgaans hoger beroep (Revision) worden ingesteld bij het
Bundesgerichtshof (art. 135 GVG). Dat stelt niet opnieuw de feiten vast, maar oordeelt over
70

juridische bezwaren tegen het oordeel van het Landgericht. Die kunnen betrekking hebben op
de straftoemeting.
Het oordeel van het Landgericht wordt in een schriftelijk vonnis neergelegd, dat Urteil wordt
genoemd. Deze vonnissen zijn, in verhouding tot Nederlandse vonnissen, dikwijls zeer
uitvoerig gemotiveerd. Hoewel de meeste vonnissen onder de 100 pagina’s blijven, besloeg
één vonnis maar liefst 497 pagina’s. 40
Het vonnis begint met het zogenoemde dictum, een samenvatting van de rechterlijke
beslissingen.41 Daarna wordt de levensloop van de verdachte beschreven, vanaf zijn geboorte,
via school, werk en relaties naar het heden. Aansluitend wordt ingegaan op zijn criminele
levensloop. Vervolgens worden feiten en omstandigheden genoemd die verband houden met
de ten laste gelegde feiten (Feststellungen zur Sache). Daarin wordt bijvoorbeeld aangegeven
wat de relatie tussen verdachte en slachtoffer is. Vervolgens wordt beschreven voor welke
feiten de verdachte is vervolgd. Afzonderlijke incidenten – daarmee worden de afzonderlijke
gedragingen op een bepaalde dag jegens een bepaald slachtoffer bedoeld – worden dikwijls
afzonderlijk ten laste gelegd en bewezen verklaard, ook wanneer zij sterk met elkaar
samenhangen. Per feit wordt vrij uitvoerig beschreven wat er is voorgevallen. 42 Wanneer één
of meer feiten bewezen zijn verklaard, gaat het Landgericht over tot de straftoemeting, onder
een apart kopje Strafzumessung.
Richtlijnen
Duitse rechters maken gebruik van zeer gedetailleerde straftoemetingstabellen. Daarin zijn
per delict allerlei mogelijke omstandigheden gespecificeerd en is aangegeven met welke straf
deze corresponderen (Giannoulis, 2014).
5.3.3 Methode van straftoemeting 43
Als eerste wordt bepaald wat de wettelijke bandbreedtes van de straftoemeting (Strafrahmen)
per bewezen verklaard feit of per groepen bewezen verklaarde feiten zijn. Het vaststellen
hiervan hangt samen met de kwalificatiebeslissing. Het Landgericht zal namelijk rekening
moeten houden met strafverzwarende of strafverlichtende omstandigheden. Zo zal het soms
moeten bepalen of sprake is geweest van eenvoudig (art. 176 StGB DU) of van zwaar (art.
176a StGB DU) seksueel misbruik van een kind. Wanneer de bandbreedtes zijn bepaald,
wordt – anders dan in Nederland – per bewezen verklaard feit bepaald welke straf passend
wordt geacht (Einzelstrafe). Daarbij wordt rekening gehouden met alle relevante
beoordelingsfactoren, inclusief persoonlijke omstandigheden en toerekenbaarheid. Omdat
verdachten vrijwel altijd voor meer strafbare feiten worden veroordeeld, kan dit deel van het
vonnis uitvoerig zijn. Zo had een rechtbank in één vonnis voor 35 (groepen) strafbare feiten

40

LG Paderborn 19 september 2019, 05 KLs 32/18.
De hier genoemde inhoud van een vonnis is het vaakst aangetroffen. Vonnissen zijn echter niet steeds identiek
opgebouwd.’
42
De feiten worden dikwijls genummerd in het vonnis, met een nummering die afwijkt van de nummering van
de feiten in de tenlastelegging. Bij de straftoemetingsoverwegingen wordt over het algemeen de nummering in
het vonnis aangehouden.
43
De Duitse methode van straftoemeting is nogal uitgebreid en ingewikkeld. Hier wordt volstaan met een
weergave op hoofdlijnen. Uitgebreider zijn Ten Voorde e.a., 2020: 134-135.
41

71

een afzonderlijke straf bepaald. 44 Wanneer voor een groep soortgelijke feiten een straf is
bepaald, wordt overwogen dat ten aanzien van ieder afzonderlijk feit dezelfde Einzelstrafe
geldt. Het gaat ook dan dus om de bepaling van een gepaste straf per feit. Wanneer per feit
een passende straf is bepaald, moet de rechtbank een Gesamtstrafe bepalen (art. 53 StGB
DU). Evenals in Nederland, wordt namelijk één straf of samenstel van straffen bepaald voor
alle bewezen verklaarde feiten (Gesamtstrafe). Daarbij wordt uitgegaan van een Einsatzstrafe,
die de basis vormt voor de bepaling van de Gesamtstrafe. Volgens artikel 54 lid 1 StGB DU is
de Einsatzstrafe de hoogste individuele straf die eerder is bepaald. Wanneer deze is bepaald,
wordt aangegeven wat de Gesamtstrafe is. De berekeningsmethode daarbij wordt niet in het
vonnis genoemd. Er wordt dus niet gemotiveerd waarom een Gesamtstrafe van een bepaalde
hoogte passend wordt geacht. De Gesamtstrafe mag vanzelfsprekend niet hoger zijn dan de
opgetelde afzonderlijke Einzelstrafen. Bij tijdelijke vrijheidsstraffen mag de Gesamtstrafe niet
hoger worden dan 15 jaar. Het Duitse recht kent geen regel dat de Gesamtstrafe niet hoger
mag zijn dan de maximumstraf voor het zwaarste delict, vermeerderd met een bepaald deel,
zoals in Nederland het geval is (art. 57 Sr). Overigens mag naast een vrijheidsstraf een
geldboete worden opgelegd. In schema weergegeven zou de op te leggen straf in geval van
meerdaadse samenloop in een fictief geval op de volgende manier kunnen worden bepaald:

Figuur 10. Bepaling van totaalstraf in geval van meerdaadse samenloop Duitsland
Ten aanzien van geldboetes is relevant dat in artikel 47 StGB DU is bepaald dat
vrijheidsstraffen korter dan een halfjaar in beginsel niet worden opgelegd. In plaats daarvan
kan een geldboete worden opgelegd. Dat is ook mogelijk wanneer een delict in de
desbetreffende strafbepaling niet met geldboete is bedreigd.
Wanneer de strafsoort en de hoogte van de straf zijn bepaald, kan nog worden bepaald dat de
straf voorwaardelijk wordt opgelegd. Naar Duits recht ‘setzt das Gericht die Vollstreckung
der Strafe zur Bewährung aus’, wat zoveel betekent als dat het gerecht de tenuitvoerlegging
van de straf tijdens een proeftijd uitstelt. Dat is in geval van vrijheidsstraf in beginsel alleen
toegelaten wanneer sprake is van een straf van niet langer dan een jaar en wanneer verwacht
wordt dat de veroordeelde al door de veroordeling zelf zal worden weerhouden van het
begaan van nieuwe strafbare feiten (art. 56 lid 1 StGB DU). In bijzondere gevallen kan een
vrijheidsstraf ook voorwaardelijk worden opgelegd wanneer deze maximaal twee jaar
bedraagt. Daarvoor moeten bijzondere omstandigheden worden aangenomen, waarbij relevant
is of de dader de door hem veroorzaakte schade heeft hersteld (wat bij zedendelicten lastig
voorstelbaar is).
44

LG Detmold 13 september 2019, 05 KLs 32/18. Het betrof een veroordeling wegens 156 ten laste gelegde
feiten, die betrekking hadden op 223 incidenten.

72

5.3.4 Tenuitvoerlegging van vrijheidsstraf
De regels ten aanzien van voorwaardelijke vervroegde invrijheidstelling zijn neergelegd in
art. 57 en 57a StGB DU. In geval van tijdelijke vrijheidsstraffen wordt de veroordeelde in
beginsel in vrijheid gesteld wanneer hij twee derde van de straf heeft uitgezeten. Er wordt een
proeftijd bepaald, gedurende welke de veroordeelde zich aan voorwaarden moet houden.
Wanneer de veroordeelde niet eerder is veroordeeld tot een vrijheidsstraf en de opgelegde
straf niet langer dan twee jaar is, kan deze – na een evaluatie van de veroordeelde – vervoegd
in vrijheid worden gesteld na de helft van de vrijheidsstraf te hebben ondergaan. Levenslang
bestraften kunnen een aanvraag voor voorwaardelijke vervroegde invrijheidstelling indienen
nadat zij 15 jaar van de straf hebben uitgezeten. Het gerecht dat hierover oordeelt betrekt in
zijn beslissing de ernst van het delict waarvoor de straf is opgelegd en het gevaar dat de
veroordeelde zou opleveren bij vrijlating.
5.3.5 Dataverzameling jurisprudentie
Selectiecriteria
Hiervoor is beschreven welke strafbepalingen uit het Strafgesetzbuch relevant zijn voor dit
onderzoek. Er is voor gekozen om primair uitspraken van Landgerichte en Ambtsgerichte in
het onderzoek te betrekken. Deze gerechten stellen in eerste aanleg de schuld van de
verdachte vast en bepalen in geval van een veroordelend vonnis welke straf wordt opgelegd,
volgens de hiervoor besproken methode. Ook in het Nederlandse deel van dit onderzoek zijn
uitspraken van rechters in eerste aanleg geselecteerd. Om het aantal uitspraken waarop de
analyse kon worden gebaseerd, te vergroten, is ook onderzocht of uitspraken van
Oberlandersgerichte bruikbare gegevens bevatten.
Bronnen
In jurisprudentietijdschriften worden hoofdzakelijk uitspraken van hogere rechters – in
strafzaken het Oberlandesgericht en het Bundesgerichtshof – gepubliceerd die relevant
worden geacht voor de ontwikkeling van het recht. Het verzamelen van uitspraken in
jurisprudentietijdschriften was daarom niet nuttig. De meeste uitspraken zijn gevonden via
https://dejure.org. Op deze website kan de actuele tekst van het Strafgesetzbuch worden
geraadpleegd. Bij iedere bepaling wordt niet alleen de wettekst genoemd, maar ook een lijst
van – dikwijls vele honderden – rechterlijke uitspraken waarin het betreffende wetsartikel is
toegepast. Het is mogelijk om binnen deze website te zoeken met zoektermen, maar alleen
met een betaald account, waar de onderzoekers niet over beschikken. Aanvullend is gezocht
op https://openjur.de, het Duitse equivalent van rechtspraak.nl. Op deze website worden
uitspraken van Duitse gerechten gepubliceerd. Het zoeken binnen deze databank is niet
eenvoudig. Er kan alleen worden gezocht op vrije zoektermen. De zoekresultaten kunnen
daarna weliswaar worden beperkt tot ‘Ordentliche gerichtsbarkeit’ en tot Bundesland, maar er
kan bijvoorbeeld niet worden gezocht op uitsluitend uitspraken van Landgerichte.45 Door de
beperkte zoekmogelijkheden bevatten de zoekresultaten veel ruis. Er is als eerste gezocht met
de term [verurteilt "sexuellen missbrauchs"].46 Daarna zijn andere zoekacties uitgevoerd, met
Het opnemen van het woord ‘Landgericht’ in de zoekvraag is daarvoor geen oplossing, omdat die term ook
voorkomt in uitspraken van Oberlandesgerichte wanneer de uitspraak van een Landgericht is aangevochten.
46
Aan het begin van iedere uitspraak wordt steeds genoemd voor welke feiten de verdachte is veroordeeld. Dat
gebeurt standaard in de tweede naamval. Daarom is de zoekvraag in deze naamval geformuleerd.
45

73

de termen ‘Nötigung’, ‘Vergewaltigung’ en ‘gegen entgelt’ (tegen betaling), maar die hebben
geen nieuwe relevante uitspraken opgeleverd.
Ons is niet bekend op grond van welke criteria wordt besloten om rechterlijke uitspraken te
publiceren. Het is daarom bijvoorbeeld mogelijk dat alleen de juridisch meer relevant geachte
uitspraken zijn gepubliceerd of uitspraken in zaken die de media hebben gehaald. Gezien de
methode van staftoemeting – waarbij per bewezen verklaard feit een straf wordt bepaald – en
het aantal uitspraken dat in het onderzoek is betrokken dat op gelijksoortige gedragingen
betrekking heeft, is de verwachting dat een mogelijke publicatie-bias niet tot de conclusie zou
moeten leiden dat de hierna gepubliceerde resultaten niet-representatief zijn.
Hoewel vrij veel uitspraken van hogere Duitse rechters worden gepubliceerd, is het aantal
gepubliceerde uitspraken van Landgerichte beperkt.47 Er zijn 53 uitspraken geselecteerd die
op het eerste gezicht bruikbaar leken. Bij nadere bestudering bleken sommige daarvan niet
voldoende relevantie informatie te bevatten. Uiteindelijk zijn 43 uitspraken van Landgerichte
geanalyseerd. Ook werden twee bruikbare uitspraken van Amtsgerichte gevonden. Ten slotte
is naar uitspraken van Oberlandesgerichte gezocht, maar die bleken vrijwel allemaal
onvoldoende gegevens te bevatten om in het onderzoek te kunnen betrekken. Slechts één
uitspraak van een Oberlandesgericht is geselecteerd. In totaal is het onderzoek derhalve
gebaseerd op 46 uitspraken. Deze uitspraken zijn gedaan door een groot aantal verschillende
gerechten, die gevestigd zijn in verschillende deelstaten. De uitspraken zijn gedaan van 2003
tot en met 2020.
5.3.6 Inventarisatie en analyse van de geselecteerde uitspraken
Omdat in de uitspraken vrijwel steeds verschillende – dikwijls uiteenlopende – gedragingen
bewezen verklaard waren (meerdaadse samenloop) en de strafrechter per bewezen verklaard
feit een straf bepaalt, leverde één uitspraak over het algemeen straftoemetingsinformatie over
meer gedragingen op.48 Wanneer dat het geval was, zijn per uitspraak maximaal vijf bewezen
verklaarde gedragingen geselecteerd en uitsluitend gedragingen die wezenlijk van elkaar
verschilden. Dit is gedaan om te voorkomen dat een bepaalde uitspraak een te grote invloed
zou hebben op de berekening van de gemiddeld vastgestelde straffen. Om dezelfde reden is in
geval van veroordeling van meerdere verdachten die dezelfde feiten hebben medegepleegd, de
straftoemeting ter zake van slechts één verdachte in aanmerking genomen.
5.3.7 Bevindingen met betrekking tot de straftoemeting
In vrijwel alle door ons onderzochte uitspraken is de verdachte veroordeeld wegens meerdere
strafbare feiten. Er is geïnventariseerd welke straf is bepaald ten aanzien van de afzonderlijk
bewezen verklaarde feiten (Einzelstrafe) (zie Tabel 23) en welke straf uiteindelijk voor alle
feiten samen is opgelegd (Gesamtstrafe) (zie Tabel 24). Daarbij is de gemiddeld gepast
geachte straf bepaald en de bandbreedte waarbinnen wordt gestraft, vastgesteld. De
bandbreedtes kunnen sterk uiteenlopen, omdat de feiten van de zaken sterk kunnen
verschillen, bijvoorbeeld ten aanzien van de ernst van de gedragingen. Om de resultaten per
land vergelijkbaar te maken, zijn de gedragingen geordend conform de Nederlandse
strafbaarstellingen. Dat levert het volgende beeld op.
47

Er worden vooral uitspraken van Oberlandesgerichte en het Bundesgerichtshof gepubliceerd.
Dat was overigens anders bij oudere uitspraken. Daarin is dikwijls alleen een totaal opgelegde straf genoemd
en is dus niet per feit een straf bepaald.
48

74

Afzonderlijke straffen per feit
Tabel 23. Afzonderlijke straffen per feit Duitsland
N
Ontuchtige gedragingen met een kind beneden 12 jaar
(art. 244 Sr)
Oraal/vaginaal/anaal binnendringen met geslachtsdeel
Vaginaal/anaal binnendringen anders dan met
geslachtsdeel
Ontuchtige gedragingen met een kind beneden 16 jaar
(art. 245 Sr)
Oraal/vaginaal/anaal binnendringen met geslachtsdeel
Vaginaal/anaal binnendringen anders dan met
geslachtsdeel
Ontuchtige gedragingen met een kind beneden 16 jaar
(art. 247 Sr)
Aanraken naakt geslachtsdeel
Aanraken overig
Digitale vormen van seksueel misbruik
Ontuchtige gedragingen misbruik van vertrouwen of
afhankelijke positie (art. 249 lid 1 Sr)
Aanraken naakt geslachtsdeel
Aanraken overig

Range

Gemiddelde
straf

16 24-105 mnd

47 mnd

8 9-72 mnd

36 mnd

30 8-84 mnd

40 mnd

3 27-48 mnd

37 mnd

18 4-33 mnd
4 9-18 mnd
8 6-15 mnd

14 mnd
13 mnd
10 mnd

22 6-30 mnd
16 mnd
6 3-24 mnd of
12 mnd of
1 120 Tagessätze 120 Tagesätze

Seks met een 16-17-jarige tegen betaling (art. 248b Sr)
0

Deze tabel is gebaseerd op 41 rechterlijke uitspraken, waaruit 116 afzonderlijke straffen zijn
geselecteerd.

75

Totaal opgelegde straffen
Tabel 24. Totaal opgelegde straffen Duitsland
N Range

Gemiddelde
straf

Gemiddeld
vw. deel

Oraal/vaginaal/anaal binnendringen met
geslachtsdeel
Vaginaal/anaal binnendringen anders dan met
geslachtsdeel
Ontuchtige gedragingen met een kind beneden
16 jaar (art. 245 Sr)

7 42-158 mnd

90 mnd

n.v.t.

8 20-108

57 mnd

n.v.t.

Oraal/vaginaal/anaal binnendringen met
geslachtsdeel

11 44-120 mnd

81 mnd

n.v.t.

Vaginaal/anaal binnendringen anders dan met
geslachtsdeel

5 11-72 mnd

38 mnd

7 mnd

6 22-72 mnd
0
2 22-48 mnd

48 mnd

4 mnd

35 mnd

11 mnd

3 12-24 mnd
1 9 mnd of
1 120
Tagessätze

16 mnd
16 mnd
9 mnd of
9 mnd resp.
120 Tagessätze n.v.t.

Ontuchtige gedragingen met een kind beneden
12 jaar (art. 244 Sr)

Ontuchtige gedragingen met een kind beneden
16 jaar (art. 247 Sr)
Aanraken naakt geslachtsdeel
Aanraken overig
Digitale vormen van seksueel misbruik
Ontuchtige gedragingen misbruik van
vertrouwen of afhankelijke positie (art. 249 lid
1 Sr)
Aanraken naakt geslachtsdeel
Aanraken overig

Seks met een 16-17-jarige tegen betaling (art.
248b Sr)
0

Deze tabel is gebaseerd op 44 rechterlijke uitspraken. De opgelegde straf (Gesamtstrafe) is
gebaseerd op het geheel aan bewezen verklaarde feiten waarvoor een straf is bepaald
(Einzelstrafe). In de bovenstaande tabel is uitgegaan van het feit waarvoor de hoogste
Einzelstrafe is bepaald. Dit feit heeft namelijk de grootste invloed op de hoogte van de
opgelegde straf. Het vormt voor Duitse rechter de basis voor de bepaling van de op te leggen
straf en wordt daarom aangeduid als de Einsatzstrafe. In Tabel 24 zijn – ten opzichte van
Tabel 23 – weinig Gesamtstrafe opgenomen die betrekking hebben op ontucht (art. 247 of
249 lid Sr). Dit kan worden verklaard doordat naast ontucht vaak andere, meer ernstige feiten
bewezen verklaard zijn en de straf voor ontucht dus niet als Einsatzstrafe geldt.
Het aantal uitspraken waarop deze tabel is gebaseerd, wijkt af van het aantal uitspraken dat
aan de tabel met Einzelstrafe ten grondslag ligt. De samenstelling van de set uitspraken is
namelijk anders. In de eerste plaats zijn in sommige uitspraken alleen Gesamtstrafe genoemd
en geen Einzelstrafe. Deze uitspraken konden niet worden gebruikt voor de eerste tabel, maar
wel voor de tweede (mits duidelijk was wat het zwaarste feit was). In de tweede plaats is de
tabel met Gesamtstrafe gebaseerd op de hoogste Einzelstrafe en dat was in sommige
76

uitspraken een ander delict dan een zedendelict of een zedendelict dat buiten dit onderzoek
valt. Dat laatste hangt soms samen met de leeftijd van het slachtoffer. Wanneer een
slachtoffer gedurende een langere periode is misbruikt, zal het soms ouder dan 16 jaar zijn
geweest ten tijde van de meest ingrijpende delicten. Verkrachting en andere vormen van
ontucht met een 16-plusser vallen alleen binnen dit onderzoek wanneer sprake is van misbruik
van positie/vertrouwen of van betaling.
Overige opgelegde sancties
In twee uitspraken is naast een gevangenisstraf een equivalent van terbeschikkingstelling
(Sicherungsverwahrung) opgelegd. Ook is een verdachte in één uitspraak in een psychiatrisch
ziekenhuis geplaatst. In twee uitspraken is een beroepsverbod opgelegd, inhoudende dat de
veroordeelde gedurende een bepaalde periode (5 jaar) niet meer mag werken met personen
beneden een bepaalde leeftijd.
Analyse
Voor de in dit onderzoek onderzochte feiten wordt vrijwel altijd een vrijheidsstraf opgelegd.
In slechts één uitspraak werd een geldboete opgelegd.49 Zoals te verwachten viel, worden
voor seksueel binnendringen hogere straffen opgelegd dan voor andere vormen van ontucht.
Ook is de bestraffing in geval van seksueel binnendringen over het algemeen hoger wanneer
kinderen onder de 12 jaar slachtoffer zijn, dan wanneer kinderen tussen de 12 en 16 jaar
slachtoffer zijn. De bandbreedtes van de straffen zijn vrij ruim. Dit heeft ermee te maken dat
de typen gedragingen die bewezen verklaard zijn, nogal uiteenlopend van aard kunnen zijn.
Het maakt bij seksueel binnendringen met een geslachtsdeel bijvoorbeeld veel verschil of dat
eenmalig was of stelselmatig is gebeurd, of het gepaard ging met dwang of misleiding en op
welke manier is binnengedrongen en wat de gevolgen voor het slachtoffer zijn geweest (zoals
zwangerschap).
Wanneer sprake was van meerdaadse samenloop, wat vrijwel steeds het geval was, is het
verschil tussen de Einsatzstrafe en de Gesamtstrafe soms vrij groot. Zo legde een gerecht een
vrijheidsstraf van 9 jaar en 6 maanden op, terwijl de Einsatzstrafe voor seksueel
binnendringen met een geslachtsdeel bij een 13-jarige 4 jaar was. In deze zaak was sprake van
48 feiten, die de verdachte gedurende een langere periode had begaan jegens zijn dochter. 50
In geen van de zaken waarin seksueel binnendringen bewezen was verklaard, is een
voorwaardelijke vrijheidsstraf opgelegd. Dat is alleen ten aanzien van minder ernstige
delicten gebeurd. De hoogste vrijheidsstraf waarbij dit het geval was, was 24 maanden. Dat is
de hoogste vrijheidsstraf waarbij een voorwaardelijke veroordeling toegelaten is.
5.3.8 Resultaten literatuuronderzoek
Uit gegevens van het Duitse bureau voor statistiek blijken de aantallen veroordeelden wegens
seksueel misbruik van kinderen per jaar in de periode 1976-2019. De aantallen wisselen vrij
sterk per jaar. Sinds 2010 gaat het om ongeveer 2.000 veroordelingen per jaar. 51 In de
49

Soms wordt voor andere bewezen verklaarde feiten wel apart een geldboete opgelegd. Dat is soms het geval
wanneer ook kinderpornografie bewezen is verklaard.
50
LG Paderborn 14 maart 2011, 05 KLs-112 Js 865/10-40/10.
51
https://www-genesis.destatis.de/genesis//online?operation=table&code=243110001&bypass=true&levelindex=0&levelid=1635503831571#abreadcrumb.

77

gegevens is geen uitsplitsing gevonden naar specifieke delicten en evenmin statistieken met
betrekking tot de voor deze groep delicten opgelegde straffen.

5.4 Landenrapport Zwitserland
5.4.1 Strafbaarstellingen en strafbedreigingen
Strafbaarstellingen
De zedendelicten, aangeduid als ‘Strafbare Handlungen gegen die sexuelle Integrität’ – zijn
strafbaar gesteld in Titel 5 van het tweede boek, ‘Besondere Bestimmungen’, van het
Strafgesetzbuch (StGB-CH), meer specifiek in de artikelen 187-200 StGB-CH.52 Het
Strafgesetzbuch kent bijzondere bepalingen met betrekking tot twee categorieën
minderjarigen:
• persoon onder de 16 jaar
• persoon onder de 18 jaar (Minderjähriger Person)
Anders dan in Nederland en Duitsland, is de categorie personen onder de 16 jaar niet
onderverdeeld in subcategorieën.
Met betrekking tot ieder van deze categorieën slachtoffers zijn in het Strafgesetzbuch diverse
gedragingen strafbaar gesteld, zoals het (laten) plegen van seksuele handelingen. Het (laten)
verrichten van seksuele handelingen met of door kinderen beneden de 16 jaar is zelfstandig
strafbaar gesteld. Het Zwitserse Strafgesetzbuch kent echter geen afzonderlijke
strafbaarstelling voor seksueel binnendringen bij een kind beneden de 16 jaar die
vergelijkbaar zou zijn met de Nederlandse artikelen 244 en 245 Sr.
De voor dit onderzoek belangrijkste delicten uit de Zwitserse zedenwetgeving zijn:
• Sexuelle Handlungen mit einem kind (art. 187 StGB CH). Dit is een delict dat geen
Nederlands equivalent kent. Het gaat hier om seksuele handelingen ten aanzien van een
kind beneden de 16 jaar. Dit delict wordt vrijwel standaard ten laste gelegd wanneer
sprake is van seksueel misbruik. Niet de seksuele zelfbeschikking staat voorop bij dit
delict, zoals bij bijvoorbeeld verkrachting, maar de gevolgen voor het slachtoffer. 53 Het
rechtsgoed dat door deze bepaling wordt beschermd is de ongestoorde lichamelijke en
psychische ontwikkeling van het kind. Wanneer sprake is van seksuele ervaringen op
jonge leeftijd, kan dit rechtsgoed aangetast worden geacht. 54 Naast artikel 187 StGB CH
wordt dikwijls een ander delict ten laste gelegd, zoals sexuelle Nötigung, waarbij de
inbreuk op de seksuele zelfbeschikking wel het beschermde rechtsgoed is. Het gaat dan
doorgaans om exact dezelfde gedragingen. Omdat door die gedragingen verschillende
rechtsgoederen zijn aangetast, worden daarvoor naast elkaar veroordelingen uitgesproken
en straffen opgelegd.55 Artikel 187 StGB CH houdt rekening met het mogelijk geringe
52

De actuele tekst van het Strafgesetzbuch kan worden geraadpleegd via
https://www.admin.ch/opc/de/classified-compilation/19370083/index.html.
53
OG Zürich 19 oktober 2018, nr. SB170442-O/U/ad, r.o. 3.3.3 ‘ungestörten körperlichen und seelischen
Entwicklung vor verfrühten sexuellen Erfahrungen’.
54
Dat kan anders zijn wanneer het slachtoffer bijvoorbeeld 14 jaar is, maar al sinds haar 12e vrijwillig seksuele
contacten heeft gehad. Omdat het rechtsgoed dan in mindere mate aangetast zal zijn, zal een minder hoge straf
worden opgelegd. Vgl. OG Zürich 11 april 2012, SB120050-O/U/eh.
55
Door sexuelle Nötigung wordt inbreuk gemaakt op het rechtsgoed ‘seksuele zelfbeschikking’. Overigens wordt
ook dikwijls uitsluitend op grond van artikel 187 StGb CH vervolgd, zelfs wanneer sprake is geweest van
seksueel binnendringen. Zie bijv. OG Zürich 5 september 2019, no. SB180481-O/U/cwo.

78

•

•

•

•

•

leeftijdsverschil. Seksuele gedragingen met kinderen zijn niet strafbaar wanneer het
leeftijdsverschil tussen dader en slachtoffer kleiner dan 3 jaar is. Is de dader jonger dan 20
dan kan, afhankelijk van de omstandigheden, worden besloten om hem niet te vervolgen
of te bestraffen.
Sexuelle Handlungen mit Abhängigen (art. 188 StGB CH). Er bestaat een afzonderlijke
bepaling met betrekking tot seksuele gedragingen met misbruik van een gezagsverhouding
of vertrouwenspositie (art. 188 StGB CH). Die is alleen van toepassing ten aanzien van
kinderen van 16 of 17 jaar. Wanneer een dergelijke positie is misbruikt ten aanzien van
een kind jonger dan 16 jaar, dan wordt dit als strafverzwarende factor beschouwd.
Vergewaltigung (art. 190 StGB CH). Dit is een vorm van sexuelle Nötiging waarbij een
vrouwelijk slachtoffer56 tegen haar zin moet dulden dat bij haar seksueel wordt
binnengedrongen. Het slachtoffer wordt bedreigd, er wordt geweld tegen haar gebruikt of
er wordt psychische druk op haar uitgeoefend. Vergewaltigung lijkt het meest op het
Nederlandse delict verkrachting, maar het gaat hier alleen om vaginaal binnendringen.
Gedwongen anale seks valt onder sexuelle Nötigung (art. 189 StGB CH). Dat geldt ook
ten aanzien van binnendringen met vingers of met een voorwerp.
Sexuelle Nötigung (art. 189 StGB CH). Bij dit delict is eveneens sprake van bedreiging,
geweld of psychische druk, op grond waarvan seksuele handelingen moeten worden
geduld. Dit delict omvat alle seksuele handelingen – ongeacht of sprake is van een
vrouwelijk of een mannelijk slachtoffer – met uitzondering van het vaginaal
binnendringen met een penis (die onder artikel 190 StGB CH vallen). Ook ten aanzien van
kinderen als slachtoffer wordt dit delict ten laste gelegd, vrijwel standaard cumulatief met
Sexuelle Handlungen mit einem kind.
Schändung (art. 191 StGB CH). Hiervan is sprake wanneer een wilsonbekwame persoon
of persoon die geen weerstand kan bieden, wordt misbruikt voor seksuele handelingen, al
dan niet met seksueel binnendringen. Omdat jonge kinderen vaak geen weerstand kunnen
bieden, kan deze bepaling van toepassing zijn ten aanzien van seksuele gedragingen met
kinderen.
Sexuellen Handlung mit einer Minderjährigen gegen Entgelt (art. 196 StGB CH).
Seksuele handelingen tegen betaling zijn strafbaar wanneer sprake is van een kind
beneden de 18 jaar.

Strafbedreigingen
Zwitserland kent minimumstraffen. Dat heeft gevolgen voor de formulering van de
strafbedreiging bij concrete delicten. Daarvan kent het Strafgesetzbuch verschillende
varianten. Bij sommige delicten wordt een bandbreedte aangegeven, bestaande uit een
minimum- en een maximumstraf, bijvoorbeeld minimaal 1 jaar en maximaal 10 jaar
vrijheidsstraf (art. 190 lid 1 StGB CH). Bij de meeste zedendelicten wordt alleen een
maximumstraf genoemd. Een voorbeeld is artikel 178 lid 1 StGB CH. Daarin wordt
aangegeven dat een vrijheidsstraf van maximaal drie jaar mag worden opgelegd.
Alle zedendelicten worden bedreigd met vrijheidsstraffen en sommige alternatief met
geldboete.57 Bijzondere omstandigheden kunnen strafverzwarend werken. Bij alle
56

Sommigen zijn van opvatting dat ook mannelijke slachtoffers onder deze bepaling zouden moeten kunnen
vallen. Zie bijvoorbeeld https://www.parlament.ch/de/ratsbetrieb/suche-curiavista/geschaeft?AffairId=20133485.
57
De meeste delicten, ook ernstige zedendelicten, worden alternatief bedreigd met geldboete. Bij enkele zeer
ernstig geachte zedendelicten is vrijheidsstraf het enige type straf dat kan worden opgelegd.

