Analyse
kwaliteitsplannen
verpleeghuiszorg
Perspectief van zorgkantoren
April 2019

Managementsamenvatting
De zorgaanbieders stellen jaarlijks een kwaliteitsplan op waarin zij beschrijven hoe zij
de kwaliteit van zorg voor cliënten willen verbeteren. De kwaliteitsplannen geven de
zorgkantoren waardevolle informatie en vormen de basis voor de (dialoog)gesprekken
die zorgkantoren voeren met zorgaanbieders. De combinatie van plannen, gesprekken
en locatiebezoeken geeft zorgkantoren een beeld van wat er speelt bij zorgaanbieders
in de verpleeghuiszorg.
Opdracht

Jaarlijks voert Zorgverzekeraars Nederland (ZN) een analyse uit op de
kwaliteitsplannen.
ZN heeft DAAT en Arteria Consulting gevraagd een analyse uit te voeren op de
kwaliteitsplannen van de verpleeghuiszorgsector 2019. Anders dan voorgaande jaren is
er dit jaar gekozen om aan de inhoudelijke analyse het perspectief van de zorgkantoren
toe te voegen. DAAT heeft 319 plannen uitgelezen en vergeleken met het gebruik van
tekstmining. Arteria Consulting heeft de uitkomsten geanalyseerd. Kenmerkend voor
de methodiek tekstmining is dat de woorden uit de plannen letterlijk geteld en
weergegeven worden. Dit geeft inzicht in welke thema’s vaker terugkomen in de
plannen en op welke manier deze worden verwoord. Het is nadrukkelijk niet de
bedoeling hier een weging of beoordeling aan te koppelen. Om zo goed mogelijk aan te
sluiten bij de kern van het kwaliteitskader waarin ‘tellen en vertellen’ centraal staan, is
door Arteria Consulting deze kwantitatieve methode aangevuld met een kwalitatieve
uitvraag onder medewerkers betrokken bij de zorginkoop (hierna zorginkopers). Via
een enquête zijn inspirerende voorbeelden van plannen als geheel, activiteiten van
zorgaanbieders en activiteiten op het gebied van eHealth en technologie opgehaald.
Door inspirerende voorbeelden op te halen, kan men leren van elkaar.
Inspirerende plannen en activiteiten

Door de zorginkopers zijn diverse kwaliteitsplannen van zorgaanbieders benoemd als
inspirerend. Er worden verschillende redenen gegeven om een plan als inspirerend te
bestempelen, zoals: een plan dat concrete acties bevat; dat echt vanuit
cliëntperspectief is geschreven of dat vanuit een ‘bottom-up’ benadering is geschreven
met medewerkers en/of cliënten. Naast inspirerende kwaliteitsplannen, zijn bij
zorginkopers ook inspirerende activiteiten van zorgaanbieders en activiteiten specifiek
op het gebied van technologie en eHealth opgehaald. De inspirerende voorbeelden zijn
opgenomen in een overzicht. Zo kunnen zorginkopers leren van voorbeelden uit andere
regio’s.

Analyse kwaliteitsplannen verpleeghuiszorg | 1

Inhoudelijke thema’s

1

De zorginkopers geven aan dat de inhoudelijke thema’s meer aandacht krijgen dan de
randvoorwaardelijke thema’s. In relatie tot 2018 zien de zorginkopers een ontwikkeling
waarin meer focus aangebracht wordt in de beschrijving van de thema’s. Vorig jaar
werden veelal alle thema’s beschreven, in 2019 is er meer focus op de thema’s die
aandacht vragen. Welke thema’s dit betreft verschilt per zorgaanbieder.
Uit de tekstmining analyse blijkt dat leren en verbeteren van kwaliteit, als inhoudelijk
thema het meeste in de plannen voorkomt. Het lerend netwerk is, net als vorig jaar, een
samenwerking met veelal collega zorgaanbieders in de verpleeghuiszorg. Inhoudelijk
gaat het vaak over (uitwisseling van) medewerkers, scholing en audits. Opvallend is dat
de lerende netwerken niet door alle zorgaanbieders worden beschreven in de plannen
of bij sommige zorgaanbieders nog in ontwikkeling zijn. In het thema persoonsgerichte
zorg en ondersteuning worden door de zorginkopers concrete inspirerende activiteiten
van zorgaanbieders benoemd die de kwaliteit van leven van cliënten te vergroten. In
het thema wonen en welzijn komt zingeving in een groot deel van de plannen terug en
is er veel aandacht voor de rol van vrijwilligers en familie in dagbestedingsactiviteiten.
Rondom veiligheid is in de plannen het meeste aandacht voor medicatieveiligheid.
Randvoorwaardelijke thema’s

Uit de tekstmining analyse blijkt dat in de randvoorwaardelijke thema’s aandacht wordt
besteed aan het verankeren van expertise, leiderschap en goed bestuur, de inzet van
technologische hulpmiddelen en het gebruik van cliëntervaringen. Binnen deze thema’s
wordt volgens de zorginkopers vooral aandacht besteed aan personeelssamenstelling.
Onder andere door de aanvraag van het kwaliteitsbudget, is het voor de zorginkopers in
2019 duidelijker wat de personeelsplannen zijn van zorgaanbieders.
Kwaliteitsbudget

Een belangrijk verschil met vorig jaar is dat de plannen in de verpleeghuiszorg dit jaar
ook dienden om extra kwaliteitsbudget aan te vragen. De zorgaanbieders konden deze
budgetten aanvragen door in de kwaliteitsplannen gegevens aan te leveren over de
voorgenomen bestedingen van dit budget. In totaal is er 600 miljoen euro beschikbaar
gesteld door VWS, van dit bedrag kan 85% geïnvesteerd worden in het aantrekken van
nieuw zorgpersoneel en is 15% bedoeld voor investeringen in kwaliteit2.
Uit de analyse door ZN van de gegevens, die zorgaanbieders bij de zorgkantoren
hebben aangeleverd, blijkt dat voor €584 miljoen euro aan kwaliteitsplannen door de
–––––––
1

Het kwaliteitskader bevat vier inhoudelijke thema’s rondom kwaliteit en veiligheid: Persoonsgerichte zorg en
ondersteuning, Wonen en welzijn, Veiligheid, Leren en verbeteren van kwaliteit. Daarnaast zijn er vier
randvoorwaardelijke thema’s opgenomen: Leiderschap, governance en management, Personeelssamenstelling, Gebruik
van hulpbronnen en Gebruik van informatie.
2
Kamerbrief VWS: bij investeringen in kwaliteit kan gedacht worden aan: het verhogen deskundigheid van medewerkers
of inzet van technologie die arbeidsbesparend is of bijdraagt aan kwaliteit van leven van de cliënt

Analyse kwaliteitsplannen verpleeghuiszorg | 2

zorgkantoren is goedgekeurd. Hiervan is €496 miljoen voor extra zorgpersoneel en € 88
miljoen voor extra investeringen. In totaal hebben zorgkantoren aanvragen voor 13.796
fte aan extra zorgpersoneel goedgekeurd. De zorgaanbieders investeren het meeste in
extra medewerkers op niveau één tot en met drie. De zorginkopers zien als
investeringen in kwaliteit (15%) hele diverse voorbeelden terug, van het verhogen van
de deskundigheid van medewerkers tot vergroten van het welbevinden van cliënten.
Terugblik 2018

