Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1693
Vragen van de leden Bouchallikh, Maatoug (beiden GroenLinks) en Alkaya
(SP) aan de Minister van Infrastructuur en Waterstaat over het nieuws dat
medewerkers van Schiphol ernstige gezondheidsrisico’s lopen als gevolg van
blootstelling aan ultrafijnstof (ingezonden 13 december 2021).
Antwoord van Minister Harbers (Infrastructuur en Waterstaat), mede namens
de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (ontvangen 15 februari
2022). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2021–2022, nr. 1301.
Vraag 1
Bent u bekend met de uitzending «ziek van Schiphol» van Zembla?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Zijn er sinds 2007 meldingen binnengekomen bij de Inspectie SZW over de
grote hoeveelheid uitstoot van ultrafijnstof op Nederlande luchthavens en het
gevaar daarvan voor platformmedewerkers? Zo ja, hoe zijn deze opgepakt en
met welk resultaat?
Antwoord 2
Er zijn in totaal twee meldingen gedaan bij de Nederlandse Arbeidsinspectie
met betrekking tot de uitstoot van ultrafijn stof op Schiphol in verband met
platformmedewerkers. De meldingen zijn in 2021 gedaan. Deze meldingen
zijn in behandeling genomen en hebben geleid tot een onderzoek. Deze
onderzoeken lopen nog.
Vraag 3
Hoe vaak heeft de Inspectie SZW op Schiphol sinds 2007 gecontroleerd op
gezondheidsklachten onder medewerkers als gevolg van uitstoot?
Antwoord 3
Het is de verantwoordelijkheid van de werkgever om te voldoen aan de
Arbowet. De arbeidsomstandighedenregelgeving kent doelvoorschriften die in
de praktijk door de werkgever worden ingevuld met maatregelen en

1

ah-tk-20212022-1693
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Ziek van Schiphol – Zembla – BNNVARA, 9 december 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

middelen. De Nederlandse Arbeidsinspectie is de toezichthouder op de
naleving van deze regelgeving. De Arbeidsinspectie werkt programmatisch en
risicogericht. Hiermee wordt ingezet op het aanpakken van de grootste
risico’s en het behalen van een zo groot mogelijk maatschappelijk effect.
Daarnaast doet de Arbeidsinspectie onderzoek naar aanleiding van meldingen, klachten of andere signalen die binnenkomen.
De Arbeidsinspectie is naar aanleiding van twee meldingen in 2021, sinds
eind 2021 bezig met een onderzoek op Schiphol, waarin het specifiek gaat
over dieselmotoremissie (DME) en vliegtuiguitstoot. Deze onderzoeken lopen
nog.
Schiphol, KLM en de luchtvaart in algemene zin zijn grote werkgevers en
daarmee regelmatig onderwerp van toezicht. Dat kan gaan om zowel
arbeidsvoorwaarden als arbeidsomstandigheden.
Bij KLM is sinds 2007 breed geïnspecteerd op de verplichtingen met
betrekking tot het werken met gevaarlijke stoffen, maar deze inspecties
hadden geen betrekking op DME in de buitenruimte of vliegtuiguitstoot. Deze
inspecties hebben zich in het bijzonder gericht op carcinogene, mutagene en
reprotoxische stoffen (CMR-stoffen). Sinds 2006 zijn inspectieprojecten
uitgevoerd met betrekking tot blootstelling aan DME in omsloten situaties
(binnenruimten). In deze situaties worden de grootste risico’s voor werknemers verwacht.
Vraag 4
Wat is er gedaan ter bescherming van de werknemers toen twee jaar geleden
bekend werd dat door het RIVM hoge concentraties ultrafijnstof werden
gemeten? Is de Inspectie SZW toen in actie gekomen?
Antwoord 4
Het onderzoek van het RIVM van twee jaar geleden was gericht op de
gezondheidsrisico’s voor omwonenden, waarbij geen metingen zijn gedaan
op het luchthaventerrein. Die zijn wel gedaan in de periode mei-juni 2021. De
rapportage hiervan is opgenomen in het TNO-rapport «Verkennend onderzoek
ultrafijnstof op het Schiphol terrein met behulp van mobiele metingen» van
29 september 2021.
Het is en blijft een verantwoordelijkheid van de werkgever om aan de wet te
voldoen en om te zorgen voor veilige en gezonde werkomstandigheden. De
Nederlandse Arbeidsinspectie is eind 2021 begonnen met een onderzoek.
Vraag 5
Klopt de stelling van de FNV dat de veiligheid van de medewerkers op dit
moment bij het ministerie geen prioriteit heeft?
Antwoord 5
Nee, veiligheid en gezondheid van mensen is altijd belangrijk. Het is in de
eerste plaats de werkgever die op grond van de Arbowet- en -regelgeving
ervoor verantwoordelijk is dat werknemers gezond en veilig hun werk kunnen
doen.
Het Ministerie van IenW heeft in 2020 het RIVM gevraagd om te onderzoeken
wat de mogelijkheden zijn voor gezondheidsonderzoeken onder werknemers.
Dat heeft in september 2021 geleid tot de publicatie van het RIVM-rapport
«Verkenning haalbaarheid gezondheidsonderzoek werknemers Schiphol».
Bijna tegelijkertijd is het TNO-rapport «Verkennend onderzoek ultrafijnstof op
het Schiphol terrein met behulp van mobiele metingen» gepubliceerd.
Het Ministerie van IenW heeft na het publiceren van beide rapporten er bij de
sector op aangedrongen om aan te geven hoe invulling kan worden gegeven
aan de aanbevelingen van het RIVM en TNO en heeft het belang van
onafhankelijkheid benadrukt bij het besluiten over die invulling. Ik heb de
sector gevraagd om dit snel en grondig op te pakken, gezien de onzekerheid
die dit voor werkenden met zich meebrengt over de gevolgen voor hun
gezondheid.
Vraag 6
Kunt u aangeven wat u momenteel onderneemt om de gezondheid van
platformmedewerkers te monitoren en te beschermen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

