2021D05011

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken heeft enkele vragen en
opmerkingen over de brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties van 27 januari 2021 (Kamerstuk 35 165, nr. 30)
houdende de stand van zaken bij de voorbereiding van de Tweede
Kamerverkiezing
De voorzitter van de commissie,
Ziengs
De adjunct-griffier van de commissie,
Hendrickx

nds-tk-2021D05011

1

Inhoudsopgave
1.
2.
3.
4.
5.
6.

blz.

Inleiding
Tweede Kamerverkiezing op 17 maart a.s.
Stand van zaken van de voorbereiding van de Tweede
Kamerverkiezing
Stand van zaken voorbereiding gemeenten
Uitstellen van de verkiezingen
Overige aandachtspunten

2
3
3
5
7
9

1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de stand van zaken voorbereiding Tweede Kamerverkiezing (TK
35 165, nr. 30). Zij zijn net als de Minister van mening dat het van groot
maatschappelijk en democratisch belang is om de verkiezingen doorgang
te laten vinden. Dankzij de reeds eerder besproken en aangenomen
Tijdelijke wet verkiezingen covid-19 (TK 35 590) en de Wijziging van de
Tijdelijke wet ten behoeve van de verkiezing van de leden van de Tweede
Kamer in 2021 (TK 35 654) zijn er tijdig voldoende maatregelen getroffen
voor een veilig verloop van de verkiezing op 17 maart. Naar aanleiding
van de stand van zaken met betrekking tot de voorbereiding op deze
verkiezing, hebben voorgenoemde leden nog een aantal vragen voor de
Minister. Zij verzoeken de Minister de gestelde vragen uiterlijk woensdag
10 februari te beantwoorden.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van de brief van de Minister en de bijbehorende bijlagen. Deze
leden vinden het van het grootste belang dat de verkiezingen op een
veilige en eerlijke manier kunnen plaatsvinden en vinden het daarom
belangrijk dat de Kamer en de samenleving in deze fase van de voorbereiding goed op de hoogte worden gehouden. Zij zijn dan ook blij met de
uitgebreide brief. Over de brief en de bijlagen hebben de aan het woord
zijnde leden nog een aantal vragen die zij aan de Minister willen
voorleggen.
De leden van de SP-fractie hebben de brief over de stand van zaken met
betrekking tot de aankomende verkiezingen gelezen en hebben hierover
nog enkele vragen en opmerkingen. Zij maken zich zorgen over de
aankomende verkiezingen.
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van de voorliggende brief. Net zoals Minister zijn deze leden van mening
dat de verkiezingen met de gepaste maatregelen goed en veilig moeten
kunnen doorgaan.
De leden van de ChristenUnie-fractie danken de Minister voor de
toegezonden stukken, zij hebben behoefte aan het stellen van een aantal
nadere vragen.
De leden van de PvdD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de stand van zaken brief over de aanstaande Tweede Kamerverkiezingen. Zij danken de Minister voor de verstrekte informatie. Voor de
leden staat voorop dat de verkiezingen eerlijk moeten verlopen, met
gelijke kansen voor alle kiezers om hun democratische grondrechten uit te
oefenen. Een volksraadpleging die verschillende kiezers op basis van
twijfelachtige criteria verschillende vormen van stemrecht geeft is naar
mening van de leden onwenselijk. Vanwege dat uitgangspunt hebben de
leden nog een aantal vragen.