De zorginkopers geven aan dat de plannen 2019 voortborduren op de ingediende
plannen 2018. Het valt op dat er, net als in 2018, een grote diversiteit is in de plannen.
Bijvoorbeeld in het uitgangspunt van het plan (eigen visie of kwaliteitskader). De
zorginkopers zien een algehele verbeterslag in de inhoud van de plannen. Zij vinden de
plannen en de verbeterparagrafen transparanter dan vorig jaar, er is meer ruimte voor
reflectie.
Net als in 2018, zien de zorginkopers een verschil in de mate van concreetheid van de
plannen. Ook de verbetercyclus is in verschillende mate in de plannen aanwezig.
De zorginkopers geven aan dat in 2019 in veel gevallen meer cliënten, Cliëntenraden en
medewerkers betrokken zijn geweest bij het opstellen van de verbeterplannen. Vorig
jaar zagen de zorginkopers een meer ‘top - down’ benadering.
Vooruitblik 2020

In de plannen 2020 zien zorginkopers graag terug waar de zorgaanbieder per thema
staat en welke stappen nog ondernomen moeten worden om het gewenste niveau per
thema te bereiken. De zorginkopers zien daarnaast graag dat zorgaanbieders meer
aandacht hebben voor innovatie en de inzet van technologie. Tot slot is een genoemd
aandachtspunt voor 2020 het formuleren van SMART doelen.
Ter voorbereiding van de analyse van de kwaliteitsplannen 2020 gaan zorginkopers
verder met elkaar in gesprek over wat zij inspirerend vinden. De inspirerende
voorbeelden van plannen en activiteiten van zorgaanbieders worden verder aangevuld.
Dit kan zorginkopers helpen om zorgaanbieders, met wederzijds goedvinden, met
elkaar in contact te brengen om kennis te delen over thema’s die hen bezighouden. Zo
leren en verbeteren zorgaanbieders en zorginkopers gezamenlijk.

Analyse kwaliteitsplannen verpleeghuiszorg | 3

Inhoud
Managementsamenvatting

1

Inleiding

5

Inspirerende kwaliteitsplannen

7

Verdieping per thema

8

Thema 1 Persoonsgerichte zorg en ondersteuning
Thema 2 Wonen en welzijn
Thema 3 Veiligheid
Thema 4 Leren en verbeteren van kwaliteit
Thema 5 Leiderschap, governance en management
Thema 6 Personeelssamenstelling
Thema 7 Gebruik van hulpbronnen
Thema 8 Gebruik van informatie

10
11
12
13
15
17
18
19

Kwaliteitsbudget

20

2019 in perspectief

23

Bijlage: Methode van onderzoek

27

Analyse kwaliteitsplannen verpleeghuiszorg | 4

Inleiding
Het kwaliteitskader verpleeghuiszorg helpt zorgaanbieders om de kwaliteit van zorg
voor cliënten te verbeteren. Een belangrijk onderdeel van het kwaliteitskader is het
jaarlijks opstellen van een kwaliteitsplan door zorgaanbieders. De kwaliteitsplannen
geven de zorgkantoren waardevolle informatie over de wijze waarop de zorgaanbieders
invulling geven aan de verschillende thema’s uit het kwaliteitskader3. Jaarlijks voert
Zorgverzekeraars Nederland (ZN) een analyse uit op de kwaliteitsplannen. Een
belangrijk verschil met vorig jaar is dat de plannen in de verpleeghuiszorg dit jaar ook
dienden om extra kwaliteitsbudget aan te vragen. Daarnaast is er dit jaar voor gekozen
om aan de inhoudelijke analyse het perspectief van de zorgkantoren toe te voegen.
De plannen vormen de basis voor de (dialoog)gesprekken die zorgkantoren voeren met
zorgaanbieders over de door hen geleverde (kwaliteit van) zorg en zijn een onderdeel
van het verbeterproces bij zorgaanbieders. De combinatie van plannen, gesprekken en
locatiebezoeken geeft zorgkantoren een beeld van wat er speelt bij zorgaanbieders in
de verpleeghuiszorg.
Tekstmining

ZN heeft DAAT en Arteria Consulting gevraagd een analyse uit te voeren op de
kwaliteitsplannen van de verpleeghuiszorgsector 2019. DAAT heeft de plannen
uitgelezen en vergeleken met het gebruik van tekstmining. Arteria Consulting heeft de
uitkomsten geanalyseerd. Kenmerkend voor de methodiek tekstmining is dat de
woorden uit de plannen letterlijk geteld en weergegeven worden. Dit geeft inzicht in
welke thema’s vaker terugkomen in de plannen en op welke manier deze worden
verwoord. Het is nadrukkelijk niet de bedoeling hier een weging of beoordeling aan te
koppelen. In totaal zijn met tekstmining 319 plannen verwerkt4. De uitgebreide
onderzoeksmethode is als bijlage opgenomen.

–––––––
3

Het kwaliteitskader bevat vier inhoudelijke thema’s rondom kwaliteit en veiligheid: Persoonsgerichte zorg en
ondersteuning, Wonen en welzijn, Veiligheid, Leren en verbeteren van kwaliteit. Daarnaast zijn er vier
randvoorwaardelijke thema’s opgenomen: Leiderschap, governance en management, Personeelssamenstelling, Gebruik
van hulpbronnen en Gebruik van informatie. De randvoorwaardelijke thema’s zijn dienend aan het primair proces.
4
De aanvullende informatie die tijdens de dialooggesprekken is opgehaald, zoals verbeterplannen op locatieniveau, zijn
niet meegenomen in de tekstmining analyse.

Analyse kwaliteitsplannen verpleeghuiszorg | 5

Vertellen

Om zo goed mogelijk aan te sluiten bij de kern van het kwaliteitskader waarin ‘tellen en
vertellen’ centraal staan, is door Arteria Consulting deze kwantitatieve methode
aangevuld met een kwalitatieve uitvraag onder medewerkers betrokken bij de
zorginkoop (hierna zorginkopers). De zorginkopers hebben de kwaliteitsplannen
gelezen en besproken met de zorgaanbieder. Hierdoor hebben zij zicht op inspirerende
voorbeelden van zorgaanbieders in de regio. Door inspirerende voorbeelden te delen,
kan men leren van elkaar. Arteria Consulting heeft deze voorbeelden bij zorginkopers
uitgevraagd via een enquête. Hierin is onderscheid gemaakt in de plannen als geheel,
activiteiten van zorgaanbieders en activiteiten op het gebied van technologie en eHealth.
Gemiddeld hebben de zorginkopers 15 kwaliteitsplannen 2019 geanalyseerd. De
aantallen geanalyseerde kwaliteitsplannen per zorginkoper verschillen sterk van enkele
tot tientallen kwaliteitsplannen. De opgehaalde inspirerende voorbeelden kunnen
zorginkopers helpen om zorgaanbieders, met wederzijds goedvinden, met elkaar in
contact te brengen om kennis te delen over thema’s die hen bezighouden. Dit sluit aan
bij de wens van zorgkantoren om de rol van zorginkoop door te ontwikkelen naar een
continue proces van verbeteren. Zorgkantoren willen hier graag een verbindende rol
vervullen.