79

zedendelicten is dat het geval wanneer sprake is van medeplegen (art. 200 StGB CH). Het
strafmaximum wordt bij medeplegen de helft hoger. Daarnaast worden enkele
strafverzwarende omstandigheden bij specifieke delicten genoemd, waarbij het strafminimum
hoger wordt. Dat is alleen het geval bij de artikelen 189 lid 3 en 190 lid 2 StGB CH, waarbij
het gebruik van bijzondere vormen van geweld strafbaar leidt tot een hoger strafminimum.
Ten aanzien van de in dit onderzoek betrokken delicten gelden de volgende strafbedreigingen
(die niet steeds specifiek betrekking hebben op kinderen als slachtoffers):
Tabel 25. Strafbedreigingen Zwitserland 58
Delict
Vergewaltigung
- standaard
- met gevaarlijk geweld59
Schändung
sexuelle Nötigung
- standaard
- met gevaarlijk geweld
sexuelle Handlungen mit einem Kind (onder 16 jr)
- standaard
- dader heeft gedwaald omtrent de leeftijd van slachtoffer
maar had redelijkerwijs moeten weten dat het jonger dan
16 jaar was
sexuelle Handlungen mit Abhängigen (16/17 jr)
sexuellen Handlung mit einer Minderjährigen gegen
Entgelt (onder 18 jr)

Strafbedreiging
1 tot 10 jr vrijheidsstraf
3 tot 10 jr vrijheidsstraf
max. 10 jr vrijheidsstraf of geldboete
max. 10 jr vrijheidsstraf
3 tot 10 jr vrijheidsstraf
max. 5 jr vrijheidsstraf of geldboete
max. 3 jr vrijheidsstraf of geldboete

max. 3 jr vrijheidsstraf of geldboete
max. 3 jr vrijheidsstraf of geldboete

De hoogte van geldboetes is niet per strafbepaling bepaald. In artikel 34 StGB CH wordt de
(algemene) bandbreedte voor geldboetes bepaald: (in beginsel) minimaal 30 en maximaal
3000 Tagessätze. Evenals Duitsland, kent Zwitserland het dagboetestelsel: het aantal
geldboete-eenheden (Tagessätze) wordt bepaald aan de hand van de ernst van het strafbare
feit en vervolgens wordt dit wordt vermenigvuldigd met een draagkrachtafhankelijk tarief.
Vrijheidsstraffen tot en met 3 jaar kunnen geheel of gedeeltelijk voorwaardelijk of
onvoorwaardelijk worden opgelegd. Geldboetes kunnen alleen geheel voorwaardelijk of
geheel onvoorwaardelijk worden opgelegd (art. 42-43 StGB CH).
Herziening van de zedenwetgeving
In 2018 heeft de Bundesrat een voorstel voor een Bundesgesetz über die Harmonisierung der
Strafrahmen gepresenteerd. Wanneer deze wet in werking treedt, zal de strafbaarstelling van
onder andere zedendelicten worden gewijzigd. Zowel delictsomschrijvingen als
strafbedreigingen zullen veranderen. 60 De Bundesrat wil gewelds- en zedendelicten harder
58

De in Zwitserland onderscheiden zedendelicten zijn zo afwijkend van de in Nederland onderscheiden delicten.
dat hier – in afwijking van de overzichten van de andere onderzochte landen – de Duitstalige aanduidingen ervan
worden gebruikt. Dit wordt gedaan om te voorkomen dat ten onrechte een Nederlandse interpretatie wordt
gegeven aan een Zwitsers delict.
59
Hiermee wordt bedoeld het gebruik van een gevaarlijk wapen of iets anders dat gevaar oplevert voor het
slachtoffer.
60
https://www.bj.admin.ch/bj/de/home/sicherheit/gesetzgebung/strafrahmenharmonisierung.html.

80

bestraffen, in het bijzonder wanneer vrouwen of kinderen daarvan het slachtoffer zijn. 61 De
maximumstraffen blijven gelijk. Alleen de minimumstraffen worden aangepast. Zo is het
voornemen om de minimumstraf voor verkrachting te verdubbelen.62
5.4.2 Procedurele aspecten
Organisatie van de rechtspraak
Zwitserland is een federatie, bestaande uit 26 kantons. De rechtspraak in feitelijke aanleg ten
aanzien van zedenzaken is per kanton georganiseerd. 63 Ieder kanton kent Bezirksgerichte,
waar strafzaken in eerste aanleg worden behandeld. Zo kent het kanton Zürich 12
Bezirksgerichte. In de meeste kantons maken lekenrechters deel uit van de zittingscombinatie.
Omdat de inrichting van de rechtspraak een kantonale aangelegenheid is, zijn de regels ten
aanzien hiervan niet voor alle kantons gelijk. Wordt hoger beroep (Berufung) ingesteld, dan is
het Obergericht van het kanton bevoegd om dit te beoordelen. 64 Daarbij kan de omvang van
het hoger beroep worden beperkt tot de onderdelen van de beslissing die door de appelant zijn
aangevochten. Tegen beslissingen van het Obergericht staat doorgaans beroep open bij het
Bundesgericht.65 Het Bundesgericht oordeelt uitsluitend over kwesties van juridische aard en
stelt dus zelf geen feiten vast.
Het oordeel van het Obergericht wordt in een schriftelijk vonnis neergelegd, dat Urteil wordt
genoemd. Aan het begin van het vonnis wordt het dictum van het vonnis van het
Bezirksgericht, waartegen het hoger beroep is gericht, geciteerd. Vaak stelt het Obergericht
de straf opnieuw vast, ofwel omdat een klacht over bijvoorbeeld het bewijs gegrond is geacht,
ofwel omdat met succes over de straftoemeting is geklaagd.
Richtlijnen
In Zwitserland worden binnen kantons soms richtlijnen voor de straftoemeting gebruikt. 66
Deze richtlijnen zijn voor het onderhavige onderzoek echter niet relevant, omdat geen van de
strafbaarstellingen waarop dit onderzoek betrekking heeft, in de richtlijnen is opgenomen. De
richtlijnen hebben uitsluitend betrekking op de oplegging van geldboetes. Bij zwaardere
varianten van een delict, die mogelijk vrijheidsstraf zouden rechtvaardigen, wordt alleen
aangegeven dat de verdachte in de regel wordt gedagvaard.
5.4.3 Methode van straftoemeting
In Zwitserse uitspraken wordt standaard een aantal straftoemetingsfactoren onderscheiden.
Daarnaast kunnen zich bijzondere factoren voordoen, die alleen in bepaalde zaken relevant
zijn, zoals overschrijding van de redelijke termijn. De relevant geachte
61

https://www.bj.admin.ch/ejpd/de/home/aktuell/news/2018/2018-04-250.html.
https://www.zh.ch/de/sicherheit-justiz/strafverfahren.html. Het wetsvoorstel is nog aanhangig bij het
parlement. In 2021 heeft een parlementaire commissie er een rapport over uitgebracht:
thttps://www.parlament.ch/press-releases/Pages/mm-rk-s-2021-02-01.aspx.
63
Alle kantons passen wel dezelfde strafvorderlijke regels toe, neergelegd in de Strafprozessordnung.
64
https://www.zh.ch/de/sicherheit-justiz/strafverfahren.html.
65
Dit moet men niet verwarren met het Bundesstrafgericht, dat Bundesstrafsachen behandelt. Dat zijn zaken met
federaal belang, zoals ambtsmisdrijven en corruptie.
66
Zie bijvoorbeeld de richtlijnen van het kanton Bern:
https://www.justice.be.ch/justice/de/index/strafverfahren/strafverfahren/formulare_merkblaetter.assetref/content/
dam/documents/Justice/OG/de/Allgemein-Infos/VBR-Richtlinien%20per%2001.01.2013.pdf.
62

81

straftoemetingsfactoren worden gebundeld in categorieën. Een belangrijke categorie is de
ernst van het feit (Tatschwere). Deze wordt bepaald aan de hand van zowel objectieve als
subjectieve factoren. Objectieve factoren hebben betrekking op de begane gedragingen en de
impact daarvan op het slachtoffer 67 en subjectieve factoren op de wilsrichting (opzet/schuld),
het motief van de dader en de verwijtbaarheid van de gedraging.
In geval van meerdaadse samenloop van feiten waarvoor door de rechter gelijksoortige
hoofdstaffen worden bepaald, wordt de totaalstraf vastgesteld door deze te berekenen
(Bildung einer Gesamtstrafe). Het uitgangspunt voor de berekening moet volgens artikel 49
lid 1 StGB CH de straf zijn voor het zwaarste delict. Deze straf wordt de Einsatzstrafe
genoemd. Vervolgens wordt voor ieder van de andere bewezen verklaarde feiten een straf
bepaald waarmee de Einsatzstrafe wordt verhoogd. Dit wordt Asperation68 genoemd. De
straffen worden niet onbeperkt gecumuleerd. De Einsatzstrafe wordt verhoogd met slechts
een deel van de straf die voor de andere feiten passend wordt geacht. De rechter is in beginsel
vrij om te bepalen welk deel van de passend geachte straf voor het tweede en volgende feit
wordt opgeteld bij de Einsatzstrafe die voor het eerste feit is bepaald. De totale straf mag
daardoor niet hoger worden dan anderhalf keer de strafbedreiging van het feit waarop de
Einsatzstrafe is gebaseerd (art. 49 StGB CH). Soms wordt daarbij eerst bepaald welke straf in
beginsel passend zou zijn geweest voor het desbetreffende feit en vervolgens met welke straf
de Einsatzstrafe wordt verhoogd (asperiert). Voor dit onderzoek is dat waardevol, omdat in
dat geval bekend is welke straf voor de gedraging in kwestie passend wordt geacht. Concreet
kan de berekening van de straf ten aanzien van de ernst van het feit er dan als volgt uit zien: 69

Figuur 11. Bepaling totaalstraf in geval van meerdaadse samenloop Zwitserland
Wanneer op deze manier aan de hand van Tatkomponente een straf is bepaald, wordt bepaald
welke invloed de Täterkomponente hebben. Dit zijn de persoonlijke omstandigheden van de
dader, die los staan van de begane feiten. Van diverse factoren wordt beoordeeld of deze
strafverhogend, strafverminderend of neutraal werken. Het betreft voor een deel
standaardfactoren, die in iedere uitspraak worden onderzocht. Voorbeelden hiervan zijn de
leefomstandigheden van de verdachte, of bij berouw heeft getoond en of hij voor of na de
bewezen verklaarde feiten andere strafbare feiten heeft begaan en in welke mate het feit hem
67

Er wordt expliciet vastgesteld in welke mate het door de strafbepaling beschermde rechtsgoed is aangetast.
Het Latijnse woord ‘asper’ betekent hard of streng. Asperation – verhoging van de straf – is het
tegenovergestelde van Absorption, dat bij eendaadse samenloop van toepassing is. Daarbij hangen gedragingen
in feitelijk en juridisch op zich zodanig met elkaar samen dat het redelijk wordt geacht om de Einsatzstrafe niet
te verhogen.
69
Het voorbeeld is gebaseerd op OG Zürich 19 oktober 2018, nr. SB170442-O/U/ad. Deze berekening is
opgenomen in r.o. 3.3.7.
68

82

kan worden toegerekend. In geval van strafverhoging of -vermindering op grond van
dergelijke factoren wordt dikwijls per beoordelingsfactor aangegeven met hoeveel straf de
Gesamtstrafe wordt verhoogd of verlaagd.
Straffen worden in jaren of maanden vrijheidsstraf uitgedrukt of in aantallen strafeenheden
(Tagessätze)70 wanneer een geldboete zou worden opgelegd. Vaak heeft de strafrechter de
keuze tussen oplegging van een vrijheidsstraf of van een geldboete, bijvoorbeeld een
vrijheidsstraf van 8 maanden of geldboete van 240 Tagessätze. 71 Doorgaans wordt dan
gekozen voor oplegging van een geldboete. Dit heeft te maken met het Primat der Geldstrafe
dat in artikel 41 lid 1 StGB CH besloten ligt. 72 Dit houdt in dat in geval van een licht of
middelzwaar delict kan worden gekozen tussen een geldboete of een vrijheidsstraf, in
beginsel voor de geldboete moet worden gekozen. Dat kan in bijzondere gevallen anders zijn,
bijvoorbeeld wanneer de verdachte al eerder geldboetes opgelegd heeft gekregen en deze niet
heeft voldaan.73
Wanneer een straf is bepaald, moet nog een beslissing worden genomen over de
tenuitvoerlegging. Artikel 42 lid 1 StGB CH bepaalt dat de tenuitvoerlegging van geldboetes
en vrijheidsstraffen tot maximaal 2 jaar wordt uitgesteld (aufgeschoben) wanneer een straf
niet nodig lijkt te zijn om de dader van recidive te weerhouden.74 Volgens het Bundesgericht
is uitstel van executie ten aanzien van de genoemde straffen de regel. Alleen wanneer sprake
is van aanwijzingen dat de veroordeelde wel zal recidiveren, zal de straf ten uitvoer worden
gelegd zodra deze onherroepelijk is geworden. 75 Wanneer de veroordeelde in de laatste 5 jaar
is veroordeeld tot een vrijheidsstraf van meer dan 6 maanden, dan is uitstel van de
tenuitvoerlegging alleen toegelaten in geval van een gunstige prognose (art. 42 lid 2 StGB
CH). Vrijheidsstraffen tussen 1 en 3 jaar kunnen gedeeltelijk worden uitgesteld (art. 43 StGB
CH). Deze Zwitserse regeling komt in essentie overeen met de Nederlandse regeling van de
voorwaardelijke veroordeling. Ook in Zwitserland wordt door de rechter een proeftijd bepaald
en moet de verdachte zich gedurende de proeftijd aan voorwaarden houden (art. 44-45 StGB
CH). Doet hij dat niet, dan kan een gerecht bepalen dat de straf alsnog ten uitvoer wordt
gelegd.
5.4.4 Tenuitvoerlegging van vrijheidsstraf
De vervroegde invrijheidsstelling is geregeld in artikelen 86-89 StGB CH. Als uitgangspunt
geldt dat veroordeelden tot een vrijheidsstraf van langer dan drie maanden in vrijheid worden
gesteld nadat zij twee derde van hun straf hebben ondergaan. In bijzondere gevallen kan
vervroegde invrijheidstelling achterwege blijven. De invrijheidstelling is voorwaardelijk.
Gedurende een proeftijd van minimaal één en maximaal vijf jaar moet de in vrijheid gestelde
persoon zich houden aan de voorwaarden die worden gesteld door de
tenuitvoerleggingsautoriteit.
70

In Zwitserland wordt het zogenoemde dagboetestelsel toegepast. De rechter bepaalt een aantal geldboeteeenheden (Tagessätze) als gepaste straf en bepaalt vervolgens de hoogte van het geldbedrag per Tagessatz, die
afhankelijk is van de draagkracht van de verdachte.
71
Het voorbeeld is gebaseerd op OG Zürich 29 oktober 2019, nr. SB190173-O/U/cs., r.o. 2.5-2.6.
72
De uitdrukking Primat der Geldstrafe wordt gebruikt in OG Bern 15 augustus 2016, SK 15 52, r.o. 17.
73
OG Zürich 29 oktober 2019, nr. SB190173-O/U/cs., r.o. 2.5-2.6.
74
‘Das Gericht schiebt den Vollzug einer Geldstrafe oder einer Freiheitsstrafe von höchstens zwei Jahren in der
Regel auf, wenn eine unbedingte Strafe nicht notwendig erscheint, um den Täter von der Begehung weiterer
Verbrechen oder Vergehen abzuhalten.‘
75
Bundesgericht 14 juni 2018, 6B_125/2018, r.o. E. 1.2.2., aangehaald in OG Zürich 23 november 2018, nr.
SB180258-O/U/jv.

83

5.4.5 Dataverzameling jurisprudentie
Selectiecriteria
Hiervoor is beschreven welke strafbepalingen uit het Strafgesetzbuch relevant zijn voor dit
onderzoek. Het zou het meest wenselijk zijn geweest om uitspraken van de Bezirksgerichte te
selecteren, omdat dit gerecht in eerste aanleg de schuld van de verdachte beoordeelt en de
straf bepaalt. Helaas worden de uitspraken van de Bezirksgerichte niet gepubliceerd.76
Daarom zijn alleen uitspraken van Obergerichte in het onderzoek betrokken. In die uitspraken
kan vaak de door het Bezirksgericht opgelegde straf worden gevonden, omdat het dictum van
de uitspraak van het Bezirksgericht doorgaans wordt geciteerd. In de meeste geselecteerde
uitspraken is de straf door de appelrechter opnieuw bepaald, waardoor inzicht kon worden
verkregen in de overwegingen om een bepaalde straf op te leggen en de berekening van de
straf.
Zwitserland kent vier officiële talen: Duits, Frans, Italiaans en Retro-Romaans. Officiële
documenten worden op federaal niveau in alle landstalen gepubliceerd. Rechterlijke
uitspraken worden op kantonaal niveau niet in alle talen beschikbaar gesteld. Om praktische
redenen is er in dit onderzoek voor gekozen om alleen Duitstalige uitspraken te selecteren.
Bronnen
In jurisprudentietijdschriften worden hoofdzakelijk uitspraken van hogere rechters – in
strafzaken het Bundesgericht en het Bundesstrafgericht – gepubliceerd die relevant worden
geacht voor de ontwikkeling van het recht. Het verzamelen van uitspraken in
jurisprudentietijdschriften is voor dit onderzoek daarom niet nuttig. Uitspraken van
Obergerichte worden in beperkte mate ook online gepubliceerd. De mate waarin dat gebeurt,
verschilt sterk van kanton tot kanton. Alleen de kantons Zürich en Bern blijken op iets grotere
schaal uitspraken te publiceren, ieder op hun eigen website.77 De andere Duitstalige kantons
hebben geen uitspraken gepubliceerd die voor dit onderzoek relevant zijn. Met de zoekfunctie
van de jurisprudentiedatabanken van OG Zürich en OG Bern is gezocht naar relevante
uitspraken met de zoekterm [sexuelle handlungen strafkammer]. Dit was een geschikte
zoekterm omdat in geval van zedendelicten met kinderen als slachtoffer vrijwel altijd mede
wordt vervolgd op grond van artikel 187 StGB CH en dan de kwalificatie ‘sexuelle
Handlungen mit Kindern’ in de uitspraak wordt genoemd. Latere zoekacties waarbij is
gezocht met termen als [sexuelle Nötigung], [Vergewaltiging], [schändung] en [“gegen
Entgelt”] hebben geen nieuwe uitspraken opgeleverd. In totaal zijn 73 uitspraken gevonden
die op het eerste gezicht bruikbaar leken te zijn voor het onderzoek. Deze uitspraken zijn
gedaan tussen 2007 en 2020.
Ons is niet bekend op grond van welke criteria wordt besloten om rechterlijke uitspraken te
publiceren. Het is daarom bijvoorbeeld mogelijk dat alleen de juridisch meer relevant geachte
uitspraken zijn gepubliceerd of uitspraken in zaken die de media hebben gehaald. Gezien de
methode van staftoemeting – waarbij per bewezen verklaard feit een straf wordt bepaald – en
het aantal uitspraken dat in het onderzoek is betrokken dat op gelijksoortige gedragingen

76

Wel worden persberichten gepubliceerd waarin de essentie van een uitspraak wordt genoemd. Zie bijvoorbeeld
https://www.gerichte-zh.ch/medien/medienmitteilungen/bezirksgericht-zuerich.html.
77
Zie https://www.gerichte-zh.ch/entscheide/entscheide-suchen.html (Zürich) en https://www.zsgentscheide.apps.be.ch/tribunapublikation/ (Bern).

84

betrekking heeft, is de verwachting dat een mogelijke publicatie-bias niet tot de conclusie zou
moeten leiden dat de hierna gepubliceerde resultaten niet-representatief zijn.
5.4.6 Inventarisatie en analyse van de geselecteerde uitspraken
In verreweg de meeste geselecteerde uitspraken is sprake van meerdaadse samenloop. Dit
komt doordat naast delicten als Vergewaltigung en seksuelle Nötigung, waarbij de inbreuk op
de seksuele zelfbeschikking centraal staat, bij kinderen als slachtoffer ook steeds sexuelle
Handlungen mit Kindern ten laste wordt gelegd. Bij dat delict staat de beschadiging van de
seksuele ontwikkeling van een kind centraal. Vanwege de hiervoor beschreven methode van
straftoemeting is het mogelijk om, ook bij meerdaadse samenloop, uit de uitspraken te
destilleren welke straf los van de persoonlijke omstandigheden van de verdachte gepast wordt
geacht voor een specifiek ten laste gelegd feit. Bij de bepaling van de straffen per feit, is
ervoor gekozen om uit te gaan van de basisstraf die passend wordt geacht voor de aard en
ernst van het begane feit en de gevolgen ervan voor het slachtoffer. Dit betekent dat alle
strafverhogende en strafverminderende persoonlijke omstandigheden van de verdachte,
hierbij buiten beschouwing zijn gelaten. Deze persoonlijke omstandigheden hebben
doorgaans overigens relatief weinig invloed op de opgelegde straf. Dikwijls wordt vastgesteld
dat zij neutraal uitwerken.
Omdat Obergerichte in hoger beroep recht doen, zijn in de appeluitspraken dikwijls naast
elkaar de straf die in eerste aanleg is opgelegd en de straf van de appelrechter opgenomen.
Wanneer de appelrechter een straf heeft bepaald, is bij de berekeningen van de opgelegde
straffen van die straf uitgegaan.
Wanneer te veel relevante gegevens in de uitspraak ontbraken, is de uitspraak niet
geselecteerd. Bij de analyse van de uitspraken bleek dit in relatief veel zaken het geval te zijn.
De meest voorkomende redenen daarvoor waren:
• Het Obergericht heeft de verdachte integraal vrijgesproken. In dat geval is alleen bekend
welke straf het Bezirksgericht had opgelegd, maar niet hoe die straf berekend was.
• In afwijking van de gebruikelijke wijze van strafberekening is, doorgaans voor
verschillende strafbare feiten, een totaalstraf bepaald.
• De uitspraak heeft betrekking op een bijzondere procedure, zoals verlenging van TBS of
herziening. De opgelegde straf is wel bekend, maar de berekening ervan niet.
• De leeftijd van het slachtoffer is niet bekend.
Uiteindelijk zijn 50 uitspraken geselecteerd. Omdat daarbij soms verschillende gedragingen
bewezen verklaard waren, leverde één uitspraak soms straftoemetingsinformatie over meer
gedragingen op. In totaal is de straftoemeting ter zake van 63 verschillende strafbare feiten in
het onderzoek betrokken.
5.4.7 Bevindingen met betrekking tot de straftoemeting
Er is – voor zover mogelijk – geïnventariseerd welke straffen per bewezen verklaarde
gedraging passend zijn geacht (Tabel 26). Dat zijn meestal de Einsatzstrafe. Van de bewezen
verklaarde feiten op grond waarvan de Einsatzstrafe is verhoogd in geval van meerdaadse
samenloop, is dikwijls niet in de uitspraak bepaald welke straf voor dat feit passend zou zijn,
maar alleen met hoeveel straf de Einsatzstrafe wordt verhoogd. Verder zijn in Tabel 27 de
Gesamtstrafe in kaart gebracht, de straf die voor alle feiten tezamen is opgelegd. Daarbij is
85

zowel de gemiddelde straf als de bandbreedte waarbinnen wordt gestraft, vastgesteld. Om de
resultaten per land vergelijkbaar te maken, zijn de gedragingen geordend conform de
Nederlandse strafbaarstellingen. Dat levert het volgende beeld op.
Afzonderlijke straffen per feit
Tabel 26. Afzonderlijke straffen per feit Zwitserland
N Range

Gemiddelde
straf

4 28-48 mnd
6 14-84 mnd

39 mnd
27 mnd

Oraal/vaginaal/anaal binnendringen met geslachtsdeel

7 3-36 mnd of
4 90-300 Tagessätze

20 mnd of
213 Tagessätze

Vaginaal/anaal binnendringen anders dan met
geslachtsdeel
Ontuchtige gedragingen met een kind beneden 16 jaar
(art. 247 Sr)

4 6-45 mnd of
1 180 Tagessätze

29 mnd of
180 Tagessätze

Aanraken naakt geslachtsdeel

9 6-60 mnd of
5 90-330 Tagessätze

23 mnd of
186 Tagessätze

Aanraken overig

6 6-24 mnd of
5 60-180 Tagessätze

14 mnd of
122 Tagessätze

Digitale vormen van seksueel misbruik
Ontuchtige gedragingen misbruik van vertrouwen of
afhankelijke positie (art. 249 lid 1 Sr)

3 9-12 mnd

10 mnd

Aanraken naakt geslachtsdeel

6 8-36 mnd of
1 100 Tagessätze

21 mnd of
100 Tagessätze

Aanraken overig
Seks met een 16-17-jarige tegen betaling (art. 248b Sr)

1 180 Tagessätze

180 Tagessätze

Seksueel binnendringen bij een kind beneden 12 jaar
(art. 244 Sr)
Oraal/vaginaal/anaal binnendringen met geslachtsdeel
Vaginaal/anaal binnendringen anders dan met
geslachtsdeel
Seksueel binnendringen bij een kind beneden 16 jaar
(art. 245 Sr)

0

Deze tabel is gebaseerd op 50 rechterlijke uitspraken, waaruit 62 afzonderlijke straffen zijn
geselecteerd.

86

Totaal opgelegde straffen
Tabel 27. Totaal opgelegde straffen Zwitserland
N Range

Gemiddelde
straf

Gemiddeld vw.
deel

Oraal/vaginaal/anaal binnendringen met
geslachtsdeel
Vaginaal/anaal binnendringen anders dan
met geslachtsdeel
Seksueel binnendringen bij een kind
beneden 16 jaar (art. 245 Sr)

4 36-57 mnd

41 mnd

10 mnd

Oraal/vaginaal/anaal binnendringen met
geslachtsdeel

6 9-78 mnd of
32 mnd of
7 mnd
3 160-300 Tagessätze 243 Tagessätze 190 Tagessätze

Vaginaal/anaal binnendringen anders dan
met geslachtsdeel

4 28-48 mnd of
1 150 Tagessätze

Seksueel binnendringen bij een kind
beneden 12 jaar (art. 244 Sr)

Ontuchtige gedragingen met een kind
beneden 16 jaar (art. 247 Sr)
Aanraken naakt geslachtsdeel

4 14-120 mnd of
44 mnd of
14 mnd
2 210-350 Tagessätze 280 Tagessätze 280 Tagessätze

34 mnd of
17 mnd
150 Tagessätze 150 Tagessätze

6 10-96 mnd of
45 mnd of
7 mnd of
2 270-360 Tagessätze 315 Tagessätze 315 Tagessätze

Aanraken overig

1 10 mnd of
1 150 Tagessätze

10 mnd of
10 mnd
150 Tagessätze 150 Tagessätze

Digitale vormen van seksueel misbruik
Ontuchtige gedragingen misbruik van
vertrouwen of afhankelijke positie (art.
249 lid 1 Sr)

2 12-39 mnd

26 mnd

Aanraken naakt geslachtsdeel

4 26-35 mnd of
31 mnd of
16 mnd
2 130-300 Tagessätze 215 Tagessätze 215 Tagessätze
1 180 Tagessätze
180 Tagessätze 180 Tagessätze

Aanraken overig
Seks met een 16-17-jarige tegen betaling
(art. 248b Sr)

6 mnd

0

Tabel 27 is gebaseerd op 43 rechterlijke uitspraken. Hierbij zijn alleen uitspraken betrokken
waarin de Einsatzstrafe betrekking had op een delict dat in dit onderzoek is betrokken. De
Einsatzstrafe is het feit dat van alle bewezen verklaarde feiten met de hoogste straf is
bedreigd. Daarom heeft dit feit de grootste invloed op de hoogte van de opgelegde straf. Het
aantal uitspraken waarop de Gesamtstrafe zijn gebaseerd is lager dan het aantal waarop de
Einzelstrafe zijn gebaseerd. Dit kan worden verklaard doordat bij enkele uitspraken een
Einsatzstrafe is bepaald voor een delict dat niet in dit onderzoek is betrokken.
Overige opgelegde sancties
In een aantal uitspraken is een equivalent van terbeschikkingstelling (Sicherungsverwahrung)
of plaatsing in een psychiatrisch ziekenhuis opgelegd. Ook wordt soms een beroepsverbod
opgelegd gedurende een bepaalde periode, inhoudende dat de veroordeelde gedurende een
bepaalde periode (5 jaar) niet meer mag werken met personen beneden een bepaalde leeftijd.
87

Analyse
In geval van seksueel binnendringen bij kinderen wordt doorgaans weliswaar vrijheidsstraf
passend geacht,78 maar het gaat meestal niet om straffen van aanzienlijke duur. Wanneer
veroordeeld wordt wegens seksueel binnendringen, is dikwijls sprake van een langere periode
waarin verschillende incidenten hebben plaatsgevonden en waarbij niet alleen seksueel is
binnengedrongen, maar ook andere gedragingen hebben plaatsgevonden, zoals masturbatie of
het aanraken van geslachtsdelen. Bovendien is de dader vaak een persoon van wie het
slachtoffer afhankelijk is. Een voorbeeld is OG Bern 29 januari 2016, SK 15 245. De
verdachte was veroordeeld wegens seksueel misbruik van een meisje vanaf haar elfde jaar, dat
ruim vijf jaar had voortgeduurd. Het eerste halfjaar werd zij dagelijks misbruikt, in de periode
erna twee tot drie maal per week. Daarbij ging het om ernstige gedragingen, zoals orale seks
en uiteindelijk ook eenmaal (vaginaal) seksueel binnendringen, waarbij de dader opgebouwd
vertrouwen had geschonden en manipulatief te werk ging. Het Obergericht achtte voor deze
gedragingen, die als één feit ten laste waren gelegd, een Einsatzstrafe van 48 maanden
passend. Alleen in geval van zeer ernstige feiten komt de maximale vrijheidsstraf in beeld. Zo
werd 10 jaar vrijheidsstraf opgelegd voor de dader die jarenlang met misbruik van
vertrouwen, psychische druk en toediening van drugs, verschillende slachtoffers frequent en
op allerlei wijzen had misbruikt, terwijl zij dikwijls werden vastgebonden, en daar
filmopnamen van had gemaakt.
Straffen worden dikwijls geheel of gedeeltelijk voorwaardelijk opgelegd. Er worden relatief
vaak geldboetes worden opgelegd als Gesamtstrafe. In ongeveer een kwart van de uitspraken
was dat het geval. Geldboetes kunnen alleen geheel voorwaardelijk of geheel
onvoorwaardelijk worden opgelegd en worden vaak geheel voorwaardelijk opgelegd.
Vrijheidsstraffen kunnen geheel of gedeeltelijk voorwaardelijk of onvoorwaardelijk worden
opgelegd. Ook bij meer ernstige delicten wordt soms voor geheel voorwaardelijke straffen
gekozen. Een voorbeeld is een zaak waarin een vader veroordeeld was voor het anaal
binnendringen van zijn 8 maanden oude kind. De vader kreeg weliswaar 24 maanden
vrijheidsstraf opgelegd, maar geheel voorwaardelijk, onder de voorwaarde dat hij zich onder
psychische behandeling zou stellen. 79 In geval van gedeeltelijk voorwaardelijk
vrijheidsstraffen is het voorwaardelijke deel vaak aanzienlijk. Zo werd een verdachte
veroordeeld tot 34,5 maand vrijheidsstraf, waarvan 25,5 maand voorwaardelijk. 80
5.4.8 Resultaten literatuuronderzoek
Zwitserland kent een Bundesamt für Statistik, dat jaarlijke gegevens publiceert met
betrekking tot de straftoemeting. Van uiteenlopende delicten worden afzonderlijke tabellen
gepubliceerd. Daarnaast wordt een mediabericht gepubliceerd, waarin de belangrijkste
vaststellingen heel kort worden samengevat. 81 Ons onderzoek naar de gepubliceerde
statistieken heeft geen tabellen opgeleverd met betrekking tot de zedendelicten waarop dit
onderzoek betrekking heeft. Uit het jaaroverzicht over 2018 van de bij de politie
geregistreerde strafbare feiten, blijkt dat in 2018 1.303 keer aangifte is gedaan van seksuele

78

In de gevallen waarin een geldboete is opgelegd, was sprake van een slachtoffer van 15 jaar.
OG Bern 19 oktober 2016, SK 15 244.
80
OG Zürich 12 maart 2015, SB140347-O/U/eh.
81
Zie voor het jaar 2020: https://www.bfs.admin.ch/bfs/de/home/statistiken/katalogedatenbanken.gnpdetail.2021-0540.html.
79

88

handelingen met kinderen (in de zin van art. 187 StGB CH). Dit betrof 17,4 procent van alle
aangiftes in zedenzaken in dat jaar.82

5.5 Landenrapport Ierland
5.5.1 Strafbaarstellingen en strafbedreigingen
Strafbaarstellingen
Ierland kent sinds 2017 een nieuwe zedenwet, de Criminal Law (Sexual Offences) Act
2017.83 Met deze wet werd uitdrukkelijk beoogd om de strafbaarstelling van seksueel
misbruik van kinderen te herijken. 84 In deze wet worden drie leeftijdsgrenzen onderscheiden:
• kinderen jonger dan 15 jaar
• kinderen van 15 of 16 jaar
• kinderen van 17 jaar
Ten aanzien van 15-minners is iedere seksuele gedraging strafbaar (art. 16). Hierbij wordt
geen onderscheid gemaakt tussen seksueel binnendringen en andersoortige ontuchtige
gedragingen. Dat zou niet nuttig zijn, omdat alle seksuele gedragingen met 15-minners
bedreigd worden met levenslange vrijheidsstraf. Seksuele gedragingen met 15- of 16-jarigen
zijn eveneens strafbaar en daarbij wordt evenmin een onderscheid gemaakt naar de
gedragingen (art. 17). Bij deze gedragingen is de strafbedreiging lager dan bij 15-minners en
wordt (misbruik van) autoriteit van de dader als strafverzwarende omstandigheid in
aanmerking genomen. Voor de strafbaarheid maakt het geen verschil of het slachtoffer heeft
toegestemd in het seksuele contact. De zogenoemde age of consent ligt in Ierland dus bij 17
jaar. Een 17-jarige kan wel toestemmen in seksueel contact en in dat geval is in beginsel geen
sprake van een strafbaar feit. Dat is echter anders wanneer de dader een persoon met autoriteit
is (art. 18). Ten slotte is seksueel misbruik met een ‘beschermde persoon’ – ongeacht de
leeftijd van het slachtoffer – zelfstandig strafbaar gesteld, waarbij een onderscheid wordt
gemaakt tussen seksueel binnendringen en andere vormen van ontucht (art. 21). Een persoon
wordt als beschermde persoon aangemerkt wanneer deze niet in staat is om toestemming te
geven voor seksuele gedragingen, bijvoorbeeld omdat zij niet in staat zijn te begrijpen wat de
seksuele gedraging inhoudt of omdat dat zij niet in staat zijn daarover te communiceren. Als
aparte categorie worden ‘relevante personen’ aangemerkt. Dit zijn personen die zich door een
verstandige handicap of psychische ziekte niet kunnen beschermen tegen seksueel misbruik
door een persoon met autoriteit (art. 22). Deze personen begrijpen wel wat seksuele
gedragingen inhouden, maar zijn niet in vrijheid te beslissen of zij dat willen.
Seks met een 16-of 17-jarige tegen betaling is niet strafbaar gesteld in de Sexual Offences
(Scotland) Act 2009. Het lijkt onder omstandigheden wel strafbaar te zijn op grond van artikel
3 lid 2 van de Criminal Law (Human Trafficking) Act 2008. Daarin staat niet betaling

82

Polizeiliche Kriminalstatistik. Jahresbericht 2018 der polizeilich registrierten Straftaten. Raadpleegbaar via
https://www.suchtmonitoring.ch/library/pdf/15c049256729d.
83
http://www.irishstatutebook.ie/eli/2017/act/2/enacted/en/html.
84
https://merrionstreet.ie/en/news-room/releases/new_laws_on_sexual_offences_take_effect_from_monday__fitzgerald.html. De wetswijziging bracht geen verandering in strafbaarheid of strafbedreiging ter zake van de in
dit onderzoek betrokken delicten.