2

De leden van de 50PLUS-fractie danken de Minister voor de toezending
van deze update inzake de voorbereidingen.
2. Tweede Kamerverkiezing op 17 maart a.s.
De leden van de VVD-fractie lezen dat de Kamer eind februari een nieuwe
stand van zaken zal ontvangen. Zij vinden het belangrijk dat de Kamer
goed geïnformeerd blijft worden en, indien er ontwikkelingen zijn die
directe actie nodig maken, zij graag op zeer korte termijn een brief van de
Minister willen ontvangen.
3. Stand van zaken van de voorbereiding van de Tweede Kamerverkiezing
De leden van de VVD-fractie lezen dat met het Ministerie van VWS wordt
gekeken of de (snel)testmogelijkheden die er zijn, extra onder de aandacht
kunnen worden gebracht van stembureauleden. De leden van de
VVD-fractie krijgen signalen dat stembureauleden die deze functie al
langdurig vervullen en thans behoren tot een kwetsbare groep, dan wel
terughoudend zijn in het nemen van risico’s, deze keer afzien van de
functie als stembureaulid. Is het een optie om alle stembureauleden
voorafgaand aan de verkiezingsdag te laten testen? Is de Minister bereid
dit te bespreken met het Ministerie van VWS, zo vragen de leden van de
VVD-fractie.
Daarnaast wordt een onderzoek van I&O Research aangehaald, dat in
opdracht van het ministerie onderzocht heeft op welke wijze kiezers bij de
komende Tweede Kamerverkiezing denken hun stem uit te brengen. Hoe
verhouden de resultaten van dit onderzoek zich tot de herindelingsverkiezingen van november 2020, zo vragen de leden van de VVD-fractie de
Minister.
Kiezers
De leden van de GroenLinks-fractie zijn van mening dat stemmen per brief
niet de voorkeur verdient bij reguliere verkiezingen, maar dat gezien de
covid-19 pandemie alles afwegende het begrijpelijk is dat, gezien de
buitengewone omstandigheden waarin we ons bevinden, het bij deze
verkiezingen eenmalig wel tot de mogelijkheid behoort om per brief te
stemmen. Zoals het nu in de Wet geregeld is kunnen alleen kiezers van
70 jaar en ouder een stem per brief uitbrengen. De leden van de fractie
van GroenLinks hebben hier in het najaar van 2020 al hun zorgen over
uitgesproken. Er zijn immers ook mensen van onder de 70 die een
kwetsbare gezondheidssituatie hebben, waardoor het ook voor hen zeer
wenselijk zou kunnen zijn om eenmalig per brief te mogen stemmen. De
Minister gaf eerder aan dat dit op praktische belemmeringen zou kunnen
stuiten omdat er onvoldoende capaciteit bij de posterijen is om tijdig alle
briefstemmen te bezorgen. De leden van de fractie van GroenLinks krijgen
echter veel reacties vanuit de samenleving van mensen die vanwege hun
kwetsbare gezondheid graag per brief zouden willen kunnen stemmen.
Daarom willen deze leden nogmaals aan de Minister vragen om te kijken
of er echt geen mogelijkheden zijn om een beperkte groep kiezers van
onder de 70 jaar alsnog de mogelijkheid te geven om per brief te
stemmen. De aan het woord zijnde leden begrijpen dat het praktisch lastig
zal zijn om alle kiesgerechtigden per brief te laten stemmen, maar zijn er,
zo vragen zij, geen tussenvormen te bedenken? Deze leden denken
bijvoorbeeld aan een mogelijkheid om per brief te stemmen voor mensen
die zich zelf actief tot hun gemeenten wenden. Deze leden kunnen zich
niet voorstellen dat kiesgerechtigden in grote getalen van deze mogelijkheid gebruik zullen maken, maar dat het voor de groep kiezers met een
kwetsbare gezondheid wel een mogelijkheid biedt om alsnog per brief te