Antwoord 6
Zie de antwoorden op vraag 4 en 5.
Vraag 7
Is het interne rapport van Schiphol en KLM uit 2007, dat in de uitzending van
Zembla wordt genoemd, bekend bij de Inspectie SZW? Zo ja, wat is er met de
conclusies uit dit onderzoek gedaan?
Antwoord 7
Het interne rapport van Schiphol en KLM uit 2007 is niet gedeeld met de
Nederlandse Arbeidsinspectie en was daarom niet bekend. Tijdens het
lopende onderzoek heeft de Arbeidsinspectie dit rapport eind 2021 ter
beschikking gekregen. Deze informatie wordt betrokken bij het lopende
onderzoek.
Vraag 8
Klopt het dat Schiphol en KLM om subsidie hebben gevraagd bij de
rijksoverheid om hun medewerkers te beschermen?
Antwoord 8
Een dergelijke vraag is niet bekend bij de rijksoverheid.
Schiphol en KLM hebben aangegeven geen subsidie te hebben aangevraagd
voor beschermende maatregelen voor medewerkers.
Vraag 9
Bent u bereid om voor Nederlandse vliegvelden regelgeving in te stellen over
het starten van motoren op afstand van werknemers, vergelijkbaar met de
regelgeving in Kopenhagen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 9
Zoals in het antwoord op vraag 5 is aangegeven, is de sector nu bezig
invulling te geven aan de aanbevelingen van RIVM en TNO. Op basis daarvan
zal worden bezien of aanvullende stappen noodzakelijk zijn. Ik wil daar op dit
moment niet op vooruitlopen.
Vraag 10
Klopt het dat KLM niet heeft meegewerkt aan het onderzoek van het RIVM?
Wat vindt u daarvan? Bent u bereid KLM hierop aan te spreken?
Antwoord 10
KLM heeft aangegeven dat een vertegenwoordiger van KLM, ter voorbereiding op het onderzoek van het RIVM naar de haalbaarheid van een gezondheidsonderzoek bij werknemers op Schiphol, in oktober 2020 een oriënterend
overleg met medewerkers van het RIVM heeft gevoerd. Daarna heeft deze
KLM-vertegenwoordiger de vragenlijst helaas niet ontvangen.
Het RIVM heeft aangegeven dat men de vragenlijst voor het onderzoek niet
aan afzonderlijke bedrijven heeft gestuurd, maar aan het Schiphol Airline
Operators Committee (SAOC). SAOC heeft de vragenlijst vervolgens verspreid
onder de bedrijven die werkzaam zijn op de platforms. De anoniem ingevulde
vragenlijsten zijn via het SAOC bij het RIVM aangeleverd. Wat het RIVM kreeg
aangeleverd was voldoende om het onderzoek uit te kunnen voeren.
Vraag 11
Waarom is Schiphol toch opdrachtgever geworden van een nieuw onderzoek? Is het ministerie en/of de Inspectie SZW alsnog bereid zelf opdracht te
geven voor een grootschalig onderzoek onder medewerkers door een
onafhankelijke partij, waarbij in ieder geval ook individuele blootstelling aan
ultrafijnstof wordt meegenomen evenals actuele gezondheidsklachten?
Antwoord 11
Op grond van de Arbowet en -regelgeving is de werkgever primair verantwoordelijk voor de arbeidsomstandigheden van zijn werknemers. Daarom zijn
de bedrijven die actief zijn op de platforms nu aan het bezien hoe ze invulling
kunnen geven aan de aanbevelingen van RIVM en TNO. Ik heb de sector
gevraagd om dit snel en grondig op te pakken, gezien de onzekerheid die dit
voor werkenden met zich meebrengt over de gevolgen voor hun gezondheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

