Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2009–2010

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1637
Vragen van het lid Karabulut (SP)
aan de staatssecretaris van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid en de
ministers van Justitie en van
Financiën over wantoestanden in de
schuldhulpverlening. (Ingezonden
21 januari 2010)
1
Wat is uw reactie op de uitzending
«Knelpunt» van Omroep Max over
wantoestanden in de
schuldhulpverlening?1
2
Hoe beoordeelt u de situatie van
«Wilfred» die is opgelicht door zijn
bewindvoerder Stichting Mozaïek te
Helmond? Wat gaat u doen om een
einde te maken aan deze oplichterij
door deze en andere
bewindvoerders? Is Stichting Mozaïek
aangesloten bij de branchevereniging
bewindvoerders? Zo ja, hoe
beoordeelt u de controle door de
branchevereniging?2, 10
3
Erkent u dat door lange wachtlijsten
bij de schuldhulpverlening mensen
eerder prooi worden van malafide
bureaus, zoals met Wilfred uit de
gemeente Helmond is gebeurd? Zo
ja, wat gaat u doen om de wachttijd
voor schuldhulpverlening in de
gemeente Helmond terug te brengen

KVR39430
2010Z01153
0910tkkvr1637
ISSN 0921 - 7398
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2010

van vijf maanden naar maximaal vier
weken en in spoedgevallen, nul
weken? Zo nee, waarom niet?3
4
Gaat u alle beschikbare budgetten
voor schuldhulpverlening oormerken,
zodat gemeenten dit budget
daadwerkelijk aanwenden voor
schuldhulpverlening en de
wachtlijsten weggewerkt kunnen
worden? Zo nee, waarom niet?
5
Bent u bekend met de problematiek
van WWB-gerechtigden met een
koophuis die door de strenge
bijstandsregels dieper in de schulden
geraken? Zo ja, wat wilt en kunt u
hieraan doen?9
6
Wat is uw oordeel over de gemeente
Beverwijk die meneer Zijlstra heeft
geweigerd omdat het schuldbedrag
te laag was? Is dat geoorloofd? Zo ja,
waarom? Zo nee, welke stappen gaat
u ondernemen tegen de gemeente
Beverwijk?4
7
De heer Zijlstra wil graag alsnog hulp
van de gemeente Beverwijk bij het
oplossen van zijn schulden, gaat u
daarvoor zorgen?4
8
Is het waar dat er een beslagverbod
geldt voor het kindgebondenbudget?
Zo ja, hoe is het mogelijk dat

(gemeentelijke)
schuldhulpverleningsbureaus
beslag leggen op het
kindgebondenbudget?5, 10
9
Hoeveel
schuldhulpverleningsbureaus in
Nederland vragen – net als Stichting
Mozaïek en de GKB in Assen – geld
voor hun diensten als
schuldhulpverlener? Kunt u de Kamer
hiervan een overzicht verstrekken?
Zo nee, bent u bereid dit te
onderzoeken? Deelt u de mening dat
deze gang van zaken in strijd is met
artikelen 47 en 48 van de Wet op het
consumentenkrediet? Zo ja, welke
consequenties verbindt u hieraan?
Zo nee, waarom niet?6
10
Hoe garandeert u – zoals u in de
uitzending van omroep Max heeft
gezegd – dat «malafide bureaus niet
worden ingehuurd door gemeenten»?
Kunt u dat toelichten?3 11
11
Bent u bereid om – zoals u in de
uitzending van omroep Max heeft
gezegd – paal en perk te
stellen aan malafide
schuldhulpverleningsbureaus? Bent u
bereid in te grijpen door regels en
toezicht in te stellen? Zo ja, hoe en
wanneer gaat u dit regelen?
Zo nee, hoe wilt u dan voorkomen dat
malafide

