Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

21 501-32

Landbouw- en Visserijraad

Nr.1450

VERSLAG VAN EEN COMMISSIEDEBAT
Vastgesteld 28 juni 2022
De vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en de
vaste commissie voor Europese Zaken hebben op 8 juni 2022 overleg
gevoerd met de heer Staghouwer, Minister van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit, over:
– de brief van de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit d.d. 1 juni 2022 inzake geannoteerde agenda
Landbouw- en Visserijraad 13 juni 2022 (Kamerstuk 21 501-32,
nr. 1437);
– de brief van de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit d.d. 1 juni 2022 inzake verslag van de Landbouw- en
Visserijraad van 24 mei 2022 (Kamerstuk 21 501-32, nr. 1438);
– de brief van de Minister van Buitenlandse Zaken d.d. 13 mei
2022 inzake fiche: Verordening geografische aanduidingen
(Kamerstuk 22 112, nr. 3421);
– de brief van de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit d.d. 16 mei 2022 inzake SCoPAFF-vergadering
gewasbeschermingsmiddelen 17 en 18 mei 2022 (Kamerstuk
27 858, nr. 566);
– de brief van de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit d.d. 2 juni 2022 inzake conceptagenda Nitraatcomité
13 juni 2022 (Kamerstuk 33 037, nr. 443).
Van dit overleg brengen de commissies bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit,
Geurts
De voorzitter van de vaste commissie voor Europese Zaken,
Bromet
De griffier van de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
Jansma

kst-21501-32-1450
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1450

1

Voorzitter: Geurts
Griffier: Jansma
Aanwezig zijn negen leden der Kamer, te weten: Bisschop, Van Campen,
Eppink, Geurts, Grinwis, Tjeerd de Groot, Van der Plas, Thijssen en
Vestering,
en de heer Staghouwer, Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit.
Aanvang 10.00 uur.
De voorzitter:
Hierbij open ik het commissiedebat Landbouw- en Visserijraad van de
vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. Welkom aan
de Minister en zijn zichtbare en onzichtbare ondersteuning. Ook welkom
aan de collega’s. Ik stel voor dat we een spreektijd hanteren van vier
minuten per fractie. Eén interruptie bestaat uit twee vragen aan elkaar in
de eerste ronde. Ik wil als eerste het woord geven aan de heer Eppink. Hij
spreekt namens de JA21-fractie.
De heer Eppink (JA21):
Dank u wel, voorzitter. De Minister reist op 13 juni aanstaande naar
Luxemburg voor de Landbouw- en Visserijraad. Nederland dreigt zichzelf
intussen te blokkeren met het stikstofdossier. Ik zou graag zien dat de
Minister in de corridors van het prachtige raadsgebouw in Luxemburg
erop wijst hoezeer wij onszelf in de penarie hebben gewerkt. Terwijl de
Franse Minister van landbouw de voedselproductie wil verhogen, wil
Onze Minister juist zo veel mogelijk boeren uitkopen. Frankrijk kent
kennelijk geen stikstofprobleem, Duitsland ook niet. Waarom wij dan wel?
In Duitsland is de kritische depositiewaarde van stikstof 100 gram per
hectare. In Nederland is dat 0,07 gram per hectare. Dat is een enorm
verschil. Dan roep je wel een probleem over jezelf af.
In de EU-Habitatrichtlijn van 1992 – ik herinner u eraan dat dat onder
Nederlands voorzitterschap was – komt het woord stikstof niet eens voor.
De Vlaamse regering neemt meer tijd en trekt voor de aanpak van stikstof
slechts 3,6 miljard euro uit. Dat is dus zevenmaal minder dan Nederland
uittrekt met het stikstoffonds van 25 miljard. Kan de Minister dat
verklaren? Een ander gebied in Europa met een vergelijkbare stikstofuitstoot ligt in Italië: de Povlakte. Op de vruchtbare akkers langs de steden
Milaan en Cremona worden granen, rijst en groenten verbouwd. Ook
veehouderijen en industrie zie je daar veel. De Povlakte is goed voor zo’n
40% van de Italiaanse melkproductie en telt ruim 50% van de varkenshouderijen. Dit is dus een vitaal onderdeel voor de Italiaanse voedselproductie. Daarom koestert Italië deze sector. Wederom geen stikstofcrisis in
Italië; in Nederland wel. Kan de Minister dat verklaren? Misschien kan hij
aan zijn Italiaanse collega vragen hoe dat mogelijk is.
Terug naar Nederland. In de media verschenen onlangs berichten dat het
ministerie in sommige gebieden de stikstofuitstoot met 70% tot 80% wil
verlagen. Sinds 1990 is die uitstoot meer dan gehalveerd. Hoeveel verder
wil Nederland nog gaan ten opzichte van 1990? Nederlanders zijn het zat
dat dit kabinet het land op slot zet. Dat concludeert mijn fractie ook uit een
nieuw onderzoek dat wij hebben laten uitvoeren door Maurice de Hond,
de one and only. Zijn conclusie is: van alle Nederlanders vindt 74% dat
bouwen belangrijker is dan stikstof. Ik specificeer: onder de aanhang van
het CDA is dat 85%. Onder de aanhang van de VVD is dat 86%. JA21 ziet
echter een uitweg. Want wij zoeken compromissen en roepen het kabinet
op om een reparatiewet voor te leggen wegens de onuitvoerbaarheid van
de Wet natuurbescherming uit 2015. Een reparatiewet is een regulier
instrument voor wetgeving. De Wet natuurbescherming hoeft niet weg,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1450