89

centraal, maar het exploiteren van een kind (18-minner), waaronder valt het verleiden van een
kind tot seksuele handelingen. 85
De gepubliceerde jurisprudentie heeft overigens vrijwel uitsluitend betrekking op delicten uit
de oude zedenwetgeving, die vóór 2017 was ondergebracht in een aantal verschillende wetten.
Strafbedreigingen
Ierland kent in het algemeen geen minimumstraffen. Wel kent het ten aanzien van enkele
delicten, waaronder moord, de figuur van de mandatory life imprisonment. Dit houdt in dat bij
bewezenverklaring van zo’n delict verplicht levenslange gevangenisstraf moet worden
opgelegd. Voor de meeste delicten, waaronder alle zedendelicten worden ‘gewone’
maximumstraffen gehanteerd. Seksuele gedragingen met kinderen zijn onder de Criminal
Law (Sexual Offences) Act 2017 bedreigd met de volgende straffen:
Tabel 28. Strafbedreigingen Ierland
Delict
seksuele gedraging met 15-minner
seksuele gedraging met 17-minner
- door iemand met autoriteit
seksuele gedraging met 17-minner
- door iemand met autoriteit
seksuele gedraging met beschermde persoon
- seksueel binnendringen
- overige vormen van aanranding
seksuele gedraging met een relevante persoon
door persoon met autoriteit
- seksueel binnendringen
- overige vormen van aanranding

Strafbedreiging
levenslange vrijheidsstraf86
7 jr vrijheidsstraf
15 jr vrijheidsstraf
10 jr vrijheidsstraf
levenslange vrijheidsstraf
14 jr vrijheidsstraf

10 jr vrijheidsstraf
5 jr vrijheidsstraf

Omdat voor deze delicten geen geldboete mag worden opgelegd, wordt die hoofdstraf hier
niet besproken. Vrijheidsstraffen mogen voorwaardelijk worden opgelegd op grond van de
Criminal Justice (Suspended Sentences of Imprisonment) Act 2017. Dit is, anders dan bij de
andere onderzochte landen, ook toegelaten bij lange gevangenisstraffen.
5.5.2 Procedurele aspecten
Organisatie van de rechtspraak
Lichte strafbare feiten worden berecht door het District Court, door een professionele rechter
zonder jury. Meer ernstige strafbare feiten worden berecht door het Circuit Court dan wel het
High Court. In beide gevallen is sprake van juryrechtspraak. Wanneer het High Court een
strafzaak in eerste aanleg behandelt, wat bij ernstige zedenmisdrijven het geval is, wordt het
aangeduid als Central Criminal Court. Tegen uitspraken van het Circuit Court en het Central
Criminal Court staat hoger beroep open. Dat wordt behandeld door het High Court dat dan als
Court of Appeal optreedt. Zaken worden in hoger beroep behandeld door drie professionele
85

Hierop is levenslange vrijheidsstraf gesteld. De bepaling kan worden geraadpleegd via
https://www.irishstatutebook.ie/eli/2008/act/8/section/3/enacted/en/html#sec3.
86
De rechter heeft de keuze om een levenslange of een tijdelijke vrijheidsstraf op te leggen.

90

rechters. Tegen uitspraken van het Court of Appeal staat soms beroep open bij het Supreme
Court of Ireland.87
Het vaststellen van de schuld van de verdachte en het opleggen van een straf gebeurt in
Ierland in twee fasen. De schuld van de verdachte wordt aangenomen wanneer deze de feiten
waarvan hij wordt beschuldigd, heeft erkend door middel van een guilty plea. Is geen sprake
van een guilty plea, dan vindt een onderzoek ter terechtzitting plaats. Bij zedenzaken is sprake
van juryrechtspraak. Een jury bepaalt of de verdachte schuldig of onschuldig is. Deze
beslissing wordt niet in een gemotiveerd vonnis neergelegd. Is sprake van een guilty plea of
van een schuldigverklaring door de jury, dan wordt een aparte straftoemetingszitting
gehouden. Na afloop daarvan bepaalt een professionele rechter (learned judge) welke straf
wordt opgelegd. De rechter doet een gemotiveerde uitspraak, maar deze uitspraken worden
over het algemeen niet gepubliceerd.
Hoger beroep kan tegen de schuldvaststelling of tegen de straftoemeting gericht zijn. Soms
worden beide beslissingen aangevochten. In dat geval wordt doorgaans eerst een beslissing
genomen over de schuldvaststelling en daarna – in een aparte beslissing van een andere datum
– over de straftoemeting.
Richtlijnen
Op dit moment bestaan nog geen richtlijnen voor straftoemeting in Ierland. Daar wordt wel
aan gewerkt. In 2020 is het Sentencing Guidelines and Information Committee ingesteld, dat
als doel heeft om richtlijnen voor te stellen aan de Judicial Council die meer uniformiteit in
straftoemeting moeten bewerkstelligen. 88
5.5.3 Methode van straftoemeting
Voor ieder bewezen verklaard feit wordt een straf bepaald. Dat behoort te gebeuren in twee
stappen. Bij de eerste stap wordt bepaald wat een passende straf voor de bewezen verklaarde
gedraging is. Dit wordt wel het pre-mitigation point, de starting sentence89 of de headline
sentence90 genoemd. Belangrijke factoren daarbij zijn de aard en ernst van het feit, het
gebruik van geweld of dwang, de leeftijd van het slachtoffer, het leeftijdsverschil tussen dader
en slachtoffer, of sprake is geweest van één strafbaar feit of van een periode waarin meerdere
strafbare feiten zijn begaan, de frequentie daarvan, de schending van vertrouwen (bijv. in
geval misbruik door de vader) en de impact die het gebeurde heeft gehad op het slachtoffer,
blijkend uit een slachtofferverklaring ter zitting (impact statement). Bij het bepalen wat de
headline sentence is, is de jurisprudentie relevant. Vaak worden door de verdediging of de
officier van justitie eerdere uitspraken aangevoerd, die wat hen betreft vergelijkbaar zijn met
de te beoordelen zaak. Zo heeft het High Court categorieën gevallen van verkrachting (rape)
onderscheiden. Bij iedere categorie wordt aangegeven wat de kenmerken van de zaken zijn
die onder de desbetreffende categorie vallen en welke bandbreedte van straffen in beginsel
87

http://www.supremecourt.ie/supremecourt/sclibrary3.nsf/pagecurrent/D5F78352A387D74480257315005A419E
?opendocument&l=en.
88
https://www.fieldfisher.com/en-ie/locations/ireland/irelandblog/committees_to_support_the_functions_of_the_judicial_council; https://judicialcouncil.ie/sentencingguidelines-committee/.
89
Court of Appeal 26 oktober 2018, Record No. 279/2017 (S.A.), r.o. 5.
90
Court of Appeal 15 oktober 2019, Record No. 169/16 (J.H.), r.o. 8.

91

passend is.91 Rechters in eerste aanleg en in hoger beroep overwegen dikwijls dat de door hen
te beoordelen zaak valt onder een bepaalde categorie en meer specifiek aan de onderkant, in
het midden of aan de bovenkant van de toepasselijke bandbreedte. 92
Bij de tweede stap gaat het erom te bepalen wat een passende straf voor deze verdachte is.
Daarbij worden strafverminderende omstandigheden (mitigating factors) in aanmerking
genomen. Die leiden dikwijls tot een aanzienlijk reductie van de straf. 93 Een factor die in
beginsel leidt tot aanzienlijke strafvermindering is een early guilty plea. Een guilty plea is een
erkenning door de verdachte dat hij bepaalde strafbare feiten heeft begaan. Een guilty plea
maakt het opsporingsonderzoek een stuk eenvoudiger. Voor het slachtoffer is een guilty plea
vaak een zegen, omdat de zaak ermee sneller tot een einde komt én omdat het slachtoffer niet
ter zitting hoeft te getuigen. Met guilty plea erkent de verdachte bovendien dat hij fout is
geweest. Om deze redenen werkt een guilty plea strafverminderend, in het bijzonder wanneer
de verdachte van meet af aan de beschuldigingen erkent. Ook andere strafverminderende
factoren worden in aanmerking genomen. Factoren die dikwijls worden genoemd zijn
(oprecht) berouw, excuses aan het slachtoffer, of de verdachte vóór of na het bewezen
verklaarde feit strafbare feiten heeft begaan en ook of hij ‘otherwise of good character’ is en
of hij goede dingen voor de samenleving heeft gedaan.94
Wanneer sprake is van meer beschuldigingen waarvoor de verdachte is veroordeeld of die hij
heeft erkend, wordt voor iedere beschuldiging afzonderlijk een straf opgelegd. Wanneer
bijvoorbeeld is aangenomen dat een verdachte een slachtoffer drie maal heeft misbruikt, zal
de verdachte veroordeeld worden voor ieder van die drie aanklachten en zal de rechter ook
voor ieder van die aanklachten een straf bepalen. Drie maal seksueel binnendringen bij een
14-jarige kan op die manier drie maal tien jaar vrijheidsstraf opleveren. Dat betekent
doorgaans echter niet dat de veroordeelde ook 30 jaar gedetineerd wordt. De rechter moet
namelijk ook bepalen op welke manier de straffen ten uitvoer worden gelegd. Wanneer sprake
is van hetzelfde slachtoffer en soortgelijke gedragingen, wordt doorgaans bepaald dat de
straffen gelijktijdig (concurrent) ten uitvoer worden gelegd. De rechter kan echter bepalen dat
de straffen na elkaar moeten worden uitgezeten (consecutive), bijvoorbeeld omdat sprake is
van verschillende slachtoffers of van uiteenlopende gedragingen. 95 In veel van de onderzochte
uitspraken is sprake van een combinatie van deze twee mogelijkheden. Er wordt dan
bijvoorbeeld driemaal 6 jaar vrijheidsstraf ten aanzien van slachtoffer 1 opgelegd, die
concurrent ten uitvoer worden gelegd en driemaal 4 jaar ten aanzien van slachtoffer 2, die
onderling eveneens concurrent zijn, maar ten opzichte van de zesjaarsstraffen consecutive
zijn. De netto straf is dan dus 10 jaar.

91

High Court of Ireland 4 mei 2007, [2007] IEHC 2019 (Drought), raadpleegbaar via
https://www.casemine.com/judgement/uk/5da051984653d07dedfd554d#.
92
Zo had de rechter in eerste aanleg in Court of Appeal 3 december 2018, Record No. 156/17 geoordeeld dat het
bewezen verklaarde feit ‘in the upper mid-range’ van het delict thuishoorde.
93
Zie bijvoorbeeld Court of Appeal 7 maart 2019, Record No. 134/2018 (David Hoban). Het Court of Appeal
overwoog dat voor het bewezen verklaarde feit een headline sentence van 5 jaar passend zou zijn. In aanmerking
genomen dat de veroordeelde schuld had bekend in een guilty plea, spijt had betuigd en een moeilijke jeugd had
gehad, werd de headline sentence met 2 jaar verlaagd en werd een vrijheidsstraf van 3 jaar opgelegd.
94
Zie uitvoerig over de wijze van straftoemeting Court of Appeal 24 maart 2015, Record No. CJA 154/13 (Niall
Couniham).
95
Court of Appeal 24 juni 2020, Record No. 194/2019 (S.M.), r.o. 52: ‘concurrent offences [bedoeld is:
sentences] should ordinarily be imposed for offences arising from the same incident, while consecutive
sentences should be imposed for offences arising from separate and unrelated incidents.’

92

Ten slotte kan worden bepaald dat een deel van de straf niet ten uitvoer wordt gelegd wanneer
de verdachte zich gedurende een proeftijd houdt aan bepaalde voorwaarden. Anders dan in
Nederland, is dit ook mogelijk wanneer lange vrijheidsstraffen worden opgelegd. Zo is in één
van de onderzochte uitspraken een vrijheidsstraf van 15 jaar opgelegd, waarvan 3 jaar
voorwaardelijk.96 Voor voorwaardelijke straffen wordt soms gekozen vanwege de hoge
leeftijd van de veroordeelde97 of vanwege andere bijzondere persoonlijke omstandigheden.
In hoger beroep beoordeelt het Court of Appeal of sprake is van excessive dan wel unduly
lenient bestraffing. Wanneer de rechter in eerste aanleg in geval van rape een onjuiste
straftoemetingscategorie van toepassing heeft geacht, zal het Court of Appeal een nieuwe
straf bepalen, met inachtneming van de juiste categorie. Binnen een straftoemetingscategorie
kan verschil van opvatting bestaan over de ernst van het feit. Zo kan de rechter in eerste
aanleg vinden dat het aan de onderkant van de bandbreedte zit, terwijl de appelrechter meent
dat het feit meer aan de bovenkant zit. De appelrechter past in dat geval een soort marginale
toetsing toe. Het gaat er niet om of de appelrechter tot dezelfde straf zou zijn gekomen, maar
of deze onredelijk hoog of laag is uitgevallen. De appelrechter beoordeelt soms ook of de
mitigating factors voldoende zijn meegewogen bij de bepaling van de straf. Het komt voor dat
nieuwe feiten en omstandigheden, zoals het feit dat de veroordeelde ondertussen regelmatig
spreekt met een psycholoog, leiden tot de oplegging van een lagere straf. 98
Door de gehanteerde wijze van straftoemeting en de motivering daarvan, is steeds inzichtelijk
welke straf voor welke gedraging wordt opgelegd, ook in zaken waarbij naar Nederlands recht
sprake zou zijn van meerdaadse samenloop.
5.5.4 Tenuitvoerlegging van vrijheidsstraf
Na drie kwart van de straf te hebben uitgezeten, wordt een veroordeelde tot vrijheidsstraf – op
enkele uitzonderingen na – automatisch in vrijheid gesteld. Dit wordt standard remission
genoemd. Gedetineerden kunnen in aanmerking komen voor vervroegde invrijheidstelling na
twee derde van de vrijheidsstraf te hebben uitgezeten, maar alleen wanneer de Minister van
Justitie die op aanvraag van de gedetineerde besluit. 99 De toepasselijke regels zijn neergelegd
in artikel 59 van de Prison Rules 2007. 100
Gedetineerden die vrijheidsstraffen van acht jaar of langer opgelegd hebben gekregen, kunnen
vanaf de helft van de straf een aanvraag voor parole indienen bij het Parole Board.
Levenslang gestraften kunnen dat na twaalf jaar detentie doen (art. 24 Parole Act 2019).
Uiteindelijk beslist de Minister van Justitie, op advies van het Parole Board. Parole betekent
dat de veroordeelde vervroegd in vrijheid wordt gesteld en zich gedurende de resterende
strafperiode aan bepaalde voorwaarden moet houden. De gemiddelde periode dat een
levenslang gestrafte feitelijk van zijn vrijheid wordt benomen is ongeveer achttien jaar. 101

96

Court of Appeal 19 oktober 2015, Record No. 16/13 (P.P. no. 2).
Van zedendelicten wordt vaak pas tientallen jaren na dato aangifte gedaan. Het komt daardoor relatief vaak
voor dat de veroordeelde de zeventig jaar is gepasseerd.
98
Court of Appeal 19 oktober 2015, Record No. 16/13 (P.P. no. 2).
99
http://www.citizensinformation.ie/en/justice/prison_system/remission_and_temporary_release.html.
100
Raadpleegbaar via https://www.irishstatutebook.ie/eli/2007/si/252/made/en/print#article59.
101
https://www.citizensinformation.ie/en/justice/criminal_law/criminal_trial/types_of_sentences.html;
https://www.citizensinformation.ie/en/justice/prison_system/remission_and_temporary_release.html.
97

93

5.5.5 Dataverzameling jurisprudentie
Selectiecriteria
De straftoemeting door de feitenrechter zou kunnen worden afgeleid uit uitspraken van de
rechter die de straf heeft bepaald. Die uitspraken worden echter vrijwel niet gepubliceerd. Er
zijn slechts twee uitspraken van het Central Criminal Court gevonden. Daarom zijn alleen
uitspraken van het Court of Appeal geselecteerd.
Bronnen
Uitspraken van het Court of Appeal zijn online en openbaar beschikbaar, via de
jurisprudentiedatabank https://www.courts.ie/search/judgments/, maar in zeer beperkt mate.
Niet alleen wordt slechts een kleine selectie van alle uitspraken van het Court of Appeal via
deze databank openbaar gemaakt, maar ook worden deze uitspraken pas sinds 2015
gepubliceerd. Er is gezocht binnen ‘Court of Appeal’ en ‘judgment text’ op de termen ‘rape’
en ‘sexual assault’ en ‘defilement’. Dat leverde 85 uitspraken op. Een deel van de uitspraken
betreft appeal against conviction en een ander deel appeal against severity of sentence. In
geval van appeal against conviction bleek een beperking te zijn dat de uitspraken niet steeds
de opgelegde straf bevatten. Verder bleken de bewezen verklaarde feiten niet steeds specifiek
uit de uitspraken. In sommige uitspraken was bijvoorbeeld alleen duidelijk dat sprake was van
een veroordeling voor een bepaald aantal gevallen van sexual assault, zonder dat bleek welke
gedragingen de verdacht had begaan. Ook ontbraken soms gegevens over de leeftijd van het
slachtoffer en de relevante strafbepalende factoren niet steeds genoemd. Wanneer te veel
relevante gegevens in de uitspraak ontbraken, is de uitspraak niet geselecteerd. Uiteindelijk
zijn 68 uitspraken geselecteerd. Omdat daarbij soms verschillende gedragingen bewezen
verklaard waren, leverde één uitspraak soms straftoemetingsinformatie over meer
gedragingen op. In totaal is de straftoemeting ter zake van 92 verschillende strafbare feiten in
het onderzoek betrokken. De uitspraken zijn gedaan van 2013 tot en met 2020.
Ons is niet bekend is op grond van welke criteria wordt besloten om rechterlijke uitspraken te
publiceren. Het is daarom bijvoorbeeld mogelijk dat alleen de juridisch meer relevant geachte
uitspraken zijn gepubliceerd of uitspraken in zaken die de media hebben gehaald. Gezien de
methode van staftoemeting – waarbij per bewezen verklaard feit een straf wordt bepaald – en
het aantal uitspraken dat in het onderzoek is betrokken dat op gelijksoortige gedragingen
betrekking heeft, is de verwachting dat een mogelijke publicatiebias niet tot de conclusie zou
moeten leiden dat de hierna gepubliceerde resultaten niet-representatief zijn.
5.5.6 Inventarisatie en analyse van de geselecteerde uitspraken
Wanneer sprake was van appeal against severity of sentence, is de straf soms opnieuw
bepaald door de appelrechter. In dat geval is uitgegaan van de uiteindelijk opgelegde straf.
Verder is relevant dat is uitgegaan van de opgelegde straf en dus niet van de headline
sentence. Bij de headline sentence gaat het om de straf die als uitgangspunt voor de
straftoemeting wordt genomen met betrekking tot de ernst en aard van de gedraging. De
opgelegde straf is doorgaans lager, omdat strafverminderende factoren in aanmerking moeten
worden genomen. Ten aanzien van de Zwitserse jurisprudentie is ervoor gekozen om uit te
gaan van de Einsatzstrafe, vergelijkbaar met de headline sentence. Bij de Ierse jurisprudentie
is de keuze anders uitgevallen. Daar zijn twee redenen voor. Ten eerste is het uitgangspunt bij
het onderzoek dat de opgelegde straffen worden vergeleken. Dat bij Zwitserland voor de
94

Einsatzstrafe is gekozen, heeft te maken met de methode van straftoemeting in Zwitserland.
Alleen door uit de gaan van Einsatzstrafe was het mogelijk om in geval van meerdaadse
samenloop straffen per delict te identificeren. Ten tweede is de opgelegde straf in Ierland
vaak aanzienlijk lager dan de headline sentence, omdat de strafverminderende factoren
dikwijls tot een flinke strafreductie leiden. In Zwitserland ligt de opgelegde straf dikwijls in
de buurt van de Einsatzstrafe en leggen persoonlijke omstandigheden relatief weinig gewicht
in de schaal.
5.5.7 Bevindingen met betrekking tot de straftoemeting
Er is geïnventariseerd welke straffen per type gedraging zijn opgelegd. Daarbij is de
gemiddeld opgelegde straf bepaald en de bandbreedte waarbinnen wordt gestraft, vastgesteld.
Om de resultaten per land vergelijkbaar te maken, zijn de gedragingen geordend conform de
Nederlandse strafbaarstellingen. Dat levert het volgende beeld op.
Afzonderlijke straffen per feit
Tabel 29. Afzonderlijke straffen per feit Ierland
N Range

Gemiddelde straf

15 24-216 mnd

149 mnd

16 24-180 mnd

78 mnd

Oraal/vaginaal/anaal binnendringen met
geslachtsdeel
Vaginaal/anaal binnendringen anders dan met
geslachtsdeel
Ontuchtige gedragingen met een kind beneden 16
jaar (art. 247 Sr)
Aanraken naakt geslachtsdeel
Aanraken overig
Digitale vormen van seksueel misbruik
Ontuchtige gedragingen misbruik van vertrouwen of
afhankelijke positie (art. 249 lid 1 Sr)

10 36-180 mnd

115 mnd

6 24-168 mnd

96 mnd

18 12-180 mnd
1 18 mnd
0

51 mnd
18 mnd

Aanraken naakt geslachtsdeel
Aanraken overig
Seks met een 16-17-jarige tegen betaling (art. 248b
Sr)

16 12-120 mnd
6 12-60 mnd

48 mnd
30 mnd

Seksueel binnendringen bij een kind beneden 12 jaar
(art. 244 Sr)
Oraal/vaginaal/anaal binnendringen met
geslachtsdeel
Vaginaal/anaal binnendringen anders dan met
geslachtsdeel
Seksueel binnendringen bij een kind beneden 16 jaar
(art. 245 Sr)

0

95

Deze tabel is gebaseerd op 88 straftoemetingsbeslissingen, die zijn opgenomen in 53
uitspraken. Een levenslange vrijheidsstraf is opgenomen als een vrijheidsstraf van 18 jaar,
omdat dit de gemiddelde detentieperiode is bij levenslang veroordeelden. 102
Totaal opgelegde straffen
Tabel 30. Totaal opgelegde straffen Ierland

Seksueel binnendringen bij een kind beneden
12 jaar (art. 244 Sr)
Oraal/vaginaal/anaal binnendringen met
geslachtsdeel
Vaginaal/anaal binnendringen anders dan met
geslachtsdeel

N Range

Gemiddelde Gemiddeld
straf
vw. deel

12 60-216 mnd

152 mnd

16 mnd

12 30-180 mnd

93 mnd

14 mnd

9 36-168 mnd

120 mnd

14 mnd

3 114-168 mnd 134 mnd

4 mnd

11 6-120 mnd
0
0

72 mnd

8 mnd

11 12-132 mnd
2 12-60 mnd

62 mnd
36 mnd

10 mnd
12 mnd

Seksueel binnendringen bij een kind beneden
16 jaar (art. 245 Sr)
Oraal/vaginaal/anaal binnendringen met
geslachtsdeel
Vaginaal/anaal binnendringen anders dan met
geslachtsdeel
Ontuchtige gedragingen met een kind beneden
16 jaar (art. 247 Sr)
Aanraken naakt geslachtsdeel
Aanraken overig
Digitale vormen van seksueel misbruik
Ontuchtige gedragingen misbruik van
vertrouwen of afhankelijke positie (art. 249 lid
1 Sr)
Aanraken naakt geslachtsdeel
Aanraken overig
Seks met een 16-17-jarige tegen betaling (art.
248b Sr)

0

Deze tabel is gebaseerd op 60 uitspraken. Bij enkele uitspraken is niet bekend of de straffen
concurrent of consecutive zijn opgelegd. In dat geval is ervan uitgegaan dat zij concurrent
zijn opgelegd, omdat dat verreweg het vaakst gebeurt en geen sprake was duidelijk
uiteenlopende gedragingen, perioden of slachtoffers die consecutive tenuitvoerlegging zouden
rechtvaardigen.
Overige opgelegde sancties
In de tabellen zijn alleen vrijheidsstraffen opgenomen. In niet één van de uitspraken was een
geldboete opgelegd. Evenmin is een equivalent van terbeschikkingstelling opgelegd. Dit kan
worden verklaard doordat Ierland terbeschikkingstelling als sanctie niet kent. Bij de
straftoemeting kan de rechter wel rekening houden met verminderde toerekeningsvatbaarheid
102

https://www.citizensinformation.ie/en/justice/criminal_law/criminal_trial/types_of_sentences.html;
https://www.citizensinformation.ie/en/justice/prison_system/remission_and_temporary_release.html.

96

door een lagere straf op te leggen. Ten aanzien van personen die niet toerekeningsvatbaar
worden geacht, kan worden bevolen dat zij in een psychiatrisch ziekenhuis worden
opgenomen. Dat is echter geen strafrechtelijke sanctie.103
Feitenrechters hebben in acht van de door ons onderzochte uitspraken bepaald dat de
veroordeelde voor een bepaalde tijd aan Post-release supervision onderworpen wordt. Dit
betekent dat hij na vrijlating gedurende die tijd aan bepaalde voorwaarden moet voldoen,
waaronder het zich houden aan de aanwijzingen van de Probation Service. Het niet voldoen
aan de voorwaarden is een strafbaar feit. 104
Analyse
Omdat bij meerdaadse samenloop doorgaans wordt bepaald dat de opgelegde afzonderlijke
straffen concurrent ten uitvoer worden gelegd, is de netto straf vaak gelijk aan de straf voor
het meest ernstige delict. Daarom bestaat ten aanzien van seksueel binnendringen van 12minners weinig verschil in de gemiddeld opgelegde straffen tussen de afzonderlijke straffen
en de totaalstraffen.
In alle betrokken uitspraken is een vrijheidsstraf opgelegd. Dat past bij het uitgangspunt dat
seksueel misbruik van kinderen in beginsel met vrijheidsstraf moet worden bestraft. In slechts
één van de uitspraken is de vrijheidsstraf geheel voorwaardelijk opgelegd. In 17 uitspraken is
de straf gedeeltelijk voorwaardelijk opgelegd. Het voorwaardelijke deel was meestal kleiner
dan de helft, maar in enkele gevallen groter. Anders dan in de andere onderzochte landen,
worden ook bij lange vrijheidsstraffen soms voorwaardelijk niet ten uitvoer te leggen delen
bepaald. Zo kreeg een verdachte in eerste aanleg 22 jaar vrijheidsstraf opgelegd, waarvan 7
voorwaardelijk.105 Ons is niet bekend welke overwegingen aan dit beleid ten grondslag
liggen.
Het aantal uitspraken per type gedraging is over het algemeen zo klein dat van een statistische
analyse geen sprake kan zijn. De gegevens in de tabellen hiervoor geven slechts een algemeen
beeld van de bestraffing van zedendelicten met kinderen als slachtoffers in Ierland. Ten
aanzien van vaginaal/oraal/anaal binnendringen met een geslachtsdeel zijn relatief veel
uitspraken beschikbaar. Uit die uitspraken blijkt dat binnendringen bij een kind beneden de 12
jaar gemiddeld iets zwaarder wordt bestraft dan binnendringen bij een kind tussen de 12 en 16
jaar. Dat verschil wordt veel groter wanneer deze categorie wordt uitgesplitst. Dan blijkt dat
vaginaal binnendringen aanzienlijk hoger wordt bestraft dan anaal/oraal binnendringen.
Vaginaal binnendringen bij een kind beneden de 12 jaar wordt ongeveer anderhalf keer zo
zwaar bestraft als anaal/oraal binnendringen. Opvallend is dat voor vaginaal binnendringen bij
een 12-minner dikwijls exact 15 jaar vrijheidsstraf is opgelegd.

103

https://www.citizensinformation.ie/en/justice/criminal_law/criminal_trial/criminal_insanity_and_mental_health.
html.
104
https://www.citizensinformation.ie/en/justice/criminal_law/criminal_trial/sex_offenders_register.html#lef27a.
105
Court of Appeal 19 oktober 2015, Record No. 16/13 (P.P.). De straf is in appel vervangen door 15 jaar
waarvan 3 voorwaardelijk.

97

5.5.8 Resultaten literatuuronderzoek
In het Court Services Annual Report 2019 zijn statistische gegevens opgenomen met
betrekking tot aantal veroordelingen in 2018. 106 Deze gegevens zijn voor het onderhavige
onderzoek echter van weinig waarde. Ten aanzien van zaken die door een Circuit Court zijn
behandeld is één verzameldelict ‘child abuse’ is gemaakt, waarvan niet duidelijk is welke
specifieke delicten daaronder vallen, terwijl de opgelegde straffen per type delict niet zijn
gespecificeerd. Wat wel duidelijk is, is dat in 18 gevallen een verdachte schuldig is bevonden
door een Circuit Court.107 De meeste zaken die in het onderhavige onderzoek zijn betrokken,
worden echter door het Central Criminal Court behandeld. In de statistische gegevens van dit
gerecht zijn alleen de categorieën ‘rape’ en ‘indecent/sexual assault’ gemaakt, waarbij geen
onderscheid is gemaakt tussen volwassen en minderjarige slachtoffers.

5.6 Landenrapport Schotland
5.6.1 Strafbaarstellingen en strafbedreigingen
Strafbaarstellingen
Zedendelicten zijn strafbaar gesteld in de Sexual Offences (Scotland) Act 2009. 108 De wet
kent bepalingen met betrekking tot drie categorieën minderjarigen:
• Kinderen beneden dertien jaar (‘young children’)
• Kinderen tussen 13 en 16 jaar (‘older children’)
• Kinderen jonger dan 18 jaar. Deze categorie is alleen relevant wanneer sprake is van
misbruik van een vertrouwenspositie. Praktisch betreft het kinderen van 16 of 17 jaar.
In de wet wordt onderscheid gemaakt tussen verschillende soorten gedragingen. Zo worden
verschillende vormen van seksueel binnendringen onderscheiden. Deze onderscheiden zijn
relevant voor de kwalificatie van de bewezen geachte gedragingen, maar niet voor de
toepasselijke strafbedreigingen.
Schotland lijkt geen afzonderlijke strafbepaling te kennen voor seks met een 16- of 17-jarige
tegen betaling.
Strafbedreigingen
In de Sexual Offences (Scotland) Act zijn de strafbedreiging niet in de strafbepalingen
opgenomen. In de strafbepalingen wordt alleen aangegeven welk gedraging verboden is. In
een bijlage bij deze wet is een schema opgenomen waarin per wetsartikel wordt aangeven
welke strafbedreiging erbij hoort. Hoewel in de wet een onderscheid wordt gemaakt tussen
jonge en oudere kinderen en tussen diverse soorten gedragingen, komen de strafbedreigingen
erop neer dat alle vormen van seksueel binnendringen een aanranding worden bedreigd met
levenslange vrijheidsstraf, ongeacht de leeftijd van het kind. Alleen op niet-hands-on
misbruik, zoals indecent communication zijn tijdelijke vrijheidsstraffen gesteld. Naast of in
plaats van een vrijheidsstraf kan een geldboete worden opgelegd. Dat is echter niet toegelaten
106

https://www.courts.ie/annual-report.
Een bron die mogelijk relevante gegevens bevat is Leahy & Fitzgerald O’Reilly, 2018. Dit boek bleek echter
niet beschikbaar te zijn in Nederlandse bibliotheken.
108
https://www.legislation.gov.uk/asp/2009/9/contents.
107

98

in geval van seksueel binnendringen (art. 48 lid 2). Het onderzoek heeft geen zaken
opgeleverd waarin een geldboete was opgelegd.
De Schotse strafbepalingen kunnen als volgt worden samengevat: 109
Tabel 31. Strafbedreigingen Schotland
Delict
seksueel binnendringen
- bij kind onder 13 jaar
- bij kind tussen 13 en 16 jaar
aanranding
- van kind onder 13 jaar
- van kind tussen 13 en 16 jaar
seksuele gedraging met misbruik van vertrouwen
- bij kind onder 18 jaar
verleiden van 18-minner tot seksuele handelingen
(exploitatie)

Strafbedreiging
max. levenslange vrijheidsstraf
max. 10 jr en/of geldboete
max. levenslange vrijheidsstraf
max. 10 jr en/of geldboete
max. 5 jr en/of geldboete
max. levenslange vrijheidsstraf

De hoogte van geldboetes is niet in de desbetreffende strafbepalingen bepaald. De maximale
geldboetes worden bepaald aan de hand van een aantal geldboetecategorieën (standard
scale).110 Voorwaardelijke veroordelingen kent men in Schotland niet. Enigszins verwant
daaraan is de figuur van de extended sentence, die in § 5.6.3 zal worden besproken.
5.6.2 Procedurele aspecten
Organisatie van de rechtspraak
De meest ernstige strafbare feiten, waaronder seksueel binnendringen, worden in eerste
aanleg berecht door het High Court of Justiciary. De feiten worden vastgesteld door een jury
bestaande uit 15 personen, onder leiding van één professionele rechter. Wanneer de feiten zijn
vastgesteld, volgt in geval van een schuldigverklaring een afzonderlijke beslissing door de
professionele rechter waarbij de straf wordt bepaald. De straf en de overwegingen die daartoe
hebben geleid worden in het openbaar uitgesproken. Soms worden deze sentencing statements
gepubliceerd. Minder ernstige zaken worden in eerste aanleg berecht door Sheriff Courts. De
sheriff is een alleensprekende rechter. Het High Court kent ook kamers voor de behandeling
van zaken in hoger beroep. Deze bestaan, afhankelijk van de reikwijdte van het hoger beroep,
in beginsel uit twee of drie professionele rechters. Bij complexe zaken kan het rechterlijke
college uit meer rechters bestaan. 111 Het High Court wordt aangemerkt als Supreme Court.
Het is niet mogelijk om tegen een uitspraak van het High Court in beroep te gaan bij het
United Kingdom Supreme Court.
Wanneer de verdachte een ten laste gelegd feit heeft erkend in de vorm van een guilty plea,
wordt dit feit niet behandeld tijdens een zitting waarbij de feiten worden vastgesteld. De
erkende feiten worden betrokken bij de straftoemeting. Wanneer alle feiten erkend zijn, kan
een inhoudelijke zitting achterwege blijven.
109

Dit schema is gebaseerd op artikelen 18, 19, 20, 28, 29, 30 en 42 van de Sexual Offences (Scotland) Act
2009.
110
https://crime.scot/fines/.
111
https://www.scotcourts.gov.uk/the-courts/supreme-courts/high-court/about-the-high-court.