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, Aanhangsel

3497

schuldhulpverleningsbureaus geld
verdienen aan andermans ellende?
12
Erkent u dat certificering van de
schuldhulpverleningsbureaus door de
branche is mislukt? Zo nee, waaruit
blijkt dit? Zo ja, gaat u nu zelf
certificering of kwaliteitseisen
invoeren en hierop toezien?
13
Is het waar dat 35 dossiers van
malafide schuldhulpverleners
(aangeleverd door de NVVK8) nog
niet door de FIOD/ECD zijn
afgehandeld? Hebben deze dossiers
wel prioriteit? Zo ja, wat is de status
van deze dossiers? Zo nee, waarom
niet? Bent u bereid deze alsnog met
prioriteit af te handelen en de Kamer
hierover te informeren?
14
Geeft de FIOD/ECD in zijn
algemeenheid voldoende prioriteit
aan de aanpak van malafide
schuldhulpverleners, gezien het leed
dat zij veroorzaken bij mensen die
toch al in een moeilijke situatie
verkeren? Zo ja, waaruit blijkt dit dan?
Zo nee, hoe gaat u ervoor zorgen dat
dit wel gebeurt?
15
Bent u bereid om een zwarte lijst van
malafide schuldhulpverleners op te
stellen? Waarom wel of niet?
16
Wilt u inhoudelijk reageren op alle
bijgaande praktijkvoorbeelden en
e-mails over wantoestanden in de
schuldhulpverlening? Zo nee,
waarom niet?
17
Kan de staatssecretaris zich
voorstellen dat mensen door
wantoestanden in de (gemeentelijke)
schulpverlening, in grote nood raken,
het vertrouwen in de overheid
verliezen en cynisch kunnen worden?
Zo ja, wat vindt u daarvan? Zo nee,
wat stelt u zich wel voor?7
18
Order verwijzing naar de belofte van
de staatssecretaris in het algemeen
overleg van 2 april 2009 om naar de
achtergrondinformatie van
praktijksituaties van Eneco te kijken,
waar zich het probleem voordeed van
mensen die met nieuwe
betalingsachterstanden aanklopten
bij energiebedrijf Eneco, maar Eneco
een verzoek tot heraansluiting tien
jaar weigert, zelfs wanneer deze

mensen bereid zijn tot een
schuldenregeling (de desbetreffende
gegevens zijn reeds verstrekt), kunt u
de Kamer informeren over de
uitkomsten hiervan?12
1

Omroep Max, 15 januari 2010: «Knelpunt».
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2008–2009, nr. 1182, vraag 4.
3
E-mail over aankloppen bij malafide
bewindvoerder vanwege niet geholpen bij
gemeentelijke schuldhulpverlening,
onderhands aan bewindspersoon verstrekt.
4
Brief van dhr. Zijlstra, onderhands aan
bewindspersoon verstrekt.
5
E-mail over beslaglegging op kindgebonden
budget, onderhands aan bewindspersoon
verstrekt.
6
E-mail over betalen voor
schuldhulpverlening, onderhands aan
bewindspersoon verstrekt.
7
E-mail over vertrouwen in overheid en
instanties, onderhands aan bewindspersoon
verstrekt.
8
NVVK: Nederlandse Vereniging van
Volkskrediet.
9
E-mail over bijstand en koophuis,
onderhands aan bewindspersoon verstrekt.
10
Klacht over Mozaïek, onderhands aan
bewindspersoon verstrekt.
11
Klacht over doorverwijzing door
gemeentelijke schuldhulpverlening,
onderhands aan bewindspersoon verstrekt.
12
Kamerstuk 24 525, nr. 149.
2

Antwoord
Antwoord van staatssecretaris
Klijnsma (Sociale Zaken en
Werkgelegenheid), mede namens de
ministers van Justitie en van
Financiën en de staatssecretaris van
Economische Zaken (ontvangen
17 februari 2010)
1
Wij vinden het van belang dat
problematische schulden zo veel
mogelijk worden voorkomen dan wel
opgelost. Gemeenten spelen daarin
een belangrijke rol. Het algemene
beeld dat er op het terrein van
schuldhulpverlening sprake is van
wantoestanden herken ik niet. Dat
neemt niet weg dat er zich individuele
situaties kunnen voordoen waarin de
schuldhulpverlening tekort schiet
dan wel de betrokkene een niet
betrouwbare organisatie of
hulpverlener inschakelt. De
voorbeelden uit de uitzending maken
duidelijk dat mensen daardoor in zeer
schrijnende situaties terecht kunnen
komen. Het is goed dat aan dit
onderwerp aandacht wordt besteed.
2
Ik begrijp uit de door u overlegde
informatie dat de betrokken
bewindvoerder – die aangesloten is