2

maar moet op enkele punten worden gewijzigd. De doeleinden in artikel
1.12a moeten worden versoepeld wat betreft de percentages en de
jaartallen om deze weer haalbaar te maken. Bovendien moeten metingen
bestaan uit daadwerkelijk bodemonderzoek. Dat is alles. Voor de rest
wordt er niks veranderd; een kleine ingreep. Hoe ziet de Minister dat?
De voorzitter:
En uw laatste zin is?
De heer Eppink (JA21):
De laatste zin. U bent wel ... Mag ik even ... Ja, de laatste zin.
De voorzitter:
Vier minuten zijn vier minuten.
De heer Eppink (JA21):
Ja, oké. Goed. Met iets meer ruimte en iets meer tijd kan Nederland zich
bevrijden uit de economische verstikking van het stikstofdossier. Ik zal
daarom moties indienen in een tweeminutendebat.
Dank u.
De voorzitter:
Dank. Ik geef het woord aan de heer Tjeerd de Groot. Hij spreekt namens
D66. Sorry, ik was iets te snel. De heer Van Campen heeft een interruptie
voor de heer Eppink.
De heer Van Campen (VVD):
Ik moet bekennen dat ik op mijn negentiende mijn allereerste stem
uitbracht op de heer Eppink, toen hij bij de Europese Parlementsverkiezingen nog op de lijst stond voor mijn partij. Maar ik moet u ook bekennen
dat ik dat nu nooit meer zou doen, als ik zo luister naar zijn betoog. Een
jeugdzonde, zoals collega Bisschop zegt. Ik zou hem willen vragen: hoe
kijkt hij naar de opeenvolgende uitspraken van het Europees Hof, van de
Raad van State en van lagere rechtbanken, die er alleen maar voor zorgen
dat er meer onzekerheid en geen perspectief is voor onze boeren en
agrarische ondernemers waar wij in dit land zo trots op zijn? Hoe gaat hij
ervoor zorgen dat hij zich verhoudt tot de uitspraken van deze rechters en
dat we uit de stikstofcrisis komen?
De heer Eppink (JA21):
Ik heb het net uitgelegd. Ik dank de heer Van Campen nog voor zijn stem,
in 2014 denk ik. Maar ik zal het hem uitleggen. Het is heel eenvoudig. Dit
is de wet. Als de Raad van State rechtspreekt op basis van deze wet, dan
heeft de Raad van State gelijk, want het staat er gewoon in. De percentages, de jaartallen en een resultaatsverbintenis staan erin. Dat is dus
vastgelegd. Daarom kan ik de Europese Commissie niet aanvallen of
bekritiseren. Ik kan rechters niet bekritiseren en ik kan de Raad van State
niet bekritiseren, omdat het er gewoon in staat. We hebben een fout
gemaakt bij de conceptie van deze wet. Die normen zijn te scherp gesteld.
Daardoor hebben we onszelf in moeilijkheden gebracht. De enige manier
om daaruit te komen, is met een reparatiewet op bepaalde onderdelen. Ik
ben voor reformatie, zoals de heer Grinwis wel zal weten, en niet voor
revolutie. Dus ik zeg: dit land gaat vastlopen. Het wordt steeds ernstiger
en vervelender. Laten we daarom nu kijken naar een oplossing waardoor
je de zaak door een kleine hervorming weer uit het slop kunt trekken. Dat
is een reparatiewet.
De heer Van Campen (VVD):
Ik heb die aankondiging gelezen. Maar ik constateer ook dat we in den
brede op dit moment vastlopen. Deze Minister zal – dat hebben we

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1450

3

gelezen in de geannoteerde agenda – zich ook weer opnieuw gaan
verhouden tot het Nitraatcomité voor het verkrijgen van derogatie, wat zo
belangrijk is voor onze melkveehouders in Nederland. Maar Brussel zegt
op dit moment: Nederland, je hebt je leven te beteren. We voldoen op dit
moment gewoon onvoldoende aan de staat van instandhouding in het
overgrote merendeel van de Natura 2000-gebieden. Ik ben het met de
heer Eppink eens: besluiten die dit kabinet neemt, moeten genomen
worden op grond van metingen in en feitelijke informatie over die
gebieden. Precies daarom stelt deze coalitie een ecologische autoriteit
voor, die ook echt open, onafhankelijk en belangeloos gaat laten zien wat
er nodig is om de natuur weer in een goede staat te brengen. Maar ik
constateer wel dat we verplicht zijn om de Europese afspraken, die al
decennialang geleden zijn gemaakt, na te komen, juist ook om perspectief
en ruimte te bieden voor onze boeren. Op dit moment zitten 3.600
PAS-melders nog te wachten op een vergunning. Die hebben recht op
perspectief en zekerheid voor de toekomst. Dat is de realiteit. Daar zou ik
ook bij JA21 toch echt aandacht voor willen vragen. We hebben geprobeerd om het alleen met een wetje te regelen. Die heet de PAS. We
hebben gezien hoe het daarmee is afgelopen. Ik zou de heer Eppink echt
willen behoeden voor zo’n tweede stap.
De heer Eppink (JA21):
We hebben ons eigenlijk helemaal vastgereden met deze wet. De enige
manier om dat te veranderen, is door de wet te veranderen. De heer
Hordijk van de commissie-Hordijk zegt dat ook zelf. Het is een eenvoudige
wetswijziging. Ik herinner de heer Van Campen er ook aan dat 86% van
zijn eigen VVD-aanhang het niet eens is met dit stikstofbeleid. Het is wel
belangrijk om dat te weten, aangezien u zaterdag een ledenvergadering
heeft. Ik zou zeggen: voorkom problemen en grote spanningen in de
samenleving. Boeren zijn boos, mensen hebben geen huis, je kunt niet
meer vliegen en burgers worden boos. Wij zijn bezig om te regeren tegen
de wil van de meerderheid in. Dat leidt tot spanningen en niet tot
evoluties, maar tot revoluties. Daarvoor wil ik u behoeden.
De voorzitter:
Ik heb aangegeven dat u twee vragen heeft. Die heeft u gesteld. Ik ben
ingehuurd om ervoor te zorgen dat wij om 13.00 uur klaar zijn. Dan valt de
voorzittershamer. We hebben het over de Landbouw- en Visserijraad. Ik
zie een interruptie van mevrouw Vestering.
Mevrouw Vestering (PvdD):
Ik ben wel nieuwsgierig of de heer Eppink ook van mening is dat je de
grenzen van de natuur kan amenderen. Je kan de wet amenderen zo veel
je wil, maar de grenzen van de natuur zullen daardoor niet wijzigen. Is de
heer Eppink van mening dat we het met z’n allen wel afkunnen met
minder natuur, een minder schone lucht, een ongezonde bodem en
ongezond water?
De heer Eppink (JA21):
Wij kunnen af met een realistisch stikstofbeleid. Als ik kijk naar het
regeerakkoord in Duitsland, waar ook de Groenen in zitten, dan zie ik dat
het woord stikstof daar één keer in voorkomt. U ziet ook dat de kritische
depositiewaarde in Duitsland 100 gram is per hectare. In Nederland is dat
0,07. Zijn de Duitsers dan zo slecht voor hun natuur? Dat geloof ik niet.
Waarom hebben wij dan al die problemen? Omdat we criteria stellen die
onhaalbaar zijn. Dan kunt u zeggen: dat wil ik en de natuur vereist dat.
Maar wie is de natuur? Bent u de natuur? Daarvoor hebben we een
parlement, een wetgevende macht. Daarom stel ik voor dat we veel meer
kijken naar het Duitse model, want Duitsland heeft deze problemen niet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1450

