Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

21 501-32

Landbouw- en Visserijraad

Nr. 917

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 17 mei 2016
De vaste commissie voor Economische Zaken heeft een aantal vragen en
opmerkingen voorgelegd aan de Staatssecretaris van Economische Zaken
over de brief van 4 mei 2016 over de Geannoteerde agenda Landbouw- en
Visserijraad 17 mei 2016 (Kamerstuk 21 501-32, nr. 916), over de brief van
25 april 2016 over het Verslag Landbouw- en Visserijraad 11 april 2016
(Kamerstuk 21 501-32, nr. 915), over de brief van 8 april 2016 over Fiche:
Mededeling EU Actieplan tegen illegale handel in wilde dieren en planten
(Kamerstuk 22 112, nr. 2113), over de brief van 1 april 2016 over het
Kwartaaloverzicht Europese Consultaties op het terrein van het Ministerie
van Economische Zaken (Reactie op de Consultation on the EU Action
Plan against Antimicrobial Resistance) (Kamerstuk 22 112, nr. 2107), over
de brief van 28 april 2016 over de juridische analyse van het voorstel van
de Europese Commissie voor mogelijke nationale beperking of verbod op
tot de EU toegelaten gg-veevoeders en gg-levensmiddelen (Kamerstuk
34 214, nr. 13) en over de brief van 29 april 2016 over de consultatie
Europees Visserijfonds (Kamerstuk 32 201, nr. 82).
De vragen en opmerkingen zijn op 9 mei 2016 aan de Staatssecretaris van
Economische Zaken voorgelegd. Bij brief van 13 mei 2016 zijn de vragen
beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Vermeij
De griffier van de commissie,
Franke

kst-21501-32-917
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-32, nr. 917

1

Inhoudsopgave
I

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVDfractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdAfractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDAfractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de SGP-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de Partij voor
de Dieren-fractie

II

Antwoord / Reactie van de Staatssecretaris

2
2
5
7
8
10
11
13

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
Marktsituatie
De leden van de VVD-fractie vragen de Staatssecretaris uitgebreid in te
gaan op de actuele stand van zaken over de maatregelen en de inzet van
middelen om de crisis in de veehouderij aan te pakken. Deze leden lezen
dat het geld uit het eerste pakket aan maatregelen nog maar voor een deel
is ingezet (ongeveer € 160 van de € 420 miljoen). Kan de Staatssecretaris
aangeven waar nieuwe maatregelen uit gefinancierd worden? In
antwoord op eerdere vragen heeft de Staatssecretaris aangegeven dat de
Europese Commissie verwacht de aanvullende maatregelen uit
herschikking te kunnen financieren. Hoe ziet deze herschikking eruit, zo
deze leden. In de speech van dhr. Hogan van 14 maart jl. gaf de Eurocommissaris aan dat er al bijna een miljard euro is uitgetrokken voor de crisis.
Kan de Staatssecretaris een duidelijke onderbouwing van dit bedrag
geven?
Landbouw en Klimaat
De Europese Commissie zal een presentatie geven over de uitwerking van
het Klimaatakkoord van Parijs. Kan de Staatssecretaris aangeven wat de
inzet van Nederland in deze is? De Nederlandse melkveehouderij staat
bekend om bijvoorbeeld de lage methaanuitstoot per kg melk. Op welke
wijze gaat de Staatssecretaris de Nederlandse veehouderij inzetten als
voorbeeld, oplossing en kansen om dit probleem aan te pakken? Waar ligt
volgens de Staatssecretaris de balans tussen bioeconomie en voedselzekerheid? Is de Staatssecretaris bereid om zich in dit dossier nadrukkelijk in
te zetten om de voedselproductie/voedselzekerheid niet in gevaar te
brengen zodat Nederland/Europa niet afhankelijk wordt van voedselproductie elders in de wereld? Welke rol speelt het verdienmodel van de boer
een rol? Op welke manier wordt de kennis van de Nederlandse boer en
tuinder hierbij ingezet?
Dierenwelzijn
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse gelezen dat er brede
steun is voor het dierenwelzijn-platform dat mede op initiatief van
Nederland georganiseerd wordt. Voor deze leden is het welzijn van dieren
van groot belang, maar zij staan kritisch tegenover het platform. Kan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-32, nr. 917

2

staatsecretaris toezeggen dat dierenwelzijn voorop blijft staan en niet het
merendeel van de middelen gaan naar het oprichten van een bureaucratisch mechanisme ten koste van het welzijn van de dieren? En kan de
Staatssecretaris aangeven wat de procentuele verhouding is van de
middelen die gebruikt worden voor de organisatie en uitvoeringskosten
en de middelen die daadwerkelijk terecht komen bij het dierenwelzijn?
Kan de Staatssecretaris meer gedetailleerd inzicht geven in de Eurobarometer over dierenwelzijn? Zijn er metingen per lidstaat gedaan? Wat is de
inzet van de Staatssecretaris op dit punt? Nederland is een van de
koplopers in Europa op dierenwelzijn. Deelt de Staatssecretaris de mening
van de leden van de VVD-fractie dat het niveau van dierenwelzijn in heel
Europa op een gelijk niveau moet komen alvorens er in Nederland
aanvullende eisen gesteld worden? Zo nee, waarom niet?
Vereenvoudiging Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB)
Voor het Nederlandse voorzitterschap is de vereenvoudiging van het GLB
een speerpunt. Dat is een goed uitgangspunt. Kan de Staatssecretaris
puntsgewijs een overzicht geven van de concrete maatregelen die voor de
Nederlandse boer positief uitwerken? Wat is de inzet om deze lijst nog
verder uit te breiden? Wat vindt de staatsecretaris van de conclusie van
bijvoorbeeld LTO dat de gewasdiversificatie haar doel volledig voorbij
schiet? Zij wijst bijvoorbeeld op het feit dat er vooral gekeken wordt naar
de gewassen, maar niet naar de gewasrotatie en het teeltseizoen wat op
het ene bedrijf anders is ingevuld dan op het andere bedrijf. Als het
seizoenritme niet op elkaar kan worden aangesloten loopt men tegen de
problemen aan. Is de Staatssecretaris het met de leden van de VVD-fractie
eens dat de uitwerking van de vergroeningsmaatregelen niet altijd
aansluiten bij de praktijk en daarmee kansen blijven liggen? Hoe gaat de
Staatssecretaris zorgen voor meer flexibiliteit?
Vanggewassen mogen de eerste 10 weken na zaai niet gemaaid of
geoogst worden. Begrazing van deze vanggewassen door bijvoorbeeld
schapen kan goed zijn voor de bodem en biodiversiteit. Waarom wordt
begrazing van deze gewassen niet toegestaan? Het lijkt nu een juridisch
getouwtrek wat oogsten is of niet. Is dit een Nederlandse kwestie? Is de
Staatssecretaris bereid op dit soort punten meer ruimte te bieden en
vooral het doel centraal te stellen in plaats van de regels?
G7 Bijeenkomst landbouwministers
Kan de Staatssecretaris ingaan op de verklaring van de G7 landbouwministers waarin de wereldwijde uitdagingen waar de landbouwsector voor
staat zijn opgenomen? Kan de Staatssecretaris aangeven welke rol hij
voor Nederland opeist als landbouwland waar innovatie, hoge productiviteit en efficiëntie in de landbouw de basis is en Nederland als gidsland
kan worden gezien?. Op welke manier gaat hij de Nederlandse landbouw
onder de aandacht brengen en als voorbeeld stellen om wereldwijd in de
stijgende vraag naar voedsel te voorzien?
Overig
Kan de Staatssecretaris ingaan op het bijgaande artikel (http://
www.boerderij.nl/Home/Achtergrond/2016/3/EIB-wil-miljoenen-investerenin-landbouw-2775045W/) waaruit blijkt dat de Europese Investeringsbank
(EIB) miljoenen euro’s wil investeren in de landbouw, maar nog onvoldoende gebruik van wordt gemaakt? Kan de Staatssecretaris aangeven
hoe hij samen met de EIB meer onder de aandacht wil brengen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-32, nr. 917

3

De uitbetaling van de GLB betalingsrechten 2015 is nog steeds niet
afgerond. Ongeveer een vijfde van de boeren heeft deze betalingen nog
niet of maar deels ontvangen. Kan de Staatssecretaris een actuele stand
van zaken geven? Hoe kijkt hij aan tegen het feit dat boeren wel aan
allerlei verplichtingen moeten voldoen maar dat de uitbetalingen (11
maanden na opgave) nog steeds niet zijn afgerond? Welke stappen zet de
Staatssecretaris om dit voor de betalingen 2016 te voorkomen?
Visserij
Nu de afspraken uit de Omnibusverordening aangaande sancties en
strafpunten bij overtredingen inzake de aanlandplicht afloopt op 1 januari
2017, zijn de leden van de VVD-fractie benieuwd welke gesprekken er
vanuit Nederland worden ingezet. Zo vallen de soorten schol en
kabeljauw buiten de aanlandplicht, omdat zij «lastige» soorten zijn, en is
voor deze soorten een periode van 2 jaar waarin er geen sancties worden
opgelegd niet van toepassing. Kan de Staatssecretaris aangeven of
Nederland zich wil inzetten voor een zogenoemde wenperiode voor deze
soorten? Zo nee, waarom niet? Kan de Staatssecretaris ingaan op de
uitwerking van een uitvoerbare aanlandplicht voor deze soorten? En zo ja,
wat is de inzet dan precies? Wat is nu de stand van zaken van het overleg
van de Scheveningengroep? Hoe vindt de overeenstemming plaats over
de interpretatie van wet- en regelgeving, de registratie en monitoring en
de wijze van handhaving? Wat is de stand van zaken van de handhaving
op de Nederlandse wateren?
Voor wat betreft de consultatie visserijfonds zouden de leden van de
VVD-fractie de Staatssecretaris graag de volgende vragen willen stellen.
Kan de Staatssecretaris uiteenzetten waarom de inzet kan worden
verlaagd en hoe de opvatting van de regering dat de financiering vanuit
het Visserijfonds moet worden verminderd kan worden gerijmd met een
verhoging van het budget, zowel in Europees verband als in Nederland in
de periode 2014–2020? Wat betekent volgens de Staatssecretaris de focus
van de Nederlandse regering op verduurzaming als prioriteit voor het
Europees Visserijfonds voor de toekomst? Kan de Staatssecretaris nader
ingegaan op wat er precies wordt verstaan onder verduurzaming? En wat
betekent dit voor de Nederlandse visserijsector, of die in andere landen,
die al fors in verduurzaming hebben geïnvesteerd? Betekent een focus op
verduurzaming volgens de Staatssecretaris ook dat nieuwe innovaties
sneller zullen worden toegestaan?
Daarnaast hebben deze leden met interesse gelezen dat de economische
groei in de visserijen en aquacultuur belangrijke speerpunten zijn. Hierbij
vragen de leden wel wat de Staatssecretaris precies verstaat onder het
creëren van economische groei. Welke mogelijkheden biedt dit volgens de
Staatssecretaris concreet voor de Nederlandse visserij sector?
Kan de Staatssecretaris nader ingaan op de Nederlandse inzet als het gaat
om de exotenlijst (invasieve soorten)? Zijn er besluiten nu «on hold» gezet
in afwachting van deze lijst? Zo ja, welke? Kan de Staatssecretaris
aangeven wat de lijst betekent voor de (pilot) wolhandkrab?
EU-actieplan tegen illegale handel in wilde dieren en planten
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
brief over het EU-actieplan tegen de illegale handel in planten en dieren.
De leden van de VVD-fractie stellen het op prijs dat de EU de illegale
handel in planten en dieren hoog op de agenda zet, wel hebben zij hier
nog enkele vragen over. Hoe gaat de EU regelen dat er tussen de
verschillende lidstaten een gelijkspeelveld wordt gecreëerd? Kan de
Staatssecretaris toezeggen hier meer op in te zetten? In de brief valt ook te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-32, nr. 917