bij de branchevereniging, en waar de
speciale aandacht van de
branchevereniging naar uit gaat –
reeds van de zaak is afgehaald door
de kantonrechter. Het is immers aan
de kantonrechter (die het hele dossier
overziet) om de zaak inhoudelijk te
beoordelen.
Het gaat in dit geval niet om een
bewindvoerder in de schuldsanering,
maar om een combinatie van
schuldhulpverlening en
beschermingsbewind. Voor
bewindvoerders in zaken van
beschermingsbewind bereidt de
Minister van Justitie een wetsvoorstel
voor waarbij de eisen die gelden voor
een benoeming tot bewindvoerder
worden aangescherpt. Dit laat
onverlet dat een bewindvoerder die
zich schuldig maakt aan malversaties
jegens de onderbewindgestelde
aansprakelijk kan worden gesteld ter
vergoeding van de schade. Verder is
van belang dat de branchevereniging
momenteel werkt aan actualisering
van de kwaliteitseisen, mede in
verband met het op handen zijnde
wetsvoorstel.
3
Op dit moment wordt een onderzoek
uitgevoerd naar de wachttijden
voor de gemeentelijke
schuldhulpverlening. De resultaten
van deze quick scan zullen voor
1 april 2010 aan de Kamer worden
gestuurd. Het is voor de motivatie
van de schuldenaar – en daarmee
voor de effectiviteit van de
schuldhulpverlening – van belang dat
de periode tussen het moment van de
eerste hulpvraag en het moment
waarop de gemeente aan een
oplossing gaat werken zo kort
mogelijk is. Dat is ook de reden dat in
het wetsvoorstel gemeentelijke
schuldhulpverlening, zoals dat op
21 januari 2010 bij de Tweede Kamer
is ingediend de wachttijd is
gemaximeerd op 4 weken, of ingeval
van bedreigende schulden zelfs op 3
werkdagen. Een belangrijk deel van
de extra middelen die in vervolg op
het aanvullende beleidsakkoord voor
schuldhulpverlening beschikbaar is
gekomen, is mede bedoeld om deze
beperking van de wacht- en
doorlooptijden mogelijk te maken.
4
In het bestuursakkoord tussen rijk en
gemeenten «Samen aan de slag» is
onder meer vastgelegd dat door
gemeenten meer beleidsruimte te
geven, bevoegdheden te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, Aanhangsel

3498

decentraliseren en het aantal
specifieke uitkeringen te
verminderen, gemeenten de
instrumenten gegeven worden die
nodig zijn om een duurzame
samenleving te bouwen. In lijn met
deze afspraken zullen de middelen
voor schuldhulpverlening niet
worden geoormerkt, met
uitzondering van de extra middelen
die in vervolg op «Werken aan
toekomst», het aanvullende
beleidsakkoord van het kabinet bij
«samen werken, samen leven», voor
schuldhulpverlening beschikbaar zijn
gekomen.
5
De bijstand is het laatste vangnet van
de sociale zekerheid, waarvoor een
persoon alleen in aanmerking kan
komen als geen beroep op andere
(voorliggende) voorzieningen
mogelijk is. Daarom staat in de WWB
de eigen verantwoordelijkheid
centraal om alles te doen wat nodig
en mogelijk is om in het eigen
bestaan te voorzien. Dit
complementaire karakter van de wet
brengt mee dat een ruime definitie
van het begrip «middelen» wordt
gehanteerd, waarvan ook het in de
eigen woning gebonden vermogen
deel uitmaakt. Een bescheiden
vermogen staat niet in de weg aan de
verlening van een bijstandsuitkering.
Daarnaast geldt, onafhankelijk van de
vrijlatingen van het bescheiden
vermogen, een afzonderlijke vrijlating
van maximaal € 46.200 voor het
vermogen dat is gebonden in de
eigen bewoonde woning met
bijbehorend erf. Een
bijstandsuitkering in de vorm van een
lening is door die vrijstellingen
alleen aan de orde voor
bijstandsgerechtigden die een eigen
woning bezitten die een aanzienlijke
overwaarde vertegenwoordigt.
In de e-mail die bij deze vraag is
gevoegd, is vermeld dat de gemeente
en het Hoogheemraadschap de
belastingen niet kwijtschelden. In de
situatie dat een bijstandsgerechtigde
een eigen woning bezit die
overwaarde vertegenwoordigt, zal hij
in het algemeen niet in aanmerking
komen voor kwijtschelding van lokale
belastingen. Wel kan de
belanghebbende mogelijk een beroep
doen op bijzondere bijstand voor
woonkosten verbonden aan de eigen
woning.
Ik ben niet voornemens om de wet op
dit punt aan te passen.

