Oplegnotitie: Verklaringsmodel en verdeelmodel jeugdzorg (SCP – Cebeon)
De jeugdzorg wordt op 1 januari 2015 overgeheveld naar het regime van de Jeugdwet. Met de
decentralisatie van de jeugdzorg is een budget van circa 3,9 miljard euro gemoeid. Dit bedrag wordt
in 2015 nog op historische basis over gemeenten verdeeld. De bedragen die hiermee per gemeente
zijn gemoeid zijn opgenomen in de Meicirculaire 2014. Vanaf 2016 is het streven om de middelen
voor jeugdhulp met behulp van objectieve (gemeentelijke) kenmerken te verdelen. In opdracht van
de ministeries van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties (BZK) en Volksgezondheid, Welzijn en
Sport (VWS) heeft Cebeon in samenwerking met het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) een
objectief verdeelmodel ontwikkeld. Het SCP heeft zich toegelegd op het zoeken naar verklarende
factoren, die aanknopingspunten bieden voor Cebeon om een objectieve verdeelsystematiek te
ontwikkelen voor de decentralisatie van jeugdzorgmiddelen naar de gemeenten.
Het rapport van het SCP bevat de uitkomsten van een verklaringsmodel dat de historische uitgaven
van gemeenten aan jeugdzorg relateert aan kenmerken van die gemeenten. Deze kenmerken zijn
geselecteerd op basis van wetenschappelijke literatuur en hebben betrekking op risicokenmerken
van de bevolking die het beroep op jeugdzorg kunnen verklaren. Dit heeft geleid tot een robuuste set
van factoren die verschillen in kosten van jeugdzorg op gemeentelijk niveau in belangrijke mate
kunnen verklaren. De hiervoor geselecteerde variabelen hebben vooral betrekking op risico
verhogende en risico verlagende kenmerken voor de kans op jeugd- en gezinsproblematiek, omdat
wetenschappelijk onderzoek naar kostenverhogende factoren ontbreekt. De uitkomsten van het
verklaringsmodel van het SCP vormt het startpunt voor de verschillenanalyse en de ontwikkeling van
het kostengeoriënteerde verdeelmodel van Cebeon.
Het rapport van Cebeon laat zien dat met behulp van beschikbare maatstaven een
kostengeoriënteerde verdeling kan worden ontwikkeld die recht doet aan verschillen in jeugd- en
gezinsproblematiek. In de verschillenanalyse wordt gezocht naar de oorzaken van verschillen in
kostenniveaus tussen vergelijkbare typen gemeenten en regio’s. Vervolgens wordt onderzocht of
deze verschillen kunnen worden verklaard uit objectieve kenmerken van gemeenten. Ten slotte
wordt nagegaan of niet objectief te verklaren verschillen kunnen worden toegeschreven aan
historische gegroeide scheefheden die te maken hebben met specifieke regionale of lokale
beleidskeuzes, aanbodeffecten, of andere niet-objectieve factoren. Op deze wijze wordt verder
ingezoomd op de uitkomsten van het verklaringsmodel van het SCP.
In dit project zijn SCP en Cebeon de afgelopen twee jaar gezamenlijk opgetrokken. Dit heeft geleid
tot drie publicaties in 2014: (1) historische verdeling, (2) een verklaringsmodel voor verschillen in
kosten tussen gemeenten en (3) een verdeelmodel middelen jeugdhulp. De rapporten worden onder
eigen verantwoordelijkheid uitgebracht. De rapporten dienen als onderbouwing van de objectieve
verdeling van jeugdzorgmiddelen over gemeenten in Nederland, die BZK -in voorlopige vorm- in de
decembercirculaire 2014 bekend wil maken.