Analyse kwaliteitsplannen verpleeghuiszorg | 6

Inspirerende kwaliteitsplannen
De zorginkopers benoemen diverse kwaliteitsplannen van zorgaanbieders als
inspirerend. Er worden verschillende redenen of ‘criteria’ gegeven om een plan als
inspirerend te bestempelen. De belangrijkste zijn; een plan dat:
concrete acties bevat en helder geschreven is;
echt vanuit cliëntperspectief is geschreven en waarin opgenomen staat wat de
cliënt merkt van verbeteringen;
‘bottom-up’ is geschreven met medewerkers en / of cliënten;
een uitwerking voor verschillende locaties van de zorgaanbieder bevat.
Andere criteria die vaker genoemd worden, hebben te maken met innovatie en ‘blijven
leren’. Voor deze laatste categorie wordt bijvoorbeeld het voortbouwen op 2018
genoemd.

Figuur 1: De top 25 meest gebruikte woorden in de kwaliteitsplannen (DAAT 2019)

De zorginkopers is gevraagd wat andere zorgaanbieders van de inspirerende plannen
kunnen leren. Meermaals wordt hiervoor het schrijven vanuit cliëntperspectief of het
betrekken van de cliënt genoemd. Het punt dat het meest genoemd is, is het
‘transparant durven zijn’:
“Dit kwaliteitsplan is erg transparant. De zorgaanbieder durft ook te laten zien wat er nog
niet zo goed gaat. Daarnaast is het inspirerend omdat het vanuit bewonersperspectief
geschreven is.”
De voorbeelden opgenomen in dit rapport zijn een kleine greep uit de inspirerende
voorbeelden die er in de sector zijn.

Analyse kwaliteitsplannen verpleeghuiszorg | 7

Verdieping per thema
In de kwaliteitsplannen beschrijven de zorgaanbieders verschillende mooie activiteiten
binnen de thema’s van het kwaliteitskader. De zorginkopers geven verschillenden
redenen of ‘criteria’ om deze activiteiten als inspirerend te bestempelen. De
belangrijkste zijn, activiteiten:
met een merkbaar effect voor de cliënt;
die bijdragen aan een open (leer)cultuur voor medewerkers;
die vernieuwend zijn.
De inspirerende voorbeelden lopen uiteen van concrete activiteiten voor cliënten tot
het proces dat zorgaanbieders doorlopen hebben om invulling te geven aan een thema.
De meeste inspirerende activiteiten hebben betrekking op thema 1, persoonsgerichte
zorg en ondersteuning. Activiteiten rondom thema 2, wonen en welzijn, worden ook
vaker aangehaald. De inspirerende voorbeelden van plannen en activiteiten zijn
opgenomen in een overzicht voor zorginkopers. Zo kunnen zorginkopers leren van
voorbeelden uit andere regio’s.
Uit de tekstmining analyse blijkt dat 33% van de kwaliteitsplannen alle thema’s
beschrijven. De overige 67% van de plannen hebben een onderdeel niet meegenomen,
thema’s geclusterd weergegeven of een heel andere opzet van het kwaliteitsplan
gebruikt5.

Figuur 2: Percentage kwaliteitsplannen Verpleeghuiszorg waarin alle thema’s terugkomen (DAAT 2019)

De zorginkopers geven aan dat in sommige gevallen de overige thema’s in aparte
documenten of het dialooggesprek alsnog benoemd worden.
–––––––
5

76% van de aangeleverde plannen zijn volledig geanalyseerd met tekstmining. Dit komt doordat zorgaanbieders in
meerdere regio’s actief zijn en plannen daardoor dubbel zijn aangeleverd. Daarnaast zijn er plannen als Excel-document,
versleutelde PDF of als afbeelding aangeleverd, het is niet mogelijk om deze via tekstmining te analyseren.

Analyse kwaliteitsplannen verpleeghuiszorg | 8

Figuur 3 geeft een beeld van in hoeverre de thema’s beschreven worden in de
kwaliteitsplannen6.

Figuur 3: Percentage waarin de 8 thema’s terugkomen in de plannen & in hoeverre dit
overeenkomt met de bron (DAAT 2019)

Uit figuur 3 blijkt dat leren en verbeteren van kwaliteit als thema het meest in de
plannen voor komt. Het thema gebruik van informatie komt het minste voor met 48%.
De zorginkopers geven in aanvulling hierop aan dat de inhoudelijke thema’s meer
aandacht krijgen dan de randvoorwaardelijke thema’s. Van de randvoorwaardelijke
thema’s wordt volgens hen in 2019 voornamelijk aandacht besteed aan
personeelssamenstelling. Deze uitkomsten sluiten aan bij figuur 3. De zorginkopers
geven aan dat er ten opzichte van 2018 minder stil wordt gestaan bij alle thema’s en er
meer selectie wordt aangebracht:
“De keuze om thema’s die binnen een organisatie minder aandacht nodig hebben niet
terug te lezen in de plannen zien wij als het aanbrengen van focus”.

–––––––
6

Dit brondocument is opgebouwd uit teksten van het kwaliteitskader, aangevuld met termen die zorginkopers relateren
aan de verschillende thema’s. Voor een uitgebreidere toelichting; zie bijlage Methode.

Analyse kwaliteitsplannen verpleeghuiszorg | 9

Thema 1
Persoon
sgericht
e zorg en
onderste
uning

Figuur 4: Meest voorkomende woorden thema 1 (DAAT 2019)

7

Persoonsgerichte zorg en ondersteuning is in het kwaliteitskader opgebouwd uit vier
thema’s die zorgaanbieders richting geven voor het verbeteren van zorg en
ondersteuning. Het betreft de thema’s compassie, uniek zijn, autonomie en
zorgdoelen8.
Uit de tekstmining analyse blijkt dat aandacht, als belangrijk element van compassie en
uniek zijn, in 50% van de plannen voorkomt. Dit ligt in lijn met vorig jaar9, waar het
geven van aandacht een van de belangrijkste onderdelen van dit thema was. Het
zorgleefplan, wordt in 40% van de plannen benoemd. Hierin worden zorgdoelen en
wensen van cliënten vastgelegd. Daarnaast wordt in het zorgleefplan beschreven hoe
er ondersteuning gegeven kan worden aan de cliënt om de kwaliteit van leven te
verbeteren. In 2018 was het behoud van eigen identiteit een belangrijk onderwerp, dit
komt ook in de plannen van 2019 terug. In 40% van de plannen worden de woorden
eigen regie en autonomie benoemd. Vorig jaar is in de rode draad analyse benoemd dat
er in de verbeterplannen 2018 aandacht was voor palliatieve zorg. In 2019 is er in een
van de plannen aandacht voor.