4

lezen dat de illegale handel in wilde dieren en planten nog steeds
toeneemt. Kan de Staatssecretaris toelichten hoe dat kan, als zeker
Nederland steeds meer geïnvesteerd heeft in de strijd tegen de illegale
handel en er veel projecten lopen. Kan de Staatssecretaris toelichten wat
precies de probleempunten zijn en hoe deze worden aangepakt? En kan
de Staatssecretaris aangegeven hoe effectief de verschillende projecten
zijn die er lopen?
Voorstel EC voor mogelijke nationale beperking of verbod op tot de EU
toegelaten gg-veevoeders en gg-levensmiddelen
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van
uw brief inzake de juridische analyse van het voorstel van de Europese
Commissie voor mogelijke nationale beperking of verbod op tot de EU
toegelaten gg-veevoeders en gg-levensmiddelen. De leden van de
VVD-fractie willen de Staatssecretaris bedanken voor het toezenden van
de gedegen uitgevoerde nadere juridische analyse van de jurisprudentie
inzake de uitleg van artikel 36 van het Verdrag betreffende de werking van
de Europese Unie (VWEU) en het begrip «dwingende redenen van
algemeen belang».
Uit de analyse komt duidelijk naar voren dat het voorstel van de Europese
Commissie op alle aspecten juridisch volledig onmogelijk is, naast het feit
dat het voorstel vanuit Nederlands perspectief ook volledig ongewenst is.
De EU is voor 70% afhankelijk van import van eiwitrijke veevoedergewassen. Een belangrijk deel wordt daarvan geleverd via de import van
soja van buiten de EU. Nagenoeg de volledige import daarvan betreft het
genetische gemodificeerde gewassen. Naast het feit dat dit onzinnelijke
voorstel van de Europese Commissie de voedselvoorziening in gevaar
brengt, terwijl deze import nog nooit problemen heeft opgeleverd voor
mens en natuur, heeft het ook gevolgen voor de omzet de haven van
Rotterdam als doorvoer-hub.
Nadat het Europese Parlement zich al eerder negatief over dit initiatief van
de Europese Commissie heeft uitgesproken, evenals dat op basis van de
resultaten van een lichte impact-assessment uitgevoerd conform de motie
van de leden De Liefde – Leenders (Kamerstuk 34 214, nr. 8) grote
verstrekkende negatieve economische gevolgen uitwees, blijkt nu weer uit
de analyse van de Juridische Dienst van de Raad dat het voorstel van de
Europese Commissie juridisch onmogelijk is.
Dit bizarre voorstel van de Europese Commissie leidt tot stagnatie en
frustratie omdat het bij voortduring zorgt voor onduidelijkheid. Dat is zeer
schadelijk voor de interne markt. Nederland is bijna aan het einde van het
Voorzitterschap; wat gaat de Staatssecretaris doen om dit weer op de
agenda te zetten? Hoe ziet het speelveld eruit? Kan de Staatssecretaris de
Kamer informeren welke acties hij heeft ondernomen om de onzinnigheid
van het voorstel van de Europese Commissie voor het voetlicht te
brengen? Heeft hij steun gezocht bij andere lidstaten? Kan de Staatssecretaris de Kamer eveneens informeren hoeveel medestanders hij al heeft
gevonden om dit onzinnige voorstel van de Europese Commissie te laten
intrekken? Dit onzinnige voorstel moet zo spoedig mogelijk van tafel, zo
merken de leden van de VVD-fractie op.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
Herziening besluitvorming genetisch gemodificeerde organismen
De leden van de fractie van de PvdA hebben kennisgenomen van de
analyse van de Juridische Dienst van de Raad betreffende het voorstel
van de EC over de herziening besluitvorming genetisch gemodificeerde
organismen. Zij hebben hier nog enkele vragen over en verzoeken de
Staatssecretaris hierop in te gaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-32, nr. 917

5

De Juridische Dienst van de Raad geeft aan dat het «het heel erg moeilijk
voor lidstaten zal zijn om een nationale beperking op ethische gronden te
rechtvaardigen die door het Hof van Justitie zou worden aanvaard». De
leden van de PvdA-fractie maken hieruit op dat het, hoewel moeilijk, niet
onmogelijk is. De genoemde leden vragen de Staatssecretaris om enkele
voorbeelden te geven van specifieke gronden waarop een nationale
beperking (zeer waarschijnlijk) wel door het Hof van Justitie zou worden
geaccepteerd, en wanneer niet. Zij vragen de Staatssecretaris hier
eveneens een uitleg bij te geven wat de verschillen tussen deze gronden
zijn die acceptatie bevorderen of juist tegenwerken.
De genoemde leden vragen de Staatssecretaris wanneer het overleg met
lidstaten is of wordt gepland en of hij de Kamer op de hoogte kan houden
van verdere ontwikkelingen op dit vlak, mede naar aanleiding van het op
korte termijn volgende overleg met de andere lidstaten. Ook vragen de
leden wat de inzet van Nederland in dit overleg is om tot een oplossing te
komen.
Illegale handel in dieren
De leden van de fractie van de PvdA hebben kennisgenomen van het fiche
Mededeling EU Actieplan tegen illegale handel in wilde dieren en planten.
Zij hebben hier nog enkele vragen over en verzoeken de Staatssecretaris
hierop in te gaan. In antwoord op schriftelijke vragen van het lid Van
Dekken stelt de Staatssecretaris dat Nederland op dit moment genoeg
prioriteit geeft aan de bestrijding van wildlife criminaliteit, maar dat er
grote verschillen in de prioriteit zit die de verschillende EU-landen aan
deze vorm van criminaliteit geven. De leden van de fractie van de PvdA
vragen de Staatssecretaris welke landen nog geen, of slechts een lage,
prioriteit geven aan deze problematiek.
De genoemde leden vragen de Staatssecretaris of hij van mening is dat
het EU-actieplan tegen illegale handel in wilde dieren en planten een
grotere prioriteit voor deze problematiek in andere EU-landen zal creëren.
De leden van de PvdA-fractie doelen daarbij met name op de landen die
op dit moment geen of slechts een lage prioriteit aan deze problematiek
geven. Zo ja, kan de Staatssecretaris aangeven op welke wijze er in die
landen meer prioriteit gegeven moet en zal worden dankzij dit actieplan.
Zo nee, welke stappen zijn er mogelijk en nodig om dit alsnog te
bewerkstelligen, aldus de Staatssecretaris.
Glyfosaat
De leden van de fractie van de PvdA maken zich zorgen over de eventuele
stemming van het (ambtelijk) permanente comité inzake planten dieren en
voedsel (PAFF-comité) op 18 en 19 mei a.s. over de verlenging van de
toelating van glyfosaat tot de Europese markt. Eerder gaf de Staatssecretaris aan een verlenging met 10 jaar voor te stellen onder de voorwaarde
dat de toelating met onmiddellijke ingang zal worden ingetrokken indien
het European Chemicals Agency (ECHA), dat is belast met de classificatie
van de carcinogeniteit (kankerverwekkendheid) van glyfosaat, het middel
als (potentieel) kankerverwekkend beoordeelt. Kan de Staatssecretaris
bevestigen dat stemming in het PAFF-comité over hernieuwde toelating
van glyfosaat plaatsvindt op 18 en 19 mei a.s.? Wat is lidstaat Nederland
voornemens te stemmen, en zal de voorwaarde (intrekking toelating)
prominent onderdeel uitmaken van de Nederlandse stemming?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-32, nr. 917

6

Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
Glyfosaat
De leden van de SP- fractie hebben kennisgenomen van de stukken. Stemt
het (ambtelijke) permanente comité inzake planten dieren en voedsel
(Engels: PAFF-committee) op 18 en 19 mei a.s. inderdaad over de
verlenging van de toelating van het onkruidbestrijdingsmiddel glyfosaat?
De leden van de SP-fractie vinden het onacceptabel als de toelating van
glyfosaat wordt verlengd voor een nieuwe periode. Is de Staatssecretaris
bereid om tegen een hernieuwde toelating voor glyfosaat te stemmen?
Kan de Staatssecretaris aangeven hoeveel waarde de regering hecht aan
de mening van de Wereldgezondheidsorganisatie/Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC), dat glyfosaat als waarschijnlijk
kankerverwekkend beoordeelt? Hoe gaat de regering de gezondheid van
burgers, boeren en werknemers beschermen betreffende glyfosaat? De
leden van de SP-fractie vragen de regering in hoeverre zij het voorzorgbeginsel toepast betreffende glyfosaat. Kan de Staatssecretaris toelichten
wat het regeringsstandpunt is betreffende de toepassing van het
voorzorgbeginsel bij mogelijk of waarschijnlijk kankerverwekkende stoffen
in zijn algemeenheid? In hoeverre strookt dit met de plicht van de
overheid om de burger te beschermen tegen vermijdbare blootstelling
aan kankerverwekkende stoffen? De leden van de SP-fractie vragen de
Staatssecretaris hoe hij recht gaat doen aan de motie van de leden
Grashoff-Leenders (Kamerstuk 21 501-32, nr. 912). De leden van de SP
fractie constateren dat de motie verzoekt de Europese Commissie te
vragen om een nieuw voorstel waarin hernieuwde toelating voor
maximaal twee jaar wordt toegestaan. De leden van de SP- fractie
constateren dat de voorliggende voorstellen een hernieuwde toelating
betreffen van 7 tot 10 jaar. De leden van de SP-fractie dringen er dan ook
ten stelligste op aan om de motie uit te voeren en niet akkoord te gaan
met een langjarige toelating. Gaat de Staatssecretaris tegen stemmen
indien er een voorstel voor ligt om glyfosaat hernieuwd toe te laten voor
een periode langer dan 2 jaar?
Medio 2017 komt het European Chemicals Agency met een nieuwe
beoordeling omtrent de risico’s van glyfosaat; gaat de Staatssecretaris
zich er voor inzetten dat deze geen vertraging oploopt? De leden van de
SP-fractie vragen of de Staatssecretaris bereid is zich er voor in te zetten
om deze naar voren te halen. De leden van de SP-fractie vragen de
Staatssecretaris of hij onderschrijft dat glyfosaat uit de handel genomen
moet worden indien het European Chemicals Agency nog geen nieuwe
beoordeling heeft gegeven waaruit overtuigend blijkt dat glyfosaat niet
kankerverwekkend is.
Met het oog op de aangenomen motie horen de leden van de SP-fractie
graag in detail wat de inzet van de Staatssecretaris zal zijn, zowel in de rol
als Voorzitter als in de rol van een stemgerechtigde lidstaat. Is de
Staatssecretaris bereid de rol van Voorzitter en lidstaat te scheiden en is
hij bereid als lidstaat tegen te stemmen?
Neonics
De leden van de SP-fractie vragen de Staatssecretaris of hij bereid is nu
Nederland Voorzitter is zich hernieuwd in te zetten voor de uitvoering van
motie (Kamerstuk 21 501-32, nr. 684) die de regering verzoek zich in te
zetten voor een Europees moratorium op alle toepassingen van neonicotinoïden en fipronil. Is de Staatssecretaris bereid dit onderwerp tijdens het
Voorzitterschap opnieuw te agenderen en met reductievoorstellen te
komen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-32, nr. 917