3

kunnen stemmen. Graag ontvangen deze leden hier een uitgebreide
reactie op.
Waar de leden van 50PLUS uiteraard blij waren met de mogelijkheid tot
briefstemmen voor 70+ers, zijn daarmee de pleidooien van meerdere
partijen om ook andere kwetsbare kiezers die mogelijkheid te bieden
helaas niet gehonoreerd door de Minister en een meerderheid in de
Tweede Kamer. Zij wijzen ook op de peilingen waarbij binnen de groep
50-ers en 60-ers juist de kwetsbaarheid zo zeer gevoeld wordt.
De vaccinatiestrategie is immers zelfs zonder alle vertraagde aflevering
van vaccins al niet in staat de kwetsbare groepen te beschermen, laat
staan met vertraagde aflevering.
Mantelzorgers melden zich met vragen wat zij nu kunnen doen. Zij zijn
bang naar het stembureau te gaan, want dat levert direct een risico op.
Voor hen bestaat er geen mogelijkheid om mee te liften met het briefstemmen. Zij kunnen immers niet de briefstemmers machtigen?! Heeft de
Minister daar nog een oplossing voor?
De leden van de PvdD-fractie vragen de Minister te reflecteren op het
gelijkheidsbeginsel. Want naast de groep 70+’ers zijn er nog andere
groepen kiezers die ook generiek kwetsbaar zijn. En deze groepen krijgen
niet het recht om per brief te stemmen. Naar mening van de aan het
woord zijnde leden heeft de Minister nog onvoldoende overtuigend
uitgelegd waarom dat verschil rechtvaardig is.
De leden van de PvdD-fractie vragen de Minister verder in hoeverre de
regels rondom contactbeperking van invloed zullen zijn op het verloop
van de verkiezingen. Kan de Minister bevestigen dat bijvoorbeeld in een
studentenhuis wanneer er al één iemand op bezoek is geweest er
vervolgens die dag niemand meer langs mag komen? Ook niet als er dus
nog een machtiging moet worden afgegeven? Hoe kan iemand die wat
later op de dag symptomen krijgt dan nog een ander machtigen? En wat
gebeurt er met mensen die door meerdere kiezers gemachtigd zijn en dan
zelf symptomen krijgen? Bestaat de mogelijkheid die machtigingen op de
verkiezingsdag nog aan iemand anders over te dragen? En op welke wijze
zou dat dan moeten gebeuren gegeven het feit dat zowel de oude
gemachtigde, als de kiezer, als de nieuwe gemachtigde allemaal maar één
iemand mogen zien op die dag?
Hoe beoordeelt de Minister een situatie waarin een kiezer die gemachtigd
is om naast zijn eigen stem drie volmachtstemmen uit te brengen, op het
laatste moment ziekteverschijnselen ontwikkelt en geen toegang heeft tot
het stembureau? Kan het zijn dat daardoor vier stemmen verloren gaan?
Kan de Minister in dat licht toelichten wat momenteel verwacht wordt van
een kiezer die op de verkiezingsdag ziekteverschijnselen ontwikkelt of
angst heeft voor besmetting?
De leden zien de groeiende zorgen over de risico’s omtrent het coronavirus, en zeker nu de meer besmettelijke Britse, Braziliaanse en
Zuid-Afrikaanse varianten in opkomst zijn. Welke risicoanalyse heeft de
Minister gemaakt omtrent de mogelijke verspreiding van het virus bij het
organiseren van de verkiezingen?
Hoeveel mensen gaan er naar verwachting van de Minister niet stemmen
door corona en wat vindt zij daarvan? Graag zien de leden een uitgebreide
bespiegeling inclusief de uitgewerkte risicoanalyse van de Minister op
bovenstaande punten.
Onderzoek onder kiezers en communicatie aan kiezers
De leden van de PvdA-fractie lezen dat van de 70 plus kiezers 28%
aangeeft via een brief te willen gaan stemmen. De aan het woord zijnde
leden menen dat het gezien de kwetsbaarheid van deze groep het
wenselijk is dat een groter deel van deze groep via een brief gaat

