3
Gezond vertrouwen in ontwikkeling
Wmo-toezicht
Aan de orde is het VSO Gezond vertrouwen in ontwikkeling
van het Wmo-toezicht (29538, nr. 274).
De voorzitter:
Het is een volle agenda op de dag, maar aan de orde is nu
eerst het verslag schriftelijk overleg Gezond vertrouwen in
ontwikkeling van het Wmo-toezicht. Ik heet in het bijzonder
welkom de minister van Volksgezondheid. Ik zie dat vijf
sprekers zich hebben aangemeld, waarvan drie sprekers
met spreektijd. In de eerste plaats geef ik mevrouw Bergkamp namens D66 het woord.

Mevrouw Bergkamp (D66):
Dank u wel, voorzitter. We hebben een goed overleg gehad
over het rapport van de IGJ over het Wmo-toezicht. In de
eerste jaren sinds 2015 was dit toezicht in opbouw, maar
ik ben er eerlijk gezegd nog niet gerust op dat er in iedere
gemeente een toezichthouder is aangesteld, hoewel dit
toch wel een wettelijke verplichting is. Ook burgers moeten
altijd naar een toezichthouder kunnen en calamiteiten
moeten natuurlijk altijd gemeld worden. Helaas blijkt uit de
beantwoording van de minister dat wij nog steeds geen
goed beeld hebben of er nu in iedere gemeente een toezichthouder is. Dat vind ik zeer onwenselijk, vandaar de volgende
motie.

Mevrouw Bergkamp (D66):
Dank u wel, voorzitter. Ik heb ook nog een paar vragen over
de onafhankelijkheid. Uit de enquête blijkt dat een op de
tien gemeenten zelf het toezicht houdt en dat drie op de
tien hun toezichthouder niet kwalificeren als onafhankelijk.
Nu staat dat ook niet in de wet, maar het lijkt mij toch wel
belangrijk dat je als toezichthouder onafhankelijk functioneert. Ik ben heel benieuwd naar de reflectie van de minister
daarop. Hoe gaat hij zijn stelselverantwoordelijkheid op dit
punt pakken, ook kijkend naar de principes van de kader
stellende visie op toezicht?
Ik dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Bergkamp. Dan ga ik door naar de
heer Hijink namens de SP. Ook u heeft twee minuten.

De heer Hijink (SP):
Voorzitter, dank u wel. Voor de SP is het heel belangrijk dat
het toezicht op de gemeentelijke zorg onafhankelijk en
effectief is. Als er inspectierapporten verschijnen, moeten
die altijd openbaar worden gemaakt, zodat wij kunnen leren
van gemaakte fouten. Om die reden wil ik graag de volgende twee moties indienen.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

Motie

constaterende dat gemeenten verantwoordelijk zijn voor
de uitvoering van het beleid binnen de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo);

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat gemeenten, conform artikel 6.1 van de
Wmo 2015, een wettelijke taak hebben om een toezichthouder aan te stellen voor de naleving van de Wmo 2015;
overwegende dat uit het rapport Wmo toezicht 2017 blijkt
dat drie gemeenten geen toezichthouder aangewezen
hadden in 2017 en 96 gemeenten niet gereageerd hebben
op de enquête van de IGJ;
verzoekt de regering om alle gemeenten zonder toezichthouder of gemeenten die niet gereageerd hebben actief te
benaderen, te wijzen op hun wettelijke plicht een toezichthouder aan te stellen, opdat ook deze gemeenten in 2019
een toezichthouder aangesteld hebben en de Kamer hierover en de eventuele vervolgstappen bij niet-naleving van
de wet te informeren voor het vierde kwartaal van 2019,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Bergkamp en
Geluk-Poortvliet. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.

constaterende dat voor de kwaliteit van de uitvoering van
de Wmo het van groot belang is dat het toezicht onafhankelijk, transparant en van hoge kwaliteit is;
constaterende dat een aantal gemeenten de onafhankelijke
toezichtstaken bij de GGD hebben belegd;
van mening dat landelijke kaders voor toezicht mogelijk
kunnen bijdragen aan de effectiviteit en kwaliteit van het
toezicht op de Wmo;
verzoekt de regering te onderzoeken of de Inspectie voor
Gezondheidszorg en Jeugd en de GGD binnen een landelijk
kader tot effectiever, transparant en onafhankelijk toezicht
op de Wmo kunnen komen en de Kamer hierover voor de
zomer van 2019 te informeren,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Hijink. Naar mij blijkt,
wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 285 (29538).