7

Het Centrum voor Landbouw en Milieu heeft immers geconstateerd dat
met de genomen inperkende maatregelen in Nederland nog altijd 85%
van het gebruik van neonicotinoïden overeind blijft. Is de Staatssecretaris
bereid zich in te spannen om ook de overgebleven 85% sterk of geheel te
reduceren? Zo ja: welke maatregelen gaat hij hiervoor nemen?
De leden van de SP-fractie constateren dat de bovenstaande motie de
regering verzoekt zich in te zetten voor een Europees moratorium op alle
toepassingen van neonicotinoiden en fipronil, tenzij onomstotelijk
bewezen is dat zij geen schadelijk effect hebben op de gezondheid van
bijen, en vragen de Staatssecretaris welke acties hij gaat ondernemen om
deze motie recht te doen.
Actieplan dierenwelzijn
De leden van de SP-fractie hechten veel waarde aan een betere borging
van dierenwelzijn en verwachten een stevige inzet van Nederland bij het
actieplan dierenwelzijn.
Kan de Staatssecretaris de planning, deelnemende organisaties en
organisatievorm van het platform nader toelichten? Wat is de inzet van
Nederland? Hebben de uitkomsten van de Eurobarometer tot nieuwe
inzichten geleid betreffende de richting van Europees beleid en de
Nederlandse inzet daartoe? Is de Staatssecretaris van plan om te gaan
sturen op concrete en meetbare doelen? Is hij bereid de Kamer te
informeren over de doelstellingen, de meetbaarheid ervan en de
voortgang? Welke drie voorstellen gaat Nederland inbrengen ter
verbetering van dierenwelzijn? Is de Staatssecretaris bereid het beperken
en verbeteren van diertransport in te brengen? Is de Staatssecretaris
bereid bontproductie en import van bont als punt van ernstig dierenleed
in te brengen? Is de Staatssecretaris bereid de discussie aan te zwengelen
over systemen van dierhouderij die in voldoende mate tegemoet komen
aan het natuurlijk gedrag van het dier (zoals grazen voor de koe, wroeten
voor het varken en scharrelen voor de kip) en over houderijsystemen die
dit geweld aan doen, zoals kooihuisvesting voor konijnen?
Visserijfonds
De leden van de SP-fractie onderschrijven dat het totale budget voor het
visserijfonds moet worden verlaagd. De leden van de SP-fractie vragen of
de Staatssecretaris bij zijn inzet op innovatie in deze bereid is innovatie te
koppelen aan duurzaamheid en dus in te zetten op innovaties die
duurzaamheid ten goede komen en niet op innovaties die weinig of geen
maatschappelijke relevantie hebben.
Omvorming kalverhouderij
De leden van de SP fractie vinden 92% van de inkomsten voor de
kalverhouder uit subsidie veel te hoog en vragen de Staatssecretaris of hij
bereid is met plannen te komen voor omvorming van de kalverhouderij,
waarbij tevens een substantiële verbeterslag gemaakt wordt betreffende
duurzaamheid, dierenwelzijn, diergezondheid en inperking van
diertransport. Wanneer worden de ideeën hiertoe aan de Kamer
voorgelegd?
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda van de Landbouw- en Visserijraad van 17 mei 2016. Over het
verslag van de afgelopen Raad, de geannoteerde agenda en aanverwante
onderwerpen hebben deze leden nog vragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-32, nr. 917

8

De leden van de CDA-fractie lezen in het verslag van de Raad van 11 april
jl. dat erover gesproken wordt om de aanvraagtermijn voor directe
betalingen te verlengen van 15 mei naar 15 juni a.s. Deze leden vragen de
Staatssecretaris om zijn positie over deze door sommige lidstaten
voorgestelde verlenging kenbaar te maken en om de voor- en nadelen
dienaangaande inzichtelijk te maken. De leden van de CDA-fractie vragen
de Staatssecretaris om aan te geven hoe hij uitvoering geeft aan motie
van het lid Geurts c.s. over volledige uitbetaling van betalingsrechten in
december van het jaar over welke deze betaald worden (Kamerstuk
21 501-32, nr. 905) en hoe een verlenging van de aanvraagtermijn zich zou
verhouden met op tijd uitbetalen.
Ten aanzien van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid vragen de leden
van de CDA-fractie of de wijzigingen van het GLB voor de periode
2014–2020 integraal worden geëvalueerd, zo ook de invoering van de
gelijke hectare premie waarmee alle sectoren aanspraak kunnen maken
op directe betalingen. Bent u ermee bekend dat in sommige sectoren die
voorheen geen recht had op inkomenstoeslagen en nu wel op directe
betalingen, zoals de fruitteelt, er telers zijn die onvoldoende op de hoogte
waren en daarom hebben opgegeven dat zij geen rechten wilden
aanvragen? In sectoren die voorheen geen eerste pijler steun ontvingen is
het zo dat hun betalingsrechten gradueel worden verhoogd, echter als zij
in 2015 en 2016 minder dan 500 euro kregen, vervallen hun rechten terwijl
ze door de graduele stijging van deze steun juist in 2017 of 2018 wel
boven de minimum grens van 500 euro zouden uitkomen. Bent u bereid
om te kijken of hiervoor oplossingen zijn? En op welke wijze wordt de
sterke daling in de periode 2014–2020 van Europese steun aan sommige
sectoren, zoals de kalverhouderij en de aardappelzetmeelteelt,
gemonitord? Wordt daarbij gekeken naar de inkomens van de boeren in
deze sectoren?
De leden van de CDA-fractie lezen in de geannoteerde agenda dat de
voortdurende slechte marktsituatie op de agenda van de Raad staat. In dit
kader vragen deze leden of niet nog meer gebruik zou kunnen worden
gemaakt van het Europees Fonds voor Strategische Investeringen,
waarover onlangs de vicevoorzitter van de EIB zich uitliet (Nieuwe Oogst,
29 april 2016). Is de Staatssecretaris in dit kader bereid om samen met de
EIB, banken en de landbouwsector te kijken hoe via fondsen, omdat het
minimumbedrag van leningen van het EIB voor een individuele boer te
hoog ligt (op 7,5 miljoen euro), deze middelen beschikbaar kunnen
worden gemaakt voor investeringen in de landbouwsector zoals in Ierland
wordt gedaan samen met de Rabobank in het zogenaamde Glanbia
MilkFlex Fund? Zou bijvoorbeeld ook gedacht kunnen worden aan
nationale fondsen voor goedkope leningen, gefinancierd vanuit de EIB,
ten behoeve van investeringen voor asbestsanering of mestverwerking?
De leden van de CDA-fractie vragen de Staatssecretaris om opheldering
over de pilot mineralenconcentraat. In maart 2014 tijdens het algemeen
overleg mestbeleid gaf de toenmalige Staatssecretaris aan dat zij bereid
was ervoor te pleiten de pilot mineralenconcentraat uit te breiden
(Kamerstuk 33 037, nr.122). In de beantwoording van de feitelijke vragen
over de E-begroting 2015 (Kamerstuk 34 000-XIII, nr. 45) vraag nummer
127 gaf de Staatssecretaris aan dat «zoals ook door uw Kamer verzocht,
bereid ik een uitbreiding van de pilot mineralenconcentraat voor. Hierover
ben ik in overleg met de Europese Commissie. Het ligt in de verwachting
dat de openstelling van de vernieuwde pilot begin 2015 zal zijn.» In de
brief van 24 februari 2015 geeft de Staatssecretaris nogmaals aan dat het
haar ambitie is om deze pilot te vergroten (Kamerstuk 33 037, nr.145). In
beantwoording op schriftelijke vragen stelt de Staatssecretaris in
september 2015 dat er een verzoek is gedaan aan de Europese Commissie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-32, nr. 917

9

om de pilot op korte termijn uit te breiden (Kamerstuk 21 501-32, nr. 875).
Bij de begrotingsbehandeling van het begroting van het Ministerie van
Economische Zaken onderdeel Landbouw- en Natuur gaf de Staatssecretaris aan meer informatie te geven over de pilots in de brief over het
fosfaatrechtenstelsel, in welke brief van 3 maart 2016 (Kamerstuk 33 979,
nr. 108) hierover niets stond. Vervolgens laat de Staatssecretaris in zijn
antwoorden van 9 maart 2016 op schriftelijke vragen (Aanhangsel
Handelingen II 2015/16, nr. 1805) weten dat het blijft bij de huidige 10
bedrijven. De leden van de CDA-fractie vragen waarom de ambitie om de
pilot uit te breiden opeens is opgegeven. Waarom heeft de eerdere inzet
en het verzoek aan de Europese Commissie niet tot resultaat gehad dat de
pilot is uitgebreid? Waarom wordt er niet nog steeds ingezet op spoedige
uitbreiding welke ambitie is toegezegd aan de Kamer in 2014? Welk
verzoek is eigenlijk gedaan aan de Europese Commissie, en wat was de
reactie van de Europese Commissie daarop? Op welke wijze kan gezien de
lange looptijd van de wijziging en implementatie van de meststoffenverordening in de tussentijd de pilot uitgebreid worden om verder kennis op te
doen over de mogelijke fabricatie en toepassingen van mineralenconcentraat? Bent u bereid om zich hiervoor in te zetten zoals eerder toegezegd?
Wat zijn de verwachtingen over de conferentie die gehouden wordt op
18 mei aanstaande over kwekersrecht en patenten, zo vragen de leden van
de CDA-fractie. Welk resultaat wordt met de conferentie beoogd en welke
stappen zijn al gezet om dit te realiseren?
De leden van de CDA-fractie vragen de Staatssecretaris of Nederland naar
verwachting het voorstel van de Commissie ten aanzien van de verlenging
van de toelating van glyfosaat zal steunen. Zo nee, waarom niet?
Kunt u inzichtelijk maken op basis waarvan en waarom de zoveelste
verhoging van de NVWA-tarieven is doorgevoerd vanaf 1 mei 2016? Is dit
onderdeel van het verhogen van de efficiëntie van de NVWA-organisatie
zoals toegezegd bij het plan van aanpak van december 2013? Maakt deze
verhoging onderdeel uit van de door u aangekondigde doorlichting van
de NVWA? Vindt u deze verhoging rechtvaardig tegenover de toezegging
dat de NVWA efficiënter zou gaan werken? Waarom wacht u niet het
advies van de Raad van State af ten aanzien van de doorrekening van
kosten voor toezicht en inspectie van in het bijzonder de NVWA zoals
verzocht door de Tweede Kamer op initiatief van de motie van het lid
Geurts c.s. (Kamerstuk 33 835, nr. 20)?
De leden van de CDA-fractie steunen de inzet van de Staatssecretaris om
vereenvoudiging van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid te
bewerkstelligen. Voor enkele specifieke punten vragen zij de aandacht van
de Staatssecretaris. Wil de Staatssecretaris ervoor pleiten om de huidige
middelvoorschriften gewasdiversificatie te wijzigen zodat deze aansluit bij
de praktijk van gewasrotatie, in het bijzonder op zware klei? Zo nee,
waarom niet? Is de Staatssecretaris bereid om te kijken hoe in sommige
teelten gewerkt kan worden met een ander teeltseizoen, gezien dat niet
altijd loopt van januari-december? Zo nee, waarom niet? Is de Staatssecretaris bereid om zich ervoor in te spannen om begrazing van vanggewassen toe te staan, gezien dit ook ten goede komt aan de ecologische
meerwaarde van het vanggewas? Zo nee, waarom niet?
Vragen en opmerkingen van de leden van de SGP-fractie
De leden van de SGP-fractie vragen graag aandacht voor land- en
tuinbouwbedrijven die in 2015 voor het eerst toeslagrechten hebben
aangevraagd, waaronder veel fruittelers. Zij krijgen het signaal dat
verschillende ondernemers door onvoldoende ervaring met de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-32, nr. 917