4

stemmen. Deelt u die mening en wat kunt u doen om de animo voor
briefstemmen te vergroten? En hoe kunt u bewerkstelligen dat meer
kiezers dan de nu genoemde 5% op maandag en 5% op dinsdag op die
dagen gaan stemmen? Gaat uw communicatiecampagne/maatwerkcampagne verder dan voorlichting maar is er ook sprake van aansporing
om via brief of op maandag of dinsdag te stemmen? Zo ja, hoe gaat u dit
doen? Zo nee, waarom niet?
4. Stand van zaken voorbereiding gemeenten
Stemlokalen en stembureauleden
Gemeenten zijn zeer voortvarend aan het werk met de organisatie van de
Tweede Kamerverkiezing, zo lezen de leden van de VVD-fractie. Zij vragen
de Minister naar de actuele stand van zaken inzake het aantal stembureaus en stembureauleden. Ook vragen zij de Minister om de Kamer tijdig
te informeren wanneer er op plaatsen onvoldoende stembureaus dan wel
stembureauleden zijn.
De leden van de GroenLinks-fractie zijn benieuwd naar een actueel beeld
van het aantal stemlokalen en het aantal stembureauleden. Kan de
Minister een actuele stand van zaken geven hoeveel stemlokalen er nu
gepland zijn? Hoeveel meer of minder zijn dit er in vergelijking met de
vorige Tweede Kamerverkiezingen? Is de Minister ervan overtuigd dat het
aantal stemlokalen voldoende is of gaat zij nog actie ondernemen om in
de komende weken het aantal stemlokalen nog uit te laten breiden? Kan
de Minister in de beantwoording ook aangeven hoeveel stemlokalen op
maandag 15 maart en dinsdag 16 maar open zullen gaan? En zijn deze
stemlokalen geografisch in voldoende mate verspreid over het grondgebied van gemeenten, zodat mensen niet een te grote afstand hoeven af
te leggen om bij een stemlokaal te kunnen komen? En tot slot op dit punt:
hoeveel gemeenten hebben op dit moment nog een tekort aan voldoende
stembureauleden? En hoe staat het met de reserve leden? Beschikken alle
gemeenten over voldoende mensen die (op het laatste moment) kunnen
inspringen mocht blijken dat de reguliere stembureauleden besmet zijn of
klachten hebben en daardoor hun functie niet kunnen uitoefenen? En wat
is bijvoorbeeld het noodscenario mocht op de ochtend van maandag
15 maart het enige stemlokaal in een bepaalde gemeente niet open
kunnen door ziekte(verschijnselen) van de stembureauleden en reserve
leden? Kan het dan voor gebeuren dat in een gemeenten een stemlokaal
helemaal niet op zal gaan?
De leden van de SP-fractie lezen dat niet elke gemeente voldoet aan de
aangenomen motie-Van Raak om te zorgen voor meer stembureaus bij de
aankomende verkiezingen. Ook zien zij dat er maar een beperkt aantal
gemeenten kiest voor stembureaus in de buitenlucht. Dat uit onderzoeken
blijkt dat maar liefst 10% van de mensen aangeeft overweegt niet te gaan
stemmen in verband met het coronavirus vindt de SP helemaal zorgelijk.
Het geeft voor deze leden aan dat er extra maatregelen moeten worden
genomen om dit te voorkomen. De leden van de fractie van de SP stellen
daarom voor om alle stembureaus 3 dagen te openen. Overheidsmedewerkers, mbo’ers maar ook personeel dat nu niet inzetbaar is in sectoren
waar sluitingen plaatsvinden zouden zitting kunnen nemen in de
stembureaus om te zorgen dat er voldoende medewerkers zijn. Kan
hierop gereflecteerd worden? Wat gaat er verder ondernomen worden om
ervoor te zorgen dat de motie Van Raak wel uitgevoerd gaat worden? Kan
er inzicht worden gegeven in de spreiding van de stembureaus, om
ervoor te zorgen dat er daadwerkelijk in iedere buurt en in ieder dorp
laagdrempelig en veilig gestemd kan worden?

