Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 361

Wijziging van de Mediawet 2008 in verband met
de implementatie van Richtlijn 2018/1808 van
het Europees Parlement en de Raad van
14 november 2018 tot wijziging van Richtlijn
2010/13/EU betreffende de coördinatie van
bepaalde wettelijke en bestuursrechtelijke
bepalingen in de lidstaten inzake het aanbieden
van audiovisuele mediadiensten (richtlijn
audiovisuele mediadiensten) in het licht van een
veranderende marktsituatie

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 18 mei 2020
De regering dankt de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap voor het verslag dat zij heeft uitgebracht naar aanleiding van
dit wetsvoorstel. De regering heeft met veel belangstelling kennisgenomen van de vragen en opmerkingen van de leden van de fracties van
de VVD, het CDA, D66, GroenLinks, de SP, de ChristenUnie en de SGP.
Hierna volgt het antwoord van de regering, waarbij zoveel mogelijk de
volgorde van het verslag is aangehouden. Waar het de leesbaarheid van
deze nota ten goede komt, is de beantwoording van de vragen van de
leden van verschillende fracties samengenomen. Voor de goede
leesbaarheid van de beantwoording zijn de gestelde vragen cursief
weergegeven.
I. ALGEMEEN
1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie constateren dat Nederland in de Europese
Raad tegen de herziening van de richtlijn audiovisuele mediadiensten
heeft gestemd. Zij vragen of de regering kan uiteenzetten waarom. In
hoeverre heeft de regering steun gezocht bij andere lidstaten om de
herziening van de richtlijn te blokkeren in de Europese Raad of aanpassingen te doen zodat deze wel acceptabel zou zijn geweest en waarom is
dat niet gelukt, zo vragen deze leden. Deze leden hebben eveneens
kennisgenomen van de stemverklaring van Nederland in de Europese
Raad die is opgesteld samen met Finland en Ierland. Zij vragen wat het
gemeenschappelijke belang met deze lidstaten was.
De tegenstem van Nederland was vooral ingegeven door de wijze van
regulering van videoplatformdiensten. De regering is voorstander van de
bescherming van minderjarigen tegen schadelijk media-aanbod, en van
burgers in het algemeen tegen haatzaaien op videoplatforms. Volgens de

kst-35361-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 6

1

regering is de richtlijn audiovisuele mediadiensten (AVMD) echter niet het
meest aangewezen instrument om dit te bewerkstelligen, vanwege het
afwijkende karakter van videoplatformdiensten ten opzichte van lineaire
mediadiensten en mediadiensten op aanvraag. De richtlijn AVMD zag tot
aan de herziening uitsluitend op aanbieders van mediadiensten (lineair en
op aanvraag) die redactionele verantwoordelijkheid dragen voor het
media-aanbod dat zij verspreiden. Videoplatforms kennen deze verantwoordelijkheid niet, omdat zij door gebruikers geplaatst media-aanbod
bevatten. De redactionele verantwoordelijkheid ligt bij deze gebruikers,
die al dan niet kwalificeren als aanbieders van mediadiensten (op
aanvraag). Ook speelde mee dat de herziening een belangrijke afwijking
van het land-van-oorsprongbeginsel introduceert, namelijk de
mogelijkheid om een verplichte financiële bijdrage op te leggen aan
aanbieders van mediadiensten die in een andere lidstaat zijn gevestigd.
Daarnaast stelde de regering zich op het standpunt dat de effecten van de
beoogde regulering van videoplatformdiensten in de herzieningsrichtlijn
onvoldoende waren onderzocht.
De regering heeft op verschillende onderdelen van de herzieningsrichtlijn
samenwerking gezocht en gevonden met andere lidstaten. Dit geldt met
name voor de voorgestelde regulering van videoplatformdiensten, en de
mogelijkheid om verplichte financiële bijdragen te verlangen van
aanbieders van mediadiensten die in een andere lidstaat zijn gevestigd.
Het gemeenschappelijk belang van Nederland, Finland en Ierland was
vooral gelegen in de zorgen over de regulering van videoplatformdiensten
in de herzieningsrichtlijn. De herzieningsrichtlijn is aangenomen bij
gekwalificeerde meerderheid; een blokkerende minderheid werd
uiteindelijk niet gevonden.
De leden van de VVD-fractie vragen welke impact assessment de
Europese Commissie heeft uitgevoerd met betrekking tot deze herziening.
Tevens vragen zij of de regering deze impact assessment naar de Kamer
kan sturen. Voor het geval er geen impact assessment is uitgevoerd
vragen deze leden of de regering van plan is om dit alsnog te doen.
De Europese Commissie (EC) heeft een impact assessment uitgevoerd,
dat digitaal beschikbaar is.1
De leden van de ChristenUnie-fractie geven aan te lezen dat onderdelen
van de herzieningsrichtlijn, waarvan evident is dat ze geen implementatie
behoeven in de Nederlandse wetgeving, niet zijn opgenomen in de
wetswijziging. Deze leden geven aan benieuwd te zijn om welke specifieke
onderdelen dit gaat en waarom het evident is dat deze onderdelen geen
implementatie behoeven in de Nederlandse wetgeving.
Onderdelen waarvan evident is dat deze geen implementatie behoeven
zijn de wijziging van opschriften van de richtlijn AVMD, en bepalingen
direct gericht aan de EC of de lidstaten. Voorbeelden hiervan zijn
onderdeel 2 van de herzieningsrichtlijn, waarin de titel van hoofdstuk II
van de richtlijn AVMD wordt vervangen, en onderdeel 27 van de herzieningsrichtlijn, over de wijziging van het artikel betreffende controle vanuit
de EC op de toepassing van de herzieningsrichtlijn door lidstaten.

1

Beschikbaar via https://ec.europa.eu/digital-single-market/en/news/impact-assessmentaccompanying-proposal-updated-audiovisual-media-services-directive

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 6

2

2. Onderwerpen
De leden van de fracties van de VVD, het CDA, D66, GroenLinks, SP en de
ChristenUnie hebben de regering gevraagd een overzicht te geven van de
kan-bepalingen die wegens het krappe tijdspad niet geïmplementeerd
worden, de kan-bepalingen waarnaar eerst onderzoek dient te worden
gedaan, en de kan-bepalingen waarvan implementatie is of wordt
overwogen. De leden van de fracties van de VVD, D66, en de ChristenUnie
vragen daarnaast of de regering reeds onderzoek is gestart naar de
betreffende kan-bepalingen en wanneer de resultaten van dit onderzoek
worden verwacht.
Bij de omzetting van de herzieningsrichtlijn is gekozen voor minimumimplementatie; uitsluitend de verplichte bepalingen uit de herzieningsrichtlijn worden omgezet. Dit past in het vaste regeringsbeleid om de
regeldruk bij implementatie zo veel mogelijk te beperken, en is daarnaast
ingegeven door de korte implementatietermijn. De herzieningsrichtlijn
bevat negen kan-bepalingen, die als zodanig zijn aangeduid in de
transponeringstabel. Vier van deze bepalingen zijn van algemene aard.
Artikel 4, eerste lid, betreft de mogelijkheid voor lidstaten om meer
gedetailleerde of strengere eisen te stellen op door de richtlijn gecoördineerde gebieden. Hetzelfde stelt artikel 28ter, zesde lid, ten aanzien van
videoplatformdiensten. De regering kiest er niet voor om meer gedetailleerde of strengere bepalingen te introduceren. De korte implementatietermijn biedt hier te weinig ruimte voor. Daanaast is vast regeringsbeleid
om bij implementatie geen andere materiële normen te stellen dan in het
kader van de implementatie noodzakelijk. De artikelen 9, vijfde lid, en
28ter, tiende lid, zijn eveneens van algemene aard en betreffen de
mogelijkheid om zelfregulering te stimuleren door middel van Uniegedragscodes. Dergelijke gedragscodes op EU-niveau doen geen afbreuk
aan nationale gedragscodes, en zullen eerst door de sector moeten
worden vastgesteld alvorens implementatie van deze bepalingen aan de
orde kan zijn. De overige vijf kan-bepalingen zijn specifiek en materieel
van aard, en zijn ieder afzonderlijk beoordeeld bij het opstellen van
onderhavig wetsvoorstel. De beoordelingen worden hierna kort weergegeven.
De herzieningsrichtlijn biedt met artikel 5, tweede lid, de mogelijkheid om
regels te stellen omtrent het verplicht verstrekken van informatie over de
eigendomsstructuur van de aanbieder van een mediadienst. Op dit
moment ontvangt het Commissariaat voor de Media (Commissariaat)
reeds de nodige informatie over de eigendomsstructuur van een
commerciële media-instelling wanneer toestemming wordt gevraagd bij
het Commissariaat voor het verzorgen van een commerciële mediadienst.
Dit gebeurt aan de hand van een recent uittreksel uit het Handelsregister
van de Kamer van Koophandel, een omschrijving van de organisatorische
en juridische structuur van de aanvrager, en een overzicht van de
bestuurders en eventuele aandeelhouders. De regering ziet op dit moment
geen aanleiding nadere inlichtingen verplicht te stellen om de eigendomsstructuur van media-instellingen inzichtelijker te maken.
Het nieuwe artikel 7bis uit de herzieningsrichtlijn maakt het mogelijk
maatregelen te treffen om passende aandacht te waarborgen voor
audiovisuele mediadiensten van algemeen belang. In een brief aan uw
Kamer is nader onderzoek aangekondigd naar passende aandacht voor
apps van de NPO.2 Dit onderzoek wordt naar verwachting eind 2020
afgerond, waarna ik uw Kamer zal informeren over de uitkomsten.

2

Kamerstukken II 2018/19, 35 300 VIII, nr. 106.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 6

3

De herziene richtlijn AVMD biedt in artikel 10, vierde lid, de mogelijkheid
om een verbod in te stellen op sponsoring van kinderprogramma’s. Op
basis van de huidige Mediawet 2008 geldt voor de publieke mediadienst
reeds een verbod op sponsoring van kinderprogramma’s. De regering
heeft overwogen dit verbod uit te breiden naar commerciële mediadiensten, maar heeft hier niet voor gekozen omdat aanbieders van
commerciële mediadiensten vaak gebruik maken van sponsorinkomsten
voor de financiering van kinderprogramma’s. Een verbod op sponsoring
van kinderprogramma’s zou daardoor negatieve gevolgen kunnen hebben
voor het aanbod.
De mogelijkheden die de herzieningsrichtlijn met artikel 13, tweede lid, en
artikel 13, zesde lid, biedt om aanbieders van mediadiensten die zijn
gevestigd in een andere lidstaat maar hun diensten (deels) richten op
publiek in Nederland, te verplichten tot een financiële bijdrage aan de
totstandbrenging van Europese producties, vallen buiten het kader van
implementatie van de herzieningsrichtlijn. Deze opties staan immers
alleen open voor lidstaten die ook een financiële bijdrage verlangen van
aanbieders van mediadiensten gevestigd in die lidstaat. Nederland kent
een dergelijke verplichting op dit moment niet. De mogelijkheid om een
verplichte financiële bijdrage in te voeren is reeds onderzocht; in
december 2019 bent u per brief geïnformeerd over het onderzoek en is
een investeringsverplichting aangekondigd voor aanbieders van mediadiensten en bioscoopdiensten.3 Een afzonderlijk wetsvoorstel hierover
wordt op dit moment voorbereid en zal naar verwachting in het najaar bij
uw Kamer worden ingediend.
De leden van de fracties van de VVD, het CDA en GroenLinks hebben de
regering gevraagd aan te geven hoe andere lidstaten omgaan met de
kan-bepalingen, en in hoeverre het krappe tijdspad ook voor andere
lidstaten aanleiding is geweest te kiezen voor minimale implementatie
van de herzieningsrichtlijn. De leden van de fracties van de VVD en
GroenLinks hebben de regering tevens gevraagd hoe de implementatietermijn tot stand is gekomen, met name als andere lidstaten het tijdspad
ook krap vinden, en of overleg met de EC heeft plaatsgevonden over het
krappe tijdspad.
Uit navraag blijkt dat meer lidstaten vanwege het krappe tijdpad hebben
gekozen om alleen de verplichte bepalingen uit de herzieningsrichtlijn te
implementeren. De EC had in het oorspronkelijke voorstel voor de
herzieningsrichtlijn een implementatietermijn van een jaar voorgesteld.
Een jaar is voor de meeste lidstaten in geen geval haalbaar, gezien de
gemiddelde duur van een nationaal wetgevingstraject. In de onderhandelingen is de termijn uiteindelijk gesteld op 21 maanden. Dit is voor veel
lidstaten net haalbaar, maar nog altijd krap. Over de implementatietermijn
is geen separaat overleg geweest tussen Nederland en de EC, omdat deze
is besproken in het onderhandelingsproces. De EC zette in op een zo kort
mogelijke implementatietermijn, omdat zij modernisering van de richtlijn
AVMD snel nodig achtte in verband met de veranderde marktsituatie, en
omdat met de totstandkoming van de herzieningsrichtlijn reeds veel tijd
gemoeid zou zijn.
De leden van de CDA-fractie geven aan te lezen dat de regering ervoor
heeft gekozen om op dit moment alleen de verplichte bepalingen om te
zetten in wetgeving. Deze leden hebben hier zeker twijfels bij en vragen
daarom om een uitgebreidere toelichting waarom hiervoor is gekozen.

3

Kamerstukken II 2019/20, 32 820, nr. 330.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 6

4

De keuze om op dit moment alleen de verplichte bepalingen uit de
herzieningsrichtlijn om te zetten is ingegeven door het krappe tijdspad
voor implementatie, en de wenselijkheid van voorafgaand onderzoek naar
de implementatie van kan-bepalingen zoals reeds toegelicht.
De leden van de CDA-fractie geven aan positief te zijn over het voornemen
van de regering om via een wetsvoorstel een investeringsverplichting op
te nemen, waarin voor een viertal typen exploitanten een verplichting
wordt opgenomen om te investeren in nieuwe Nederlandse culturele
audiovisuele producties. Hiermee kan de positie van het Nederlands
cultureel audiovisueel aanbod worden versterkt. Deze leden schrijven
benieuwd te zijn waarom in dit voorstel niet al de aangekondigde
investeringsverplichting is opgenomen, zodat deze snel kan ingaan. Zij
vragen of het klopt dat de kan-bepaling artikel 13 een haakje zou zijn om
dit al in dit wetsvoorstel te regelen. Ook vragen zij in welk wetsvoorstel de
investeringsverplichting dan wel zal worden opgenomen en wanneer dit
wetsvoorstel naar de Kamer komt.
De aangekondigde investeringsverplichting is niet opgenomen in
onderhavig wetsvoorstel, omdat deze geen onderdeel uitmaakt van de
implementatie van de herzieningsrichtlijn. De herzieningsrichtlijn biedt
lidstaten in artikel 13 de mogelijkheid een verplichte financiële bijdrage op
te leggen aan aanbieders van mediadiensten die zijn gevestigd in een
andere lidstaat, maar waarvan de mediadiensten zich richten op de
betreffende lidstaat. Die mogelijkheid bestaat alleen wanneer een lidstaat
een dergelijke verplichting ook oplegt aan aanbieders van mediadiensten
gevestigd in die lidstaat. Nederland kende bij aanvang van het implementatietraject geen investeringsverplichting (of andere verplichte financiële
bijdrage) voor aanbieders van mediadiensten gevestigd in Nederland.
Aldus moest eerst onderzoek worden gedaan naar mogelijke stimuleringsmaatregelen, wat reeds meer tijd in beslag zou nemen dan beschikbaar
was voor de implementatie van de herzieningsrichtlijn. Zonder een
nationale investeringsverplichting, kon een grensoverschrijdende
investeringsverplichting geen onderdeel uitmaken van onderhavig
wetsvoorstel. De investeringsverplichting wordt in een afzonderlijk
wetsvoorstel opgenomen dat naar verwachting in het najaar aan uw
Kamer zal worden aangeboden.
Verder wijzen deze leden erop dat op 3 december 2018 de motie van de
leden Van der Molen en Aartsen4 is aangenomen die de regering verzoekt
om bij een volgende wijziging van de Mediawet 2008 mee te nemen dat
volstrekt helder wordt gemaakt dat de kosten van signaaldoorgifte van de
Stichting Nederlandse Lokale Publieke Omroepen (NLPO)/lokale
omroepen beperkt zijn tot de doorgiftekosten aan de Mediahub. Zij vragen
waarom dit niet is meegenomen in dit wetsvoorstel. Ten slotte vragen zij
of de regering bereid is dit alsnog op te nemen in dit wetsvoorstel via een
nota van wijziging om zo te voldoen aan de ruime wens van de Kamer.
De aangehaalde motie van de leden Van der Molen en Aartsen is reeds via
een amendement toegevoegd aan het voorstel van wet tot wijziging van
de Mediawet 2008 in verband met aanscherping van de nieuwedienstenprocedure, modernisering van procedures voor de benoeming van raden
van toezicht en besturen, modernisering van het bestuur en verduidelijking van de positie van de Ster, alsmede technische verbeteringen onder
meer in verband met taken van het Commissariaat voor de Media5, dat
momenteel in de Eerste Kamer ligt. Overigens maakt het onderwerp van

4
5

Kamerstukken II 2018/19, 35 000-VIII, nr. 126.
Kamerstukken II 2018/19, 35 042, nr.2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 6