10

GLB-administratie en voor hen onduidelijke formulieren een fout hebben
gemaakt bij deze aanvraag, zoals een verkeerd of niet geplaatst vinkje,
waardoor ze niet alleen voor 2015, maar ook voor de rest van de
GLB-periode tot 2020 toeslag mislopen. Verder zijn er ondernemers die in
2015 en 2016 geen toeslagrechten kunnen verzilveren, omdat ze onder de
drempelwaarde van 500 euro uitkomen. Bij oplopende waarde van de
toeslagrechten zouden ze in 2017 en verder wel boven deze drempel
uitkomen, maar lijkt de regelgeving hen geen ruimte meer te bieden om
deze rechten alsnog te verzilveren. De leden van de SGP-fractie horen
graag of de Staatssecretaris deze knelpunten herkent. Ziet hij nog
mogelijkheden om aan deze knelpunten tegemoet te komen?
De leden van de SGP-fractie hebben nog een vraag over de toekenning
van toeslagrechten. Deze leden hebben vernomen dat de Rijksdienst voor
Ondernemers (RVO) in 2015 aangevraagde betalingsrechten met
betrekking tot private overeenkomsten (huurder/verhuurder) nog niet
verwerkt zou hebben, terwijl voor 15 mei alweer de nieuwe aanvraag voor
toeslag gedaan moet worden. Klopt dat? Zou dit nog hersteld kunnen
worden?
Mestexporteurs lopen aan tegen het feit dat de Duitse deelstaat Nedersaksen weigert om dierlijke mest die in lijn met EU-verordening 1069/2009
gehygiëniseerd is, toe te laten als gehygiëniseerde mest. Dat belemmert
de export van mest. De kwestie is voorgelegd aan de Europese
Commissie. Kan de Staatssecretaris aangeven wanneer de kwestie aan de
Europese Commissie is voorgelegd en wanneer de Commissie uitsluitsel
zal geven? Wordt hier vanuit Nederland druk op gezet, zodat op korte
termijn duidelijk wordt hoe gehygiëniseerde mest gekwalificeerd moet
worden?
De verwachting is dat de melkprijzen richting het einde van 2016 nog
verder zullen dalen, en dus nog verder onder de kostprijs uit zullen
komen. De leden van de SGP-fractie maken zich grote zorgen over de
gevolgen hiervan voor de vitaliteit van de melkveehouderij.
Waar melkveehouders in andere EU-landen mogelijk extra staatssteun
krijgen, hebben Nederlandse melkveehouders te maken met grondgebondenheidseisen, fosfaatrechten en aanscherpingen van de emissie-eisen.
Hoe gaat de Staatssecretaris voorkomen dat een ongelijk speelveld
ontstaat?
In hoeverre biedt artikel 219 van de Gemeenschappelijke Marktordening
(1308/2013) juridisch gezien meer mogelijkheden om melkproductie en
-aanbod te beperken dan nu gebeurd via de vrijwillige productiebeperking
en interventie?
Kan de Staatssecretaris enig inzicht geven in de mate waarin de vrijwillige
productiebeperking en de verdubbeling van de interventieplafonds naar
verwachting effect zullen hebben op melkproductie, -aanbod en melkprijs?
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdD-fractie
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren hebben kennisgenomen van de geannoteerde agenda en de overige Kamerbrieven. Zij
willen graag enkele vragen stellen.
Verordening datacollectie visserij
Aquacultuur in afgescheiden stukken open water is geen duurzaam
alternatief voor het leegvissen van de oceanen. Hormonen, antibiotica en
resistente bacteriën komen in de natuur terecht, en ontsnapte kweekvis
kruist zich met vissen uit het wild. De gevolgen hiervan, met name voor
de biodiversiteit, dienen zorgvuldig inzichtelijk te worden gemaakt. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-32, nr. 917

11

leden betreuren, net als de Europese Commissie, dat met het compromis
Verordening datacollectie visserij het verzamelen van gegevens van de
aquacultuur slechts een optionele keuze voor lidstaten is geworden.
Belangrijke informatie over de negatieve impact van aquacultuur zal
daardoor uitblijven.
Ondanks de negatieve effecten van aquacultuur en het ontbreken van
gegevens hierover, is de EU voornemens om de aquacultuur flink te
subsidiëren. Deelt de Staatssecretaris de mening dat de EU hiermee een
nieuwe vorm van bioindustrie subsidieert? Deelt de Staatssecretaris de
mening dat het onverantwoord is om subsidies te geven aan een industrie
waarvan gegevens over de negatieve impact ontbreken? Kan de Staatssecretaris aangeven wat zijn positie is geweest tijdens de onderhandelingen?
Consultatie Europees Visserijfonds
De leden van de PvdD-fractie hebben met enige verbazing het standpunt
van de Nederlandse regering over het Europees Visserijfonds gelezen. Zo
lezen deze leden dat de regering staat voor financiële steun aan de
visserij- en aquacultuur voor het creëren van economische groei. De
oceanen en zeeën verkeren in kritieke toestand; het leven is er de
afgelopen veertig jaar gehalveerd en het lukt vissers al twintig jaar niet
om hun visvangst op peil te houden. Een oneindige economische groei is
onmogelijk; een drastische verlaging van de visvangst is onvermijdelijk.
Het is de taak van de regering om de oceanen en zeeën, die de basis van
ons bestaan vormen, te beschermen. Graag ontvangen deze leden hierop
een reactie.
Overige onderwerpen
Blauwvin tonijn
Uit de laatste wetenschappelijke beoordeling door de International
Scientific Committee for Tuna and Tuna-like Species in the North Pacific
Ocean blijkt dat van de Pacific blauwvin tonijn slecht 2,6% van de
oorspronkelijke populatie over is. In het rapport wordt gewaarschuwd dat
bij continuering van de huidige visserij en managementpraktijken er
slechts een kans is van 0,1% dat de populatie weer op een gezond niveau
zal komen. Deelt de Staatssecretaris de mening dat continuering van de
vangst en internationale handel van deze blauwvin tonijn onverantwoord
is? Is de Staatssecretaris bereid zich in te spannen voor een moratorium
op deze blauwvin tonijn?
Importverbod Walvisbont
De leden van de fractie van de PvdD zijn fel tegen de walvisjacht door
Noorwegen. Ondanks dat de consumptie van walvisvlees drastisch
afneemt in Noorwegen, houdt de Noorse overheid de walvisjacht in stand.
Uit een recent vrijgegeven document door de Environmental Investigation
Agency en het Amerikaanse Animal Welfare Institute (AWI) blijkt het
walvisvlees daardoor te eindigen als voer voor de Noorse bontindustrie.
De Noorse bontindustrie veroorzaakt niet langer alleen leed voor de
vossen en nertsen, maar houdt ook de walvisjacht in stand. De Nederlandse regering heeft officieel het standpunt ingenomen tegen walvisjacht
te zijn en heeft meermaals de toezegging gedaan zich daar blijvend tegen
te verzetten. Deelt de taatssecretaris dan ook de mening van deze leden
dat walvisbont onacceptabel is en dat de EU de import van bont uit
Noorwegen moet stopzetten? Is de Staatssecretaris bereid zich in te
spannen tot een Europees importverbod analoog aan het Europese

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-32, nr. 917

12

importverbod op zeehondenbond, aangezien deze de toetsing door de
WTO heeft doorstaan?
Lijst van aangewezen invasieve exoten
De leden van de PvdD-fractie hebben al eerder bezwaar gemaakt tegen de
voorlopige lijst van aangewezen invasieve exoten. Er staan diersoorten op
de lijst die niet aan de criteria voldoen, zoals de rode neusbeer. De leden
voelen zich gesteund door het Europees Parlement die bezwaar heeft
tegen de willekeur waarmee de lijst tot stand is gekomen en daarom heeft
besloten de definitieve lijst met ten minste zes maanden uit te stellen.
Deelt de Staatssecretaris dit bezwaar? Is de Staatssecretaris van plan om
zich deze periode in te spannen voor herziening van de lijst, gebaseerd op
gedegen praktijkonderzoek? Dit is van groot belang omdat diersoorten die
eenmaal op deze lijst staan bestreden dienen te worden, dikwijls op
gruwelijke manieren en met niet-specifieke middelen. De leden van de
PvdD-fractie maken zich daarbij specifiek zorgen over de wasbeerhond. De
wasbeerhond staat niet op de voorlopige lijst en daar is volgens een
eerdere risicoanalyse ook geen reden toe. De leden vragen zich af waarom
de wasbeerhond alsnog op de concept uitbreidingslijst is geplaatst. Ook
vragen de leden zich af waarom er in opdracht van de NVWA momenteel
een nieuw onderzoek naar de negatieve effecten van deze soort op
inheemse flora en fauna plaatsvindt en waarom dit onderzoek plaatsvindt
nadat deze soort al op de concept uitbreidingslijst is geplaatst? Voor de
leden van de PvdD-fractie lijkt dit de omgekeerde route.
Ook betwijfelen de leden de noodzaak van de plaatsing van de muskusrat
op deze concept uitbreidingslijst. De plaatsing legitimeert de bestrijdingsactiviteiten – terwijl uit onderzoek steeds meer naar voren komt dat er
geschikte alternatieven zijn, zoals een andere inrichting van de waterkeringen. Deze oplossing voorkomt niet alleen het graven van muskusratten,
maar ook van bevers, vossen, konijnen en beverratten. Allemaal dieren
die gedood of verplaatst worden omdat ze graafactiviteiten ontplooien in
waterkeringen. Graag ontvangen deze leden hierop een reactie.
II Antwoord / Reactie van de Staatssecretaris
In deze brief beantwoord ik de vragen van de fracties van uw Kamer van
9 mei jl. over onderwerpen op de Landbouw- en Visserijraad van 17 mei
2016. Daarnaast zijn de vragen over de consultatie over het visserijfonds,
glyfosaat en de conferentie over kwekersrecht en patenten beantwoord in
deze brief.
De beantwoording van de overige gestelde vragen die niet gaan over de
op de Raad geagendeerde onderwerpen, ontvangt u binnen de gebruikelijke termijn die geldt voor de beantwoording van Kamervragen.
Vragen van de leden van de VVD-fractie
Marktsituatie
De leden van de VVD-fractie vragen de Staatssecretaris uitgebreid in te
gaan op de actuele stand van zaken over de maatregelen en de inzet van
middelen om de crisis in de veehouderij aan te pakken. Deze leden lezen
dat het geld uit het eerste pakket aan maatregelen nog maar voor een deel
is ingezet (ongeveer € 160 van de € 420 miljoen). Kan de Staatssecretaris
aangeven waar nieuwe maatregelen uit gefinancierd worden? In
antwoord op eerdere vragen heeft de Staatssecretaris aangegeven dat de
Europese Commissie verwacht de aanvullende maatregelen uit
herschikking te kunnen financieren. Hoe ziet deze herschikking eruit, zo
deze leden. In de speech van dhr. Hogan van 14 maart jl. gaf de Eurocom-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-32, nr. 917