4

Mevrouw Vestering (PvdD):
Ik vind het echt levensgevaarlijk dat de heer Eppink hier zit te millimeteren
met de toekomst van onze kinderen en de leefbaarheid van onze aarde. Ik
vind het echt levensgevaarlijk. JA21 kan amendementen indienen wat ze
wil, maar uiteindelijk gaat het erom dat we een leefbare aarde nalaten en
dat we ervoor zorgen dat onze natuur in een goede staat is. Op dat gebied
zijn we al jarenlang in overtreding. Ik vind het echt schadelijk dat dat niet
erkend wordt.
De heer Eppink (JA21):
Ik zal het kort houden. De Duitsers zijn niet aan het millimeteren met de
natuur. Wat vindt u nou millimeteren? Is dat uw mening? Zijn alle anderen
aan het millimeteren? Ik heb graag een voorbeeld vanuit het buitenland
waarop ik mij kan oriënteren. Duitsland is een goed voorbeeld. Dat
moeten we doen. Duitsland heeft die problemen niet. Voor de rest mag u
verder millimeteren wat u wilt.
De voorzitter:
Geen interrupties meer? Dan geef ik het woord aan ... O, eerst mevrouw
Van der Plas.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Ik had eigenlijk alleen maar even een procesvraagje. Ik hoor de heer
Eppink zeggen: dat doe ik bij een tweeminutendebat. Maar was het niet zo
dat je gisteren een tweeminutendebat had moeten aanvragen? Volgens
mij kan dat helemaal niet. Ik zou het mooi vinden, maar even voor de
duidelijkheid: komt er een tweeminutendebat?
De voorzitter:
Dat is een heel goede vraag. Dat klopt. Er staat ook op de uitnodiging dat
het gisteren had gemoeten. Als de heer Eppink van de week nog een
tweeminutendebat zou willen hebben, dan zal hij ervoor moeten zorgen
dat er een meerderheid is voor een extra regeling van werkzaamheden
plenair. Maar goed, dit is de eerste termijn. We wachten even af wat in de
tweede termijn gebeurt, voor zover we daaraan toekomen. Dan kan de
heer Eppink er even over nadenken – daar hoeft hij niet op te reageren –
hoe hij dat denkt te gaan doen. Meneer Grinwis, voor een inhoudelijke
interruptie.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Ik zit nog even te kauwen op de antwoorden van de heer Eppink in het
interruptiedebatje van zojuist. Ik snap zijn punt over de gigantische impact
van wat deze week staat te gebeuren en naar buiten gaat komen. We
hebben daar volgens mij allemaal buikpijn van. Tegelijkertijd schetst de
heer Eppink hier een oplossing, zo van: we moeten de wet wijzigen en dan
wordt alles anders. Waarop baseert hij zijn vertrouwen dat de Raad van
State en de rechter anders zullen gaan oordelen dan in de bestaande
jurisprudentie is gedaan omdat de staat van instandhouding van veel
natuurgebieden niet is zoals die zou moeten zijn?
De heer Eppink (JA21):
Omdat de jurisprudentie zich richt op de wet zoals die is. De wetgever
heeft altijd het recht om een wet te wijzigen. Dat hebben wij vorig jaar ook
gedaan met een zorgwet, een reparatiewet, omdat die wet onuitvoerbaar
bleek. Deze wet is ook onuitvoerbaar. Dat hadden we eerder kunnen zien
en eerder kunnen weten. Ik geef toe dat het erg laat is, maar het is niet te
laat om nog wat te doen en een explosie in de samenleving te
voorkomen.
De heer Grinwis (ChristenUnie):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1450

5

Nog even kort. Ik help het de heer Eppink hopen, maar ik twijfel zeer aan
de juistheid van zijn antwoord. We hebben de PAS-systematiek gehad. Die
is ter ziele gegaan, omdat die gewoon niet kloppend was. Ik vraag mij zeer
af of het antwoord klopt. Als het klopt, zou het een serieuze politieke
positie zijn. Ik zou heel graag – dat moeten we misschien maar onafhankelijk horen, want dat kunnen wij hier niet beslechten als politici, als
leken-politici – de oplossing van de heer Eppink getoetst zien. Is hij
daartoe bereid? Ik denk dat het voor deze Minister teveel gevraagd is,
want hij is de Minister van LNV en niet de Minister voor Natuur en
Stikstof. Maar dit is wel een belangrijk punt, omdat dit continu door de
heer Eppink naar voren wordt gebracht als een soort oplossing. Ik ben
bang dat het een pseudo-oplossing is, een fata morgana.
De heer Eppink (JA21):
Ik ben natuurlijk bereid om dat voor te leggen. Ik ben blij dat men dat wil
bekijken en bestuderen. Dat hoeft de Minister nu niet meteen te beantwoorden, want eigenlijk is een andere Minister verantwoordelijk voor
stikstof. Maar ik ben zeker bereid om dat te doen. Ik zie het namelijk als
een oplossing om een explosie in de maatschappij te voorkomen.
De voorzitter:
Er zijn geen interrupties meer. Dan ga ik over naar de heer De Groot. Hij
spreekt namens de D66-fractie.
De heer Tjeerd de Groot (D66):
Net als de heer Van Campen ga ik terug met de heer Eppink. Ik heb twintig
jaar geleden weleens een boek van hem gelezen. Dat was gewoon een
heel verstandig man, die echt oorzaak en gevolg in die tijd nog helemaal
niet door elkaar haalde. Maar ik zal u uit de droom helpen: doordat we
slecht hebben gezorgd voor de Nederlandse natuur, staat ons land op slot;
dat komt niet door de wet.
Voorzitter. In november vorig jaar werd Nederland officieel in gebreke
gesteld. Dat ging over de aanlandplicht. We hebben twee inspecteurs voor
400 miljoen kilo pelagische vis. De Minister zegt in de geannoteerde
agenda vooral waarom het onzin is dat we worden aangeklaagd. Maar
Nederland is toch niet echt het beste jongetje uit de klas. Ik herinner de
Minister aan de gebrekkige handhaving van de 300 pk-regel. Hoe staat het
daar nu mee? De Minister heeft zich bereid verklaard om volledig mee te
werken aan het onderzoek – dat is fijn – en om een onderzoek in te stellen
naar de betrouwbaarheid. Welke concrete maatregelen worden
overwogen om dit grootschalige onderzoek uit te voeren? Welke
overheidsdiensten zouden erbij worden betrokken? Welke onderzoeksmiddelen zouden worden gebruikt? Wat zou het tijdschema zijn?
Dan nog over de black box. Daar wordt al jarenlang in deze commissie op
aangedrongen. Ik begrijp niet hoe moeilijk het kan zijn. Ik heb op mijn
eigen zeilboot gewoon een plotter. Die weet nog waar ik drie jaar geleden
op 3 augustus was. Wat is er dus moeilijk aan die hele black box? Daar
kun je namelijk makkelijk mee zien waar de garnalenvissers zijn geweest.
Hoe staat het daarmee? Dit vraag ik ook in het licht van de mededelingen
van de commissie over de zorgen over de accuraatheid en de betrouwbaarheid van een motorvermogensverklaring van de lidstaten.
Dan de visquota. Het is niet te volgen wat de Minister doet. De Minister
geeft aan tegen automatische reducties van gegevensarme bestanden te
zijn en voor een geval-tot-gevalbenadering. Maar de automatische
reductie is juist gebaseerd op de wetenschap, op de Maximum Sustainable Yield. Waarom houdt de Minister zich daar niet gewoon aan? In
andere gevallen houden we ons als overheid toch ook aan de wetenschap? Later heeft de Minister het in de brief over een ecosysteembenadering. Dat wil hij weer wél volgen. Graag een uitleg op dat punt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1450