5

de motie geen onderdeel uit van de implementatie, zodat deze volgens
vast regeringsbeleid niet zou thuishoren in het implementatietraject.
Ook de leden van de D66-fractie geven aan te lezen dat wat betreft de
bepalingen uit de richtlijn die geïmplementeerd worden, rekening wordt
gehouden met het krappe tijdspad van 21 maanden waarin de richtlijn
geïmplementeerd moet worden. Derhalve worden alleen de verplichte
bepalingen omgezet. Deze leden vragen hoe lang al bekend is dat deze
richtlijn eraan komt en wanneer de inhoud van deze richtlijn bekend was.
De leden van de D66-fractie hebben voorts net als de leden van de
GroenLinks-fractie aan de regering gevraagd om uiteen te zetten welke
stappen zij sinds de vaststelling van de herzieningsrichtlijn heeft ondernomen ter voorbereiding op de implementatie.
De herzieningsrichtlijn is op 6 november 2018 met gekwalificeerde
meerderheid aangenomen, en op 14 november 2018 gepubliceerd. Vanaf
dat moment is gewerkt aan het onderhavige wetsvoorstel. Bezien is welke
bepalingen omgezet moesten worden, en op welke wijze dit het beste kon
worden uitgevoerd. Tijdens dit proces is regelmatig overleg gevoerd met
het Commissariaat, het NICAM en de Reclame Code Commissie (RCC),
aangezien zij betrokken zijn bij de uitvoering van en het toezicht op
onderdelen van de Mediawet 2008. Daarnaast is gesproken met diverse
andere betrokkenen. Ook heeft interdepartementaal overleg plaatsgevonden, onder andere met het Ministerie van Justitie en Veiligheid, het
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, en het Ministerie van
Economische Zaken en Klimaat. Na advies van de Raad van State is het
wetsvoorstel ingediend bij uw Kamer.
De leden van de GroenLinks-fractie schrijven dat zij zien dat onderhavig
wetsvoorstel een implementatie van Europese afspraken betreft. Deze
leden vragen wat de opstelling was van de Nederlandse regering tijdens
het onderhandelen en de totstandkoming van de richtlijn. Wat was de
inzet van de Nederlandse regering? Met welke lidstaten trok de Nederlandse regering op? Wat is specifiek het resultaat van de Nederlandse
inzet, zo vragen deze leden.
Nederland heeft zich positief opgesteld ten aanzien van modernisering
van de richtlijn AVMD. Een aantal voorstellen van de EC en later
ingebrachte voorstellen van andere lidstaten en het Europees Parlement
(EP) konden echter niet zonder meer op instemming van de regering
rekenen. Nederland heeft zich samen met het Verenigd Koninkrijk, Ierland,
Luxemburg, Finland, Denemarken, Zweden en Tsjechië ingezet voor een
beperkte reikwijdte van de herzieningsrichtlijn met betrekking tot
videoplatformdiensten. De reikwijdte van het begrip videoplatformdienst
is in het uiteindelijke voorstel inderdaad beperkter dan eerder tijdens de
onderhandelingen het geval was. Ook heeft Nederland zich, samen met
het Verenigd Koninkrijk, Finland en Luxemburg, uitgesproken tegen de
mogelijkheid om af te wijken van het land-van-oorsprongbeginsel met
betrekking tot verplichte financiële bijdragen van aanbieders van
mediadiensten. Deze mogelijkheid is echter wel in de herzieningsrichtlijn
opgenomen. De herzieningsrichtlijn is in de huidige vorm met gekwalificeerde meerderheid aangenomen.
Deze leden vragen wat de deadline is waarvoor de Europese richtlijn moet
zijn geïmplementeerd. Heeft het besluit om enkel het minimaal noodzakelijke van de Europese herzieningsrichtlijn niets te maken met botsende
politieke ideologieën hieromtrent, zo vragen deze leden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 6

6

De herzieningsrichtlijn moet uiterlijk op 19 september 2020 zijn omgezet in
nationale regelgeving. Het besluit om alleen de verplichte bepalingen uit
de herzieningsrichtlijn te implementeren heeft niet te maken met
botsende politieke ideologieën, maar met de korte implementatietermijn
en het gewenste onderzoek naar de effecten van eventuele omzetting van
kan-bepalingen.
De leden van de ChristenUnie fractie schrijven dat zij het voor de hand
vinden liggen dat de sponsoring van kinderprogramma’s verboden wordt,
zoals een van de kan-bepalingen luidt. Zij vragen of de regering deze
mening deelt en welke stappen zij daartoe gaat zetten?
Een verbod op sponsoring van kinderprogramma’s geldt reeds voor de
publieke mediadienst. Vooralsnog deelt de regering niet de mening dat
een dergelijk verbod ook voor de hand zou liggen met betrekking tot
commerciële mediadiensten. Commerciële mediadiensten maken veel
gebruik van inkomsten uit sponsoring voor de financiering van kinderprogramma’s. Een verbod kan daardoor negatieve effecten hebben op het
aanbod.
Wil de regering overwegen om een heffing te vragen aan aanbieders van
mediadiensten die zich tot het publiek op Nederlands grondgebied
richten, zo vragen deze leden.
De regering bereidt momenteel een afzonderlijk wetsvoorstel voor met
betrekking tot een verplichte financiële bijdrage voor aanbieders van
mediadiensten die zich richten op publiek in Nederland.
2.1 Reikwijdte herzieningsrichtlijn
De leden van de CDA-fractie hebben in de herzieningsrichtlijn gelezen dat
aanbieders van videoplatformdiensten verplicht zullen worden om
passende maatregelen te treffen om minderjarigen te beschermen tegen
inhoud die hun lichamelijke, geestelijke en morele ontwikkeling kan
aantasten. Zij vragen welke kaders het begrip «passende maatregelen»
bevat. Ofwel, hoeveel ruimte hebben aanbieders van videoplatformdiensten indien zij weinig op hebben met bescherming van minderjarigen
om zo weinig mogelijk maatregelen te treffen, zo vragen zij. Deze leden
hebben verder gelezen dat de passende maatregelen betrekking dienen te
hebben op de wijze waarop de inhoud wordt georganiseerd en niet op de
inhoud zelf. Zij vragen waarom hiervoor is gekozen. Ook vragen zij wat de
verwachte effecten van deze keuze zijn.
Artikel 28ter van de herziene richtlijn AVMD biedt een kader voor de
«passende maatregelen» die aanbieders van videoplatformdiensten
moeten treffen ter bescherming van minderjarigen. Zo moeten aanbieders
van videoplatformdiensten ervoor zorgen dat media-aanbod dat de
lichamelijke, geestelijke of morele ontwikkeling van minderjarigen kan
aantasten alleen zo beschikbaar wordt gesteld dat minderjarigen dit
normaliter niet te horen of te zien krijgen. Aanbieders van videoplatformdiensten moeten zich op dit gebied houden aan dezelfde norm als
aanbieders van mediadiensten, gelet op de overeenkomstige toepassing
van artikel 6bis, eerste lid, van de herziene richtlijn AVMD. Dit artikellid
stelt de volgende mogelijke maatregelen voor: selectie van de tijd van de
uitzending, instrumenten voor leeftijdscontrole of andere technische
maatregelen, evenredig aan de mogelijke schade die het media-aanbod
kan berokkenen. Welke maatregelen verder passend zijn in het geval van
videoplatformdiensten, wordt volgens artikel 28ter, derde lid, van de
herzieningsrichtlijn bepaald aan de hand van de aard van het mediaaanbod, de mogelijke schade die het kan berokkenen, de kenmerken van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 6

7

de te beschermen categorie (in dit geval minderjarigen), het algemeen
belang en de rechten en gerechtvaardigde belangen van betrokkenen (de
aanbieders en gebruikers van videoplatformdiensten). Of een maatregel
passend is hangt daarnaast af van de uitvoerbaarheid en proportionaliteit
ervan, rekening houdend met de omvang van het videoplatform en de
aard van de dienstverlening – namelijk het bieden van een platform voor
media-aanbod van andere partijen of personen. Artikel 28ter geeft in het
derde lid een limitatieve opsomming van maatregelen die passend
kunnen zijn. Dit uitgebreide kader, dat ook in onderhavig wetsvoorstel is
opgenomen, en het toezicht door het Commissariaat, laten aanbieders
van videoplatformdiensten volgens de regering niet de ruimte om te
weinig maatregelen te treffen voor de bescherming van minderjarigen
zonder dat dit consequenties heeft wat betreft toezicht of handhaving.
De hiervoor omschreven maatregelen die aanbieders van videoplatformdiensten kunnen en moeten treffen passen bij de aard van hun dienstverlening. Aanbieders van videoplatformdiensten zijn verantwoordelijk voor
de wijze waarop het media-aanbod op hun platform is georganiseerd
maar dragen geen redactionele verantwoordelijkheid voor de inhoud van
dat media-aanbod; die rust bij de gebruikers die het media-aanbod
geplaatst hebben. Maatregelen vanuit een aanbieder van een videoplatformdienst die direct zien op de inhoud van media-aanbod, zouden dan
ook strijdig kunnen zijn met de vrijheid van meningsuiting van de
aanbieder van media-aanbod. In de herzieningsrichtlijn staat dat de aan
een aanbieder van een videoplatformdienst opgelegde maatregelen niet
mogen leiden tot controlemaatregelen vooraf of filtering bij het uploaden
van media-aanbod die niet voldoen aan artikel 15 van Richtlijn 2000/31/EC.
Dit artikel bepaalt dat lidstaten aan dienstverleners (aanbieders van
videoplatformdiensten) geen algemene verplichting mogen opleggen om
toe te zien op de informatie die zij doorgeven of opslaan (het mediaaanbod). De reikwijdte van de maatregelen die aanbieders van videoplatformdiensten kunnen en moeten treffen is dus geen keuze van de
regering, maar een beperking ingegeven door de aard van de dienstverlening en de vrijheid van meningsuiting van de aanbieders van mediaaanbod op een videoplatform.
Deze leden schrijven dat verder wordt aangegeven dat het uitgangspunt is
dat altijd duidelijk moet zijn voor de gemiddelde consument of het
media-aanbod audiovisuele commerciële communicatie bevat. Wat onder
«altijd duidelijk» wordt verstaan biedt volgens deze leden ruimte voor
eigen interpretatie. Zij vragen hoe de regering er tegen aan kijkt indien
kaders zouden worden toegevoegd die duidelijker weergeven wat onder
het uitgangspunt wordt verstaan om zo misbruik via eigen interpretatie te
voorkomen. Tevens vragen deze leden waarom alleen videoplatformdiensten die zelf audiovisuele commerciële communicatie verzorgen
aangesloten dienen te zijn bij de Nederlandse Reclame Code. Waarom
geldt dit niet voor videoplatformdiensten die dit niet zelf verzorgen, zo
vragen deze leden.
Uitgangspunt is inderdaad dat voor de gemiddelde consument altijd
duidelijk moet zijn of het media-aanbod audiovisuele commerciële
communicaties (in de verdere beantwoording ook aangeduid als
reclameboodschappen) bevat. Inkadering van dit uitgangspunt door de
regering past niet goed bij het door de herzieningsrichtlijn op dit punt
voorgeschreven systeem van gedragscodes. Uit de gedragscode van een
videoplatformdienst moet straks blijken hoe deze omgaat met reclameboodschappen. In de gedragscode moeten passende maatregelen zijn
opgenomen om te voldoen aan de voorschriften voor reclameboodschappen uit artikel 9, eerste lid, van de herziene richtlijn AVMD. Dit
regime is van toepassing op reclameboodschappen die niet door de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 6

8

aanbieder van een videoplatformdienst zelf in de handel worden gebracht,
worden verkocht of georganiseerd. Waar een aanbieder van een videoplatformdienst dit wel zelf doet, moet hij zich daarnaast aansluiten bij de
Nederlandse Reclame Code (NRC). De regering heeft voor dit onderscheid
aangesloten bij de bestaande formulering in de Mediawet 2008 voor
lineaire mediadiensten en mediadiensten op aanvraag. Ook deze
aanbieders moeten zich verplicht aansluiten bij de Stichting Reclame
Code (SRC), tenzij zij niet zelf reclameboodschappen verzorgen. Dit heeft
te maken met de verantwoordelijkheid voor de verspreiding van de
reclameboodschappen en de mogelijke controle erop.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben begrepen dat onderhavig
wetsvoorstel enkel geldt voor mediadiensten die in Nederland gevestigd
zijn. Zij vragen of de regering met de Kamer kan delen op welke omvangrijke, meer dan 10 miljoen euro omzet, videoplatformdiensten en
mediadiensten op aanvraag de Nederlandse wet momenteel van
toepassing zou zijn als deze nu in werking zou treden.
Voor zover bij de regering bekend, zijn op dit moment geen omvangrijke
videoplatformdiensten met een omzet van meer dan € 10 miljoen in
Nederland gevestigd. Voorbeelden van mediadiensten op aanvraag die in
Nederland zijn gevestigd zijn Netflix, Videoland en Pathé Thuis.
2.2 Videoplatformdiensten
De leden van de VVD-fractie vragen of sociale media ook binnen de
definitie van videoplatformdienst vallen. Zo nee, waarom niet? Zo ja, kan
de regering een lijst geven van de verschillende sociale media die onder
deze richtlijn vallen, zo vragen zij. Zijn dat bijvoorbeeld ook platformen als
Twitch, Facebook of Instagram?
Sociale mediadiensten6 vallen niet zonder meer onder de definitie van
videoplatformdienst. Dit heeft te maken met de reikwijdte van de
herzieningsrichtlijn. Om onder de definitie van videoplatformdienst te
vallen, moet het aanbieden van audiovisueel media-aanbod of door
gebruikers gegenereerde video’s aan het algemene publiek ter informatie,
vermaak, of educatie het hoofddoel of de essentiële functie zijn van de
dienst of van een losstaand gedeelte daarvan. De EC is nog bezig
richtsnoeren op te stellen voor de uitleg van dit «essentiële functiecriterium». Een lijst van sociale mediadiensten die onder het begrip
videoplatformdienst, en daarmee onder de herziene richtlijn AVMD, zullen
gaan vallen kan daarom nu nog niet worden opgesteld. De EC draagt op
een later moment zorg voor de beschikbaarheid van dergelijke lijsten per
lidstaat, die zullen worden opgenomen in een centrale, openbare
databank.
Zij vragen verder hoe de regering erop gaat toezien dat ook de platformen
beter de regels rondom sponsoring en productplaatsing handhaven. Denk
hierbij bijvoorbeeld aan influencers die vaak niet transparant zijn over
samenwerkingen met bedrijven of zelfs landen als het gaat om hun
video’s of foto’s, zo geven de leden aan.
Het voorgestelde artikel 3a.3 van de Mediawet 2008 bepaalt dat de
aanbieder van een videoplatformdienst een gedragscode heeft die voldoet
aan de eisen uit de herzieningsrichtlijn, en deze gedragscode toepast. Het
Commissariaat houdt hier toezicht op en kan dus handhavend optreden
6

Sociale mediadiensten bieden vaak meerdere diensten tegelijk aan, voor de toepassing van de
richtlijn AVMD en de Mediawet 2008 kunnen deze diensten afzonderlijk (als losstaand gedeelte)
worden beoordeeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 6

9

als een gedragscode of de toepassing daarvan ontoereikend is.
Aanvullend geldt voor gebruikers die media-aanbod op het platform
plaatsen (zoals YouTubekanalen) dat zij door onderhavig wetsvoorstel
kunnen kwalificeren als mediadienst op aanvraag. In dat geval moeten zij
zich zelfstandig aan de regels over productplaatsing en sponsoring in de
Mediawet 2008 houden. Het Commissariaat houdt hier direct toezicht op.
De leden van de CDA-fractie hebben gelezen dat voor videoplatformdiensten een verplichting geldt tot co- en zelfregulering op de belangrijkste thema’s uit de herzieningsrichtlijn. De Raad van State heeft hier een
aantal kritische opmerkingen over, zo schrijven zij. De Raad van State
geeft aan van oordeel te zijn dat de overheid zo onvoldoende controle
houdt op de naleving van reclame-eisen. Waarom is dit geen aanleiding
voor de regering geweest om de wet hierop aan te passen, zo vragen deze
leden. Ook vragen zij of de regering bereid is dit alsnog te doen. Deze
leden vragen of de regering kan aangeven waarom de voorgestelde vorm
van handhaving wel voldoet aan de eisen van de richtlijn. Zij vragen of de
regering kan garanderen dat de richtlijn op dit punt correct wordt omgezet
en uitgevoerd.
De herziene richtlijn AVMD schrijft in artikel 28ter, vierde lid, voor dat
lidstaten het gebruik van co-regulering aanmoedigen waar het gaat om de
door aanbieders van een videoplatformdienst te nemen maatregelen. De
herzieningsrichtlijn spreekt daarmee een voorkeur uit voor het opnemen
van maatregelen in gedragscodes opgesteld door de aanbieders van
videoplatformdiensten, in overleg met belanghebbenden binnen de
sector. Gedragscodes vormen binnen een systeem van co-regulering een
aanvulling op wettelijke bepalingen. Aanbieders van videoplatformdiensten worden door onderhavig wetsvoorstel verplicht een
gedragscode op te stellen en toe te passen. Door deze verplichting wordt
via wettelijke bepalingen regulering door de sector opgelegd. De criteria
voor effectieve gedragscodes zoals opgenomen in artikel 4bis, eerste lid,
van de herzieningsrichtlijn, zijn eveneens opgenomen in het wetsvoorstel.
Hierdoor kan het Commissariaat niet alleen direct toezicht houden op het
tot stand komen van een gedragscode, maar ook op de kwaliteit van die
gedragscode. De gedragscode dient duidelijke doelstellingen te bevatten,
te voorzien in een systeem van evaluatie, en doeltreffende handhaving
mogelijk te maken. De toepassing van de gedragscode, en daarmee de in
die gedragscode opgenomen normen, valt eveneens onder het directe
toezicht van het Commissariaat. Dit leidt ertoe dat het Commissariaat
handhavend kan optreden als door de aanbieder van een videoplatformdienst geen gedragscode wordt gerealiseerd, als een gedragscode wordt
gerealiseerd die niet voldoet aan de eisen uit de richtlijn, of als de
aanbieder onvoldoende toepassing geeft aan de gedragscode. Dit dient
om een systeem van co-regulering te bewerkstelligen waarmee een hoog
niveau van consumentenbescherming wordt bereikt zonder afbreuk te
doen aan de rechten en belangen van gebruikers. In een dergelijk systeem
kan rekening worden gehouden met de aard van de dienst, namelijk het
bieden van een platform om media-aanbod op te plaatsen. Ook komt in
een dergelijk systeem de verantwoordelijkheid van de aanbieders van
videoplatformdiensten tot uitdrukking voor het organiseren van het
media-aanbod dat via hun platforms beschikbaar wordt gesteld.
De regering is van mening dat hiermee voldoende controle bestaat op de
naleving van onder andere de reclame-eisen, en dat de herzieningsrichtlijn op dit punt op afdoende wijze is omgezet.
Voornoemde leden hebben verder gelezen dat aanbieders van videoplatformdiensten onder de herzieningsrichtlijn verplicht worden om middels
een gedragscode maatregelen te nemen die betrekking hebben op het
media-aanbod en door gebruikers gegenereerde video’s die via hun