Zij krijgt nr. 284 (29538).

Tweede Kamer

Gezond vertrouwen in ontwikkeling
Wmo-toezicht

13 februari 2019
TK 53

53-3-1

De heer Hijink (SP):
De tweede motie gaat over het openbaar maken van
inspectierapporten. Wij vinden het vreemd dat inspectierapporten van de landelijke inspectie standaard openbaar
worden gemaakt, maar dat dit lokaal niet gebeurt.

De voorzitter:
Dank u wel, meneer De Lange. Dan zijn we aan het eind
gekomen van de spreektijd van de zijde van de Kamer. Ik
heb begrepen dat de minister behoefte heeft aan een korte
schorsing van vijf minuten. Dat betekent dat we om 10.27
uur weer verdergaan.

Motie

De vergadering wordt van 10.23 uur tot 10.30 uur geschorst.

De Kamer,

De voorzitter:
Het woord is aan de minister voor de beantwoording van
de vragen die aan hem zijn gesteld en zijn oordeel over de
ingediende moties. De minister.

gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de rapportages van lokale toezichthouders niet standaard openbaar zijn;
van mening dat het merkwaardig is dat rapportages van
de landelijke inspectie openbaar worden gemaakt, maar
rapportages van lokale toezichthouders niet;
van mening dat juist openbaarmaking van rapportages van
lokale toezichthouders cruciaal is om zichtbaar te maken
waar het mis gaat, om van fouten te kunnen leren en om
gemeenteraden in te staat te stellen hun controlerende taak
uit te oefenen;
verzoekt de regering om maatregelen te treffen, zodat rapportages van lokale toezichthouders met betrekking tot de
kwaliteit van Wmo-beleid openbaar worden gemaakt,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Hijink. Naar mij blijkt,
wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 286 (29538).
Dank u wel. Ten slotte als laatste spreker de heer De Lange
namens de VVD.

De heer De Lange (VVD):
Voorzitter, dank u wel. Gemeentes hebben sinds 2015 de
taak gekregen om uitvoering te geven aan de Wet maatschappelijke ondersteuning. Een belangrijke taak voor de
overheid die het dichtst bij mensen staat. Het is vanzelfsprekend belangrijk om het toezicht hierop in alle 355 gemeentes
goed te borgen. Decentraliseren is echter wel loslaten. Wat
de VVD betreft is het Wmo-toezicht dan ook een taak van
de gemeentes en zijn zij aan zet. Het rapport van de
inspectie heeft dan ook niet voor niets de passende titel
Gezond vertrouwen gekregen.
Dit brengt mij wel bij een vraag aan de minister. Goed toezicht wordt gedefinieerd als: selectief, slagvaardig, samenwerkend, onafhankelijk, transparant en professioneel. Dat
zijn prima begrippen, maar wat heeft iemand eraan die een
bezwaar of een klacht heeft over de uitvoering van de Wmo?
Op welke wijze wordt binnen de gemeente geborgd dat
helder is waar je naartoe kan? Is de minister bereid om
hierover het gesprek met gemeentes aan te gaan vanuit de
gedachte dat voor een inwoner elk loket het juiste loket is?
Oftewel: vanuit gezond vertrouwen erop kunnen rekenen
dat overal in Nederland het goed geregeld is.