6

Voorzitter. Ik hoor ook nog graag een uitleg over de besteding van de 8
miljoen voor boeren die grond hebben en vooral veel dieren. Ik vind het
nog steeds onbegrijpelijk dat de Minister met zo’n plan komt. Hoe ziet dat
er dan uit?
Voorzitter. Dan nog een aantal vragen. De Europese Commissie presenteert binnenkort het natuurherstelpakket, met daarin de herziening van de
regelgeving voor duurzaam gebruik van pesticiden. Kan de Minister
schetsen wat onze inzet is op dat pakket? In dat verband lees ik dat
Nederland deel uitmaakt van een coalitie in Europa die zich verzet tegen
de voorstellen van de Europese Commissie omtrent de juiste registratie
van het gebruik van bestrijdingsmiddelen. Kan de Minister dat toelichten?
Ik heb een vertrouwelijk intern document gezien waaruit dat zou blijken.
Voorzitter. Wat is de status van de opvolging van de motie-De Groot/
Sjoerdsma over het in Europa pleiten voor het versoepelen van regels
over dierlijke eiwitten?
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank. Geen interrupties? Nee. Dan is het woord aan mevrouw Van der
Plas. Zij spreekt namens BBB.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Dank u wel, voorzitter. Boeren krijgen steeds meer op hun dak: van een
immer oplopende kostprijs, een lage opbrengstprijs, opgestoken
middelvingers langs de akkers als een boer met een spuitmachine bezig
is, terwijl die op dat moment vaak niet eens gewasbeschermingsmiddelen
spuit – maar ja, wat kan ons dat schelen, want een boer is gewoon een
gifmenger – tot dreigende onteigening aan toe. Onze boeren en tuinders
worden door een kleine groep mensen gezien als de bron van alle kwaad
in de wereld. Althans, zo voelen zij dat als zij elke dag in de media moeten
lezen welke schade zij allemaal toebrengen aan de aarde, of als zij horen
hoe sommige partijen in deze Kamer over hen praten.
Onze boeren en tuinders, de aardbolstoffeerders, blijven intussen
onvermoeibaar zorgen voor dagelijks goed, veilig, duurzaam en altijd
beschikbaar voedsel. Ze blijven zorgen voor landschapsbeheer, ze blijven
zorgen voor natuurbeheer, ze blijven zorgen voor weidevogelbeheer, ze
blijven zorgen voor sociale binding op het platteland, ze blijven zorgen
voor werkgelegenheid en ze blijven zorgen voor toerisme en recreatie, om
maar een paar dingen te noemen. Laat ik dit nogmaals zeggen: met elke
boer die verdwijnt, verdwijnt ook alles wat ik hierboven heb genoemd.
Denk dus goed na voordat je iets wegwenst.
Voorzitter. Boeren, tuinders, telers en vooral onze vissers hebben te
maken met een ongelijk speelveld. Onze vissers, of wat daar nog van over
is, zo zou ik haast willen zeggen. Zo staat de Nederlandse kottervisserij
zwaar onder druk door de extreem hoge prijzen van brandstof. Inmiddels
blijft een groot gedeelte van de vloot stilliggen, omdat het niet rendabel is
om te gaan vissen. Inmiddels liggen er wekelijks meer dan 40 kotters aan
de kant en zijn er gezinnen die zonder inkomsten zitten en moeten interen
op hun zuurverdiende spaarpotje, of wat daar nog van over is, zou ik
haast willen zeggen. Dat levert ook problemen op voor andere bedrijven
in deze keten. Herkent de Minister deze problemen? En is de Minister van
plan om nu maximaal in te zetten op financiële compensatie, zoals de
Franse, Duitse en Belgische vissers krijgen?
Ik denk aan de regeling om visserijbedrijven tot maximaal € 50.000 per
bedrijf financieel te steunen. Erkent de Minister dit probleem nu eindelijk
ook eens? Is de Minister nu eindelijk eens bereid om gebruik te maken van
deze regeling om de vissers te ondersteunen? Is de Minister het met me
eens dat we onze vissers niet in de golven moeten laten verdwijnen? Het
is geld dat al beschikbaar is gesteld aan Nederland via het Europees
Fonds voor Maritieme Zaken en Visserij, maar ook via andere fondsen ten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1450

