Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

32 838

Introductie van de bestuurlijke boete bij niet
naleving van bijzondere meldingsplichten bij
rijkssubsidies (Wet bestuurlijke boete
meldingsplichten door ministeries verstrekte
subsidies)

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 14 december 2011
1. Algemeen
Met genoegen hebben wij er van kennisgenomen dat de leden van de
VVD-fractie de doelstellingen van de wet en het principe van de high trust
ondersteunen. De vragen die deze leden niettemin hebben hopen wij in
het vervolg naar tevredenheid te kunnen beantwoorden. Wij danken de
leden van de PvdA-fractie voor het uitspreken van hun steun voor de
filosofie van het high trust model en ook voor de waardering die zij
uitspreken voor het voornemen om te voorkomen dat Nederlands geld
wordt gebruikt voor het in stand houden of niet-actief bestrijden van
kinder- en dwangarbeid. De twijfels die de Raad van State in dat kader
heeft geuit en die worden gedeeld door deze leden kunnen wij hopelijk in
antwoord op hun vragen daarover wegnemen. Tot slot hebben wij met
belangstelling kennisgenomen van de vragen van de leden van de
PVV-fractie die wij hierna zo goed mogelijk zullen beantwoorden.
In antwoord op de vraag van de leden van de PvdA-fractie naar overleg
met bedrijven en organisaties over dit wetsvoorstel en hun steun hiervoor
merken wij op dat over dit concrete wetsvoorstel geen afstemming met
bedrijven en organisaties heeft plaatsgevonden. Wij hebben echter geen
reden om aan te nemen dat zij dit wetsvoorstel niet zouden steunen,
aangezien er geen afwijzende reactie op het wetsvoorstel is ontvangen.
Daarbij wijzen wij er op dat het aan het wetsvoorstel ten grondslag
liggende gedachtegoed van de high trust en het toepassen van een
sanctie bij schending van dit vertrouwen al verschillende keren in de
Kamer aan de orde is geweest en ook is gedeeld met het bedrijfsleven.
De leden van de PvdA-fractie vragen inzake de voorgestelde bepalingen
die zich richten op kinderarbeid en dwangarbeid een nadere toelichting op
de tot subsidies beperkte reikwijdte van het wetsvoorstel in relatie tot de
ruimere reikwijdte van de moties Ortega-Martijn en Voordewind die
tevens zien op de twee andere fundamentele arbeidsnormen en op
handelsmissies en kredieten.

kst-32838-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 838, nr. 6

1

Aanleiding voor de bepalingen met betrekking tot kinder- en dwangarbeid
in dit wetsvoorstel is de wens om de naleving van de zorgplicht in
verband met tegengaan van kinder- en dwangarbeid te versterken door
inzet van een bestraffende sanctie. Hiertoe is aansluiting gezocht bij dit
wetsvoorstel dat invoering van bestuurlijke beboeting mogelijk maakt bij
niet naleving van bijzondere meldingsplichten bij subsidies die onder het
uniform subsidiekader vallen. Deze aanpak uit de brief van 29 april 20101
waarborgt ook voor de bijzondere meldingsplicht bij kinderarbeid een
rijksbreed geharmoniseerde aanpak. Als aangegeven in die brief beperken
we ons voor wat betreft de boete tot kinder- en dwangarbeid en blijft voor
de twee overige fundamentele arbeidsnormen de bestaande inspanningsverplichting het uitgangspunt. Inzet van een beboetbare meldingsplicht
stuit hier uit de aard der zaak ook al snel op uitvoerbaarheids- en
handhaafbaarheidsbeperkingen. Anders dan bij kinder- en dwangarbeid,
waarvoor de ILO verdragen een toetsbaar en handhaafbaar kader bieden,
is voor waarborging van de vrijheid van vakvereniging en het tegengaan
van discriminatie geen harde norm voorhanden die zich eenvoudig via het
subsidie-instrumentarium tot de onderneming laat richten. Het bestaan
van vakbondsvrijheid betekent immers nog niet dat ook alle werknemers
lid (moeten) zijn zodat dit voor de toezichthouder, maar ook voor de
ondernemer, lastig na te gaan is. Ook is het bijna niet mogelijk om
bijvoorbeeld vast te stellen of iemand ontslagen is vanwege discriminatie
of om een andere reden.
Wat betreft de door deze leden aangehaalde overige aspecten merken wij
op dat indien de Staat zelf krediet verstrekt dit ook subsidie in de zin van
dit wetsvoorstel is, zodat op grond van dit wetsvoorstel in die gevallen
een beboetbare meldingsplicht kan worden opgelegd. Bij handelsmissies
onder leiding van de rijksoverheid zal – in lijn met hetgeen op 3 november
2011 is opgemerkt door de staatssecretaris van EL&I bij de behandeling
van de EL&I-begroting voor 2012 in de Tweede Kamer – aan bedrijven
worden gevraagd om de OESO-richtlijnen te onderschrijven. In de
voorbereidingsbijeenkomst van handelsmissies wordt vaak aandacht
besteed aan maatschappelijk verantwoord ondernemen en ook tijdens de
handelsmissies zelf is dit het geval.