5

De leden van de SP-fractie hebben al vaker aangedrongen op coronaproof
stemstraten, bijvoorbeeld in drivethrough locaties. Dit wordt van de hand
gewezen omdat het advies is niet naar buiten te gaan met klachten of een
positieve test. Dit staat echter haaks op onderzoeken waaruit blijkt dat
maar liefst 25% van de positief geteste mensen zich niet aan dit advies
houdt. Er is dus een risico dat deze mensen naar een normaal stembureau
gaan. Is de Minister dat met ons eens? De genoemde leden dringen
nogmaals aan op het per gemeente beschikbaar maken van een locatie
waar mensen met klachten en positief getesten naartoe kunnen om de
druk op de andere stembureaus te verlichten en daarmee de verkiezingen
veiliger te maken.
De leden van de PvdA-fractie zijn verheugd dat, naar het zich laat aanzien,
gemeenten er in slagen om voldoende stemlokalen beschikbaar te krijgen.
In hoeverre slagen gemeenten er in om ook voldoende lokalen beschikbaar te stellen voor kiezers met een beperking?
Wordt er overwogen, mede in het licht van de besmettelijker vormen van
het coronavirus, om leden van het stembureau vooraf te testen op corona,
zo vragen de leden van de PvdA-fractie? Zo nee, waarom niet?
De leden van de ChristenUnie-fractie lezen dat er veel maatregelen
worden genomen om veilige doorgang van de verkiezingen te kunnen
borgen. Onder het kopje stemlokalen missen zij echter de mogelijkheid
voor gemeenten om op niet-traditionele wijze stemlokalen in te richten. Is
het juist dat ook dit onderdeel is van het maatregelenpakket van de
Minister? Is de Minister in gesprek met gemeenten om bijvoorbeeld
drivethrough-stembureaus in te richten? Hoeveel gemeenten zijn
voornemens een dergelijk stembureau in te richten?
De leden van de ChristenUnie-fractie zien dat het beeld qua stembureauvrijwilligers positief is. Biedt dat ruimte om meer stembureaus in te
richten, bijvoorbeeld op 15 en 16 maart?
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de Minister nader toe te
lichten welke maatregelen worden genomen om de veiligheid tijdens het
tellen van stemmen te waarborgen. Genoemde leden merken op dat dit
naar aanleiding van de herindelingsverkiezingen een punt van zorg was.
Op welke manier wordt hierover ook gecommuniceerd naar (potentiële)
stembureauvrijwilligers?
De leden van de PvdD-fractie hebben kennis genomen van het feit dat er
uitvoering wordt gegeven aan de aangenomen motie-Van Esch die vroeg
om stembureaus op te zetten in de buitenlucht of goeddeels open
ruimtes. Kan de Minister aangeven op welke wijze zij ervoor gaat zorgen
dat meer dan de nu 62 gemeenten die al aangeven hiermee te willen
werken dit gaan organiseren? En kan de Minister aangeven hoe een
portocabin als een «goeddeels openruimte» beschouwd kan worden?
Wordt er dan gebruikt gemaakt van opengewerkte portocabins? Kan de
Minister aangeven hoeveel stembureaus er echt ingericht worden in de
buitenlucht?
De leden van de fractie van 50PLUS hebben alle voorgestelde wijzigingen
in de tijdelijke wetgeving rond de kieswet gesteund vanuit het grote
belang dat zij hechten aan het opwerpen van zo min mogelijk hindernissen om kiezers deel te kunnen laten nemen aan de verkiezingen.
In toenemende mate en met de kennis van de huidige zorgelijke ontwikkelingen hebben zij echter grote zorgen of de genomen maatregelen
voldoende zullen zijn om dit doel te halen. Want daar zijn vanaf het begin
al grote twijfels over geweest. Bijvoorbeeld de verworpen moties over het
laten testen van de leden van het stembureau. Gelukkig zien zij dat er
beweging zit in het standpunt van de Minister. De Minister geeft aan dat
zij de gemeente zal wijzen op de sneltesten. Dat juichen deze leden toe.