7

behoeve van de visserij, zoals de Brexit Adjustment Reserve. Ook staat er
subsidie uit het Noordzeeakkoord ter beschikking. Redden we onze vissers
of laten we ze verzuipen? De Minister mag het zeggen.
Voorzitter. De oorlog in Oekraïne zorgt voor grote onzekerheid voor de
voedselzekerheid wereldwijd én zal zorgen voor verdere prijsstijgingen in
de aankomende jaren. Hoe kan de Minister eraan bijdragen dat de prijzen
niet nog meer uit de pan rijzen en dat de landbouwmarkten niet nog erger
worden aangetast? De Europese Commissie heeft aangegeven dat ze in
deze onzekere tijden extra steun wil en zal bieden aan de lidstaten. Hoe
staat de Minister tegenover deze steun? En hoe gaat hij gebruikmaken van
deze steun om de Nederlandse voedsel- en bloemenmakers te kunnen
helpen?
De Nederlandse boeren kunnen een belangrijke invloed hebben op de
voedselzekerheid door hun hoge efficiëntie en hun hoogkwalitatieve
producten. Hoe moet er voedselzekerheid gecreëerd worden als er in
Nederland minder voedsel geproduceerd kan worden, omdat er boeren
zijn die moeten gaan stoppen door de huidige regelgeving? Hoe kunnen
wij ooit nog kennis exporteren als onze agrarische sector is uitgehold,
terwijl er daarnaast ook nog eens veel producten geïmporteerd worden
vanuit landen binnen en buiten Europa die soms aan volledig andere
standaarden voldoen? Wij consumeren wat wij niet mogen produceren en
prijzen onze eigen boeren uit de markt. Dit verschil zorgt voor een
oneerlijke concurrentie.
Momenteel is de EU bezig met een onderzoek naar de rationale en de
juridische haalbaarheid van het toepassen van de Europese gezondheidsen milieuproductiestandaarden op geïmporteerde producten.
De voorzitter:
Uw laatste zin.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Dit is inderdaad mijn laatste zin. Wat is de inzet van de Minister op dit
punt? Gaat hij pleiten voor een invoering van zo’n standaard op de kortst
mogelijke termijn en is hij bereid zich daar maximaal voor in te spannen
op de komende Landbouw- en Visserijraad?
Dank u.
De voorzitter:
Dank. Het woord is aan de heer Grinwis. Hij spreekt namens de
ChristenUniefractie.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Voorzitter, dank u wel. Het is een week van buikpijn over de impact van de
stikstofaanpak op familiebedrijven en leefgemeenschappen. Tuinders zien
het niet meer zitten om hun bedrijf voort te zetten en moeten het
gedwongen stilleggen, en er liggen vele kotters aan de kant. Op dit
moment liggen er 40 boomkorkotters aan de kant; collega Van der Plas zei
het ook al. Dat aantal neemt toe en de kosten lopen gewoon door. Deze
kotters hadden met puls gevist als dit nog was toegestaan, maar worden
nu het hardst getroffen door de opeenstapeling van crises: de brexit, het
pulsverbod en nu ook de extreme brandstofkostenstijging.
De bemanning, vaak zzp’ers, gaat elders aan de slag. Zij hebben immers
ook een gezin te onderhouden. Dit zijn goede krachten die je niet zomaar
meer terugkrijgt, zeker niet in deze arbeidsmarkt waar praktisch
geschoolde talenten niet voor het oprapen liggen. Dat is precies de reden
waarom sommige kotters nog wel uitvaren, om hun mensen maar niet
kwijt te draaien. Dan maar verlieslijdend. Maar hoelang gaan ze dit nog
volhouden?
Vrijwel elke fractie in dit huis hoopt op een Europese heroverweging wat
betreft de puls. Daarvoor lijkt de deur, gezien de laatste stemmingen in het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1450

8

Europees Parlement naar aanleiding van een motie van mijn gewaardeerde collega Peter van Dalen, langzaam weer op een kier te staan. Mijn
vraag is: wil de Minister blijven knokken voor deze vistechniek? Zonder
puls wordt het voor de tongvisserij een verschrikkelijk moeilijke toekomst.
Hopelijk kan de crisis net dat zetje zijn dat nodig is om andere lidstaten
wat nuchterder naar dit dossier te laten kijken.
Bovendien zijn het niet alleen de vissers die dreigen om te vallen. Ze zijn
de spil in hele gemeenschappen, zoals op Urk. Scheepseigenaren koersen
aan op de beëindiging van hun vaak eeuwenoude familiebedrijven. En
waar de visserijsector er een is van diepgewortelde tradities, is het er ook
een van vooruitgang en innovatie. Dan heb ik het nog niet eens gehad
over de visafslagen en de verwerkende industrie.
De sector wil innoveren en onafhankelijk worden van onvrije landen, ook
wat betreft brandstof, maar daar zijn twee dingen voor nodig: tijd en geld.
In het Noordzeeakkoord is zo’n 200 miljoen aan transitiegelden toegezegd
aan de sector. Daarnaast ligt er nog een BAR-fonds om de gevolgen van
de brexit mee te ondervangen. Dat is ook weer zo’n 150 miljoen. Maar
deze zijn nog steeds niet volledig beschikbaar. Zoals mij terecht werd
gezegd: het voelt als een glazen snoeppotje op een plank die net te hoog
is, waar vanuit alles beloofd wordt, maar waar je net niet bij kan. Kleine
innovaties zijn gefinancierd uit dit fonds, maar de grote, de aandrijving,
nog niet. Waar zit nou eigenlijk de vertraging, is mijn vraag aan de
Minister, en hoe kan hij die wegnemen en zo snel mogelijk tot
openstelling overgaan? Welke mogelijkheden zijn er verder op korte
termijn voor dit fonds? Kan hiermee ook de acute crisis verminderd
worden?
In Europa is intussen een vrijstelling op de staatssteunregeling voor
brandstofsteun uit het Europese visserijfonds voor de visserijsector
afgevaardigd. Onze buurlanden en concurrenten, Duitsland, België,
Frankrijk en Spanje, maken daar dankbaar gebruik van. De Minister geeft
aan niet over te kunnen gaan op deze steun, omdat de kabinetslijn is om
geen enkele sector brandstofsteun te verlenen. Maar de duurzame puls is
afgeschoten door Europa. De brexitgelden, ook weer 150 miljoen, zijn nog
niet beschikbaar. Ook het innovatiefonds uit het Noordzeeakkoord is nog
niet opengesteld. Dit maakt dat de visserijsector echt in een wat andere
situatie zit dan veel andere sectoren. Bovendien, als er meer vis van ver
geïmporteerd wordt omdat vissen hier onbetaalbaar wordt, krijgen we
extra klimaatvervuiling en milieu-impact erbij. Vis uit Azië is immers vele
malen minder duurzaam, door vangstmethodes, gebrek aan beschermende wetgeving en vooral het feit dat deze de halve wereld overgevlogen moet worden.
Iedereen gelijkwaardig behandelen is iets anders dan iedereen gelijk
behandelen. Dat geldt ook voor sectoren. Maatwerk is nodig. Daarom is
mijn vraag: is de Minister het met mij eens dat er oneerlijke concurrentie
ontstaat doordat onze buurlanden wél steun verlenen, maar Nederland
niet? Hoe neemt het kabinet die verschillen in sectoren mee in haar
weging om geen enkele sector steun te verlenen? En is er echt niet meer
ruimte voor maatwerk, gezien de toch wel steeds slechter wordende
situatie? Er zijn voor komend najaar saneringsregelingen en stillegregelingen ...
De voorzitter:
Uw laatste zin.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Dan sluit ik af met de vraag: op welke termijn kan de Minister meer
duidelijkheid geven over de stilleg- en saneringsregeling?
Tot slot. Natuurlijk is eventuele brandstofsteun een druppel op de
gloeiende plaat, maar deze strohalm is wel nodig om dit jaar nog door te
kunnen komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1450