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 6

10

platform worden verspreid. Bij de mogelijkheden voor passende
maatregelen wordt onder andere aangegeven het tot stand brengen van
een systeem voor leeftijdscontrole van gebruikers, het ter beschikking
stellen van systemen voor ouderlijk toezicht en het voorzien in maatregelen en instrumenten op het gebied van mediageletterdheid. Waarom
worden deze drie maatregelen niet als verplichting in de wet opgenomen,
zo vragen zij. Deze leden hebben gelezen dat het Commissariaat voor de
Media toezicht houdt op de inhoud van de gedragscodes. De Raad van
State geeft aan dat onduidelijk is of het Commissariaat of de Minister voor
Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media bij de totstandkoming van de
gedragscode actief zal zijn en deze actief zal stimuleren, zo schrijven zij. Zij
vragen of de regering dit kan verduidelijken. Zij vragen wat er gebeurt als
met de gedragscode niet de beoogde doelstelling wordt gerealiseerd. Ten
slotte vragen zij in hoeverre de verwachting is dat het Commissariaat zal
optreden in het geval de met de gedragscode beoogde doelen uit de
herzieningsrichtlijn niet worden behaald en hoe het Commissariaat toetst
of de doelen wel of niet worden behaald.
De herzieningsrichtlijn moedigt het gebruik van co-regulering aan waar
het gaat om de maatregelen die aanbieders van videoplatformdiensten
moeten nemen ter bescherming van minderjarigen en het algemene
publiek. De regering heeft gekozen voor een combinatie van een door de
aanbieder van een videoplatformdienst op te stellen gedragscode, en
toezicht daarop door het Commissariaat. Door het opstellen van een
gedragscode verplicht te stellen, wordt de sector via wettelijke bepalingen
verplicht tot regulering. Welke maatregelen passend zijn, is echter
afhankelijk van meerdere factoren en kan daardoor verschillen per
aanbieder. De herziene richtlijn AVMD noemt de mogelijke maatregelen in
artikel 28ter, derde lid. De regering heeft ervoor gekozen in onderhavig
wetsvoorstel te volstaan met een verwijzing naar dit artikellid, om
aanbieders van videoplatformdiensten de mogelijkheid te bieden die
maatregelen te treffen die in hun situatie passend zijn. De toepassing van
de gedragscode valt onder het directe toezicht van het Commissariaat, net
als de totstandkoming ervan. Hierbij past een actieve rol van het Commissariaat bij het opstellen van gedragscodes door aanbieders van een
videoplatformdienst. In het geval met de gedragscode de beoogde
doelstellingen niet worden behaald, doordat de gedragscode of de
toepassing ervan tekortschiet, kan het Commissariaat handhavend
optreden. Dergelijk optreden valt binnen het reguliere takenpakket van het
Commissariaat. Een van de eisen aan een gedragscode is dat deze moet
voorzien in regelmatige, transparante en onafhankelijke toezicht- en
evaluatiemaatregelen ten aanzien van de mate waarin de doelstellingen
worden bereikt. Hiervan kan het Commissariaat gebruik maken bij de
uitvoering van het toezicht.
De leden van de D66-fractie vragen ten aanzien van de videoplatformdiensten of het land van oorsprong-principe nog adequaat en zinvol
geacht kan worden. Zij vragen of de regering hierop kan reflecteren gezien
de reikwijdte van videoplatformdiensten zoals YouTube, die niet in de
Europese Unie gezeteld zijn. Zij vragen of het klopt dat geen enkel
Europees land op basis van deze richtlijn iets over YouTube te zeggen zal
krijgen. Voor welke videoplatformdiensten zal het principe wel gelden, zo
vragen zij. Zij vragen of de regering voorts een overzicht kan bieden van
de regelgeving die op dit vlak geldt in de Verenigde Staten en China.
Verder vragen zij in hoeverre de regering acht dat in vergelijking met deze
landen een gelijk speelveld zal ontstaan naar aanleiding van onderhavige
richtlijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 6

11

Het land-van-oorsprongbeginsel is op basis van de herziene richtlijn
AVMD volledig van toepassing op videoplatformdiensten. YouTube is
gevestigd in Ierland. Ierland zal de herzieningsrichtlijn omzetten in
nationale regelgeving, die op YouTube van toepassing zal zijn. De
herzieningsrichtlijn is verder van toepassing op alle videoplatformdiensten die in de Europese Unie gevestigd zijn. De lidstaat van vestiging
is gehouden om de herzieningsrichtlijn om te zetten in nationale regels
die van toepassing zullen zijn op aldaar gevestigde aanbieders van
videoplatformdiensten. De vragen over de regelgeving in de Verenigde
Staten of China begeven zich buiten het terrein van dit wetsvoorstel, dat
strekt tot implementatie van een EU-richtlijn.
Deze leden hebben gelezen dat videoplatformdiensten niet onder het
begrip «televisie» vallen en dat derhalve geen rekening gehouden hoeft te
worden met artikel 7 Grondwet, te weten vrijheid van meningsuiting. Zij
vragen of de regering kan aangeven wat hiervan de consequentie is. De
leden van de D66-fractie vragen voorts wat het betekent voor de
relevantie hiervan dat de videoplatformdiensten zelf niet onder dit artikel
vallen, maar de content op het platform wel.
De grondwettelijk verankerde vrijheid van meningsuiting is een belangrijke waarde binnen onze democratische samenleving. Daarmee moet bij
de regulering van videoplatformdiensten rekening worden gehouden. De
aanbieder van een videoplatformdienst draagt echter geen redactionele
verantwoordelijkheid voor de inhoud van het media-aanbod dat via zijn
platform beschikbaar wordt gesteld. Om die reden valt een videoplatformdienst niet onder het begrip «televisie» uit artikel 7, tweede lid, van de
Grondwet, waarin is bepaald dat bij wet regels worden gesteld omtrent
radio en televisie. In plaats daarvan is artikel 7, derde lid, van de
Grondwet van toepassing. Hierin wordt bepaald dat niemand voor het
openbaren van gedachten of gevoelens door andere middelen voorafgaand verlof nodig heeft wegens de inhoud ervan, behoudens ieders
verantwoordelijkheid volgens de wet. De toekomstige gedragscodes van
aanbieders van videoplatformdiensten mogen dan ook niet leiden tot een
systeem van voorafgaand verlof. Dit is overigens ook zo in de herziene
richtlijn AVMD opgenomen, in artikel 28ter, derde lid. Voorts geldt in het
kader van de vrijheid van meningsuiting dat een ieder een verantwoordelijkheid heeft volgens de wet; voor door gebruikers gegenereerde video’s
geldt dat de gebruiker verantwoordelijk is voor de inhoud van de
geplaatste video.
Deze leden hebben begrepen dat videoplatformdiensten geen redactionele verantwoordelijkheid dragen voor de op hun platforms aangeboden
video’s. Daar hebben zij enkele vragen over. Zij vragen of de regering kan
aangeven wanneer wel en geen sprake is van redactionele verantwoordelijkheid. Verder vragen zij hoe dit zich verhoudt tot het feit dat algoritmes
in principe bepalen wat de consument te zien krijgt. Ook vragen zij hoe
zich dit verhoudt tot videoplatformdiensten die bijvoorbeeld ook
zogenaamde long-form content uitzenden waar ze de rechten van hebben
gekocht en die zij vermengen met door anderen geüploade content. In
hoeverre maakt de marktmacht nog uit voor de mate van verantwoordelijkheid die een videoplatformdienst heeft, bijvoorbeeld dat zij niet mag
«blocken» als monopolist, versus de mate van vrijheid die juist gegeven
moet worden aan de videoplatformdienst door de overheid, zo vragen
deze leden.
Aanbieders van lineaire mediadiensten en aanbieders van mediadiensten
op aanvraag dragen redactionele verantwoordelijkheid voor de inhoud
van het media-aanbod dat zij aanbieden. Voor aanbieders van videoplatformdiensten geldt dit niet. Zij bieden uitsluitend een platform voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 6

12

media-aanbod van gebruikers, die al dan niet kwalificeren als aanbieders
van een mediadienst op aanvraag. Het bepalen van de wijze van organisatie van het media-aanbod valt gewoonlijk wel onder de verantwoordelijkheid van de aanbieder van een videoplatformdienst. Of deze hiervoor
gebruik maakt van algoritmes maakt voor die verantwoordelijkheid niet
uit. Het organiseren van de inhoud levert echter geen redactionele
verantwoordelijkheid op in de zin van de herzieningsrichtlijn. De organisatie van inhoud gaat immers niet over de inhoud zelf. Wanneer de
aanbieder van een videoplatformdienst in eigen beheer media-aanbod
aanbiedt, zoals het geval kan zijn bij de verspreiding van «long-form
content», zal hij voor dit onderdeel van zijn dienstverlening kwalificeren
als mediadienst op aanvraag. Als mediadienst op aanvraag draagt de
aanbieder redactionele verantwoordelijkheid voor het aanbod. De
herzieningsrichtlijn maakt geen onderscheid naar de omvang van een
videoplatformdienst. De marktmacht heeft dan ook geen invloed op de
maatregelen die videoplatformdiensten moeten opnemen in hun
gedragscode.
Tevens vragen zij hoe zich dit verhoudt onder meer tot de uploadfilters,
oftewel voorafgaande controlemaatregelen, van een videoplatformdienst
die voortvloeien uit een wettelijk voorschrift, maar waar artikel 7
Grondwet alsnog aan in de weg kan staan, zoals ook gesteld door de Raad
van State7.
Lidstaten moeten ervoor zorgen dat alle onder hun bevoegdheid vallende
aanbieders van videoplatformdiensten passende maatregelen nemen via
een gedragscode. Die maatregelen mogen niet leiden tot eventuele
controlemaatregelen vooraf of filtering bij het uploaden van inhoud die
niet voldoen aan artikel 15 van Richtlijn 2000/31/EC. Dit artikel bepaalt dat
lidstaten aan dienstverleners (aanbieders van een videoplatformdienst)
geen algemene verplichting mogen opleggen om toe te zien op de
informatie die zij opslaan of doorgeven (het media-aanbod). Dit correspondeert met de grondwettelijke vrijheid van meningsuiting, waardoor
niemand vooraf verlof nodig heeft wegens de inhoud. Artikel 28ter, derde
lid, van de herziene richtlijn AVMD bevat een limitatieve opsomming van
maatregelen die aanbieders van videoplatformdiensten naar gelang het
geval kunnen treffen. Lidstaten mogen geen maatregelen voorschrijven
die zien op controle op de inhoud, maar mogen wel ruimte laten voor
systemen die dienen als hulpmiddel om zowel de aanbieders van
media-aanbod als de mediagebruikers zelf te laten verklaren en oordelen
over de inhoud.
De aan het woord zijnde leden hebben gelezen dat wat betreft gedragscodes de mogelijkheid tot overheidsoptreden (door het Commissariaat)
resteert. Zij vragen of de regering kan toelichten wat dit in uiterste
omstandigheden zou kunnen behelzen. In welke situatie kan dit gebeuren
en hoe kan dit overheidsoptreden worden vormgegeven, zo vragen deze
leden.
Het Commissariaat houdt toezicht op het totstandkomen van een
gedragscode die voldoet aan de eisen van de herzieningsrichtlijn, en de
toepassing daarvan door de aanbieder van een videoplatformdienst. In
het geval een van deze verplichtingen niet wordt nagekomen, kan het
Commissariaat een bestuurlijke boete of een last onder dwangsom
opleggen.

7

Kamerstukken II 2019/20, 35 361, nr. 4, vrijheid van meningsuiting (artikel 7 Grondwet).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 6

13

De leden van SP-fractie vragen of het voorschrift dat platforms een eigen
gedragscode moeten gaan opstellen, onder andere over hoe zij minderjarigen in bescherming nemen, ook betekent dat hierin afspraken gemaakt
dienen te worden over betaalde arbeid (al dan niet in natura) door
minderjarigen. Deze leden hebben hierbij expliciet verwezen naar de door
de leden Kwint en Van Dijk eerder gestelde schriftelijke vragen over dit
onderwerp.8
De herzieningsrichtlijn bevat bepalingen voor de bescherming van
minderjarigen tegen schadelijk audiovisueel media-aanbod op basis van
de inhoud ervan, niet op basis van de wijze van totstandkoming ervan.
Regulering van betaalde arbeid door minderjarigen valt buiten het bereik
van de herzieningsrichtlijn en daarmee van onderhavig wetsvoorstel, dat
strekt tot implementatie van de herzieningsrichtlijn.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben gelezen dat aanbieders van
videoplatformdiensten verplicht worden om in een gedragscode vast te
leggen hoe zij minderjarigen beschermen, hoe zij het algemeen publiek
beschermen tegen strafbare of schadelijke content en hoe zij omgaan met
commerciële communicatie. De maatregelen in deze gedragscode zien
niet op de inhoud die door het platform wordt aangehouden, maar enkel
op de wijze waarop de inhoud wordt georganiseerd; de regering voert
hierbij als argument aan dat videoplatformdiensten geen redactionele
verantwoordelijkheid dragen voor het media-aanbod dat via hun platform
aangeboden wordt, zo schrijven zij. Deze leden vragen wat de waarde zal
zijn van een dergelijke gedragscode. Zij vragen wat voor beeld de
regering heeft bij maatregelen over «de wijze waarop de inhoud wordt
georganiseerd». Zij vragen of de regering verwacht dat een vrijblijvende
gedragscode afdoende is om strafbare en schadelijke content te weren.
Deelt de regering de mening dat videoplatformdiensten een grotere
verantwoordelijkheid moeten nemen om bijvoorbeeld minderjarigen te
beschermen en te voorkomen dat via hun platform inhoud beschikbaar
komt die bijvoorbeeld aanzet tot geweld of waarvan de verspreiding een
strafbaar feit is, zo vragen zij. Welke aanvullende maatregelen zouden
hiertoe genomen kunnen worden binnen de kaders van de richtlijn, zo
vragen deze leden.
Aanbieders van videoplatformdiensten worden door onderhavig
wetsvoorstel verplicht om een gedragscode op te stellen die voldoet aan
de eisen uit de herzieningsrichtlijn, en deze toe te passen. Zo’n
gedragscode omvat maatregelen die van invloed zijn op de wijze waarop
het media-aanbod op het videoplatform wordt georganiseerd. De wijze
van organisatie van de inhoud is volgens de regering van voldoende
invloed om het gewenste beschermingsniveau te kunnen bewerkstelligen.
De voorgeschreven gedragscode voor videoplatformdiensten zal
functionele en technische maatregelen omvatten. Deze maatregelen raken
niet direct aan de inhoud van het media-aanbod op het videoplatform,
maar wel aan de wijze van organisatie en daarmee aan de toegang tot het
aanbod. Dit is een gebruikelijke manier van afschermen van schadelijk
media-aanbod. Ook bij de thans door de Mediawet 2008 en het NICAM
voorgeschreven maatregelen ter bescherming van minderjarigen wordt
gebruik gemaakt van technische maatregelen, zoals de selectie van de tijd
van uitzending en instrumenten voor leeftijdscontrole. Dergelijke
maatregelen hebben evenzeer betrekking op de toegang tot het mediaaanbod, en niet op de inhoud ervan. Het opstellen van een gedragscode is
voor aanbieders van videoplatformdiensten niet vrijblijvend, maar wordt
middels onderhavig wetsvoorstel verplicht gesteld in de Mediawet 2008.
De gedragscode moet daarnaast voldoen aan de eisen uit de herzienings8

Aanhangsel Handelingen II, 2019/20, nr. 972.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 6

14

richtlijn, en er moet daadwerkelijk toepassing aan worden gegeven. Het
Commissariaat houdt toezicht op deze verplichtingen, en kan handhavend
optreden als hieraan niet wordt voldaan.
Tot aan de herziening was de richtlijn AVMD, en zo ook de Mediawet 2008,
uitsluitend van toepassing op aanbieders die redactionele verantwoordelijkheid dragen voor hun aanbod. Door de herziening worden met
onderhavig wetsvoorstel ook aanbieders van videoplatformdiensten
onder de reikwijdte van de Mediawet 2008 gebracht, al dragen zij geen
redactionele verantwoordelijkheid voor het media-aanbod dat via hun
videoplatform wordt verspreid. Hiermee wordt aan aanbieders van
videoplatformdiensten reeds een grote verantwoordelijkheid opgelegd
om minderjarigen te beschermen tegen media-aanbod dat schadelijk kan
zijn voor hun lichamelijke, geestelijke en morele ontwikkeling, en om het
algemene publiek te beschermen tegen media-aanbod dat aanzet tot
geweld of haat, of waarvan de verspreiding een strafbaar feit is krachtens
het Unierecht. De aanbieders van dergelijk media-aanbod zijn daarnaast
zelf verantwoordelijk voor de inhoud ervan. De herzieningsrichtlijn laat
lidstaten de ruimte om naleving van meer gedetailleerde of strengere
maatregelen te vergen van aanbieders van videoplatformdiensten. De
regering heeft er echter voor gekozen om alleen de verplichte bepalingen
uit de herzieningsrichtlijn om te zetten.
2.3 Bescherming minderjarigen
De leden van de VVD-fractie hebben gelezen dat kinderen beter dan onder
de oude richtlijn beschermd worden tegen reclame-uitingen die potentieel
schadelijk zijn voor hun ontwikkeling. Het toezicht ligt bij het Commissariaat. Zij vragen of het Commissariaat ook toezicht houdt op reclameuitingen op sociale mediadiensten.
Het Commissariaat houdt op grond van de Mediawet 2008 toezicht op de
reclamemaxima, het verbod op reclame voor alcohol en geneesmiddelen,
en de regels rondom sponsoring en productplaatsing. Dit betreft
uitsluitend audiovisuele reclame-uitingen door aanbieders die onder de
reikwijdte van de Mediawet 2008 vallen. Dat zijn aanbieders van mediadiensten, en door dit wetsvoorstel ook aanbieders van videoplatformdiensten. Niet alle sociale mediadiensten zullen echter kwalificeren als
aanbieder van een mediadienst of videoplatformdienst. Het toezicht op de
inhoud van reclame-uitingen is belegd bij de SRC. De SRC kan een
oordeel geven over alle reclame-uitingen, en daarmee ook over reclameuitingen op socialemediadiensten.
De leden van de CDA-fractie hebben gelezen dat artikel 6bis van de
herziene richtlijn bepaalt dat media-aanbod dat de lichamelijke, geestelijke
of morele ontwikkeling van minderjarigen zou kunnen aantasten,
uitsluitend zo beschikbaar wordt gesteld dat minderjarigen dit gewoonlijk
niet te horen of te zien krijgen. De daarvoor te treffen maatregelen dienen
evenredig te zijn aan de mogelijke schade die het programma kan
berokkenen. Zij vragen hoe wordt bepaald welke maatregelen evenredig
zijn aan de mogelijke schade die het programma kan berokkenen en wie
controleert of dit het geval is.
In het genoemde artikel van de herzieningsrichtlijn is opgenomen dat de
te treffen maatregelen kunnen zien op selectie van de tijd van de
uitzending, instrumenten voor leeftijdscontrole of andere technische
maatregelen. De aanbieder van de mediadienst of het videoplatform zal in
eerste instantie zelf de evenredigheid van de maatregelen beoordelen.
Ook het NICAM heeft in zijn regelingen mogelijke maatregelen uitgewerkt,
zoals classificatie van media-aanbod, aanbevolen tijdstippen van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 6