13

missaris aan dat er al bijna een miljard euro is uitgetrokken voor de crisis.
Kan de Staatssecretaris een duidelijke onderbouwing van dit bedrag
geven?
Voor de actuele stand van zaken van de maatregelen en de inzet van
middelen verwijs ik u naar eerdere brieven, o.a. het verslag van de
Landbouw- en Visserijraad van 11 april (Kamerstuk 21 501-32 nr. 915).
Inmiddels hebben 15 lidstaten uitgaven genotificeerd bij de Europese
Commissie uit het pakket aan maatregelen van september jl. Daarmee is
nu 192,5 miljoen euro van de 420 miljoen euro uitgegeven.
Zoals ik heb aangegeven in mijn antwoord van 8 april jl. op de vraag van
de VVD-fractie (Beantwoording vragen over het persbericht van de
Europese Commissie van 14 maart jl.; Aanhangsel Handelingen II 2015/16,
nr. 2237) verwacht de Europese Commissie de aanvullende maatregelen
van maart jl. te kunnen betalen binnen de bestaande begroting en ziet de
Europese Commissie daarom vooralsnog geen reden om met aanvullende
dekkingsvoorstellen te komen. Ik heb de Europese Commissie
opgeroepen om te onderzoeken welke aanvullende financieringsmogelijkheden gevonden kunnen worden, mocht de marktsituatie
onvoldoende verbeteren. Het aanspreken van de crisisreserve wordt
daarbij als uiterste middel meegenomen.
Met de in de vraag genoemde herschikking van middelen bedoelt de
Europese Commissie het gebruik maken van onbenutte middelen op de
landbouwbegroting, zonder de landbouwbegroting op te hogen. Op welke
posten sprake zal zijn van onderbenutting is op dit moment nog niet aan
te geven.
Eurocommissaris Hogan noemde in zijn inleiding in de Landbouw- en
Visserijraad van 14 maart jl. inderdaad dat er in de afgelopen twee jaar
meer dan een miljard euro is uitgetrokken ter ondersteuning van de
Europese agrarische sector.1
In 2015 en 2016 heeft de EU uitgegeven2:
• 410,3 miljoen euro voor groente en fruit;
• 55,8 miljoen euro voor opslag van zuivel;
• 30 miljoen euro voor humanitaire hulp (zuivel);
• 32 miljoen euro voor particuliere opslag varkensvlees;
• 460 miljoen euro voor gerichte tijdelijke buitengewone steun (veehouderijsectoren);
• 60 miljoen euro voor promotie.
Landbouw en Klimaat
De Europese Commissie zal een presentatie geven over de uitwerking van
het Klimaatakkoord van Parijs. Kan de Staatssecretaris aangeven wat de
inzet van Nederland in deze is? De Nederlandse melkveehouderij staat
bekend om bijvoorbeeld de lage methaanuitstoot per kg melk. Op welke
wijze gaat de Staatssecretaris de Nederlandse veehouderij inzetten als
voorbeeld, oplossing en kansen om dit probleem aan te pakken?

1

«I accept that this is a global crisis that is affecting EU markets as well and which demands a
comprehensive response, to supplement the considerable measures already introduced by the
Commission, which in two years has mobilised more than € 1 billion in additional money to
support the European agricultural sector.» Speech van Commissaris Hogan, Brussel, 14 maart
2016, http://ec.europa.eu/agriculture/commissioner-speeches/index_en.htm
2
Cijfers van de Europese Commissie d.d. mei 2016.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-32, nr. 917

14

Voor de inzet van Nederland verwijs ik u naar de kabinetsbrief over de
appreciatie van het klimaatakkoord van Parijs en vervolgstappen
(Kamerstuk 31 793, nr. 136).
De Nederlandse melkveehouderij staat zowel internationaal als binnen de
EU bekend om haar lage emissies van methaan en lachgas per eenheid
product en is daarmee een voorbeeld van klimaatslimme landbouw:
Landbouw die gelijktijdig duurzame verhoging van de landbouwproductie
nastreeft, weerbaar maakt tegen effecten van klimaatverandering en de
broeikasgasuitstoot van de landbouwsector terugdringt. Dit voorbeeld laat
zien dat landbouw inderdaad deel van de oplossing van het probleem kan
zijn. Dit zal, ook tijdens de komende Landbouw- en Visserijraad,
uitgangspunt zijn van de bespreking.
Tegelijkertijd ontkomt ook de Nederlandse land- en tuinbouw niet aan het
zoeken naar verdergaande broeikasgasemissiereductie, waarbij de
aangekondigde integratie van de landgebruiksector (LULUCF3) in het
2030-raamwerk mogelijk tot nieuwe kansen en uitdagingen leidt
(Kamerstuk 31 793, nr.136).
Waar ligt volgens de Staatssecretaris de balans tussen bioeconomie en
voedselzekerheid? Is de Staatssecretaris bereid om zich in dit dossier
nadrukkelijk in te zetten om de voedselproductie/voedselzekerheid niet in
gevaar te brengen zodat Nederland/Europa niet afhankelijk wordt van
voedselproductie elders in de wereld?
In de bioeconomy Stakeholders» conferentie in Utrecht (12 en 13 april
2016) is door alle stakeholders gezamenlijk vastgesteld dat voedselzekerheid een van de «guiding principles» is voor een duurzame bioeconomie. Het manifest dat op het einde van de conferentie door de
stakeholders is opgemaakt geeft dit ook duidelijk aan, bijvoorbeeld onder
punt 12, namelijk dat een bioeconomie kan bijdragen aan voedsel- en
waterzekerheid door innovatie in landbouwsystemen te bevorderen.
Hiermee onderschrijven alle stakeholders het belang dat de bioeconomie
niet de voedselzekerheid negatief beïnvloedt, maar juist bijdraagt aan een
betere voedselzekerheid. Ik ondersteun dat zeer. Mijn beleid is er op
gericht maximaal bij te dragen aan een duurzame voedselproductie
mondiaal in lijn met een verdere ontwikkeling van een circulaire
economie.
Welke rol speelt het verdienmodel van de boer?
Een adequaat verdienmodel is een belangrijke pijler voor de verdere
ontwikkeling van een circulaire economie, inclusief de bioeconomie.
Op welke manier wordt de kennis van de Nederlandse boer en tuinder
hierbij ingezet?
Innovatie en kennis bij de boer en tuinder zijn essentieel voor de
bioeconomie. Tijdens de bioeconomy Stakeholders» conferentie in
Utrecht bleken Nederlandse boeren en tuinders, ook door hun intensieve
samenwerking met kennisinstellingen en bedrijven, voorlopers te zijn in
Europa. Hun kennis en inzet zijn cruciaal voor de verdere ontwikkeling van
de bioeconomie. Mijn inzet is erop gericht deze ontwikkeling verder te
stimuleren.

3

Land Use, Land Use Change and Forestry.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-32, nr. 917

15

Dierenwelzijn
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse gelezen dat er brede
steun is voor het dierenwelzijn-platform dat mede op initiatief van
Nederland georganiseerd wordt. Voor deze leden is het welzijn van dieren
van groot belang, maar zij staan kritisch tegenover het platform. Kan de
staatsecretaris toezeggen dat dierenwelzijn voorop blijft staan en niet het
merendeel van de middelen gaan naar het oprichten van een bureaucratisch mechanisme ten koste van het welzijn van de dieren? En kan de
Staatssecretaris aangeven wat de procentuele verhouding is van de
middelen die gebruikt worden voor de organisatie en uitvoeringskosten
en de middelen die daadwerkelijk terecht komen bij het dierenwelzijn?
De Europese Commissie heeft naar aanleiding van de suggesties van
Denemarken, Duitsland, Zweden en Nederland voor het opzetten van een
EU-platform, de discussies in de Landbouw- en Visserijraad van februari
jl. en nadere peilingen in bijeenkomsten met belanghebbendenorganisaties en lidstaten de opzet en oprichting van het platform verder
uitgewerkt. In de Raad van 17 mei a.s. wordt het platform opnieuw
besproken. Het is nog niet bekend voor welke opzet van een platform de
Europese Commissie uiteindelijk wil kiezen, welke middelen daarvoor
nodig zijn en welke planning zij hanteert. Het dierenwelzijn blijft voor mij
uiteraard voorop staan. Een EU-platform is een middel ter verbetering van
dierenwelzijn en geen doel op zich.
Kan de Staatssecretaris meer gedetailleerd inzicht geven in de Eurobarometer over dierenwelzijn? Zijn er metingen per lidstaat gedaan? Wat is de
inzet van de Staatssecretaris op dit punt? Nederland is een van de
koplopers in Europa op dierenwelzijn. Deelt de Staatssecretaris de mening
van de leden van de VVD-fractie dat het niveau van dierenwelzijn in heel
Europa op een gelijk niveau moet komen alvorens er in Nederland
aanvullende eisen gesteld worden? Zo nee, waarom niet?
Uit de resultaten van de Eurobarometer blijkt dat het welzijn van dieren
een zeer belangrijke kwestie is voor de Europeanen. Bijna alle EU-burgers
beschouwen het welzijn van landbouwhuisdieren als belangrijk (94%) en
vinden dat hun welzijn beter moet worden beschermd dan nu het geval is
(82%). Dit laatste standpunt wordt ook ingenomen over gezelschapsdieren, maar door een iets kleinere groep (74%). De opiniepeilingen van
de Eurobarometer zijn in alle EU-lidstaten gedaan en kunnen uitgesplitst
worden nagelezen in de publicatie op de website van de Europese
Commissie: http://open-data.europa.eu/en/data/dataset/
S2096_84_4_442_ENG.
Ik vind het belangrijk om de resultaten van de Eurobarometer te
bespreken in de Raad, alsook in het EU-platform met belangenorganisaties. De bevindingen zijn belangrijk voor de mogelijke ontwikkeling van
een EU-strategie voor dierenwelzijn voor de komende jaren (2016–2020).
Het streven is dat het niveau van dierenwelzijn in Europa verder omhoog
wordt gebracht.
Vereenvoudiging Gemeenschappelijk Landbouwbeleid
Voor het Nederlandse voorzitterschap is de vereenvoudiging van het GLB
een speerpunt. Dat is een goed uitgangspunt. Kan de Staatssecretaris
puntsgewijs een overzicht geven van de concrete maatregelen die voor de
Nederlandse boer positief uitwerken? Wat is de inzet om deze lijst nog
verder uit te breiden? Wat vindt de staatsecretaris van de conclusie van
bijvoorbeeld LTO dat de gewasdiversificatie haar doel volledig voorbij
schiet? Zij wijst bijvoorbeeld op het feit dat er vooral gekeken wordt naar
de gewassen, maar niet naar de gewasrotatie en het teeltseizoen wat op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-32, nr. 917