99

Richtlijnen
Schotland kent geen eigen straftoemetingsrichtlijnen. In één van de bestudeerde uitspraken
heeft de rechter die de straf oplegde, wel rekening gehouden met de Sentencing Guidelines
for England and Wales.112
5.6.3 Methode van straftoemeting
In Schotland kunnen tijdelijke en levenslange vrijheidsstraffen worden opgelegd. Een
tijdelijke vrijheidsstraf kan bestaan uit uitsluitend een ten uitvoer te leggen straf. Er wordt dan
bijvoorbeeld twee jaar vrijheidsstraf opgelegd en na afloop van deze periode wordt de
veroordeelde – met inachtneming van de regels van de vervroegde invrijheidstelling – in
vrijheid gesteld. Hij hoeft daarna in beginsel niet meer aan voorwaarden te voldoen.
Bij (ernstige) zedendelicten met veroordeelden die gevaarlijk voor de samenleving worden
geacht, wordt vaak een zogenaamde extended sentence opgelegd.113 Een extended sentence is
een straf die is opgebouwd uit twee delen: een punishing part (ook wel custodial element
genoemd) en een extension part (ook wel license element genoemd). In beginsel moet het
punishing part, dat als doel vergelding en afschrikking heeft, geheel worden uitgezeten. Na
2/3 daarvan kan de veroordeelde echter verzoeken om invrijheidstelling (parole) bij het
Parole Board for Scotland. Het Parole Board beoordeelt of aannemelijk is dat de
veroordeelde bij vrijlating nog steeds en risico voor de samenleving zou opleveren. 114 De
invrijheidstelling wordt verbonden aan voorwaarden, die in een zogenoemde license zijn
opgenomen en gelden gedurende de rest van de totale straf. Deze voorwaarden zijn bedoeld
ter bescherming van de samenleving tegen de veroordeelde. Wanneer de invrijheidstelling is
geweigerd, wordt de veroordeelde – eveneens onder voorwaarden – in vrijheid gesteld na
twee derde van zijn (totale) straf te hebben uitgezeten.115
Een voorbeeld om duidelijk te maken hoe dit praktisch werkt. Stel dat een verdachte wegens
verkrachting van een minderjarige is veroordeeld tot een extended sentence van 14 jaar,
bestaande uit een punishing part van 6 jaar en een extended part van 8 jaar. De verdachte
krijgt 5 jaar na aanvang van de tenuitvoerlegging parole. Hij is dan nog 9 jaar verplicht zich
aan de gestelde voorwaarden te houden.
Levenslange vrijheidsstraffen zijn altijd extended sentences. De rechter is namelijk verplicht
om bij de oplegging van een levenslange vrijheidsstraf een punishing part te bepalen.
Wanneer de veroordeelde in vrijheid wordt gesteld, is deze gedurende de rest van zijn leven
verplicht zich aan de opgelegde voorwaarden te houden.116 Anders dan men wellicht zou
verwachten, kan een punishing part bij een levenslange vrijheidsstraf relatief kort zijn.

112

High Court of Justiciary 12 april 2016, [2016] HCJAC 50 (McCormick).
De lijst van misdrijven waarvoor een extended sentence kan worden opgelegd is te vinden in Schedule 15B
bij de Criminal Justice Act 2003.
114
Beoordelingsfactoren zijn bijvoorbeeld de aard van het delict waarvoor is veroordeeld, het gedrag van de
veroordeelde in de gevangenis, de criminele antecedenten van de veroordeelde, stappen die de veroordeelde
heeft gezet om zich te verbeteren, de sociale omgeving van de veroordeelde en plannen voor de periode na
vrijlating. Zie https://www.scottishparoleboard.scot/faq.
115
https://www.scottishparoleboard.scot/faq; https://www.defence-barrister.co.uk/extended-sentences.
116
https://www.scottishsentencingcouncil.org.uk/about-sentencing/prison-sentences/.
113

100

Als voorbeeld kan de zaak Dudley dienen. In deze zaak was een levenslange vrijheidsstraf
opgelegd. Het High Court overwoog dat het uitgangspunt voor de bepaling van het punishing
part 6 jaar was. Deze straf werd met een jaar teruggebracht vanwege guilty pleas. Daar werd
twee derde van genomen, omdat de veroordeelde in geval van een tijdelijke vrijheidsstraf na
twee derde vervroegd in vrijheid zou zijn gesteld. Dit resulteerde in de oplegging van een
levenslange vrijheidsstraf met een punishing part van 3 jaar en 4 maanden.117
De wet geeft geen aanknopingspunten voor de bepaling van het punishing part. Deze kunnen
tot op zekere hoogte wel worden gevonden in de jurisprudentie. 118 Bij de bepaling van een
passend daadwerkelijk ten uitvoer te leggen straf – zowel bij extended sentences als in andere
gevallen – wordt op grond van de aard en ernst van de strafbare feiten eerst een headline
sentence bepaald. Dit is een uitgangspunt voor de straftoemeting. Vervolgens worden
strafverhogende en vooral strafverlagende omstandigheden in aanmerking genomen, zoals
recidive of het ontbreken daarvan, het al dan niet zijn gedaan van een guilty plea en
persoonlijke omstandigheden van de veroordeelde. In het bijzonder een guilty plea heeft een
sterk strafverlagende werking, mits deze in een vroeg stadium van de procedure is gedaan.119
In veel van de onderzochte uitspraken was sprake van meerdaadse samenloop, omdat de
verdachte voor verschillende strafbare feiten is veroordeeld. In dat geval kan de rechter kiezen
tussen het bepalen van afzonderlijke straffen per feit of voor het opleggen van één totaalstraf.
Wanneer voor verschillende (groepen) strafbare feiten afzonderlijke straffen worden bepaald,
wordt daarna bepaald of deze gelijktijdig (concurrent) of na elkaar (consecutive) ten uitvoer
worden gelegd. In slechts een klein aantal van de door ons onderzochte uitspraken was sprake
van bepaling van een afzonderlijke straf per feit. In de meeste zaken is één totaalstraf
opgelegd. Dit wordt staftoemeting in cumulo genoemd.120 Wanneer de straf op deze manier
wordt vastgesteld, wordt in de uitspraak niet gemotiveerd op welke manier de totaalstraf is
berekend.
Schotland kent de figuur van voorwaardelijke veroordelingen niet. Het dichtst daarbij in de
buurt komt de extended sentence, aangezien ook daarbij een deel van de vrijheidsstraf niet ten
uitvoer wordt gelegd zolang de veroordeelde zich aan de gestelde voorwaarden houdt.
Extended sentences hebben echter meer gemeenschappelijk met (voorwaardelijke) vervroegde
invrijheidstelling.
Het is mogelijk om in appel te klagen over de veroordeling (appeal against conviction), over
de strafoplegging (appeal against sentence) of over beide. Uitspraken waarbij is geklaagd
over de strafoplegging leveren over het algemeen de meeste informatie op over de
argumenten die tot een bepaalde strafoplegging hebben geleid. De appelrechter beoordeelt of
de strafoplegging excessive danwel unduly lenient is geweest. De rechter in eerste aanleg
heeft vrij veel vrijheid om een passende straf te bepalen, maar deze moet wel voldoende in
lijn zijn met de in andere zaken opgelegde straffen. Om te bepalen wat een passend geachte
straf is, wordt dikwijls vergeleken met eerdere min of meer soortgelijke zaken.

117

High Court of Justiciary 3 november 2004, Appeal No. XC144/02 (Dudley).
High Court of Justiciary 2 mei 2003, 2003 SCCR 347 (Ansari).
119
Zie daarover bijv. High Court of Justiciary 3 oktober 2003, Appeal Nos: XC109.03 e.a., (Du Plooy e.a.) en
High Court of Justiciary 1 augustus 2012, [2012] HCJAC 119 (Tough).
120
https://www.scottishsentencingcouncil.org.uk/about-sentencing/prison-sentences/.
118

101

5.6.4 Tenuitvoerlegging van vrijheidsstraf
De regels met betrekking tot de tenuitvoerlegging van vrijheidsstraffen zijn neergelegd in de
Prisoners and Criminal Proceedings (Scotland) Act 1993.121
Wanneer een vrijheidsstraf van maximaal vier jaar is opgelegd, wordt de veroordeelde
automatisch in vrijheid gesteld nadat de helft van de straf ten uitvoer is gelegd. De
invrijheidstelling is in beginsel onvoorwaardelijk. Dit is echter anders wanneer de straf is
opgelegd voor bepaalde soorten zedendelicten. In dat geval wordt de veroordeelde in vrijheid
gesteld ‘on license’. Dit houdt in dat de veroordeelde zich aan bepaalde voorwaarden moet
houden die per veroordeelde worden bepaald. In ieder geval moet hij zich regelmatig melden
bij een toezichthouder.122
Bij straffen langer dan vier jaar kan de veroordeelde verzoeken om vervroegde
invrijheidstelling bij het Parole Board for Scotland.123 Dit verzoek kan worden gedaan nadat
de helft van de opgelegde straf is ondergaan. De totale periode van detentie komt in dat geval
dikwijls rond 2/3 van de totaal opgelegde straf uit. Ook in geval van extended sentences kan
vervroegde invrijheidstelling worden aangevraagd. Het Parole Board kan een aanvraag
honoreren wanneer de gedetineerde bij vrijlating geen onacceptabel risico voor de
samenleving zou vormen. 124 Bij straffen langer dan vier jaar worden standaard voorwaarden
verbonden aan de invrijheidstelling.
5.6.5 Dataverzameling jurisprudentie
De straftoemeting door de feitenrechter kan worden afgeleid uit uitspraken van de rechter die
de straf heeft bepaald. In eerste aanleg worden mondjesmaat sentencing statements
gepubliceerd. Dat zijn de uitspraken die de rechter ter zitting heeft gedaan. Helaas worden de
relevante feiten dikwijls onvoldoende genoemd in de sentencing statements om deze
waardevol te laten zijn voor dit onderzoek. De meeste bronnen die zijn geselecteerd, zijn
uitspraken van het High Court of Justiciary, rechtsprekend als Court of Appeal.
Een klein aantal uitspraken van het Court of Appeal is online en openbaar beschikbaar, via de
jurisprudentiedatabank https://www.scotcourts.gov.uk/search-judgments/. Er is gezocht
binnen ‘High Court’ op de termen ‘sexual offences’, ‘rape’ en ‘sexual assault’. Dat leverde 46
uitspraken op die op het eerste gezicht bruikbaar leken te zijn. Een deel van de uitspraken
betreft appeal against conviction en een ander deel appeal against sentence. Bij nadere
bestudering bleken 9 uitspraken daarvan niet voldoende gegevens te bevatten om ze in dit
onderzoek te betrekken. Uiteindelijk zijn 37 uitspraken geselecteerd. Deze zijn gedaan van
1999 tot 2020 en bestrijken dus een ruime periode. Het is goed denkbaar dat de passend
geachte straffen in die periode zijn gewijzigd, bijvoorbeeld door de inwerkingtreding van de
Sexual Offences (Scotland) Act 2009.
Eveneens in beperkte mate worden sentencing statements gepubliceerd. Deze kunnen worden
geraadpleegd via https://www.judiciary.scot/home/sentences-judgments/sentences-andopinions/. Helaas is geen sprake van een databank die gericht kan worden doorzocht.
121

Raadpleegbaar via https://www.legislation.gov.uk/ukpga/1993/9/contents/1993-10-01.
https://www.euprobationproject.eu/national_detail.php?c=SC; https://www.scottishparoleboard.scot/faq.
123
https://www.scottishparoleboard.scot/about/what-we-do.
124
https://www.citizensadvice.org.uk/scotland/law-and-courts/legal-system-s/prisoners-s/release-from-prison-s/.
122

102

Bovendien kunnen alleen statements tot een jaar geleden worden geraadpleegd. Alle
beschikbare statements zijn oriënterend bekeken. Helaas bevatten veel statements
onvoldoende gegevens om ze in het onderzoek te betrekken. Wanneer bijvoorbeeld ‘young
boys’ zijn misbruikt, is onbekend wat de leeftijd van de slachtoffers was en evenmin welke
gedragingen precies zijn begaan. Uiteindelijk zijn 11 statements geselecteerd.
Ons is niet bekend is op grond van welke criteria wordt besloten om rechterlijke uitspraken te
publiceren. Het is daarom bijvoorbeeld mogelijk dat alleen de juridisch meer relevant geachte
uitspraken of uitspraken in zaken die de media hebben gehaald zijn gepubliceerd.
5.6.6 Inventarisatie en analyse van de geselecteerde uitspraken
Wanneer sprake was van appeal against sentence, is de straf soms opnieuw bepaald door de
appelrechter. In dat geval is uitgegaan van de uiteindelijk opgelegde straf. Wanneer het
zwaarste bewezen verklaarde feit geen delict betrof dat in dit onderzoek is betrokken, is de
desbetreffende uitspraak buiten beschouwing gelaten ten aanzien van de bepaling van de
totaalstraf. Voor zover in zo’n uitspraak afzonderlijke straffen per feit zijn bepaald, zijn deze
wel meegenomen.
5.6.7 Bevindingen met betrekking tot de straftoemeting
Per type gedraging is geïnventariseerd welke straffen zijn opgelegd. Daarbij hebben is de
gemiddeld opgelegde straf bepaald en de bandbreedte waarbinnen wordt gestraft, vastgesteld.
Om de resultaten per land vergelijkbaar te maken, zijn de gedragingen geordend conform de
Nederlandse strafbaarstellingen. Dat levert het volgende beeld op.
Afzonderlijke straffen per feit
Omdat bij de andere landen straffen per bewezen verklaard feit in kaart zijn gebracht, is dat
ten aanzien van Schotland ook gedaan. De onderstaande tabel is echter gebaseerd op zeer
weinig uitspraken. Dit komt doordat in de meeste uitspraken geen straffen per feit worden
bepaald, maar alleen totaalstraffen. Vanwege de lage aantallen ontstaat zijn de resultaten
mogelijk niet representatief.

103

Tabel 32. Afzonderlijke straffen per feit Schotland
N
Seksueel binnendringen bij een kind beneden 12
jaar (art. 244 Sr)
Oraal/vaginaal/anaal binnendringen met
geslachtsdeel
Vaginaal/anaal binnendringen anders dan met
geslachtsdeel
Seksueel binnendringen bij een kind beneden 16
jaar (art. 245 Sr)
Oraal/vaginaal/anaal binnendringen met
geslachtsdeel
Vaginaal/anaal binnendringen anders dan met
geslachtsdeel
Ontuchtige gedragingen met een kind beneden 16
jaar (art. 247 Sr)
Aanraken naakt geslachtsdeel
Aanraken overig
Digitale vormen van seksueel misbruik
Ontuchtige gedragingen misbruik van vertrouwen
of afhankelijke positie (art. 249 lid 1 Sr)
Aanraken naakt geslachtsdeel
Aanraken overig
Seks met een 16-17-jarige tegen betaling (art. 248b
Sr)

Range

Gemiddelde straf

3 45-108 mnd

83 mnd

1 120 mnd

120 mnd

5 48-144 mnd

96 mnd

0

2 12-96 mnd
0
1 15 mnd

54 mnd
15 mnd

0
0

0

104

Totaal opgelegde straffen
Tabel 33. Totaal opgelegde straffen Schotland
N Range

Gemiddelde Gemiddeld
straf
extension
part

Oraal/vaginaal/anaal binnendringen met
geslachtsdeel

17 45-216 mnd

112 mnd

33 mnd

Vaginaal/anaal binnendringen anders dan met
geslachtsdeel

1 120 mnd

120 mnd

58 mnd

15 45-180 mnd

85 mnd

10 mnd

Seksueel binnendringen bij een kind beneden 12
jaar (art. 244 Sr)

Seksueel binnendringen bij een kind beneden 16
jaar (art. 245 Sr)
Oraal/vaginaal/anaal binnendringen met
geslachtsdeel
Vaginaal/anaal binnendringen anders dan met
geslachtsdeel

0

Ontuchtige gedragingen met een kind beneden 16
jaar (art. 247 Sr)
Aanraken naakt geslachtsdeel
Aanraken overig
Digitale vormen van seksueel misbruik
Ontuchtige gedragingen misbruik van vertrouwen
of afhankelijke positie (art. 249 lid 1 Sr)

1 216 mnd
0
2 15-72 mnd

216 mnd

176 mnd

44 mnd

18 mnd

Aanraken naakt geslachtsdeel
Aanraken overig
Seks met een 16-17-jarige tegen betaling (art. 248b
Sr)

1 24 mnd
0

24 mnd

0 mnd

0

Het totale aantal uitspraken en sentencing statements waarop deze tabel is gebaseerd is 37.
Dat is minder dan het totale aantal uitspraken en statements dat is geselecteerd. Dat kan
worden verklaard doordat bij deze tabel alleen de hoofdstraffen zijn opgenomen, terwijl in
bepaalde uitspraken andere sancties zijn opgelegd, zoals de hierna besproken Community
Payback Order.
In geval van levenslange vrijheidsstraf is uitgegaan van 18 jaar. Deze periode is gebaseerd op
de gemiddelde detentieperiode bij levenslang veroordeelden in Ierland. 125 De feitelijke
detentieperiode is in Schotland ongetwijfeld langer of korter.
De andere onderzochte landen kennen de figuur van de voorwaardelijke veroordeling.
Schotland kent deze niet. Het extension part van een straf heeft echter wel overeenkomsten
met voorwaardelijke veroordelingen, omdat sprake is van een deel van de vrijheidsstraf dat
dikwijls geheel of gedeeltelijk niet ten uitvoer wordt gelegd, wanneer de verdachte zich aan
de gestelde voorwaarden houdt. Een belangrijk verschil met de voorwaardelijke veroordeling
125

https://www.citizensinformation.ie/en/justice/criminal_law/criminal_trial/types_of_sentences.html;
https://www.citizensinformation.ie/en/justice/prison_system/remission_and_temporary_release.html.

105

is dat daarbij in de rechterlijke uitspraak wordt bepaald welk deel in beginsel niet ten uitvoer
wordt gelegd, terwijl bij extended senctences niet op voorhand vaststaat of (een deel van) het
extension part ten uitvoer zal worden gelegd. Dat is immers afhankelijk van de beslissing van
het Parole Board. Het is mogelijk dat het gehele extension part in detentie moet worden
doorgebracht. Er is voor gekozen om het extension part in de tabel hiervoor op te nemen als
equivalent van het voorwaardelijke deel van een straf, zodat in § 5.8 de vergelijking tussen de
onderzochte landen zo goed mogelijk kan worden gemaakt. Zoals beschreven, zal de ten
uitvoer gelegde straf vaak langer zijn dan het punishing part omdat een deel van het extension
part ook moet worden uitgezeten. De vergelijking met voorwaardelijke delen van
vrijheidsstraffen gaat daarom enigszins mank. Zouden de extension parts echter buiten
beschouwing worden gelaten, dan zou ten onrechte de indruk ontstaan dat in Schotland zeer
lange vrijheidsstraffen worden opgelegd en moeten worden uitgezeten.
Overige opgelegde sancties
Het is mogelijk om andersoortige sancties op te leggen wanneer deze passend worden geacht.
In de onderzochte uitspraken zijn enkele daarvan diverse malen zijn opgelegd. Aan
veroordeelden wegens ernstige zedendelicten die een gevaar voor de maatschappij opleveren,
kan een Order for Lifelong Restriction worden opgelegd. Deze sanctie, vergelijkbaar met de
Nederlandse terbeschikkingstelling is in beginsel levenslang en wordt in een detentiefaciliteit
ondergaan. De Parole Board kan echter besluiten dat de veroordeelde – onder strenge
supervisie – kan terugkeren in de maatschappij.126 In zes van de onderzochte uitspraken is een
Order for Life Long Restriction opgelegd, in twee gevallen naast een tijdelijke vrijheidsstraf.
Bij lichtere delicten kan een Community Payback Order worden opgelegd. Deze kan op
verschillende manieren worden ingevuld, bijvoorbeeld in de vorm van onbetaald werk,
deelname aan een programma, betaling van schadevergoeding of het zich moeten houden aan
een locatieverbod. Wanneer de veroordeelde zich niet houdt aan deze Order, kan de zaak
opnieuw door een rechtbank worden beoordeeld en kan een andere straf, zoals vrijheidsstraf
worden bepaald. De Community Payback Order lijkt tot op zekere hoogte vergelijkbaar te zijn
met de Nederlandse taakstraf, maar heeft ook kenmerken van de Nederlandse voorwaardelijke
veroordeling.127 Een van de voorlopers van de deze sanctie is de Probation Order. In vier
van de onderzochte uitspraken is een Community Payback Order of een Probation Order
opgelegd.
Analyse
Vooropgesteld moet worden dat het totale aantal geselecteerde uitspraken zo klein is, dat
hieruit niet meer kan worden afgeleid dan een bepaald beeld. Opvallend is dat zeer weinig
uitspraken zijn gepubliceerd waarin sprake was van seksueel binnendringen met iets anders
dan een geslachtsdeel. Dat is vooral opmerkelijk in vergelijking met de hiervoor in kaart
gebrachte landen. Mogelijk kan dit worden verklaard doordat alleen uitspraken in de meest
ernstige zaken zijn gepubliceerd. Het lijkt onaannemelijk dat deze typen feiten in Schotland
relatief weinig worden gepleegd.

126

https://www.scottishsentencingcouncil.org.uk/about-sentencing/jargon-buster/?firstLetter=O.
https://www.scottishsentencingcouncil.org.uk/about-sentencing/community-payback-orders/;
https://www.euprobationproject.eu/national_detail.php?c=SC.
127

106

Schotland is het enige van de onderzochte landen waarbij in de geselecteerde
uitspraken/sentencing statements meermalen (n = 5) levenslange vrijheidsstraf is opgelegd
voor zedendelicten met minderjarige slachtoffers. Dit betekent echter niet dat veroordeelden
tot levenslange vrijheidsstraf de rest van hun leven gedetineerd blijven. Hiervoor is de zaak
Dudley besproken, waarin het punishing part slechts 3 jaar en 4 maanden was. Na die periode
kon de veroordeelde een aanvraag indienen tot vervroegde invrijheidstelling. Gezien de
relatief weinig ernstige aard van de feiten, kan deze aanvraag kansrijk zijn, al gaat het bij de
beoordeling van een aanvraag om de inschatting van het gevaar dat de verdachte voor de
samenleving zou vormen in geval van vrijlating.
Volgens het wettelijke schema van strafbedreigingen (schema 2 bij de Sexual Offences
(Scotland) Act 2009) kan de rechter in geval van veroordeling tot een vrijheidsstraf ook een
geldboete opleggen. Bij de meest ernstige zedendelicten is oplegging van uitsluitend een
geldboete uitgesloten. Bij minder ernstige zedendelicten kan de rechter kiezen tussen een
tijdelijke vrijheidsstraf en een geldboete. In geen van de door ons onderzochte uitspraken is
een geldboete opgelegd. Mogelijk worden ter zake van dit type delicten nauwelijks geldboetes
opgelegd. Uit het uitgevoerde onderzoek kan dat echter niet worden afgeleid, omdat
voornamelijk uitspraken zijn gevonden waarin zeer ernstige zedendelicten bewezen waren
verklaard.
5.6.8 Resultaten literatuuronderzoek
In twee rapporten van de Schotse overheid is de straftoemeting ter zake van sexual assault en
rape statistisch in kaart gebracht.128 Seksueel misbruik van kinderen wordt afzonderlijk in
kaart gebracht. De waarde van deze rapporten voor het onderhavige onderzoek is echter klein.
Uit de rapporten blijkt alleen hoe vaak voor deze delicten wordt veroordeeld. Zo is in de
periode van 2012 tot en met 2018 jaarlijks gemiddeld ongeveer 20 keer veroordeeld wegens
sexual assault van een 13-minner en ongeveer 20 keer wegens sexual assault van een 17minner. Deze aantallen zijn uitzonderlijk laag en – tegen de achtergrond van de aantallen uit
Duitsland en Zwitserland – is niet goed voorstelbaar dat deze correct zijn.129 Uit de rapporten
blijkt niet welke straffen voor deze delicten zijn opgelegd.

5.7 Vergelijking strafbedreigingen
5.7.1 Tabel
In Tabel 34 is een overzicht opgenomen van de equivalenten van de Nederlandse
strafbepalingen in het buitenlandse recht en de bijbehorende strafbedreigingen. Om de tabel
enigszins overzichtelijk te houden zijn alleen strafbedreigingen met vrijheidsstraffen
opgenomen.

128

De rapporten zijn raadpleegbaar via https://www.scottishsentencingcouncil.org.uk/news-andmedia/news/reports-on-sentencing-for-rape-and-sexual-assault-offences/.
129
Uit de rapporten blijkt niet dat de cijfer moeten worden vermenigvuldigd met bijvoorbeeld 100.

107

Tabel 34. Vergelijking strafbedreigingen
Nederlandse
strafbepaling
omschrijving

244 Sr

245 Sr

247 Sr

seksueel binnendringen
bij 12-minner

stafbedreiging

12 jaar
- in vereniging: plus 1/3
(248 lid 1)
- kind/minderjarige met
zorgrelatie: plus 1/3
(248 lid 2)
- misbruik van
kwetsbare positie
algemeen: plus 1/3 (248
lid 3)
- geweld: plus 1/3 (248
lid 5)
- zwaar lichamelijk
letsel/levensgevaar als
gevolg: 15 jaar (248 lid
7)
- dood als gevolg: 18
jaar (248 lid 8)
- recidive binnen 5 jaar:
plus 1/3 (43a)

seksueel binnendringen bij 16-minner Twee varianten:
- ontucht plegen met 16minner
- verleiden van 16-minner
tot het plegen of dulden van
ontucht met een derde
8 jaar
6 jaar
- in vereniging: plus 1/3 (248 lid 1)
- in vereniging: plus 1/3
- kind/minderjarige met zorgrelatie:
(248 lid 1)
plus 1/3 (248 lid 2)
- minderjarige met
- misbruik van kwetsbare positie
zorgrelatie algemeen: plus
algemeen: plus 1/3 (248 lid 3)
1/3 (248 lid 2)
- geweld: plus 1/3 (248 lid 5)
- met geweld tegen 18- zwaar lichamelijk
minner: plus 1/3 (248 lid 6)
letsel/levensgevaar als gevolg: 15
- zwaar lichamelijk
jaar (248 lid 7)
letsel/levensgevaar als
- dood als gevolg: 18 jaar (248 lid 8) gevolg: 15 jaar (248 lid 7)
- recidive binnen 5 jaar: plus 1/3
- dood als gevolg: 18 jaar
(43a)
(248 lid 8)
- recidive binnen 5 jaar:
plus 1/3 (43a)

248b Sr

249 lid 1 Sr

ontucht plegen met 16
of 17-jarige tegen
betaling

ontucht plegen met
minderjarige in zorgrelatie
of met pupil

4 jaar
- in vereniging: plus
1/3 (248 lid 1)
- kind/minderjarige met
zorgrelatie: plus 1/3
(248 lid 2)
- misbruik van
kwetsbare positie
algemeen: plus 1/3
(248 lid 3)
- geweld: plus 1/3 (248
lid 5)
- zwaar lichamelijk
letsel/levensgevaar als
gevolg: 15 jaar (248 lid
7)
- dood als gevolg: 18
jaar (248 lid 8)
- recidive binnen 5 jaar:
plus 1/3 (43a)

6 jaar
- in vereniging: plus 1/3
(248 lid 1)
- misbruik van kwetsbare
positie algemeen: plus 1/3
(248 lid 3)
- geweld: plus 1/3 (248 lid
5)
- zwaar lichamelijk
letsel/levensgevaar als
gevolg: 15 jaar (248 lid 7)
- dood als gevolg: 18 jaar
(248 lid 8)
- recidive binnen 5 jaar:
plus 1/3 (43a)

108

vervolg Tabel 34
Duits
equivalent
omschrijving

176 lid 1-2 jo. 176a lid 2
StGB
Seksuele handelingen
(laten) plegen door/met 14minner, mede bestaande uit
seksueel binnendringen

177 lid 1 jo. 6 | 182 lid 3 StGB

182 lid 1 en 3 StGB

182 lid 2 StGB

174 lid 2 StGB

Varianten:
- Tegen de wil seksuele
handelingen (laten) plegen (geen
leeftijdsgrens; kinderen vallen
hier ook onder https://openjur.de/u/2297396.ht
ml), mede bestaande uit seksueel
binnendringen (Vergewaltigung)
(177 lid 1 jo. 6)
- Seksuele handelingen (laten)
plegen met/door 16-minner (lid
3 (kan seksueel binnendringen
zijn) (182 lid 3)

Varianten:
- Seksuele handelingen
(laten) plegen met/door 18minner met benutting van
een 'hachelijke situatie' (lid
1)
- Seksuele handelingen
(laten) plegen met/door 16minner (lid 3)

Seksuele handelingen
(laten) plegen met/door
18-minner tegen
betaling

Varianten:
- Maximaal 5 jaar (geen
minimum) (lid 1)
- Maximaal 3 jaar (geen
minimum) (lid 3)

Maximaal 5 jaar

Varianten:
- Seksuele handelingen
(laten) plegen met/door 16minner die hem is
toevertrouwd voor
opvoeding, opleiding of
zorg
- Seksuele handelingen
(laten) plegen met/door 18minner met misbruik van
afhankelijkheid binnen
zorg- of arbeidsrelatie
- Seksuele handelingen
plegen met/door 18-minner
die zijn nakomeling is
- Seksuele handelingen
(laten) plegen met/door
persoon beneden 16/18 jaar
in instelling voor
opvoeding/scholing
3 mnd tot 5 jaar

strafbedreiging Minimaal 2 en maximaal 15 Varianten:
jaar
- Minimaal 3 en maximaal 15
jaar (177 lid 6)
Strafverhogende
- Maximaal 3 jaar (182 lid 3)
omstandigheden:
- zwaar lichamelijk letsel of
levensgevaar (minimaal 5
en maximaal 15 jaar)
- de dood als gevolg
(levenslang of tijdelijk
minimaal 10 en maximaal
15 jaar)

109

vervolg Tabel 34
Zwitsers
equivalent
omschrijving

187, 189 en 190 StGB

Varianten:
- Seksuele handelingen
plegen met een kind
beneden 16 jaar (187)
- Een persoon met geweld
dwingen om seksueel
binnendringen te dulden
(189
- Een vrouw met geweld
dwingen om seksueel
binnendringen te dulden
(190)
strafbedreiging Varianten:
- Maximaal 5 jaar (187)
- Maximaal 10 jaar (189 lid
1), bij ernstige gevallen
minimaal 3 jaar (189 lid 3)
- Minimaal 1 en maximaal
10 jaar (190 lid 1), bij
ernstige gevallen minimaal
3 jaar
- in vereniging: verhoging
met de helft (200)

187, 189 en 190 StGB

187, 189 en 190 StGB

196 StGB

188 StGB

Varianten:
- Seksuele handelingen plegen
met een kind beneden 16 jaar
(187)
- Een persoon met geweld
dwingen om seksueel
binnendringen te dulden (189
- Een vrouw met geweld
dwingen om seksueel
binnendringen te dulden (190)

Varianten:
- Seksuele handelingen
plegen met een kind
beneden 16 jaar (187)
- Een persoon met geweld
dwingen om seksuele
gedragingen te dulden (189)

Seksuele handelingen
plegen met een
minderjarige (= 18minner) tegen betaling

Seksuele handeling plegen
met kind beneden 16 jaar
in een
afhankelijkheidsrelatie
(opvoeding, zorg, arbeid)

Varianten:
- Maximaal 5 jaar (187)
- Maximaal 10 jaar (189 lid 1),
bij ernstige gevallen minimaal 3
jaar (189 lid 3)
- Minimaal 1 en maximaal 10
jaar (190), bij ernstige gevallen
minimaal 3 jaar
- in vereniging: verhoging met
de helft (200)

Varianten:
- Maximaal 5 jaar (187)
- Maximaal 10 jaar (189 lid
1), bij ernstige gevallen
minimaal 3 jaar (189 lid 3)
- in vereniging: verhoging
met de helft (200)

Varianten:
- Standaard: maximaal
3 jaar
- in vereniging:
verhoging met de helft
(200)

Varianten:
- Standaard: maximaal 3
jaar
- in vereniging: verhoging
met de helft (200)

110

vervolg Tabel 34
Iers equivalent

SOA 16

SOA 15, 17

SOA 15, 17

omschrijving

Seksuele gedraging met 15minner (15)

Varianten:
- Seksuele gedraging met 15minner (15)
- Seksuele gedraging met 17jarige (17)
- Seksuele gedraging met 17jarige door persoon met
autoriteit (17)

Varianten:
- Seksuele gedraging met
15-minner (15)
- Seksuele gedraging met
17-minner (17)

strafbedreiging Maximaal levenslang (15)

Varianten:
- Maximaal levenslang (15)
- Maximaal 7 jaar (17)
- Maximaal 15 jaar (17)

Varianten:
- Maximaal levenslang (15)
- Maximaal 7 jaar (17)