15

verspreiding en het voorzien van symbolen en waarschuwing voorafgaand aan verspreiding. Het Commissariaat kan als toezichthouder
beoordelen of in individuele gevallen sprake is van een evenredige
maatregel.
Deze leden hebben gelezen dat aanbieders van media-aanbod ervoor
moeten zorgen dat mediadiensten voldoende informatie aan de kijkers
verstrekken over de inhoud die de lichamelijke, geestelijke en morele
ontwikkeling van minderjarigen kan aantasten. Deze leden geven aan te
vinden dat het hierbij een zeer goede zaak is dat bij de implementatie van
het artikel gebruik wordt gemaakt van het Kijkwijzer systeem van het
NICAM. Deze leden hebben gelezen dat de nieuwe bepalingen in de
Mediawet 2008 alleen zien op videoplatformdiensten die in Nederland
gevestigd zijn. Zij vragen of de regering een overzicht kan geven van
welke spelers dat zijn.
Het Commissariaat is bezig de videoplatformdiensten die onder zijn
toezicht zullen gaan vallen, te inventariseren.
Deze leden hebben verder gelezen dat de regering heeft besloten een
uitzondering op te nemen voor aanbieders van mediadiensten die
gevestigd zijn in Nederland, maar zich (deels) richten op het buitenland.
Net als de leden van de ChristenUnie-fractie hebben deze leden gevraagd
of de regering hun zorgen deelt over de mogelijkheid die hierdoor
ontstaat voor aanbieders om een eigen classificatiesysteem te maken, en
waarom de regering dan toch voor deze uitzondering heeft gekozen.
De regering heeft een uitzondering gemaakt op de verplichte aansluiting
bij het NICAM (waar Kijkwijzer onderdeel van uitmaakt) voor in Nederland
gevestigde aanbieders, voor zover hun mediadiensten zich op een ander
land richten. Deze uitzondering is bedoeld om het voor dergelijke
aanbieders mogelijk te maken zich aan te sluiten bij het systeem dat in dat
land gebruikelijk is. Op die manier maken zij gebruik van een systeem dat
voor de mediagebruiker in dat land bekend is. De classificatie van het
NICAM is immers niet een binnen de gehele Europese Unie herkenbare
classificatie. Ook kunnen deze aanbieders hierdoor de in het betreffende
land geldende normen met betrekking tot de bescherming van minderjarigen naleven. Het door Nederland vereiste beschermingsniveau blijft
daarbij altijd het minimale niveau van bescherming. Wil een aanbieder
zich aansluiten bij een ander systeem, dan zal hij moeten aantonen dat het
beschermingsniveau van dat systeem ten minste gelijk is aan dat van het
NICAM. Gelet hierop deelt de regering niet de zorg van de leden ten
aanzien van borging van onafhankelijkheid of een wildgroei aan classificatiesystemen en concurrentie daartussen.
De leden van de fracties van het CDA en D66 hebben vragen gesteld over
de praktische uitwerking van deze uitzondering, door te vragen hoe deze
zal gaan werken voor aanbod afkomstig uit of gericht op verschillende
landen, op welke mediadiensten de uitzondering van toepassing is in
binnen- en buitenland, of en hoe zal worden beoordeeld of sprake is van
het vereiste niveau van bescherming, en of gebruik kan worden gemaakt
van meerdere classificatiesystemen tegelijk.
De verplichting om gebruik te maken van een classificatiesysteem zoals
Kijkwijzer geldt reeds voor lineaire mediadiensten en gaat door dit
wetsvoorstel ook gelden voor mediadiensten op aanvraag. De verplichting
gaat niet gelden voor aanbieders van videoplatformdiensten. Mediadiensten op aanvraag die gebruik maken van een videoplatform voor de
verspreiding van hun media-aanbod worden wel verplicht om gebruik te
maken van Kijkwijzer. Alle in Nederland gevestigde YouTubekanalen die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 6

16

kwalificeren als een mediadienst op aanvraag worden dus verplicht
gebruik te maken van Kijkwijzer. Een overzicht van de kanalen die dit
betreft is op dit moment niet beschikbaar. De uitzondering op het
verplichte gebruik van Kijkwijzer geldt uitsluitend voor zover mediadiensten zijn gericht op het buitenland. De aanbieder van een mediadienst
die zich wil aansluiten bij een ander systeem, dient aan het Commissariaat
aan te tonen dat dit systeem ten minste hetzelfde beschermingsniveau
biedt als het Nederlandse systeem. Het Commissariaat beoordeelt of
hieraan wordt voldaan. Het staat aanbieders vrij om zich bij meerdere
systemen aan te sluiten, als hun media-aanbod zich op meerdere landen
richt. Voor media-aanbod gericht op Nederland en afkomstig van een in
Nederland gevestigde aanbieder blijft het gebruik van Kijkwijzer echter
verplicht.
Voor mediadiensten van aanbieders gevestigd in een andere EU-lidstaat
die zich (deels) richten op Nederland, geldt dat zij zich kunnen aansluiten
bij het Nederlandse Kijkwijzer indien de nationale regelgeving van de
lidstaat van vestiging dit mogelijk maakt. Voor aanbieders van mediadiensten gevestigd buiten de EU geldt hetzelfde: zij vallen onder de
bevoegdheid van het land van vestiging, en zullen dan ook gebruik maken
van een nationale equivalent van Kijkwijzer voor zover de nationale
regelgeving die op hen van toepassing is, daarin voorziet. Als de
regelgeving van het betreffende land dit mogelijk maakt, kunnen
aanbieders van mediadiensten die zich (deels) op Nederland richten, zich
voor dat deel aansluiten bij Kijkwijzer.
In het AD-artikel9 wordt aangegeven dat het zolang heeft geduurd door
onderhandelingen die met Google moesten worden gevoerd. De leden
van de CDA-fractie vragen wat de precieze resultaten zijn geweest van
deze onderhandeling. Zij vragen of de regering verder kan aangeven hoe
Ierland deze richtlijn op dit punt gaat implementeren, omdat hier
Google/YouTube is gevestigd. Zij vragen of de regering bereid is om
indien nodig deze implementatie van de richtlijn aan te grijpen om zijn
Ierse ambtgenoot te overtuigen dat hij de Kijkwijzer, of een variant hierop,
voor videoplatformdiensten opneemt in de Ierse wet zodat op YouTube
breed bescherming voor kinderen plaatsvindt.
Er is niet onderhandeld met Google, waarvan het in Ierland gevestigde
YouTube onderdeel uitmaakt. Hoe Ierland de herzieningsrichtlijn gaat
implementeren is nog niet duidelijk. De verplichting om gebruik te maken
van een systeem als Kijkwijzer geldt echter alleen voor lineaire mediadiensten en mediadiensten op aanvraag. YouTube is een videoplatformdienst. YouTubekanalen kunnen wel kwalificeren als mediadienst op
aanvraag. Dergelijke in Nederland gevestigde YouTubekanalen zullen
gebruik moeten maken van Kijkwijzer. De in Ierland gevestigde YouTubekanalen die kwalificeren als mediadienst op aanvraag, zullen gebruik
moeten maken van de Ierse variant van Kijkwijzer. De wens van de
regering voor een breed classificatiesysteem is eerder aan Ierland
meegegeven. Hierover is contact geweest met de Ierse autoriteiten.
De aan het woord zijnde leden hebben eerder voorgesteld om indien een
leeftijdsclassificatie geldt bij het media-aanbod, dit gedurende het gehele
programma in beeld te laten staan, zowel lineair als online. Zij vragen
waarom de regering ervoor heeft gekozen dit niet op te nemen in dit
wetsvoorstel.

9

https://www.ad.nl/tech/kijkwijzer-gaat-ook-gelden-voor-youtubers~a672c058/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 6

17

Dit wetsvoorstel betreft alleen de verplichte implementatie van de
herzieningsrichtlijn. De herzieningsrichtlijn bevat geen specifieke
bepalingen omtrent de zichtbaarheid van een leeftijdsclassificatie
gedurende een programma. Lidstaten hebben volgens de herziene
richtlijn AVMD de mogelijkheid om strengere normen te stellen op door
de richtlijn gecoördineerde gebieden, echter de regering heeft ervoor
gekozen alleen de verplichte bepalingen om te zetten.
De leden van de GroenLinks-fractie geven aan het merkwaardig te vinden
dat lineaire mediadiensten aan strengere regels moeten voldoen dan
mediadiensten op aanvraag ten aanzien van de bescherming van
minderjarigen tegen schadelijke inhoud. Deze leden vinden het een
positieve ontwikkeling dat de Europese richtlijn verplicht om dit onderscheid teniet te doen en de eisen hieromtrent gelijk te trekken. Niet alleen
draagt dit bij aan een «level playing field», maar voornoemde leden geven
aan van mening te zijn dat mediadiensten op aanvraag net zo goed een
verantwoordelijkheid dragen ten opzichte van schadelijke content voor
minderjarigen. Deze leden vragen wel welke maatregelen mediadiensten
op aanvraag nu moeten treffen. De herziene richtlijn stelt dat dergelijke
content gewoonlijk niet te horen of te zien moeten zijn. Hoe moet dit
worden geïmplementeerd zonder dat dit ten koste gaat van het aanbod, zo
vragen deze leden.
Op dit moment dienen mediadiensten op aanvraag ernstig schadelijk
media-aanbod zo af te schermen dat minderjarigen dit gewoonlijk niet te
horen of te zien krijgen. De herzieningsrichtlijn schrijft voor dat mediaaanbod dat de lichamelijke, geestelijke of morele ontwikkeling van
minderjarigen zou kunnen aantasten zo dient te worden afgeschermd dat
minderjarigen dit gewoonlijk niet te horen of te zien krijgen. De bepaling
uit de herziene richtlijn AVMD is dus op meer media-aanbod van
toepassing dan de huidige norm, die alleen geldt voor ernstig schadelijk
media-aanbod. De herzieningsrichtlijn geeft aan dat mogelijke maatregelen verband houden met selectie van de tijd van uitzending, instrumenten voor leeftijdscontrole of andere technische maatregelen. Ook het
NICAM heeft dergelijke maatregelen uitgewerkt, zoals de classificatie van
media-aanbod, tijdstippen van verspreiding en het voorzien van symbolen
en waarschuwing voorafgaand aan verspreiding. Deze maatregelen zijn
allemaal gericht op de toegang tot het media-aanbod voor minderjarigen,
en zijn van technische aard. De maatregelen werpen beperkingen op of
bouwen waarschuwingen in voordat toegang kan worden verkregen tot
media-aanbod, met als doel dat minderjarigen potentieel schadelijk
media-aanbod niet te zien krijgen. Het media-aanbod blijft inhoudelijk
echter ongewijzigd, en is op andere tijdstippen voor andere categorieën
personen wel beschikbaar. Op deze manier blijft het aanbod behouden en
worden tegelijkertijd minderjarigen beschermd. Extra waarborg hierbij is
dat de getroffen maatregelen volgens de herzieningsrichtlijn evenredig
moeten zijn aan de mogelijke schade die het media-aanbod kan berokkenen. Het Commissariaat kan als toezichthouder in individuele gevallen
beoordelen of sprake is van een evenredige maatregel.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of de regering hun mening
deelt dat het van belang is om toe te werken naar een Europese dan wel
internationale harmonisatie als het gaat om classificatie van mediaaanbod. De regering stelt dat het beschermingsniveau ten minste moet
voldoen aan de Nederlandse standaarden en dat het Commissariaat hier
toezicht op zal houden. Het Commissariaat geeft zelf echter aan dat het
vergelijken van het beschermingsniveau lastig zal zijn, aldus deze leden.
Zij vragen waarom de regering hier dan alsnog voor heeft gekozen? Zij
vragen of het beschermingsniveau niet nader gedefinieerd en uitgewerkt
dient te worden om effectief toezicht mogelijk te maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 6

18

De regering onderschrijft de potentiële voordelen van Europese harmonisatie van de classificatie van media-aanbod, maar ziet tegelijkertijd dat
veel culturele verschillen bestaan tussen de lidstaten die harmonisatie
bemoeilijken. Op dit moment meent de regering dan ook dat de keuze die
is gemaakt in onderhavig wetsvoorstel de meest wenselijke is. Het
wetsvoorstel biedt ruimte om aan te sluiten bij een buitenlands classificatiesysteem, met het Nederlandse beschermingsniveau als minimum.
Aanbieders van mediadiensten die gevestigd zijn in Nederland en gebruik
willen maken van een ander classificatiesysteem voor media-aanbod dat
gericht is op het buitenland, dienen aan het Commissariaat aan te tonen
dat het beschermingsniveau van dat classificatiesysteem ten minste gelijk
is aan dat geboden door het NICAM. Het Commissariaat zal beoordelen of
dit afdoende is aangetoond. Een nadere uitwerking van het beschermingsniveau door de overheid acht de regering niet wenselijk, nu de herzieningsrichtlijn lidstaten aanmoedigt om op het gebied van systemen als
Kijkwijzer gebruik te maken van co-regulering. Daarnaast sluit het toezicht
volgens de regering inhoudelijk aan bij het bestaande takenpakket van het
Commissariaat, dat onder meer meta-toezicht op het NICAM omvat.
Voornoemde leden constateren dat de herziene richtlijn ten aanzien van
materiaal dat mogelijk schadelijk is reeds instrumenten benoemt als
leeftijdsverificatie, maar dat lidstaten ten aanzien van het meest schadelijke materiaal zelf de strengste maatregelen moeten treffen. Deze leden
vragen waarom het in dat licht toereikend is om de regie over de keuze
van middelen ook bij deze zwaarste categorie bij de aanbieders en
verspreiders zelf te leggen. Eveneens vragen zij op basis van welk kader
het Commissariaat bepaalt dat aannemelijk is dat het materiaal ontoegankelijk zal zijn voor minderjarigen.
Door de verplichte aansluiting bij het NICAM wordt verzekerd dat
aanbieders van mediadiensten maatregelen treffen ter bescherming van
minderjarigen. De maatregelen die het NICAM heeft opgesteld sluiten aan
bij de in de herzieningsrichtlijn genoemde maatregelen. Maatregelen
dienen volgens de herzieningsrichtlijn evenredig te zijn aan de schade die
het media-aanbod kan berokkenen. Hieruit volgt dat aanbieders voor het
meest schadelijke media-aanbod de meest vergaande maatregelen
moeten treffen. De regering leest de herzieningsrichtlijn niet zo dat het
daarnaast aan de overheid zou zijn om materiële normen vast te stellen
voor het meest schadelijke media-aanbod. Of aannemelijk is dat mediaaanbod ontoegankelijk is voor minderjarigen, zal door het Commissariaat
vooral beoordeeld worden aan de hand van de geschiktheid van de
technische maatregelen die de aanbieder heeft getroffen.
De aan het woord zijnde leden constateren dat de regering als leeftijdsgrens uitgaat van zestien jaar, terwijl de richtlijn spreekt van minderjarigen. Deze leden vragen waarom bij de afbakening van minderjarigheid
niet de leeftijd centraal staat die Nederland als lidstaat zelf heeft gekozen.
Eveneens vragen zij of het gelet op de ontwikkelingen inzake alcohol en
prostitutie niet voor de hand ligt om de leeftijd van achttien jaar te
hanteren.
De regering heeft voor de leeftijdsgrens aansluiting gezocht bij de huidige
tekst van de Mediawet 2008, die spreekt van zestien jaar. Het eventueel
aanpassen van de leeftijdsgrens valt buiten het kader van implementatie
van de herzieningsrichtlijn, en past dan ook niet in onderhavig
wetsvoorstel.
Deze leden vragen de regering te beschrijven hoe en in welke mate
ouders op dit moment bij de classificatie van audiovisueel materiaal
invloed kunnen aanwenden. Blijft deze invloed beperkt tot het opstellen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 6

19

van de vragenlijst of krijgen ouders ook een positie in het proces van
classificatie door de codeurs, zo vragen deze leden. Eveneens vragen zij
waar deze procedure is vastgelegd.
Het NICAM geeft ouders op verschillende manieren een stem in meerdere
processen. Het doel van het classificatiesysteem is om ouders te
informeren over de mogelijke schadelijkheid van media-aanbod, en hen te
helpen hun kinderen te begeleiden bij mediagebruik. Het systeem van
Kijkwijzer richt zich derhalve ook op ouders. De meningen en wensen van
ouders worden tweejaarlijks gepeild via verschillende consumentenonderzoeken. De beslissingen die omtrent Kijkwijzer worden genomen, zijn in
hoge mate gestuurd door de uitkomsten van dergelijk onderzoek onder
ouders.
Ouders die het niet eens zijn met de classificatie van specifiek mediaaanbod kunnen een klacht indienen bij het NICAM. Met een klachtenformulier op de website van Kijkwijzer kan worden aangegeven waar en
wanneer de mogelijke fout is geconstateerd. De klachtenbehandeling
draagt bij aan de kwaliteit van Kijkwijzer. Een steekhoudende klacht kan
leiden tot aanpassing van de classificatie of van het uitzendtijdstip. Het
NICAM onderzoekt iedere ontvangen klacht. Als daaruit blijkt dat de
Kijkwijzerregels niet goed zijn toegepast, kan het bureau bemiddelen of de
klacht voorleggen aan de onafhankelijke klachtencommissie. Indien
volgens het bureau geen sprake is van een overtreding van de Kijkwijzerregels, wordt dit aan de indiener van de klacht uitgelegd. Dit betreft het
merendeel van de klachten. In dat geval wordt uitleg gegeven over de
Kijkwijzercriteria, de classificatie van het betreffende media-aanbod of
over bijvoorbeeld het toelatingsbeleid van bioscopen. Ook wordt een
klager in sommige gevallen verwezen naar een andere instantie, wanneer
de klacht over iets anders dan de Kijkwijzerregels gaat.
De klachtprocedure is vastgelegd in de reglementen van het NICAM/
Kijkwijzer. Het NICAM rapporteert in een jaarverslag over alle klachten en
opvolging daarvan aan de meta-toezichthouder, het Commissariaat. Dit is
vastgelegd in het convenant (met addendum) tussen het NICAM/Kijkwijzer
en het Commissariaat. Ook is hierin vastgelegd dat het NICAM het
onderzoek onder ouders bespreekt in het jaarverslag.
Daarnaast heeft het NICAM een adviescommissie, waarin ook vertegenwoordigers van ouderorganisaties zitting hebben. De commissie adviseert
het algemeen bestuur en fungeert als maatschappelijk klankbord. Dit is
vastgelegd in de statuten van het NICAM.
2.4 Aanzetten tot geweld of haat; uitlokken van terroristisch misdrijf
De leden van de GroenLinks-fractie geven aan het belangrijk te vinden dat
het aanzetten tot geweld en het zaaien van haat in het publieke debat
wordt tegengegaan. De voornoemde leden hebben begrepen dat
onderhavig wetsvoorstel videoplatformdiensten verplicht om passende
maatregelen te treffen ter bescherming van het algemeen publiek tegen
inhoud die aanzet tot geweld of waarvan de verspreiding een strafbaar feit
is. Deze maatregelen moeten worden beschreven in een gedragscode. Zij
vragen hoe niet alleen het hebben, maar ook het handhaven van deze
gedragscode wordt gecontroleerd door het Commissariaat. Zij vragen
binnen welke termijn de platformaanbieder moet optreden in het geval
van een strafbaar feit. Vallen internetreacties binnen videoplatformdiensten ook onder deze richtlijn en gaat het Commissariaat ook hierop
toezien, zo vragen zij.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 6