–––––––
7

De woordenwolk is ‘geschoond’ op de termen: zorg, cliënt, bewoner, medewerkers, persoonsgerichte, bewoners,
cliënten en ondersteuning; om een beter beeld te kunnen geven van de inhoud van dit thema.
8
Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg 2017
9
Analyse kwaliteitsplannen verpleeghuiszorg 2018

Analyse kwaliteitsplannen verpleeghuiszorg | 10

Binnen thema 1 worden door de zorginkopers hele concrete voorbeelden gegeven om
de kwaliteit van leven van de cliënten te vergroten. Zoals “het samen koken met mensen
met een afstand tot de arbeidsmarkt” of ”een chip in het incontinentiemateriaal zodat
cliënten niet onnodig verschoond hoeven te worden”. Daarnaast worden voorbeelden
genoemd over het aanbod van zorg, zoals “dagbestedingsactiviteiten gericht op mannen,
omdat zij andere interesses hebben dan vrouwen” of “het bezoeken van de cliënt voordat
hij of zij verhuist naar een intramurale woning”.

Thema 2 Wonen en welzijn
Figuur 5: Meest voorkomende woorden thema 2 (DAAT 2019)

10

In het kwaliteitskader worden binnen wonen en welzijn vijf thema’s onderscheiden:
zingeving, zinvolle tijdsbesteding, schoon en verzorgd lichaam plus verzorgde kleding,
familieparticipatie en inzet vrijwilligers, en wooncomfort11.
Uit de tekstmining analyse blijkt dat zingeving in 41% van de plannen terugkomt. Dit
ligt in lijn met vorig jaar12, toen uit de analyse bleek dat zorgaanbieders aandacht
hebben voor levensbeschouwelijke vragen. Daarnaast was de aankleding van de
woning een onderwerp waar de zorgaanbieders aandacht aan besteedden, dit komt
ook in de plannen 2019 terug. Het thema wooncomfort wordt in 35% van de plannen
beschreven. Ook is er wederom veel aandacht voor familieparticipatie. Een verschil met
vorig jaar is dat er meer aandacht is voor de inzet van vrijwilligers. In de plannen is
opgenomen dat dagbestedingsactiviteiten zijn, of worden, uitgebreid. Vrijwilligers en
–––––––
10

De woordenwolk is ‘geschoond’ op de termen: zorg, cliënt, medewerkers, wonen, welzijn, bewoners en cliënten; om
een beter beeld te kunnen geven van de inhoud van dit thema.
11
Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg 2017
12
Analyse kwaliteitsplannen verpleeghuiszorg 2018

Analyse kwaliteitsplannen verpleeghuiszorg | 11

familie spelen hierin een belangrijke rol. In het kader van persoonsgerichte zorg wordt
er
gestreefd
naar een
dagindeli
ng
op
maat.
In

de
enquête
benoeme
n
de
zorginkop
ers concrete inspirerende activiteiten van zorgaanbieders. Vaak gaat het om
ogenschijnlijk eenvoudige zaken: “Activiteiten die eigenlijk niets kosten, maar van grote
waarde zijn voor de cliënt, zoals het bezoeken van een plaatselijke supermarkt”. Gericht
op welzijn wordt ”het inzetten van een therapiehond, bij cliënten die vroeger een hond
hebben gehad”, benoemd als inspirerend voorbeeld.

Thema 3 Veiligheid

Figuur 6: Meest voorkomende woorden thema 3 (DAAT 2019)

13

In het kwaliteitskader wordt veiligheid beschreven aan de hand van vier thema’s:
medicatieveiligheid, decubituspreventie, gemotiveerd gebruik van
vrijheidsbeperkende maatregelen en advance care planning. De zorgaanbieders dienen
deze thema’s op te nemen in het kwaliteitsverslag14.
–––––––
13
De woordenwolk is ‘geschoond’ op de termen: zorg, cliënt, medewerkers, per, veiligheid en cliënten; om een beter
beeld te kunnen geven van de inhoud van dit thema.
14
Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg 2017. In 2018 zijn de indicatoren basisveiligheid aangepast. Advance care planning
heeft preventie acute ziekenhuisopname vervangen.

Analyse kwaliteitsplannen verpleeghuiszorg | 12

Uit de tekstmining analyse blijkt dat bovenstaande onderwerpen in verschillende mate
al benoemd worden in de plannen. De meeste aandacht wordt besteed aan
medicatieveiligheid, het gebruik van antibiotica wordt daarin vaak beschreven. Een
aantal zorgaanbieders hebben tijdens de dialooggesprekken bij zorginkopers
aangegeven dat uit interne audits blijkt dat er kansen voor verbetering liggen in het
vergroten van medicatieveiligheid. Ook is in 2019 in verschillende plannen de
samenwerking met de apotheker als verbeterdoel opgenomen. De werkwijze waarop
Decubitus wordt vastgelegd en hoe de zorgaanbieder dit probeert te voorkomen, is een
ander onderwerp dat naar voren komt in de plannen.
Op basis van de tekstmining analyse is het lastig om conclusies te trekken over de mate
van inzet van gemotiveerd gebruik van vrijheidsbeperkende maatregelen omdat het
kenmerkend is voor de methodiek dat er naar specifieke woorden wordt gezocht. In de
plannen worden echter verschillende omschrijvingen gehanteerd. In de analyse is wel te
zien dat zorgaanbieders de procedure van de inzet van vrijheidsbeperkende
maatregelen vastleggen. De zorginkopers merken tijdens de dialooggesprekken dat dit
onderwerp zorgaanbieders bezighoudt, vanwege de nieuwe Wet Zorg en Dwang.

Advance Care planning wordt in een klein deel van de plannen beschreven, met name in
de verbeterparagraaf. De zorginkopers geven hierover aan dat dit onderwerp tijdens de
dialooggesprekken aan bod kwam, maar in de plannen nog niet opgenomen was in
verband met het tijdspad van de invoering van de nieuwe indicatoren.

Thema 4 Leren en verbeteren van kwaliteit

Figuur 7: Meest voorkomende woorden thema 4 (DAAT 2019)

15

–––––––
15
De woordenwolk is ‘geschoond’ op de termen: raad, zorg, medewerkers, leiderschap en governance; om een beter
beeld te kunnen geven van de inhoud van dit thema.