6 en 7
De gemeentelijke
schuldhulpverlening is op dit
moment gebaseerd op de algemene
in de Gemeentewet opgenomen
zorgplicht van gemeenten voor hun
inwoners. Dit leidt ertoe dat er geen
duidelijke wettelijk normen zijn
waaraan de gemeentelijke
schuldhulpverlening moet voldoen.
Dit heeft ertoe geleid dat de wijze
waarop gemeenten de
schuldhulpverlening vorm en inhoud
geven zeer verschillend is.
Het is thans voor gemeenten mogelijk
om mensen niet in aanmerking te
laten komen voor
schuldhulpverlening bijvoorbeeld
omdat de schulden te laag zijn, of
omdat het inkomen te hoog is.
Ik kan niet treden in de
verantwoordelijkheid van gemeenten
en wil dan ook geen oordeel geven
over individuele gevallen.
Overigens wordt met het
wetsvoorstel gemeentelijke
schuldhulpverlening de taak van
gemeenten op het terrein van de
schuldhulpverlening specifieker
vastgelegd. Op deze manier wordt
een bodem in de kwaliteit van de
schuldhulpverlening gelegd,
waardoor bijvoorbeeld geen
groepen op voorhand van
schuldhulpverlening kunnen worden
uitgesloten. Onder
schuldhulpverlening wordt in dit
verband verstaan «het ondersteunen
bij het vinden van een adequate
oplossing gericht op de aflossing van
schulden indien redelijkerwijs is te
voorzien dat een natuurlijke persoon
niet zal kunnen voortgaan met het
betalen van zijn schulden of indien hij
in de toestand verkeert dat hij heeft
opgehouden te betalen».
8
Het beslagverbod van artikel 45
van de Algemene wet
inkomensafhankelijke regelingen
(Awir) is inderdaad van toepassing op
het kindgebonden budget, waarbij
het kindgebonden budget nog als
extra uitzonderingscategorie is
opgenomen bij lid 1 sub a.
Mogelijkerwijs is sprake van
begripsverwarring. Gemeentelijk
schuldhulpverlening kenmerkt zich in
toenemende mate door plaatsing in
een stabilisatietraject waarbij
eveneens sprake is van
budgetbeheer. Onderdeel van het

budgetbeheer is dat alle inkomsten
(waaronder uitkering, loon,
kinderbijslag, toeslagen) onder het
beheer van de budgetbeheerder
vallen. Budgetbeheer heeft een
vrijwillig karakter.
9
Op grond van de Wet op het
Consumentenkrediet (WCK) is het
aanbieden van schuldbemiddeling
tegen een vergoeding verboden.
Van dit verbod zijn uitgezonderd
gemeentelijke kredietbanken en
bepaalde gereguleerde beroepen als
advocaten en notarissen. Het verbod
van de artikelen 47 en 48 van de WCK
is niet van toepassing op
budgetbeheer of bewindvoering. Dat
betekent dat in beginsel voor die
dienstverlening wél een vergoeding
gevraagd mag worden.
Overigens kunnen mensen met een
minimuminkomen onder
voorwaarden in aanmerking komen
voor bijzondere bijstand voor kosten
van budgetbeheer of bewindvoering.
Het kabinet heeft (II, 2007–2008,
24 515, nr. 119) het voornemen
kenbaar gemaakt om het mogelijk te
maken dat partijen onder
voorwaarden schuldbemiddeling
tegen een gemaximeerde vergoeding
aanbieden. Randvoorwaarden
hiervoor zijn een verplichting om
schuldbemiddeling alleen aan te
bieden in combinatie met
budgetbeheer (om de slagingskans
van de schuldhulp te vergroten), de
eis dat de vergoeding niet ten laste
mag komen van het leefgeld van de
schuldenaar, en dat geen vergoeding
mag worden gevraagd of
geaccepteerd indien geen
schuldregeling tot stand is gekomen.
De verwachting is dat nog dit jaar een
AMvB inwerking kan treden waarin
dit wordt geregeld.
10
Gemeenten kunnen ervoor kiezen
om de gemeentelijke
schuldhulpverlening zelf uit te voeren
of om de uitvoering geheel of
gedeeltelijk uit te besteden aan
bijvoorbeeld een kredietbank,
maatschappelijk werk of andere
instanties.
Het is de verantwoordelijkheid van de
gemeenten om zorgvuldig om te
gaan met de keuze van partijen die zij
inschakelen bij de uitvoering van de
gemeentelijke schuldhulpverlening.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, Aanhangsel