20

Onderhavig wetsvoorstel stelt niet alleen het hebben, maar ook het
toepassen van een gedragscode verplicht voor aanbieders van een
videoplatformdienst. Het Commissariaat houdt hier toezicht op. Het
Commissariaat kan dus handhavend optreden in het geval een
gedragscode door een aanbieder van een videoplatformdienst niet of
onvoldoende wordt toegepast. De gedragscode moet bovendien voldoen
aan de eisen uit de herzieningsrichtlijn, waaronder toezicht- en evaluatiemaatregelen ten aanzien van de mate waarin de doelstellingen worden
bereikt. Het Commissariaat kan hiervan gebruik maken bij het toezicht. De
herzieningsrichtlijn bevat geen termijn waarbinnen een aanbieder van een
videoplatformdienst moet optreden in het geval van een strafbaar feit.
Onderhavig wetsvoorstel strekt uitsluitend ter implementatie van de
herzieningsrichtlijn, zodat ook het wetsvoorstel een dergelijke termijn niet
bevat. Internetreacties die geplaatst worden op videoplatformdiensten
vallen buiten de reikwijdte van de herzieningsrichtlijn, en daarmee van
onderhavig wetsvoorstel. Beide zien immers uitsluitend op audiovisueel
media-aanbod, terwijl internetreacties schriftelijke uitingen zijn. Het
Commissariaat kan dan ook geen toezicht houden op internetreacties.
De regering kiest ervoor om in de Mediawet 2008 op te nemen dat
publieke en commerciële media-instellingen met passende maatregelen
moeten zorgen dat in hun media-aanbod niet wordt aangezet tot geweld
of haat jegens een groep personen, aldus deze leden. Zij vragen of de
regering van mening is dat sinds het begin van deze regeringsperiode
deze norm eens is overschreden in het huidige media-aanbod en zo ja,
wanneer dat het geval is geweest. Ook vragen zij of de regering de zorgen
van deze leden deelt dat over bepaalde groepen in de samenleving
stelselmatig op pejoratieve wijze wordt gesproken hetgeen kan resulteren
in het aanwakkeren van haat. Deelt de regering de zorgen van deze leden
dat de vrijheid van meningsuiting (artikel 7 Grondwet) en haat zaaien
(artikel 137d Wetboek van Strafrecht) meer dan eens op gespannen voet
staan met elkaar, zo vragen deze leden.
De regering heeft geen overzicht van alle media-uitingen die zijn gedaan
sinds het begin van deze regeringsperiode. Aanzetten tot haat is strafbaar
gesteld in artikel 137d van het Wetboek van Strafrecht. Het verbod op
aanzetten tot haat kan vanzelfsprekend op gespannen voet staan met de
grondwettelijk verankerde vrijheid van meningsuiting. De vrijheid van
meningsuiting is een belangrijke voorwaarde van onze democratische
rechtsstaat. In de Grondwet staat echter ook dat de vrijheid van meningsuiting geldt behoudens ieders verantwoordelijkheid volgens de wet. De
inhoudelijke beoordeling van uitingen in het media-aanbod laat de
regering over aan het OM en de rechterlijke macht.
De leden van de SP-fractie hebben gelezen dat het wetsvoorstel onder
andere specifieke afspraken bevat over de bescherming van burgers tegen
media-aanbod dat aanzet tot haat of dat terroristische inhoud betreft. Deze
leden vragen het kabinet waarom deze twee – reeds strafbare – zaken zo
specifiek uitgelicht worden. Het strafrecht heeft hier toch reeds betrekking
op, zo vragen zij. Wat is de reden dat bijvoorbeeld aanzetten tot haat
expliciet genoemd wordt, maar bijvoorbeeld – de leden noemen slechts
een voorbeeld – het doorzetten van strafbaar materiaal zoals kinderporno
niet, zo vragen deze leden.
De herzieningsrichtlijn verwijst naar het aanzetten tot haat op basis van de
gronden genoemd in artikel 21 van het Handvest van de Grondrechten
van de Europese Unie. Die gronden zijn meeromvattend dan de gronden
genoemd in het Wetboek van Strafrecht. De verwijzing naar het publiekelijk uitlokken van een terroristisch misdrijf is nieuw in de herzieningsrichtlijn opgenomen en houdt verband met artikel 5 van Richtlijn (EU)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 6

21

2017/541. Vanwege die verwijzingen is ervoor gekozen deze bepalingen
aanvullend op het strafrechtelijke regime op te nemen in de Mediawet
2008. Op het doorgeven van strafbaar materiaal zoals kinderporno, is het
strafrechtelijk regime ook van toepassing. Op Europees niveau zijn hier
bovendien al strikte regels voor vastgesteld, onder andere met betrekking
tot het verwijderen van dit soort materiaal.10
2.5 Europese werken
De leden van de VVD-fractie hebben gelezen dat in artikel 13 van de
herziene richtlijn bepaald wordt dat lidstaten er zorg voor dragen dat
onder hun bevoegdheid vallende aanbieders van mediadiensten op
aanvraag ten minste 30 procent aan Europese producties opnemen in hun
catalogi en dat deze producties passende aandacht krijgen. Zij vragen
waarop die 30 procent is gebaseerd. Daarnaast hebben deze leden
gelezen dat het Commissariaat de mogelijkheid krijgt om ontheffing te
verlenen aan een mediadienst op aanvraag met een lage omzet of klein
publiek. Wat is de definitie van «lage omzet» en «klein publiek»? Kan de
regering hier eveneens een voorbeeld van geven, zo vragen deze leden.
De EC heeft bij het impact assessment verschillende opties overwogen
om de productie en promotie van Europese producties te stimuleren, en
stelde een minimum van 20% voor ten behoeve van mediadiensten op
aanvraag. In de onderhandelingen met de lidstaten en het EP is dit
minimum vastgesteld op 30% voor mediadiensten op aanvraag. De EC
werkt momenteel aan richtsnoeren voor de invulling van de begrippen
«lage omzet» en «klein publiek». Op dit moment kunnen daarvan dan ook
nog geen voorbeelden worden gegeven.
De leden van de CDA-fractie hebben gelezen dat de herzieningsrichtlijn
een ontheffingsmogelijkheid biedt voor gevallen waarin de verplichting
om 30 procent Europese producties op te nemen in de catalogi gezien de
aard of het onderwerp van de audiovisuele mediadiensten, onuitvoerbaar
of ongerechtvaardigd zouden zijn. Kan de regering voorbeelden geven
wanneer aanspraak kan worden gemaakt op ontheffing vanwege het
argument onuitvoerbaarheid of ongerechtvaardigd, zo vragen deze leden.
Het Commissariaat beslist op individuele verzoeken van aanbieders van
mediadiensten om ontheffing van de verplichting om ten minste 30%
Europese producties op te nemen. Het Commissariaat kijkt hierbij onder
meer naar het karakter en de omvang van de doelgroep van de mediadienst, en de vraag of binnen het aangeboden genre vergelijkbare,
Europese producties beschikbaar zijn.
De leden van de D66-fractie vragen net als de leden van de GroenLinksfractie wanneer precies sprake is van een Europese productie.
Het begrip Europese producties was reeds als begrip opgenomen in de
richtlijn AVMD voorafgaand aan de herziening. Onder Europese
producties worden verstaan 11:
1. Producties die afkomstig zijn uit lidstaten;
2. producties die afkomstig zijn uit derde Europese staten die partij zijn
bij het Europese Verdrag inzake grensoverschrijdende televisie van
de Raad van Europa; en
3. coproducties die zijn vervaardigd in het kader van tussen de Unie en
derde landen gesloten overeenkomsten met betrekking tot de

10
11

Zie bijvoorbeeld artikel 25 van Richtlijn 2011/93/EU.
Artikel 1, eerste lid, onderdeel n, en tweede tot en met vierde lid, van Richtlijn 2010/13/EU.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 6

22

audiovisuele sector en die voldoen aan de voorwaarden van de
betreffende overeenkomsten.
Ook producties die niet onder de bovengenoemde categorieën vallen
maar worden vervaardigd in het kader van bilaterale overeenkomsten
tussen de lidstaten en derde landen, worden als Europese producties
beschouwd als de coproducenten uit de Europese Unie een meerderheidsaandeel hebben in de totale productiekosten en de productie niet
onder controle staat van een of meer buiten de lidstaten gevestigde
producenten.
Voor producties genoemd onder 1 en 2 geldt aanvullend dat deze
voornamelijk tot stand moeten zijn gebracht met hulp van auteurs en
medewerkers die in een of meer van de lidstaten of betreffende derde
Europese staten woonachtig zijn, en aan ten minste een van de volgende
voorwaarden voldoen:
1. De producties zijn tot stand gebracht door een of meer producenten
gevestigd in een of meer van deze (lid)staten;
2. de vervaardiging van de producties geschiedt onder het toezicht en
de feitelijke controle van een of meer producenten gevestigd in een
of meer van deze (lid)staten; of
3. de bijdrage van de coproducenten uit deze (lid)staten in de totale
kosten van de coproductie is doorslaggevend en de coproductie staat
niet onder controle van een of meer buiten deze (lid)staten gevestigde producenten.
Een productie is dus niet zonder meer Europees als een Europese
regisseur bij de productie betrokken is. Een dergelijke productie kán wel
Europees zijn, als aan de voorwaarden zoals hierboven omschreven wordt
voldaan.
De leden van de GroenLinks-fractie geven aan blij te zijn dat de Europese
richtlijn lidstaten verplicht ook mediadiensten op aanvraag te laten
voldoen aan de 30 procent norm aan Europese producties. De aan het
woord zijnde leden vragen echter of de regering de randvoorwaarden
rondom dit quotum verder uiteen kan zetten. Hoe prominent moeten de
Europese producties opgenomen worden in de catalogi voordat deze
meetelt, zo vragen zij. Ook vragen zij hoe de regering borgt dat mediadiensten op aanvraag niet de mediarechten opkopen van oude,
voordelige, Europese producties en hierdoor voorbij gaan aan de geest
van de wet. Heeft de regering overwogen om ook een tijdsbepaling aan
dit quotum toe te voegen, bijvoorbeeld tenminste 30 procent aan
Europese producties geproduceerd in de afgelopen 10 jaar, zo vragen zij.
Zij vragen wat de sancties zijn wanneer een aanbieder van mediadiensten
op aanvraag zich niet aan dit quotum houdt.
Op dit moment werkt de EC aan richtsnoeren over de berekeningswijze
van het quotum, bijvoorbeeld op basis van de duur (in minuten) van
Europese producties ten opzichte van de duur van het complete aanbod,
of op basis van het aantal titels, afleveringen of seizoenen ten opzichte
van het totaal. Ook werkt de EC aan richtsnoeren over het tijdvak
waarover het quotum wordt berekend. Voor aanbieders van mediadiensten die zich richten op meerdere lidstaten is de vraag of het quotum
moet worden berekend per nationale catalogus, of als gemiddelde van de
catalogi in verschillende lidstaten. De plaats van een productie in een
catalogus zal niet bepalend zijn voor de berekening van het quotum voor
Europese producties, maar wel voor de prominentie die aan dergelijke
producties wordt gegeven. In onderhavig wetsvoorstel is bepaald dat
Europese producties onder de aandacht van het publiek moeten worden
gebracht. Dit vereist een actieve houding van de aanbieders van media-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 6

23

diensten op aanvraag, waaraan zij zelf vorm dienen te geven. De regering
meent dat de prominentieverplichting aanbieders van mediadiensten op
aanvraag zal stimuleren om Europese producties aan hun catalogus toe te
voegen die de consument wil bekijken, en dat zij dus niet alleen oude,
voordelige Europese producties zullen aanbieden om te voldoen aan het
quotum. De regering heeft niet overwogen om een tijdsbepaling aan het
quotum toe te voegen in onderhavig wetsvoorstel, omdat dit buiten het
kader van verplichte omzetting van de richtlijn valt. Het Commissariaat
houd toezicht op de betreffende bepaling omtrent het quotum, en heeft in
dit kader de reguliere handhavingsmogelijkheden uit de Mediawet 2008.
De leden van de SP-fractie vragen hoe de keuze voor een quotum voor
Europese producties zich verhoudt tot de scherpe bewoordingen
waarmee de regering afstand neemt van de aanbeveling van de Raad
voor Cultuur om ook een quotum voor Nederlandse producties op te
nemen. Waarom leidt een Europees quotum niet tot verschraling van
kwaliteit en een Nederlands quotum wel, zo vragen zij. Deze leden
constateren een forse inconsequentie in de argumentatie van de regering.
De regering heeft een onderzoek laten uitvoeren naar mogelijke stimuleringsmaatregelen voor Nederlandse producties, toegespitst op de
Nederlandse audiovisuele markt. Uit dit onderzoek is gebleken dat een
quotum als stimuleringsmaatregel ongewenste neveneffecten kan
hebben, en dat alternatieven mogelijk zijn. Ik heb uw Kamer eerder
geïnformeerd over dit onderzoek, samen met de Minister van OCW, en
een investeringsverplichting aangekondigd als stimuleringsmaatregel
voor Nederlands cultureel audiovisueel product.12 Het quotum voor
Europese producties zoals opgenomen in de herzieningsrichtlijn was geen
keuze van de regering, maar een voorstel van de EC waar een
meerderheid van de lidstaten positief over was. Bovendien meent de
regering dat de prominentieverplichting aanbieders van mediadiensten op
aanvraag zal stimuleren om Europese producties aan hun catalogi toe te
voegen die de consument wil bekijken.
2.6 Toegankelijkheid
De leden van de VVD-fractie hebben gelezen dat er een online contactpunt
dient te komen waar Nederlanders terecht kunnen met hun klachten. Zij
vragen hoe dit contactpunt toegankelijk is gemaakt voor auditief of visueel
beperkten?
Het online contactpunt zal worden belegd bij het Commissariaat. Ik zal
met het Commissariaat in overleg treden om ervoor te zorgen dat dit
contactpunt toegankelijk is voor auditief of visueel beperkten.
De leden van de CDA-fractie hebben gelezen dat de herziene richtlijn
bepaalt dat lidstaten waarborgen dat de onder hun bevoegdheid vallende
aanbieders van mediadiensten er voortdurend en in toenemende mate
voor zorgen dat de toegankelijkheid van hun media-aanbod wordt
gerealiseerd. Nederland heeft «in toenemende mate» geïnterpreteerd als
het op progressieve wijze toegankelijk maken van het aanbod, aldus deze
leden. Zij vragen wanneer volgens de regering wordt voldaan aan het «op
progressieve wijze toegankelijk maken van het aanbod»? Welke concrete
doelstellingen worden hierbij gesteld zodat er ook werkelijk stappen gezet
moeten worden en hoe wordt dit gecontroleerd, zo vragen zij. Deze leden
hebben ook gelezen dat het uitbrengen van een verslag moet bewerkstelligen dat de media-instellingen ook daadwerkelijk een actieplan opstellen
en maatregelen treffen waardoor het media-aanbod voor personen met
12

Kamerstukken II 2019/20, 32 820, nr. 330.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 6

24

een handicap verder wordt ontwikkeld. Zij vragen of de regering kan
aangeven op welke wijze het Commissariaat toetst of voldoende
vorderingen zijn gemaakt? Welke instrumenten heeft het Commissariaat
als de vorderingen onvoldoende zijn, zo vragen zij.
Het op progressieve wijze toegankelijk maken van het media-aanbod
houdt in dat het media-aanbod in toenemende mate toegankelijk moet
worden gemaakt voor mensen met een auditieve of visuele beperking. Dat
kan bijvoorbeeld een toename betekenen van het aantal programmatitels
dat wordt voorzien van ondertiteling of audiodescriptie, of een toename in
de kwaliteit van de ondertiteling of audiodescriptie. De media-instellingen
zullen jaarlijks aan het Commissariaat moeten rapporteren over hun
voortgang met betrekking tot het toegankelijker maken van hun mediaaanbod. In deze rapportages zal bijvoorbeeld de ontwikkeling van het
percentage van het media-aanbod dat wordt ondertiteld of wordt voorzien
van audiodescriptie moeten worden toegelicht. Aan de hand van de
voortgangsrapportages kan het Commissariaat beoordelen of daadwerkelijk jaarlijks vorderingen worden gemaakt door de media-instelling, en
het media-aanbod dus daadwerkelijk continu toegankelijker wordt. Ook zal
het Commissariaat iedere drie jaar rapporteren aan de EC over de
voortgang die media-instellingen boeken met betrekking tot de toegankelijkheid van het media-aanbod voor mensen met een auditieve of visuele
beperking.
Het Commissariaat houdt toezicht op de verplichting om te rapporteren
over de toenemende toegankelijheid van het media-aanbod, en op de
reeds bestaande ondertitelingverplichting voor publieke en commerciële
aanbieders. Als zij niet aan deze verplichting voldoen, kan het Commissariaat handhavend optreden en bijvoorbeeld een boete opleggen. Als uit de
rapportage van een aanbieder blijkt dat hij niet voldoende doet om het
media-aanbod in toenemende mate toegankelijk te maken voor mensen
met een auditieve of visuele beperking, kan het Commissariaat de
betreffende aanbieder hierop aanspreken.
De leden van de fracties van het CDA, GroenLinks, de SP, de ChristenUnie
en de SGP hebben vragen bij de omzetting van de richtlijn op het punt
van de toegankelijkheid van het media-aanbod. Zij vragen de regering om
een reactie op de kritiek van verschillende organisaties dat het
wetsvoorstel niet in lijn zou zijn met de Europese richtlijn en het
VN-verdrag inzake de rechten van personen met een handicap, of de
regering van mening is dat de rechten van mensen met een auditieve of
visuele beperking met dit wetsvoorstel voldoende geborgd zijn, en of de
regering heeft overwogen dan wel wil overwegen om andere, minder
vrijblijvende maatregelen op te nemen.
De regering is van mening dat onderhavig wetsvoorstel voldoet aan de
bepalingen uit de herzieningsrichtlijn en het VN-verdrag voor de rechten
van personen met een handicap. Met de voorgestelde implementatie van
artikel 7, eerste lid, van de herziene richtlijn AVMD wordt volgens de
regering in voldoende sturende mate gerealiseerd dat media-instellingen
hun media-aanbod in toenemende mate toegankelijk maken voor mensen
met een auditieve of visuele beperking. Media-instellingen worden
verplicht om aan het Commissariaat te rapporteren over de manier
waarop hun media-aanbod in toenemende mate toegankelijk wordt
gemaakt. Dit maakt effectief toezicht door het Commissariaat mogelijk. De
regering meent dat de rechten van mensen met een auditieve of visuele
beperking met onderhavig wetsvoorstel voldoende zijn geborgd. De
regering ziet op dit moment geen aanleiding om aanvullende bepalingen
betreffende toegankelijkheid in het wetsvoorstel op te nemen. Omdat het
wetsvoorstel uitsluitend de omzetting van de verplichte bepalingen uit de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 6