16

het ene bedrijf anders is ingevuld dan op het andere bedrijf. Als het
seizoenritme niet op elkaar kan worden aangesloten loopt men tegen de
problemen aan. Is de Staatssecretaris het met de leden van de VVD-fractie
eens dat de uitwerking van de vergroeningsmaatregelen niet altijd
aansluiten bij de praktijk en daarmee kansen blijven liggen? Hoe gaat de
Staatssecretaris zorgen voor meer flexibiliteit?
Vanggewassen mogen de eerste 10 weken na zaai niet gemaaid of
geoogst worden. Begrazing van deze vanggewassen door bijvoorbeeld
schapen kan goed zijn voor de bodem en biodiversiteit. Waarom wordt
begrazing van deze gewassen niet toegestaan? Het lijkt nu een juridisch
getouwtrek wat oogsten is of niet. Is dit een Nederlandse kwestie? Is de
Staatssecretaris bereid op dit soort punten meer ruimte te bieden en
vooral het doel centraal te stellen in plaats van de regels?
Inderdaad is voor het Nederlands voorzitterschap vereenvoudiging van
het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) een belangrijk speerpunt.
Ik heb Eurocommissaris Hogan daarom gevraagd in de Landbouwraad
van mei een presentatie te geven over de stand van zaken. Daarnaast
zullen in de Raad van juni vereenvoudigingsvoorstellen worden
besproken op het gebied van de vergroening van het GLB.
Ik stel vast dat het afgelopen jaar verschillende vereenvoudigingen en
versoepelingen zijn gerealiseerd die ook voor de Nederlandse boer
positief uitwerken. Ik denk aan de volgende maatregelen:
• Lidstaten zijn niet langer verplicht alle potentieel subsidiabele
landschapselementen te registreren. Deze vereenvoudiging heeft er de
aanzet toe gegeven om in Nederland vanaf 2016 alle landschapselementen, met uitzondering van sloten, open te stellen voor de vergroening. Dit was een belangrijke wens, zowel van de landbouwsector als
van natuurbeschermingsorganisaties.
• In naar behoren gemotiveerde gevallen is een buffer van maximaal 5
meter toegestaan tussen de grens van een perceel bouwland en een
landschapselement.
• Als bij een controle ter plaatse blijkt dat een ecologisch aandachtsgebied (EA) dat wel aangevraagd is niet aanwezig is, mag dat worden
gecompenseerd met een niet aangevraagd EA.
• Heggen en houtwallen mogen worden onderbroken door doorgangen
tot een maximale breedte van 4 meter.
• Het is nu mogelijk periodes van braak te hebben en agromilieuverbintenissen af te sluiten zonder dat een perceel meteen aangemerkt wordt
als blijvend grasland. Dit voorkomt dat het afsluiten van een agromilieuverbintenis tot gevolg kan hebben dat percelen de status blijvend
grasland krijgen. Deze vereenvoudiging kan bijdragen aan de
bereidheid van landbouwers om een agromilieuverbintenis af te
sluiten op bouwland.
Voor een nadere uitleg over bovengenoemde punten verwijs ik naar een
eerdere brief van 10 september 2015 (Kamerstuk 28 625, nr. 226).
Verder noem ik u de recente wijzigingen die zijn aangebracht in de
verordeningen:
• Landbouwers mogen voortaan 35 werkdagen na de uiterste deadline
voor de indiening van de aanvragen nog fouten in de aanvragen
corrigeren. Ik ben voornemens om van deze mogelijkheid vanaf 2017
gebruik te gaan maken.
• Per 2016 is het collectief stelsel van agrarisch natuur- en landschapsbeheer ingevoerd. Het aantal subsidieaanvragen daalt daarmee drastisch
omdat het collectief de aanvraag doet, en niet meer de individuele
boer. Verder is het stelsel flexibeler omdat de definitieve declaratie in
het najaar zal plaatsvinden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-32, nr. 917

17

Een andere belangrijke vereenvoudiging waar boeren baat bij zullen
hebben betreft de zogenaamde gele-kaartprocedure. Deze procedure
houdt in dat de sanctie voor een te hoge oppervlakteopgave bij een eerste
constatering wordt gehalveerd ten opzichte van het huidige sanctieniveau
(voor zover de afwijking minder dan 10% bedraagt). Bij herhaling wordt
de sanctie alsnog verhoogd. De gele-kaartprocedure moet nog formeel
worden vastgesteld. Nederland steunt deze aanpassing, aangezien
daarmee het sanctieregime meer proportioneel wordt.
Ik vind het belangrijk dat er stappen gezet worden op het gebied van
vereenvoudiging. Voor wat betreft de specifieke inzet van Nederland in
deze discussie verwijs ik naar mijn brief van 8 maart jl. (Kamerstuk 28 625,
nr. 2340) en de brief van mijn voorganger van 24 februari 2015 (Kamerstuk
28 625, nr. 221).
De vergroeningsmaatregelen hebben als doel het bevorderen van de
biodiversiteit en het milieu. Bij het ontwerpen van de maatregelen heeft
de Europese Commissie rekening gehouden met de praktische uitvoerbaarheid door landbouwers en overheden. Daarom is gekozen voor
gewasdiversificatie in plaats van gewasrotatie. Op één moment in een
vooraf bepaalde periode controleren of er verschillende gewassen op het
bedrijf aanwezig zijn, is immers eenvoudiger dan bepalen hoe de
vruchtopvolging in meerdere jaren is geweest. Naar mijn waarneming
leiden de huidige eisen rond gewasdiversificatie op de meeste akkerbouwbedrijven niet tot onoverkomelijke problemen. De conclusie dat
gewasdiversificatie haar doel volledig voorbij schiet, onderschrijf ik
daarom niet.
Het is mij bekend dat de vergroeningsmaatregelen niet altijd goed
aansluiten bij de praktijk. In mijn brief van 8 maart jl. aan Landbouwcommissaris Hogan heb ik daar ook op gewezen en een aantal concrete
verbetervoorstellen gedaan (Kamerstuk 28 625, nr. 2340). Ik hoop op de
Landbouw- en Visserijraad van 27 en 28 juni aanstaande over vereenvoudiging op het gebied van vergroening te kunnen spreken.
Bij vanggewassen mogen gedurende de op verzoek van de Kamer
ingestelde 10 weken termijn geen activiteiten worden verricht die de
functie van het vanggewas kunnen benadelen. Begrazen is een activiteit
die schade kan toebrengen en is daarom niet toegestaan. Na de 10
wekentermijn kan het wel. Ik ben bereid om na te gaan of er activiteiten
op vanggewassen geïdentificeerd kunnen worden die het vanggewas niet
benadelen.
G7 Bijeenkomst landbouwministers
Kan de Staatssecretaris ingaan op de verklaring van de G7 landbouwministers waarin de wereldwijde uitdagingen waar de landbouwsector voor
staat zijn opgenomen? Kan de Staatssecretaris aangeven welke rol hij
voor Nederland opeist als landbouwland waar innovatie, hoge productiviteit en efficiëntie in de landbouw de basis is en Nederland als gidsland
kan worden gezien? Op welke manier gaat hij de Nederlandse landbouw
onder de aandacht brengen en als voorbeeld stellen om wereldwijd in de
stijgende vraag naar voedsel te voorzien?
Tijdens de bijeenkomst van de landbouwministers van de G7 op 23 en
24 april jl. in Niigata (Japan) is een verklaring aangenomen waarin de
uitdagingen worden beschreven waar de landbouwsector wereldwijd voor
staat en worden acties aangekondigd die aansluiten bij de implementatie
van de 2030 Agenda voor Duurzame Ontwikkeling en het Klimaatakkoord
dat in 2015 is gesloten in Parijs.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-32, nr. 917

18

Ik ondersteun deze verklaring. Veel standpunten en acties in de verklaring
sluiten goed aan bij inzet voor wereldwijde voedselzekerheid die de
Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking en
mijn ambtsvoorganger hebben beschreven in hun brief van 18 november
2014 (Kamerstuk 33 625, nr. 147). Het streven is daarbij duurzame
intensivering van de voedselproductie te koppelen aan een duurzame
bescherming en gebruik van natuurlijke hulpbronnen (klimaat, milieu,
bodem, water, biodiversiteit) en op adequate wijze rekening te houden
met sociale aspecten (inclusieve groei).
Nederland wordt internationaal erkend als een deskundige en innovatieve
partner voor landbouwontwikkeling en voedselzekerheid. Nederland loopt
in de pas met het EU-beleidskader in deze en speelt in VN-verband een
zichtbare en onderscheidende rol met zijn aanpak van hulp, innovatie,
handel en investeringen. Kennis, capaciteit en bedrijvigheid vormen
daarbij een rode draad, met name vanuit de Topsectoren Agri & Food,
Tuinbouw & Uitgangsmaterialen en Water. Nederland werkt bij voorkeur
in inclusieve en transparante partnerschappen om publieke, private en
maatschappelijke belangen zo efficiënt en effectief mogelijk met elkaar te
verbinden. De uitvoering van het beleid sluit zoveel mogelijk aan op lokaal
gedragen beleidskaders en instituties.
Europese Investeringsbank
Kan de Staatssecretaris ingaan op het bijgaande artikel (http://
www.boerderij.nl/Home/Achtergrond/2016/3/EIB-wil-miljoenen-investerenin-landbouw-2775045W/) waaruit blijkt dat de Europese Investeringsbank
(EIB) miljoenen euro’s wil investeren in de landbouw, maar nog onvoldoende gebruik van wordt gemaakt? Kan de Staatssecretaris aangeven
hoe hij samen met de EIB meer onder de aandacht wil brengen?
De onbekendheid in de agrosector is grotendeels verklaarbaar door het
feit dat de Europese Investeringsbank (EIB) minimaal 7,5 miljoen euro per
investering wil uitzetten en omdat er altijd minstens één andere financier
bij betrokken moet zijn. Daarmee is de EIB geen directe partij voor
Nederlandse boeren en tuinders. Nu financiering, ook van de agrarische
sector, enorm in beweging is, komt de EIB voor gestapelde financieringsarrangementen voor grootschalige projecten wel in beeld. Er zijn
inmiddels diverse overleggen gaande tussen het Ministerie van Economische Zaken en andere partijen met de EIB (en haar agentschap EIF – het
Europees Investeringsfonds) om hen bij financiering van projecten in de
agrosector te betrekken, zoals voor mestvergisting en mestverwerking,
bedrijfsovername en energie-infrastructuur in de glastuinbouw. Het gaat
in die gesprekken steeds om de vorming van een fonds dat individuele
investeringsprojecten kan financieren, de massa van een fonds moet het
gebruik van EIB en EFSI middelen mogelijk gaan maken.
Met de EIB zal besproken worden hoe we de bekendheid van de EIB met
name bij financierende partijen in de agrosector verder kunnen verbeteren.
Consultatie visserijfonds
Voor wat betreft de consultatie visserijfonds zouden de leden van de
VVD-fractie de Staatssecretaris graag de volgende vragen willen stellen.
Kan de Staatssecretaris uiteenzetten waarom de inzet kan worden
verlaagd en hoe de opvatting van de regering dat de financiering vanuit
het Visserijfonds moet worden verminderd kan worden gerijmd met een
verhoging van het budget, zowel in Europees verband als in Nederland in
de periode 2014–2020? Wat betekent volgens de Staatssecretaris de focus
van de Nederlandse regering op verduurzaming als prioriteit voor het
Europees Visserijfonds voor de toekomst? Kan de Staatssecretaris nader

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-32, nr. 917

19

ingegaan op wat er precies wordt verstaan onder verduurzaming? En wat
betekent dit voor de Nederlandse visserijsector, of die in andere landen,
die al fors in verduurzaming hebben geïnvesteerd? Betekent een focus op
verduurzaming volgens de Staatssecretaris ook dat nieuwe innovaties
sneller zullen worden toegestaan?
Daarnaast hebben deze leden met interesse gelezen dat de economische
groei in de visserijen en aquacultuur belangrijke speerpunten zijn. Hierbij
vragen de leden wel wat de Staatssecretaris precies verstaat onder het
creëren van economische groei. Welke mogelijkheden biedt dit volgens de
Staatssecretaris concreet voor de Nederlandse visserij sector?
Nederland staat in principe terughoudend tegenover overheidssteun en
geeft alleen steun mits dit past binnen de voorwaarden die de Nederlandse overheid hieraan stelt. De reden dat het budget voor 2014–2020
hoger is dan in de voorgaande periode is dat de financiering voor
datacollectie en controle is toegevoegd aan het Visserijfonds.
Onder «verduurzaming in de visserij» versta ik dat wordt uitgegaan van
de Maximale Duurzame Opbrengst (MSY), waarbij de levende biologische
rijkdommen van de zee zo worden geëxploiteerd dat de populaties van de
gevangen soorten boven een niveau worden gebracht (en behouden) dat
de maximale duurzame opbrengst kan opleveren. Concreet betekent dit
dat innovaties worden gestimuleerd die bijvoorbeeld leiden tot selectievere vistuigen en minder bijvangsten.
De rendementsverbetering in de visserij- en aquacultuurketens is naast de
aanlandplicht en verduurzaming in de visserij en aquacultuursector een
speerpunt in het Operationeel Programma van het Europees Fonds voor
Maritieme Zaken en Visserij 2014–2020 (EFMZV). Daarmee wordt niet
bedoeld om grotere hoeveelheden vis te vangen, maar wel om de
rendementen te verbeteren door subsidieprojecten. Te denken valt daarbij
aan het verbeteren van de versheid, de verkorting van de ketens, meer
vraaggestuurd dan aanbodgericht te vissen etc.
Vragen van de leden van de PvdA-fractie
Glyfosaat
De leden van de fractie van de PvdA maken zich zorgen over de eventuele
stemming van het (ambtelijk) permanente comité inzake planten dieren en
voedsel (PAFF-comité) op 18 en 19 mei a.s. over de verlenging van de
toelating van glyfosaat tot de Europese markt. Eerder gaf de Staatssecretaris aan een verlenging met 10 jaar voor te stellen onder de voorwaarde
dat de toelating met onmiddellijke ingang zal worden ingetrokken indien
het European Chemicals Agency (ECHA), dat is belast met de classificatie
van de carcinogeniteit (kankerverwekkendheid) van glyfosaat, het middel
als (potentieel) kankerverwekkend beoordeelt. Kan de Staatssecretaris
bevestigen dat stemming in het PAFF-comité over hernieuwde toelating
van glyfosaat plaatsvindt op 18 en 19 mei a.s.? Wat is lidstaat Nederland
voornemens te stemmen, en zal de voorwaarde (intrekking toelating)
prominent onderdeel uitmaken van de Nederlandse stemming?
Hiervoor verwijs ik u naar mijn brief van 13 mei 2016 aan uw Kamer:
«Verzoeken omtrent gewasbescherming»(Kamerstuk 27 858, nr. 365).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-32, nr. 917