Tweede Kamer

Gezond vertrouwen in ontwikkeling
Wmo-toezicht

Minister De Jonge:
Voorzitter, dank u wel. Ik zal de moties en de vragen in de
volgorde van binnenkomst behandelen. Ik begin met de
motie van D66 en het CDA op stuk nr. 284, die de regering
verzoekt om alle gemeenten zonder toezichthouder of
gemeenten die niet gereageerd hebben actief te benaderen,
te wijzen op hun wettelijke plicht een toezichthouder aan
te stellen et cetera. Ik deel uiteraard de opvatting van beide
fracties dat gemeenten een gemeentelijk toezichthouder
aan te wijzen hebben. Het beeld is wel dat het gros van de
gemeenten dat gedaan heeft. Niettemin is het goed om
heel zeker te weten dat alle gemeenten dat gedaan hebben.
Om die reden zou ik het oordeel over deze motie aan de
Kamer willen laten. Ik ga er graag mee aan de slag op deze
manier.
De voorzitter:
De motie op stuk nr. 284: oordeel Kamer.
Minister De Jonge:
Dan de vraag van D66 hoe we in de Wmo 2015 zouden
kunnen verankeren dat het Wmo-toezicht onafhankelijk
wordt vormgegeven. In de opzet is het Wmo-toezicht
onafhankelijk vormgegeven. Op grond van de wet, de Wmo,
zijn gemeenten gehouden om een toezichthouder aan te
wijzen. Na de aanwijzing van de toezichthouder is deze
toezichthouder in de zin van de Wmo en in de zin van
Algemene wet bestuursrecht bevoegd om een aantal dingen
te doen. Zo heeft hij het recht op inzage en het recht op
binnentreden. Dat zijn vrij stevige bevoegdheden die een
toezichthouder wel toekomt en andere mensen niet toekomt
binnen de gemeente. Daarmee is de onafhankelijke positie
in de opzet gewaarborgd. De VNG heeft verschillende
publicaties uitgebracht over een adequate inrichting van
dat toezicht. Die zijn in samenwerking met de rijksinspecties
tot stand gebracht en gebaseerd op de rijksbrede visie op
toezicht. Daarbij geldt een aantal principes: selectief, slagvaardig, samenwerkend, transparant, professioneel én
onafhankelijk. Dat is ook op die basis vormgegeven. De
VNG-richtlijn onderstreept ook die onafhankelijkheid.
Gemeenten kunnen dat laten doen door bijvoorbeeld de
GGD. Maar je kunt ook binnengemeentelijk wel degelijk tot
een echt onafhankelijke toezichthouder komen. Er zijn op
zich verschillende mogelijkheden voor gemeenten om dat
te doen. Ik denk dat het goed is om de inspectie, die mij
jaarlijks rapporteert over de stand van de zaken, zoals ook
het rapport waarover we deze discussie hebben gehad, te