6

Tegelijkertijd zijn er ook potentiële leden van stembureaus die gevaccineerd willen worden voordat zij zitting willen nemen. Zij wijzen dan naar
andere categorieën die al hebben «voorgedrongen».
Ten aanzien van de openstelling op maandag en dinsdag zouden de leden
van 50PLUS graag willen weten op welke gemiddelde bezetting per
stembureau op maandag en dinsdag wordt gemikt? Zouden de gemeente
niet veel meer stembureaus op die dagen moeten openen dan nu
minimaal wettelijk is aangegeven ten einde een betere spreiding mogelijk
te maken en geldt dat feitelijk ook niet voor 17 maart zelf?
Hoeveel stemmers per bureau worden er gemiddeld verwacht en hoe
worden wachtrijen bij de stembureaus voorkomen? Bij de eisen waaraan
het stembureau moet voldoen missen deze leden die van een goede
ventilatie. Hoe is dat geregeld?
5. Uitstellen van de verkiezingen
De leden van de GroenLinks-fractie vragen wat de Minister als planning
voor zich ziet voor de komende weken. De Minister heeft toegezegd eind
februari met een nieuwe stand van zaken brief te komen. Wat kan er in die
weken daarna nog gebeuren als bijvoorbeeld blijkt dat de huidige
maatregelen ten behoeve van het verkiezingsproces onvoldoende zijn om
in een mogelijke nieuwe piek, die dan op ons af zou kunnen komen, de
verkiezingen veilig door te kunnen laten gaan? Hoeveel wendbaarheid is
er dan nog om nog meer extra maatregelen te nemen? En wat voor
mogelijke extra maatregelen zouden dat dan nog kunnen zijn?
De leden van de SP-fractie lezen dat uitstel van de verkiezingen op dit
moment niet aan de orde is. Aangezien de situatie in maart nog niet
bekend is hebben zij daar begrip voor. Zij hoorden echter de Minister
president antwoorden dat de situatie op dit moment niet ernstig genoeg is
voor uitstel van de verkiezingen. Dit was tijdens de aankondiging van de
avondklok. Kan er aangegeven worden wanneer en onder welke
voorwaarden er wel tot een dergelijk besluit wordt overgegaan? Als er
nogmaals wordt gekozen voor de invoering van een avondklok hoe werkt
dit dan voor de opening van de stembureaus?
De leden van de PvdA-fractie lezen dat de Minister stelt dat als de
verkiezingen toch uitgesteld moeten worden, dat de wet die daarvoor
nodig is uiterlijk in de week van 8 maart in het parlement behandeld zal
moeten worden. Waarop is deze stelling, anders dan de juridische kant
van de wetgeving, op gebaseerd? Hoe beziet de Minister in dit licht de
mening van professor Voermans dat uiterlijk 1 februari tot uitstel besloten
moet worden?
De leden van de ChristenUnie-fractie delen het uitgangspunt van de
Minister om de verkiezingen op 17 maart zo goed en veilig mogelijk te
laten verlopen en onderschrijven dat sprake is van groot maatschappelijk
belang bij het doorgang kunnen vinden van de verkiezingen.
De leden van de ChristenUnie-fractie hechten aan doorgang van de
verkiezingen op 17 maart 2021. Zij constateren dat hetzelfde coronamaatregelenpakket is verlengd tot 2 maart. Zij vragen welke invloed dit heeft
op de verkiezingen en de voorbereidingen daartoe en met welke scenario’s richting 17 maart rekening wordt gehouden.
De leden van de PvdD-fractie lezen dat de Minister uitstel overweegt. Kan
de Minister aangeven of zij dan voldoende tijd en ruimte heeft en neemt
om bijvoorbeeld het briefstemmen wel voor alle stemgerechtigden
beschikbaar te maken? Iets dat nu, vooral vanwege uitvoerbaarheidsaspecten, nog niet is doorgevoerd.