Schiphol en de andere werkgevers zijn momenteel bezig een sectorbrede
taskforce en een onafhankelijke begeleidingscommissie in te stellen. Die
commissie krijgt een onafhankelijk voorzitter om de onafhankelijkheid te
borgen, zoals gevraagd door uw Kamer en aangegeven in de Kamerbrief van
1 oktober 2021. Ook wordt voorzien in de betrokkenheid van de zijde van het
personeel.
Onder meer de individuele blootstelling aan ultrafijn stof en de actuele
gezondheidstoestand van de medewerkers zijn onderwerpen die in taskforce
en begeleidingscommissie aan de orde zullen komen.
Vraag 12
Wat vindt u ervan dat Schiphol aangeeft uiterlijk in 2030 de vliegtuigen naar
de startbanen te gaan slepen? Hoe geeft u uitvoering aan de motie-Alkaya/
Bouchallikh (Kamerstuk 35 925-XII, nr. 30) om dit proces te versnellen?
Antwoord 12
Het slepen van vliegtuigen tussen de gates en de start- en landingsbanen,
wordt duurzaam taxiën genoemd. Om dit grootschalig op een luchthaven te
kunnen invoeren, moet onder meer duidelijk zijn wat dit betekent voor de
veiligheid, welke fysieke aanpassingen op de luchthaven nodig zijn, welke
operationele procedures moeten worden aangepast, enz. Hier moet zorgvuldig mee worden omgegaan, met name vanwege de veiligheid op de
luchthaven, want bij duurzaam taxiën neemt het aantal bewegingen op de
luchthaven verder toe.
Om duurzaam taxiën door te kunnen voeren als standaardprocedure op
Schiphol zijn er ingrijpende aanpassingen nodig aan de infrastructuur,
processen en techniek. Naast de ontwikkeling van de techniek en infrastructuur is er ook tijd nodig voor certificering en goedkeuring. Schiphol is de
eerste luchthaven die op grote schaal deze vorm van taxiën wil introduceren
voor 2030.
In het overleg tussen overheid en sector wordt onder meer bezien wat de
planning is om deze stappen zo efficiënt mogelijk te doorlopen en daarbij
wordt rekening gehouden met het verzoek in de genoemde motie om het
proces te versnellen. Duidelijk is dat het nog geruime tijd zal duren voordat
duurzaam taxiën is ingevoerd, dus zullen in de tussentijd andere maatregelen
moeten worden getroffen door werkgevers om de werknemers voldoende te
beschermen. Welke maatregelen dat zijn, wordt gezamenlijk uitgewerkt in de
sectorbrede taskforce.
Vraag 13
Wanneer gaat u van start met het actuele onderzoek naar de gezondheid van
platformmedewerkers en bent u van plan om de medewerkers ditmaal te
betrekken bij de opzet en uitvoering van het onderzoek?
Antwoord 13
Zie de antwoorden op de vragen 5 en 11.
Vraag 14
Wat is de reden dat TNO tot op heden geen blootstellingsonderzoek heeft
uitgevoerd waardoor nog steeds niet bekend is aan welke concentraties
medewerkers worden blootgesteld?
Antwoord 14
In het TNO-rapport «Verkennend onderzoek ultrafijnstof op het Schiphol
terrein met behulp van mobiele metingen» van 29 september 2021 is
aangegeven dat één van de (aanvullende) doelstellingen van het onderzoek
was het verkrijgen van «Een eerste indruk van de toepasbaarheid van
draagbare UFP sensoren voor het in kaart brengen van de persoonlijke
blootstelling van medewerkers van Schiphol.»
In het rapport is aangegeven welke conclusies daarover zijn getrokken en tot
welke aanbevelingen dat heeft geleid. Zoals in het antwoord op vraag 11 is
aangegeven, beziet de sector momenteel hoe invulling kan worden gegeven
aan die aanbevelingen. Een van de aanbevelingen is een «vervolgonderzoek
uit te voeren naar de persoonlijke blootstelling van medewerkers die
waarschijnlijk het meest belast zijn (o.a. platform medewerkers, bagagemede-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4

