Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1086
Vragen van het lid Groothuizen (D66) aan de Minister van Justitie en
Veiligheid en de Staatssecretaris van Financiën over corrupte douaniers.
(ingezonden 3 oktober 2019).
Antwoord van Staatssecretaris Snel (Financiën) (ontvangenAntwoord van
Minister Grapperhaus (Justitie en Veiligheid) (ontvangen 17 december 2019).
Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2019–2020, nr. 446.
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Douane torpedeerde onderzoek naar
corruptie eigen medewerkers»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Wat is uw reactie op deze berichtgeving?
Antwoord 2
De versterking van de aanpak van ondermijning met een focus op de illegale
drugsindustrie en de criminele geldstromen is een grote prioriteit voor dit
kabinet. Daarbij is de bescherming van de integriteit van medewerkers van
betrokken organisaties een onderdeel van de aanpak. Voor een verdere
toelichting verwijzen wij u naar de brief waar uw Kamer om heeft verzocht,
en die gelijktijdig met de beantwoording van deze Kamervragen wordt
aangeboden.
Vraag 3
Herinnert u zich uw reactie naar aanleiding van mijn verzoek tijdens de
regeling van werkzaamheden van 16 mei 2019?2
Antwoord 3
Ja.

1

RTL Nieuws, 2 oktober 2019 (https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/artikel/4868531/corruptie-douanerotterdam-haven-ferd-grapperhaus-menno-snel)
2
Kamerstuk 29 911, nr. 294

ah-tk-20192020-1086
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

Vraag 4
Waarom heeft u in uw reactie, «Het is niet aan mij als Minister om te treden
in de overwegingen van de onderzoekers om geen eindrapport uit te
brengen», niet vermeld dat de douane zich verzette tegen de publicatie van
het concepteindrapport, terwijl dit wel relevant is voor de Tweede Kamer om
zijn controlerende taak uit te kunnen voeren?
Antwoord 4
Het betrof een onafhankelijk onderzoek in opdracht van de Commissie Kennis
en Onderzoek (CKO, voorheen bekend als Politie & Wetenschap) van de
Politieonderwijsraad. De Politieonderwijsraad is een onafhankelijk adviesorgaan van het Ministerie van Justitie en Veiligheid waarvan positie en taken bij
wet zijn geregeld. Ambtenaren van het Ministerie van Justitie en Veiligheid
maakten geen deel uit van de begeleidingscommissie. Zie voor de rol en
reacties van de Douane verder de brief met daarin de kabinetsreactie op de
gang van zaken bij dit onderzoek en het antwoord op vraag 6.
Vraag 5
Hoe vaak is het in de afgelopen tien jaar voorgekomen dat onderzoekers
werkend in opdracht van «Politie & Wetenschap» een onderzoek hebben
stopgezet? Hoe vaak gaven ze daarbij als reden op dat er onvoldoende
medewerking werd verleend door overheidsorganisaties?
Antwoord 5
De CKO van de Politieonderwijsraad heeft mij bericht dat onderzoekers
werkend in hun opdracht voor zover bekend niet eerder op eigen initiatief
hebben besloten geen eindrapport op te leveren.
Vraag 6
Kunt u per opsporingsorganisatie die meewerkte aan het bedoelde onderzoek
aangeven of en in hoeverre ze hebben meegewerkt? Kunt u per opsporingsorganisatie die meewerkte aan het bedoelde onderzoek aangeven welk
bedrijfsonderdeel verantwoordelijk is voor het verlenen van toegang tot de
registraties en dossiers die de onderzoekers nodig hadden voor hun
onderzoeken? Kunt u in uw antwoord uitputtend en zo specifiek mogelijk zijn?
Antwoord 6
Zoals gesteld in antwoord op vraag 4, betrof het een onafhankelijk onderzoek.
Het is dan ook niet aan ons om de afweging van de onderzoekers om geen
eindrapport op te leveren te beoordelen. Zoals bekend hebben de onderzoekers besloten geen eindrapport op te leveren, onder meer omdat naar hun
zeggen een aantal organisaties geen medewerking wilde verlenen aan het
onderzoek. Wel willen wij graag ingaan op de medewerking die door de
onder onze ministeries vallende organisaties is verleend, te weten de politie,
de Douane en de FIOD.
De politie is op verschillende wijzen betrokken geweest bij het onderzoek. Zo
zijn onderzoeksdossiers aangeleverd, hebben diverse referenten een interview
gegeven en heeft het bureau Veiligheid, Integriteit en Klachten (VIK) zijn
medewerking verleend. Ook heeft de politiechef van de Eenheid Rotterdam
een aanbevelingsbrief geschreven aan bedrijven in de haven, waarin hij hen
opriep mee te werken aan het onderzoek. Tot slot hebben de onderzoekers
met behulp van een informatierechercheur kunnen zoeken in de politiesystemen.
De Douane heeft op verschillende manieren meegewerkt aan het onderzoek.
Onderzoekers hebben met douaniers gesproken, er zijn (beleids)stukken
aangeleverd en er is deelgenomen in de begeleidingscommissie. Wat betreft
het verzoek om informatie over mogelijke integriteitsschendingen in functie
en met een relatie tot criminaliteit heeft de Douane de onderzoekers
doorverwezen naar het Openbaar Ministerie en de FIOD. De onderzoekers zijn
voor informatie over strafrechtelijke onderzoeken bij de Douane verwezen
naar het OM omdat de Douane deze informatie niet eigenstandig ter
beschikking mag stellen aan derden. Daarnaast hebben de onderzoekers van
het Bureau Integriteit en Veiligheid van de FIOD informatie gekregen over
mogelijke integriteitsschendingen bij de Douane.
Toen de onderzoekers zich in 2018 wederom tot de Douane hebben gewend
met het verzoek om informatie over mogelijke integriteitsschendingen van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

