Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

25 268

Zelfstandige bestuursorganen

Nr. 217

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP EN VOOR PRIMAIR EN VOORTGEZET ONDERWIJS
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 20 juni 2023
Het kabinet heeft aan alle publieke dienstverleners gevraagd om voortdurend signalen uit de samenleving op te halen. Op die manier inventariseren we de effecten van en knelpunten bij de uitvoering van beleid. In de
Stand van de Uitvoering DUO 2022 heeft DUO de signalen en dilemma’s
vanuit de uitvoering opgetekend. Deze delen wij graag met uw Kamer.
De signalen en dilemma’s komen voort uit de dialoog met «ons» veld. De
signalen zijn zeer divers van aard en meer dan enkel een incident.
Sommige signalen zijn reeds opgelost. In andere gevallen nemen we de
oplossing mee in de ontwikkeling en uitvoering van nieuw beleid. Een
aantal onderwerpen is complex en vraagt om afstemming en samenwerking tussen departementen en met het veld. Weer andere punten
vragen om extra budget, waar binnen de begroting van OCW en ook
rijksbreed op dit moment geen ruimte voor is.
DUO vat in deze Stand van DUO samen wat zij nodig acht om te kunnen
zorgen voor een goede publieke dienstverlening. De kernboodschap van
DUO is:
• Maak uitvoerbaar beleid dat aansluit op de verwachtingen en
behoeften van burgers en onderwijsinstellingen.
• Niet alles kan tegelijk, zorg voor voldoende rust en ruimte in het
takenpakket van DUO.
• Help ons meer ruimte te vinden om samen met andere uitvoerders
gegevens uit te wisselen.
• Ga met ons in gesprek over de knelpunten.
In deze brief vindt u onze inhoudelijke reactie op de signalen in de Stand
van DUO.

kst-25268-217
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 268, nr. 217

1

Beleidsreactie op signalen Stand van DUO
•

•

•

•

Vragen en onvrede bij studenten leenstelselgeneratie.
Wij begrijpen dat het wrang is voor studenten die onder het leenstelsel
hebben gestudeerd om de basisbeurs weer terug te zien komen,
zonder dat zij recht hebben (gehad) op een basisbeurs. De regering
stelt binnen het coalitieakkoord een financiële tegemoetkoming
beschikbaar van € 1 miljard voor alle studenten die onder het
leenstelsel hebben gestudeerd.
Dit budget is niet toereikend om alle studenten die onder het leenstelsel hebben gestudeerd een bedrag ter hoogte van de basisbeurs uit te
keren. De regering blijft bij het standpunt dat een tegemoetkoming en
geen volledige compensatie passend is.
Naast de tegemoetkoming van € 1 miljard voor alle studenten die
onder het leenstelsel hebben gestudeerd, stelde de regering studievoorschotvouchers beschikbaar voor de eerste vier cohorten die onder
het leenstelsel hebben gestudeerd. Deze studievoorschotvouchers
zullen worden omgezet in een geldelijke uitkering.
Studenten met lager taalniveau Nederlands moeizaam door het
mbo.
We herkennen dit vraagstuk. Vanuit het oogpunt van tekorten op de
arbeidsmarkt en het voorkomen van voortijdig schoolverlaten kijken
we samen met onze uitvoeringspartners DUO en het College voor
Toetsen en Examens (CvTE) en het onderwijsveld naar geschikte
oplossingen voor deze doelgroep. Een mogelijke optie is het afnemen
van de staatsexamens NT2. Daarbij zien we wel uitdagingen zoals het
beperkte aantal afnamelocaties in het land. Daarom brengen wij ook
alternatieven in kaart zoals mogelijkheden die het Certificaat Nederlands als vreemde taal biedt of de ontwikkeling van een specifiek
examen voor anderstaligen dat op school kan worden afgenomen. Na
de zomer gaan we samen met onder andere DUO in gesprek over een
goed alternatief om de beheersing van het Nederlands te examineren
voor anderstalige studenten.
(Automatische) verrekening lesgeld met studiefinanciering
niet mogelijk.
Om het lesgeld (automatisch) te verrekenen met studiefinanciering, is
een wetswijziging nodig. Naast de wetswijzing is er binnen DUO een
aanpassing van systemen nodig. We bekijken nu of we tot een
wetswijziging en aanpassingen van de systemen van DUO over gaan.
DUO kan bekostiging niet alsnog zelfstandig toekennen.
Onderwijsinstellingen in het funderend onderwijs ontvangen bekostiging vanuit DUO. Dit gebeurt vaak op basis van een overzicht van het
aantal leerlingen dat op een school zit of een aanvraag die voor een
bepaalde datum moet worden ingediend door een onderwijsinstelling.
Soms kunnen er goede redenen zijn, als er bijvoorbeeld sprake is van
overmacht, dat zo’n datum niet wordt gehaald. Het is in dat geval niet
redelijk dat een school dan geen bekostiging ontvangt voor onderwijs
dat wel wordt verzorgd. In dergelijke situaties is het altijd mogelijk om
maatwerk op het gebied van bekostiging te leveren. Echter, DUO heeft
hiervoor geen eigenstandige bevoegdheid. De huidige praktijk is dat
DUO overlegt met het bestuursdepartement als DUO aanleiding ziet
voor maatwerk, of andersom als het bestuursdepartement aanleiding
ziet voor maatwerk. Uiteindelijk neemt het bestuursdepartement, in
overleg met DUO, het daadwerkelijke besluit. Deze rolverdeling komt
voort uit de verantwoordelijkheden van het bestuursdepartement voor
de financiële- en begrotingstechnische gevolgen van besluiten rondom
maatwerkbekostiging. In sommige gevallen kan het mogelijk wenselijk
zijn dat DUO zelfstandig dit maatwerk levert.
Recent is er een pilot gestart waarin DUO en het bestuursdepartement
in nauwe samenwerking kijken in welke gevallen DUO zelfstandig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 268, nr. 217