3 Criminal Law
(Human Trafficking)
Act 2008
Verleiden van 18minner tot seksuele
handelingen
(exploitatie)

Levenslang

111

SOA 17, 18

Varianten:
- Seksuele gedraging met
17-minner door persoon
met autoriteit (17)
- Seksuele gedraging met
18-minner door persoon
met autoriteit (18)
- Seksueel binnendringen
bij beschermde persoon
(21)
- Seksuele handelingen met
beschermde persoon (21)
- Seksueel binnendringen
bij relevante persoon door
persoon met autoriteit (22)
- Seksuele gedraging met
relevante persoon door
persoon met autoriteit (22)
Varianten:
- Maximaal 15 jaar (17)
- Maximaal 10 jaar (18)
- Maximaal 14 jaar (21)
- Maximaal 7 jaar (21)
- Maximaal 10 jaar (22)
- Maximaal 5 jaar (22)

vervolg Tabel 34
Schots
equivalent
omschrijving

18-20 SOA

18-20, 28-30 SOA

20, 30 SOA

42 SOA

Varianten:
- Seksueel binnendringen
bij 13-minner met penis
(18)
- Seksueel binnendringen
bij 13-jarige met ander
lichaamsdeel (19)
- Seksueel binnendringen
met voorwerp bij 13-jarige
(20)

Varianten:
- Seksueel binnendringen bij 13minner met penis (18)
- Seksueel binnendringen bij 16minner (28)
- Seksueel binnendringen bij 13minner met ander lichaamsdeel
(19)
- Seksueel binnendringen bij 16minner met ander lichaamsdeel
(29)
- Seksueel binnendringen met
voorwerp bij 13-jarige (20)
- Seksueel binnendringen met
voorwerp bij 16-minner (30)
Varianten:
- Maximaal levenslang (18)
- Maximaal 10 jaar (28)
- Maximaal levenslang (19)
- Maximaal 10 jaar (29)
- Maximaal levenslang (20)
- Maximaal 10 jaar (30)

Varianten:
- Onzedelijk betasten van
13-minner (20)
- Onzedelijk betasten van
16-minner (30)
-

Varianten:
- Seksuele handelingen
plegen met 18-minner met
misbruik van vertrouwen
(42)

Varianten:
- Levenslang (20)
- Maximaal 10 jaar (30)

Varianten:
- Maximaal 5 jaar (42)

strafbedreiging Varianten:
- Maximaal levenslang (18)
- Maximaal levenslang (19)
- Maximaal levenslang (20)

112

5.7.2 Analyse
Op grond van de bovenstaande tabel kan een rangorde worden gemaakt in strafbedreigingen.
Zwitserland kent de laagste strafbedreigingen. Voor het meest ernstige delict, seksueel
binnendringen bij een kind beneden 12 jaar (het Nederlandse artikel 244 Sr) kan, wanneer
geen strafverzwarende omstandigheden bestaan, maximaal 10 jaar vrijheidsstraf worden
opgelegd. Ierland en Schotland kennen de hoogste strafbedreigingen voor dit delict, namelijk
maximaal levenslange vrijheidsstraf. In Nederland en Duitsland kunnen hogere straffen
worden opgelegd dan in Zwitserland, maar lang niet zo hoog als Ierland en Schotland. In
Nederland is de standaard-strafbedreiging voor seksueel binnendringen bij een 12-minner 12
jaar, in Duitsland 15 jaar. Duitsland kent voor dit delict ook een minimumstraf van twee jaar
vrijheidsstraf.
In geval van ontuchtige gedragingen met een 16-minner waarbij geen sprake is van seksueel
binnendringen (het Nederlandse artikel 247 Sr) ontstaat min of meer hetzelfde beeld. In
Zwitserland kan in geval van dwang theorie maximaal 10 jaar vrijheidsstraf worden opgelegd
wegens Sexuelle Nötigung, maar dat delict wordt in geval van ‘eenvoudige’ ontucht met
kinderen niet ten laste gelegd. In plaats daarvan wordt doorgaans het delict Sexuelle
Handlungen mit Kindern (art. 187 Sr) ten laste gelegd. Daarop is maximaal 5 jaar
vrijheidsstraf gesteld. In Ierland en Schotland is deze gedraging, afhankelijk van de leeftijd
van het slachtoffer, bedreigd met levenslange vrijheidsstraf (Ierland: 16-minner | Schotland:
13-minner) of tijdelijke vrijheidsstraf van maximaal 7 jaar (Ierland: 16-jarige) resp. 10 jaar
(Schotland: 13-15-jarige). In Nederland is de strafbedreiging 6 jaar en onder strafverzwarende
omstandigheden 8 jaar vrijheidsstraf. Duitsland kent een strafbedreiging van maximaal 5 jaar.
Er kunnen dus aanzienlijke verschillen in de strafbedreiging worden vastgesteld. De betekenis
van verschillen in strafbedreiging moet echter worden gerelativeerd. Ten eerste impliceert het
feit dat een land hogere strafbedreigingen kent dan Nederland, niet automatisch dat in dat land
over het algemeen ook hogere straffen worden opgelegd dan in Nederland. Hetzelfde geldt
vice versa voor lagere strafbedreigingen. Strafbedreigingen moeten dus worden bezien in het
licht van de toepassing ervan in concrete zaken. In de volgende paragraaf zal de
straftoemeting in concrete zaken worden vergeleken. Ten tweede kan het verleidelijk zijn om
te denken dat de strafbedreiging van zedenzaken met minderjarige slachtoffers in Nederland
aan een heroverweging toe is wanneer in andere landen voor die delicten andere
strafbedreigingen bestaan. Het is namelijk goed denkbaar dat verschillen in strafbedreiging
niet alleen bestaan ten aanzien van dit type delicten, maar in het algemeen. Wanneer dat het
geval is, zou een aanpassing van de strafbedreiging voor zedendelicten met minderjarige
slachtoffers als gevolg kunnen hebben dat een wanverhouding zou ontstaan met andere in het
Wetboek van Strafrecht opgenomen delicten, die in andere landen dan immers ook andere
strafbedreigingen kennen.
Om een beeld te krijgen van de strafbedreigingen ter zake van andersoortige delicten, zijn de
strafbedreigingen in de vijf onderzochte landen van drie typen delicten in kaart gebracht.
Daarvan is één delict, eenvoudige diefstal, duidelijk minder ernstig dan zedendelicten met
minderjarige slachtoffers. De andere twee delicten, diefstal met geweld zonder
strafverzwarende omstandigheden (art. 312 lid 1 Sr) en wederrechtelijke vrijheidsberoving
zonder strafverzwarende omstandigheden (art. 282 lid 1 Sr), zijn qua ernst van de gedragingen
redelijk vergelijkbaar met zedendelicten. Voor deze delicten kennen de onderzochte landen de
volgende strafbedreigingen:

113

Tabel 35. Vergelijking strafbedreigingen andersoortige delicten
Eenvoudige diefstal
Nederland max. 4 jr
Duitsland
max. 5 jr
Zwitserland max. 5 jr
Ierland
max. 5 jr
Schotland max. 7 jr

Diefstal met geweld (Eenvoudige) wederrechtelijke
vrijheidsbeneming
max. 9 jr
max. 8 jr
6 mnd-10 jr
5-15 jr
6 mnd-10 jr
max. 5 jr
max. levenslang
max. levenslang
max. levenslang
max. levenslang

Ten aanzien van eenvoudige diefstal lopen de strafbedreigingen niet wezenlijk uiteen. Het valt
op dat in Ierland en Schotland voor de andere twee delicten levenslange vrijheidsstraf kan
worden opgelegd. In het bijzonder bij wederrechtelijke vrijheidsbeneming, is de verhouding
tussen de strafbedreigingen in de onderzochte landen grofweg hetzelfde als de verhouding bij
seksueel binnendringen bij een kind.
Van Zwitserland is bekend dat het in het algemeen een mild strafklimaat kent ten aanzien van
vrijheidsstraffen.130 Geldboetes kunnen daar daarentegen aanzienlijk hoger uitvallen dan in
bijvoorbeeld Nederland, omdat deze inkomensafhankelijk zijn. 131 In Ierland en Schotland zijn
– ten opzichte van Nederland – veel delicten bedreigd met levenslange vrijheidsstraf.
Levenslange vrijheidsstraffen worden ook daadwerkelijk regelmatig opgelegd. Bij
veroordeling voor bepaalde delicten, zoals moord, is de rechter in Ierland zelfs verplicht om
een levenslange vrijheidsstraf op te leggen. Volgens een bericht op internet waarvan de
onderzoekers de juistheid niet hebben kunnen controleren, zat in 2017 één op de negen
gedetineerden in Ierland een levenslange vrijheidsstraf uit. 132
Wat betreft strafbedreigingen lijkt het Duitse recht over het algemeen vrij vergelijkbaar te zijn
met het Nederlandse. Ook ten aanzien van strafbedreigingen voor seksueel misbruik van
kinderen lopen de strafbedreigingen niet wezenlijk uiteen.

5.8 Vergelijking straftoemeting
5.8.1

Opgelegde vrijheidsstraffen en geldboetes

In de landenrapporten hiervoor zijn tabellen met betrekking tot de straftoemeting per
onderzocht land opgenomen. Om de landen vergelijkbaar te maken, volgen hierna tabellen
waarbij de straftoemeting in de vier onderzochte buitenlanden en Nederland naast elkaar
wordt gepresenteerd, hetgeen vergelijking tot op zekere hoogte mogelijk maakt. In de tabellen
zijn alleen de hoofdstraffen vrijheidsstraf en geldboete opgenomen.
Voor een juiste interpretatie van de tabellen is een aantal kanttekeningen relevant:
• In de onderzochte landen zijn relatief weinig uitspraken gepubliceerd. Er kan sprake zijn
van een publicatie bias. Het is in het bijzonder denkbaar dat vooral de meer ernstige zaken
worden gepubliceerd, waarbij zwaardere straffen zijn opgelegd. In dat geval komt het
beeld dat uit de uitspraken naar voren komt (in onbekende mate) niet overeen met de
werkelijkheid van de strafoplegging.
130

https://www.swissinfo.ch/eng/society/criminal-sentencing_why-switzerland-is-lenient-withcriminals/44655910.
131
Art. 34 StGB CH.
132
https://www.rte.ie/brainstorm/2019/1020/1084579-prisoners-ireland-life-sentences/.

114

•

•

In Duitsland worden in geval van meerdaadse samenloop straffen per afzonderlijk feit
bepaald. In Zwitserland en Ierland gebeurt dit niet altijd, maar wel vaak. In Schotland
gebeurt het zelden en in Nederland gebeurt het nooit. Omdat in geval van zedendelicten
vrijwel altijd meer strafbare feiten ten laste gelegd zijn en bewezen verklaard worden, is
het niet mogelijk om voor Schotland en Nederland te bepalen welke straf passend wordt
geacht voor één afzonderlijk strafbaar feit. Dat is jammer, omdat strafbedreigingen, OMrichtlijnen en rechterlijke oriëntatiepunten voor de straftoemeting gebaseerd zijn op
afzonderlijke strafbare feiten. Er bestaan verschillen tussen landen ten aanzien van de
verhouding tussen strafoplegging voor één feit en strafoplegging voor meer feiten. In
Nederland lijkt dit verschil relatief klein te zijn. Dat geldt ook voor Ierland, omdat in Ierse
uitspraken dikwijls afzonderlijke straffen per feit worden bepaald, waarbij wordt bepaald
dat deze gelijktijdig (concurrent) ten uitvoer worden gelegd. In sommige andere landen is
het verschil beduidend groter. Dat is in het bijzonder het geval in Duitsland.
De bandbreedtes van de opgelegde straffen zijn soms zeer ruim. Dit kan worden verklaard
doordat de concrete feiten en omstandigheden per zaak bepalend zijn voor de
straftoemeting. Zo kan sprake zijn van strafverminderende omstandigheden, zoals poging,
instemming van het slachtoffer of een jeugdige dader. Ook strafverhogende
omstandigheden, zoals de gruwelijke wijze waarop de feiten zijn begaan, de gevolgen
ervan voor het slachtoffer (zoals zwangerschap), de lange periode waarin de feiten zijn
begaan en recidive, kunnen de hoogte van de straf mede bepalen.

Vanwege de relatief kleine aantallen onderzochte uitspraken en de grote verschillen tussen
landen in de wijze van straftoemeting en tenuitvoerlegging van straffen, moeten de
gepresenteerde cijfers met grote behoedzaamheid worden gelezen. Uit de tabellen kan slechts
een algemeen beeld van de straftoemeting worden afgeleid.

115

Tabel 36. Vergelijking straftoemeting artikel 244-I Sr-II
delict:
gedraging 1:

seksueel binnendringen bij 12-minner (art. 244 Sr)
oraal/vaginaal/anaal binnendringen met geslachtsdeel

Nederland
Duitsland
Zwitserland
Ierland
Schotland

Totaal opgelegde straf
N Range
105 3-144 mnd
7 42-158 mnd
4 36-57 mnd
12 60-216 mnd
17 45-216 mnd

Gemiddeld
43 mnd
90 mnd
41 mnd
152 mnd
112 mnd

Vw. deel
6 mnd
n.v.t.
10 mnd
16 mnd
33 mnd*

Gemiddeld netto
37 mnd
90 mnd
31 mnd
148 mnd
88 mnd

Straf per zedenfeit
N Range

Gemiddeld

16 24-105 mnd
4 28-48 mnd
15 24-216 mnd
3 45-108 mnd

47 mnd
39 mnd
149 mnd
83 mnd

Straf per zedenfeit
N Range

Gemiddeld

8 9-72 mnd
6 14-84 mnd

36 mnd
27 mnd

16 24-180 mnd
1 120 mnd

78 mnd
120 mnd

Tabel 37. Vergelijking straftoemeting artikel 244 Sr-II
delict:
gedraging 2:

Nederland
Duitsland
Zwitserland
Ierland
Schotland

seksueel binnendringen bij 12-minner (art. 244 Sr)
vaginaal/anaal binnendringen anders dan met geslachtsdeel
Totaal opgelegde straf
N Range
Gemiddeld
41 2-60 mnd
25 mnd
8 20-108 mnd
57 mnd
4 14-120 mnd of
44 mnd of
2 210-350 Tagessätze** 280 Tagessätze
12 30-180 mnd
93 mnd
1 120 mnd
120 mnd

Vw. deel
5 mnd
n.v.t.
14 mnd of
280 Tagessätze
14 mnd
n.v.t.

Gemiddeld netto
20 mnd
57 mnd
30 mnd of
280 Tagessätze
79 mnd
120 mnd

116

Tabel 38. Vergelijking straftoemeting artikel 245 Sr-I
delict:
gedraging 1:

Nederland
Duitsland
Zwitserland
Ierland
Schotland

seksueel binnendringen bij 12-15-jarige (art. 245 Sr)
oraal/vaginaal/anaal binnendringen met geslachtsdeel
Totaal opgelegde straf
N Range
Gemiddeld
243 0-120 mnd
19 mnd
11 14-120 mnd
81 mnd
6 9-78 mnd of
32 mnd of
3 160-300 Tagessätze** 243 Tagessätze
9 36-168
120 mnd
15 45-180 mnd
86 mnd

Vw. deel
6 mnd
n.v.t.
7 mnd of
190 Tagessätze
14 mnd
10 mnd*

Gemiddeld netto
13 mnd
81 mnd
25 mnd of
53 Tagessätze
106 mnd
76 mnd

Straf per zedenfeit
N Range

Gemiddeld

30 8-84 mnd
7 3-36 mnd of
4 90-300 Tagessätze
10 36-180 mnd
5 48-144 mnd

40 mnd
20 mnd of
213 Tagesätze
115 mnd
96 mnd

Tabel 39. Vergelijking straftoemeting artikel 245 Sr-II
delict:
gedraging 2:

Nederland
Duitsland
Zwitserland
Ierland
Schotland

seksueel binnendringen bij 12-15 jarige (art. 245 Sr)
vaginaal/anaal binnendringen anders dan met geslachtsdeel
Totaal opgelegde straf
N Range
41 3-60 mnd
5 11-72 mnd
4 28-47 mnd of
1 150 Tagessätze**
3 114-168 mnd
0

Gemiddeld
19 mnd
38 mnd
34 mnd of
150 Tagessätze
134 mnd

Straf per zedenfeit
Vw. deel
Gemiddelde netto N Range
6 mnd
13 mnd
7 mnd
31 mnd
3 27-48 mnd
17 mnd of
17 mnd of
4 6-45 mnd of
150 Tagessätze 0 Tagessätze
1 180 Tagessätze
4 mnd
130 mnd
6 24-168 mnd
0

117

Gemiddeld
37 mnd
29 mnd of
180 Tagessätze
96 mnd

Tabel 40. Vergelijking straftoemeting artikel 247 Sr-I
delict:
gedraging 1:

Nederland
Duitsland
Zwitserland
Ierland
Schotland

ontuchtige gedragingen met een kind beneden 16 jaar (art. 247 Sr)
aanraken naakt geslachtsdeel
Totaal opgelegde straf
N Range
Gemiddeld
78 0-60 mnd
22 mnd
6 22-72 mnd
48 mnd
6 10-96 mnd of
45 mnd of
2 270-360 Tagessätze** 315 Tagessätze
11 6-120 mnd
72 mnd
1 216 mnd
216 mnd

Vw. deel
8 mnd
4 mnd
7 mnd of
315 Tagessätze
8 mnd
176 mnd*

Gemiddeld netto
14 mnd
44 mnd
38 mnd of
0 Tagessätze
64 mnd
40 mnd

Straf per zedenfeit
N Range

Gemiddeld

18 4-33 mnd
9 6-60 mnd of
5 90-330 Tagessätze
18 12-180 mnd
2 12-96 mnd

14 mnd
23 mnd of
213 Tagessätze
51 mnd
54 mnd

Straf per zedenfeit
N Range

Gemiddeld

Tabel 41. Vergelijking straftoemeting artikel 247 Sr-II
delict:
gedraging 2:

Nederland
Duitsland
Zwitserland
Ierland
Schotland

ontuchtige gedragingen met een kind beneden 16 jaar (art. 247 Sr)
aanraken overig
Totaal opgelegde straf
N Range
37 0-14 mnd
0
1 10 mnd of
1 150 Tagessätze**
0
0

Gemiddeld
4 mnd

Vw. deel
3 mnd

Gemiddeld netto
1 mnd

10 mnd of
150 Tagessätze

10 mnd of
0 mnd of
150 Tagessätze 0 Tagessätze

4 9-18 mnd
6 6-24 mnd
5 60-180 Tagessätze
1 18 mnd
0

118

13 mnd
14 mnd
122 Tagessätze
18 mnd

Tabel 42. Vergelijking straftoemeting artikel 247 Sr-III
delict:
gedraging 3:

ontuchtige gedragingen met een kind beneden 16 jaar (art. 247 Sr)
digitale vormen van seksueel misbruik

Nederland
Duitsland
Zwitserland
Ierland
Schotland

Totaal opgelegde straf
N Range
7 0-48 mnd
2 22-48 mnd
2 12-39 mnd
0
2 15-72 mnd

Gemiddeld
22 mnd
35 mnd
26 mnd

Vw. deel
8 mnd
11 mnd
6 mnd

Gemiddeld netto
14 mnd
24 mnd
20 mnd

44 mnd

18 mnd

26 mnd

Straf per zedenfeit
N Range
8 6-15 mnd
3 9-12 mnd
0
1 15 mnd

Gemiddeld
10 mnd
10 mnd
15 mnd

Tabel 43. Vergelijking straftoemeting artikel 249 lid 1 Sr-I
delict:
gedraging 1:

Nederland
Duitsland
Zwitserland
Ierland
Schotland

ontuchtige gedragingen met misbruik van vertrouwen/positie (art. 249 lid 1 Sr)
aanraken naakt geslachtsdeel
Totaal opgelegde straf
N Range
Gemiddeld
28 1-48 mnd
14 mnd
3 12-24 mnd
16 mnd
4 26-35 mnd of
31 mnd of
2 130-300 Tagessätze** 215 Tagessätze
11 12-132 mnd
62 mnd
1 24 mnd
24 mnd

Vw. deel
5 mnd
16 mnd
16 mnd of
215 Tagessätze
10 mnd
n.v.t.

Gemiddeld netto
9 mnd
0 mnd
15 mnd of
0 Tagessätze
52 mnd
24 mnd

Straf per zedenfeit
N Range
22 6-30 mnd
6 8-36 mnd of
1 100 Tagessätze
16 12-120 mnd
0

119

Gemiddeld
16 mnd
21 mnd of
100 Tagessätze
48 mnd

Tabel 44. Vergelijking straftoemeting artikel 249 Sr-II
delict:
gedraging 2:

Nederland
Duitsland
Zwitserland
Ierland
Schotland

ontuchtige gedragingen met misbruik van vertrouwen/positie (art. 249 lid 1 Sr)
aanraken overig
Totaal opgelegde straf
N Range
5 0-3 mnd
1 9 mnd of
1 120 Tagessätze
1 180 Tagessätze
2 12-60 mnd
0

Gemiddeld
2 mnd
9 mnd of
120 Tagesätze
180 Tagessätze
36 mnd

Vw. deel
2 mnd
9 mnd
n.v.t.
180 Tagessätze
12 mnd

Gemiddeld netto
0 mnd
0 mnd of
120 Tagessätze
0 Tagessätze
24 mnd

Straf per zedenfeit
N Range
6 3-24 mnd of
1 120 Tagessätze
1 100 Tagessätze
6 12-60 mnd
0

Gemiddeld
12 mnd of
120 Tagessätze
100 Tagessätze
30 mnd

Ten aanzien van betaalde seks met een 16- of 17-jarige (art. 248b Sr) zijn alleen gegevens van Nederland bekend. Gevallen van seks met een 16-17-jarige
tegen betaling zijn in de buitenlandse uitspraken niet gevonden.
*

**
***

Schotland kent de figuur van de voorwaardelijke veroordeling niet. Wel kent het de figuur van extended sentences, waarbij de veroordeelde na een
punishing part te hebben uitgezeten, een aanvraag kan doen om het resterende deel van de straf (extension part) in de samenleving te ondergaan. De
veroordeelde wordt dan in vrijheid gesteld, maar moet zich wel aan bepaalde voorwaarden houden. De cijfers die in deze tabel zijn opgenomen,
hebben betrekking op het deel van de straf dat mogelijk niet ten uitvoer wordt gelegd. Omdat invrijheidstelling niet automatisch plaatsvindt, maar een
beoordeling per gedetineerde vergt, zijn de werkelijk niet ten uitvoer gelegde delen kleiner dan in de tabel is aangegeven. In de tabel is het maximaal
niet ten uitvoer gelegde deel van de vrijheidsstraf opgenomen. Daarbij zijn de regelingen met betrekking tot de ‘normale’ vervroegde invrijheidstelling
buiten beschouwing gelaten.
Tagesätze zijn eenheden waarop bij een zogenoemd dagboetestelsel geldboetebedragen worden gebaseerd. Het aantal Tagessätze wordt
vermenigvuldigd met een tarief dat afhankelijk is van de draagkracht van de veroordeelde.
Wanneer levenslange vrijheidsstraf is opgelegd, is die in deze tabel op 18 jaar gesteld.

120

5.8.2

Overige opgelegde sancties

In alle onderzochte landen worden ook andere sancties dan vrijheidsstraffen en geldboetes
opgelegd. In geval van ernstige zedendelicten die zijn begaan onder invloed van een
psychische stoornis, terwijl de veroordeelde een gevaar voor de samenleving oplevert, wordt
soms een equivalent van de Nederlandse terbeschikkingstelling opgelegd. In geval van
delicten die relatief weinig ernstig zijn, wordt in Nederland een enkele keer een taakstraf
opgelegd en in sommige andere landen een equivalent daarvan. Ook sancties waarbij de
veroordeelde zich aan bepaalde voorwaarden moet houden, worden incidenteel opgelegd.
5.8.3

Analyse

In § 5.7 is geconstateerd dat de strafbedreigingen nogal uiteenlopen tussen de onderzochte
landen. In het bijzonder bleek dat de maximumstraffen die in Ierland en Schotland kunnen
worden opgelegd, fors zijn, aangezien de ernstigste zedenmisdrijven daar met levenslange
vrijheidsstraf zijn bedreigd. Strafbedreigingen geven alleen aan binnen welke bandbreedtes
een rechter straffen mag bepalen. Om een beeld van een strafklimaat met betrekking tot
bepaalde delicten te krijgen, moeten de daadwerkelijk opgelegde straffen worden
geanalyseerd.
Uitgangspunten voor de vergelijking
In de tabellen die hiervoor zijn naast elkaar de totale opgelegde straffen en de straffen voor de
afzonderlijk bewezen verklaarde feiten opgenomen. Voor de vergelijking met Nederland zijn
vooral de totale opgelegde straffen relevant. In alle onderzochte landen worden vrijwel steeds
meer strafbare feiten naast elkaar bewezen verklaard en zou naar Nederlands recht meestal
sprake van zijn meerdaadse samenloop. In Nederland worden in dat geval geen afzonderlijke
straffen per bewezen verklaard feit bepaald maar wordt één totaalstraf bepaald, die niet tot
stand komt door deze te bereken aan de hand van de passend geachte straffen voor de
afzonderlijke feiten. De regeling van de meerdaadse samenloop (art. 57 Sr) heeft strikt
genomen overigens alleen betrekking op de maximale straf die een rechter mag opleggen. Er
kan worden verwacht dat in geval van bewezenverklaring van meer strafbare feiten een
hogere straf zal worden opgelegd dan in geval voor slechts één feit wordt veroordeeld.
Daarnaar is in het kader van dit onderzoek geen onderzoek gedaan. Door de Nationaal
Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen is geconstateerd dat het al dan
niet bestaan van meerdaadse samenloop niet van (wezenlijke) invloed is op de door de officier
van justitie gevorderde en door de rechtbank bepaalde strafduur (Nationaal Rapporteur
Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen 2016:52-55). Omdat de data waarop deze
conclusie is gebaseerd niet in het desbetreffende rapport zijn opgenomen, kunnen wij deze
conclusie niet zonder meer overnemen. Om deze conclusie te kunnen trekken zou een
vergelijking moeten kunnen worden gemaakt tussen substantiële aantallen zaken met en
zonder meerdaadse samenloop. Uit ons eigen onderzoek is gebleken dat het zeer weinig
voorkomt dat geen sprake is van meerdaadse samenloop, omdat verdachten doorgaans worden
vervolgd wegens meerdere strafbare feiten. Wanneer de conclusie van de Nationaal
Rapporteur terecht is getrokken, zouden de in Nederland opgelegde straffen het beste kunnen
worden vergeleken met de in andere landen bepaalde straffen voor afzonderlijke bewezen
verklaarde feiten. Om die reden zijn de straffen voor de afzonderlijk bepaalde strafbare feiten
in de tabellen hiervoor opgenomen. Daarbij zij opgemerkt dat de invloed van meerdaadse
samenloop op de staftoemeting per land verschillend is. In Duitsland bestaat, wanneer veel
strafbare feiten ten laste zijn gelegd, een groot verschil tussen de straffen die per feit passend
121

worden geacht en de totale straf. Dat kan meer dan een factor twee verschil maken. In Ierland
komt de totale straf dikwijls gelijk aan de straf die voor het zwaarste delict is bepaald, omdat
vaak wordt bepaald dat de per feit opgelegde straffen gelijktijdig ten uitvoer moeten worden
gelegd. Het is dus lastig om te bepalen of in Nederland opgelegde straffen beter kunnen
worden vergeleken met in andere bepaalde straffen per feit of opgelegde totaalstraffen. Omdat
feitelijk de straffen in Nederland worden opgelegd voor meerdere strafbare feiten, is de keuze
gemaakt om de vergelijking te baseren op de totaalstraffen. Daarbij wordt uitgegaan van de
netto straffen. Daarmee wordt bedoeld dat de voorwaardelijk niet ten uitvoer te leggen delen
van de totaalstraf zijn afgetrokken.
Dit is gedaan om de vergelijking zoveel mogelijk te baseren op de feitelijk ten uitvoer te
leggen straffen. Omdat die vergelijking zo zuiver mogelijk te kunnen maken, bestond
aanvankelijk het voornemen om per uitspraak te bepalen na hoeveel tijd de gedetineerde
vervroegd in vrijheid zou worden gesteld. Dit is echter niet mogelijk gebleken, omdat niet alle
onderzochte landen automatische vervroegde invrijheidstelling kennen. 133 In Ierland en
Schotland is de invrijheidstelling bij langere vrijheidsstraffen, die bij zedendelicten dikwijls
worden opgelegd, afhankelijk van beslissingen van het Parole Board. In Zwitserland bestaat
een mogelijkheid om eerder dan de standaardperiode in aanmerking te komen voor
vervroegde invrijheidstelling. Grosso modo kan worden gesteld dat gedetineerden in alle
onderzochte landen in de regel (voorwaardelijk) vervroegd in vrijheid worden gesteld nadat
zij ongeveer de helft tot twee derde van de vrijheidsstraf hebben uitgezeten.
Vergelijking
Hoewel in Ierland en Schotland de maximale strafbedreiging voor seksueel binnendringen bij
een 12- of 16-jarige levenslange vrijheidsstraf is, blijkt levenslange vrijheidsstraf niet vaak te
worden opgelegd. Voor zover deze wordt opgelegd, moet in Schotland een sentencing part
worden bepaald, dat vaak relatief beperkt is en soms lager is dan opgelegde tijdelijke
vrijheidsstraffen. Hoewel Duitsland aanzienlijk lagere strafbedreigingen kent, die vrij
vergelijkbaar zijn met de strafbedreigingen in Nederland, komt de netto opgelegde straf in
Duitsland in de tabellen op ongeveer dezelfde duur uit als in Schotland. Ten opzichte van
Nederland wordt in Duitsland en Schotland aanzienlijk zwaarder gestraft. In Duitsland wordt
voor vaginaal binnendringen met een geslachtsdeel bij een 12-minner (art. 244 Sr) een
gemiddelde netto totaalstraf opgelegd die 2 keer zo hoog is als in Nederland. Bij dezelfde
gedraging bij 16-minners (art. 245 Sr) is dat verschil nog groter. Daarvoor zijn in de
onderzochte uitspraken in Duitsland gemiddelde netto straffen opgelegd die 6 keer zo hoog
zijn als in Nederland. Het is uitermate belangrijk om te beseffen dat deze cijfermatige
vergelijking slechts een algemeen beeld kan opleveren. Er kan niet worden geconcludeerd dat
in Duitsland in het algemeen 6 keer zo hoog wordt gestraft bij seksueel binnendringen bij 16minners, omdat de aantallen uitspraken waarop deze bevindingen zijn gebaseerd, daarvoor te
klein zijn. Dát in Duitsland zwaarder wordt gestraft dan in Nederland, wordt wel bevestigd
door de gemiddelde straffen die bij de genoemde delicten voor afzonderlijke feiten zijn
bepaald. Het aantal straftoemetingsbeslissingen waarop deze gemiddelden zijn gebaseerd, is
groter (resp. N=16 en N=30). Ook het gemiddelde van de straffen die voor de genoemde
delicten per afzonderlijk feit zijn bepaald, is substantieel hoger dan de straffen die in
Nederland als totaalstraf worden opgelegd.

133

In landen die wel als regel automatische vervroegde invrijheidstelling kennen, bestaat overigens ook steeds de
mogelijkheid om vervroegde invrijheidstelling achterwege te laten vanwege bijzondere omstandigheden.

122

Ierland kent van de onderzochte landen duidelijk de hoogste netto straffen. Ten aanzien van
de Ierse equivalenten van art. 244 en 245 Sr zijn in de geselecteerde uitspraken gemiddelde
netto totaalstraffen opgelegd die 4 resp. 8 keer hoger zijn dan die in Nederland.
Nederland en Zwitserland kennen de meest milde bestraffing. Deze landen kennen ten
aanzien van vrijheidsstraffen overall een min of meer gelijke bestraffing voor de onderzochte
delicten. Uit de cijfers komen wel verschillen naar voren met betrekking tot de afzonderlijke
delicten. Bij sommige typen gedragingen zijn de straffen in Nederland hoger, bij andere zijn
de straffen in Zwitserland hoger. Die verschillen zouden mogelijk minder groot zijn wanneer
meer Zwitserse uitspraken hadden kunnen worden onderzocht. Het aantal uitspraken per type
gedraging is namelijk vrij klein. In Zwitserland worden verder, anders dan in Nederland,
dikwijls geldboetes opgelegd voor (minder ernstige) zedendelicten, die bovendien niet zelden
geheel voorwaardelijk zijn.

123

6. Betaalde seks met minderjarigen
6.1 Inleiding
In dit deel van het onderzoek zullen alle zaken van betaalde seks met minderjarigen (art. 248b
Sr) die werden afgedaan tussen 1 januari 2015 en 31 december 2019 nader worden
bestudeerd. Naast de uitgebreide inventarisatie van het misbruik, de dader, het slachtoffer en
de omstandigheden zoals die voor de overige zaken ook werd gedaan, zal specifiek worden
bekeken wat de kenmerken en gedragspatronen zijn van de daders in deze zaken.

6.2 Methoden
Selectie strafdossiers
Om inzicht te verkrijgen in de kenmerken en gedragspatronen van daders van betaald
seksueel misbruik met een 16- of 17-jarige, zijn alle zaken geselecteerd waarin de mannelijke
volwassen verdachte werd veroordeeld voor artikel 248b Sr. In 98 van de 713 (14 procent)
besproken zaken in Hoofdstuk 4 werd de verdachte veroordeeld voor het hebben van betaalde
seks met een 16- of 17-jarige (art. 248b Sr). Tabel 45 toont het aantal zaken waarin tussen
2015 en 2019 bij de verschillende parketten een volwassen mannelijke verdachte werd
veroordeeld voor artikel 248b Sr. Een aantal zaken viel buiten de selectie, bijvoorbeeld omdat
het Hof vrijsprak, de dader een vrouw was of de dader minderjarig. Van de 86 zaken die
binnen de selectie vallen, zijn bij de betreffende parketten de strafdossiers opgevraagd. Voor
inzage van de strafdossiers is toestemming verleend door het College van procureursgeneraal. Door de coronamaatregelen die golden ten tijde van de dataverzameling, was het
niet mogelijk alle parketten te bezoeken. Dit geldt bijvoorbeeld voor de Rechtbank MiddenNederland en de Rechtbank Noord-Nederland. De laatste kolom van Tabel 45 toont per parket
het aantal strafdossiers dat kon worden ingezien; dat zijn er 60 in totaal. Er is geen reden om
aan te nemen dat deze selectie tot een probleem leidt als het gaat om representativiteit.