7

Welke stappen kunnen nu al genomen worden om, indien de Minister tot
uitstel besluit, briefstemmen voor iedereen mogelijk te maken?
De leden van de 50PLUS-fractie brengen in herinnering dat zij het laatste
halfjaar bij de verschillende overleggen en wetsbehandelingen aandacht
hebben gevraagd voor de gevaren die het houden van verkiezingen in
tijden van corona met zich mee kan brengen. Waar eerst nog een beroep
gedaan kon worden op de mate van onzekerheid over de ontwikkeling van
de pandemie moet nu geconstateerd worden dat er voor optimisme
helaas geen plaats meer is.
Voor alle helderheid, uitstel van verkiezingen is nooit voor deze leden een
doel geweest. Maar ons doel zijn wel verkiezingen waaraan iedereen
zonder angst voor de eigen gezondheid moet kunnen deelnemen, zeggen
deze leden.
Deze verkiezingen mogen best als coronaverkiezingen de geschiedenisboekjes ingaan, maar dan wel omdat de kiezers zich konden uitspreken
over het beleid inzake corona. Maar niet omdat midden in de derde golf
de voortgaande pandemie kiezers bang waren om hun stem uit te
brengen en de opkomst daarom ook lager was omdat met name
kwetsbaren hun stem niet konden uitbrengen, menen zij.
Zelfs de modellen over verspreiding van het virus en geprognotiseerde
bedbezetting in ziekenhuizen en ic’s waarin rond 17 maart sprake was van
een opgaande lijn tot een vergelijkbaar niveau van rond de kerst, blijken
niet pessimistisch genoeg te zijn geweest. Dat roept de vraag bij deze
leden op waar voor de Minister de rode lijn getrokken wordt over het wel
of niet doorgaan. De Britse variant van het virus geeft nog eens extra
brandstof aan de verkiezingen als een mogelijk superspread-event. Welke
drempelwaarden qua besmetting en beroep op de zorg worden gehanteerd voor een «go of no go»? Waar in de samenleving in toenemende
mate stemmen opklinken om meer doden te accepteren in het kader van
het loslaten van beperkingen, is de vraag hoe de Minister het door laten
gaan van de verkiezingen op 17 maart in het licht van deze discussie
beschouwt.
Welke prijs qua gezondheidsschade en oversterfte vindt zij aanvaardbaar
in deze? Wat is voor de Minister een aanvaardbare lagere opkomst? Dat
zijn vragen die leven bij deze leden.
In het algemeen is de vraag welke geldende beperkingen op sociaal,
maatschappelijk en economisch gebied mogen nog bestaan terwijl de
verkiezingen wel gehouden worden. Om het even scherp te stellen:
mogen we thuis nog beperkt mensen ontvangen, maar kunnen we wel
met buren, vrienden etc op anderhalve meter afspreken in de wachtrij bij
het stembureau?
Waar er nu een routekaart voor een exitstrategie uit de lockdown is,
zouden de leden van de 50PLUS-fractie graag een vergelijkbaar schema
willen ontvangen inzake het niet door kunnen laten gaan van de verkiezingen op 17 maart. De verkiezingen zijn een gebeurtenis die veel mensen
op de been brengen en daarmee potentiële besmettingshaarden zal
opleveren.
Uitstel van verkiezingen tot dat de vaccinatiestrategie het beoogde
resultaat heeft opgeleverd, is het overwegen meer dan waard. Welke
relatie ziet de Minister tussen de vaccinatiegraad en het houden van de
verkiezingen?
Hoe kan de Minister zo zeker zijn van haar zaak dat het evenement dat
Tweede Kamerverkiezingen heet, veilig te houden is, zo vragen de aan het
woord zijnde leden, aangezien de verkiezingen al over ongeveer 6 weken
zijn gepland? Het is immers goed mogelijk dat de piek van de derde golf
in maart al plaatsvindt. De Britse variant is nog lang niet onder controle.
Inmiddels is zoveel tijd verstreken dat alle voorzienbare problemen
waarschijnlijk ook niet meer op te lossen zijn voor 17 maart, vrezen deze
leden. Weliswaar wordt aan het einde van de brief de mogelijkheid tot