9

Tot zover, voorzitter.
De voorzitter:
Dank. Er is een interruptie van mevrouw Van der Plas.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Ik waardeer mijn ambtsgenoot – zo moet ik het volgens mij zeggen – en
mijn collega Grinwis heel erg voor zijn strijd voor boeren en vissers, ook
vandaag weer. Ik heb me wel verbaasd over artikelen in de media waarin
de coalitiepartijen een soort van de noodklok luiden voor onze vissers met
de boodschap dat er echt wat moet gebeuren. Nou heb ik tot twee keer
toe, in april en in mei, een motie ingediend om ervoor te zorgen dat onze
regering gebruik gaat maken van die fondsen om de visserij te steunen.
Tot twee keer toe is die in grote meerderheid verworpen en hebben de
coalitiepartijen daartegen gestemd. Ik vraag me eigenlijk af hoe de
ChristenUnie daar nu in staat. Waarom is de keuze gemaakt om dat af te
wijzen? Dit had allang in gang gezet kunnen worden als die motie was
aangenomen.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Ik begrijp de interruptie van collega Van der Plas helemaal. Voor mij geldt
dat ik de laatste maanden achter de schermen veelvuldig heb geprobeerd
hier beweging in te krijgen, maar ik constateer dat dat nog niet gelukt is.
Vandaar dat ik vandaag deze bijdrage houd. Dat is de reden waarom ik zo
heb gestemd en dat is de reden voor mijn bijdrage van vandaag, want ik
vind dat we deze sector niet kapot mogen laten gaan terwijl de Franse
vissers vrolijk doorvaren en wel vis aan de wal blijven brengen.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Dus als ik opnieuw die motie zou indienen – ik voel wel wat beweging
naast mij, eerlijk gezegd – zou de kans dan bestaan dat de ChristenUnie,
en misschien andere coalitiepartners ook, nu toch wel wat gaan meebewegen omdat de nood, die al heel lang hoog is, nu zo hoog is? Ik voel hier
wel iets opbloeien, eerlijk gezegd.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Het is altijd fantastisch als we iets voelen opbloeien, maar ik wil even
zorgvuldig zijn, stap voor stap. Ik heb nu een aantal prangende vragen
gesteld aan deze Minister, omdat ik echt grote zorgen heb. Die zorgen
nemen toe. Het aantal boomkorkotters dat aan de kant ligt – dat hadden
eigenlijk pulskotters moeten zijn – neemt toe. De olieprijs is de afgelopen
weken weer iets verder gestegen. Kortom, de problemen worden wel per
week groter. Dit is nu de stap die ik zet door deze bijdrage te houden. Ik ga
nu niet vooruitlopen op steun voor moties. Ik ga eerst luisteren naar de
Minister. Het is ook een oproep, niet alleen aan deze Minister, maar aan
het hele kabinet en aan deze Minister om zich hard te maken in het
kabinet. Dat is het voor nu. Ik ga nu dus niet vooruitlopen op: «Wat als er
een motie komt?» We hebben hier een debat. Bij een ordentelijk debat
hoort dat ik de Minister de kans geef antwoord te geven op mijn vraag.
De voorzitter:
Dank. Mevrouw Vestering heeft een interruptie.
Mevrouw Vestering (PvdD):
Ik moet toch even opmerken dat het me wat stoort dat er zowel over de
boeren, maar ook over de visser gesproken wordt op een manier van
«goh, wat ernstig is het toch dat dit deze mensen allemaal wordt
aangedaan», terwijl het kabinet na kabinet is geweest dat bijvoorbeeld de
vissers in deze fuik heeft gedreven. Neem de pulskorvisserij. Het feit dat
de ChristenUnie nu aangeeft hoe ellendig het is dat deze boten langs de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1450

10

kant van het water liggen en niet het water op mogen, is wel de schuld
van het kabinet zelf geweest. Dus ik wil toch even kijken of er iets van
zelfreflectie is bij de ChristenUnie over hoe dit probleem is ontstaan en
hoe het zo kan zijn dat mensen, zowel boeren als vissers, keer op keer
gedwongen zijn te investeren in technieken waarvan de hoop is dat ze de
oplossing zouden zijn, en het uiteindelijk, puntje bij paaltje, gewoon niet
mocht en niet kon.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Eén. De Partij voor de Dieren en de ChristenUnie kijken anders tegen de
visserij en tegen de puls als oplossing aan. Dat moest als eerste even
helder zijn.
Ten tweede. Ik heb eerder al gereflecteerd en gezegd dat wij als politiek en
de kabinetten hiervoor het niet goed hebben gedaan met de puls.
Daarmee hebben ze onverantwoorde risico’s genomen en daarmee
onwillekeurig wat Europese bondgenoten hadden moeten zijn tegen
zichzelf en daarmee tegen onze visserij in het harnas gejaagd.
Ten derde. Het is nooit te laat om iets wat wel een goede vistechniek is,
zowel wat betreft duurzaamheid, bodemberoering en brandstofgebruik, te
blijven agenderen als oplossing in plaats van als een probleem. Dus ik
vind dat we niet moeten blijven hangen in het verleden waarin fouten zijn
gemaakt, maar vooruit moeten. En ik vind dat de puls een vooruitgang is
ten opzichte van de huidige boomkortechniek. Collega Vestering zei iets
wat neerkomt op «over ecologische grenzen heengaan». Ja, maar bij de
visserij is dat echt anders en zeker bij de visserij op de Noordzee. De
Noordzee is de best gereguleerde zee ter wereld. Je kunt bij wijze van
spreken over de vis naar Engeland lopen. Dus ik vind het echt onterecht
om te doen alsof de visserij op de Noordzee zo is begeleid door de politiek
dat daar enorme ecologische problemen mee zijn ontstaan. Dat is gewoon
niet terecht. Het quotabeleid van de Europese Unie heeft onder andere op
de Noordzee tot een daadwerkelijk herstel van visbestanden geleid, zeker
op het gebied van schol en tong, want daar gaat het nu over bij die
boomkorkotters.
De voorzitter:
Nee, mevrouw Vestering, uw interrupties zijn op. U zat al in blessuretijd,
maar dat moet u niet aan de rest vertellen. Ik ga over naar de heer Van
Campen. Hij spreekt namens de VVD-fractie.
De heer Van Campen (VVD):
Dank u, voorzitter. Terwijl de afschuwelijke oorlog in Oekraïne nog altijd
plaatsvindt op het moment dat we dit debat met elkaar voeren, zien we
dat de gevolgen hiervan weliswaar niet in verhouding staan tot het leed
dat de Oekraïense bevolking momenteel doorstaat, maar wel in de
Europese Unie nog steeds hun weerslag hebben. Torenhoge kostprijzen
door gestegen energie-, kunstmest- en voerprijzen en stijgende prijzen
voor landbouwproducten, gepaard met een lange uitbraak van vogelgriep
raken ondernemers hard in het bedrijf. Vanzelfsprekend steunt de VVD het
voornemen van de Europese Commissie om met de zogenaamde
solidarity lanes handelsstromen vanuit Oekraïne open te houden. Maar
we vragen de Minister wel hoe kansrijk en effectief die aanpak nou
eigenlijk uitwerkt in de praktijk. En over welke instrumenten beschikt de
Europese Commissie om deze handelsstromen ook daadwerkelijk open te
houden? En vooral: welke inzet levert Nederland zelf? Graag een reactie.
Voorzitter. Naast de zware vogelgrieppandemie die ons land momenteel
teistert, zien we ook dat steeds meer lidstaten worden getroffen door de
Afrikaanse varkenspest. Eerder was Duitsland al aan de beurt. Nu zien we
het virus ook in Polen en Italië opduiken. De VVD ziet graag dat we ons
voorbereiden op een uitbraak in Nederland, niet omdat we dat misschien
verwachten, maar we kunnen er maar beter goed op voorbereid zijn als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1450