1

Kamerstukken II 2009/10, 31 263, nr. 45.

De leden van de PvdA-fractie merken op dat de bestrijding van kinderarbeid, dwangarbeid, discriminatie, verbod op vakbonden en vrije
loononderhandelingen bij uitstek een zaak zijn om voortdurend te
bepleiten op het niveau van de Europese Unie en de Verenigde Naties. Zij
vragen in welke mate dat door de regering is gedaan en welke concrete
plannen daar voor de nabije toekomst nog voor zijn. Hiervan kunnen wij
het volgende overzicht geven.
Naleving van de fundamentele arbeidsnormen (vrijheid van vakvereniging
en collectieve onderhandelingen, geen dwangarbeid, geen kinderarbeid,
geen discriminatie op grond van geslacht) wordt nagestreefd met de
decent work agenda van de Internationale Arbeidsorganisatie (ILO). Voor
het realiseren van deze agenda benadrukt Nederland het belang van
samenwerking tussen internationale organisaties als ILO, ECOSOC, UNDP,
Wereldbank, OESO, IMF, EU en G20 en WTO. Het gaat hierbij om een
zodanige samenwerking, dat al deze organisaties dezelfde boodschap
uitdragen, beschikbare budgetten bundelen en elkaar in zowel beleid als
de uitvoering daarvan versterken.
Het «Better Work» programma van de ILO ondersteunt landen bij de
naleving van fundamentele arbeidsnormen, zoals in de textielindustrie in
Cambodja, Vietnam en Bangladesh. Nederland is een grote donor voor dit
programma.
Verder dringt Nederland aan op het opnemen van een herbevestiging
m.b.t. de naleving van fundamentele arbeidsnormen bij EU handelsakkoorden. De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft dit
standpunt uitgedragen op de voorbereidende sociale G20 bijeenkomst in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 838, nr. 6