13 februari 2019
TK 53

53-3-2

vragen om heel precies te zijn over de mate van onafhankelijkheid. Laten we langs die kant ook de vinger aan de pols
houden. Stel dat daar zorgelijke signalen uit naar voren
komen, dan zullen we moeten kijken of daar nader op te
acteren is. Maar ik deel natuurlijk helemaal met mevrouw
Bergkamp het belang van die onafhankelijkheid van de
toezichthouder.
Dan de motie-Hijink op stuk nr. 285, die de regering verzoekt
te onderzoeken of de Inspectie voor de Gezondheidszorg
en de GGD binnen een landelijk kader tot effectiever,
transparanter en onafhankelijk toezicht op de Wmo kunnen
komen. Ik kijk even naar de heer Hijink: ik lees deze motie
zo dat er niet gepleit wordt voor landelijk toezicht, maar dat
er wordt gevraagd om een landelijk kader waarbinnen het
toezicht kan plaatsvinden. Dan zou ik moeten zeggen dat
dit landelijk kader bestaat. We hebben namelijk de wet en
de VNG-richtlijn. Daarnaast hebben we al de toetsing of het
toezicht ook adequaat en effectief is vormgegeven door in
dit geval de gemeenteraden, die hun colleges scherp te
houden hebben. Dus ik ben even op zoek naar wat de heer
Hijink hier exact voorstelt.
De voorzitter:
Een korte reactie van de heer Hijink.
De heer Hijink (SP):
Mevrouw Bergkamp zegt het terecht: als er in vier op de
tien gemeenten wordt toegegeven dat het toezicht niet
onafhankelijk is, dunkt mij dat wij een probleem hebben.
In te veel gemeenten hebben we dus een slager die zijn
eigen vlees keurt. Dat moeten we volgens mij niet hebben.
Daarom komen wij met het voorstel om te onderzoeken in
hoeverre de inspectie samen met de GGD tot een soort
format kan komen voor hoe het toezicht op gemeentelijke
zorg eruit zou moeten zien. Daarmee zeggen we niet dat je
dat landelijk moet doen, maar we zeggen wel dat we moeten onderzoeken hoe je gezamenlijk tot een systeem kunt
komen waardoor het toezicht in al die gemeenten onafhankelijk wordt. Daarmee schuiven we niet de gemeentelijke
verantwoordelijkheid af, maar voorkomen we wel dat een
gemeente eerst zelf zorg gaat organiseren en als dat dan
misgaat, zelf de controle gaat doen. Dat vinden we echt
ongewenst.
De voorzitter:
De minister voor het oordeel.
Minister De Jonge:
Dan ontraad ik de motie, omdat dat eigenlijk nauwelijks
een toevoeging is aan datgene wat we doen. Want naast
de basis, waarin de bevoegdheden worden meegegeven
als een toezichthouder is aangegeven zoals hij in de wet is
geformuleerd, is er sprake van een richtlijn van de VNG,
die mede op basis van een gesprek met de GGD's en de
rijksinspectie tot stand gekomen is. Die richtlijn geeft guidance aan gemeenten. Vervolgens zijn het de gemeenteraden
die hun eigen colleges controleren op: is het toezicht voldoende onafhankelijk, voldoende effectief et cetera? Ik heb
net in de richting van mevrouw Bergkamp al toegezegd dat
ik ook ten aanzien van die onafhankelijkheid de vinger graag
aan de pols houd, maar er is niet één vorm waarin je die

