Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2383
Vragen van het lid Hammelburg (D66) aan de Ministers van Buitenlandse
Zaken en voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking over de
aangenomen anti-LHBTI-wet in Oeganda (ingezonden 24 maart 2023).
Antwoord van Minister Hoekstra (Buitenlandse Zaken) en van Minister
Schreinemacher (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking)
(ontvangen 19 april 2023).
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het feit dat het parlement in Oeganda een
nieuwe anti-LHBTI-wet heeft aangenomen die naast al bestaande zware
straffen op homoseksualiteit nu ook de doodstraf toevoegt voor homoseksualiteit?
Antwoord 1
Ja, het kabinet heeft met grote zorgen kennisgenomen van het initiatiefwetsvoorstel dat op 21 maart in de derde lezing door het Oegandese parlement is
aangenomen.
Vraag 2
Welke mogelijkheden ziet u om in navolging op de oproep van de Verenigde
Naties (VN) Hoge Commissaris voor de Mensenrechten en de veroordeling
van de Nederlandse mensenrechtenambassadeur, druk uit te oefenen op de
president van Oeganda om deze wet niet te ondertekenen vanuit het
do-no-harm-principe?
Antwoord 2
De Minister voor Buitenlandse handel en Ontwikkelingssamenwerking heeft
zich, na de goedkeuring van het wetsvoorstel door de Oegandese parlementsleden, direct publiekelijk uitgesproken en de president van Oeganda
opgeroepen de wet niet te ondertekenen en aangekondigd dat ondertekening
gevolgen zal hebben voor Nederlandse (steun aan) rechtshandhavingsprogramma’s. Verder heeft de Nederlandse Mensenrechtenambassadeur, samen
met Duitsland, Oeganda geagendeerd voor de reguliere vergadering van de
EU-Mensenrechtenambassadeurs.
Nederland zet zich tevens in met stille diplomatie richting de Oegandese
autoriteiten en werkt daarbij samen met het (Oegandese) maatschappelijk
middenveld en gelijkgezinde partners, waaronder de Equal Rights Coalition,