2

mei 2011 in Parijs. Ook zijn de fundamentele arbeidsnormen opgenomen
in de voorwaarden voor duurzaam inkopen door de Rijksoverheid.
Aan de bestrijding van kinderarbeid heeft Nederland een grote bijdrage
geleverd met de ILO kinderarbeidconferentie in Den Haag in 2010. Eén van
de vruchten van de conferentie in Den Haag is het door Nederland
geïnitieerde bedrijvennetwerk Child Labour Platform. Dit platform geeft
met goede voorbeelden de «state of the art» aanbevelingen vanuit
bedrijven die zich actief inzetten voor de bestrijding van kinderarbeid.
Nederland spant zich in om dit bedrijvennetwerk vanaf 2012 onder de vlag
van UN Global Compact en in samenwerking met de ILO te continueren.
Armoede en gebrek aan sociale bescherming zijn oorzaken van kinderarbeid. Nederland stond aan de wieg van het voorstel voor een wereldwijde Social Protection Floor. Binnen enkele jaren heeft dit voorstel
internationaal veel steun gekregen. In juni 2011 heeft de Internationale
Arbeidsconferentie van de ILO hieraan een productieve discussie op
hoofdlijnen gewijd. De G20 ministers van arbeid hebben in september
2011 in Parijs hun steun uitgesproken voor de ontwikkeling van nationale
systemen van sociale bescherming. In 2012 zal de Internationale Arbeidsconferentie van de ILO een Aanbeveling voor een Social Protection Floor
bespreken. De ILO wil de komende jaren in samenwerking met andere
multilaterale organisaties landen ondersteunen bij de implementatie van
de Social Protection Floor. Daartoe heeft de ILO-Beheersraad op
8 november 2011 een Actieplan besproken. Nederland onderschrijft deze
activiteiten.
De leden van de PVV-fractie geven aan een wettelijke verplichting tot
terugvordering de voorkeur boven de enkele bevoegdheid daartoe. Ook
de wettelijke rente zou op deze wijze volledig moeten worden teruggevorderd.
Laten wij voorop stellen dat wij met de leden van deze fractie van mening
zijn dat in alle daarvoor in aanmerking komende gevallen subsidie en
rente zonder meer moeten worden teruggevorderd. Dat is het beleid en
dat zullen we dus ook uitvoeren. Alle inzet van de betrokken bestuursorganen is er in eerste instantie echter op gericht te voorkómen dat het tot
terugvordering moet komen en wel door uitsluitend subsidie te verlenen
aan ondernemers die te goeder trouw zijn en naar verwachting zorgvuldig
invulling zullen geven aan hun zorgplicht in het kader van het tegengaan
van kinder- of dwangarbeid. Bij de eerste gelegenheid dat de ondernemer
niettemin op de hoogte komt van feiten en omstandigheden die mogelijk
duiden op kinder- of dwangarbeid moet hij een melding doen aan de
minister. Als gevolg hiervan zullen ondernemers die subsidie krijgen in de
regel van goede wil zijn om inzet van kinder- en dwangarbeid te
voorkomen en zal in voorkomend geval in een vroeg stadium naar
aanleiding van de melding kunnen worden bijgestuurd. Wij hopen en
verwachten dan ook dat een gevolg van de in de subsidieregelingen
neergelegde zorgplicht en de naleving van de meldingsplicht zal zijn dat
situaties waarin tot terugvordering moet worden overgegaan zelden aan
de orde zullen zijn. Ook volgens de lijn in de eerder genoemde brief van
29 april 2010 zal van een ondernemer die alles heeft gedaan dat redelijkerwijs van hem kon worden verlangd om inzet van kinder- en dwangarbeid te voorkomen, immers niet worden teruggevorderd.
In andere gevallen kan en zal de bestaande bevoegdheid tot terugvordering zo strikt mogelijk worden toegepast. Een algemene wettelijke
verplichting om terug te vorderen heeft daarbij echter geen meerwaarde.
De in titel 4.2. van de Algemene wet bestuursrecht (hierna: Awb)
geregelde bevoegdheden tot lagere vaststelling, intrekking en terugvordering van subsidie zijn discretionaire bevoegdheden («kan-bepalingen»)
die het bestuursorgaan ruimte bieden voor een belangenafweging,
rekening houdend met de specifieke subsidieregelgeving en de omstandigheden van het geval. Ondernemers hebben er belang bij en ook recht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 838, nr. 6