Tweede Kamer

Gezond vertrouwen in ontwikkeling
Wmo-toezicht

onafhankelijkheid kunt borgen. De GGD is inderdaad een
mogelijkheid; dan beleg je het bij een gemeenschappelijke
regeling. De centrumgemeenteconstructie is ook een mooie
mogelijkheid, maar het gaat eigenlijk over het borgen van
die onafhankelijkheid binnen de gemeentelijke organisatie.
Als je kijkt wat de VNG-richtlijn daarover voorschrijft, is dat
dit: "Onafhankelijkheid heeft betrekking op de materiële
onafhankelijkheid van de toezichthoudende ambtenaar. De
Wmo-toezichthouder moet zijn feitelijke werkzaamheden
onafhankelijk en zelfstandig kunnen uitvoeren, zonder
beïnvloeding door anderen die zich bijvoorbeeld bezighouden met het beleid, de inkoop of de verstrekking van voorzieningen."
Kortom, het punt zit niet zozeer bij de richtlijn. De richtlijn
is namelijk crystal clear. Bij de uitvoering zou mogelijkerwijs
zorg kunnen zitten, maar daarom vraag ik de inspectie nou
juist om op dat punt de vinger heel goed aan de pols te
houden. Mocht dat aanleiding zijn tot zorg, dan hebben we
dit gesprek waarschijnlijk nog een keer. Dan kijken we of
daar nadere maatregelen moeten worden getroffen, maar
op het punt van de kaderstelling en de richtlijnen denk ik
dat er aan onhelderheid niet zo heel veel over is.
De voorzitter:
Meneer Hijink, dit is een VSO. Het is eigenlijk niet de
bedoeling dat we uitgebreide discussies met elkaar voeren.
Ik heb u het woord gelaten. Ik wil u wel in de gelegenheid
stellen, maar dan moet het echt een korte, scherpe vraag
zijn en een kort antwoord van de minister. Anders lopen
we nu al uit de tijd.
De heer Hijink (SP):
Het gaat mij erom dat de richtlijn dus tekortschiet; mevrouw
Bergkamp zegt dat terecht. Als een gemeente binnen de
manier waarop het nu kan, zelf het eigen toezicht kan
organiseren, is het dus niet onafhankelijk. Dan klopt er dus
iets niet aan die richtlijn en dan zou je dus moeten onderzoeken of dat niet scherper moet. Dat is het enige wat wij
voorstellen: onderzoeken, nog niet direct doorvoeren, maar
er in ieder geval op z'n minst naar willen kijken.
De voorzitter:
Een korte reactie van de minister nog.
Minister De Jonge:
Ik deel die opvatting niet. Er bestaat een richtlijn en die
richtlijn is crystal clear. Er wordt een aantal zorgen genoemd
ten aanzien van de onafhankelijkheid. Daarvan zeg ik nou
juist: laat de inspectie de vinger aan de pols houden en op
het moment dat die zorgen daadwerkelijk worden bevestigd
door de inspectie, zullen we er dan mee aan de slag moeten.
De algemene stelling dat als een gemeente zelf haar toezicht
organiseert, het toezicht daarmee dus niet onafhankelijk
kan zijn, gaat niet op. Die gaat bijvoorbeeld ook niet op ten
aanzien van de rijksverantwoordelijkheid. De rijksinspectie
Gezondheidszorg en Jeugd valt onder mijn verantwoordelijkheid en ook de dg-kolommen die zich bezighouden met
de inhoud van het beleid, vallen onder mijn verantwoordelijkheid. Je kunt dus niet zeggen dat onafhankelijkheid niet
mogelijk is als het onder dezelfde verantwoordelijke valt.

13 februari 2019
TK 53

53-3-3

Dat is wel degelijk mogelijk, maar je zult daar een aantal
nadere maatregelen voor moeten treffen.
De voorzitter:
Mevrouw Bergkamp, het is uw motie niet, maar ik zie u
staan.
Mevrouw Bergkamp (D66):
Dank u wel, voorzitter. Een hele korte, feitelijke vraag. Het
moge duidelijk zijn dat we de zorgen over die onafhankelijkheid delen. Wanneer komt de inspectie met dat rapport,
zodat we weten hoe het ervoor staat?
Minister De Jonge:
Dan kijk ik hulpbehoevend naar de bank. Zomer? Zomer. Is
dat het antwoord op die vraag? Of heb je er gewoon zin in,
in de zomer? Rond de zomer. Zodra ik word geïnformeerd
door de inspectie, zal ik de Kamer uiteraard op de hoogte
stellen.
Dan de motie op stuk nr. 286 van de heer Hijink. Daar voel
ik erg met hem mee. Je moet namelijk eigenlijk gewoon
willen dat je van rapporten van de inspectie leert. En ja,
rapporten kunnen in de openbaarheid ongemakkelijk zijn,
bijvoorbeeld voor de betreffende instelling. Dat is zo, maar
als je het leereffect van inspectierapporten wilt vergroten
en versterken, zul je moeten werken aan transparantie. Dat
is wat we ook landelijk doen. Natuurlijk moet er gezorgd
worden dat constateringen nooit op de persoon te herleiden
zijn. Dat is allemaal waar, maar daar is allemaal wel een
mouw aan te passen. Het luistert soms wel nauw. Ik zou de
heer Hijink dus eigenlijk iets willen vragen. Er staat nu
"verzoekt de regering om maatregelen te treffen". We hebben echt nog werk te doen om met gemeenten ook dit
gesprek te voeren. Ik zou dus eigenlijk willen vragen of hij
zijn motie wellicht zou willen wijzigen in de opdracht aan
de regering om te verkennen op welke manier we tot
openbaarheid of tot nadere openbaarheid zouden kunnen
overgaan. Dan zou ik de motie aan het oordeel van de
Kamer kunnen laten. Stel dat hij de motie handhaaft, dan
zou ik hem willen vragen de motie aan te houden tot mijn
gesprek met de gemeenten.
De voorzitter:
Wat gaat u doen, meneer Hijink?
De heer Hijink (SP):
Ik pas de motie met alle plezier licht aan, alleen zou ik
daaraan willen toevoegen wanneer we hierover dan een
knoop kunnen doorhakken.
Minister De Jonge:
Laat ik daarvoor een maand of twee nemen. Dan kan ik dat
op een goede manier doen met BZK, de gemeenten, de
GGD's en met de inspectie. Als het gaat om wat wel en niet
goed werkt rondom transparantie, dan is de inspectie daar
natuurlijk heel erg ervaren in. We moeten dat gesprek dus
even goed voeren en dan kom ik in uw richting terug met
een stap die we mogelijk zouden kunnen zetten om het
debat over de transparantie te kunnen vervolgen.