2

•

•

•

•

1
2

maatwerk kan leveren. Na het afronden van de pilot bepalen we of en
in welke gevallen het mogelijk is om DUO zelfstandig bekostiging toe
te laten kennen.
Beperkte mogelijkheid van gegevensuitwisseling.
Verbeteren van de mogelijkheden tot gegevensuitwisseling heeft een
hoge prioriteit en is onderdeel van de ambities en aanpak van de
Interbestuurlijke Datastrategie. In november 2022 heeft het kabinet aan
het Netwerk Publieke Dienstverleners gevraagd te komen tot een
aanpak voor versnelling van gegevensdeling. Het kabinet gaat deze
versnellingsaanpak uitvoeren. In de kabinetsreactie op de Staat van de
Uitvoering1, die op 16 juni aan uw Kamer wordt aangeboden, heeft het
kabinet zijn inzet toegelicht.
Opleidingen BBL en 3e leerweg komen niet in aanmerking voor
Leven Lang Lerenkrediet.
In het kader van gelijkwaardigheid tussen het mbo en ho begrijpen wij
het signaal van DUO om het Leven Lang Leren Krediet ook beschikbaar
te stellen voor BBL- en derde leerweg studenten. Echter is het niet
duidelijk of verbreding van het Leven Lang Leren Krediet gaat leiden
tot een hogere onderwijsdeelname door deze groepen. Daarnaast
bestaat het risico dat verbreding leidt tot verdrukking van de werkgeversbijdrage. Bovendien kost verbreding geld. Hiervoor zijn op dit
moment geen financiële middelen beschikbaar. Ook vergt dit een
wetswijziging en moeten de systemen van DUO worden aangepast.
We houden deze wens op het netvlies om aandacht te blijven vragen
voor de financiële en uitvoeringstechnische mogelijkheden.
Geen Studentenreisproduct in de zomer.
Wij gaan graag met DUO in gesprek over de aard en omvang van het
gesignaleerde knelpunt. Een generieke uitbreiding van het studentenreisproduct in de zomer zien we daarbij niet als een doelmatige
oplossing vanwege het forse benodigde extra budget. Voor het
tegengaan van reiskosten die studenten moeten maken voor stages in
de zomer, vinden we het op de eerste plaats de verantwoordelijkheid
van een stageverlener om stagiairs te voorzien van een dekkende
onkostenvergoeding, waaronder reiskosten. Onder meer hierom
hebben we met de partners in en rondom het middelbaar beroepsonderwijs eerder dit jaar een Stagepact gesloten, waarin ook is afgesproken dat stagiairs een dekkende onkostenvergoeding moeten ontvangen. Op grond van dit Stagepact ontvangen zij dus ook een vergoeding
voor reiskosten naar hun stageplek.
Klanten in het buitenland hebben geen/slecht toegang tot
eigen gegevens bij DUO.
Het beleidsterrein van digitale inlogmiddelen, en digitale identiteit in
het algemeen, valt onder verantwoordelijkheid van onze collega van
BZK. De knelpunten die DUO beschrijft rond DigiD zijn bekend en
worden interdepartementaal besproken. Voor de ambities van de
overheid rond een hoogwaardig identiteitsstelsel verwijzen we naar
actielijn 3.2 van de Werkagenda Waardengedreven Digitaliseren2. Eén
van de prioriteiten in de Werkagenda is om allereerst Caribisch
Nederland te laten aansluiten op DigiD. Ook daar zijn nog Nederlanders zonder DigiD. Voor het activeren van DigiD in het buitenland,
bestaat tegenwoordig de mogelijkheid om dit middels videobellen te
doen (gezien de voorwaarden voor DigiD, alleen voor burgers uit de
EER). Het Digitaal Loket van BZ dat hiervoor is opgezet, heeft lange tijd
te kampen gehad met een grote vraag naar die mogelijkheid, en zag de
wachttijden sterk oplopen. Inmiddels heeft een aanzienlijke uitbreiding
van de capaciteit ertoe geleid dat de lange wachttijden zich niet meer
voordoen. Verder zal per 1 juli van dit jaar de Wet Digitale Overheid
Staat van de Uitvoering, Kamerstuk 29 362, nr. 321
Werkagenda Waardengedreven Digitaliseren, Kamerstuk 26 643, nr. 940