3

op dat in die situatie een ingrijpende beslissing als intrekking en terugvordering zorgvuldig wordt genomen met inachtneming van de bestuursrechtelijke eisen die de aanwending van discretionaire bevoegdheden
beheersen, met name het evenredigheidsbeginsel (art. 3:4 Awb) en het
motiveringsbeginsel (art. 3:46 Awb). Een wettelijke verplichting om bij
kinder- of dwangarbeid altijd terug te vorderen zou een principiële inbreuk
opleveren op deze nu algemeen voor alle subsidies geldende systematiek.
De bestaande mogelijkheden om wel terug te vorderen zouden op deze
manier ook niet worden verruimd, maar de mogelijkheid om niet terug te
vorderen zou wel verdwijnen. Dat zou een rigide systeem opleveren
waarbinnen geen ruimte meer bestaat om recht te doen aan de ondernemer die naar eer en geweten maar tevergeefs in de vaak moeilijke
omstandigheden ter plaatse heeft geprobeerd inzet van kinder- en
dwangarbeid bij zijn project te voorkomen.
Behalve naar de mogelijkheden van een terugvorderingsverplichting
informeren de leden van de PVV-fractie eveneens naar de mogelijkheden
subsidie terug te vorderen en ook niet te verlenen indien blijkt dat een
bedrijf gebruik heeft gemaakt van dwangarbeid en kinderarbeid. Terugvorderen van een bepaalde subsidie is mogelijk indien de kinder- of
dwangarbeid in het kader van de (bevoorschotte) gesubsidieerde activiteit
plaatsvond en in strijd was met een aan de subsidie verbonden
verplichting. Het niet verlenen van een bepaalde subsidie is eveneens
mogelijk indien de toepasselijke regelgeving op dit punt eisen aan de
aanvraag stelt. Zo eist artikel 5.15 van de Subsidieregeling internationaal
excelleren niet alleen dat een aanvraag wordt afgewezen indien sprake is
van het gebruik van kinder- of dwangarbeid, maar ook dat afwijzing volgt
indien onvoldoende vertrouwen bestaat in de wijze waarop (volgens de
aanvraag) systematisch zal worden gecontroleerd en geborgd dat gebruik
van kinder- of dwangarbeid wordt voorkomen.
Met toepassing van artikel 4:35, eerste lid, onder b, Awb («preventieve
weigering») kan ten slotte mede op grond van het verleden van de
aanvrager subsidie geweigerd worden indien een gegronde reden bestaat
dat voor herhaling moet worden gevreesd. Dit vraagt per geval een
zorgvuldige beoordeling.
De leden van de PVV-fractie vragen in dit verband eveneens naar de
mogelijkheid van algemene uitsluiting van rijkssubsidies voor een
bepaalde periode. Toepassing van artikel 4:35 Awb kan hierin niet
voorzien, nu een zo algemene uitsluiting geen relatie meer heeft met de
beoordeling van een concrete aanvraag en ook niet in verhouding staat
tot een bepaalde subsidie. Een tijdelijke algemene uitsluiting moet dan
ook gezien worden als een nieuwe sanctiebevoegdheid die als zodanig
apart op wetsniveau geregeld zou moeten worden. Invoering van een
dergelijke sanctiebevoegdheid is een ingrijpende aangelegenheid
waarvan nut en noodzaak ook breder dan alleen voor tegengaan van
kinder- en dwangarbeid en in al zijn consequenties zou moeten worden
doordacht. Als zodanig gaat dit de strekking van dit wetsvoorstel te
buiten.
De leden van de fractie van de PVV vragen of met het oog op uitsluiten
van vervolgsubsidies en terugvorderen een eigen verklaring kan worden
geëist dat een subsidieaanvrager de afgelopen 10 jaar niet betrokken is
geweest bij kinderarbeid en dwangarbeid.
In de toepasselijke regelgeving zou bij een aanvraag om een bepaalde
subsidie een dergelijke verklaring kunnen worden geëist. Bij gebreke
daarvan zou de aanvraag dan kunnen worden geweigerd. Wij zijn er
echter geen voorstander van om dit te gaan doen. Naar verwachting is de
meerwaarde hiervan ten opzichte van de hierboven uiteengezette
mogelijkheid om in het concrete geval te weigeren bij gegronde vrees
voor herhaling gering. Nog afgezien van de administratieve lasten die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 838, nr. 6