douaniers in functie en met een relatie tot criminaliteit in de periode 1996 –
2016 heeft de Douane geen antwoord gegeven op deze vraag en heeft
Douane verzuimd aan de onderzoekers te melden, dat de informatie die
gevraagd werd en op dat moment beschikbaar was al in 2017 door de FIOD
was verstrekt. Achteraf gezien had de Douane daarover duidelijker met de
onderzoekers moeten communiceren.
De uitgebreidere beschrijving is opgenomen in de brief met daarin de
kabinetsreactie op de gang van zaken bij dit onderzoek.
Vraag 7
Kunt u in tabelvorm de integriteitsschendingen, gerelateerd aan de Rotterdamse haven, uiteenzetten in de periode 1996–2016 bij Douane, FIOD en
andere bij het bedoelde onderzoek betrokken instanties? Hoeveel hiervan zijn
nader onderzocht?
Antwoord 7
Gegevens over die periode en naar de gevraagde onderverdeling zijn niet
beschikbaar. De meldingen over mogelijke integriteitsschendingen bij de
Douane in de periode 2013–2018 zijn opgenomen in de tabel in de brief met
onze reactie op de gang van zaken bij het onderzoek «Als de prooi de jager
pakt». Voor de gegevens over de politie verwijzen wij u naar de jaarverantwoording van de politie. In de jaarverantwoording en in losse berichtgeving
publiceert de politie jaarlijks over het aantal integriteitsschendingen,
oriënterende –, disciplinaire – (plus top drie van categorieën) en strafrechtelijke onderzoeken dat de politie start.
Vraag 8 en 9
Waarom rust op het onderzoek een geheimhoudingsplicht?
Zou het niet wenselijk zijn de geheimhoudingsplicht ten aanzien van dit
onderzoek op te heffen, opdat dit probleem kan worden opgelost en de
Tweede Kamer haar controlerende taak kan uitvoeren?
Antwoord 8 en 9
Er is geen sprake van een geheimhoudingsplicht. Wel rust in algemene zin op
wetenschappelijke onderzoeksrapporten die nog niet definitief zijn vastgesteld
als «eindrapport» een embargo, waaraan de leden van de begeleidingscommissie zijn gebonden.
Vraag 10
Bent u bereid het concept-rapport, al dan niet vertrouwelijk, met de Tweede
Kamer te delen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 10
De Politieonderwijsraad opereert onafhankelijk van het Ministerie van Justitie
en Veiligheid. De onderzoekers opereren op hun beurt onafhankelijk van de
Politieonderwijsraad en de CKO. Het is om die reden niet aan ons om te
beslissen over het al dan niet verstrekken van een concept-rapport.
Vraag 11
Doet de Rijksrecherche onderzoek, of gaat zij dat doen, naar aanleiding van
de concept-rapportage die het Arrondissementsparket Rotterdam van het
Openbaar Ministerie wel heeft ontvangen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 11
Het Openbaar Ministerie heeft mij laten weten dat de concept-rapportage
geen aanleiding gaf tot onderzoek, daar de betreffende informatie al bekend
was bij de opsporingsorganisaties en de Rijksrecherche.
Vraag 12
Is er een verband tussen de «signalen» van mogelijke corruptie, integriteitsschendingen en samenwerking met de georganiseerde criminaliteit en uw
brief van 22 augustus 2019 om de screening bij de Douane te gaan versterken? Kunt u uw antwoord toelichten?3
3

