Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

25 883

Arbeidsomstandigheden

24 587

Justitiële Inrichtingen

Nr. 281

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VEILIGHEID EN
JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 oktober 2016
Met deze brief reageer ik conform het verzoek van de vaste commissie
voor Veiligheid en Justitie op het bericht «Bajespersoneel zit massaal ziek
thuis»1 dat op 16 september jl. in het Algemeen Dagblad is verschenen. In
voormeld krantenartikel wordt gesteld dat personeel van de Dienst
Justitiële Inrichtingen (DJI) zich steeds vaker ziek meldt. Voorts wordt
betoogd dat het ziekteverzuim binnen DJI hoger is dan binnen andere
sectoren in Nederland. Gesuggereerd wordt dat het ziekteverzuimpercentage binnen het gevangeniswezen negatief wordt beïnvloed door een
verhoogde werkdruk en stress als gevolg van (een opéénstapeling van)
reorganisaties. Bovendien wordt in het artikel beweerd dat er te weinig
penitentiaire inrichtingswerkers op de werkvloer aanwezig zouden zijn,
waardoor de veiligheid van personeel en gedetineerden in het geding zou
zijn.
In deze brief ga ik achtereenvolgens in op het ziekteverzuim binnen het
gevangeniswezen van DJI, de maatregelen die worden getroffen om het
ziekteverzuimpercentage te verlagen en de veiligheid binnen inrichtingen.
Ziekteverzuim binnen het gevangeniswezen
Het ziekteverzuimpercentage binnen een organisatie wordt in de regel
berekend over een periode van 12 maanden, het zogeheten «voortschrijdend gemiddelde». Hiermee kunnen pieken en dalen worden
afgevlakt en kan een realistisch beeld van het ziekteverzuim worden
geschetst. Er kunnen zich immers altijd gebeurtenissen voordoen die het
ziekteverzuim in een bepaalde maand negatief beïnvloeden, zoals een
griepepidemie. Het ziekteverzuimpercentage blijft gedurende het

1

kst-25883-281
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

http://www.ad.nl/dossier-nieuws/bajespersoneel-zit-massaal-ziek-thuis~a165b68c/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 883, nr. 281

1

kalenderjaar aldus in beweging. Onderstaande tabel bevat de ziekteverzuimpercentages binnen het gevangeniswezen over de jaren 2010–2016.2
Ziekteverzuimpercentages gevangeniswezen DJI
2010

2011

2012

2013

2014

2015

20161

7,2

7,4

7,0

6,9

7,4

7,1

7,0

1

Dit betreft – nu het jaar nog niet voorbij is – niet het voortschrijdend gemiddelde over het
boekjaar 2016 maar het voortschrijdend gemiddelde van oktober 2015 tot en met september
2016.

Voor 2016 geldt dat het voortschrijdend gemiddelde (het gemiddelde over
de afgelopen 12 maanden gerekend vanaf oktober 2015 tot en met
september 2016) binnen het gevangeniswezen 7,0 procent bedraagt. Zoals
gezegd blijft het verzuimpercentage gedurende het kalenderjaar in
beweging. Dat verklaart ook het verschil tussen het percentage van 7,0 en
het in het krantenartikel genoemde percentage van 7,4 procent, dat ziet op
de eerste zes maanden van het boekjaar 2016. Uit het gemiddelde
verzuimpercentage over de eerste negen maanden van het boekjaar 2016
(dus januari tot en met september 2016), dat 6,9 procent bedraagt, kan
worden afgeleid dat na de eerste zes maanden van het boekjaar 2016
weer een lichte daling van het verzuimpercentage is ingezet. Gelet op het
voorgaande en op het gegeven dat het verzuimpercentage ook in 2016
rond de 7 procent schommelt, moet ik concluderen dat er geen sprake is
van een (significante) stijging van het ziekteverzuimpercentage in 2016.
In het artikel wordt terecht vermeld dat het ziekteverzuimpercentage
binnen het gevangeniswezen van DJI hoger ligt dan in andere sectoren in
Nederland. Dit verhoogde percentage kan worden verklaard door het feit
dat het grootste aantal functies binnen het gevangeniswezen is aangemerkt als substantieel bezwarend. Dit betekent kort gezegd dat het
personeel fysiek en geestelijk zwaar wordt belast. Hierbij is relevant dat zij
dagelijks werken met de zwaarste doelgroepen. Ik merk hierbij nog op dat
de in het artikel genoemde Verbaannorm3 die voor DJI als geheel 4,6% en
voor het Gevangeniswezen 4,8% bedraagt, in de afgelopen jaren
inderdaad niet haalbaar is gebleken. Dit komt onder meer omdat bij de
vaststelling van deze norm geen rekening is gehouden met het feit dat het
grootste aantal functies binnen het gevangeniswezen als substantieel
bezwarend kunnen worden aangemerkt.
In het krantenartikel wordt een vijftal inrichtingen genoemd waarin het
ziekteverzuimpercentage aanzienlijk hoger zou liggen dan het gemiddelde
binnen het gevangeniswezen in het geheel. Daarbij is van belang te
benoemen dat ook voor specifieke inrichtingen geldt dat een hoog
ziekteverzuimpercentage het gevolg kan zijn van een tijdelijke stijging als
gevolg van een gebeurtenis in een bepaalde maand en dus geen reëel
beeld hoeft te geven van het voortschrijdend gemiddelde binnen de
inrichting over een periode van een jaar.
Het ziekteverzuim wordt beïnvloed door verschillende factoren, die per
inrichting kunnen verschillen. Belangrijke factoren die van invloed zijn op
het ziekteverzuimpercentage zijn onder meer de leeftijdsopbouw van het
2