4

hiermee gemoeid zouden zijn, is de ingrijpendheid van het vragen van
een dergelijke verklaring echter wel groot. Gedrag uit een (mogelijk ver)
verleden brengt de ondernemer immers automatisch in een nadelige
positie terwijl dat gedrag niet per se meer relevant hoeft te zijn voor de
huidige situatie. Zeker indien de ondernemer destijds niet veel te
verwijten was dan wel deze inmiddels reeds lang geleden zijn leven heeft
gebeterd is dat niet goed te rechtvaardigen. Wij achten het vragen van
een dergelijke verklaring daarom niet nuttig en ook niet proportioneel.
Het is niet mogelijk subsidies uit het verleden terug te vorderen op basis
van een verklaring die ten tijde van aanvragen, verlenen en vaststellen
van die subsidies niet verplicht was. In zijn algemeenheid zou het ook op
gespannen voet met rechtstatelijke beginselen komen te staan om
bedrijven nadeel toe te brengen waarop men niet bedacht was of hoefde
te zijn en waar die bedrijven hun gedrag ook niet meer op kunnen
aanpassen.
De leden van de PVV-fractie vragen ten slotte hoe vaak reeds een beroep
is gedaan op art. 225 Sr. in geval van subsidiefraude. Uit de gegevens van
de verschillende departementen blijkt dat in de afgelopen 3 jaar in circa 50
gevallen aangifte is gedaan van subsidiefraude met het oog op vervolging
voor valsheid in geschrifte (art. 225 Sr.).
2. De voorgestelde regeling
De hoogte van de boete
In antwoord op de vragen van de leden van de PvdA-fractie merken wij op
dat het bedrijf, zijnde de subsidieontvanger en daarmee de eventuele
overtreder van de bijzondere meldplicht, de boete opgelegd zal krijgen.
Indien de omstandigheden daartoe aanleiding geven geeft de bepaling
van artikel 5:1 Awb jo. artikel 51 Wetboek van Strafrecht echter de
mogelijkheid ook de uiteindelijk verantwoordelijke persoon voor het
plegen van de overtreding daarop aan te spreken. De bestuurlijke boete
kan bij dwangbevel worden ingevorderd (art. 5:10 Awb).De bestuurders
van de onderneming zijn niet gezamenlijk of individueel aansprakelijk
indien de boete niet betaald wordt. Als gevolg van de fiscale wetgeving
zijn boetes, waaronder ook de bestuurlijke boete, niet aftrekbaar van de
winst.
Uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid
De leden van de VVD fractie vragen wat de regering zelf gaat doen om de
voorgestelde regeling te handhaven. De subsidieverstrekker zorgt dat het
thema kinder- en dwangarbeid prominent aan de orde is door hieraan
zowel bij aanvraag en verlening, als bij projectenbezoek en eisen die
gesteld worden aan de projectrapportage, ruim aandacht te besteden.
Zodoende wordt gezorgd dat de ondernemer doordrongen is van zijn
verantwoordelijkheid voor het tegengaan van kinder- en of dwangarbeid
bij hem zelf en bij de eerste belangrijke toeleverancier. Daarnaast is de
subsidieverstrekker uiteraard alert op signalen waaruit kan blijken dat het
toch mis is en zal er in die gevallen voortvarend, adequaat en handhavend
worden opgetreden.
De leden van de PVV-fractie vragen naar de mogelijkheid een centraal
databestand aan te leggen van personen en instellingen die zich schuldig
gemaakt hebben aan het frauderen met rijkssubsidies en/of de meldingsplicht niet hebben nageleefd.
In antwoord hierop wijzen wij op de passage in de lijst met vragen en
antwoorden inzake Verbetering verantwoording en begroting (Kamerstukken II 2008/09, 31 865, nr. 7, blz. 6, 7), waar al is opgemerkt dat bij de
invoering van het uniforme subsidiekader ook een departementale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 838, nr. 6