124

Tabel 45. Aantal 248b-zaken en beschikbare strafdossiers
Arrondissement

Rechtbank Oost-Brabant
Rechtbank Zeeland-West-Brabant
Rechtbank Limburg
Rechtbank Den Haag
Rechtbank Rotterdam
Rechtbank Noord-Holland
Rechtbank Midden-Nederland
Rechtbank Noord-Nederland
Overige rechtbanken**
Totaal

Aantal zaken
248b
N
10
14
28
23
1
10
3
9

Aantal zaken binnen
selectie*
N
9
14
24
18
1
9
3
9

Aantal strafdossiers
beschikbaar
N
9
24
18
9

98

86

60

* Zaken vielen bijvoorbeeld buiten de selectie als de dader een vrouw was, er geen veroordeling was, de dader
minderjarig was, etc.
** In verband met de kleine aantallen zaken bij de rechtbanken Gelderland, Oost-Nederland en Amsterdam, zijn
deze in bovenstaande tabel samengenomen. Alle 9 veroordelingen die in totaal bij deze rechtbanken werden
uitgesproken, vallen binnen de selectie van het onderzoek en van deze 9 zaken is het strafdossier ingezien.

In de strafdossiers werd informatie verzameld uit onder andere processen-verbaal van verhoor
en van de openbare terechtzitting (waarin onder meer slachtoffer- en getuigenverklaringen
zijn opgenomen), reclasseringsrapporten en pro Justitia-rapportages. Over elke dader is
hiermee systematisch kwalitatieve informatie verzameld over het misbruik, de contactlegging
tussen dader en slachtoffer, de betaling, duur en locatie, de aanleiding van de opsporing en de
persoon van de dader (Bijlage 2). Zeven van de 60 dossiers zijn door twee beoordelaars
bestudeerd en gescoord, waarna de aantekeningen met elkaar zijn vergeleken. Hieruit bleek
een zeer grote mate van overeenstemming tussen de twee beoordelaars.
Voor alle zaken die binnen de selectie vallen (n = 86) is tevens het scoringsinstrument met
uitgebreide kenmerken van het misbruik, dader, slachtoffer, eis en straf (Bijlage 1) gevuld.
Voor bijna alle zaken die eerder niet konden worden gescoord omdat het vonnis niet online
beschikbaar was, is de informatie nu alsnog verzameld. In de meeste gevallen was dit
mogelijk op basis van het vonnis dat kon worden ingezien op een beschikbaar gestelde laptop
van de Raad voor de Rechtspraak, in een aantal gevallen is dit gedaan op basis van (het
vonnis in) het strafdossier. Voor acht zaken was het niet mogelijk de vonnis-informatie te
scoren; deze vonnissen waren niet online beschikbaar, niet in te zien op de laptop van de Raad
en bij de parketten waar de strafdossiers van deze zaken liggen, konden we niet terecht.
Dit betekent dat voor 78 zaken van betaald seksueel misbruik uitgebreide informatie uit het
vonnis en voor 60 zaken tevens informatie uit het strafdossier is verzameld.

6.3 Resultaten
Zaken
De in totaal 60 bestudeerde dossiers leveren informatie op over evenveel daders die betaalde
seks hadden met een 16- of 17-jarige. Dit betekent niet automatisch dat evenveel slachtoffers
betrokken zijn bij deze 60 zaken; de zaken zijn onder te verdelen in clusters waarbij het
slachtoffer hetzelfde is; meerdere daders zijn veroordeeld voor betaald seksueel misbruik met
125

hetzelfde slachtoffer. Figuur 12 toont een schematische weergave van de slachtoffers die bij
de zaken betrokken zijn, waarbij elke cirkel staat voor een zaak en dus voor een enkele dader
en het cijfer in de cirkel naar het slachtoffer verwijst; gelijke cijfers staan voor hetzelfde
slachtoffer. Zo laat de figuur zien dat de zaken van 24 betalende klanten die werden
veroordeeld in de Valkenburgse zedenzaak zijn bestudeerd, waarbij hetzelfde 16-jarige meisje
onder dwang van een pooierboy in een hotelkamer klanten ontving. Vier mannen werden
veroordeeld voor betaalde seks met slachtoffer 4. Slachtoffer 19 en 20 waren beide eveneens
slachtoffer in vier strafzaken. Drie mannen werden veroordeeld voor betaalde seks met
slachtoffer 11, twee mannen voor betaalde seks met slachtoffer 22 en twee mannen voor
betaalde seks met slachtoffer 27. Uitzonderlijke zaken binnen de selectie zijn een zaak waarin
een man werd veroordeeld voor betaald seksueel misbruik met drie slachtoffer (8, 9 en 10) en
een zaak waarin een man werd veroordeeld voor betaald seksueel misbruik met vier
slachtoffers (23, 24, 25, 26). In beide zaken gaat het om misbruik dat langere tijd voortduurde
en waarbij de slachtoffers gedurende een deel van de tijd jonger dan 16 jaar waren en tijdens
het misbruik 16 of 17 jaar werden. In de overige 15 zaken werd een man veroordeeld voor
betaald seksueel misbruik met een slachtoffer dat niet ook bij een van de andere zaken
betrokken was. In totaal waren dus 29 slachtoffers betrokken bij de 60 zaken. Het is van
belang om in het vervolg van dit hoofdstuk in gedachten te houden dat een deel van de zaken
betrekking heeft op dezelfde slachtoffers, en dat om die reden informatie over bijvoorbeeld
het opsporingsonderzoek, de contactlegging tussen dader en slachtoffer en de locatie van het
misbruik kan zijn beïnvloed.

Figuur 12. Schematische weergave van de zaken en de verhouding van daders en slachtoffers
In 47 zaken werd de dader veroordeeld voor het binnendringen bij het slachtoffer (80
procent); in minimaal 10 van deze zaken (17 procent van het totaal) gebeurde dit zonder het
gebruiken van een condoom. In 11 zaken werd de dader veroordeeld voor het laten aanraken
van zijn naakte geslachtsdelen (meestal aftrekken) en/of het aanraken van de naakte
geslachtsdelen van het slachtoffer (18 procent). Eén dader werd veroordeeld voor het laten
poepen door het slachtoffer in zijn mond, terwijl hij aan haar anus zoog (2 procent). In één
zaak is onvoldoende duidelijk geworden wat de aard van het misbruik was.
In 25 zaken vond het misbruik plaats in een hotel (42 procent), waarbij rekening moet worden
gehouden met het feit dat deze zaken bijna allemaal betrekking hebben op de Valkenburgse
zedenzaak. Twaalf keer vond het misbruik thuis bij de dader (20 procent), drie keer bij het
slachtoffer thuis (5 procent), zes keer in de auto van de dader (10 procent), drie keer in een
126

kelderbox (5 procent), twee keer in de buitenlucht op een openbare plaats (3 procent), een
keer in een parenclub (2 procent) en een keer in het bedrijfspand van de dader (2 procent). In
drie zaken, waarin het misbruik meerdere malen plaatsvond, werden verschillende locaties
gebruikt (5 procent) en in vier zaken is de locatie van het misbruik niet uit het dossier op te
maken (7 procent).
Voor 59 van de 60 zaken kon uit het dossier worden opgemaakt hoe vaak de dader met het
slachtoffer betaalde seks heeft gehad (Tabel 46). In de meeste van deze zaken was dat
eenmalig (41 zaken, 68 procent). Tien mannen hadden twee keer betaalde seks (17 procent),
meestal met hetzelfde slachtoffer; in 2 zaken had een man drie keer betaalde seks met het
slachtoffer (3 procent). In een enkele zaak had de dader 25 keer betaalde seks met het
slachtoffer. Viermaal was enkel uit het dossier op te maken dat meerdere seksafspraken
hadden plaatsgevonden, maar bleef onduidelijk hoe vaak seksafspraken hadden
plaatsgevonden (7 procent). Uit één dossier was niet op te maken hoe vaak de betaalde seks
had plaatsgevonden (2 procent).
Tabel 46. Aantal malen betaalde seks in een zaak
Eenmalig
2 keer
3 keer
6 keer
25 keer
Enkel bekend dat dit meerdere keren gebeurde
Niet uit dossier op te maken

N
41
10
2
1
1
4
1

%
68%
17%
3%
2%
2%
7%
2%

Veruit de meeste betalende klanten kwamen met het slachtoffer in contact via een sekswebsite
of mobiele applicatie (n = 52, 87 procent). In de meeste zaken ging dit via de website kinky.nl
(n = 21), sexjobs.nl (n = 16) of een van beide websites (n = 2). In een klein deel van de zaken
is het slachtoffer van het mannelijk geslacht, in die gevallen kwamen dader en slachtoffer in
contact via bullchat (n = 2) of grindr (n = 1). In de meeste zaken werd een advertentie
geplaatst door het slachtoffer of een pooier/loverboy en was de dader degene die op de
advertentie reageerde. In een klein aantal zaken plaatste de dader een advertentie om te
zoeken naar iemand om seks mee te hebben. In een tweetal zaken kwamen dader en
slachtoffer buiten internet om maar in de publieke ruimte met elkaar in contact. Voor zes
zaken is onbekend gebleven hoe dader en slachtoffer met elkaar in contact kwamen.
Voor 49 zaken is uit het dossier bekend geworden dat geld voor de handelingen is betaald.
Voor 41 zaken is ook bekend om welk bedrag het ging. Klanten betaalden per ontmoeting
tussen de 50 en 175 euro. Het gemiddelde bedrag is 93 euro.134 In sommige gevallen werd dit
direct aan het slachtoffer betaald, in andere gevallen werd het geld aan een pooier of loverboy
betaald. Voor langere afspraken, verdergaande seksuele handelingen en handelingen zonder
condoom werd over het algemeen meer betaald.

134

In zaken waarin een range wordt genoemd of de dader en het slachtoffer een ander bedrag noemen, is het
gemiddelde genomen.

127

Start van het opsporingsonderzoek
Voor 49 zaken is bekend wat de aanleiding voor het opsporingsonderzoek is geweest. In 32
zaken (waaronder de 24 zaken die betrekking hadden op hetzelfde meisje in de Valkenburgse
zedenzaak) was de aanleiding aangifte door een familielid of schoolmentor van vermissing,
seksueel misbruik of seksuele uitbuiting. Vier van de zaken kwamen aan het licht toen een
minderjarig vrouwelijk slachtoffer haar schoolmentor in vertrouwen nam over het contact dat
zij had met een loverboy. Ze moest onder dwang in de prostitutie werken en het geld dat ze
daarmee verdiende afstaan aan de jongen. In een andere zaak nam een vader contact op met
de politie nadat hij het vermoeden kreeg dat zijn drugsverslaafde minderjarige zoon met
mannen afsprak om geld te verdienen door seksueel contact met hen te hebben.
In 11 zaken was de aanleiding een prostitutiecontrole door de politie of trof de politie een
vermoedelijk minderjarige prostituee op straat of met een klant in een auto aan. In deze zaken
leidde de vondst van de politie vaak tot een zaak tegen meerdere verdachten die betaalde seks
met hetzelfde slachtoffer hadden. Zo werd bijvoorbeeld de telefoon van een van de
slachtoffers in onderzoek genomen, waarna de politie bij meerdere van haar klanten uitkwam.
Een ander voorbeeld van de wijze waarop de politie bij twee betalende klanten van een
minderjarig slachtoffer terechtkwam, was door zelf een advertentie te plaatsen op een website
waarin een man meldde op zoek te zijn naar 18+ meisjes die geld wilden verdienen door een
seksdate te hebben. Een minderjarig meisje dat op deze advertentie reageerde leidde de politie
naar twee van haar klanten.
In een kleiner aantal zaken (n = 3) startte het opsporingsonderzoek met een (niet-) anonieme
melding bij de politie of Meld Misdaad Anoniem. Ten slotte deed in 3 zaken het slachtoffer
zelf aangifte. Zo belde een minderjarig meisje 112 nadat de man met wie ze seks had gehad
haar tegen haar wil had gepenetreerd en zonder te betalen was weggerend.
Daders
De meerderheid van de daders (83 procent) is in Nederland geboren. De overige
geboortelanden zijn China, Curaçao, Irak, Marokko en Turkije. De gemiddelde leeftijd van de
daders ten tijde van het delict was 37 jaar (sd = 9,8 jaar), waarbij de jongste dader 21 jaar was
en de oudste 56 jaar. Ruim de helft van de daders (57 procent) had ten tijde van het delict een
relatie. De andere daders hadden of geen relatie of hun relationele status is onbekend. In bijna
een kwart (23 procent) van de gevallen was de partner van de dader op de hoogte van de
strafzaak. Wanneer partners hiervan niet op de hoogte waren, was dit meestal omdat men het
voortbestaan van de relatie niet in gevaar wilde brengen of men niet wilde dat de familie en
kinderen op de hoogte zouden worden gebracht: bijna de helft (47 procent) van de daders had
kinderen ten tijde van het delict.
Van 53 daders was informatie bekend over hun dagbesteding en bijna allen (n = 50, 94
procent) hadden een baan of volgden een opleiding. Ruim een derde van de daders had een
eigen bedrijf of was werkzaam als ZZP-er. Dit is opvallend omdat het veel meer is dan binnen
de algemene Nederlandse populatie; van alle werkenden in Nederland was in 2020 slechts 13
procent werkzaam als ZZP-er.135 Bij vrijwel geen enkele dader was sprake van
middelengebruik. Van alle daders had bijna de helft (47 procent) wel eens eerder een
135

https://www.cbs.nl/nl-nl/dossier/dossier-zzp/hoofdcategorieen/ontwikkelingenzzp#:~:text=Steeds%20meer%20werkenden%20zijn%20zzp,was%20dat%20nog%208%20procent.

128

prostituee bezocht. Als reden voor het prostitutiebezoek werd onder meer gegeven dat het een
manier van ontspannen was, dat er seksuele problemen in de relatie waren en de dader op
deze manier aan zijn gerief wilde komen of dat het iets was wat je een keer in je leven moet
hebben gedaan. Ook vertelden sommige daders tijdens verhoren of ter zitting dat ze het lastig
vonden om aan een relatie te beginnen of contact te krijgen met partners en dat ze op deze
manier toch aan hun behoeftes kwamen. Enkele mannen vertelden dat ze op zoek waren naar
hun seksuele geaardheid en via het internet (bijvoorbeeld grindr) op zoek waren gegaan naar
seksuele contacten met mannen.
Tijdens hun verhoor vertelden verdachten veelal dat zij niet op zoek waren naar een
minderjarige prostituee. De websites die zij bezochten, zouden claimen enkel advertenties van
meerderjarige prostituees te plaatsen. Om die reden zouden ze ook niet naar de leeftijd van het
slachtoffer hebben gevraagd. Veel verdachten vertelden tijdens hun verhoor of bij de rechter
dat het slachtoffer er ouder dan 18 jaar oud uit zag en zij er daarom vanuit gingen dat ze
volwassen was. Een enkele dader zegt dat hij het slachtoffer om haar ID-kaart heeft gevraagd
maar dat zij die niet wilde tonen omdat ze anoniem haar werk wilde doen. Slechts één dader
zei expliciet op zoek te zijn geweest naar minderjarige meisjes omdat dat zijn seksuele
voorkeur heeft. De man legde contact via Facebook met meisjes en als zij hun mobiele
nummer hadden gegeven, maakte hij seksafspraken met hen via sms of whats-app.
Van 63 procent van de daders (n = 38) werd in het strafdossier iets genoemd over het
recidiverisico. De overige daders wilden niet meewerken aan het onderzoek (bijvoorbeeld
omdat zij het ten laste gelegde ontkenden) of van hen ontbreekt het Reclasseringsadvies in het
dossier. Het risico op recidive werd meestal gemeten door de Reclassering met behulp van het
instrument Quickscan. Bij 2 daders werden instrumenten gebruikt specifiek voor
zedendelinquenten, de Static-99 en de Stable-2007. Vermoedelijk zijn deze instrumenten
gebruikt omdat tijdens het onderzoek is gebleken dat de daders een seksuele voorkeur hadden
voor adolescente meisjes en jongvolwassen mannen. Bij één dader is de Risc gebruikt. Van de
daders voor wie een recidiverisico is bepaald en aan het strafdossier is toegevoegd, had 87
procent een laag recidiverisico. Voor drie daders (8 procent) werd het risico op recidive als
gemiddeld ingeschat en twee daders (5 procent) hadden een hoog risico op herhaling.
Slachtoffers
De hoeveelheid aan informatie over slachtoffers wisselt sterk per dossier, maar over het
algemeen kan worden gezegd dat over een deel van de 29 verschillende slachtoffers weinig
informatie bekend is geworden uit het dossier. Om die reden moeten de resultaten in deze
paragraaf worden opgevat als beschrijving van wat zoal voorkomt en moeten daaraan geen
conclusies worden verbonden over prevalentie van bepaalde slachtofferkenmerken of de
verhouding tussen kenmerken. Vier van de 29 slachtoffers zijn jongens (14 procent), de
overige 25 slachtoffers zijn meisjes (86 procent). Het grootste deel van de slachtoffers is in
Nederland geboren. Van twee slachtoffers is bekend dat ze niet in Nederland werden geboren;
zij zijn afkomstig uit Polen en de Dominicaanse Republiek.
Als gevolg van de selectie van zaken waarin de dader werd veroordeeld voor artikel 248b Sr
zijn alle slachtoffers 16 of 17 jaar ten tijde van (een deel van) het delict. Voor relatief veel
slachtoffers geldt dat zij op enkele weken of maanden na 18 jaar waren. Slechts een beperkt
aantal slachtoffers was jonger dan 16 jaar toen het misbruik begon. Dit gaat om zaken waarin
de dader naast voor artikel 248b Sr ook werd veroordeeld voor misbruik met het slachtoffer
voor haar 16e verjaardag, waardoor de dader tevens bijvoorbeeld voor artikel 245 of 247 Sr
129

werd veroordeeld. Dit gaat om een type zaken dat zich onderscheidt van de reguliere 248bzaken. In een van deze zaken, bijvoorbeeld, was de dader bewust op zoek naar minderjarige
meisjes en heeft hij contact gezocht met meerdere meisjes die in dezelfde gesloten
jeugdzorginstelling verbleven.
In de zaken is onderscheid te maken tussen slachtoffers die zelf het initiatief namen om zich
te laten betalen voor seksuele handelingen en slachtoffers die daartoe werden verleid of
gedwongen. Slachtoffers die zelf het initiatief namen, deden dat voornamelijk om geld te
verdienen. Zij plaatsten zelf een advertentie op een sekswebsite of reageerden op advertenties
van mannen die op zoek waren naar een prostituee. Deze minderjarige meisjes regelden
meestal ook eigen (openbaar) vervoer naar de afspraak en namen zelf het geld in ontvangst. In
andere gevallen was er een tussenpersoon in de vorm van een loverboy of pooier betrokken.
Minderjarigen in deze zaken hadden vaak minder zelf te zeggen of hadden helemaal geen
eigen keus. Eén van de daders, bijvoorbeeld, vroeg onder valse voorwendselen het slachtoffer
om foto’s van zichzelf in lingerie naar hem te sturen. Deze foto’s plaatste hij vervolgens met
een advertentie op een sekswebsite, zonder dat zij daarvan weet had. Daarna chanteerde hij
haar met de foto’s en dwong haar in de prostitutie. Voor de mannelijke minderjarige
slachtoffers die bij de bestudeerde zaken betrokken waren, geldt dat zij alle vier zelf het
initiatief namen en geen tussenpersoon betrokken was.
Straffen
Omdat alle informatie over de strafvordering en opgelegde straffen is opgenomen in de
vonnissen, zal deze paragraaf de resultaten tonen van de straffen die werden opgelegd in alle
78 248b-zaken die binnen de selectie vallen. Zoals eerder vermeld, is in een beperkt aantal
zaken (n = 3) sprake van een veroordeling voor zowel artikel 248b Sr als een of meerdere
andere zedenartikelen (bijvoorbeeld art. 245 of 247 Sr). Omdat aan deze zaken aan de strafeis
en -oplegging meerdere zedenartikelen ten grondslag liggen en meestal ook slachtoffers die
ten tijde van (een deel van) het delict jonger waren dan 16 jaar, is besloten deze zaken buiten
de resultaten over de straffen te houden. Om die reden gaan onderstaande resultaten over 75
zaken.
In de meeste zaken van betaald seksueel misbruik met een 16- of 17-jarige eiste de officier
van justitie een deels voorwaardelijke gevangenisstraf (84 procent), meestal zonder taakstraf
(Tabel 47). In een kleiner aantal zaken (14 procent) werd een geheel onvoorwaardelijke
gevangenisstraf geëist. De rechter legde in de meeste zaken een geheel onvoorwaardelijke
gevangenisstraf op (66 procent), meestal aangevuld met een taakstraf. In bijna een kwart van
de zaken werd een deels voorwaardelijke gevangenisstraf opgelegd (22 procent) en 9 zaken
werden afgedaan met een geheel voorwaardelijke gevangenisstraf (12 procent).

130

Tabel 47. Geëiste en opgelegde strafmodaliteit voor betaalde seks met een 16- of 17-jarige
Geheel onvoorwaardelijke gevangenisstraf
zonder taakstraf
met taakstraf

N
10
8
2

Geëist
%
14%
11%
3%

Deels voorwaardelijke gevangenisstraf
zonder taakstraf
met taakstraf

63
61
2

84%
81%
3%

17
7
10

22%
9%
13%

Geheel voorwaardelijke gevangenisstraf
zonder taakstraf
met taakstraf

1

1%
1%

9

12%
12%
-

Onbekend

1

1%

-

-

Totaal

75

100%

75

100%

1

Opgelegd
N
%
49
66%
2
3%
47
63%

9
-

Deze getallen doen vermoeden dat de rechter zwaarder straft dan wordt geëist. Inzicht in de
duur van het onvoorwaardelijk deel van de gevangenisstraffen geeft echter een heel ander
beeld. Het gemiddeld geëiste onvoorwaardelijk deel van de gevangenisstraf is 4,5 maand (sd
= 2,4), terwijl het gemiddeld onvoorwaardelijk deel gevangenisstraf dat werd opgelegd gelijk
is aan een halve maand (sd = 1,3). Waar de officier van justitie in het grootste deel van de
zaken een onvoorwaardelijk deel van de gevangenisstraf van tussen de 3 en 6 maanden eist
(77 procent), legt de rechter in driekwart van de zaken (75 procent) slechts 1 dag
onvoorwaardelijke gevangenisstraf op, al dan niet gecombineerd met een voorwaardelijk deel
gevangenisstraf en een taakstraf.136 Slechts in 10 zaken (13 procent) wordt een
onvoorwaardelijke gevangenisstraf van meer dan 1 dag opgelegd, met een maximum van een
half jaar. Opvallend is dat in slechts een klein aantal zaken een aanvullende taakstraf wordt
geëist (n = 5; 7 procent), terwijl een aanvullende taakstraf in 57 zaken wordt opgelegd (76
procent). Indien een taakstraf wordt opgelegd, is deze gemiddeld voor 166 uur (sd = 53), en
ligt deze tussen de 30 en 240 uur. Slechts 1 dader werd verminderd toerekeningsvatbaar
geacht; bij deze dader werd een parafiele stoornis vastgesteld.
In slechts drie zaken (4 procent) werden bijzondere voorwaarden aan het voorwaardelijke deel
van de straf gekoppeld. Dit betrof in alle drie de zaken een meldplicht bij de reclassering en
een ambulante behandelverplichting. In één zaak kwam daar nog een contactverbod en het
verbod alleen zijn met minderjarigen bij, in een andere zaak een contactverbod en een
verplichte controle van gegevensdragers.
Seksueel misbruik met een 16- of 17-jarige tegen betaling kent een eigen
strafvorderingsrichtlijn. In de strafvorderingrichtlijn is de strafbandbreedte voor betaalde
ontuchtige handelingen waarbij geen sprake is van binnendringen vastgelegd op 1 tot 6
maanden gevangenisstraf. Indien wel sprake is van oraal, vaginaal of anaal binnendringen, is
de strafbandbreedte 6 tot 15 maanden gevangenisstraf. Tabel 48 toont per categorie het totaal
aantal zaken en in hoe in deze zaken de strafeis zich verhoudt tot de strafbandbreedte. In 12
zaken (16 procent) is geen sprake van binnendringen. Met uitzondering van 1 zaak (8
procent), wordt bij dit soort zaken conform de richtlijn geëist (92 procent). In de overige 63
136

Dat zo vaak een gevangenisstraf van een enkele dag wordt opgelegd, hangt samen met het taakstrafverbod. In
de conclusies (Hoofdstuk 7) zal hierover worden uitgeweid.

131

zaken (84 procent) is wel sprake van seksueel binnendringen. In 47 van deze zaken (75
procent) werd een straf geëist die lager is dan de bandbreedte, meestal 1 dag gevangenisstraf.
Slechts in twee van deze 47 zaken werd een aanvullende taakstraf geëist. In 16 zaken (25
procent) lag de strafeis binnen de bandbreedte.
Tabel 48. Gevorderde onvoorwaardelijke gevangenisstraffen in relatie tot de richtlijn 248b

Geen sprake van binnendringen
Sprake van binnendringen

Totaal
12
63

Eis
Lager dan
Binnen
Hoger dan
bandbreedte bandbreedte bandbreedte
richtlijn
richtlijn
richtlijn
1 (8%)
11 (92%)
47 (75%)
16 (25%)
-

Betaald seksueel misbruik met een 16- of 17-jarige is het enige delict in dit onderzoek
waarvoor oriëntatiepunten voor de straftoemeting beschikbaar zijn. De oriëntatiepunten
vragen om een (korte) onvoorwaardelijke gevangenisstraf in combinatie met 150 uur
taakstraf. Wanneer aannemelijk is dat er voor de verdachte aanwijzingen zijn dat sprake is
van uitbuiting of minderjarigheid, zou de rechtbank volgens de oriëntatiepunten 4 maanden
onvoorwaardelijke gevangenisstraf moeten opleggen Omdat de genoemde aannemelijkheid in
(bijna) geen enkel vonnis expliciteit wordt vastgesteld, is het lastig te bepalen welke zaak
volgens welk oriëntatiepunt zou moeten worden bestraft. Indien volgens het oriëntatiepunt (en
zonder aannemelijkheid van daderkennis van uitbuiting of minderjarigheid) waarbij 1 dag
onvoorwaardelijke gevangenisstraf in overeenstemming is met een korte onvoorwaardelijke
gevangenisstraf, kan worden geconcludeerd dat de rechtbank in 37 zaken volgens de
oriëntatiepunten heeft bestraft: in deze zaken werd minimaal 1 dag onvoorwaardelijke
gevangenisstraf opgelegd en minimaal 150 uur taakstraf.

132

7. Conclusie en discussie
In dit slothoofdstuk worden de conclusies van het onderzoek gepresenteerd aan de hand van
de onderzoeksvragen. Het hoofdstuk bestaat uit vijf paragrafen. In § 7.1 komen de strafeisen
en straftoemeting in relatie tot richtlijnen en oriëntatiepunten aan de orde. In § 7.2 wordt de
rechtvergelijking besproken. De gedragspatronen, strafeisen en strafoplegging in zaken
waarin is betaald voor seks met een minderjarige komen aan bod in § 7.3. In § 7.4 zal een
methodologische reflectie op het onderzoek worden gepresenteerd. Het rapport wordt in § 7.5
afgesloten met een epiloog.

7.1 Strafeisen en straftoemeting in relatie tot richtlijnen en oriëntatiepunten
Ten eerste is onderzocht hoe de feitelijke strafeisen in hands-on zedenzaken luiden en wat de
motivering voor deze strafeisen is. Voor alle onderzochte zaken is de strafeis zoals gevorderd
door het OM bestudeerd. Voor de grootste groep daders werd een deels voorwaardelijke
gevangenisstraf geëist (63 procent) en voor ruim een kwart werd een geheel
onvoorwaardelijke gevangenisstraf geëist (27 procent). De motivering voor deze strafeisen
was vrijwel afwezig in alle openbaar beschikbare vonnissen. Het is waarschijnlijk dat de
officier van justitie de strafeis ter zitting heeft gemotiveerd door middel van een mondelinge
toelichting maar schriftelijk is hierover geen openbare informatie vastgelegd.
Voor een gestratificeerde steekproef van 180 zaken is bekeken in hoeverre de strafeis afwijkt
van de richtlijn van het OM. Er kan worden geconcludeerd dat het OM bij 49 procent van de
zaken een straf vorderde die lager is dan de bandbreedte, bij 43 procent lag de strafeis binnen
de bandbreedte en bij 8 procent lag de strafeis boven de bandbreedte. Voor elf
veelvoorkomende factoren die strafverzwarend of strafmatigend kunnen werken, is bekeken
of en zo ja, in hoeverre deze een rol spelen in de bepaling van de strafeis. In zaken waarin niet
is binnengedrongen bij het slachtoffer is nauwelijks een verband te zien tussen
strafmatigende/strafverzwarende omstandigheden, en de lengte van de geëiste
onvoorwaardelijke gevangenisstraf. Voor zaken waarbij is binnengedrongen met een
geslachtsdeel geldt het algemene beeld dat een hogere straf wordt gevorderd indien meer
strafverzwarende factoren aanwezig zijn. Toch is ook in deze zaken het beeld dat de geëiste
straf vaak onder de strafbandbreedte in de richtlijn valt, zelfs in sommige zaken waarin
meerdere strafverzwarende omstandigheden aanwezig zijn.
Ook is onderzocht in hoeverre de straffen die door de rechter worden opgelegd, afwijken van
de strafeis van de officier van justitie en de strafvorderingsrichtlijnen zoals bepaald door het
OM. Voor alle onderzochte zaken is bekeken in hoeverre de strafeis overeenkomt met de door
de rechter opgelegde straf. In het grootste deel van de zaken (76 procent) komt de strafeis
overeen met hetgeen de rechter oplegt. In 9 procent van de zaken eiste de officier een deels
voorwaardelijke gevangenisstraf, maar koos de rechtbank voor een geheel onvoorwaardelijke
gevangenisstraf. Andersom komt ook voor, in 5 procent van de zaken werd een geheel
onvoorwaardelijke vrijheidsstraf geëist, maar koos de rechtbank ervoor een deels
voorwaardelijke gevangenisstraf op te leggen. Door de officier van justitie werd in 57 zaken
de maatregel terbeschikkingstelling gevorderd. In 51 van deze zaken (89 procent) legde de
rechtbank de maatregel tbs ook op, bijna in alle gevallen in combinatie met een
onvoorwaardelijke gevangenisstraf. Ook legde de rechtbank in vijf zaken tbs op, terwijl dit
niet werd geëist.

133

Met uitzondering van artikel 248b Sr heeft het LOVS geen oriëntatiepunten opgesteld voor
zaken waarin sprake is van seksueel misbruik van minderjarigen. Hierdoor kan niet worden
bepaald hoe de straffen die de rechtbank oplegt zich verhouden tot oriëntatiepunten. De
rechter is niet gebonden aan de richtlijnen die het OM heeft opgesteld met betrekking tot
strafvordering. Uit eerder onderzoek is gebleken dat de rechter in enige mate wel behoefte
heeft aan een kader dat houvast biedt bij het bepalen van een straf: in ruim een kwart van de
bestudeerde ontuchtzaken verwijst de rechter in zijn strafmotivering namelijk naar straffen die
doorgaans in soortgelijke zaken worden opgelegd (Nationaal Rapporteur Mensenhandel en
Seksueel Geweld tegen Kinderen, 2016).