25

herzieningsrichtlijn betreft, zijn dergelijke maatregelen ook niet concreet
overwogen.
De leden van de fracties van het CDA en GroenLinks vragen of het klopt
dat Nederlandse media-instellingen zoals de NPO achterblijven bij de rest
van Europa op het gebied van audiodescriptie. De leden van de fractie van
de SP vragen hoe de regering deze achterstand gaat wegwerken.
De European Broadcasting Union publiceert cijfers over het toepassen van
audiodescriptie in Europa. Op Europees niveau is gemiddeld 7% van de
content voorzien van audiodescriptie. De stelling dat het Europees
gemiddelde 15% is, klopt daarmee volgens de regering niet. De NPO valt
in de categorie 1–4%. Het is erg lastig om een daadwerkelijke vergelijking
te maken tussen de percentages van de verschillende landen, omdat niet
exact duidelijk is hoe de percentages in ieder land worden berekend. Een
andere rekenmethode of ander uitgangspunt voor de berekening levert al
gauw een ander percentage op. Zo was gebaseerd op een meting over
2018 in totaal 125.000 minuten aan content geschikt voor audiodescriptie.
Hiervan waren 15.000 minuten niet Nederlandstalig. Uitgaande van
110.000 minuten aan geschikte Nederlandstalige content heeft NPO in
2018 dus 5,2% van het media-aanbod voorzien van audiodescriptie. De
NPO zal, net als andere media-instellingen, door onderhavig wetsvoorstel
aan het Commissariaat moeten gaan rapporteren over de maatregelen die
worden genomen om de toegankelijkheid van het media-aanbod verder te
ontwikkelen. De verwachting is dat het percentage van het media-aanbod
dat is voorzien van audiodescriptie hierdoor omhoog zal gaan.
Ook vragen de leden van de CDA-fractie hoe het staat met de uitvoering
van de motie van de leden Van der Molen en Westerveld13 over het
toegankelijker maken van Nederlandstalige tv-programma’s voor mensen
met een auditieve of visuele beperking.
Het stappenplan ter uitvoering van de genoemde motie van de leden Van
der Molen en Westerveld over het toegankelijker maken van Nederlandstalige tv-programma’s voor mensen met een audiovisuele beperking is
eerder naar uw Kamer gestuurd.14
De leden van de fracties van GroenLinks, de SP, de ChristenUnie en de
SGP vragen de regering of het klopt dat belangenorganisaties van
mensen met een auditieve of visuele beperking en senioren niet zijn
geconsulteerd tijdens de voorbereiding van dit wetsvoorstel en zo ja,
waarom dat niet is gebeurd.
De regering heeft regelmatig contact met diverse belangenorganisaties
die mensen met een auditieve of visuele beperking vertegenwoordigen.
Deze belangenorganisaties vertegenwoordigen ook senioren met een
auditieve of visuele beperking. De implementatie van de herzieningsrichtlijn is in deze contacten meermaals onderwerp van gesprek geweest.
De regering is dan ook van mening dat deze belangenorganisaties
voldoende in de gelegenheid zijn gesteld om hun visie te geven op het
implementatietraject. De regering snapt de wens van verschillende
belangenorganisaties om verdergaande maatregelen op te nemen in de
Mediawet 2008. Onderhavig wetsvoorstel bevat echter uitsluitend de
omzetting van de verplichte bepalingen uit de herzieningsrichtlijn. De
regering is van mening dat met onderhavig wetsvoorstel invulling wordt
gegeven aan de bepalingen in de herzieningsrichtlijn over toeganke13
14

Kamerstukken II 2019/20, 35 300-VIII, nr. 111.
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2020/03/31/stappenplan-npotoegankelijkheid-media-aanbod

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 6

26

lijkheid van media-aanbod, en dat het doel – het in toenemende mate
toegankelijk maken van media-aanbod voor mensen met een auditieve of
visuele beperking – met dit wetsvoorstel zal worden gerealiseerd. De
uitwerking van specifieke maatregelen om het media-aanbod in toenemende mate toegankelijker te maken voor mensen met een auditieve of
visuele beperking is aan de media-instellingen, onder toezicht van het
Commissariaat. Het ligt voor de hand dat belangenorganisaties een
belangrijke rol zullen krijgen bij deze uitwerking.
Wat is de rol van het Commissariaat in het borgen van de toegankelijkheid, zo vragen de leden van de GroenLinks-fractie. Deze leden vragen
tevens of het Commissariaat adequaat omgaat met klachten over een
ontoegankelijk media-aanbod.
De rol van het Commissariaat bestaat uit toezicht op de verplichting voor
media-instellingen om te rapporteren over de maatregelen die zijn nemen
om hun aanbod in toenemende mate toegankelijk te maken voor mensen
met een auditieve of visuele beperking. Het Commissariaat zal de
jaarlijkse voortgangsrapportages inhoudelijk beoordelen. In reactie op de
aangenomen motie Van der Molen en Westerveld15 is toegezegd dat een
gesprek zal worden gevoerd met het Commissariaat over de wijze waarop
wordt omgegaan met klachten over ontoegankelijk media-aanbod. Ik zal
uw Kamer voor de zomer op de hoogte brengen van de uitkomst van dit
gesprek.
Kan de regering zich voorstellen dat de uitkomsten van de aangenomen
motie van de leden Van der Molen en Westerveld16 tot verdere wettelijke
verplichtingen kunnen leiden, zo vragen zij.
Zoals aangegeven, is in reactie op de genoemde motie toegezegd dat een
gesprek zal worden gevoerd met het Commissariaat. Van de uitkomst
hiervan zal ik uw Kamer voor de zomer op de hoogte stellen. Ik acht het
van belang de uitkomsten van dit gesprek af te wachten alvorens te
reflecteren op mogelijke vervolgstappen.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of videoplatformdiensten
naar het oordeel van de regering afdoende inspanning leveren om hun
diensten toegankelijk te maken voor auditief en visueel beperkten. Zij
vragen verder welke maatregelen er op dit vlak worden genomen door
andere EU-landen.
Het is de regering niet bekend welke maatregelen aanbieders van
videoplatformdiensten nemen op het gebied van toegankelijkheid van het
media-aanbod dat via hun platform wordt verspreid. De bepalingen uit de
herzieningsrichtlijn betreffende toenemende toegankelijkheid van
media-aanbod zijn van toepassing op aanbieders van lineaire mediadiensten en mediadiensten op aanvraag. Voor aanbieders van videoplatformdiensten gelden (nog) geen verplichtingen op dit gebied. Dit betekent
dat in ieder geval het media-aanbod op een videplatformdienst dat
afkomstig is van gebruikers die kwalificeren als mediadienst op aanvraag,
in toenemende mate toegankelijk moet worden gemaakt voor mensen
met een auditieve of visuele beperking. Deze mediadiensten op aanvraag
zullen, net als van andere media-instellingen (op aanvraag) verlangd
wordt, moeten rapporteren aan het Commissariaat over de maatregelen
die zij nemen om de toegankelijkheid van het media-aanbod verder te
vergroten. Voor zover bekend worden er op dit vlak door andere lidstaten

15
16

Kamerstukken II 2019/20, 35 300-VIII, nr. 111.
Idem.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 6

27

geen andere maatregelen genomen dan voor omzetting van de herzieningsrichtlijn noodzakelijk.
De leden van de SGP-fractie vragen de regering in te gaan op de tien
punten die door de belangenorganisaties zijn benoemd ter verbetering
van het voorstel.17
De regering is van mening dat onderhavig wetsvoorstel de bepaling uit de
herzieningsrichtlijn over de toegankelijkheid van media-aanbod op
afdoende wijze implementeert. De regering heeft al eerder aangegeven in
dit wetsvoorstel geen gebruik te maken van de ruimte die de herzieningsrichtlijn biedt om naleving van strengere of meer gedetailleerde regels te
eisen op alle door de richtlijn gecoördineerde gebieden. De regering gaat
om die reden op dit moment niet in op de bedoelde punten van de
belangenorganisaties.
2.7 Reclame
De leden van de CDA-fractie hebben gelezen dat de herziene richtlijn een
algeheel verbod oplegt aan telewinkelboodschappen in kinderprogramma’s. Dit vinden deze leden een goede stap. Voor reclameboodschappen blijft het oude regime van de richtlijn audiovisuele mediadiensten gelden, aldus deze leden. Zij vragen of de regering kan uitleggen
waarom dit zo is.
De aanscherping van het regime voor telewinkelboodschappen in
kinderprogramma’s is ingegeven door de aard van deze uitingen.
Telewinkelboodschappen zijn uitingen in een programma die bestaan uit
een rechtstreekse aanbieding aan het publiek met het oog op levering van
producten of diensten tegen betaling. Omdat de boodschap zich in de
programmering bevindt, kunnen kinderen dit minder goed herkennen als
vorm van reclame dan reclameboodschappen in een reclameblok. Het
argument voor verscherping van het regime voor telewinkelboodschappen geldt dus niet voor reclameboodschappen. Voor die laatste
categorie wordt het bestaande regime gehandhaafd.
De leden van de fracties van het CDA en de ChristenUnie vragen waarom
niet ook gekozen is voor een verbod op reclameboodschappen in
kinderprogramma’s, als de herzieningsrichtlijn dit mogelijk maakt.
De herzieningsrichtlijn geeft lidstaten de mogelijkheid om strengere eisen
te stellen op door de richtlijn gecoördineerde gebieden. Het is dus
mogelijk voor lidstaten om reclameboodschappen in kinderprogramma’s
volledig te verbieden. De regering heeft reeds aangegeven dat op dit
moment geen gebruik wordt gemaakt van deze algemene mogelijkheid uit
de herzieningsrichtlijn. De regering heeft dan ook niet gekozen voor een
algeheel verbod aan reclameboodschappen in kinderprogramma’s. Ik heb
eerder in een brief aan uw Kamer aangekondigd reclameboodschappen
rondom kinderprogrammering voor de publieke mediadienst te willen
verbieden.18 Deze plannen worden uitgewerkt in een separaat
wetsvoorstel.
De leden van de fracties van het CDA en GroenLinks vragen waarom het
uitgangspunt rondom productplaatsing wordt omgekeerd.

17
18

Parlis nr. 2020Z02658.
Kamerstukken II 2018/19, 32 827, nr. 157.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 6

28

Productplaatsing is op dit moment al toegestaan in films, series, sportprogramma’s en lichte amusementsprogramma’s. Deze categorieën zijn
uitgezonderd van het algemene verbod op productplaatsing. In de praktijk
is gebleken dat de geformuleerde uitzonderingen leiden tot onduidelijkheid bij aanbieders van mediadiensten – en daarmee ook bij de
consument. Omkering van het uitgangspunt, dat wil zeggen productplaatsing toestaan met uitzondering van categorieën van media-aanbod
waarin dit niet wenselijk is, moet leiden tot meer zekerheid. De uitgezonderde categorieën zijn hiertoe duidelijk geformuleerd in de herzieningsrichtlijn. De regering meent dat het algemeen belang wordt gediend met
de in het wetsvoorstel opgenomen bepaling over productplaatsing. Met
deze bepaling blijft productplaatsing niet toegestaan in typen mediaaanbod waarin dit niet wenselijk is.
De herziene richtlijn bepaalt dat productplaatsing wel is toegestaan, met
uitzondering van nieuws- en actualiteitenprogramma’s, programma’s over
consumentenzaken, religieuze programma’s en programma’s gericht op
kinderen onder de twaalf jaar. In artikel 3.19a wordt dit geïmplementeerd
als «programma’s die in het bijzonder bestemd zijn voor kinderen jonger
dan twaalf jaar», aldus de leden van de CDA-fractie. Zij vragen of de
regering kan aangeven of het programma Superkids en het programma
The Voice Kids vallen onder «programma’s die in het bijzonder bestemd
zijn voor kinderen jonger dan twaalf jaar», en zo niet, voor welke leeftijd
van kinderen deze programma’s wel bijzonder zijn bestemd? Waarom is er
niet gekozen voor «programma’s met een significant kinderpubliek onder
de 12 jaar»; waarom is er niet gekozen voor 16 jaar in plaats van 12 jaar,
zo vragen zij. Deze leden hebben verder gelezen dat het ook van belang is
dat de kijker door een duidelijke vermelding kan zien of er sprake is van
productplaatsing in een programma. Welke eisen gelden hiervoor, zo
vragen zij.
Het is aan het Commissariaat om te bepalen of concrete programma’s
beschouwd kunnen worden als media-aanbod dat in het bijzonder
bestemd is voor kinderen jonger dan twaalf jaar. Voor media-aanbod van
de publieke omroep wordt hierbij gebruik gemaakt van de zogenoemde
CCC-indeling van de NPO.19 De regering heeft ervoor gekozen aan te
sluiten bij de formulering van artikel 2.106, derde lid, onder b, van de
Mediawet 2008, waarin het verbod op sponsoring van kinderprogramma’s
is opgenomen ten aanzien van de publieke mediadienst. Deze formulering
is volgens de regering passend, omdat hierdoor steeds vooraf door de
aanbieder dient te worden bezien of een programma kwalificeert als een
kinderprogramma.
Het Commissariaat heeft een beleidsregel over productplaatsing
opgesteld20, waarin de norm voor het vermelden van het gebruik van
productplaatsing in een programma verder is uitgewerkt. Deze beleidsregel stelt dat een vermelding duidelijk is, indien de mededeling «dit
programma bevat productplaatsing» duidelijk hoorbaar en duidelijk
leesbaar is zowel voor aanvang van het programma als achteraf.
De leden van de fracties van het CDA en D66 vragen of de versoepeling
van de maximale hoeveelheid reclame een verplichting is uit de richtlijn.
De leden van de fracties van D66, GroenLinks, en de SP vragen waarom
de regering kiest voor de versoepeling van de maximale hoeveelheid
reclame. De leden van de CDA-fractie vragen of onderzoek is gedaan naar
de effecten van deze versoepeling. De leden van de D66-fractie vragen of
19
20

Beschikbaar via www.npo.nl.
https://www.cvdm.nl/sites/default/files/files/Regeling-productplaatsing-commerci%C3%ABlemedia-instellingen-2014.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 6

29

de regering de huidige limiet acceptabel vindt, en of een overzicht kan
worden geboden van hoeveel minuten reclame op dit moment wordt
uitgezonden. De leden van de SP-fractie vragen of de regering alsnog
bereid is deze versoepeling niet door te voeren.
Met de herziening van de richtlijn AVMD is de bestaande norm van
maximaal 20% van een klokuur (neerkomend op twaalf minuten per uur,
zoals opgenomen in de huidige tekst van de Mediawet 2008) gewijzigd in
maximaal 20% van een tijdvak, met 06:00 uur – 18:00 uur en 18:00 uur –
24:00 uur als aangewezen tijdvakken. De versoepeling in onderhavig
wetsvoorstel komt dus rechtstreeks voort uit een te implementeren
bepaling van de herziene richtlijn AVMD. Lidstaten mogen in algemene zin
strengere eisen stellen op door de richtlijn gecoördineerde gebieden. Er is
dus sprake van minimumharmonisatie. De regering heeft er echter voor
gekozen om op dit moment alleen de verplichte bepalingen uit de
herzieningsrichtlijn om te zetten. Naar de (mogelijke) effecten van de
versoepeling is geen onderzoek gedaan. De verwachting is echter dat de
markt een evenwicht zal vinden tussen de vraag van adverteerders en de
wensen van de consument. De regering meent dat zowel de oude regeling
van 20% (twaalf minuten) per uur, als de nieuwe regeling van 20% per
tijdvak, acceptabel is voor commerciële mediadiensten. De eerder
aangekondigde plannen voor de beperking van reclame bij de publieke
mediadienst worden uitgewerkt in een separaat wetsvoorstel.
De leden van de fractie van het CDA hebben verder gelezen dat de
regering van mening is dat het huidige systeem van zelfregulering en
handhaving via de Stichting Reclame Code en het Commissariaat
voldoende effectief is en doeltreffende en evenredige sancties biedt in
overeenstemming met de herzieningsrichtlijn. Deze leden geven aan te
vermoeden dat proactieve opsporing op overtredingen op de Nederlandse
Reclame Code de effectiviteit nog wel eens zou kunnen verhogen. Hoe
staat het met uitvoering van de motie van het lid Van der Molen c.s.21
waarin onder andere wordt verzocht te onderzoeken wat de effecten
zouden zijn indien proactieve opsporing mogelijk zou worden om de
Nederlandse Reclame Code te kunnen handhaven, zo vragen deze leden.
Ter uitvoering van de genoemde motie zal de regering laten onderzoeken
op welke wijze in het geval van online reclame op sociale media kan
worden bevorderd dat vermeld wordt dat het om een reclameboodschap
gaat. Ook de potentiële effecten van de mogelijkheid van proactieve
opsporing in het kader van handhaving van de Nederlandse Reclame
Code worden onderzocht. Ik verwacht uw Kamer voor de zomer te kunnen
informeren over de uitkomsten van deze onderzoeken.
De leden van de D66-fractie constateren dat de herziene richtlijn een
algeheel verbod op telewinkelboodschappen in kinderprogramma’s oplegt
en dat het oude regime wat betreft reclameboodschappen blijft gelden. Zij
vragen of de regering kan aangeven wat hiervan de leeftijdscriteria zijn en
tot hoe oud programma’s worden gekwalificeerd als kinderprogramma.
Welke ruimte biedt de richtlijn om te differentiëren naar leeftijd en in
hoeverre wordt in de implementatie hiervan gebruik gemaakt, vragen zij.
In onderdeel I hebben de leden gelezen dat het gaat om kinderen tot en
met twaalf jaar. Zij vragen of dit betekent dat voor jongeren tussen dertien
en zestien jaar dezelfde regels gelden, of het hier alleen gaat om het
criterium «schadelijk voor hun ontwikkeling» en zo ja, of nader kan
worden gedefinieerd wat daar precies mee wordt bedoeld in de context
van reclame.