werkers)». Dit is een onderwerp dat in de nog in oprichting zijnde sectorbrede
taskforce en begeleidingscommissie aan de orde zal komen.
Vraag 15
Deelt u de mening dat de rijksoverheid als aandeelhouder van Schiphol en
KLM net zo goed verantwoordelijk is voor de bescherming van werknemers
als de werkgever?
Antwoord 15
Het zorgdragen voor een veilige en gezonde werkomgeving is op grond van
de Arbowet en -regelgeving een taak van een bedrijf en niet van de aandeelhouders van dat bedrijf.
Het is natuurlijk wel de insteek van het Rijk om te zorgen dat mensen gezond
en veilig kunnen werken. Dat heeft de hoogste prioriteit en daar zetten wij
ons ook voor in, samen met alle relevante partijen.
Vraag 16
Deelt u de mening dat huidige en voormalige medewerkers van Schiphol
recht hebben op compensatie, indien zij door hun werkzaamheden gezondheidsschade hebben opgelopen?
Antwoord 16
Dit is in eerste instantie een zaak tussen werknemers en werkgevers.
Werkgevers en werknemers op Schiphol zullen hierover met elkaar in gesprek
moeten gaan. Het schadeverhaal bij beroepsziekten loopt via het aansprakelijkheidsrecht. Omdat het schadeverhaal bij beroepsziekten complex is (het
vaststellen van de oorzaak van de schade is vaak ingewikkeld en de schadeafhandeling is daardoor tijdrovend en kostbaar) heeft het Ministerie van SZW
de commissie Heerts gevraagd advies uit te brengen over een betere
organisatie van het proces van schadeafhandeling bij beroepsziekten door
blootstelling aan gevaarlijke stoffen. Naar aanleiding daarvan werkt het
Ministerie van SZW aan een tegemoetkomingsregeling voor slachtoffers van
ernstige beroepsziekten veroorzaakt door blootstelling aan gevaarlijke stoffen.
Het streven is erop gericht dat de regeling op 1 juli 2022 in werking treedt.
Op 10 december 2021 is uw Kamer geïnformeerd over de voortgang van deze
regeling2. Deze tegemoetkoming komt niet in de plaats van een eventuele
schadeloosstelling door de werkgever; de weg naar schadeverhaal door de
werkende blijft bestaan.
Vraag 17
Bent u bereid om de directies van KLM en Schiphol te ontbieden om uitleg te
geven over de gang van zaken omtrent de interne klachtenprocedure en de
wijze waarop met meldingen van medewerkers is omgegaan?
Antwoord 17
Het ministerie is op dit moment in overleg met Schiphol over de invulling
van de aanbevelingen van het RIVM en TNO. Zoals in het antwoord op vraag
11 is aangegeven, is de sector bezig met het oprichten van een sectorbrede
taskforce en onafhankelijke begeleidingscommissie, die zich zullen buigen
over de vervolgstappen die nodig zijn. Ook wordt voorzien in betrokkenheid
vanuit de zijde van het personeel.
Gelet op het hiervoor staande, is het nu niet nodig om te doen wat in de
vraag wordt gesteld.
Wel spoort het ministerie partijen aan om alles in het werk te stellen om de
veiligheid en gezondheid van de werknemers te waarborgen. De werkgevers
geven aan dit belang ook te zien.
Vraag 18
Zijn de risico’s van ultrafijnstof bij bedrijven op en rondom luchthavens
opgenomen in de plannen voor risico-inventarisatie en -evaluatie?

2

Voortgang uitvoering kabinetsreactie commissie Vergemakkelijking Schadeafhandeling
Beroepsziekten (commissie Heerts), 10 december 2021, Kamerstuk 25 883, nr. 423.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

5

Antwoord 18
Volgens de Arbowet en -regelgeving moet de werkgever een Risico Inventarisatie en Evaluatie (RI&E) van de arbeidsrisico’s hebben gemaakt. Aan de hand
daarvan moeten maatregelen worden getroffen om de geïnventariseerde
risico’s aan te pakken.
De Nederlandse Arbeidsinspectie neemt het bekijken van de RI&E van
betrokken werkgevers op Schiphol mee in het eerdergenoemde lopende
onderzoek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

6