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 268, nr. 217

3

•

•

•

•

•

gefaseerd in werking treden, waarbij naast het publieke middel DigiD
onder voorwaarden ook private middelen kunnen worden ingezet om
toegang te verkrijgen tot overheidsdienstverlening.
C EER burgers/ingezetenen binnen het eIDAS-stelsel kunnen met een
middel uit eigen land inloggen.
C Voor de personen die buiten de kaders van DigiD en eIDAS vallen,
gaan we graag het gesprek aan met DUO over de mogelijkheden
van digitale en niet-digitale toegang tot de dienstverlening van
DUO.
DUO mag niet alle bekende informatie verstrekken aan
inburgeringsplichtigen.
DUO voert in opdracht van de Minister van SZW taken uit op het
terrein van inburgering. De inburgering kenmerkt zich door een
ketenaanpak, waarbij de betrokken overheidspartners over organisatiegrenzen heen kijken en de inburgeraar centraal stellen. De gedachte
van één loket past daarbij. Dit signaal van DUO vraagt om nader
onderzoek en een zorgvuldige weging. Aanpassing van wet- en
regelgeving is niet altijd de beste oplossing en er zijn alternatieven. De
regelgeving rondom verblijfsvergunningen is ingewikkeld, informatie
over het type verblijfsvergunning kan vervolgvragen opleveren,
waarvan de vraag is of DUO die altijd correct kan beantwoorden. De
Minister van SZW zal DUO vragen om een nadere probleemanalyse
met mogelijke oplossingen en hierover met DUO en IND in gesprek
gaan.
Onvoldoende aansluiting bij technologische ontwikkelingen.
Wij zijn het eens met het zo goed mogelijk inzetten van technologische
mogelijkheden. We steunen DUO in de geschetste oplossingsrichtingen. Nieuwe initiatieven kunnen we gezamenlijk bespreken in de
reguliere beleids- en portfoliogesprekken.
Veel verschillende terugbetalingsregelingen voor (oud)studenten.
Op dit moment onderzoeken we met DUO of we de complexiteit van
de terugbetalingsregels kunnen verminderen en wat er voor nodig is
om dat aan te passen. Hierbij onderzoeken we ook de (financiële)
gevolgen die de vereenvoudiging van terugbetalingsregimes voor
oud-studenten kan hebben, want elk terugbetalingsregime heeft
bepaalde financiële voor- en nadelen. Goed om te benoemen is dat wij
in het wetsvoorstel herinvoering basisbeurs vanaf studiejaar 2023–
2024 de terugbetalingsregels van het mbo gelijktrekken met het ho.
Toekomstbestendige normering centrale examens voortgezet
onderwijs.
In de rapportage van DUO is aandacht voor de normering van de
centrale examens in het voortgezet onderwijs. Cito ontvangt van DUO
sterk geanonimiseerde gegevens om normeringsadviezen te maken
voor het CvTE. Met de huidige gegevens kan Cito betrouwbare
normeringsadviezen geven. Maar om de normering toekomstbestendig te houden en onderzoek te kunnen doen, is uitgebreidere gegevenslevering tussen DUO en Cito nodig. OCW is in gesprek met de
ketenpartners (DUO, Cito en CvTE) over hoe de uitgebreidere
gegevenslevering ingericht kan worden. Hierbij onderzoeken we ook of
een wetswijziging nodig is.
De veelheid aan regelingen maakt het onnodig ingewikkeld om
door te leren.
We herkennen het signaal dat de verschillende regelingen voor
doorleren soms te complex zijn voor burgers. Het is goed om daarbij
op te merken dat deze regelingen (Lerarenbeurs, Tegemoetkoming
Lerarenopleiding TLO en Levenlanglerenkrediet) bewust naast elkaar
bestaan. Ze hebben namelijk andere doelstellingen en doelgroepen. Zo
is de lerarenbeurs er bijvoorbeeld alleen voor bevoegde docenten die
willen doorstuderen. We bekijken op welke punten we het beleid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 268, nr. 217