ah-tk-20222023-2383
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

om het inwerking treden van de nieuwe wet te voorkomen en verdere
criminalisering van lhbtiq+ personen te beperken.
Nederland staat in nauw contact met partners en gelijkgezinden in Kampala
en in hoofdsteden om verdere diplomatieke, bilaterale en multilaterale
handelingsopties te verkennen en onderling af te stemmen.
Vraag 3
Bent u daarin bereid om het principe van «do no harm» te garanderen en
samen op te trekken met niet-Westerse landen, bijvoorbeeld via de Equal
Rights Coalition? Bent u bereid de te nemen stappen in overleg met
community-based organisaties vorm te geven?
Antwoord 3
Gezamenlijk optrekken, bij voorkeur met een groep landen uit verschillende
regio’s, is vele malen effectiever dan wanneer een land dat alleen doet.
Nederland heeft als co-voorzitter van de internationale diplomatiewerkgroep
binnen de Equal Rights Coalition, de situatie in Oeganda het afgelopen jaar
tweemaal geagendeerd om de situatie onder de aandacht van andere landen
te brengen: in augustus 2022 en op 20 maart jl.1 Tijdens deze bijeenkomsten
hebben Oegandese lhbtiq+ organisaties de Equal Rights Coalition-leden
geïnformeerd over de ontwikkelingen op het gebied van wetgeving,
discriminatie en geweld tegen lhbtiq+ personen in Oeganda en hun aanbevelingen aan de internationale gemeenschap toegelicht. Hier komt ook duidelijk
het door Nederland reeds gehanteerde principe «nothing about them, without
them» naar voren: diplomatieke acties op mensenrechtengebied dienen altijd
te gebeuren in consultatie met de lokale gemeenschappen die het betreft, in
dit geval lhbtiq+ organisaties en personen. Binnen deze dialoog met lokale
partners wordt ook stilgestaan bij mogelijke risico’s voor personen en
organisaties, alsook bij mogelijkheden voor stille diplomatie.
Vraag 4
Bent u bereid daarbij voor te leggen: de mogelijkheden van persoonsgerichte
sancties, een visum-ban voor de verantwoordelijke leiders en organisatoren
achter deze wetgeving, en het stopzetten van handelsbevordingsinstrumenten
die Nederland nu inzet voor handel tussen Nederland en Oeganda?
Antwoord 4
Nederland zoekt in samenspraak met partners, inclusief in EU-verband, naar
de meest effectieve internationale reactie. Hierbij komt een breed spectrum
aan instrumenten aan bod. Mede gezien de situatie nog in ontwikkeling is, is
het niet in het belang van de zaak om publieke mededelingen te doen over
welke maatregelen concreet in beeld zijn als de wetgeving definitief wordt
aangenomen.
Vraag 5
Bent u, als Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, het eens dat het stopzetten van ontwikkelingssamenwerking met het
Oegandese maatschappelijk middenveld en algehele sancties hoogstwaarschijnlijk zullen leiden tot een backlash, zoals dat in het verleden ook is
gebeurd en waarbij vele slachtoffers zijn gevallen?
Antwoord 5
Ja, juist in een tijd van grote druk op mensenrechten en de positie van
lhbtiq+ personen moeten we het maatschappelijk middenveld dat zich inzet
voor deze rechten blijven ondersteunen zolang deze organisaties hun werk
kunnen en willen uitoefenen. Stopzetting van de Nederlandse steun aan het
maatschappelijk middenveld in Oeganda is daarom in principe niet aan de
orde. We staan momenteel in contact met onze uitvoeringspartners partners
in Oeganda om passende oplossingen te zoeken voor verdere ondersteuning
van de LHBTI+-gemeenschap mocht deze wetgeving in werking treden. Wel
wordt steun aan andere vormen van ontwikkelingshulp, zoals het Justice,
Law and Order Sector (JLOS)-programma kritisch bekeken.

1

Deze werkgroep komt op maandelijkse basis bijeen en bespreekt urgente landensituaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

Vraag 6
Bent u voornemens, in samenwerkingsverband met Aziatische, Afrikaanse en
Latijns-Amerikaanse landen tot een krachtige gezamenlijke veroordeling en
acties te komen, en bent u bereid daarin het voortouw te nemen?
Antwoord 6
De ontwikkelingen hieromtrent volgen elkaar snel op. Op het moment van
schrijven werkt Nederland samen met gelijkgezinde landen uit verschillende
regio’s aan gezamenlijke veroordeling en acties. Het primair samenwerkingsverband hiervoor is de Equal Rights Coalition. Nederland neemt hierin een
leidende rol, maar kan niet garanderen wat het resultaat van deze gezamenlijke inspanningen gaat zijn. Zie tevens het antwoord op vraag 3.
Vraag 7
Bent u bereid lokale organisaties/slachtoffers te ondersteunen met safe
spaces en herlocaties, en wat nog meer nodig is om de persoonlijke
veiligheid van vervolgden te bevorderen?
Antwoord 7
De ambassade in Kampala werkt direct samen met mensenrechtenorganisaties die zich inzetten voor het beschermen van mensenrechtenverdedigers.
Hierbij wordt nadrukkelijk ook ingezet op de opvang van mensenrechtenverdedigers die gevaar lopen in shelters in het land zelf, en waar nodig ook
opvang in andere landen in de regio. Verder staat het Ministerie in Den Haag
in overleg met partners die in de Oegandese context werken om te kijken
naar passende oplossingen voor de situatie.
Vraag 8
Gezien de ernst en urgentie, bent u bereid deze vragen binnen een week te
beantwoorden?
Antwoord 8
De vragen zijn zo spoedig als mogelijk beantwoord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3