Kamerstuk 31 934, nr. 23

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

Antwoord 12
Integere medewerkers zijn essentieel voor het vertrouwen van burgers en
bedrijven in de Douane en het goed functioneren van de organisatie.
Douaniers beschikken over informatie, hebben toegang tot beveiligde
terreinen en hebben bevoegdheden die potentieel interessant kunnen zijn
voor mensen uit het criminele circuit. De Douane maakt veel werk van
integriteit en past maatregelen toe om medewerkers te beschermen. Het
bevorderen van integer handelen en het voorkomen van integriteitsschendingen bestaat uit een geheel van samenhangende en elkaar aanvullende
maatregelen; het integriteitsmanagement. Het gaat om verschillende soorten
maatregelen, waaronder ten aanzien van autorisaties in geautomatiseerde
systemen, toegang tot en beveiliging van locaties, functiescheiding en
screening. Het integriteitsbeleid van de Douane is dynamisch en wordt
voortdurend bijgesteld aan de hand van nieuwe ontwikkelingen binnen het
Rijksbeleid, wetenschappelijke inzichten en incidenten. Dat geldt ook voor
screening. Zo is voor het onderzoek naar de mogelijkheden ter versterking
van de screening een vergelijking gemaakt met de wijze waarop de politie
haar screening heeft ingericht. De risico’s die douaniers lopen, zijn immers
deels vergelijkbaar met risico’s die medewerkers van de politie kunnen lopen.
Beide doelgroepen zijn potentieel interessant voor criminelen als gevolg van
de aard van het werk dat zij doen.
Vraag 13
Welke mogelijkheden ziet u om de VOG politiegegevens bij de Douane te
gaan gebruiken? Op welke plekken binnen de Douane zou u die mogelijkheden willen gaan onderzoeken? Zou u deze vragen ook kunnen beantwoorden
voor periodieke screening zoals dat bij BOA-functionarissen en vertrouwensfuncties reeds het geval is?
Antwoord 13
In de brief van de Staatssecretaris van Financiën aan de Kamer van 22 augustus jl. zijn diverse maatregelen aangekondigd om de screening bij de Douane
te versterken. Daarbij is aangegeven dat screening één van de onderdelen is
van het totale integriteitsbeleid van de Douane. In het algemeen geldt dat
screening een ingrijpende maatregel is omdat het de privacy van de
medewerkers raakt. Daarom zal worden bezien wat de effecten van maatregelen inzake screening zijn, of ze proportioneel zijn en of het doel niet op een
andere, minder ingrijpende manier, bereikt kan worden. Verwacht wordt dat
in de eerste helft van 2020, op basis van de ervaringen, een eerste beoordeling zal plaatsvinden of tot dan toe toegepaste maatregelen voldoende effect
hebben om permanent onderdeel uit te gaan maken van het integrale
integriteitsbeleid van de Douane. Dan zal ook bezien worden of er aanleiding
is de screening verder te versterken en zullen ook de mogelijkheden en
wenselijkheid van continue screening, waarnaar het lid Omtzigt heeft
gevraagd, aan de orde komen.
In de brief zijn de verdieping van VOG-screening en de aandacht voor
periodieke screening als mogelijke maatregelen genoemd.
VOG Politiegegevens
Het wetsvoorstel «VOG politiegegevens» heeft tot doel te bewerkstelligen dat
de VOG niet alleen kan worden geweigerd op basis van justitiële documentatie, maar dat deze ook kan worden geweigerd op basis van relevante
politiegegevens. De Raad van State heeft kort geleden advies uitgebracht
over dit conceptwetsvoorstel. Het nader rapport is in voorbereiding. Het
wetsvoorstel kan naar verwachting begin volgend jaar bij de Tweede Kamer
worden ingediend.
De mogelijkheid om een VOG-aanvraag af te wijzen louter op basis van
politiegegevens is een ingrijpend middel. Hierbij is het uitgangspunt dat dit
instrument onderdeel uitmaakt van een breder integriteits- en veiligheidsbeleid van de organisatie waarbinnen de functie wordt uitgevoerd.
De VOG politiegegevens zou ook voor diverse functies bij de Douane relevant
kunnen zijn. Over mogelijkheden voor het gebruik van de VOG politiegegevens voor functies bij de Douane zullen wij nader in gesprek treden.
Periodieke en continue screening

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4

BOA functionarissen en functionarissen op vertrouwensfuncties bij de
Douane worden periodiek opnieuw gescreend. De Douane heeft de wens dat
voor meer douanemedewerkers dan nu het geval is, periodieke screening
mogelijk wordt.
Daarvoor is een wettelijke grondslag nodig en overleg met werknemersbonden, aangezien het een wijziging van de arbeidsvoorwaarden betreft.
De Douane neemt deel aan een werkgroep vanuit het Interdepartementaal
Platform Integriteitsmanagement (IPIM). Deze werkgroep heeft de opdracht
om beleidsvoorstellen te formuleren ten aanzien van het gebruik van
screening als instrument binnen de rijksoverheid, waaronder periodieke
screening.
Bij continue screening past de kanttekening dat het een nog ingrijpender
instrument is dan periodieke screening, en dat het beperkt wordt toegepast.
In twee sectoren bestaat reeds een vorm van continue screening, de
taxibranche en de kinderopvang. Bij het evalueren van de maatregelen die
reeds in gang zijn gezet zal Douane de mogelijkheden van continue screening
expliciet betrekken. Bij de besluitvorming over de eventuele toepassing ervan
bij de Douane, zal dan worden afgewogen of het belang zo groot is dat het
een dergelijke ingrijpende maatregel rechtvaardigt en of dat belang op een
andere wijze kan worden gediend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

5