4

•

kunnen vereenvoudigen en op welke wijze we de informatie zo
toegankelijk mogelijk kunnen maken, bijvoorbeeld via leeroverzicht.nl.
We volgen het advies van DUO op, zodat burgers gemakkelijk kunnen
zien welke regelingen wel en niet van toepassing zijn. Bij nieuwe
regelingen proberen we daarnaast een verbinding te maken met
bestaande regelingen. Hier blijven we met DUO over in gesprek.
Scholen in het voortgezet onderwijs krijgen schooladviezen
basisscholen later dan ze willen.
Scholen in het voortgezet onderwijs kunnen nieuwe eerstejaars
leerlingen niet tijdig op het juiste niveau plaatsen. Dat komt doordat
basisscholen de schooladviezen over leerlingen pas aanleveren als de
middelbare scholen deze leerlingen al hebben geplaatst en ingeschreven. DUO beheert de schooladviezen van basisscholen in het Register
Onderwijsdeelnemers (ROD). Volgens de wet- en regelgeving is het
niet mogelijk dat DUO de schooladviezen al eerder naar vo-scholen
stuurt.
We herkennen dit nu niet als knelpunt waarvoor een oplossing in de
vorm van wijzigen van regelgeving nodig is. Bij de aanmelding van
een leerling op de middelbare school voegen ouders/leerling een
schooladvies bij dat door de po-school is vastgesteld. De vo-school
kan zich daarop baseren.
Na de zomer gaan we met DUO in gesprek over dit signaal. Uit de
praktijk blijkt dat ouders doorgaans correcte informatie aanleveren, de
informatie van DUO dient in dezen alleen als bevestiging.

De opgave om tot een betere uitvoering van beleid te komen en daarmee
bij te dragen aan een toenemend vertrouwen in de overheid, is een
opgave voor ons allemaal. Alle signalen onderstrepen het belang om ook
na de invoering van nieuw beleid continu in gesprek te blijven over hoe
de uitvoering loopt. DUO deelt gedurende het jaar de signalen met ons,
zodat we samen kunnen zoeken naar de mogelijkheden voor verbetering.
Over deze opgave en over de Stand van DUO 2022 gaan we graag het
gesprek met uw Kamer aan.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
R.H. Dijkgraaf
De Minister voor Primair en Voortgezet Onderwijs,
A.D. Wiersma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 268, nr. 217

5