7.2 Rechtsvergelijking
In hoofdstuk 5 is onderzocht hoe de strafbedreigingen en opgelegde straffen in Nederland
zich verhouden tot die in Duitsland, Zwitserland, Ierland en Schotland.
In § 5.7 zijn tabellen opgenomen waarin is aangegeven welke strafbedreigingen andere landen
kennen ter zake van de gedragingen die in Nederland strafbaar zijn gesteld in de artikel 244,
245, 247, 248b en 249 lid 1 Sr. Uiteraard verschillen de strafbedreigingen per type delict.
Seksueel binnendringen bij een 12-minner wordt algemeen als het meest ernstige delict
beschouwd. De strafbedreigingen voor dit delict lopen sterk uiteen. Wanneer
strafverzwarende omstandigheden buiten beschouwing worden gelaten, zijn de
strafbedreigingen voor dit delict respectievelijk 10 jaar (Zwitserland), 12 jaar (Nederland), 15
jaar (Duitsland) of levenslange (Ierland en Schotland) vrijheidsstraf. Bij andersoortige
gedragingen ontstaat een soortgelijk beeld. Daarbij moet de kanttekening worden geplaatst dat
de strafbaarstellingen lastig te vergelijken zijn, omdat in alle landen andere keuzes zijn
gemaakt, in het bijzonder ten aanzien van leeftijdsgrenzen en omschrijvingen van het
verboden gedrag. Het algemene beeld is echter dat in Zwitserland de laagste strafbedreigingen
bestaan en in Ierland en Schotland de hoogste. Nederland en Duitsland kennen vrij
vergelijkbare strafbedreigingen.
De verschillen in strafbedreigingen zijn vrij groot en Nederlandse strafbedreigingen zijn na de
Zwitserse de meest milde. Een hoog strafmaximum of -minimum impliceert echter niet dat
ook hoge dan wel lage straffen worden opgelegd. Het strafklimaat wordt voornamelijk door
de straftoemeting in concrete zaken bepaald en in mindere mate door de strafbedreigingen.
Verder is relevant dat een strafbedreiging moet passen in het strafsysteem van het
desbetreffende land, in de zin dat delicten van vergelijkbare ernst met vergelijkbare straffen
moeten worden bedreigd. Het verhogen van een strafbedreiging om de enkele reden dat in
andere landen hogere strafbedreigingen bestaan voor een delict, zou kunnen leiden tot
inconsistenties in strafbedreigingen. Een vluchtig onderzoek naar de strafbedreigingen ter
zake van enkele andere delicten heeft duidelijk gemaakt dat bij delicten waarop in Nederland
vergelijkbare vrijheidsstraffen zijn gesteld als op zedendelicten (diefstal met geweld en
wederrechtelijke vrijheidsberoving), in Ierland en Schotland levenslange vrijheidsstraf is
gesteld. In Zwitserland is de strafbedreiging bij deze delicten iets lichter dan in Nederland en
in Duitsland iets zwaarder. Dit levert een contra-indicatie op om over te gaan tot een hogere
of lagere strafbedreiging in Nederland.
Nederland kent ten aanzien van artikel 248b Sr een LOVS-oriëntatiepunt, maar voor de
overige in dit onderzoek betrokken delicten niet. Ierland en Schotland kennen geen
strafvorderingsrichtlijnen. In Ierland worden deze momenteel wel ontwikkeld, mogelijk ook
voor zedendelicten. Incidenteel wordt in Schotse uitspraken rekening gehouden met de
134

Sentencing Guidelines for England and Wales. Zwitserland kent weliswaar (regionale)
strafvorderingsrichtlijnen, maar niet voor de delicten die in dit onderzoek zijn betrokken. In
Duitsland wordt door rechtbanken gebruik gemaakt van zeer specifieke
straftoemetingstabellen.
In de onderzochte uitspraken is ten aanzien van de meeste landen geen informatie gevonden
over de strafeis van de officier van justitie. Alleen in Zwitserse uitspraken is de strafeis soms
opgenomen, maar in de meeste gevallen niet. Er kon daarom niet worden onderzocht welke
straffen worden geëist en hoe deze zich verhouden tot de opgelegde straffen.
In alle onderzochte landen worden vrijheidsstraffen opgelegd voor de delicten die in dit
onderzoek centraal staan. In Zwitserland worden, ook bij seksueel binnendringen bij een 12minner,137 regelmatig alleen geldboetes opgelegd. Dat heeft te maken met het zogenoemde
primaat van de geldboete, dat meebrengt dat in plaats van korte vrijheidsstraffen in beginsel
geldboetes moeten worden opgelegd. Hoewel Duitsland een soortgelijk uitgangspunt kent
voor vrijheidsstraffen korter dan zes maanden, is in slechts één van de onderzochte Duitse
uitspraken een geldboete opgelegd wegens ontuchtige gedragingen een geldboete opgelegd.
Verder worden in alle onderzochte landen ook andere soorten sancties opgelegd, zoals
equivalenten van terbeschikkingstelling en taakstraf.
In § 5.8 is de hoogte van de opgelegde straffen in kaart gebracht. De hoogste vrijheidsstraffen
worden opgelegd in Ierland. In Ierland wordt soms levenslange vrijheidsstraf opgelegd. Ook
in Schotland wordt soms levenslange vrijheidsstraf opgelegd. In dat land is het deel van de
straf dat daadwerkelijk moet worden uitgezeten echter dikwijls relatief klein. Duitsland kent
strafbedreigingen voor zedendelicten met minderjarige slachtoffers die soortgelijk zijn aan de
Nederlandse. De in Duitsland voor deze feiten opgelegde vrijheidsstraffen zijn echter
aanzienlijk langer dan die in Nederland. Zelfs de straffen die voor afzonderlijke feiten worden
bepaald zijn gemiddeld langer dan de totaal opgelegde straffen. In Nederland en Zwitserland
worden de laagste vrijheidsstraffen straffen opgelegd. De gemiddeld bepaalde
onvoorwaardelijke (delen van) straffen zijn min of meer gelijk in deze landen. Hierbij moet
worden bedacht dat in Zwitserland vrij vaak geldboetes worden opgelegd in plaats van
vrijheidsstraffen. Vrijheidsstraffen worden voor de meest ernstige gevallen gereserveerd. Dat
zijn gevallen waarin in Nederland vermoedelijk hogere vrijheidsstraffen zouden worden
opgelegd.
Om de opgelegde straffen zoveel mogelijk vergelijkbaar te maken, wordt uitgegaan van de
onvoorwaardelijke delen van straffen. Alle onderzochte landen kennen voorwaardelijke
sanctiemodaliteiten. In de meeste landen lijkt het systeem op de Nederlandse voorwaardelijke
invrijheidstelling. In Zwitserland worden relatief veel straffen voorwaardelijk opgelegd. Ook
vrijheidsstraffen worden niet zelden geheel voorwaardelijk opgelegd. Bijzonder aan Ierland is
dat daar ook in geval van lange vrijheidsstraffen gedeeltelijk voorwaardelijke veroordelingen
voorkomen. Zo was in een Ierse uitspraak 22 jaar vrijheidsstraf opgelegd, waarvan 7 jaar
voorwaardelijk. Schotland kent een systeem van extended sentences. Daarbij moet de
verdachte een door de rechter bepaald deel in beginsel uitzitten. Hij kan vervolgens een
aanvraag doen om voorwaardelijk in vrijheid te worden gesteld.

137

Het onderzoek heeft geen uitspraken opgeleverd waarin dat het geval was bij vaginaal binnendringen met een
geslachtsdeel. Wel bij anaal/oraal binnendringen of binnendringen met een voorwerp.

135

In Duitsland, Ierland en Schotland worden in absolute zin hogere straffen opgelegd voor de in
dit onderzoek betrokken delicten dan in Nederland. In Zwitserland worden lagere straffen
opgelegd dan in Nederland. Om de betekenis daarvan te duiden is het niet alleen relevant om
de absoluut opgelegde straffen te vergelijken met de in Nederland opgelegde straffen, maar
ook om te bepalen hoe de in een land opgelegde straffen zich verhouden tot de straffen die ter
zake van andere delicten worden opgelegd. Het is immers goed mogelijk dat in een ander land
in het algemeen hoger of lager wordt gestraft, omdat het algemene strafklimaat strenger of
milder is. Wanneer in een bepaald land ter zake van zedendelicten met minderjarige
slachtoffers zwaarder wordt gestraft dan in Nederland, maar ter zake van bijvoorbeeld diefstal
met geweld óók zwaarder wordt gestraft, is het mogelijk dat de verhouding tussen de
bestraffingen voor de genoemde delicten in het desbetreffende buitenland ongeveer gelijk is
aan die verhouding in Nederland. Als dat het geval is, wordt in dat buitenland relatief gezien
niet zwaarder gestraft voor zedendelicten met minderjarige slachtoffers. Om de cijfers goed te
kunnen duiden, zou dus, op gelijksoortige wijze als in dit onderzoek is gedaan, moeten
worden onderzocht welke straffen ter zake van een aantal andere delicten worden opgelegd.
Het moge duidelijk zijn dat de omvang van het onderzoek daardoor heel veel groter zou
worden. Het is praktisch niet mogelijk geweest om dit bredere onderzoek uit te voeren binnen
de grenzen van het onderhavige onderzoek. Daarom kan alleen in algemene zin iets worden
opgemerkt over strafklimaten.
Het strafklimaat in Zwitserland staat bekend als zeer mild. Er worden relatief weinig
vrijheidsstraffen opgelegd en in plaats daarvan veel geldboetes.138 Deze straffen zijn
bovendien dikwijls geheel of gedeeltelijk voorwaardelijk. Onvoorwaardelijke
vrijheidsstraffen worden vrijwel uitsluitend opgelegd in geval van zeer ernstige strafbare
feiten of recidiverende verdachten. 139 Ierland lijkt een streng strafklimaat te hebben. De
oplegging van een levenslange vrijheidsstraf is niet uitzonderlijk. In 2018 zaten 348
gedetineerden een levenslange vrijheidsstraf uit. De gemiddelde periode van daadwerkelijke
detentie was ten aanzien van levenslang gestraften ongeveer 18 jaar.140 Hoewel ook in
Schotland heel wat delicten met levenslange vrijheidsstraf zijn bedreigd, zijn de punishing
parts, dikwijls relatief klein. Schotland lijkt dus een minder streng strafklimaat te hebben dan
het Ierse, maar wel strenger dan het Nederlandse. Over de strafoplegging ter zake van minder
ernstige delicten in Ierland en Schotland, zijn in het kader van dit onderzoek geen gegevens
gevonden. Duitsland kent strafbedreigingen die vrij vergelijkbaar zijn met die in Nederland.
In Duitsland worden wel aanzienlijk hogere straffen opgelegd dan in Nederland.
Uit de statistische gegevens over de onderzochte landen blijkt alleen dát wegens seksueel
misbruik van kinderen wordt veroordeeld en in hoeveel gevallen. Deze gegevens leveren geen
informatie op die nuttig is voor het onderhavige onderzoek, omdat in de statistische gegevens
geen onderscheid wordt gemaakt naar specifieke delicten en omdat niet wordt aangegeven
welke straffen zijn opgelegd (type, duur en modaliteit).

138

In 2020 was 70% van alle opgelegde hoofdstraffen een geldboete. Zie
https://www.bfs.admin.ch/bfs/de/home/statistiken/kataloge-datenbanken.assetdetail.17145512.html.
139
https://www.swissinfo.ch/eng/society/criminal-sentencing_why-switzerland-is-lenient-withcriminals/44655910.
140
https://www.irishtimes.com/news/crime-and-law/eleven-prisoners-serving-life-sentences-released-last-year1.4015294.

136

7.3 Betaalde seks met minderjarigen
Om de kenmerken van daders van jeugdprostitutie (art. 248b Sr) in Nederlandse strafzaken te
beschrijven zijn de strafdossiers van 60 veroordeelde daders van seksueel misbruik misbruik
met een 16- of 17-jarige bestudeerd. Hieruit komt naar voren dat het vooral Nederlandse
daders en Nederlandse slachtoffers betreft. De gemiddelde leeftijd van de daders ten tijde van
het delict is 37 jaar. Veel daders lijken hun leven op de rit te hebben: ze hebben een relatie,
een baan en er is nauwelijks sprake van middelengebruik. Door de Reclassering wordt het
recidiverisico dan ook vaak als laag ingeschat. Van alle daders had bijna de helft eerder een
prostituee bezocht. Als reden voor het prostitutiebezoek werd verteld dat het een manier van
ontspannen was, dat er seksuele problemen in de relatie waren, dat de dader op deze manier
aan zijn gerief wilde komen. Voor sommige daders was het lastig om aan een relatie te
beginnen of contact te krijgen met anderen; op deze manier kwamen ze toch aan hun
behoeftes.
In totaal waren er 29 slachtoffers betrokken bij de 60 zaken. Hiervan was het merendeel (86
procent) een meisje. Er is onderscheid te maken tussen slachtoffers die zelf het initiatief
namen om zich te laten betalen (en zo geld te verdienen) en slachtoffers die een tussenpersoon
hadden in de vorm van een pooier/loverboy. Voor alle mannelijke slachtoffers die bij de
bestudeerde zaken betrokken waren, geldt dat zij allevier zelf het initiatief namen en geen
tussenpersoon betrokken was.
In de meeste zaken werd de dader veroordeeld voor het seksueel binnendringen bij het
slachtoffer, waarbij in minimaal tien van deze zaken geen condoom werd gebruikt.
De locatie van het delict was wisselend; in aflopende frequentie vond het misbruik plaats in
een hotel, bij de dader thuis, in de auto van de dader of in het (semi)-openbaar zoals in een
kelderbox, op een parkeerplaats of in een parenclub. In 68 procent van de zaken heeft de
dader eenmalig betaalde seks met het slachtoffer gehad. De meeste daders kwamen via een
sekswebsite zoals kinky.nl of sexjobs.nl met het slachtoffer in contact, waarbij de advertentie
meestal werd geplaatst door het slachtoffer zelf of een pooier/loverboy.
De aanleiding van het opsporingsonderzoek door de politie varieerde: soms deed een
familielid of bekende van het slachtoffer aangifte van seksueel misbruik, bij andere zaken was
de aanleiding een prostitutiecontrole door de politie of trof de politie het slachtoffer met een
klant in een auto aan. In een kleiner aantal zaken startte het opsporingsonderzoek met een
melding bij de politie of door aangifte van het slachtoffer zelf. In vrijwel alle zaken is het
verweer van de dader dat hij niet op zoek was geweest naar een minderjarige prostituee. Door
de genoemde volwassen leeftijd op de website, was hij ervan uitgegaan dat de prostituee ten
minste meerderjarig was. De houdbaarheid van dit argument valt echter te bediscussiëren,
omdat het niet mogelijk is om bij het plaatsen van een advertentie op de website te vermelden
dat een prostituee jonger dan 18 jaar is. Bij kinky.nl is de minimumleeftijd om een advertentie
te mogen plaatsen sinds december 2019 21 jaar. 141 Verder wordt soms het verweer gevoerd
dat men ervan uitgaat dat de websites de leeftijd van de adverteerders wel zullen controleren.
Op de websites staat echter dat leeftijdscontrole alleen plaatsvindt wanneer het moderatieteam
twijfelt aan de leeftijd van de adverteerder. Hoe vaak er werkelijk controle plaatsvindt, is niet
duidelijk.

141

https://klantenservice.kinky.nl/nl/support/solutions/articles/42000058928-hoe-oud-moet-ik-zijn-om-tekunnen-adverteren-

137

Ook voor de zaken van betaald seksueel misbruik met een minderjarige is gekeken naar de
strafvordering en strafoplegging. In de meeste zaken eiste de officier van justitie een deels
voorwaardelijke gevangenisstraf (84 procent), meestal zonder taakstraf. De rechter legde in de
meeste zaken echter een geheel onvoorwaardelijke gevangenisstraf op (66 procent), meestal
aangevuld met een taakstraf. Hierdoor lijkt het alsof de rechter zwaarder straft dan wordt
geëist. Echter, het gemiddeld geëiste onvoorwaardelijk deel van de gevangenisstraf is 4,5
maand, terwijl het gemiddeld onvoorwaardelijk deel gevangenisstraf dat werd opgelegd 0,5
maand is. Waar de officier van justitie in het grootste deel van de zaken een onvoorwaardelijk
deel van de gevangenisstraf van tussen de 3 en 6 maanden eist (77 procent), legt de rechter in
driekwart van de zaken (75 procent) slechts 1 dag onvoorwaardelijke gevangenisstraf op, al
dan niet gecombineerd met een voorwaardelijk deel en een taakstraf. Slechts in drie zaken (4
procent) werden bijzondere voorwaarden aan de straf gekoppeld en slechts 1 dader werd
verminderd toerekeningsvatbaar geacht.
Als bovenstaande bevindingen naast de oriëntatiepunten van de LOVS inzake jeugdprostitutie
worden gelegd, valt op dat, zelfs beredeneerd vanuit de lichtste categorie betaalde ontuchtige
handelingen, de rechter vrijwel altijd afwijkt van de oriëntatiepunten en een lagere straf
oplegt. De reden dat in zoveel zaken door de rechtbank één dag onvoorwaardelijke
gevangenisstraf wordt opgelegd, is waarschijnlijk terug te voeren op de taakstrafbeperking
(art. 22b Sr), waarin sinds 2014 is vastgelegd dat voor onder andere artikel 248b Sr geen kale
taakstraf mag worden opgelegd. Hiervan kan woren afgeweken indien naast de taakstraf een
onvoorwaardelijke vrijheidsstraf of vrijheidsbenemende maatregel wordt opgelegd. Met het
veelvuldig opleggen van de minimale onvoorwaardelijke gevangenisstraf in combinatie met
een taakstraf, lijkt de rechter te willen ontsnappen aan de taakstrafbeperking; terwijl de
wetgever deze beperking lijkt te hebben opgesteld om zo tegemoet te komen aan de wens
vanuit de samenleving om bepaalde feiten zwaarder te bestraffen (Bakker, 2016). Na de
uitspraken in de Valkenburgse zedenzaak in 2016 (die onderdeel uitmaken van dit onderzoek)
kwam er veel kritiek op de eendaagse gevangenisstraffen die werden opgelegd. Het OM
stelde in zes zaken cassatieberoep in en voerde aan dat het opleggen van een taakstraf zonder
substantiële gevangenisstraf in strijd is met de strekking en bedoeling van artikel 22b Sr. De
Hoge Raad oordeelde echter dat de opgelegde straffen niet in strijd zijn met het
taakstrafverbod.142 Uit het huidige onderzoek blijkt dat de combinatie van 1 dag
onvoorwaardelijke gevangenisstraf en een taakstraf ook na 2016 nog veelvuldig werd
opgelegd.

7.4 Methodologische reflectie
In het Nederlandse deel van het onderzoek is de strafoplegging in een brede selectie aan
zedenzaken bestudeerd; voor een groot aantal en groot aantal typen hands-on delicten die
gedurende vijf jaren voor de rechter kwamen, zijn kenmerken van het misbruik, de dader, het
slachtoffer, de strafvordering en strafoplegging bekeken. Daarnaast is een 60-tal strafdossiers
bestudeerd van een specifiek type zedenmisdrijven: daar waar de dader betaalde voor seksuele
handelingen met een 16- of 17-jarige. Voorts is een rechtsvergelijking gemaakt waarin is
bekeken hoe de strafbandbreedte en opgelegde straffen in het Nederlandse stelsel zich
verhouden tot die in Duitsland, Zwitserland, Ierland en Schotland.

142

ECLI:NL:HR:2018:202, ECLI:NL:HR:2018:231, ECLI:NL:HR:2018:232, ECLI:NL:HR:2018:233,
ECLI:NL:HR:2018:234, ECLI:NL:HR:2018:235.

138

Voor dit onderzoek is ongeveer de helft van de vonnissen die werden gewezen in de periode
2015 tot en met 2019 bestudeerd. Dat betekent ook dat de andere helft niet is bestudeerd. De
bestudeerde zaken lijken een goede afspiegeling te zijn van alle zaken omdat vonnissen van
alle arrondissementen en binnen alle jaren en verschillende wetsartikelen voldoende zijn
vertegenwoordigd,. Ook voor de zaken van betaald seksueel misbruik van minderjarigen geldt
dat niet alle strafdossiers konden worden ingezien. Van de 86 zaken van betaald seksueel
misbruik, konden van 78 zaken het vonnis en van 60 zaken het strafdossier worden
meegenomen in het onderzoek. Voor vervolgonderzoek zou het goed zijn om ook de zaken te
bestuderen die niet openbaar te raadplegen waren. Ten aanzien van het buitenlandse
jurisprudentieonderzoek is het risico dat de onderzochte uitspraken niet representatief zijn
voor de uitspraken in het algemeen nog veel groter. In de onderzochte landen worden in
vergelijking met Nederland zeer weinig uitspraken van feitenrechters gepubliceerd, terwijl
onbekend is welke publicatiecriteria worden gehanteerd.
Een beperking voor het onderzoek wordt gevormd door het ontbreken van een schriftelijke
motivering bij de strafeis van de officier van justitie. Hoewel de strafeis ter zitting zeer
waarschijnlijk wel is gemotiveerd, is de motivering in de vonnissen (bijna altijd) geheel
afwezig. Dit is begrijpelijk gezien het feit dat het vonnis door de rechtbank wordt opgesteld
en dat de officier de strafeis (in sommige gevallen) pas per zitting bepaalt. Het was daardoor
in het onderzoek helaas niet mogelijk om de motivering van de officier van justitie voor de
strafeis te bestuderen. Dit maakt het lastig om inzichtelijk te krijgen wat de motivering van de
officier van justitie is geweest om af te wijken van de strafvorderingsrichtlijnen. Andere
onderzoeksmethoden, zoals observeren in de rechtszaal of interviews houden met officieren
van justitie, zouden de motivering van de strafeis wellicht wel inzichtelijk kunnen maken.
Om de strafoplegging volledig te kunnen begrijpen, is het nodig te weten welke factoren de
rechtbank meeneemt in haar beslissing. In haar strafmotivering zoals opgenomen in het
vonnis, noemt de rechtbank vaak meerdere factoren die de strafmaat zouden kunnen
beïnvloeden, maar noemt zij meestal niet op welke manier en in welke mate de straf wordt
beïnvloed door de verschillende omstandigheden van de zaak en de dader. In dit onderzoek is
er daarom voor gekozen een aantal aannames te doen over de richting van de weging
(strafmatigend of strafverzwarend) en alle factoren evenzeer mee te wegen. Het is
prijzenswaardig dat de rechtspraak uitspraken begrijpelijker wil maken voor betrokkenen en
het brede publiek door minder juridisch taalgebruik te gebruiken (De Groot-Van Leeuwen,
Laemers & Sportel, 2015). Een vervolgstap zou kunnen zijn de motivering voor het opleggen
van een bepaalde soort straf en de hoogte daarvan nauwkeuriger in het vonnis op te nemen.
Uit onderzoek is gebleken dat een gemotiveerd oordeel door lezers beter wordt begrepen en
geaccepteerd (De Groot-Van Leeuwen, Laemers & Sportel, 2015). Daarbij zou de wijze
waarop de straftoemeting in landen als Duitsland, Zwitserland en Ierland wordt gemotiveerd,
als bron van inspiratie kunnen worden gebruikt. Uit de strafmotivering in die landen kan
worden afgeleid welke aspecten in welke mate bepalend zijn geweest voor de vaststelling van
de uiteindelijk opgelegde straf.

7.5 Epiloog
In dit onderzoek staat de strafvordering en strafoplegging van een bijzonder ernstig delict
centraal, met voor slachtoffers vaak een ingrijpende en langdurige invloed op hun leven. Uit
het onderzoek komt naar voren dat officieren van justitie dikwijls lagere straffen eisen dan op
grond van de strafvorderingsrichtlijnen zou worden verwacht, ook in aanwezigheid van
meerdere strafverzwarende omstandigheden in een zaak. De opgelegde straffen komen in
139

hoge mate overeen met de strafeis en komen zelden in de buurt van de maximale
gevagenisstraffen. Bij jeugdprostitutie lijkt, meer nog dan bij de overige zedendelicten met
minderjarigen, sprake te zijn van een veel mildere strafvordering en strafoplegging dan is
vastgelegd in de strafvorderingsrichtlijnen en oriëntatiepunten voor de straftoemeting. Veelal
wordt een toevlucht genomen in zeer korte vrijheidsstraffen die worden gecombineerd met
een taakstraf. Ook is gebleken dat in sommige andere landen voor seksueel misbruik met
minderjarigen hogere gevangenisstraffen worden opgelegd, met de belangrijke kanttekening
dat in die landen het algemene strafklimaat soms strenger lijkt te zijn.
Het is belangrijk te benadrukken dat in dit onderzoek enkel is gekeken naar hoe de
strafvordering en strafoplegging inzake seksueel misbruik van minderjarigen zich verhouden
tot de strafbedreiging, richtlijnen en – indien aanwezig – oriëntatiepunten, hetgeen met name
raakt aan het strafdoel van vergelding. Daarmee is op basis van dit onderzoek niets te zeggen
over de effectiviteit van de straffen met betrekking tot preventie. Het is daarmee ook
geenszins een aanleiding op zich voor het invoeren van een verhoging van de
strafbandbreedtes of het invoeren van oriëntatiepunten die de strafoplegging aan banden zou
moeten leggen. Hiervoor zou eerst veel meer bekend moeten zijn over wat passende straffen
zouden zijn voor dergelijke delicten; waar zijn (potentieel toekomstige) slachtoffers het meest
bij gebaat, welke straf of behandeling zorgt ervoor dat daders niet opnieuw de fout in gaan?

140

Summary
Sentencing regarding sexual abuse of minors
Demanded and imposed sentences and sentencing reasoning concerning paid and unpaid
sexual acts involving minor victims in the Netherlands, Germany, Switzerland, Ireland, and
Scotland
This study focuses on demanding and imposing sentences for hands-on sexual abuse of
minors. For the purpose of this study, sexual abuse of minors is defined as the behaviour
described in sections 244 (sexual penetration of a victim under 12), 245 (sexual penetration of
a victim between 12 and 16), 247 (indecent assault concerning a victim that is unconscious,
physically unable or under 16), 248b (make use of sexual services of a 16 or 17-year old for a
fee) and 249 paragraph 1 (sexual abuse in a position of trust) of the Dutch Penal Code. In
total, 713 judgments, passed between 2015 and 2019, were analysed, in which male adult
perpetrators have been convicted for sexual abuse of one or more minors.
The actual sentences demanded by the public prosecutor were inventoried in each of the 713
cases. With respect to a stratified sample of 180 cases, it was also analysed to what extent and
why the demanded sentences differ from the guidelines established by the public prosecution
department. Furthermore, it was analysed to what extent sentences imposed by a court differ
from the demanded sentences and the prosecution guidelines. The Dutch maximum statutory
sentences and imposed sentences concerning sexual abuse of minors were compared to those
in Germany, Switzerland, Ireland, and Scotland. Finally, the features of perpetrators of child
prostitution (section 248b Penal Code) in Dutch criminal cases and the demanded and
imposed sentences in those cases were investigated. For this purpose, the criminal files of 60
convicted perpetrators were studied.
Cases of sexual abuse of minors
Most of the 713 analysed cases concerned oral, vaginal or anal penetration of a victim by the
perpetrator or forced penetration of the perpetrator by the victim (60 percent). The remaining
cases related to penetration in different ways (16 percent), touching nude genitalia (16
percent), different forms of sexual touching – like touching genitals while the victim was
dressed or touching nude breasts – (6 percent), and digital forms of sexual abuse, in which the
victim was forced to perform sexual conduct with itself, for example in front of a webcam (1
percent). In three-quarters of the cases, the victim was abused more than once. The average
age of the perpetrators was 39 years (sd = 3.7) when the abuse started. With respect to over
one-quarter of the perpetrators psychological problems were reported, as a personality
disorder of paraphilia. The 713 perpetrators together made 1,165 victims, of whom three
quarters were female (78 percent). The average age of the victim when the abuse started was
11 years (sd = 4.0). 28 percent of the perpetrators were a (step) family member to the first or
second degree. One out of five victims met the perpetrator via the internet.
Perpetrators who penetrated the victim by a genital organ were younger than perpetrators who
conducted different types of indecent behaviour. There is no connection between the type of
sexual abuse and personality disorders or paraphilia of the perpetrator. The different types of
sexual conduct do not lead to differences in criminal liability as established by the courts. The
average age of the male victims at the start of the sexual abuse is lower than the average age
141

of the female victims. Victims whose nude genitalia were touched are younger than victims of
penetration, by a genital organ or otherwise. There is a connection between the type of abuse
and the type of relationship between the perpetrator and the victim: penetration by a genital
organ mostly occurs when sexual abuse takes place within an affective relationship, followed
by internet contacts and abuse by a member of the family to the first degree.
In 27 percent of all cases, an unsuspended prison sentence was demanded, in 63 percent a
partly suspended prison sentence, and in 9 percent a completely suspended prison sentence. In
the remaining cases community service (1 percent), a fine (0.1 percent), finding of guilt
without the imposition of a sentence (0.1 percent), or acquittal was demanded. In threequarters of the cases, the modality of the sentence (suspended or not) corresponds to the
demanded modality. Penetration by a genital part is more often sanctioned by a completely
unsuspended sentence and less often by a completely suspended sentence, compared to
different forms of indecent assault. The unsuspended part of the prison sentence imposed is
higher as the period in which the abuse took place is longer, and the number of victims is
higher. In 8 percent of the cases, an entrustment order was imposed, mostly next to an
unsuspended prison sentence. In 57 percent of all cases, the court decided that the convicted
person had to respect special conditions. The conditions determined by the court most often
are the duty to report to the probation service, ambulant psychological treatment, and
prohibition to contact the victim.
The prosecution guideline provides a sentencing range per type of indecent behaviour. For
example, the sentencing range with respect to penetration by a genital organ is 15 to 48
months of imprisonment. In 46 percent of the cases in which was penetrated by a genital
organ, the demanded sentence was under the bottom limit of the sentencing range, in 44
percent, the demanded sentence was within the sentencing range, and in 11 percent, it
exceeded the upper limit of the sentencing range. In cases of touching nude genitals and
penetration in a different way than by a genital organ, de demanded sentence is lower than is
indicated by the guideline: in 51 percent under the bottom limit of the sentencing range, in 44
percent within the range, and in 5 percent exceeding the upper limit. Since the reasons of the
public prosecutor for demanding a specific sentence is virtually absent in judgments, it is
difficult to explain why prosecutors often deviate from the guideline. However, it is possible
to identify factors that were considered relevant for the imposition of a sentence from the
sentencing reasoning by courts. It is assumed that prosecutors find the same factors relevant
as courts do. It is expected that a more severe sentence is demanded if more aggravating
factors and fewer mitigating factors occur. However, in cases concerning touching or
penetration other than by a genital organ, there is hardly any connection between aggravating
and mitigating factors on the one side and the duration of the demanded unsuspended
imprisonment on the other side. However, with respect to penetration by a genital organ, a
connection was found between sentencing factors and the duration of the demanded prison
sentence: in cases in which relatively many aggravating and less mitigating factors occur,
higher prison sentences are demanded.
Comparative law
Dutch law and practice were compared to the law and practice in Germany, Switzerland,
Ireland, and Scotland. These countries all have legislation in which equivalents of the
criminal offences involved in this study are penalized. The legal definition of the crimes
differs strongly between the countries. In order to allow a comparison of the statutory
sentences in the best possible way, it was established in what legal provision sexual behaviour
142

is penalized that would constitute the offences of sections 244, 245, 247, 248b or 249
paragraph 1 of the Dutch Penal Code, along with the statutory sentences.
The comparison makes clear that the statutory sentences in the Netherlands are a little more
severe than those in Switzerland and a little less severe than those in Germany. At the same
time, they are considerably higher in both Ireland and Scotland. For example, the maximum
statutory sentence for penetration of a child under 12 (without aggravating circumstances) is
10 years in Switzerland, 12 years in the Netherlands, 15 years in Germany, and lifelong
imprisonment in Ireland and Scotland. In Germany, not only a maximum penalty but also a
minimum penalty of 2 years imprisonment is determined. In order to be able to interpret the
results of the comparison, a comparison of statutory sentences regarding three different types
of criminal offences was made: theft, robbery, and abduction and this resulted in the same
ranking of the countries: Switzerland, the Netherlands, Germany, Ireland, and Scotland,
Switzerland being the country with the lowest maximum statutory sentences. It is concluded
cautiously that the differences in statutory offences can be explained largely by differences in
the sanction climate. The foreign countries seem to have higher statutory sentences not only
for sexual offences with minor victims but also different types of offences.
In order to be able to survey the actually imposed sentences, judgments by foreign courts are
collected. Compared to the Netherlands, judgments are published (publicly accessible) in
minimal numbers in foreign countries. As far as judgments are published, they appeared not
always usable for this study since often relevant facts are not mentioned. For example, the age
of the victim and relevant details of the offences sometimes fail. The primary goal was to
collect judgments by first instance courts. However, they appeared to be published in
Germany only. Therefore, with respect to Switzerland, Ireland, and Scotland, judgments by
appeal courts were collected. In some appeal judgments, the relevant contents of the judgment
in the first instance were mentioned. If the appeal court overruled the judgment in first
instance, only the appeal judgment was taken into account. Finally, a number of Scottish socalled sentencing statements were studied, statements delivered during a public hearing by the
sentencing judge.
In total, 46 German judgments, 50 Swiss judgments, 68 Irish judgments, 37 Scottish
judgments, and 11 Scottish sentencing statements were selected. The sentencing method
differs strongly between the countries. In almost every case, the accused was found guilty of
more than one offence. If that is the case, in German and Swiss judgments, first, an
appropriate sentence per offence is determined. Next, one sentence for all proven offences is
determined based on cumulation principles. Usually, separate sentences are determined in
Ireland too. The court next determines whether these sentences will be executed concurrently
or consecutively. In Scottish judgments, sometimes separate sentences per offence are
mentioned, maar in most of the cases the judgment contains only one total sentence for all
proven offences. These sentencing methods make it possible to identify both the appropriate
sentence per offence and the imposed sentence for all offences together.
All selected judgments were inventoried: the proven sexual offences with minor victims, the
victim’s age, the appropriate sentence per offence, and the imposed total sentence were
identified. In order to make the sentencing comparable to sentencing in the Netherlands, it
was determined for each proven offence, what Dutch offence it would have constituted. Next,
per country, a chart was drawn in which the sentencing for specific types of sexual behaviour
was mentioned, both sentences per offence and total imposed sentences. With respect to the
total sentences, it was mentioned what parts were imposed as a suspended sentence. Finally,
143

the results of the foreign countries were compared to the results of the Dutch part of this
study. It is important to interpret the results with scrutiny because of the relatively small
amounts of judgments and the differences between the countries how the sentences are
determined and executed. Only a general picture can be derived from the charts presented.
The analysis of the selected judgments shows that Dutch (total) prison sentences are
comparable to those imposed in Switzerland. However, in Switzerland often fines are
imposed instead of prison sentences, often completely suspended, in case of less severe
offences, even concerning less severe cases of sexual penetration. The statutory offences in
Germany are comparable to those in the Netherlands. However, the average total imposed
sentences are considerably higher in Germany. The average (total) sentence for vaginal
penetration of a minor under 12 by a genital part (section 244 Penal Code) is punished twice
as severe as in the Netherlands. If the victim is under 16 (section 245 Penal Code), the same
behaviour is punished even 6 times more severely than in the Netherlands. The meaning of
these figures must be put into perspective because of the limitations of the study mentioned
before. Still, the picture arises that the same types of behaviour are punished more severely in
Germany, compared to the Netherlands. Although in Scotland, lifelong sentences can be
imposed for many of the offences involved in this study, the total executable parts of the
sentences imposed in Scotland are about as high as in Germany. Irish courts impose sentences
that are by far the most severe of all countries studied. The Irish sentences for penetration of a
victim under 12 respectively 16 years of age – again based on a limited number of judgments
– are four respectively eight times higher than Dutch sentences. It is conceivable that
countries in which more severe sentences are imposed have a generally more severe
punishing climate, meaning that for different behaviour comparable in severity, higher
sentences are imposed too, and this has not been the subject of this study.
Sexual abuse in return for payment
Because of the special features of sexual abuse on payment of a charge, all cases in which an
adult man was convicted for paid sexual abuse of a 16 of 17-year old (section 248b Penal
Code), were studied separately. 75 convicting judgments passed between 2015 and 2019 were
analysed, and in 60 of these cases, the case files were studied. The 60 files concerned 29
victims; in 15 cases the victim was only involved in that specific case. Some victims had paid
sex with several men. For this reason, more cases concern the same victim. For example, 24
men were convicted for having sex with the same girl. In most cases, the perpetrator was
convicted for penetration by his genital part (80 percent). The other cases concerned touching
nude genitals (usual masturbation of the perpetrator; 18 percent) or having the victim
defecating in the perpetrator’s mouth while he was sucking her anus (2 percent). In most
cases, the perpetrator had sex with the victim once (68 percent), sometimes twice (17
percent), 3 times (3 percent), or more often. Most customers contacted the victim through a
sex website (87 percent), where the victim or a pimp placed an advertisement. In a small
number of cases, the perpetrator placed an advertisement, looking for someone to have sex. In
the remaining cases, perpetrator and victim met outside of the internet, or it did not become
clear from the case files in what way the contact had come about. Customers paid between 50
and 175 euros (average: 93 euros) per meeting. In general, the fee was higher in case of
longer duration of the meeting, more extensive sexual activities, and sexual acts without a
rubber.
In general, customers lived a good life. More than half of them were married or were in a
relationship, almost all of them had a job or attended education (94 percent). Almost none of
144

the perpetrators used drugs. For most of the perpetrators, the Probation Services estimated the
risk of a future crime to be low (87 percent). With respect to the remaining perpetrators, the
risk of re-offending was estimated as average (8 percent) or high (5 percent). Almost half of
the perpetrators had visited a prostitute before. Reasons for visiting a prostitute were, among
other things, relaxation, sexual problems within a relationship, and sexual desires by
perpetrators without a relationship. With the exception of one perpetrator, all of them stated
during police interviews that they had not been looking for a minor prostitute specifically.
There is a big gap between the modality of the sentence (suspended or not) demanded by the
public prosecutor and determined by the court. De prosecutor usually demanded an
unsuspended part of the prison sentence between 3 and 6 months (77 percent), whereas courts
in three-quarters of the cases (75 percent) imposed an unsuspended prison sentence of one
day, in most cases combined with a suspended prison sentence and community service.
Community service is demanded in a small number of cases, whereas it is imposed in three
quarters of the cases (76 percent). Courts imposing a prison sentence of one day almost
certainly do so in order to meet the requirements for imposing community service, which is,
as a rule, prohibited in case of conviction for this offence. The prosecution service introduced
a prosecution guideline regarding sexual abuse of a 16 or 17-year old for a fee. The
sentencing range for sexual conduct without penetration is 1 to 6 months of imprisonment in
the guideline. In almost all studied cases falling within this category, the public prosecutor
demanded a sentence within this range. In case of oral, vaginal, or anal penetration, the
sentencing range mentioned in the guideline is 6 to 15 months of imprisonment. In 75 percent
of the penetration cases, a sentence under the bottom limit of the range is demanded. In the
remaining 25 percent of the cases, a sentence within the sentencing range is demanded.
Concluding remarks
Sexual abuse of minors is a very severe criminal offence, which affects the victims drastically
and often for an extended period of time. This study shows that demanded and imposed
sentences for sexual abuse of minors are often lower than can be expected based on the
prosecution guidelines, even in case of aggravating circumstances. This conclusion is, in
general, valid for sexual abuse of minors. It is even more valid in cases of child prostitution,
as the demanded and imposed sentences are substantially more lenient than can be expected
from the applicable prosecution guideline and judicial guidelines. In some European
countries, more severe prison sentences are imposed for sexual abuse of minors. However, it
is important to realise that the general sentencing climate in those countries appears to be
more severe. It must be emphasized that this study did not address the effectiveness of
sanctions. For that reason, this study provides no basis to reflect on the issue of what would
be an appropriate sanction or intervention for such offences.