20

Vragen van de leden van de SP-fractie
Glyfosaat
De leden van de SP- fractie hebben kennisgenomen van de stukken. Stemt
het (ambtelijke) permanente comité inzake planten dieren en voedsel
(Engels: PAFF-committee) op 18 en 19 mei a.s. inderdaad over de
verlenging van de toelating van het onkruidbestrijdingsmiddel glyfosaat?
De leden van de SP-fractie vinden het onacceptabel als de toelating van
glyfosaat wordt verlengd voor een nieuwe periode. Is de Staatssecretaris
bereid om tegen een hernieuwde toelating voor glyfosaat te stemmen?
Kan de Staatssecretaris aangeven hoeveel waarde de regering hecht aan
de mening van de Wereldgezondheidsorganisatie/Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC), dat glyfosaat als waarschijnlijk
kankerverwekkend beoordeelt? Hoe gaat de regering de gezondheid van
burgers, boeren en werknemers beschermen betreffende glyfosaat? De
leden van de SP-fractie vragen de regering in hoeverre zij het voorzorgbeginsel toepast betreffende glyfosaat. Kan de Staatssecretaris toelichten
wat het regeringsstandpunt is betreffende de toepassing van het
voorzorgbeginsel bij mogelijk of waarschijnlijk kankerverwekkende stoffen
in zijn algemeenheid? In hoeverre strookt dit met de plicht van de
overheid om de burger te beschermen tegen vermijdbare blootstelling
aan kankerverwekkende stoffen? De leden van de SP-fractie vragen de
Staatssecretaris hoe hij recht gaat doen aan de motie van de leden
Grashoff-Leenders (Kamerstuk 21 501-32, nr. 912). De leden van de SP
fractie constateren dat de motie verzoekt de Europese Commissie te
vragen om een nieuw voorstel waarin hernieuwde toelating voor
maximaal twee jaar wordt toegestaan. De leden van de SP- fractie
constateren dat de voorliggende voorstellen een hernieuwde toelating
betreffen van 7 tot 10 jaar. De leden van de SP-fractie dringen er dan ook
ten stelligste op aan om de motie uit te voeren en niet akkoord te gaan
met een langjarige toelating. Gaat de Staatssecretaris tegen stemmen
indien er een voorstel voor ligt om glyfosaat hernieuwd toe te laten voor
een periode langer dan 2 jaar?
Medio 2017 komt het European Chemicals Agency met een nieuwe
beoordeling omtrent de risico’s van glyfosaat; gaat de Staatssecretaris
zich er voor inzetten dat deze geen vertraging oploopt? De leden van de
SP-fractie vragen of de Staatssecretaris bereid is zich er voor in te zetten
om deze naar voren te halen. De leden van de SP-fractie vragen de
Staatssecretaris of hij onderschrijft dat glyfosaat uit de handel genomen
moet worden indien het European Chemicals Agency nog geen nieuwe
beoordeling heeft gegeven waaruit overtuigend blijkt dat glyfosaat niet
kankerverwekkend is.
Met het oog op de aangenomen motie horen de leden van de SP-fractie
graag in detail wat de inzet van de Staatssecretaris zal zijn, zowel in de rol
als Voorzitter als in de rol van een stemgerechtigde lidstaat. Is de
Staatssecretaris bereid de rol van Voorzitter en lidstaat te scheiden en is
hij bereid als lidstaat tegen te stemmen?
Hiervoor verwijs ik u naar mijn brief van 13 mei 2016 aan uw Kamer:
«Verzoeken omtrent gewasbescherming».
Actieplan dierenwelzijn
De leden van de SP-fractie hechten veel waarde aan een betere borging
van dierenwelzijn en verwachten een stevige inzet van Nederland bij het
actieplan dierenwelzijn.
Kan de Staatssecretaris de planning, deelnemende organisaties en
organisatievorm van het platform nader toelichten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-32, nr. 917

21

Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar de beantwoording van
de vraag van de leden van de VVD-fractie.
Wat is de inzet van Nederland? Hebben de uitkomsten van de Eurobarometer tot nieuwe inzichten geleid betreffende de richting van Europees
beleid en de Nederlandse inzet daartoe? Is de Staatssecretaris van plan
om te gaan sturen op concrete en meetbare doelen? Is hij bereid de
Kamer te informeren over de doelstellingen, de meetbaarheid ervan en de
voortgang?
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar de beantwoording van
de vraag van de leden van de VVD-fractie.
Uiteraard ben ik voorstander van opname van concrete stappen
voorwaarts. De Europese Commissie is echter nog niet zover dat zij met
de voorbereiding van een nieuw strategiedocument wil starten.
Welke drie voorstellen gaat Nederland inbrengen ter verbetering van
dierenwelzijn? Is de Staatssecretaris bereid het beperken en verbeteren
van diertransport in te brengen? Is de Staatssecretaris bereid bontproductie en import van bont als punt van ernstig dierenleed in te brengen?
Is de Staatssecretaris bereid de discussie aan te zwengelen over systemen
van dierhouderij die in voldoende mate tegemoet komen aan het
natuurlijk gedrag van het dier (zoals grazen voor de koe, wroeten voor het
varken en scharrelen voor de kip) en over houderijsystemen die dit
geweld aan doen, zoals kooihuisvesting voor konijnen?
Naast de resultaten van de Eurobarometer wil Nederland als drie
prioritaire suggesties voor onderwerpen ter behandeling in het platform
noemen:
• goede praktijken bij het uitfaseren van lichamelijke ingrepen bij dieren
(bijvoorbeeld castratie en staartcouperen bij biggen, snavelbehandelen
bij pluimvee);
• tegengaan van illegale handel in huisdieren, met name puppy’s;
• verbetering van transport en reductie van lange afstandstransporten.
Het zal in deze Raad niet mogelijk zijn om uitgebreider prioritaire punten
voor discussie op te sommen. Wanneer het platform wordt ingesteld, dan
zal echter zeker niet nagelaten worden om aandacht te vragen voor de
ontwikkeling richting systemen die een beter leven aan de dieren bieden,
met meer ruimte voor hun natuurlijke gedrag. Ook de productie van bont
blijft een belangrijk punt van aandacht voor mij.
Visserijfonds
De leden van de SP-fractie onderschrijven dat het totale budget voor het
visserijfonds moet worden verlaagd. De leden van de SP-fractie vragen of
de Staatssecretaris bij zijn inzet op innovatie in deze bereid is innovatie te
koppelen aan duurzaamheid en dus in te zetten op innovaties die
duurzaamheid ten goede komen en niet op innovaties die weinig of geen
maatschappelijke relevantie hebben.
Innovatie gericht op verduurzaming is het speerpunt van mijn beleid. Zie
hiervoor ook mijn brief aan de Kamer van 1 juli 2015 (Kamerstuk 32 201,
nr. 77) waarin de budgetten van het EFMZV worden toegelicht. Ook voor
een volgend Visserijfonds zal dit het speerpunt van ons beleid zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-32, nr. 917

22

Vragen van de leden van de CDA-fractie
Europese Investeringsbank
De leden van de CDA-fractie lezen in de geannoteerde agenda dat de
voortdurende slechte marktsituatie op de agenda van de Raad staat. In dit
kader vragen deze leden of niet nog meer gebruik zou kunnen worden
gemaakt van het Europees Fonds voor Strategische Investeringen,
waarover onlangs de vicevoorzitter van de EIB zich uitliet (Nieuwe Oogst,
29 april 2016). Is de Staatssecretaris in dit kader bereid om samen met de
EIB, banken en de landbouwsector te kijken hoe via fondsen, omdat het
minimumbedrag van leningen van het EIB voor een individuele boer te
hoog ligt (op 7,5 miljoen euro), deze middelen beschikbaar kunnen
worden gemaakt voor investeringen in de landbouwsector zoals in Ierland
wordt gedaan samen met de Rabobank in het zogenaamde Glanbia
MilkFlex Fund? Zou bijvoorbeeld ook gedacht kunnen worden aan
nationale fondsen voor goedkope leningen, gefinancierd vanuit de EIB,
ten behoeve van investeringen voor asbestsanering of mestverwerking?
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar de beantwoording van
de vraag van de leden van de VVD-fractie.
Conferentie kwekersrecht en patenten
Wat zijn de verwachtingen over de conferentie die gehouden wordt op
18 mei aanstaande over kwekersrecht en patenten, zo vragen de leden van
de CDA-fractie. Welk resultaat wordt met de conferentie beoogd en welke
stappen zijn al gezet om dit te realiseren?
Het verbeteren van de balans tussen kwekers- en octrooirecht is voor mij
een prioritair onderwerp. Het Nederlandse voorzitterschap werkt met deze
conferentie op Europees niveau aan het herstellen van de balans tussen
octrooi- en kwekersrecht. Verkend zal worden welke oplossingsrichtingen
voor de gesignaleerde problematiek kunnen rekenen op voldoende
draagvlak onder lidstaten en stakeholders. Ter voorbereiding hiervan heeft
Nederland intensief contact gehad met onder meer de Europese
Commissie, Frankrijk en Duitsland.
Glyfosaat
De leden van de CDA-fractie vragen de Staatssecretaris of Nederland naar
verwachting het voorstel van de Commissie ten aanzien van de verlenging
van de toelating van glyfosaat zal steunen. Zo nee, waarom niet?
Hiervoor verwijs ik u naar mijn brief van 13 mei 2016 aan uw Kamer:
«Verzoeken omtrent gewasbescherming».
Vereenvoudiging Gemeenschappelijk Landbouwbeleid
De leden van de CDA-fractie steunen de inzet van de Staatssecretaris om
vereenvoudiging van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid te
bewerkstelligen. Voor enkele specifieke punten vragen zij de aandacht van
de Staatssecretaris. Wil de Staatssecretaris ervoor pleiten om de huidige
middelvoorschriften gewasdiversificatie te wijzigen zodat deze aansluit bij
de praktijk van gewasrotatie, in het bijzonder op zware klei? Zo nee,
waarom niet? Is de Staatssecretaris bereid om te kijken hoe in sommige
teelten gewerkt kan worden met een ander teeltseizoen, gezien dat niet
altijd loopt van januari-december? Zo nee, waarom niet? Is de Staatssecretaris bereid om zich ervoor in te spannen om begrazing van vangge-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-32, nr. 917

