Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

33 037

Mestbeleid

Nr. 500

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 juli 2023
Hierbij informeer ik u over twee jaarlijkse rapportages over het mestbeleid
in relatie tot de derogatie. Het gaat om het rapport «Landbouwpraktijk en
waterkwaliteit op landbouwbedrijven aangemeld voor derogatie 2021»,
door het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en
Wageningen Economic Research (bijlage 1), dat ik u mede namens de
Minister van Infrastructuur en Waterlstaat toestuur, en de «Rapportage
Nederlands Mestbeleid 2022», door de Rijksdienst voor Ondernemend
Nederland (RVO) en de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA)
(bijlage 2). Met het RIVM-rapport «Landbouwpraktijk en waterkwaliteit op
landbouwbedrijven aangemeld voor derogatie 2021» en de «Rapportage
Nederlands Mestbeleid 2022» wordt invulling gegeven aan de rapportageverplichting uit de derogatiebeschikking (nr. 2022–2069 EU).
Landbouwpraktijk en waterkwaliteit op landbouwbedrijven
aangemeld voor derogatie in 2021
Het RIVM-rapport «Landbouwpraktijk en waterkwaliteit op landbouwbedrijven aangemeld voor derogatie in 2021» geeft een analyse over het
effect van derogatie op de waterkwaliteit. Een bedrijf met een derogatievergunning mag onder voorwaarden meer dan 170 kg stikstof uit
graasdiermest per hectare aanwenden, waarvoor de belangrijkste
voorwaarde is dat het areaal van een landbouwbedrijf met derogatie voor
minimaal 80% uit grasland bestaat. Uit metingen van de nitraatconcentraties komt naar voren dat de kwaliteit van grondwater onder bedrijven
met een derogatievergunning in 2021 verbeterde op klei en lössgronden
en in 2022 ook op zand- en veengronden, ten opzichte van metingen op
derogatiebedrijven in voorgaande jaren. De stijgingen van de gemeten
nitraatconcentraties in de voorgaande jaren waren waarschijnlijk het
gevolg van opeenvolgende droge jaren. De weersomstandigheden van
2021, die relatief nat waren, spelen waarschijnlijk ook een rol in de daling
van de nitraatconcentratie in 2022. De waterkwaliteitsnormen voor
grondwater worden nog niet overal gehaald. In Zand 230 (het zuidelijk en

kst-33037-500
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 33 037, nr. 500

1

oostelijk deel van de Zandregio) waren de gemeten nitraatconcentraties in
2021 gemiddeld 68 mg/l en in 2022 51 mg/l, en dat ligt boven de norm van
50 mg/l. Onder een derogatiebedrijf is de grondwaterkwaliteit veelal beter
dan onder andere landbouwbedrijven; dat hangt samen met het hoge
aandeel grasland. Er blijft een opgave voor de grondwaterkwaliteit
waarop de maatregelen van het 7e Actieprogramma Nitraatrichtlijn en het
addendum (Kamerstuk 33 037, nrs. 431 en 437) zijn gericht.
Rapportage Nederlands Mestbeleid 2022
Mestproductie
In de rapportage zijn de definitieve cijfers opgenomen van de fosfaat- en
stikstofexcretie in 2022 door de Nederlandse veehouderij, zoals samengesteld door het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Uit de cijfers blijkt
dat de totale mestproductie in Nederland, uitgedrukt in kilogrammen
mest, in 2022 ongeveer gelijk is gebleven ten opzichte van 2021. De
stikstofproductie is daarbij licht gedaald naar 467,1 miljoen kg en ligt
daarmee onder het plafond van 489,4 miljoen kg stikstof als neergelegd in
artikel 4, tweede lid, van de derogatiebeschikking (2022/2069/EU).
Daarnaast is sprake van een licht gestegen productie van fosfaat in
dierlijke mest van 150,4 miljoen kg fosfaat, dat onder het niveau ligt van
150,7 miljoen kg fosfaat, als beschreven in de derogatiebeschikking.
De productie van stikstof door melkvee is verder gedaald naar 269,2
miljoen kg stikstof. De fosfaatproductie van melkvee in 2022 is ten
opzichte van de voorgaande twee jaren wat gestegen naar 77,2 miljoen kg
fosfaat. In 2022 is de stikstof- en fosfaatproductie van varkens vrijwel
hetzelfde gebleven als in 2021, met 88,6 miljoen kg stikstof en 34,4 miljoen
kg fosfaat. De stikstofproductie van pluimvee is in 2022 ten opzichte van
2021 iets gedaald naar 53,9 miljoen kg stikstof. De fosfaatproductie van
pluimvee is verder gedaald tot 22,5 miljoen kg fosfaat.
Definitieve stikstofexcretie per sector (in miljoen kg stikstof)