5

registratie wordt geïntroduceerd om onregelmatigheden bij subsidies
beter in kaart te brengen. In de Aanwijzingen voor subsidieverstrekking
(Regeling van de minister-president, minister van Algemene Zaken, van
15 december 2009, nr. 3086451, Stcrt. 20306) houdende vaststelling van
Aanwijzingen voor subsidieverstrekking, is dit nog eens verwoord in
Aanwijzing 20, onder 4: . Er wordt departementaal een overzicht bijgehouden van misbruik bij subsidieverstrekking. Momenteel worden deze
registraties op de departementen geïmplementeerd. Wanneer ervaring
daarmee zal zijn opgedaan, zal ook de vraag naar een centraal, voor alle
departementen toegankelijk databestand aan de orde kunnen komen.
3. Strekking van de bijzondere meldingsplichten
De leden van de VVD-fractie vragen of de meldingsplicht wel proportioneel is gelet op de inspanningen die subsidieontvangers daarvoor
moeten verrichten en welke verantwoordelijkheden de subsidieontvanger
heeft om eventuele kinderarbeid te signaleren.
Het wetsvoorstel verplicht de subsidieontvanger niet tot meer dan het
doen van een melding of, bij onterecht nalaten daarvan, het betalen van
een boete. Voor de melding wordt daarbij niet een omvangrijk dossier
voorzien, maar kan worden volstaan met enkele opsomming van de feiten
of omstandigheden die duiden op de inzet van kinder- of dwangarbeid. De
subsidieontvanger is op grond van dit wetsvoorstel dus geenszins
verplicht onderzoek te doen of (belastend of ontlastend) bewijsmateriaal
aan te dragen. Het wetsvoorstel is ook niet gericht op het bewijzen van de
inzet van die arbeid en/of bestraffing van de partij die zich daaraan in het
buitenland schuldig maakt. Dat is voorbehouden aan de locale autoriteiten. Het wetsvoorstel is (slechts) gericht op het voorkomen van – en
zonodig tegengaan van verdere – inzet van die arbeid bij projecten die
gefinancierd zijn met Nederlandse subsidie. In de terminologie van de
memorie van toelichting zijn daarbij de «handhavingslasten» de lasten die
gepaard gaan met het eventueel moeten opleggen van boetes. Deze
lasten rusten vanzelfsprekend op het bestuursorgaan dat in zijn
motivering voldoende aannemelijk moet maken dat de subsidieontvanger
geen melding heeft gedaan terwijl dat wel aangewezen was. De lasten
voor de subsidieontvanger zijn in de terminologie van de memorie van
toelichting de administratieve lasten. Deze zijn naar verwachting beperkt
zoals uiteengezet op blz. 11 van de memorie van toelichting. Volledigheidshalve merken wij op dat met de zorg om inzet van kinder- en
dwangarbeid te voorkomen al naargelang ook lasten voor de ondernemer
gepaard gaan. Deze zijn dan echter niet het gevolg van dit wetsvoorstel,
maar van de concrete subsidieregeling en/of de aan de subsidie in dat
geval verbonden verplichtingen.
Voor wat betreft de verantwoordelijkheid om kinderarbeid te signaleren
geldt dat het in eerste instantie aan de ondernemer zelf is om hieraan bij
gelegenheid van de aanvraag een goede invulling te geven. Dat doet hij
door in de aanvraag aan te geven hoe geborgd zal zijn dat de zorgplicht
nageleefd wordt. Indien de borging adequaat is wordt de zorgplicht
vervolgens als verplichting aan de subsidie verbonden zodat ook na
verlening een geoperationaliseerde en op de omstandigheden van het
geval toegesneden zorgplicht van kracht blijft. In de praktijk krijgt dit
bijvoorbeeld invulling door middel van de wijze van contracteren. Daarbij
moeten ondernemers een inschatting maken van het risico op kinder- of
dwangarbeid voor hun concrete project. Voor de mate van controle op
naleving van de contractsbepalingen die zij vervolgens moeten uitoefenen
geldt hetzelfde. In bepaalde sectoren (bijvoorbeeld landbouw) bestaat een
hoger risico op kinder- of dwangarbeid dan bijvoorbeeld in de IT sector.
Zij zullen hun aanvraag daarop moeten afstemmen en uiteraard wordt de
aanvraag naarmate het risico hoger is kritischer beoordeeld. De in dit
wetsvoorstel neergelegde beboetingsmogelijkheid vormt hierop niet meer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 838, nr. 6