23

wassen toe te staan, gezien dit ook ten goede komt aan de ecologische
meerwaarde van het vanggewas? Zo nee, waarom niet?
Aangezien de basisregels rond gewasdiversificatie vastliggen in de
basisverordening (EU) nr. 1307/2013, die nu niet ter discussie staat, zie ik
geen mogelijkheden om deze momenteel aan te passen. Wel ben ik bereid
om in overleg met de sector te bezien op welke wijze – binnen de
geldende kaders – er oplossingen gevonden kunnen worden voor
specifieke knelpunten ten aanzien van gewasdiversificatie. Voor het
Oldambt (een gebied met zware klei) heb ik vorig jaar een door
LTO-Oldambt ingediende gelijkwaardige praktijk met betrekking tot
gewasdiversificatie aan de Europese Commissie ter beoordeling
voorgelegd. Doel van deze gelijkwaardige praktijk was om via groenbedekking in de winter een alternatief te bieden voor de eis om 3 gewassen
te moeten telen (een eis die in dit gebied lastig is in te passen in de
bedrijfsvoering). Zoals gemeld aan de Kamer op 30 november 2015
(Kamerstuk 21 501-32, nr. 887) heeft de Europese Commissie dit pakket
niet goedgekeurd. Ik heb LTO-Oldambt gevraagd zich te beraden op een
ambitieuzere gelijkwaardige praktijk die wel voldoet aan de Europese
eisen.
Om te bepalen of agrariërs de eisen inzake het telen van verschillende
gewassen respecteren, moeten de lidstaten een periode aanwijzen waarin
sprake moet zijn van verschillende gewassen op het veld. Dat moet de
periode zijn die gezien de nationale teeltpraktijk het meest relevant is. In
Nederland is dat de periode van 15 mei tot 15 juli. De verordening biedt
geen ruimte om meerdere teeltperiodes per lidstaat aan te wijzen.
Voor wat betreft het begrazen van vanggewassen verwijs ik naar mijn
antwoord op de vraag van de VVD fractie.
Vragen van de leden van de SGP-fractie
Melkproductie
De verwachting is dat de melkprijzen richting het einde van 2016 nog
verder zullen dalen, en dus nog verder onder de kostprijs uit zullen
komen. De leden van de SGP-fractie maken zich grote zorgen over de
gevolgen hiervan voor de vitaliteit van de melkveehouderij.
Waar melkveehouders in andere EU-landen mogelijk extra staatssteun
krijgen, hebben Nederlandse melkveehouders te maken met grondgebondenheidseisen, fosfaatrechten en aanscherpingen van de emissie-eisen.
Hoe gaat de Staatssecretaris voorkomen dat een ongelijk speelveld
ontstaat?
In hoeverre biedt artikel 219 van de Gemeenschappelijke Marktordening
(1308/2013) juridisch gezien meer mogelijkheden om melkproductie en
-aanbod te beperken dan nu gebeurd via de vrijwillige productiebeperking
en interventie?
Kan de Staatssecretaris enig inzicht geven in de mate waarin de vrijwillige
productiebeperking en de verdubbeling van de interventieplafonds naar
verwachting effect zullen hebben op melkproductie, -aanbod en melkprijs?
In mijn antwoord van 8 april jl. op de vraag van de VVD-fractie (Beantwoording vragen over het persbericht van de Europese Commissie van
14 maart jl.) (Aanhangsel Handelingen II 2015/16, nr. 2237) heb ik
aangegeven dat lidstaten onderling verschillend beleid voeren binnen de
Europees vastgestelde kaders van het GLB en derhalve nationale
regelingen hebben die onderling verschillen. Het is dus mogelijk dat
lidstaten verschillend om gaan met de tijdelijke mogelijkheden die worden
geboden voor bijvoorbeeld het verlenen van staatssteun in dit pakket. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-32, nr. 917

24

Europese Commissie benadrukt overigens steeds dat de nieuwe staatssteunmogelijkheden alleen gelden voor maatregelen die leiden tot een
productiehandhaving of -vermindering en daarmee in het belang zouden
zijn van alle melkveehouders in de EU. Dat er enig effect is op de
(on)gelijkheid van het speelveld heb ik afgewogen tegen het feit dat de
maatregelen passen in een beleid van marktoriëntatie en de principes van
de interne markt worden gerespecteerd (dus geen nieuwe quotasystemen,
geen verhoging van de interventieprijzen).
De Nederlandse melkproductie dient plaats te vinden binnen de nationale
milieurandvoorwaarden en tevens te voldoen aan de eisen in het kader
van de EU-derogatie. Om daaraan te voldoen was de aanscherping van
emissie-eisen en de introductie van fosfaatrechten onvermijdelijk.
Conform de wens van uw Kamer heeft het Kabinet grondgebondenheidseisen geformuleerd aan de verdere ontwikkeling van melkveebedrijven. De melkveehouderij wordt nationaal maar ook wereldwijd
geconfronteerd met een periode van lage melkprijzen. Er is mijns inziens
geen sprake van een ongelijk speelveld omdat de lage prijzen een meer
incidenteel karakter hebben waar de zuivelmarkt (inter)nationaal mee
wordt geconfronteerd en deze ontwikkeling geheel los staat van de
gestelde milieurandvoorwaarden.
De voorstellen voor vrijwillige productiebeperking bestaan uit 1) een
uitvoeringsverordening (2016/559), gebaseerd op artikel 222 en 2) een
gedelegeerde verordening (2016/558), gebaseerd op artikel 219, lid 1 van
de Gemeenschappelijke Marktordening (1308/2013). Artikel 219 biedt in dit
kader de mogelijkheid om ook andere organisaties dan de erkende
producentenorganisaties, unies daarvan en erkende brancheorganisaties
deel te laten nemen aan een vrijwillige productiebeperking. Zonder het
inroepen van artikel 219 zouden coöperaties en andere vormen van
producentenorganisaties deze mogelijkheid niet (kunnen) hebben. Leden
van een producentenorganisatie of coöperatie kunnen in het kader van
hun organisatie de productie onderling beperken, maar de mededingingsregels staan aanbodbeperkende afspraken tussen coöperaties en andere
producentenorganisaties in de weg. Dat laatste is nu wel mogelijk als
gevolg van de inzet van artikel 219 en 222.
Artikel 219 geeft aan dat de Europese Commissie bevoegd is om
«gedelegeerde handelingen vast te stellen met betrekking tot de maatregelen die nodig zijn om die situatie op de markt te verhelpen, zulks met
inachtneming van de verplichtingen die voortvloeien uit overeenkomstig
het VWEU gesloten internationale overeenkomsten en mits andere in deze
verordening bedoelde maatregelen niet blijken te volstaan.» Zoals
aangegeven in mijn antwoord van 8 april jl. op de vraag van de
VVD-fractie (Beantwoording vragen over het persbericht van de Europese
Commissie van 14 maart jl.) (Aanhangsel Handelingen II 2015/16, nr. 2237)
is de Europese Commissie in maart jl. expliciet gevraagd voor het
aanvullende pakket van maatregelen, naast de juridische vereisten, een
aantal essentiële uitgangspunten te respecteren. Het gaat om een
herbevestiging van de gekozen weg voor marktoriëntatie in het GLB en
respect voor de principes van de interne markt (dus geen nieuwe
quotasystemen, geen verhoging van de interventieprijzen). Bovendien
moet het nieuwe maatregelenpakket snel en makkelijk uitvoerbaar zijn en
passen binnen de huidige budgettaire en juridische kaders.
Tot nu toe hebben melkveehouders in hun (erkende) producentenorganisaties, brancheorganisaties en coöperaties in de EU geen gebruik gemaakt
van de mogelijkheden om vrijwillig productie te beperken die de
verordeningen 2016/558 en 2016/559 bieden. Daar is dan ook geen effect
van te verwachten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-32, nr. 917

25

De verdubbeling van de interventieplafonds voor boter en mager
melkpoeder d.d. 15 april 2016 (verordening 2016/591) is momenteel met
name voor mager melkpoeder relevant, omdat de prijs voor mager
melkpoeder tot het niveau van de openbare interventieprijs gedaald is. Er
wordt van de openbare opslag voor mager melkpoeder dan ook veel
gebruikt gemaakt. De openbare opslag legt een bodem in de markt en
stabiliseert de prijzen. Er ligt momenteel (tot en met 1 mei) ruim 166.000
ton mager melkpoeder in interventie.
De prijzen voor boter liggen voorlopig nog boven de openbare interventieprijs. Er wordt tot op heden dan ook geen gebruik gemaakt van
openbare interventie van boter.
Vragen van de leden van de Partij voor de Dieren-fractie
Verordening datacollectie visserij
Aquacultuur in afgescheiden stukken open water is geen duurzaam
alternatief voor het leegvissen van de oceanen. Hormonen, antibiotica en
resistente bacteriën komen in de natuur terecht, en ontsnapte kweekvis
kruist zich met vissen uit het wild. De gevolgen hiervan, met name voor
de biodiversiteit, dienen zorgvuldig inzichtelijk te worden gemaakt. De
leden betreuren, net als de Europese Commissie, dat met het compromis
Verordening datacollectie visserij het verzamelen van gegevens van de
aquacultuur slechts een optionele keuze voor lidstaten is geworden.
Belangrijke informatie over de negatieve impact van aquacultuur zal
daardoor uitblijven.
Ondanks de negatieve effecten van aquacultuur en het ontbreken van
gegevens hierover, is de EU voornemens om de aquacultuur flink te
subsidiëren. Deelt de Staatssecretaris de mening dat de EU hiermee een
nieuwe vorm van bioindustrie subsidieert? Deelt de Staatssecretaris de
mening dat het onverantwoord is om subsidies te geven aan een industrie
waarvan gegevens over de negatieve impact ontbreken? Kan de Staatssecretaris aangeven wat zijn positie is geweest tijdens de onderhandelingen?
Consultatie Europees Visserijfonds
De leden van de PvdD-fractie hebben met enige verbazing het standpunt
van de Nederlandse regering over het Europees Visserijfonds gelezen. Zo
lezen deze leden dat de regering staat voor financiële steun aan de
visserij- en aquacultuur voor het creëren van economische groei. De
oceanen en zeeën verkeren in kritieke toestand; het leven is er de
afgelopen veertig jaar gehalveerd en het lukt vissers al twintig jaar niet
om hun visvangst op peil te houden. Een oneindige economische groei is
onmogelijk; een drastische verlaging van de visvangst is onvermijdelijk.
Het is de taak van de regering om de oceanen en zeeën, die de basis van
ons bestaan vormen, te beschermen. Graag ontvangen deze leden hierop
een reactie.
Viskweek kan, mits dat op een duurzame wijze gebeurt, bijdragen aan
mondiale voedselvoorziening. Nederland staat voor een duurzame
ontwikkeling van de viskweek en wil daar ook aan bijdragen. De afgelopen
periode zijn verschillende onderzoeken en innovaties gedaan om de
duurzaamheid in de viskweek te verbeteren. Momenteel wordt bijvoorbeeld onderzoek gedaan naar verbetering van de waterkwaliteit in
recirculatiesystemen. Ook wordt er Europees onderzoek gedaan naar
mogelijkheden om op verschillende terreinen in de aquacultuur, zoals
voer en dierziekte, verder te verduurzamen. Door steeds meer innovaties
en expertise zal de viskweek naar mijn mening steeds duurzamer worden.
Vanuit dit uitgangspunt heeft de Nederlandse regering ook in het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-32, nr. 917

26

Operationele Programma van het EFMZV budget gereserveerd voor
aquacultuur.
Voor het antwoord op de vraag op een reactie op de inzet voor steun aan
de visserij- en aquacultuursector voor het creëren van economische groei,
verwijs ik naar de vraag van de VVD-fractie op ditzelfde onderwerp.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-32, nr. 917

27