Melkvee
Varkens
Pluimvee
Overig
Totaal
1

Plafond1

2018

2019

2020

2021

2022

281,8
99,1
60,3
63,2
504,4

289,9
96,6
56,8
60,2
503,4

279,7
93,7
56,0
60,3
489,7

286,5
91,8
54,7
56,5
489,4

273,0
88,9
54,3
54,8
471,0

269,2
88,6
53,9
55,4
467,1

Plafonds uit de Meststoffenwet.

Definitieve fosfaatexcretie per sector (in miljoen kg fosfaat)

Melkvee
Varkens
Pluimvee
Overig
Totaal
1

Plafond1

2018

2019

2020

2021

2022

84,9
39,7
27,4
20,9
172,9

78,7
37,6
25,8
19,7
161,8

75,5
36,8
25,1
18,1
155,5

73,6
36,7
24,1
16,4
150,7

74,2
34,5
23,2
16,1
148,0

77,2
34,4
22,5
16,3
150,4

Plafonds uit de Meststoffenwet.

Derogatie deelname
In 2022 was er een relatief grote afname van het aantal aanmeldingen
voor een derogatievergunning (– 8,8%). Dit komt vermoedelijk door de
late bekendmaking van de derogatiebeschikking (30 september 2022), na
het bemestingsseizoen. De afname van het landbouwareaal onder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 33 037, nr. 500

2

derogatiebedrijven is in verhouding kleiner dan de afname van het aantal
aanmeldingen voor derogatie, ook al is ook deze afname groter dan
voorgaande jaren (– 4,8%).
Versterkte Handhavingsstrategie Mest (VHS Mest)
Met de Versterkte Handhavingsstrategie (VHS) Mest wordt controle en
handhaving risicogericht ingezet om de naleving te vergroten. Daarvoor is
er onder andere een gebiedsgerichte aanpak gericht op samenwerking,
informatieuitwisseling en kennisoverdracht in risicogebieden en een
aanpak gericht op risicovolle schakels. In de gebiedsgerichte aanpak in de
drie geïdentificeerde gebieden – de Peel, de Gelderse Vallei en Twente –
wordt samengewerkt door RVO, NVWA, waterschappen, omgevingsdiensten en provincies door risicogericht analyses en controles uit te
voeren. In 2022 zijn 15 gezamenlijke controles in de Gelderse Vallei en in
Twente, en 30 in de Peel uitgevoerd. Eenzelfde aantal gezamenlijke
analyses en inspecties zal ook in 2023 worden ingepland. Het Openbaar
Ministerie en de Nationale Politie worden waar nodig betrokken. In 2022
zijn er in het kader van de VHS Mest meer administratieve controles
uitgevoerd door RVO, in het bijzonder gericht op intermediaire ondernemingen. Deze categorie bedrijven is in de VHS geïdentificeerd als een
risicovolle schakel evenals covergisters en varkensbedrijven. Ook in 2022
is er ingezet op fysieke inspecties bij intermediaire ondernemingen, wat
blijkt uit de toezichtintensiteit (percentage individueel fysiek gecontroleerde bedrijven) van 25% op deze bedrijven. Vanwege de late bekendmaking van de derogatiebeschikking kon de NVWA pas later starten met
inspecties. Daarom was medio mei nog niet de 5% van de bedrijven met
een derogatievergunning, een verplichting volgend uit de derogatiebeschikking, fysiek geïnspecteerd (3% voltooid). De overige 2% nog te
inspecteren landbouwbedrijven met een derogatie over 2022 worden in
2023 uitgevoerd. De toezichtintensiteit op varkenshouderijen lag op 6%,
waarmee voldaan is aan de voorwaarde van de derogatiebeschikking die
hierop betrekking heeft.
Ten aanzien van digitalisering, wat een belangrijk onderdeel is van de VHS
Mest, is op 1 januari 2023 realtime verantwoording van mesttransporten
(rVDM) binnen Nederland ingevoerd. Momenteel wordt zo’n 99% van alle
mesttransporten binnen Nederland via rVDM geregistreerd. Ten aanzien
van de verdere voortgang van de implementatie van de VHS Mest verwijs
ik naar de Kamerbrief hierover van 31 mei jl. (Kamerstuk 33 037, nr. 495).
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
P. Adema

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 33 037, nr. 500

3