21

Kamerstukken II 2019/20, 35 300-VIII, nr. 112.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 6

30

Media-aanbod dat in het bijzonder bestemd is voor kinderen jonger dan
twaalf jaar wordt op grond van de Mediawet 2008 aangemerkt als
kinderprogrammering. De richtlijn AVMD biedt ook na de herziening geen
definitie van het daarin gebruikte begrip kinderprogramma. Het is dus aan
de lidstaten om te bepalen wat zij verstaan onder kinderprogrammering.
De regering heeft in onderhavig wetsvoorstel aansluiting gezocht bij de
formulering van het verbod op sponsoring van kinderprogramma’s dat
reeds geldt voor de publieke mediadienst. Deze formulering gaat uit van
aanbod dat in het bijzonder bestemd is voor kinderen jonger dan twaalf
jaar. Dit betekent voor de implementatie dat het verbod op telewinkelboodschappen in kinderprogramma’s niet ziet op media-aanbod gericht
op jongeren tussen de dertien en zestien jaar. De Mediawet 2008 wordt
ten aanzien van deze groep niet gewijzigd. De huidige bepalingen laten
telewinkelboodschappen tot een bepaald maximum toe. Inhoudelijk
dienen telewinkelboodschappen te voldoen aan de bestaande normen uit
de Mediawet 2008 en de Nederlandse Reclame Code. Die normen
omvatten meer dan alleen een schadelijkheidscriterium voor minderjarigen.
Voornoemde leden constateren dat productplaatsing niet wordt toegestaan in onder meer religieuze programma’s. Waarom niet en wat wordt
precies bedoeld met religieuze programma’s, zo vragen zij.
In de herzieningsrichtlijn is bepaald dat productplaatsing niet wordt
toegestaan in programma-aanbod waarin dat niet wenselijk is. Religieuze
programma’s vallen binnen die groep. Met religieuze programma’s
worden bijvoorbeeld uitzendingen van kerkdiensten bedoeld.
Voorts constateren deze leden op dit punt dat de regering ervoor heeft
gekozen gebruik te maken van de uitzonderingsmogelijkheid die de
richtlijn biedt ten aanzien van media-aanbod dat niet is geproduceerd of
besteld door de aanbieder van mediadiensten zelf of door een met de
aanbieder van mediadiensten verbonden onderneming. Zij vragen wat
wordt bedoeld met «niet besteld». Kan dit met een voorbeeld nader
worden toegelicht? Zij vragen of dit betekent dat wanneer Netflix een
serie laat zien die het «van de plank» heeft gekocht, deze regels niet
gelden. Hoe verhoudt zich dit tot een videoplatformdienst als Youtube, dat
niets besteld en dus volgens deze regelgeving nergens voor verantwoordelijk zou zijn, zo vragen zij. Welke andere landen maken gebruik van deze
uitzondering zoals de regering nu voorstelt, vragen zij. Verder vragen zij of
de regering kan toelichten waarom Nederland wél gebruik maakt van deze
uitzondering. Het gaat hier enkel om «redactionele onafhankelijkheid»,
maar gaat het toch ook om sluikse beïnvloeding van kijkers, zo vragen zij.
Welke overige regels rondom productplaatsing blijven dan wel van
toepassing, zo vragen deze leden.
Onderhavig wetsvoorstel bevat alleen een uitzondering op de verplichte
vermelding dat sprake is van productplaatsing. De uitzondering geldt
uitsluitend voor media-aanbod dat door een aanbieder van een mediadienst (op aanvraag) is aangekocht. Dit houdt in dat het betreffende
media-aanbod niet door, of in opdracht van, de aanbieder is geproduceerd, maar na voltooiing is aangekocht om het te kunnen aanbieden aan
de consument. In het genoemde geval van Netflix zou dit betekenen dat
Netflix als aanbieder niet verplicht is te vermelden dat sprake is van
productplaatsing in media-aanbod dat door Netflix is aangekocht. Voor
aanbieders van videoplatformdiensten zoals YouTube geldt dat zij geen
redactionele verantwoordelijkheid dragen voor het media-aanbod dat op
het platform wordt aangeboden. Zij kunnen daarom niet verplicht worden
melding te maken van productplaatsing in het media-aanbod. De
verplichte vermelding van het gebruik van productplaatsing geldt wel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 6

31

voor de gebruikers, zijnde de YouTubekanalen, die kwalificeren als
mediadienst op aanvraag. Voor zover bij de regering bekend maakt in
ieder geval Oostenrijk ook gebruik van deze uitzondering.
Nederland maakt gebruik van deze uitzondering omdat in de praktijk blijkt
dat het voor aanbieders van mediadiensten vaak lastig te achterhalen is of
sprake is van productplaatsing in een productie afkomstig uit een ander
land. Dit komt deels doordat niet alle landen buiten de EU een onderscheid maken tussen sponsoring en productplaatsing, en contracten
omtrent de productie dus geen uitsluitsel bieden over de vraag of het
media-aanbod productplaatsing bevat. Deze uitzondering heeft bovendien
eerder in de Mediawet 2008 gestaan. In de eerdere bepaling stond per
abuis dat de uitzondering gold voor alle regels rondom productplaatsing.
De (herziene) richtlijn AVMD staat echter uitsluitend een uitzondering toe
op de vermeldingsplicht. Nederland werd hierop geattendeerd door de
EC, waarna de uitzonderingsbepaling uit de Mediawet 2008 is geschrapt.
Verschillende aanbieders van mediadiensten hebben daarna aan de
regering te kennen gegeven de uitzondering graag opnieuw ingevoerd te
zien. De regering heeft om deze reden de situatie hersteld met onderhavig
wetsvoorstel. Alle overige regels rondom productplaatsing, zoals
vastgelegd in de artikelen 3.19a en 3.19b van de Mediawet 2008, blijven
van toepassing.
De leden van de fractie van D66 hebben gelezen dat in artikel 9 van de
herzieningsrichtlijn een aantal kwalitatieve eisen aan reclame wordt
gesteld. Op deze regels wordt toegezien door de Stichting Reclame Code,
waaronder het verbod op het aansporen van gedrag dat schadelijk is voor
de gezondheid, de veiligheid of voor het milieu, aldus deze leden. Zij
vragen of de regering dit nader kan duiden? Moeten de leden hierbij
denken aan zaken als autorijden, vliegen en vlees eten; waarom wel of
waarom niet, zo vragen zij.
De SRC heeft deze regels uitgewerkt in de NRC. Bij het verbod op
aansporen van gedrag dat schadelijk is voor de gezondheid, de veiligheid
of het milieu, gaat het er met name om te voorkomen dat de consument
wordt misleid op dit gebied. Zo is in de Milieu Reclame Code vastgelegd
dat alle milieuclaims in reclameboodschappen aantoonbaar juist dienen te
zijn, en dat milieuonvriendelijk gedrag niet als voorbeeld mag worden
gesteld. De regels strekken er niet toe reclame te verbieden voor
producten of diensten die het milieu in meer of mindere mate belasten.
Deze leden vragen net als de leden van de SGP-fractie naar de specifieke
instrumenten die de Stichting Reclame Code heeft om effectief toezicht te
houden op de reclameregels. De leden van de D66-fractie vragen
daarnaast hoe vaak in de afgelopen vijf jaar door de Stichting Reclame
Code is ingegrepen.
Een ieder die van mening is dat een reclame-uiting niet voldoet aan de
regels kan een klacht indienen bij de SRC, die een laagdrempelige
klachtenprocedure kent. De onafhankelijke RCC toetst vervolgens aan de
hand van de NRC of een uiting conform de regels is. Indien sprake is van
een overtreding, doet de RCC een openbare aanbeveling. Als een
betrokken partij het niet eens is met de uitspraak van de RCC, kan zij
beroep instellen bij het College van Beroep (CvB). De RCC en de CvB zijn
gezaghebbend binnen de reclamesector, wat onder meer blijkt uit het
hoge percentage adverteerders dat jaarlijks de aanbevelingen van de RCC
en het CvB opvolgt – tussen de 96 en 97%. In het geval van een herhaalde
of ernstige overtreding kan de RCC een uitspraak verspreiden als «Alert»,
wat betekent dat deze via een persbericht bij een groot publiek onder de
aandacht wordt gebracht. Alle uitspraken worden in het kader van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 6

32

transparantie gepubliceerd in een openbare, online database die
toegankelijk is via de website van de SRC. De SRC kan een adverteerder
tevens als «non-compliant» aanmerken op de website. Het publiceren van
de namen van non-compliant adverteerders heeft een waarschuwende
werking richting het publiek, waardoor kan worden voorkomen dat meer
consumenten gedupeerd worden. Tevens heeft het publiceren naar
adverteerders toe een preventieve functie, omdat zij niet gebaat zijn bij
een non-compliant vermelding die kan leiden tot het verlies van consumentenvertrouwen in hun reclame-uitingen. Ook kunnen andere wettelijke
toezichthouders hiervan kennis nemen en zo nodig eigen maatregelen
treffen. Het is de regering niet bekend hoe vaak de SRC in de afgelopen
vijf jaar heeft ingegrepen. Alle uitspraken van de RCC en de
«non-compliant» meldingen zijn echter digitaal beschikbaar.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen of de regering de zorgen
van deze leden deelt dat het belang en de presentie van commercie in de
samenleving reeds is doorgeschoten. Ook vragen zij of de regering
wetenschappelijke inzichten met de Kamer kan delen wat betreft de
psychologische effecten van productplaatsing op het gedrag van burgers.
Onderhavig wetsvoorstel betreft de verplichte implementatie van de
herzieningsrichtlijn. De vraag van de leden over het belang en de
presentie van commercie in de samenleving valt buiten dit kader. De
regering is niet bekend met wetenschappelijk onderzoek als bedoeld door
de leden.
De leden van de fracties van de SP en de SGP vragen waarom dit
wetsvoorstel niet is aangegrepen om striktere reclamemaxima op te
leggen, conform de door de regering geuite voornemens daartoe.
Onderhavig wetsvoorstel bevat uitsluitend de omzetting van verplichte
bepalingen uit de herzieningsrichtlijn, waartoe de bepaling omtrent
reclamemaxima behoort. Ik heb uw Kamer eerder geïnformeerd over de
plannen van de regering om de toegestane hoeveelheid reclame voor de
publieke mediadienst te beperken.22 Deze plannen worden uitgewerkt in
een separaat wetsvoorstel.
De leden van de ChristenUnie-fractie waarderen het dat onder de nieuwe
richtlijn een algeheel verbod op telewinkelboodschappen en productplaatsing in kinderprogramma’s geldt. Deze leden vragen of het klopt dat
dit zowel geldt voor lineair als non-lineair aanbod.
Het voorgestelde verbod op telewinkelboodschappen en productplaatsing
in kinderprogramma’s strekt zich uit over zowel lineair als non-lineair
media-aanbod.
Voornoemde leden vragen of de regering maatregelen heeft overwogen
ten aanzien van reclame, sponsoring en productplaatsing in vlogs. Er zijn
zeer populaire vlogkanalen die met name onder jongeren een groot bereik
hebben; dikwijls is hierbij sprake van een commerciële component, aldus
deze leden. Zij vragen hoe de regering hier tegenaan kijkt. Zij vragen of er
op grond van de herzieningsrichtlijn maatregelen mogelijk zijn om bij
vlogkanalen sponsoring en productplaatsing tegen te gaan.
Vlogkanalen worden veelal aangeboden op videoplatforms. Het onderhavige wetsvoorstel maakt het mogelijk dat in Nederland gevestigde
vlogkanalen kwalificeren als mediadienst op aanvraag. Als zodanig zullen
zij moeten voldoen aan de wettelijke eisen met betrekking tot sponsoring
22

Kamerstukken II 2018/19, 32 827, nr. 157.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 6

33

en productplaatsing. Ook worden zij verplicht zich aan te sluiten bij de
NRC. De SRC en het Commissariaat zien hierop toe. Deze maatregelen
vloeien direct voort uit de herzieningsrichtlijn.
De aan het woord zijnde leden vragen of de constatering klopt dat de
bepalingen in de herzieningsrichtlijn op het gebied van kwalitatieve eisen
aan reclame niet leiden tot aanpassing van Nederlandse wetgeving. Zij
vragen of dit betekent dat de Nederlandse wetgeving op alle punten al
voldoet aan de eisen in de herzieningsrichtlijn en dat al deze eisen straks
ook gelden voor reclame op videoplatforms. Heeft het Commissariaat
daadwerkelijk genoeg bevoegdheden om op dit punt te handhaven, zo
vragen deze leden.
De herzieningsrichtlijn bevat niet veel wijzigingen op het gebied van
kwalitatieve eisen aan reclame. De enige toevoeging bestaat eruit dat
voortaan ook reclame voor e-sigaretten en navulverpakkingen onder het
verbod op tabaksreclame valt. Reclame voor deze producten is in
Nederland al verboden op grond van de Tabaks- en rookwarenwet. Voor
reclame op videoplatforms geldt dat deze aan dezelfde eisen moet
voldoen. Het Commissariaat houdt toezicht op de eisen rondom reclameboodschappen opgenomen in de Mediawet 2008. Het Commissariaat
heeft hiertoe de gebruikelijke toezicht- en handhavingsbevoegdheden uit
de Mediawet 2008. Volgens de regering zijn deze bevoegdheden
afdoende. Overigens houdt de SRC toezicht op de reclame-eisen
opgenomen in de NRC.
De leden van de SGP-fractie vragen waarop de leeftijd van twaalf jaar
inzake telewinkelboodschappen voor kinderen is gebaseerd. Zij vragen of
de regering inzichtelijk kan maken welke leeftijd in andere lidstaten
gangbaar is. Eveneens vragen deze leden waarom het verbod op
alcoholreclames uitgaat van het tijdstip van 21:00 uur, terwijl de Kijkwijzer
bij de bescherming van minderjarigen uitgaat van de norm van 22:00 uur.
Waarom wordt niet gekozen voor eenduidige normen, zo vragen zij.
De richtlijn AVMD biedt ook na de herziening geen definitie van het daarin
gebruikte begrip kinderprogramma. De regering heeft in onderhavig
wetsvoorstel aansluiting gezocht bij de formulering van het verbod op
sponsoring van kinderprogramma’s dat reeds geldt voor de publieke
mediadienst. Deze formulering gaat uit van aanbod dat in het bijzonder
bestemd is voor kinderen jonger dan twaalf jaar. Uit navraag blijkt dat
verschillende lidstaten geen specifieke leeftijd hebben opgenomen in hun
nationale regelgeving.
Onderhavig wetsvoorstel bevat, in navolging van de herzieningsrichtlijn,
geen materiële wijziging op het gebied van het verbod op alcoholreclames. Het is vast regeringsbeleid dat bij implementatie geen andere
regels worden gesteld dan voor de implementatie noodzakelijk zijn. Het
tijdstip van 21:00 uur in de Mediawet 2008 was in lijn met andere
EU-lidstaten. Dit blijkt ook uit de memorie van toelichting bij de Mediawet
2008.23
Voornoemde leden vragen waarom de regering slechts de rol van het
Commissariaat inzake het toezicht op de regels voor reclame-uitingen
benoemt en niet onder meer ook de regels over medische behandelingen.
Zij vragen of het klopt dat het Commissariaat wel degelijk ook op die
regels toezicht houdt. De leden constateren dat de regelgeving over
specifieke categorieën reclame erg onoverzichtelijk is en is verspreid over
verschillende wetten. Zo is het verbod op tabaksreclame bijvoorbeeld
23

Kamerstukken II 2007/08, 31 356 nr. 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 6

34

ondergebracht in artikel 5, tweede lid, van de Tabaks- en rookwarenwet.
Deze leden vragen de regering of het niet de voorkeur verdient alle regels
over specifieke vormen van reclame die valt binnen het bereik van de
Mediawet 2008 overzichtelijk in deze wet samen te brengen.
Het Commissariaat houdt eveneens toezicht op de regels over reclame
voor medische behandelingen. Niet alle regels over reclame zijn
opgenomen in de Mediawet 2008 vanwege het beperkte toepassingsbereik van die wet. De focus van de Mediawet 2008 is immers audiovisueel media-aanbod. Diverse specifieke regels voor reclame gelden voor
meerdere soorten reclame-uitingen. Zo is het verbod op tabaksreclame
ook van toepassing op, bijvoorbeeld, posters in de openbare ruimte of
advertenties in geschreven media. Daarom is ervoor gekozen die regels in
andere wetten onder te brengen, zoals de Tabaks- en rookwarenwet.
Hoe kan sprake zijn van doeltreffend toezicht wanneer de Reclame Code
Commissie slechts met het oog op de toekomst adviezen kan geven en
niet zelf boetes kan opleggen voor begane overtredingen, zo vragen deze
leden. Eveneens vragen deze leden waarom de regering het vereiste van
doeltreffend toezicht op basis van de herziene richtlijn en de regeling van
de code voor videoplatformen niet ook opneemt in de wetsartikelen over
de reclamecodes. De leden van de SGP-fractie vragen de regering op
jaarbasis inzichtelijk te maken hoeveel meldingen van non-compliance de
Reclame Code Commissie de afgelopen vijf jaar heeft verstuurd naar de
ACM en in hoeveel van die gevallen de autoriteit daadwerkelijk een boete
heeft opgelegd. Deze leden vragen eveneens welk beoordelingskader de
ACM hanteert voor het opleggen van boetes.
De regering meent dat voor de doeltreffendheid van toezicht niet
doorslaggevend is welke sanctiemogelijkheden eraan gekoppeld zijn,
maar in hoeverre de materiële normen waarop het toezicht is gericht
daadwerkelijk worden nageleefd door de betrokken partijen. Opneming
van het vereiste van doeltreffend toezicht in de Mediawet 2008 acht de
regering hiervoor evenmin noodzakelijk. Dit vereiste vloeit ook zonder
implementatie voort uit de herzieningsrichtlijn. Voor videoplatformdiensten is dit vereiste expliciet opgenomen omdat deze diensten door dit
wetsvoorstel voor het eerst verplicht worden om een gedragscode op te
stellen. De SRC heeft daarentegen al een ingericht systeem van zelfregulering en toezicht.
Slechts 3–4% van de adverteerders waarover klachten worden ingediend
wordt jaarlijks als non-compliant aangemerkt en als zodanig op de
website van de SRC vermeld. Dit zijn adverteerders die niet of negatief
hebben gereageerd op het verzoek van de SRC om in het kader van het
betreffende dossier toe te zeggen dat ze niet meer in strijd met de NRC
reclame zullen maken, en waarbij ook niet op andere wijze kon worden
geconstateerd dat de betreffende uiting is aangepast of ingetrokken.
Het openbare overzicht van non-compliant adverteerders wordt gemeld
bij de ACM, waar de Stichting Reclame Code een samenwerkingsconvenant mee heeft. Tevens kan de ACM kennisnemen van alle aanbevelingen van de Reclame Code Commissie via de openbare online database
van uitspraken, en deze als signalen meewegen. De ACM beoordeelt op
grond van haar prioriteringsbeleid of aan de hand van verschillende
signalen tot nader onderzoek zal worden overgegaan. De non-compliant
meldingen en uitspraken van de Reclame Code Commissie kunnen een rol
spelen in die afweging, maar er wordt niet afzonderlijk bijgehouden
wanneer deze leiden tot het inzetten van een instrument zoals het
opleggen van een boete.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 6