Tweede Kamer

Gezond vertrouwen in ontwikkeling
Wmo-toezicht

De voorzitter:
Even voor de Handelingen: de heer Hijink past de motie
aan en het oordeel is dan aan de Kamer.
Minister De Jonge:
Ja.
De voorzitter:
Meneer Hijink, afrondend.
De heer Hijink (SP):
Ja, dat kan heel kort: dan hebben we voor het zomerreces
een oplossing.
Minister De Jonge:
Ja, althans een voorstel tot, dat u dan kunt bespreken.
De heer De Lange (VVD):
Nog een verhelderende vraag over hoe de minister ernaar
kijkt. Hij gaat er dan wel van uit dat de gemeente primair
verantwoordelijk is voor het ervoor zorgen dat ze ook
openbaren?
Minister De Jonge:
Uiteraard. Het gaat eigenlijk over de afspraak die je maakt,
zoals we die nu ook hebben gemaakt met de inspectie: een
verdergaande afspraak over de transparantie opdat het
leereffect zo groot mogelijk kan zijn. Een vergelijkbare
afspraak zou de heer Hijink, zo heb ik zijn woorden verstaan,
ook willen maken met de gemeenten. Daarover ga ik graag
met de gemeenten in gesprek.
De voorzitter:
Had u nog vragen openstaan, minister?
Minister De Jonge:
Ja, ik heb nog één vraag openstaan van de VVD. Gevraagd
wordt op welke manier binnen gemeenten wordt geborgd
dat iedereen weet waar hij of zij terecht kan met zijn of haar
klacht of bezwaar. Ik kan alleen maar ondersteunen wat de
heer De Lange hierover heeft gezegd: je zou willen dat, op
welke deur een inwoner van een gemeente ook klopt, achter
die deur altijd iemand zit die hem helpt: no wrong door. No
wrong door is beter hanteerbaar dan één loket. Niet van
het kastje naar de muur, maar gewoon zorgen dat je wordt
geholpen. Het is ook echt aan gemeenten om zo goed
mogelijk openbaar, helder en inzichtelijk te maken, waar
mensen met hun vragen of klachten terechtkunnen. Dat is
één. En twee is ervoor zorgen dat dat "no wrong door"principe ook daadwerkelijk wordt ingevoerd.
Dank.
De voorzitter:
Dank u wel, minister. Daarmee zijn we aan het einde gekomen van dit VSO.

13 februari 2019
TK 53

53-3-4

De beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter:
Ik schors de vergadering voor enkele ogenblikken, zodat
we daarna voort kunnen gaan met het volgende debat, in
afwachting van alle woordvoerders.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.

Tweede Kamer

Gezond vertrouwen in ontwikkeling
Wmo-toezicht

13 februari 2019
TK 53

53-3-5