Analyse kwaliteitsplannen verpleeghuiszorg | 13

Bij leren en verbeteren is in het kwaliteitskader aandacht voor de thema’s
kwaliteitsmanagementsysteem, kwaliteitsplan, kwaliteitsverslag, in de praktijk werken
aan verbeteren door zorgverleners en lerend netwerk16.
Uit de tekstmining analyse blijkt dat het thema leren en verbeteren het meeste wordt
benoemd in de kwaliteitsplannen. Het kwaliteitskader stelt als vereiste dat elk
verpleeghuis vanaf januari 2018 een kwaliteitsmanagement systeem gebruikt. Uit de
plannen blijkt dat dit systeem gebruikt wordt om indicatoren vast te leggen en van te
kunnen leren.
Een andere vereiste uit het kwaliteitskader is het hebben van een lerend netwerk met
ten minste twee andere zorgorganisaties. In de kwaliteitsplannen wordt stilgestaan bij
de oprichting en samenstelling van het lerend netwerk. De meeste netwerken zijn, net
als vorig jaar, met collega zorgaanbieders in de verpleeghuiszorg. Incidenteel
participeert de zorgaanbieder met een gehandicaptenzorg of GGZ instelling in een
netwerk. Met hen worden de kwaliteitsplannen en verslagen gedeeld. Daarnaast wordt
het uitwisselen van kennis op directieniveau en medewerkersniveau genoemd.
Medewerkers krijgen de mogelijkheid mee te lopen bij collega organisaties of andere
afdelingen binnen de eigen organisatie. Bij sommige lerende netwerken vindt
uitwisseling van personeel plaats, worden medewerkers geschoold (onder andere op
het gebied van veiligheid), worden gezamenlijk audits ontwikkeld of wordt
gereflecteerd op het gebruik van antibiotica. Opvallend is dat de lerende netwerken
niet door alle zorgaanbieders worden beschreven in de plannen of bij sommige
zorgaanbieders nog in ontwikkeling zijn.
“Het lerend netwerk is nog in ontwikkeling, bij sommige zorgaanbieders is dit vooral op
bestuurlijk niveau ingericht. Soms is het dit het gevolg van praktische problemen, waarbij
grotere organisaties intern invulling geven aan het netwerk via bijvoorbeeld intervisie.”
De zorginkopers geven hierover aan dat het belangrijk is om hier aandacht voor te
hebben en over in gesprek te gaan. Andere belangrijke onderwerpen binnen dit thema
zijn de verbetercyclus en scholing van medewerkers. Dit wordt in het vervolg nader
toegelicht.

–––––––
16

Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg 2017.

Analyse kwaliteitsplannen verpleeghuiszorg | 14

Thema 5 Leiderschap, governance en management

Figuur 8: Meest voorkomende woorden thema 5 (DAAT 2019)

17

In het kwaliteitskader verpleeghuiszorg zijn zes thema’ s opgenomen voor thema 5:
visie op zorg, sturen op kernwaarden, leiderschap en goed bestuur, rol en positie
interne organen en toezichthouder(s), inzicht hebben en geven en verankeren van
medische, verpleegkundige en psychosociale expertise18.
Uit de tekstmining analyse blijkt dat het verankeren van expertise, leiderschap en goed
bestuur binnen dit thema het meeste worden benoemd. Het sturen op kernwaarden en
het opzetten van een Verpleegkundige/verzorgende Adviesraad (VAR) komen net als
vorig jaar terug. De VAR wordt in een deel van de plannen beschreven. De zorginkopers
geven aan dat sommige zorgaanbieders dit op een andere wijze borgen. Tijdens het
dialooggesprek wordt dit besproken en zo nodig aanvullende afspraken over gemaakt.
De rol van de Raad van Toezicht en de Cliëntenraad wordt veelal in dit thema
toegelicht. De zorginkopers vinden het belangrijk dat zorgaanbieders samen met
Cliëntenraden werken aan de doorontwikkeling van het kwaliteitskader
verpleeghuiszorg.
”Ten opzicht van 2018 is vaker gekozen om de Cliëntenraad aan het begin van het traject
te betrekken in plaats van achteraf instemming te vragen met het kwaliteitsplan”.
De verwachting van de inkopers was dat de locatie waar de Cliëntenraad in het
kwaliteitsplan wordt genoemd, een indicatie geeft van de mate van betrokkenheid van
de Cliëntenraad in het opstellen van het plan. Om die reden is middels tekstmining de
locatie van het woord Cliëntenraad geanalyseerd. De Cliëntenraad wordt vooral in het
voorwoord en de verbeterparagraaf beschreven.
–––––––
17

De woordenwolk is ‘geschoond’ op de termen: medewerkers, personeelssamenstelling, zorg, bewoners, personeel,
cliënten, medewerker en werken; om een beter beeld te kunnen geven van de inhoud van dit thema.
18
Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg 2017.

Analyse kwaliteitsplannen verpleeghuiszorg | 15

Binnen thema 5 zijn de inspirerende voorbeelden aangedragen door zorginkopers,
gericht op het ontdekken van nieuwe vormen van leren, zoals inzet van webinars en
‘undercovernurse’. Andere inspirerende voorbeelden richten zich op het begeleiden van
medewerkers. Een voorbeeld hiervan is ”het werken met een buddysystematiek voor
nieuwe medewerkers om te voorkomen dat zij het gevoel krijgen in het diepe te worden
gegooid”.
De zorginkopers geven aan dat thema 5 onderbelicht is in de plannen: “Dit thema wordt
meestal kort beschreven, terwijl dit een cruciaal element is in hoe het kwaliteitsbeleid in
een organisatie wordt vormgegeven.”

Analyse kwaliteitsplannen verpleeghuiszorg | 16

Thema 6
Personee
lssamens
telling

Figuur 9: Meest voorkomende woorden thema 6 (DAAT 2019)

19

Naar aanleiding van de analyse van de kwaliteitsplannen 2018, is door de zorginkopers
geconcludeerd dat het wenselijk is dat plannen rondom personeelssamenstelling
concreter worden beschreven. De zorginkopers geven aan dat, onder andere door de
aanvraag van het kwaliteitsbudget, het in 2019 duidelijker is wat de plannen zijn van
zorgaanbieders rondom personeel. Hier wordt later nader op ingegaan.
Naast de weergave van de personeelssamenstelling (fte en niveaus), blijkt uit de
tekstmining dat aandacht ook een belangrijke rol speelt in de beschrijving dit thema. In
47% van de plannen wordt hieraan gerefereerd. Daarnaast zijn leren en ontwikkelen
belangrijke onderwerpen. Dit ligt in lijn met de plannen van 2018, waarin
deskundigheidsbevordering en coaching van het personeel terugkwam. Voorbeelden
die in de plannen 2019 genoemd worden zijn: “E-learning, trainingen en mogelijkheden
tot intern doorstromen”.
Binnen thema 6 worden verschillende inspirerende activiteiten benoemd. Een ‘out of
the box’ voorbeeld hiervan is: “Een zorgaanbieder koppelt het kwaliteitskader aan de
arbeidsmarktproblematiek van ouderen in de regio. Voor de inzet van meer toezicht op
huiskamers wordt de oplossing gezocht bij een welzijnsorganisatie. Zo ontstaat er een winwin situatie: werkloze vrouwen van 50plus vinden weer een baan en er zijn meer
medewerkers aanwezig in de huiskamer”.
Een voorbeeld rondom arbeidsmarktproblematiek dat uit de tekstmining analyse naar
voren komt, is het inzetten van stagiaires om de aanwas van toekomstig personeel te
waarborgen gezien de krapte op de arbeidsmarkt.
–––––––
19
De woordenwolk is ‘geschoond’ op de termen: zorg, medewerkers, kwaliteit, leren en verbeteren; om een beter beeld
te kunnen geven van de inhoud van dit thema.