35

3. Financiële gevolgen
De leden van de D66-fractie lezen dat bij de uitwerking van nieuwe taken
van het Commissariaat gekeken zal worden naar de financiële consequenties ervan. Zij vragen of de regering hier meer toelichting op kan
bieden. Zij constateren in de paragraaf over toezicht en handhaving dat
het Commissariaat er een significant aantal taken bij krijgt. Van welke
maatregelen worden financiële consequenties voorzien en wat is hiervan
de inschatting, zo vragen zij. Zij vragen op welke wijze kan worden
toegekomen aan het budgetrecht van de Kamer door bij indiening van een
wetsvoorstel te verzuimen enige adequate financiële onderbouwing te
bieden. Gelet op de ontwikkelingen rondom het functioneren van het
Commissariaat afgelopen jaar verzoeken de aan het woord zijnde leden
om een uitgebreidere financiële toelichting van de regering op onderhavig
wetsvoorstel.
De financiële consequenties van de uitwerking van de nieuwe taken zijn
nog niet bekend. Dit heeft te maken met lopende trajecten die, naast de
nieuwe taken op grond van de herziene richtlijn AVMD, invloed hebben op
het volledige takenpakket van het Commissariaat. Daarom heeft de
regering gekozen voor een integrale aanpak. Op die manier zullen alle
taken van het Commissariaat en de financiële consequenties daarvan
geëvalueerd worden. Naar verwachting zal de uitkomst van bedoelde
trajecten in de zomer van 2020 bekend zijn, waarna ik meer toelichting aan
uw Kamer kan bieden. De wijze waarop aan het budgetrecht van uw
Kamer kan worden toegekomen, is via het begrotingsproces. Het
Commissariaat wordt bekostigd vanuit de Rijksbegroting en door
ondertoezichtgestelden. Wanneer de financiële consequenties van de
uitwerking van de nieuwe taken van het Commissariaat bekend zijn, zal
ook worden gekeken naar de wijze van bekostiging. Indien de nieuwe
taken leiden tot een hogere bijdrage vanuit de Rijksbegroting, zal die
worden bekostigd via de mediabegroting. De mediabegroting wordt ook
aan uw Kamer voorgelegd ter behandeling.
4. Regeldruk
De leden van de D66-fractie hebben gelezen dat de regering wat betreft
mediadiensten op aanvraag uitgaat van ongeveer 100 tot 300 aanbieders.
Deze leden merken op dat dit op hen overkomt als een vrij ruime
schatting. Zij vragen of de regering kan aangeven welke aanbieders dit
allemaal zijn.
Het Commissariaat is momenteel bezig het aantal aanbieders dat onder
zijn toezicht gaat vallen, te inventariseren. Vooralsnog hebben zich 59
aanbieders van mediadiensten op aanvraag gemeld bij het Commissariaat, zoals blijkt uit het register op de website.24 De regering verwacht dat
dit aantal zal toenemen, doordat gebruikers die actief zijn op videoplatformen door dit wetsvoorstel ook kunnen kwalificeren als mediadienst op
aanvraag.
5. Uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid
De leden van de CDA-fractie hebben gelezen dat het Commissariaat
aandacht miste voor de mechanismen om de geschiktheid van de
maatregelen die door de videoplatformdiensten zijn genomen te
beoordelen. Dit heeft geleid tot een verduidelijking in de toelichting. Zij
vragen welke verduidelijking dit is geweest en of dit nu voldoende wordt
geborgd.
24

https://www.cvdm.nl/toestemmingen/registers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 6

36

In de artikelsgewijze toelichting is nader verduidelijkt dat het Commissariaat de maatregelen die door videoplatformdiensten worden genomen
dient te beoordelen binnen het kader dat wordt geschetst in de artikelen
4bis en 28ter van de herziene richtlijn AVMD. De regering is van mening
dat het Commissariaat binnen dit kader moet kunnen beoordelen of de
maatregelen die door videoplatformdiensten worden genomen geschikt
zijn.
6. Toezicht en handhaving
De leden van de VVD-fractie hebben een vraag over de jurisdictie van de
richtlijn. Om de effectiviteit van de nieuwe regels te maximaliseren is de
richtlijn ook van toepassing op aanbieders die niet gevestigd zijn in de EU
maar die wel een moeder- dochter- of groepsvennootschap in een lidstaat
hebben. Hierdoor wordt voorkomen dat de grootste spelers op de markt
buiten de richtlijn vallen, aldus deze leden. Tegelijkertijd constateren deze
leden dat er ook aanbieders zijn die geen vestiging of moeder-, dochter- of
groepsvennootschappen in de EU hebben en daarmee buiten de werking
van de herziene richtlijn vallen, maar wel gericht zijn op de EU. Zij vragen
waarom niet is gekozen om ook videodiensten onder de richtlijn te laten
vallen die wel gericht zijn op de EU. Zij vragen of de regering mogelijkheden ziet om dit alsnog te bewerkstelligen of aan te kaarten bij de
Europese Commissie om te voorkomen dat bijvoorbeeld Chinese
videoplatformdiensten zich minder snel zullen vestigen in de EU, om zo
niet onder de richtlijn te hoeven vallen.
De herziene richtlijn AVMD is alleen van toepassing op aanbieders van
mediadiensten of videoplatformdiensten die onder de bevoegdheid van
een van de lidstaten vallen. Deze bevoegdheid wordt toegekend op basis
van het land-van-oorsprongbeginsel, wat inhoudt dat de bevoegdheid ligt
bij de lidstaat van vestiging. Op het moment dat een aanbieder van een
videoplatformdienst niet in een EU-lidstaat is gevestigd en daar evenmin
een moeder- of dochteronderneming heeft of deel uitmaakt van een groep
ondernemingen die deels in een lidstaat is gevestigd, valt de aanbieder
niet op basis van enig vestigingscriterium onder de bevoegdheid van een
van de lidstaten. Het toepassingsbereik van de herziene richtlijn kan niet
zonder meer worden uitgebreid naar aanbieders gevestigd in derde
landen, omdat de materiële normen uit de richtlijn zijn gerelateerd aan de
bevoegdheid van lidstaten over aanbieders. De regering ziet op dit
moment dan ook geen mogelijkheid om te bewerkstelligen dat aanbieders
gevestigd in derde landen onder het toepassingsbereik van de herzieningsrichtlijn komen te vallen. Bovendien heeft een vestiging binnen de
EU nog altijd veel voordelen voor de aanbieder van een videoplatformdienst, gelet op de toegang tot de interne markt van de EU.
Voornoemde leden stellen dat ook live streaming onder de scope valt van
deze richtlijn. Hoe kan er adequaat toezicht worden gehouden door het
Commissariaat als het gaat om bijvoorbeeld productplaatsing bij live
streaming, zo willen deze leden weten.
Gelet op de aard van live streaming zal het Commissariaat alleen achteraf
kunnen ingrijpen. Overigens geldt voor ander media-aanbod hetzelfde;
vooraf ingrijpen is niet mogelijk gelet op de grondwettelijk verankerde
vrijheid van meningsuiting. Daarnaast is een deel van het lineaire
media-aanbod ook live, waarbij dezelfde principes van toezicht achteraf
gelden. Het toezicht door het Commissariaat op live streaming zal dan ook
op dezelfde wijze worden uitgevoerd als het toezicht op ander mediaaanbod.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 6

37

7. Consultatie van betrokken partijen
De leden van de VVD-fractie hebben gelezen dat er met verschillende
vod-diensten gesprekken zijn gevoerd over deze implementatie. Deze
gesprekken gingen vooral over het quotum voor Europese producties van
30 procent en de regeling over de bescherming van minderjarigen die nu
ook voor vod-diensten zullen gaan gelden. Kan de regering meer
informatie geven over de algemene positie van de vod-diensten ten
opzichte van deze implementatie, zo vragen deze leden.
De geconsulteerde aanbieders van mediadiensten op aanvraag stonden
over het algemeen positief tegenover de implementatie. Zij onderschreven de keuze van de regering om op dit moment geen strengere
eisen te stellen dan de herzieningsrichtlijn voorschrijft. Sommige
aanbieders gaven aan dat het een uitdaging wordt om te voldoen aan het
quotum voor Europese producties.
De leden van de CDA-fractie hebben gelezen dat de regering ervoor heeft
gekozen om dit wetsvoorstel niet aan te bieden via internetconsultatie
omdat het hier gaat om een minimale vorm van implementatie. Deze
leden vinden dit een rare manier van redeneren. De regering heeft
namelijk zelf gekozen voor minimale implementatie. Het had daarom juist
waardevol kunnen zijn om via een internetconsultatie te toetsen of de
keuze voor een minimale vorm van implementatie wordt gesteund door
de betrokken partijen in het veld, aldus deze leden. Zij vragen of de
regering kan aangeven in hoeverre betrokken partijen in het veld de keuze
voor minimale implementatie steunen. Zij vragen of het klopt dat
belangenorganisaties van mensen met een auditieve en/of visuele
beperking en van senioren niet zijn geconsulteerd. Is de regering bereid
dit alsnog te doen, ook gezien het VN-verdrag inzake de rechten van
personen met een handicap dat de Nederlandse overheid verplicht om
(belangenorganisaties van) mensen met een beperking te betrekken bij
het ontwikkelen van wet- en regelgeving, zo vragen zij.
Over het algemeen stonden de geconsulteerde partijen positief tegenover
de keuze van de regering voor minimumimplementatie. Zij onderschreven
de keuze van de regering om op dit moment geen strengere eisen te
stellen dan de herzieningsrichtlijn voorschrijft. De regering heeft regelmatig contact met belangenorganisaties die mensen met een auditieve of
visuele beperking – onder wie ook senioren – vertegenwoordigen. Tijdens
die gesprekken is de implementatie van de herzieningsrichtlijn regelmatig
ter sprake gekomen. De regering meent dat deze belangenorganisaties in
voldoende mate zijn betrokken, mede in het licht van het feit dat in het
wetsvoorstel alleen omzetting van de verplichte bepalingen uit de
herzieningsrichtlijn omvat.
De leden van de D66-fractie zijn teleurgesteld over het feit dat de regering
gekozen heeft dit wetsvoorstel niet aan te bieden via internetconsulatie.
Zij kunnen de redenering hiertoe, namelijk dat de richtlijn slechts
minimaal geïmplementeerd wordt, ook niet volgen. In de ogen van deze
leden had consultatie er juist toe kunnen leiden een bredere mate van
implementatie te bepleiten, of specifieke formuleringen te becommentariëren, zoals waar de opmerkingen van het Commissariaat wél toe hebben
geleid. Zij vragen of de regering kan aangeven met welke stakeholders
tijdens de totstandkoming van dit wetsvoorstel wel «nauw contact» is
geweest. Als de regering uitgaat van zo’n 100 tot 300 aanbieders die
onder de reikwijdte van dit wetsvoorstel vallen, is dit toch een keuze die
wat betreft deze leden nadere toelichting en argumentatie behoeft. Deze
leden ontvangen graag deze toelichting en argumentatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 6

38

In het kader van onderhavig wetsvoorstel is gesproken met de landelijke
publieke mediadienst, met de commerciële omroepen via de Vereniging
Commerciële Omroepen, met meerdere commerciële aanbieders van
mediadiensten op aanvraag en met aanbieders van videoplatformdiensten. Een internetconsultatie neemt vrij veel tijd in beslag. Vanwege
de korte tijd die beschikbaar is voor implementatie van de herzieningsrichtlijn, en omdat alleen de verplichte bepalingen worden omgezet, is
hier niet voor gekozen. De minimumnormen moeten namelijk zonder
meer worden omgezet in Nederlandse regelgeving. De meeste aanbieders
die door de herziening van de richtlijn voor het eerst onder de reikwijdte
ervan gaan vallen, zullen bovendien positief staan tegenover de keuze van
de regering voor minimumimplementatie. Dat bleek ook uit de gesprekken
die met de verschillende aanbieders zijn gevoerd.
II. ARTIKELSGEWIJS
Artikel I, onderdelen J en K (Artikelen 3.19a en 3.19c)
De leden van de CDA-fractie hebben gelezen dat aangezien de liberalisering van productplaatsing niet heeft geleid tot het verwachte gebruik
van productplaatsing, de mogelijkheid van productplaatsing in de
herzieningsrichtlijn is verruimd. Zij vragen of er cijfers bekend zijn over
het gebruik van productplaatsing in Nederland. Deze leden vragen
waarom het logisch is om als liberalisering van productplaatsing niet
heeft geleid tot het verwachte gebruik van productplaatsing over te gaan
tot verruiming. Is het doel van de regering om productplaatsing te
bevorderen, zo vragen deze leden.
De regering is niet bekend met cijfers over het gebruik van productplaatsing in Nederland. De reden dat de eerdere liberalisering van het
regime rond productplaatsing niet heeft geleid tot het verwachte gebruik
ervan, is gelegen in het feit dat de uitzonderingen die golden op het
algemene verbod op productplaatsing in de praktijk leidden tot onduidelijkheid bij aanbieders van mediadiensten. Om geen risico te lopen, werd
weinig gebruik gemaakt van de mogelijkheid tot productplaatsing als
vorm van reclame. Door het uitgangspunt om te draaien en productplaatsing toe te staan met uitzondering van helder geformuleerde
categorieën media-aanbod waarin dit niet wenselijk is (nieuws- en
actualiteitenprogramma’s, programma’s over consumentenzaken,
kinderprogramma’s en religieuze programma’s), ontstaat meer rechtszekerheid voor aanbieders van mediadiensten. Het gewijzigde uitgangspunt
heeft niet tot doel om productplaatsing te bevorderen, maar moet tot
meer duidelijkheid leiden over de mogelijkheid van het gebruik van
productplaatsing.
Artikel I, onderdeel Q (Artikel 4.1)
De leden van de SGP-fractie vragen waarom de regering kiest voor de
positieve formulering dat het verspreiden van schadelijk aanbod is
toegestaan mits men is aangesloten bij het NICAM, in plaats van de
constructie dat het verspreiden van schadelijk materiaal is verboden tenzij
men is aangesloten bij het NICAM. Deze leden vragen of het gezien de
maatschappelijke urgentie en de grondwettelijke verantwoordelijkheid
van eenieder niet voor de hand ligt om de onwenselijkheid van schadelijk
materiaal voorop te stellen.
In het voorgestelde artikel 4.1 van de Mediawet 2008 is aangesloten bij de
huidige formulering van dit artikel in de Mediawet 2008. Inhoudelijk is op
dit punt geen wijziging beoogd. Volgens de systematiek van de Mediawet
2008 is het inderdaad in beginsel verboden om schadelijk media-aanbod

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 6

39

uit te zenden, tenzij de aanbieder is aangesloten bij het NICAM. De
gekozen formulering maakt dat niet anders.
OVERIG
De leden van de D66-fractie wijzen op artikel 3.1 van de Comptabiliteitswet 2016. Zij vragen of de regering kan toelichten of dit van
toepassing zal zijn op onderliggend wetsvoorstel. Kan de regering
beargumenteren wanneer deze wet als geslaagd beschouwd kan worden,
zo vragen zij. Is de regering bereid een evaluatieparagraaf in onderhavig
wetsvoorstel te voegen en zo nee, waarom niet, vragen zij.
De Comptabiliteitswet 2016 regelt de inrichting en organisatie van de
rijksoverheid vanuit een financiële invalshoek, en bevat daartoe regels
voor de rijksbegroting en de rijksverantwoording. Artikel 3.1 van de
Comptabiliteitswet 2016 regelt de eisen die aan de informatie in een
(wets)voorstel worden gesteld. Uit de toelichting op een (wets)voorstel
dient te blijken welke doelstellingen worden nagestreefd, welke financiële
instrumenten worden ingezet om de beoogde doelstellingen te realiseren
en wat de mogelijke financiële gevolgen van het (wets)voorstel zijn voor
het Rijk en andere maatschappelijke sectoren. In de toelichting op
onderhavig wetsvoorstel is aandacht besteed aan genoemde elementen,
voor zover in het kader van dit wetsvoorstel relevant. Daarmee is voldaan
aan het betreffende artikel van de Comptabiliteitswet 2016.
De regering acht het niet noodzakelijk om een evaluatiebepaling in te
voegen. Op grond van de herzieningsrichtlijn is de regering reeds
verplicht om driejaarlijks te rapporteren aan de EC over de verbeterde
toegankelijkheid van het media-aanbod (artikel 7, tweede lid, van de
herziene richtlijn AVMD) en de ontwikkeling van mediageletterdheid
(artikel 33bis, tweede lid, van de herziene richtlijn AVMD). Omzetting van
laatstgenoemde bepaling is niet nodig, omdat zij direct aan de lidstaten is
gericht. De EC controleert daarnaast de toepassing van de herzieningsrichtlijn door de lidstaten, waarover zij driejaarlijkse rapporteert aan het
EP, de Raad en het Europees Economisch en Sociaal Comité. Uiterlijk op
19 december 2026 dient de EC tevens een ex-postevaluatie in over de
herzieningsrichtlijn om de impact en meerwaarde van de herziene richtlijn
AVMD na te gaan, welke evaluatie zo nodig vergezeld gaat van voorstellen
voor (hernieuwde) herziening. De regering meent dat evaluatie van de
herzieningsrichtlijn en de toepassing daarvan in Nederland hiermee
voldoende gewaarborgd is.
Voornoemde leden hebben met interesse naar de transponeringstabel
gekeken. Beoordeling hiervan gaat echter moeizaam doordat geen
inhoudelijke strekking van artikelen uit de richtlijn geeft, aldus deze leden.
Zij vragen waarom hiervoor is gekozen. Is de regering bereid in de nota
naar aanleiding van het verslag de transponeringstabel inclusief inhoudelijke strekking van artikelen uit de richtlijn weer te geven, zo vragen deze
leden.
De transponeringstabel zoals opgenomen bij het wetsvoorstel voldoet aan
de normen die gelden bij implementatie van een EU-richtlijn. Het is niet
gebruikelijk om een inhoudelijke strekking van de artikelen uit een richtlijn
op te nemen in de transponeringstabel, omdat de transponeringstabel
uitsluitend bedoeld is om een technisch overzicht te geven van de
omzetting in nationale regelgeving. Deze kan gebruikt worden door de EC
om te controleren of omzetting volledig heeft plaatsgevonden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 6

40

De leden van de SP-fractie vragen waarom de regering zich in Brussel
heeft verzet tegen het land-van-bestemming-beginsel? Zij vragen of de
regering de mening van deze leden deelt dat het aanbieden van een
dienst in een land ook betekent dat dat land daar eisen aan mag stellen.
Wat betekent in de praktijk het land-van-vestiging-beginsel voor de
reikwijdte van deze richtlijn, zo vragen de leden. Vallen bijvoorbeeld
videodiensten zoals die van Amazon, Disney en Apple nu wel of niet
onder deze richtlijn, zo informeren zij.
De regering hecht aan het land-van-oorsprongbeginsel, één van de
hoekstenen van de interne markt, dat steeds een van de uitgangspunten
van de richtlijn AVMD is geweest. Een doorbreking van dit beginsel
bevordert volgens de regering niet het vrij verkeer van diensten. De
regering neemt hiermee geen stelling in ten aanzien van dienstenverkeer
in het algemeen. De herzieningsrichtlijn is van toepassing op alle
aanbieders van lineaire mediadiensten, mediadiensten op aanvraag en
videoplatformdiensten die onder de bevoegdheid van een van de lidstaten
vallen. Dit geldt ook voor mediadiensten op aanvraag zoals die van
Amazon, Disney en Apple.
De Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media,
A. Slob

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 361, nr. 6

41