145

Literatuur
Aanwijzing kader voor strafvordering meerderjarigen, Stcrt. 2019, 14890.
Bakker, F.S. (2016). Het taakstrafverbod van artikel 22b Sr: Is de rechter ongehoorzaam?
Delikt en Delinkwent, 23(5), 289-305
Commissie De Winter (2019). Onvoldoende beschermd: Geweld in de Nederlandse jeugdzorg
van 1945 tot heden.
Commissie-Samson (2012). Omringd door zorg, toch niet veilig: Seksueel misbruik van door
de overheid uit huis geplaatste kinderen, 1945 tot heden.
Croes, M.T. De staat van het hoger beroep in het strafrecht. WODC, factsheet 2016-5,
https://repository.wodc.nl/handle/20.500.12832/383.
De Groot- van Leeuwen, L., Laemers, M., & Sportel, I. (2015). Het vonnis beter uitgelegd?
Maatschappelijke effecten van beter motiveren in de strafrechtspraak. Den Haag: Raad voor
de Rechtspraak.
De Jong, R., Alink, L., Bijleveld, C., Finkenauer, C., & Hendriks, J. (2015). Transition to
adulthood of child sexual abuse victims. Aggression and Violent Behavior, 24(5),175187De Rechtspraak (2018). Celstraffen voor jeugdprostituanten in Schiedamse
kelderboxzaken. Geraadpleegd via https://www.rechtspraak.nl/Organisatie-encontact/Organisatie/Gerechtshoven/Gerechtshof-Den-Haag/Nieuws/Paginas/Celstraffenvoor-jeugdprostituanten-in-Schiedamse-kelderboxzaken.aspx.
Fokkens, J.W. (2018). Oriëntatiepunten en verbetering van de straftoemeting. Tijdschrift voor
rechtspraak en straftoemeting, 2, 5-14.
Giannoulis, G. (2018). Studien zur Strafzumessung. Mohr Siebeck.
Graaf, H. de, van den Borne, M., Nikkelen, S., Twisk, D., & Meijer, S. (2017). Seks onder je
25e: Seksuele gezondheid van jongeren in Nederland anno 2017. Delft: Eburon.
Heerde, J.A., Hemphill, S.A., & Scholes-Balog, K.E. (2014). Fighting for survival: A
systematic review of physically violent behavior perpetrated and experienced by homeless
young people. Aggression & Violent Behavior, 19(1), 50-66.
Keijser, de J. en Elffers, H. (2008). Straffen in context: Het effect van referentiekaders op de
publieke opinie over straf. Tijdschrift voor Criminologie, 50(3), 233-247.
Kendall-Tackett, K. E., Williams, L. M., & Finkelhor, D. (1993). The impact of sexual abuse
on children: A review and synthesis of recent empirical studies. Psychological Bulletin,
113, 164-180.
Klumpenaar, S. (2015, September 4). Celstraffen tot negen maanden in ontuchtzaak
Schiedamse kelderbox. NRC. Geraadpleegd via
https://www.nrc.nl/nieuws/2015/09/04/celstraffen-en-twee-keer-vrijspraak-in-ontuchtzaakschiedamse-kelderbox-a1413428.
Leahy, S. & Fitzgerald O’Reilly, M. (2018), Sexual Offending in Ireland: Laws, Procedures
and Punishment. Clarus Press.
Lensing, H. (2018). Een algemeen deel voor de oriëntatiepunten? Een paar opmerkingen
vanuit het perspectief van enkele andere stelsels. Tijdschrift voor rechtspraak en
straftoemeting, 2, 15-27.
Lindenberg, K. & Van Dijk, A.A. (2016). Herziening van de zedendelicten? Een analyse van
Titel XIV, Tweede Boek, Wetboek van Strafrecht met het oog op samenhang, complexiteit
en normstelling. WODC, Ministerie van Veiligheid en Justitie.
LOVS (2020). Oriëntatiepunten voor straftoemeting en LOVS-afspraken. Geraadpleegd via
www.rechtspraak.nl.
Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen (2014). Op goede
grond. De aanpak van seksueel geweld tegen kinderen. Den Haag: Nationaal Rapporteur.
146

Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Ki nderen (2015). De
klant erbij. De strafbaarstelling van seks met 16- en 17 jarigen tegen betaling. Den
Haag: Nationaal Rapporteur
Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen (2016). Ontucht
voor de rechter. Deel 2: De straffen. Den Haag: Nationaal Rapporteur.
Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen (2018).
Slachtoffermonitor seksueel geweld tegen kinderen 2016. Den Haag: Nationaal Rapporteur.
Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen (2019).
Slachtoffermonitor seksueel geweld tegen kinderen 2017-2018. Den Haag: Nationaal
Rapporteur
Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen (2020).
Slachtoffermonitor mensenhandel 2015-2019. Den Haag: Nationaal Rapporteur.
Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen (2021).
Dadermonitor seksueel geweld tegen kinderen 2015-2019. Den Haag: Nationaal
Rapporteur.
Neumann, D. A., Houskamp, B. M., Pollock, V. E., & Briere, J. (1996). The long-term
sequelae of childhood sexual abuse in women: A meta-analytic review. Child
maltreatment, 1(1), 6-16.
Openbaar Ministerie (2018). Strafzaak Valkenburgse zedenzaak (afgesloten). Geraadpleegd
via https://www.om.nl/onderwerpen/strafzaak-valkenburgse-zedenzaak.
Richtlijn voor strafvordering seksueel misbruik minderjarigen, Stcrt. 2015, 4052.
Richtlijn voor strafvordering verkrachting (art. 242 Sr), Stcrt. 2012, 24714.
Richtlijn voor strafvordering art. 248b Sr., Stcrt. 2015, 14043.
Schellingerhout, R. & Ramakers, C. (2017). Scholierenonderzoek Kindermishandeling 2016.
Nijmegen: ITS, Radboud Universiteit Nijmegen.
Slotboom, A., Rodermond, E., Wijkman, M.D.S., & Hendriks, J. (2012). Literatuurscan
oorzaken geweld tegen kinderen en jongeren in afhankelijkheidsrelaties. Vrije Universiteit
Amsterdam.
Tak, P.J.P. (2010). De minimumstraf opnieuw bezien: Een geacualiseerde beknopte
rechtsvergelijking. Raad voor de Rechtspraak, Research Memoranda, 4.
Ten Voorde, J.M., Hellemons, S.V. & Schuijt, P.M. (2020). Discriminatie als
strafbeïnvloedende omstandigheid bij strafbare feiten. WODC.
Valkenburg, W. & Lange, T. de (2017). Strafmaat in perspectief. Strafblad, 1: 72-77.
Van Dijk, T., Flight, S., Oppenhuis, E., & Duesmann, B. (1997). Huiselijk geweld: aard,
omvang en hulpverlening. Den Haag: Ministerie van Justitie.
Wingerden, S.G.C. van, Moerings, L.M. en Wilsem, J.A. van (2011). Recidiverisico en
straftoemeting. Research Memoranda-Raad voor de Rechtspraak.

147

Bijlage 1: Scoringsinstrument vonnissen
Deel A: scoringsinstrument voor de kenmerken van het misbruik, de dader, het slachtoffer(s) en de gevorderde en opgelegde straf
VONNIS
Variabele
Onderzoeks-nummer
Parketnummer
Promis

Omschrijving

Datum
Wet1

Datum uitspraak
Bewezen verklaard wetsartikel 1 (= selectiefeit, wet1 =
delict met hoogste strafbedreiging)

Wet2
Wet3
Wet4
Wet5
Wet6

Bewezen verklaard wetsartikel 2
Bewezen verklaard wetsartikel 3
Bewezen verklaard wetsartikel 4
Bewezen verklaard wetsartikel 5
Bewezen verklaard wetsartikel 6

Parketnummer
Promis-vonnis

Categorieën
[jaartal]_#
[Parketnummer]
0 Nee
1 Ja
[Datum]
1 244 Sr (max. 12 jaar)
2 245 Sr (max. 8 jaar)
3 247 Sr (max. 6 jaar)
4 248b Sr (max. 4 jaar)
5 249 lid 1 Sr (max. 6 jaar)
[string]
[string]
[string]
[string]
[string]

DELICT
Variabele
Misbruik

Omschrijving
Type misbruik dat door de rechter bewezen wordt
verklaard (maakt niet uit of dader het bij slachtoffer doet
of andersom laat doen). We scoren hier de meest ernstige
categorie.

Betaald

Betaald (betaalde de dader voor de seksuele
handelingen?)

Duur

Categorieën
1 Digitale vormen van seksueel misbruik
2 Aanraken (muv naakte geslachtsdelen)
3 Aanraken naakte geslachtsdelen
4 Vaginaal of anaal binnendringen anders dan met een geslachtsdeel,
incl. tongzoen
5 Oraal, vaginaal of anaal binnendringen met een geslachtsdeel
0 Nee
1 Ja
2 Onbekend
1 Eenmalig
2 Meermalig
148

Periode_start
Periode_eind
Frequentie
Locatie

* Bij meerdere periodes combi maken van eerste datum
en laatste datum
Frequentie van het bewezen verklaarde delict
Locatie misbruik (Bij meerdere locaties kiezen voor de
locatie die het meest inbreuk maakt op de privacy van het
slachtoffer)

Vereniging

In vereniging gepleegd

Gevolgen

Excessieve gevolgen

Dwang

Dwang

Verleiding

Verleiding

Gezag

Misbruik van gezag

Geheimhouding

Geheimhouding afgedwongen bij slachtoffer

Variabele
Dader_geb
Dader_lft
Recidive

DADER
Omschrijving
Geboortejaar dader
Leeftijd dader ten tijde van de begindatum van het vroegst
bewezen verklaarde delict
Recidive

DD.MM.JJJJ
DD.MM.JJJJ
[aantal keer dat de handeling heeft plaatsgevonden]
1 Thuis bij dader en slachtoffer
2 Thuis bij dader
3 Thuis bij slachtoffer
4 Hotel
5 Openbaar
6 Bij bekende van dader of slachtoffer
7 Garagebox
[0 als dader in vonnis de enige is, aantal daders/verdachten als het er
meer zijn]
0 Nee
1 (Risico op) besmetting
2 Zwangerschap
0 Nee
1 Ja
0 Nee
1 Ja
0 Nee
1 Ja
0 Nee
1 Ja
Categorieën
[Geboortejaar]
[Leeftijd in jaren]
0 Nee, niet eerder voor soortgelijke feiten
1 Ja, eerder veroordeeld voor seksueel misbruik met minderjarige(n)
2 Ja, eerder veroordeeld voor seksueel misbruik
3 Ja, eerder veroordeeld voor een andersoortig delict
4 Blanco strafblad
99 Onbekend

149

Pers_omst

Persoonlijke omstandigheden van de dader

NIFP

NIFP/Pro Justitia/gedragskundige rapportage beschikbaar

Psychisch

Psychische problematiek dader bekend

Geest

Gebrekkige ontwikkeling van geestvermogens bij dader
vastgesteld door deskundige

Pedofilie

Pedofilie bij dader vastgesteld door deskundige

Verwijtbaar

Verwijtbaarheid (alleen scoren wanneer deze expliciet in
het vonnis wordt genoemd)

0 Nee
1 Dader vrijwillig (al) in behandeling
2 Affectieve relatie tussen dader en slachtoffer
3 Dader is beschadigd door publiciteit
4 Medische beperkingen
0 Nee
1 Ja
0 Nee
1 Narcistische en/of antisociale trekken
2 Persoonlijkheidsstoornis
3 Seksuele stoornis
4 Depressieve stoornis
5 Parafiele stoornis
6 Pervasieve ontwikkelingsstoornis
7 Neurotische problematiek
8 ADHD
9 Autisme
10 Aanpassingsstoornis
11 PDD-NOS
12 (sociale) angststoornis
15 PTSS
16 Psychotische stoornis
17 Schizofrenie
18 Niet nader gespecificeerde psychische klachten
0 Nee
1 Ja, gebrekkige ontwikkeling
2 Ja, zwakbegaafd
3 Ja, cognitieve beperkingen
4 Ja, verstandelijk beperkt
5 Ja, onrijpe persoonlijkheidsontwikkeling
6 Ja, verstandelijke ontwikkelingsstoornis
0 Nee
1 Ja
[string]

150

Variabele
SO_aantal
SO_geslacht1
SO_geslacht2
SO_geslacht3
SO_geslacht4
SO_geslacht5
SO_geb1
SO_geb2
SO_geb3
SO_geb4
SO_geb5
SO_lft1
SO_lft2
SO_lft3
SO_lft4
SO_lft5
SO_kwetsbaar

SLACHTOFFER(S)
Categorieën
[Aantal]
1 Man
2 Vrouw
Geslacht slachtoffer 2
1 Man
2 Vrouw
Geslacht slachtoffer 3
1 Man
2 Vrouw
Geslacht slachtoffer 4
1 Man
2 Vrouw
Geslacht slachtoffer 5
1 Man
2 Vrouw
Geboortejaar slachtoffer 1
[Geboortejaar]
Geboortejaar slachtoffer 2
[Geboortejaar]
Geboortejaar slachtoffer 3
[Geboortejaar]
Geboortejaar slachtoffer 4
[Geboortejaar]
Geboortejaar slachtoffer 5
[Geboortejaar]
Leeftijd slachtoffer 1 ten tijde van de begindatum van het [Leeftijd in jaren]
vroegst bewezen verklaarde delict
Leeftijd slachtoffer 2 ten tijde van de begindatum van het [Leeftijd in jaren]
vroegst bewezen verklaarde delict
Leeftijd slachtoffer 3 ten tijde van de begindatum van het [Leeftijd in jaren]
vroegst bewezen verklaarde delict
Leeftijd slachtoffer 4 ten tijde van de begindatum van het [Leeftijd in jaren]
vroegst bewezen verklaarde delict
Leeftijd slachtoffer 5 ten tijde van de begindatum van het [Leeftijd in jaren]
vroegst bewezen verklaarde delict
Bijzondere kwetsbaarheid van het slachtoffer
0 Nee
1 Ja, geestelijke beperkingen
2 Ja, slechthorend
3 Ja, (licht) autistisch
4 Ja, al eerder seksueel misbruikt door een ander (en dit was bekend
bij de verdachte)
Omschrijving
Aantal slachtoffers
Geslacht slachtoffer 1

151

Variabele
Relatie1

Relatie2
Relatie3
Relatie4
Relatie5

5 Ja, kwetsbare thuissituatie
6 Ja, slachtoffer zag dader als vaderfiguur
7 Ja, syndroom van Down
RELATIE DADER EN SLACHTOFFER(S)
Omschrijving
Categorieën
Relatie tussen dader en slachtoffer 1
1 Vader
2 Stiefvader
3 Pleegvader
4 Broer
5 Stiefbroer
6 Opa
7 Stiefopa
8 Oom
9 Neef
10 Buurman
11 Affectieve relatie
12 Internetcontact
13 Kinderopvang
14 Gastouder/oppas
15 Docent
16 Sportvereniging
17 Contact instantie
18 Contact werk
19 Taxichauffeur
20 Zwemleraar
21 Muziekleraar
22 Vriend van ouder(s)
23 Vriend van broer/zus
24 Overige bekende
25 Onbekenden
26 Onduidelijk
Relatie tussen dader en slachtoffer 2
Gelijk aan Relatie1
Relatie tussen dader en slachtoffer 3
Gelijk aan Relatie1
Relatie tussen dader en slachtoffer 4
Gelijk aan Relatie1
Relatie tussen dader en slachtoffer 5
Gelijk aan Relatie1
152

Afhankelijk

Variabele
Eis_modaliteit

Eis_onvw
Eis_vw
Eis_taakstraf
Eis_boete
Eis_voorwaarden
Eis_voorwaarde1

Afhankelijkheids- of vertrouwensrelatie tussen dader en
0 Nee
(een van de) slachtoffer(s)(alleen coderen wanneer het
1 Ja
expliciet in het vonnis wordt genoemd)
2 Onbekend
STRAFEIS
Omschrijving
Categorieën
Strafeis: strafmodaliteit
1 Geheel onvoorwaardelijke gevangenisstraf zonder taakstraf
2 Geheel onvoorwaardelijke gevangenisstraf met taakstraf
3 Deels voorwaardelijke gevangenisstraf zonder taakstraf
4 Deels voorwaardelijke gevangenisstraf met taakstraf
5 Geheel voorwaardelijke gevangenisstraf zonder taakstraf
6 Geheel voorwaardelijke gevangenisstraf met taakstraf
7 Taakstraf
8 Geldboete
9 Schuldigverklaring zonder straf
10 Vrijspraak
Strafeis: duur onvw deel vrijheidsstraf
[Duur in maanden]
Strafeis: duur vw deel vrijheidsstraf
[Duur in maanden]
Strafeis: aantal uren taakstraf
[Duur in uren]
Strafeis: hoogte van geldboete
[Aantal in euro’s]
Strafeis: bijzondere voorwaarden
0 Nee
1 Ja
Strafeis: bijzondere voorwaarde 1
1 Contactverbod
2 Locatieverbod
3 Ontzetting uit beroep of ambt
4 Ambulante behandelverplichting
5 Meldplicht bij de Reclassering
6 Begeleiding bij schuldenproblematiek
7 Drugs- en/of alcoholverbod
8 Onttrekking aan het verkeer van inbeslaggenomen harde schijven
9 Klinische behandelverplichting
10 Medewerking verlenen begeleiding Jeugdzorg
11 Medewerking verlenen traject begeleid wonen
12 Niet alleen zijn met minderjarigen
13 Diagnostisch onderzoek
14 Beroepsverbod
153

Eis_voorwaarde2
Eis_voorwaarde3
Eis_voorwaarde4
Eis_voorwaarde5
Eis_toerekeningsvatba
ar
Eis_motivering

Variabele
Straf_modaliteit
Straf_onvw

15 Verplichte controle gegevensdragers
16 Inzage in afspraken hulpverleningsinstanties
17 Openheid verschaffen aan RN voor toekomstige
dienstbetrekkingen
18 Geen minderjarigen in zijn bedrijf laten werken
19 Libidoremmende medicatie
20 Gedragsinterventie
21 Arbeid- en/of re-integratietraject
22 Verbod betaalde of vrijwillige werkzaamheden met minderjarigen
23 Geld storten in schadefonds geweldmisdrijven
24 Verbod aanwezigheid minderjarigen in woning
26 Verhuisverbod
27 Verplichte opname voor detoxificatie en stabilisatie
28 Medewerking aan zedenconvenant (kan bv door de wijkagent
worden bezocht)
29 Contactverbod met minderjarigen, of indien onvermijdelijk
aanwezigheid van een andere volwassene
30 Verplichte zinvolle dagbesteding (werk of opleiding) (voor ten
minste 26 uur per week)
31 Inzage in en aflossen van schulden
32 Medewerking aan urineonderzoek en/of ademonderzoek
33 Maatregel toezicht en begeleiding
Strafeis: bijzondere voorwaarde 2
Gelijk aan Eis_voorwaarde1
Strafeis: bijzondere voorwaarde 3
Gelijk aan Eis_voorwaarde1
Strafeis: bijzondere voorwaarde 4
Gelijk aan Eis_voorwaarde1
Strafeis: bijzondere voorwaarde 5
Gelijk aan Eis_voorwaarde1
Strafeis: toerekeningsvatbaarheid van de dader volgens de 1 Volledig toerekeningsvatbaar
OvJ
2 Verminderd toerekeningsvatbaar
3 Volledig ontoerekeningsvatbaar
Strafeis: motivering aanwezig
0 Nee
1 Ja
OPGELEGDE STRAF
Omschrijving
Categorieën
Opgelegde straf: strafmodaliteit
Gelijk aan Eis_modaliteit
Opgelegde straf: duur onvw deel vrijheidsstraf
[Duur in maanden]
154

Straf_vw
Straf_taakstraf
Straf_boete
Straf_voorwaarden

Opgelegde straf: duur vw deel vrijheidsstraf
Opgelegde straf: aantal uren taakstraf
Opgelegde straf: hoogte van geldboete
Opgelegde straf: bijzondere voorwaarden

Straf_voorwaarde1
Straf_voorwaarde2
Straf_voorwaarde3
Straf_voorwaarde4
Straf_voorwaarde5
Straf_toerekeningsvatb
aar

Opgelegde straf: bijzondere voorwaarde 1
Opgelegde straf: bijzondere voorwaarde 2
Opgelegde straf: bijzondere voorwaarde 3
Opgelegde straf: bijzondere voorwaarde 4
Opgelegde straf: bijzondere voorwaarde 5
Opgelegde straf: toerekeningsvatbaarheid van de dader
volgens de rechtbank

Straf_motivering

Opgelegde straf: motivering aanwezig

Richtlijnen

Motivering ten opzichte van strafvorderingsrichtlijnen
aanwezig (alleen ‘ja’ scoren als in het vonnis expliciet
naar de richtlijnen wordt verwezen)

[Duur in maanden
[Aantal uren]
[Aantal in euro’s]
0 Nee
1 Ja
Gelijk aan Eis_voorwaarde1
Gelijk aan Eis_voorwaarde1
Gelijk aan Eis_voorwaarde1
Gelijk aan Eis_voorwaarde1
Gelijk aan Eis_voorwaarde1
1 Volledig toerekeningsvatbaar
2 (enigszins)Verminderd toerekeningsvatbaar
3 Volledig ontoerekeningsvatbaar
0 Nee
1 Ja
0 Nee
1 Ja

Deel B: scoringsinstrument voor de motivering van de opgelegde straf
Variabele
tll_feiten_aantal
tll_feit1

MOTIVERING
Dit deel van het instrument is enkel gescoord voor de 180 zaken waarvan de motivering is bekeken
Omschrijving
Categorieën
Aantal feiten dat ten laste wordt gelegd
Categorie ten laste gelegde feit 1
1 Aanraken 12minner
2 Aanraken 16minner
3 Aanraken 18minner
4 Aanraken geslachtsdeel 12minner
5 Aanraken geslachtsdeel 16minner
6 Aanraken geslachtsdeel 18minner
7 Binnendringen anders dan met geslachtsdeel12minner
8 Binnendringen anders dan met geslachtsdeel16minner
9 Binnendringen anders dan met geslachtsdeel18minner
10 Binnendringen met geslachtsdeel 12minner
155

tll_feit2
tll_feit3
tll_feit4
tll_feit5

Categorie ten laste gelegde feit 2
Categorie ten laste gelegde feit 3
Categorie ten laste gelegde feit 4
Categorie ten laste gelegde feit 5

11 Binnendringen met geslachtsdeel 16minner
12 Binnendringen met geslachtsdeel 18minner
13 Kinderpornografie 12minner (=240b)
14 Kinderpornografie 16minner (= 240b)
15 Digitaal misbruik 12minner
16 Digitaal misbruik 16minner
17 Verspreiden pornografie (=240)
18 Aanbieden porno aan 16minner (=240a)
19 Verkrachting 16plusser (= 242)
20 Binnendringen bij bewusteloze (=243)
21 Aanranding 16plusser (=246)
22 Strafverzwaring bij seksueel binnendringen (=248)
23 Uitlokken ontucht minderjarige (=248a)
24 16minner getuige van seksuele handelingen (=248d)
25 Grooming (online ontmoeting met 16minner, 248e)
26 Ontuchtige handelingen met dier (= 254a)
27 Smaad (=261)
28 Laster (=262)
29 Mensenhandel (=273f)
30 Onttrekking van minderjarige aan gezag (=279)
31 Bedreiging met misdrijf (=285)
32 Mishandeling (=300)
33 Verzwarende omstandigheden bij mishandeling(=304)
34 Afpersing (= 317)
35 Bedreiging (=318)
36 Verduistering (=321)
37 Oplichting (=326)
38 Wet wapens en munitie
39 Wet Tijdelijk Huisverbod
40 Exhibitionisme
41 Opuimwet
Gelijk aan tll_feit1
Gelijk aan tll_feit1
Gelijk aan tll_feit1
Gelijk aan tll_feit1
156

tll_feit6
tll_feit7
tll_feit8
tll_feit9
tll_feit10
bew_feiten_aantal
bew_feit1

Categorie ten laste gelegde feit 6
Categorie ten laste gelegde feit 7
Categorie ten laste gelegde feit 8
Categorie ten laste gelegde feit 9
Categorie ten laste gelegde feit 10
Aantal feiten dat bewezen wordt verklaard
Categorie bewezen verklaarde feit 1

bew_feit2
bew_feit3
bew_feit4
bew_feit5
bew_feit6
bew_feit7
bew_feit8
bew_feit9
bew_feit10
Afhankelijk_Rb

Categorie bewezen verklaarde feit 2
Categorie bewezen verklaarde feit 3
Categorie bewezen verklaarde feit 4
Categorie bewezen verklaarde feit 5
Categorie bewezen verklaarde feit 6
Categorie bewezen verklaarde feit 7
Categorie bewezen verklaarde feit 8
Categorie bewezen verklaarde feit 9
Categorie bewezen verklaarde feit 10
Oordeel rechtbank over afhankelijkheids/ vertrouwensrelatie/misbruik van positie van dader tov (ouders van)
slachtoffer

Geheimhouding_Rb

Oordeel rechtbank over afdwingen geheimhouding bij het
slachtoffer
Oordeel rechtbank over de justitiële documentatie van de
dader
Oordeel rechtbank over persoonlijke omstandigheden van
de dader
Beschrijving van de persoonlijke omstandigheden

Strafblad_Rb
Omstandigheden_Rb
Soortomstandigheden
Redelijketermijn_Rb
Proceshouding_Rb

Oordeel rechtbank over overschrijding redelijke
termijn
Oordeel rechtbank over proceshouding verdachte
(ontkennen, geen verantwoordelijkheid nemen of
verantwoordelijkheid bij slachtoffer neerleggen/delict) +
bekentenis en openheid geven

Gelijk aan tll_feit1
Gelijk aan tll_feit1
Gelijk aan tll_feit1
Gelijk aan tll_feit1
Gelijk aan tll_feit1
0 vrijspraak
Verder gelijk aan tll_feit1
Gelijk aan bew_feit1
Gelijk aan bew_feit1
Gelijk aan bew_feit1
Gelijk aan bew_feit1
Gelijk aan bew_feit1
Gelijk aan bew_feit1
Gelijk aan bew_feit1
Gelijk aan bew_feit1
Gelijk aan bew_feit1
0 genoemd, maar geen gewicht aan gehangen
1 strafmatigend
2 strafverzwarend
3 specifiek genoemd dat dit niet wordt meegenomen in de beslissing
Gelijk aan Afhankelijk_Rb
Gelijk aan Afhankelijk_Rb
Gelijk aan Afhankelijk_Rb
[string]
Gelijk aan Afhankelijk_Rb
Gelijk aan Afhankelijk_Rb

157

Delicthouding_Rb

Oordeel rechtbank over houding dader tijdens misbruik
“Verdachte heeft enkel oog gehad voor zijn eigen gevoelens
en lusten en niet voor de gevolgen voor zijn kleinkinderen.”

Gelijk aan Afhankelijk_Rb

158

Bijlage 2: Scoringsinstrument kenmerken
betaald seksueel misbruik van minderjarigen
Parketnummer
Misbruik
Contactlegging tussen dader en
slachtoffer (incl via welke website)
Betaald (hoeveel en in welke vorm
betaald?)
Duur (periode en frequentie)
Locatie
Gevolgen (SOA, zwangerschap)
Aanleiding opsporing
Bewust minderjarig

Geboorteland dader
Geboorteland slachtoffer
Recidiverisico gescoord door deskundige
(door wie gescoord en welke score)
Middelengebruik dader
Relationele status dader
Kinderen (aantal en inwonend of niet)
Beroep ten tijde van het delict + duur +
opleiding
Overig (bv ervaring prostitueebezoek)

[parketnummer]
[beschrijving van het misbruik]
[beschrijving van de contactlegging
tussen dader en slachtoffer]
[beschrijving van de betaling]
[beschrijving van de periode waarin het
misbruik speelde]
[beschrijving van de afspraak en
locatie]
[beschrijving van eventuele gevolgen
van het misbruik voor het slachtoffer]
[beschrijving van de aanleiding van het
opsporingsonderzoek]
[beschrijving van de verklaring van de
dader en het slachtoffer over de
minderjarigheid en het bewust zijn
daarvan]

[Recidiverisico van de dader zoals
gescoord door een deskundige]
[Drugs- en of alcoholproblematiek
dader]
[Relationele status dader en eventuele
samenhang met het misbruik]
[Gezinssituatie dader]
[Opleiding en loopbaan van de dader]
[Overige relevante informatie, zoals
ervaring met prostitueebezoek van de
dader]

159

Bijlage 3. Samenstelling begeleidingscommissie
Ten behoeve van het onderzoek ‘Straffen seksueel misbruik minderjarigen: Strafeisen,
strafoplegging en strafmotivering ter zake van betaalde en onbetaalde seksuele handelingen
bij minderjarige slachtoffers in Nederland, Duitsland, Zwitserland, Ierland en Schotland’ is
een begeleidingscommissie ingesteld die de volgende samenstelling kende:

de heer mr. J.R. Choudhury

Ministerie van Justitie & Veiligheid

mevrouw dr. A.G. Donker

Hogeschool Utrecht, Kenniscentrum Sociale
Innovatie

mevrouw mr. W.M. de Jongste

WODC

mevrouw L. Spieker - de Graaf MSc

Ministerie van Justitie & Veiligheid

de heer prof. mr. J.M. ten Voorde

Universiteit Leiden, Faculteit der
Rechtsgeleerdheid, Instituut voor Strafrecht &
Criminologie

de heer dr. J.A. van Wilsem (voorzitter)

Algemene Rekenkamer

160