Analyse kwaliteitsplannen verpleeghuiszorg | 17

Thema 7 Gebruik van hulpbronnen

20

Figuur 10: Meest voorkomende woorden thema 7 (DAAT 2019)

Uit de tekstmining blijkt dat binnen dit thema, naast financiën, vastgoed en onderhoud,
voornamelijk over de inzet van technische hulpmiddelen wordt geschreven. Zo wordt er
stilgestaan bij het gebruik van domotica, ICT en technologische hulpbronnen. Een aantal
zorgaanbieders gaan daarnaast in op het onderhoud en renoveren van vastgoed.
In de plannen wordt benoemd dat mobile devices, telecommunicatie en tablets ingezet
worden als technologische hulpbronnen. Deze technologische hulpbronnen worden
ook ingezet om administratieve lasten te voorkomen. Administratieve last wordt in
18% van de plannen benoemd. Dit gebeurt veelal in combinatie met het optimaliseren
van het cliëntendossier en technologische hulpmiddelen. Voorbeelden zijn: ”het
automatisch koppelen van systemen, het invoeren van een cliëntportaal, digitale
ondertekening en de inzet van COW’s (computer on wheels)”. Voorbeelden van
hulpbronnen op het gebied van zorg en welzijn zijn: sensoren, de Tovertafel en robots
zoals Zora. Door de zorgaanbieders wordt er voor deze hulpbronnen zowel gerefereerd
aan de resultaten die bereikt zijn met de inzet van deze innovaties, als de wens om deze
hulpmiddelen (meer) in te zetten of aan te schaffen.
Zorginkopers hebben inspirerende voorbeelden op het gebied van technologie en
eHealth aangedragen. Hierbij is het doel voornamelijk het vergroten van de eigen regie
van de cliënt door bijvoorbeeld “het verder ontwikkelen van leefcirkels, waarin bewoners
–––––––
20

De woordenwolk is ‘geschoond’ op de termen: zorg, gebruik, hulpbronnen, medewerkers, bewoners en
cliënten; om een beter beeld te kunnen geven van de inhoud van dit thema.

Analyse kwaliteitsplannen verpleeghuiszorg | 18

vrijer kunnen voortbewegen” of “het gebruik van sensoren in kleding”. Andere
voorbeelden gaan over het verbeteren van de veiligheid door de inzet van een ”rollator
robot” of “het op een andere wijze inzetten van personeel door beoordeling op afstand via
Google glass”.

Thema 8 Gebruik van informatie

21

Figuur 11: Meest voorkomende woorden thema 8 (DAAT 2019)

Uit de tekstmining analyse blijkt dat zorgaanbieders in dit thema een beschrijving
geven op welke wijze zij cliëntervaringen gebruiken binnen hun organisatie. Zo wordt
stilgestaan bij het verzamelen, delen en samen leren van de resultaten. De
cliëntervaringen worden opgehaald door Net Promotor Score (NPS), genoemd in 22%
van de plannen of Zorgkaart Nederland, genoemd in 35% van de plannen. Ook
vermelden verschillende zorgaanbieders een systeem te (willen) implementeren om
continue cliëntenervaringen op te halen. In het kwaliteitskader is opgenomen dat de
uitkomsten van de cliëntervaringen terug moeten komen in het kwaliteitsverslag.
Daarnaast wordt er in de meerderheid van de plannen vermeld dat het kwaliteitsplan en
andere beleidsstukken op de website worden geplaatst om de transparantie te
vergroten en zodat anderen hiervan kunnen leren.

–––––––
21
De woordenwolk is ‘geschoond’ op de termen: informatie, gebruik, medewerkers, cliënten, zorg, bewoners en
cliënt; om een beter beeld te kunnen geven van de inhoud van dit thema.

Analyse kwaliteitsplannen verpleeghuiszorg | 19

Kwaliteitsbudget
Een belangrijk verschil ten opzichte van 2018 is dat er door VWS voor de
verpleeghuissector extra middelen beschikbaar zijn gesteld om aan de hand van het
kwaliteitskader de kwaliteit van de verpleeghuiszorg te verbeteren. De zorgaanbieders
konden deze budgetten aanvragen door in de kwaliteitsplannen gegevens aan te
leveren over de voorgenomen bestedingen van dit budget. In totaal is er 600 miljoen
euro beschikbaar gesteld, van dit bedrag kan 85% geïnvesteerd worden in het
aantrekken van nieuw zorgpersoneel en is 15% bedoeld voor investeringen in
kwaliteit22. In het onderstaande heeft ZN de besteding van het kwaliteitsbudget kort
uiteengezet.
Bedragen

Uit de analyse van de gegevens die zorgaanbieders bij de zorgkantoren hebben
aangeleverd blijkt dat voor €584 miljoen euro aan kwaliteitsplannen door de
zorgkantoren is goedgekeurd. Hiervan is €496 miljoen voor extra zorgpersoneel en € 88
miljoen voor extra investeringen. Op basis van de realisatie van de plannen worden
middelen het komende jaar nog herverdeeld.
Extra zorgpersoneel

Zoals bij thema personeelssamenstelling beschreven, heeft de aanvraag van het
kwaliteitsbudget, zorgkantoren meer inzicht geboden. Dit komt doordat is gevraagd
duidelijk te omschrijven wat de huidige personeelssamenstelling en de gewenste
personeelssamenstelling is. Deze informatie is belangrijk om de dialoog met
zorgaanbieders over de zorgvraag, in relatie tot personele bezetting, goed te kunnen
voeren.
Uit gegevens van de zorgkantoren blijkt dat zorgaanbieders met name inzetten op
medewerkers van niveau één tot en met niveau drie (71%). Dit bevestigt het beeld dat
zorgaanbieders meer mensen voor welzijn hebben aangenomen en instellingen op deze
wijze aandacht geven aan het welbevinden van cliënten. Het lijkt lastig voor
zorgaanbieders om personeel met een hoger niveau aan te nemen. Uit de analyse blijkt
daarnaast dat er geen grote regionale verschillen tussen de aanvragen voor extra
personeel zijn.

–––––––
22

Kamerbrief VWS: bij investeringen in kwaliteit kan gedacht worden aan: het verhogen deskundigheid van
medewerkers of inzet van technologie die arbeidsbesparend is of bijdraagt aan kwaliteit van leven van de cliënt

Analyse kwaliteitsplannen verpleeghuiszorg | 20

Figuur 12: Personeel per niveau landelijk (ZN, 2019)

In totaal hebben zorgkantoren aanvragen voor 13.796 fte aan extra zorgpersoneel
goedgekeurd. De toename in fte tussen 2018 en 2019 is ook het grootst op niveau één
tot en met drie (zie figuur 13).

Figuur 13: Toename fte 2019 ten opzichte van 2018 landelijk (ZN, 2019)

Analyse kwaliteitsplannen verpleeghuiszorg | 21

Investeringen in kwaliteit

De zorginkopers zien als investeringen in kwaliteit (15%) hele diverse voorbeelden
terug:
Verhogen deskundigheid van medewerkers:
opleidingen voor vrijwilligers en mantelzorgers, het trainen van medewerkers,
scholing in onbegrepen gedrag en leiderschapsprogramma’s.
Verhogen productiviteit van medewerkers:
apps voor het verlagen van administratieve lasten, het inzetten van roosteraars, het
vereenvoudigen van het zorgplan en meer eenduidige ICT.
Verbeteringen met directe impact op het welbevinden van cliënten:
inrichting van de huiskamers, koken op de groep, het vergroten van de
bewegingsvrijheid.
Inzet technologie:
de inzet van technologie wordt ook binnen het thema gebruik van hulpbronnen
genoemd. Aangedragen voorbeelden zijn de inzet van robots, tablets, sensoren en
chips in incontinentiemateriaal.
Overhead/project/accountantskosten:
kosten voor onderzoeksverpleegkundige, teamcoach, recruiter, accountant of het
uitvoeren van cliënttevredenheidsonderzoek.