Over het ziekteverzuimpercentages binnen het gevangeniswezen is uw Kamer al eerder
geïnformeerd in antwoorden op Kamervragen (Aanhangsel Handelingen II 2014/15, nr. 1435).
De in onderhavige brief opgenomen verzuimcijfers komen overeen met de cijfers die aan uw
Kamer zijn verstrekt, met uitzondering van het verzuimcijfer over 2013 van 7,0 procent. Hierbij
is van belang dat het niet ongebruikelijk is dat, afhankelijk van het moment waarop de cijfers
worden opgevraagd, een marginale afwijking te zien is van 0,1 tot 0,2%. Dit omdat de mutaties
van mensen die ziek dan wel hersteld zijn niet altijd gelijktijdig worden ingevoerd.
3
De Verbaannorm is een norm die op basis van leeftijdscategorie en werkniveau tot stand komt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 883, nr. 281

2

personeel (ouder personeel is relatief langer ziek), de zwaarte van de
doelgroep en externe omstandigheden zoals een griepgolf. In het artikel
wordt daarnaast een verband gelegd met incidenten en baanonzekerheid.
Ook dit zijn inderdaad factoren zijn die van invloed kunnen zijn op het
ziekteverzuimpercentage. Een incident kan negatieve gevolgen hebben
voor de gezondheid van een personeelslid. Een reorganisatie zoals die
zich op dit moment binnen DJI voltrekt en de dalende behoefte aan
celcapaciteit die zich ook in de komende jaren lijkt voort te zetten, gaan –
daarvan ben ik mij bewust – gepaard met (baan)onzekerheid, verhoogde
mobiliteit met als gevolg vaak veranderende arbeidsomstandigheden en
onrust.
Voor zover de uitvoering van het Masterplan 2013–2018 in 2014 tot een
lichte stijging van het ziekteverzuim heeft geleid, ben ik evenwel verheugd
te zien dat deze stijging na 2014 tot stilstand is gekomen en thans weer
lijkt te stabiliseren.
Aanpak ziekteverzuim
Hoewel het ziekteverzuim stabiel is, blijft het signaleren van (onderliggende) oorzaken die van invloed zijn op het verzuim en het omlaag
brengen van dit percentage een voortdurend punt van aandacht binnen
DJI. De leiding van DJI acteert hier actief op door onder meer het
ziekteverzuim aan de orde te stellen tijdens de periodieke managementgesprekken met de vestigingsdirecteuren. Verder worden leidinggevenden
bij de aanpak van verzuim ondersteund door specialisten zoals
re-integratieadviseurs, de zogenaamde ketenondersteuning. Dit jaar is een
herziene versie van het Vitaliteitshuis verschenen. In dit handboek staat
beschreven hoe binnen DJI wordt omgegaan met (het voorkomen van)
verzuim, welke instrumenten daarvoor beschikbaar zijn en welke taken,
verantwoordelijkheden en bevoegdheden alle betrokken partijen hierbij
hebben.
In mijn brief van 27 mei 20154 heb ik uw Kamer voorts gemeld welke
preventieve maatregelen DJI treft waar het gaat om het verminderen van
verzwarende omstandigheden die van invloed kunnen zijn op het
ziekteverzuim, zoals werkdruk en psychosociale arbeidsbelasting (agressie
en geweld). Denk hierbij aan het verbeteren van het roosterbeleid, het
actualiseren van beleid rondom fit- en weerbaarheid van personeel en het
investeren in het vakmanschap van het personeel door middel van
opleidingen en methodische gespreksvoering.
Ik heb uw Kamer in dit verband ook al eerder gemeld dat de Inspectie
Veiligheid en Justitie heeft geconcludeerd dat de introductie van het
Masterplan DJI 2013–2018 niet heeft geleid tot aantasting van het
detentieklimaat of een toename van agressie.5
Veiligheid binnen inrichtingen
In het krantenartikel wordt tot slot gesuggereerd dat de veiligheid binnen
de inrichtingen in het geding is, als gevolg van een te lage bezetting
penitentiaire inrichtingswerkers. Ik hecht eraan om op te merken dat de
veiligheid binnen het gevangeniswezen voorop staat en de bescherming
van het personeel tegen agressie en geweld topprioriteit is van DJI. Ik heb
uw Kamer al eerder gemeld dat de norm die wordt gehanteerd voor het
aantal penitentiair inrichtingswerkers dat aanwezig is op de werkvloer niet
is gewijzigd naar aanleiding van het Masterplan DJI 2013–2018. Zoals ik
uw Kamer voorts heb gemeld in de antwoorden op Kamervragen6, kan
4

Kamerstuk 25 883, nr. 248.
Kamerstuk 24 587, nr. 637.
6
Aanhangsel Handelingen II 2014/15, nr. 1435.
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 883, nr. 281

3

het voorkomen dat de directie van een inrichting onverhoopt wordt
geconfronteerd met een tekort aan personeel vanwege bijvoorbeeld
(ziekte)verzuim. In die gevallen wordt op de dag van de melding zo
spoedig mogelijk voor vervanging gezorgd. Daarvoor heeft DJI reservecapaciteit tot zijn beschikking. Het kan daarbij voorkomen dat personeel
wordt gevraagd langer door te werken totdat de vervanging is
gearriveerd.
Op basis van het bovenstaande zie ik geen aanleiding nu aanvullende
maatregelen te nemen om het ziekteverzuim verder terug te dringen. Ik zal
de werking van de aangekondigde maatregelen in mijn brief van 27 mei
2015 uiteraard blijven monitoren.
De Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
K.H.D.M. Dijkhoff

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 883, nr. 281

4