3499

11 en 15
De Belastingdienst is mede belast
met het toezicht op het verbod op
schuldbemiddeling van artikel 47
WCK en brengt zaken die zich
daarvoor lenen aan bij het OM ter
beoordeling van strafrechtelijke
vervolging (zie ook vragen 13 en 14).
Naar verwachting zullen door de
AMvB waarnaar in het antwoord op
vraag 9 is verwezen de
toezichtinspanningen, sterker dan
momenteel het geval is, kunnen
worden geconcentreerd op de
activiteiten van malafide bureaus.
Zowel schuldbemiddeling als
budgetbeheer mogen slechts
worden aangeboden tegen
maximumtarieven, hetgeen het
toezicht op de naleving
vergemakkelijkt ten opzichte van de
huidige situatie, waarin partijen geen
vergoeding mogen vragen voor
schuldbemiddeling waar dat voor
budgetbeheer niet geregeld is. Met
effectief toezicht en een verdere
versterking van de certificering en
zelfregulering van de sector, kunnen
private bureaus een waardevolle
bijdrage leveren aan het
tegemoetkomen aan de vraag naar
schuldbemiddeling.
Het is de verantwoordelijkheid van
gemeenten om betrouwbare,
kwalitatief goede schuldhulpverleners
in te schakelen.
12
De belanghebbende partijen binnen
de sector hebben zelf de normen
opgesteld en de Commissie van
Deskundigen (voorheen de
NEN-normcommissie) staat nog
steeds achter deze normen. Op dit
moment vindt overleg plaats om tot
wijziging te komen van twee normen.
Het betreft de maximale lengte van
de schuldregeling en het apart
mogelijk maken van de certificering
van de organisatie en de certificering
van de bij die organisatie werkzame
personen.
Gezien het vorenstaande zie ik geen
reden om zelf tot invoering van
kwaliteitseisen te komen, anders dan
in het wetsvoorstel gemeentelijke
schuldhulpverlening dat ik onlangs
bij uw Kamer heb ingediend.
Kwaliteitseisen die in het
wetsvoorstel zijn opgenomen zijn
o.m. de maximale wachttijd, de brede
toegankelijkheid, maatwerk en de
integraliteit van de
schuldhulpverlening.

13
Er is geen sprake van achterstand in
de behandeling van dossiers bij de
FIOD-ECD. In de afgelopen jaren (met
een nadruk op de periode 2003–2007)
heeft de FIOD-ECD tientallen signalen
en aangiften ontvangen, waaronder
ook een aantal van de NVVK, over
mogelijk malafide handelende
schuldhulpverleners. Deze signalen
en aangiften zijn en worden
beoordeeld op mogelijkheden tot
strafrechtelijke vervolging. In een
aantal gevallen heeft dit ertoe geleid
dat, onder leiding van het Openbaar
Ministerie, een strafrechtelijk
onderzoek is gestart. In het belang
van de opsporing kunnen geen
mededelingen gedaan over de stand
van zaken of uitkomst van deze
(lopende) onderzoeken. Signalen die
niet voor verdere behandeling door
de FIOD-ECD in aanmerking komen
worden waar mogelijk overgedragen
aan bijvoorbeeld de politie of de
Belastingdienst.

mij goed voorstellen dat dit bij de
direct betrokkene(n) leidt tot verlies
van vertrouwen in de overheid en
eventueel cynisme. Het door het
kabinet en gemeenten in gang
gezette beleid op het terrein van de
schuldhulpverlening is er op gericht
dat adequate schuldhulpverlening
wordt geboden.
18
Namens mij is hierover reeds een
reactie aan de SP gestuurd. Na
bestudering van het overlegde
materiaal is vastgesteld dat ik zelf
niets kan doen aan deze individuele
gevallen die geanonimiseerd zijn
beschreven. Ik heb de beschreven
gevallen wel ter kennis van Eneco
gebracht. In de verzonden e-mail
wordt uiteengezet welke procedurele
mogelijkheden betrokkenen hebben
om zich over de gang van zaken bij
Eneco te beklagen.

14
De FIOD-ECD stelt jaarlijks zijn
prioriteiten vast in overleg met al zijn
opdrachtgevers en het Openbaar
Ministerie. Die afspraken worden
vastgelegd in het zogenoemde
Handhavingsarrangement. De aanpak
van fraude met schuldhulpverlening
is daarbinnen niet aangemerkt als
prioritair thema. Dit laat onverlet dat,
zoals reeds hierboven bij het
antwoord op vraag 13 is uiteengezet,
ingeval een melding of aangifte bij de
FIOD-ECD binnenkomt deze altijd
wordt beoordeeld op
aanknopingspunten voor een
mogelijke handhavingsactie.
16
Hoewel ik het belangrijk vind om
kennis te nemen van signalen uit de
praktijk, is het voor mij niet doenlijk
om inhoudelijk te reageren op ieder
individueel geval. Bovendien kan en
wil ik niet in de verantwoordelijkheid
van gemeenten treden.
Wel zal ik de mij nu aangereikte
praktijkvoorbeelden, voor zover
daarin duidelijk is om welke
gemeente het gaat, onder de
aandacht van de betreffende
gemeenten brengen.
17
Indien de gemeentelijke
schuldhulpverlening in een
individueel geval te kort schiet kan ik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, Aanhangsel

3500