Analyse kwaliteitsplannen verpleeghuiszorg | 22

2019 in perspectief
Terugblik

Naast de tekstmining analyse en het uitvragen van inspirerende voorbeelden, is er met
de zorginkopers teruggeblikt om zicht te krijgen op de belangrijkste verschillen tussen
de kwaliteitsplannen in 2018 en 2019. De zorginkopers geven aan dat de plannen 2019
voortborduren op de ingediende plannen 2018.
“Er is in het algemeen een verbeterslag te zien in de beschrijving van het kwaliteitsplan.
Dit geldt zowel voor de beschrijving van het proces als ook de inhoud.”
Daarnaast vinden de zorginkopers de plannen en de verbeterparagrafen transparanter
dan vorig jaar. Er is meer ruimte voor reflectie, naast activiteiten die goed gaan, vinden
zorginkopers het ook belangrijk om te lezen wanneer een doelstelling niet is
gerealiseerd. Om hierover een kwantitatief beeld te vormen is met tekstmining
onderzocht in hoeverre de woorden ‘niet gehaald’ of ‘opnieuw’, voorkomen in de
plannen. Deze woorden komen beperkt voor, het is echter lastig om op basis van
tekstmining hier een conclusie aan te verbinden.
Het valt op dat er, net als in 2018, een grote diversiteit is in de plannen. Sommige
organisaties beschrijven de plannen bijvoorbeeld met als uitgangspunt hun eigen visie
en leggen dan de verbinding met het kwaliteitskader. Andere organisaties nemen het
kwaliteitskader als vertrekpunt en koppelen dit aan hun visie.
Daarnaast zien de zorginkopers, net als in 2018, een verschil in de mate van
concreetheid van de plannen. Uit de enquête blijkt dat vooral op het gebied van
personele inzet en zinvolle dagbesteding de plannen concreter zijn dan vorig jaar. Om
hierover een kwantitatief beeld te vormen is met tekstmining een analyse uitgevoerd.
Onderzocht is in hoeverre de woorden die een indicatie geven van de mate van
concreetheid, zoals jaartallen of kwartalen, voorkomen in de plannen. Hieruit blijkt dat
er vooral veel aandacht is voor de jaren 2019 en 2020. Het is mogelijk dat de meer
concrete beschrijving in kwartalen en maanden vooral in de locatieplannen is
opgenomen, die niet in alle gevallen onderdeel waren van de analyse.
In relatie tot de verbetercyclus zien zorginkoper grote diversiteit in de plannen. De
zorginkopers geven aan dat er zowel plannen zijn waar een duidelijke PDCA23 cyclus
aanwezig was met een link naar het kwaliteitsplan 2018, als plannen waar dit ontbrak.
Wanneer de PDCA cyclus benoemd is, was er met name aandacht voor ‘plan’ en ‘do’ en
–––––––
23

Plan, Do, Check, Act (PDCA).

Analyse kwaliteitsplannen verpleeghuiszorg | 23

minder voor ‘check’ en ‘act’. Dit is ook in 2018 geconstateerd. De zorginkopers
verwachten dat dit in de kwaliteitsverslagen beter zichtbaar wordt.
De zorginkopers geven aan dat in 2019 in veel gevallen cliënten, Cliëntenraden en/of
medewerkers betrokken zijn geweest bij het opstellen van de verbeterplannen. Vorig
jaar zagen de zorginkopers een meer ‘top - down’ benadering. Er is dit jaar vaker voor
gekozen om de Cliëntenraad al vanaf het begin van het schrijven van het plan te
betrekken.
“Tijdens de kwaliteitsdialoog waren ook vaak medewerkers en leden van de Cliëntenraad
aanwezig en gaven veel verduidelijking en concretisering van het kwaliteitsplan.”
Sommige zorginkopers geven aan dat dit de mate van concreetheid van de plannen ten
goede komt. Anderen geven juist aan dat hierdoor de verbeteracties soms minder
‘SMART’ zijn, maar dat zij deze ontwikkeling desondanks als positief ervaren. De
zorginkopers blijven het ‘SMART’24 definiëren van verbeterdoelen een aandachtspunt
vinden: “Dit is wel toegenomen, maar niet bij alle zorgaanbieders, hierin zijn nog stappen
te maken.”
In relatie tot het beschrijven van de thema’s, benoemen de zorginkopers dat er binnen
de plannen meer focus is aangebracht.
“Waar vorig jaar nog veel algemeen verteld werd over de acht thema’s zien we nu meer

details op individuele thema’s waaraan gewerkt wordt.”
Vooruitblik

Zorginkopers is gevraagd waar zij volgend jaar, bij het analyseren van de plannen,
graag meer over willen lezen in de plannen. Een belangrijk onderdeel van het plan is
volgens hen het lerend effect: welke ideeën werken wel, welke niet en waar ligt dat
aan? In de plannen zien de zorginkopers graag terug waar de zorgaanbieder per thema
staat en welke stappen nog ondernomen moeten worden om het gewenste niveau per
thema te bereiken.
Daarnaast lezen zorginkopers volgend jaar graag meer over wat het effect is op de
cliënt; wat merkt de cliënt van alle plannen, ideeën en veranderingen? Ervaart de cliënt
meer persoonsgerichte zorg of aandacht? En naast de cliënt, ervaart de medewerker
dat hij/zij meer tijd heeft gekregen voor de cliënten? Welke activiteiten worden
ondernomen om medewerkers te behouden?

–––––––
24

Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch, Tijdsgebonden (SMART).

Analyse kwaliteitsplannen verpleeghuiszorg | 24

In de kwaliteitsplannen 2020 zien de zorginkopers graag meer voorbeelden van
innovatie en inzet van technologie terug waarbij innovatie gericht is op het
vernieuwend durven zijn en buiten de kaders durven te denken.
Tot slot is een genoemd aandachtspunt het formuleren van SMART doelen in 2020.
Hoe concreet zijn de doelen geformuleerd? In hoeverre wordt er meer focus
aangebracht in doorontwikkeling van de verschillende thema’s?
Afsluitend

De zorginkopers geven aan dat het kwaliteitsplan de basis vormt voor de
(dialoog)gesprekken die zorgkantoren voeren met zorgaanbieders over de door hen
geleverde (kwaliteit van) zorg. Het kwaliteitsplan, in combinatie met het
dialooggesprek en het meelopen bij een zorgaanbieder geeft de zorginkoper een
aanvullend beeld van de geleverde zorg.
Ter voorbereiding van de analyse van de kwaliteitsplannen 2020 gaan zorginkopers
verder met elkaar in gesprek over wat zij inspirerend vinden. De inspirerende
voorbeelden van plannen en activiteiten van zorgaanbieders worden verder aangevuld.
Dit kan zorginkopers helpen om zorgaanbieders, met wederzijds goedvinden, met
elkaar in contact te brengen om kennis te delen over thema’s die hen bezighouden. Zo
leren en verbeteren zorgaanbieders en zorginkopers gezamenlijk.