11

dat wel het geval is. Het mag gewoon niet als een verrassing komen. Deelt
de Minister deze opvatting met de VVD en welke stappen zet hij om goed
voorbereid te zijn bij een eventuele uitbraak?
De heer Thijssen (PvdA):
Ik wachtte nog even of mijn collega nog iets meer ging zeggen over die
solidarity lanes en wat er nog meer gedaan kan worden om de
aanstaande voedselcrisis te voorkomen, of wat de Europese Unie er nou
aan kan doen om die zo veel mogelijk te dempen. Ik ben het ermee eens
dat die solidarity lanes fantastisch klinken. Als we dat graan uit Oekraïne
wegkrijgen, kunnen we heel veel monden voeden. Maar de kans dat
Poetin dat niet gaat toestaan of dat hij honger inzet als wapen in de
oorlog, is natuurlijk ook heel erg groot. Daarom heb ik eerder aan de
Minister gevraagd om nou in Europa een stappenplan te maken. Wat
kunnen we nou nog meer doen, behalve de solidarity lanes? Ik begrijp nu
dat van de grootste bedrijven gevraagd gaat worden hoeveel graan zij in
voorraad hebben. Ik weet eigenlijk niet precies wat er daarna gebeurt.
Mijn vraag aan de VVD is: wat vindt de VVD dat er extra moet gebeuren
zodat Nederland en Europa de aanstaande voedselcrisis zo veel mogelijk
kunnen dempen?
De heer Van Campen (VVD):
Het gaat wat mij betreft niet uitsluitend om de export uit Oekraïne. Het
gaat ook om de import door het oosten en door landen buiten de
Europese grenzen, want we zien dat ook boeren uit het oosten van het
land en binnen de Unie blijven zitten met hun producten. Het openhouden
van handelsstromen werkt in twee richtingen. Ik deel de zorg van de heer
Thijssen over de effectiviteit van de voornemens. Je leest allerlei
ronkende verhalen over wat de Europese Commissie hiervan verwacht,
maar wat betekent het nou eigenlijk? Dezelfde vraag die hij stelt, stel ik
ook aan de Minister. Wat kunnen we hier nou eigenlijk van verwachten?
Hoe realistisch is het? En vooral: welke bijdrage levert Nederland zelf?
De voorzitter:
Een vervolgvraag.
De heer Thijssen (PvdA):
Dat klinkt goed. Ik zit ook in de commissie voor BuHa-OS en die heeft net
besloten dat deze Minister leidend zou moeten zijn als het gaat om de
vraag wat Nederland eraan kan bijdragen om de aanstaande voedselcrisis
op te lossen. We hebben ook een briefing gehad bij BuHa-OS. De
Wereldvoedselorganisatie zegt dat meer dan 100 miljoen extra mensen
honger kunnen krijgen. Het is dus een heel groot en urgent probleem.
Begrijp ik het goed dat de VVD met de Partij van de Arbeid aan de
Minister wil vragen om met een concreter stappenplan te komen? Ik heb
het dan niet alleen over de solidarity lanes. Ik hoop dat dat lukt, maar als
dat niet lukt, wat gaan de Europese Commissie en de Nederlandse
regering dan nog meer doen om deze voedselcrisis te dempen?
De heer Van Campen (VVD):
Het primaire doel is het openhouden van handelsstromen. Dat is altijd
belangrijk in iedere crisis. De Minister heeft al eerder in deze commissie
aangegeven hoe belangrijk dat is, niet alleen voor de voedselvoorziening
in de wereld, richting de MENA-regio. Het voedsel uit Oekraïne wordt
natuurlijk met name geëxporteerd naar Noord-Afrika en het MiddenOosten. Het is ook belangrijk voor boeren, voor hun producten en hun
handelspositie binnen de Unie. Het openhouden van handelsstromen is
dus heel belangrijk. Ik ben heel benieuwd welke voorstellen de Minister
gaat doen om dat voor elkaar te krijgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1450

12

De voorzitter:
U vervolgt uw betoog.
De heer Van Campen (VVD):
Voorzitter. De VVD concludeert met genoegen dat er, hoewel
mondjesmaat, voorzichtig stappen worden gezet richting een vaccinatiestrategie voor de vogelgriep. Kan de Minister aangeven welke verwachtingen hij heeft bij een dergelijke vaccinatiestrategie? Hoelang duurt het
nu eigenlijk voordat we daadwerkelijk over kunnen gaan tot vaccinatie? En
is de Minister bereid om daar ook de mogelijkheden voor vaccinatie tegen
de Afrikaanse varkenspest bij te betrekken?
Voorzitter. Ik heb namens mijn collega Valstar nog enkele vragen over de
visserij. Collega Van der Plas en collega Grinwis vroegen daar al aandacht
voor en daar wil de VVD bij aansluiten. Op dit moment lezen we in de
agenda dat er gesproken wordt over de wijziging van het gemeenschappelijk visserijbeleid, maar hoe realistisch en logisch is dat in een tijd
waarin de helft van de kottervloot aan de kant ligt? We voeren een
gesprek over vismogelijkheden, terwijl deze sector op dit moment zo
onder druk staat. We nemen kennis van de maatregelen die andere
Europese lidstaten nemen voor de sector. De VVD wil hier pleiten voor het
belang van een gelijk speelveld voor de sector. Hoe zorgt de Minister dat
het belang van een gelijk speelveld wordt gewaarborgd? Hoe zit het nou
met het geld uit de Brexit Adjustment Reserve? Wanneer komt dat nou
eens vrij? Wanneer komt dat terecht bij de ondernemers waar we het hier
over hebben? We kennen de Brusselse vergadermachine. Het is belangrijk
dat zaken zorgvuldig gedaan worden, maar op een gegeven moment
moet er ook actie worden ondernomen omdat ondernemers daar gewoon
op zitten te wachten. Zij willen weten waar ze aan toe zijn.
Voorzitter, tot slot. Ik kan geen debat over de Landbouwraad voorbij laten
gaan zonder te vragen naar de laatste stand van zaken rondom de
derogatie. Wat mij betreft gaat het dan niet alleen om de stand van zaken
rond de gehanteerde mestnorm, maar ook om het voorstel om te komen
tot derogatie van kunstmestvervangers. Ik zie de voorzitter nee schudden,
maar het staat toch echt op de...
De voorzitter:
Dat deed ik richting mevrouw Van der Plas, die ik zo meteen weer ga
plezieren.
De heer Van Campen (VVD):
Geen probleem. Ik denk dat ik deze zorg met mevrouw Van der Plas deel.
Het mestseizoen is al vier maanden geleden begonnen en de boeren
kunnen er niks aan doen dat er geen duidelijkheid wordt gegeven vanuit
de overheid. De Minister heeft de boeren opgeroepen om binnen de
nitraatnorm van 170 kilo te blijven, maar dat is makkelijker gezegd dan
gedaan. Als we in de praktijk kijken wat daarvan gekomen is, dan zien we
dat heel veel boeren toch gokken op die derogatie en dat ze daar rekening
mee houden in hun mestboekhouding. Kan de Minister hier toezeggen dat
mocht Nederland onverhoopt de derogatie verliezen – laten we hopen van
niet – er dan niet wordt gehandhaafd voor het lopende jaar? Is de Minister
dat met de VVD eens en kan hij dat hier vandaag toezeggen?
Daar wil ik het bij laten, voorzitter.
De voorzitter:
Dank. Ik had mevrouw Vestering een extra vraag gegund. Dan ga ik dat nu
ook bij mevrouw Van der Plas doen, want die wil graag een interruptie
plegen.
Mevrouw Van der Plas (BBB):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1450