8

uitstel niet per definitie uitgesloten maar hoe verder de tijd voortschrijdt,
hoe minder ordelijk het proces van uitstel zal kunnen verlopen.
Kan worden aangegeven tot welke afspraken met de Raad van State is
gekomen in het kader van de noodzakelijke wetsbehandeling indien er tot
uitstel moet worden besloten, vragen deze leden voorts.
6. Overige aandachtspunten
Exitpolls
De leden van de VVD-fractie lezen dat er overleg heeft plaatsgevonden
met de peilbureaus. De Minister schrijft dat «alle bureaus die aanwezig
waren bij het overleg» onderschrijven dat de uitkomsten van de exitpolls,
welke ook op 15, 16 en 17 maart worden gehouden, niet voor woensdag
17 maart 21.00 uur openbaar gemaakt moeten worden. De leden van de
VVD-fractie spreken de wens uit dat ook dienovereenkomstig wordt
gehandeld. Waren er belangrijke bureaus níet aanwezig bij dit overleg, zo
vragen zij de Minister. Zo neen, is de Minister alsnog bereid met deze
bureaus in overleg te gaan? Zo neen, waarom niet?
De leden van de GroenLinks-fractie zijn blij dat de Minister overlegd heeft
gevoerd met de bureaus die peilingen en exitpolls publiceren. Deze leden
zijn ook blij dat de exitpolls niet voor woensdag 17 maart 21.00 uur
worden gepubliceerd. De Minister schrijft hierbij dat alle bureaus die
aanwezig waren bij het overleg dit hebben toegezegd. Betekent dit dat er
ook nog (grote) bureaus zijn die niet aanwezig waren en dus mogelijk toch
exitpolls publiceren voor 17 maart 21.00 uur? Zo ja, kan de Minister
aangeven of dit bureaus betreft die tijdens eerdere verkiezingen ook
exitpolls hebben gepubliceerd? En kan de Minister ook aangeven of zij
alsnog met deze bureaus in gesprek gaat?
De leden van de SP-fractie zijn blij dat de peilbureaus hebben aangegeven
geen peilingen te publiceren tot de stembureaus gesloten zijn. Kan de
Minister aangeven welke peilbureaus zij heeft gesproken?
De leden van de PvdD-fractie lezen verder dat er uitvoering word gegeven
aan de motie-Öztürk over het (vroegtijdig) publiceren van de exitpolls. De
Minister geeft aan dat met alle «aanwezige bureaus» overeengekomen is
niet vroegtijdig exitpolls kenbaar te maken. Zijn er organisaties die
normaal gesproken ook exitpolls publiceren die niet aanwezig waren bij
dat overleg? Zo ja, om welke organisaties gaat het?
Kiezers buitenland en briefstemmen
De leden van de VVD-fractie lezen dat voor kiezers in het buitenland een
van de opties om een stem uit te brengen het afgeven van een briefstem
bij een Nederlandse ambassade is. Eerder is aangegeven dat briefstemmen vanuit het buitenland tot uiterlijk 22 maart ontvangen kunnen
worden in Den Haag. Tot wanneer is het voor kiezers in het buitenland
mogelijk hun briefstem bij een Nederlandse ambassade af te geven?
Betekent deze optie dat zij mogelijk tot na de verkiezingsdag in Nederland
een geldige stem kunnen uitbrengen? Zij vragen de Minister hierop in te
gaan.
Ten aanzien van het briefstemmen vragen de leden van de christenUniefractie of de voorbereidingen naar behoren verlopen of dat daar
momenteel nog knelpunten in spelen. Genoemde leden hebben met
instemming kennisgenomen van het bericht dat met PostNL nadere
afspraken zijn gemaakt over het vaker legen van de stembussen.

9

Gebruik ondersteunende software
De leden van de VVD-fractie vragen of er bij de uitwerking van een
voorstel voor de controle van de juiste werking van OSV gebruik is
gemaakt van de expertise van de Stichting tegen Hackbare Verkiezingen?
Zo neen, waarom niet? Deelt u de mening van de leden van de VVD-fractie
dat deze groep, die hoogleraren cybersecurity en diverse cybersecurityexperts vertegenwoordigt, met hun kennis van belangrijke waarde kan zijn
voor het ministerie? Ook vragen de leden van de VVD-fractie of er bij het
uitgewerkte voorstel rekening is gehouden met een hack bij bijvoorbeeld
één of enkele grote gemeenten, iets wat mogelijk minder gauw ontdekt
wordt. Onderschrijft de Minister dat ook een kleinschalige hack in potentie
een groot gevolg kan hebben? Zij vragen de Minister hierop in te gaan.
Diversen
Tijdens het debat in december over de wijziging van de Kieswet heeft de
Minister via een nota van wijziging de datum aangepast waarop de
nieuwe Kamer geïnstalleerd zal worden, zodat het gehele proces van
tellen en vaststellen van de verkiezingen zorgvuldig kan geschieden. De
leden van de fractie van GroenLinks zouden het waarderen als er een
compleet schematisch overzicht met alle relevante data komt. Kan de
Minister voor de volledigheid daarom een schematisch overzicht van alle
belangrijke data in het verkiezings- tel- en vaststellingsproces aan de
Kamer doen toekomen zodat het voor iedereen precies duidelijk is wat,
wanneer en door wie moet gaan gebeuren?
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen welke maatregelen er zullen
gelden voor de BES-eilanden en of de maatregelen daar als afdoende
worden beschouwd.

10