6

dan het sluitstuk: als er toch sprake lijkt te zijn van kinderarbeid op grond
van feiten of omstandigheden , moet dit op straffe van een boete worden
gemeld, ook als achteraf zou blijken dat het «loos alarm» is geweest. In
het kader van de naleving van de overige subsidieverplichtingen kunnen
de bedrijven zich dus niet beperken tot passief afwachten of hen signalenvan kinder- of dwangarbeid bereiken.
De leden van de VVD vragen wat de reactie van de regering is op de
stellingname van de Raad van State dat een louter nationale aanpak het
Nederlandse bedrijfsleven in een apart positie ten opzicht van concurrenten in het buitenland plaatst.
De vraag van deze leden brengt een omissie in het nader rapport aan het
licht. Het antwoord op deze vraag kent verschillende kanten. Hoewel niet
aannemelijk is dat dit wetsvoorstel Nederlandse bedrijven in een zodanig
unieke positie brengt dat van substantiële verslechtering van de concurrentiepositie sprake is, kan niet ontkend worden dat het moeten naleven
van zorgplicht en meldplicht een (financieel) nadeel kan opleveren ten
opzichte van bedrijven die zich nergens wat van aantrekken. Denkbaar is
bijvoorbeeld dat met bepaalde partijen die – al dan niet dankzij kinder- en
dwangarbeid – goedkoop kunnen leveren niet in zee gegaan kan worden
omdat onvoldoende duidelijk is of er risico’s zijn. Anderzijds is het zo dat
voor bedrijven in Nederland, maar ook voor veel bedrijven in het
buitenland, over het algemeen geldt dat – al was het maar om redenen
van reputatieschade – zij zelf ook ver weg willen blijven van kinder- en
dwangarbeid. In die zin is naleving van de zorgplicht en de
meldplicht inhoudelijk niet zo veel gevraagd en is het verschil met de
buitenlandse concurrentie ook niet per se erg groot. Zelfs is denkbaar dat
gelet op het toenemende belang van het voldoen aan MVO op termijn
juist een concurrentievoordeel ontstaat. Voor zover naleving van de
zorgplicht en de meldplicht nadeel meebrengt is dit zonder meer
proportioneel. Een ander standpunt zou er ook op neer komen dat
achteloosheid op het punt van inzet van kinder- en dwangarbeid uit
(internationale) concurrentieoverwegingen toelaatbaar zou zijn. Uiteraard
werpen wij dat verre van ons.
De leden van de PvdA vragen of door inzet van een stroman de eerste
wezenlijke toeleverancier niet eenvoudig aan het effect van de meldingsplicht kan worden onttrokken.
In beginsel blijkt uit het desbetreffende productieproces welke partij
eerste wezenlijke toeleverancier is. De aanvrager zal bij gelegenheid van
de aanvraag of op een later moment moeten aangeven wie volgens hem
de eerste wezenlijke toeleverancier is. Deze moet vervolgens in de
beschikking worden aangeduid (art. 4, eerste lid, van het wetsvoorstel). Bij
die gelegenheid zal worden bezien of de aan te duiden partij ook
daadwerkelijk de wezenlijke toeleverancier is en zal de aanvrager zonodig
nader worden bevraagd. Als nog onbekend is wie eerste toeleverancier is
of wisselingen van leveranciers worden voorzien, zullen aan de
beschikking de verplichtingen verbonden worden die nodig zijn om te
verzekeren dat de aanduiding in de beschikking telkens tijdig wordt
bijgesteld. Naar verwachting zal zodoende in de uitvoeringspraktijk
kunnen worden voorkomen dat inzet van kinder- of dwangarbeid door de
toeleveranciers eenvoudig buiten het bereik van de meldingsplicht kan
worden geplaatst. De systematiek vooronderstelt goede trouw bij de
subsidieontvanger zelf. De subsidieontvanger die niet te goeder trouw is
en die opzettelijk een leverancier als eerste wezenlijke toeleverancier
aanduidt die dat niet is, pleegt valsheid in geschrifte en zal via het
strafrecht kunnen worden aangepakt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 838, nr. 6

7

In reactie op de opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie over de
eenduidigheid van het wetsvoorstel en de bewijslastproblematiek
verwijzen wij naar de beantwoording van de vragen van de leden van de
VVD-fractie inzake de proportionaliteit van de handhaving en de omvang
van de signaleringsverantwoordelijkheid en de passage over de bewijsbaarheid van het beboetbare feit in het nader rapport1.
4. Artikelsgewijze toelichting
De leden van de PvdA-fractie vragen welke zaken buiten het bereik van
deze wet vallen, aangezien deze wet beperkt is tot ministeriële subsidies
waarop ingevolge de Awb de subsidietitel van de Awb rechtstreeks van
toepassing is.
De definiëring heeft door de wijze van aansluiting bij de Awb tot doel om
te verzekeren dat de in art. 4:21 Awb genoemde aanspraken op financiële
middelen waar de Awb niet of niet rechtstreeks van toepassing is, ook
voor deze wet niet als subsidies gelden. Het betreft hier uitkeringen in de
sfeer van de belasting- en premieheffing, uitkeringen aan rechtspersonen
die krachtens publiekrecht zijn ingesteld (provincies, gemeenten en
zelfstandige bestuursorganen) en uitkeringen in het kader van de
bekostiging van onderwijs en onderzoek. Voor deze uitkeringen is het
uitdrukkelijk niet de bedoeling, ook niet in de toekomst, dat deze wet
daarvoor zal gelden. In de tweede plaats gaat het in deze wet uitsluitend
om door ministers verstrekte subsidies, waardoor subsidies van andere
overheden en van zelfstandige bestuursorganen evenmin onder de
reikwijdte van de wet vallen.
Mede namens de minister van Economische Zaken, Landbouw en
Innovatie, de minister van Buitenlandse Zaken en de minister van
Veiligheid en Justitie,
De minister van Financiën,
J.C. de Jager

1
Kamerstukken II 2010/11, 32 838 nr. 4, p. 4
e.v.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 838, nr. 6

8