Analyse kwaliteitsplannen verpleeghuiszorg | 25

Meer informatie?

Voor vragen en/of opmerkingen over dit document kunt u contact opnemen met:
Arteria Consulting

Malou van Bentum | 06 23 70 14 59| Malou.vanBentum@arteriaconsulting.nl
Lisanne Puijk | 06 20 64 03 20| Lisanne.Puijk@arteriaconsulting.nl
DAAT

Frank Wensink | 06 11 09 47 44| frank@daatonderzoek.nl

Analyse kwaliteitsplannen verpleeghuiszorg | 26

Bijlage: Methode van onderzoek
Om zo goed mogelijk aan te sluiten bij de kern van de kwaliteitskaders waarin ‘tellen’
(kwantitatieve elementen) en ‘vertellen’ (kwalitatieve en narratieve elementen)
centraal staan, is er gekozen voor verschillende onderzoeksmethoden.
Kwantitatief onderzoek middels:
Tekstmining;
Het uitzetten van een enquête.
Kwalitatief en narratief onderzoek middels:
Open vragen in de enquête;
Aanvullende vragen zorgkantoren naar aanleiding van de tekstmining analyse;
Verdere verdieping en duiding van de resultaten met de focusgroep en
begeleidingscommissie.
In deze bijlage worden de verschillende methoden nader toegelicht.
Focusgroep verpleeghuiszorg
De Focusgroep verpleeghuiszorg bestaat uit een vertegenwoordiging van verschillende
zorgkantoren. Dit zijn zorginkopers of projectleiders kwaliteit. De Focusgroep
verpleeghuiszorg is ingesteld om de methode, analyse en het rapport aan te vullen en
te verdiepen met kennis uit de praktijk.
Er zijn twee bijeenkomsten van de Focusgroep verpleeghuiszorg geweest waarin de
verschillende fasen van het onderzoek zijn besproken, het methodisch kader voor
tekstmining is opgesteld, de uitkomsten van de enquête zijn besproken en de
resultaten van de tekstmining zijn gedeeld. Ook hebben de Focusgroepleden het
concept eindrapport beoordeeld en aangevuld.

Analyse kwaliteitsplannen verpleeghuiszorg | 27

Begeleidingscommissie verpleeghuiszorg & gehandicaptenzorg
De Begeleidingscommissie bestaat uit een vertegenwoordiging van verschillende
zorgkantoren.
Dit
zijn
zorginkopers
of projectleiders
kwaliteit.
De
Begeleidingscommissie begeleidt zowel het onderzoek naar de analyse van de
kwaliteitsplannen in de verpleeghuiszorg als de analyse van de kwaliteitsrapporten in
de gehandicaptenzorg. De Begeleidingscommissie bestaat uit een combinatie van
vertegenwoordigers uit beide sectoren.
Er zijn drie bijeenkomsten van de Begeleidingscommissie geweest waarin de
onderzoekstappen zijn vastgesteld, de opzet van de Focusgroepen is ingevuld en de
enquêtevragen zijn vastgesteld. Daarnaast werd gedurende het onderzoek met de
begeleidingscommissie de voortgang besproken. De Begeleidingscommissie heeft het
concept eindrapport beoordeeld en aangevuld.
Tekstmining
De combinatie van ‘tellen en vertellen’ maakt het kwantificeren van data lastig. Door
het gebruik van tekstmining wordt een kwantitatieve duiding gegeven aan kwalitatieve
data. Daarbij is het nadrukkelijk niet de bedoeling om hier een weging of beoordeling
aan te koppelen, maar geeft het inzicht in welke thema’s vaker terugkomen in de
plannen en op welke manier deze worden verwoord.
DAAT heeft de tekstmining uitgevoerd bij dit onderzoek. Door teksten te analyseren
met Artificial Intelligence en Natural Languages Processing kan inzicht worden
verkregen in verschillende teksten. De teksten van alle ontvangen kwaliteitsplannen
worden op deze manier uitgelezen. Als referentietekst wordt het kwaliteitskader
Verpleeghuiszorg gebruikt. Bij tekstmining wordt continu de tekst vergeleken of
uitgelezen aan de hand van terminologie. Kenmerkend voor de methodiek tekstmining
is dat de woorden uit de plannen letterlijk geteld en weergegeven worden. Dit geeft
inzicht in welke thema’s vaker terugkomen in de plannen en op welke manier deze
worden verwoord. Het is nadrukkelijk niet de bedoeling hier een weging of beoordeling
aan te koppelen.

Analyse kwaliteitsplannen verpleeghuiszorg | 28

Het proces van tekstmining bestaat uit de volgende stappen:

Secties
vormen

•De teksten worden in stukken geknipt.
•Er wordt gecontroleerd of dit op de juiste wijze is gedaan.

•Aan de hand van een 'bron' worden teksten geclassificeerd.
•De meest overeenkomende secties worden als basis gezien.
Classificeren •De classificatie wordt gecontroleerd en eventueel hersteld.

•Inhoud van geclassificeerde secties worden vergeleken.
•Exoten/meest voorkomende/etc. worden "naast elkaar gezet".
Analyseren •Vraagstellingen worden door de voorgaande stappen gehaald.

Figuur 14: Processtappen tekstmining (DAAT 2019)

De methodiek is zo ingericht dat eerst alle teksten geknipt worden per thema. De
thema’s zijn gebaseerd op de brondata. Dit zijn de vier thema’s op het gebied van
kwaliteit en veiligheid en de vier randvoorwaardelijke thema’s. De geknipte stukken
tekst van de plannen (de secties), worden geclassificeerd.
De door DAAT opgeleverde analyse is besproken met een afvaardiging van de
Focusgroep, de opdrachtgever en Arteria Consulting. Op basis van de besproken
analyse heeft Arteria Consulting de resultaten in dit rapport verwerkt.

Analyse kwaliteitsplannen verpleeghuiszorg | 29

Enquête
De enquête is in overleg met de Begeleidingscommissie opgesteld. De enquête bevat
19 gesloten, meerkeuze en open vragen waarin de focus ligt op het verzamelen van
inspirerende voorbeelden. In de enquête is onderscheid gemaakt tussen voorbeelden
van een:
inspirerend kwaliteitsplan als geheel;
inspirerende activiteiten van zorgaanbieders;
inspirerende activiteiten op het gebied van eHealth of technologie.
De enquête is uitgezet, via de projectleiders, bij medewerkers die betrokken zijn
geweest bij de analyse van of gesprekken met zorgaanbieders over de
kwaliteitsplannen. De enquête is bij 68 respondenten uitgezet bij medewerkers van alle
zorgkantoren. De enquête is ingevuld door 38 respondenten. Dit is een respons
percentage van 56%.

Analyse kwaliteitsplannen verpleeghuiszorg | 30