13

Mijn vraag aan de heer Van Campen is eigenlijk dezelfde als die aan de
heer Grinwis. Laat ik vooropstellen dat ik hartstikke blij ben dat de
coalitiepartijen nu ook beginnen in te zien dat er echt wat moet gebeuren.
Toch vraag ik me af waarom die motie de vorige keren dan niet is
gesteund. Het had al in gang gezet kunnen worden dat die vissers uit dat
fonds betaald zouden worden, net als andere lidstaten dat doen. De
Europese Commissie staat het ook gewoon toe.
De heer Van Campen (VVD):
Ik zou mevrouw Van der Plas hetzelfde antwoord willen geven als de heer
Grinwis gaf. Ik deel deze zorg; hierin trekken we samen op. Ik hoop ook
dat de Minister betekenisvolle, concrete voorstellen gaat doen in zijn
termijn in de richting van de Kamer. Want het speelveld verandert
natuurlijk wel. Neem de stijgende brandstofprijzen maar ook – ik wees er
al eerder op – het gelijke speelveld tussen andere lidstaten. Daar hebben
we wel rekening mee te houden. Dus ik deel het ongeduld van mevrouw
Van der Plas, maar ik zou de Minister toch ook de gelegenheid willen
geven om ons te vertellen hoe hij naar deze zorgen luistert en hoe hij – dat
hoop ik dan maar met mevrouw Van der Plas – ons daarin tegemoet gaat
komen. Daarvoor zal ik zijn termijn toch moeten afwachten.
De voorzitter:
Er is een interruptie van de heer Eppink.
De heer Eppink (JA21):
De heer Van Campen noemde het woord «stikstof» niet. Ik kan me ook wel
voorstellen waarom. Ik wil hem wel een hart onder de riem steken als hij
met zijn partijgenoten daarover spreekt. Er zijn twee belangrijke trends die
ons ook meer tijd zouden moeten geven. De eerste is dat het aantal
boeren vanzelf al afneemt, omdat velen geen opvolger kunnen vinden.
Ook gaat de innovatie op het gebied van duurzaamheid in de landbouw,
de bouw en de luchtvaart met rasse schreden voort. Met het oog op de
wet van 2015 zijn we wellicht dus veel sneller geëvolueerd dan we hadden
gedacht. Hoe ziet de heer Van Campen dat?
De heer Van Campen (VVD):
Ik kan niet ingaan op een brief die ik nog niet ken. Laat ik dat vooropstellen. Ook zeg ik tegen de heer Eppink dat ik het stikstofdebat absoluut
niet zal schuwen, want dat moeten we hier met elkaar op het scherpst van
de snede voeren. Maar ik zou hem er toch ook op willen wijzen dat in dit
coalitieakkoord nadrukkelijk rekening is gehouden met de kanttekeningen
die hij plaatst. We hebben een natuurlijk verloop van boeren die stoppen
omdat ze geen opvolger hebben in bepaalde gebieden. Er zijn ondernemers die zeggen dat ze best wel zouden willen extensiveren: «Ik zou
best wel willen kijken hoe ik de balans in mijn bedrijf kan terugbrengen,
en misschien hetzelfde of zelfs meer kan verdienen, maar met minder
dieren in bepaalde gebieden.» Ik vind dat we aan de kant van die
ondernemers moeten gaan staan. Aan de hand van het fonds van 25
miljard dat is voorgesteld moeten we het gesprek voeren over hoe we die
eerlijke balans kunnen bieden, zodat de natuur weer in een gunstige staat
komt en er tegelijkertijd ook perspectief is voor agrarische ondernemers
en boeren. Laat het kabinet met een gedegen aanpak komen die recht
doet aan de opgave in gebieden. Laten we ook de kop niet in het zand
steken, want daar vergunnen we die PAS-melders niet mee die in
onzekerheid zitten en die in afwachting zijn van wat die overheid nou gaat
doen. Laten we met de sector gaan kijken hoe we de balans herstellen en
ook een volwaardig toekomstperspectief bieden voor de agrarische sector,
waar de VVD ongelofelijk trots op is.
De voorzitter:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1450

14

Ik ga het woord geven aan de heer Bisschop, die spreekt namens de
SGP-fractie.
De heer Bisschop (SGP):
Voorzitter, dank u wel. Over stikstof zal ik het deze keer niet hebben. Daar
komt nog een uitvoerig debat over. Ik zie daarnaar uit. Ik begin met de
visserij en sluit aan bij een aantal zorgelijke punten die collega’s al hebben
genoemd. De visserij wordt aan alle kanten klemgezet. Beschikbare
gelden voor steun, innovatie en sanering blijven te veel en te lang op de
plank liggen. Het gaat om tientallen miljoenen. Collega’s hebben er al
naar verwezen. Waar blijft de uitwerking van de «Brexit Adjustment
Reserve»-regelingen en de besteding daarvan? Een groot deel gaat naar
sanering. Waarom gaat er niet meer naar innovatie en liquiditeitssteun?
Het is ook hoog tijd om de visserij te ondersteunen in deze crisistijd. De
helft van de vloot ligt aan de wal. Frankrijk, Duitsland, België, noem maar
op, kiezen voor directe compensatie. Waar blijven wij met de
de-minimisregeling? Graag snel actie en ook een reactie natuurlijk. Anders
blijven er geen bedrijven meer over. Die kunnen dan al helemaal niet
meer verduurzamen, en visserijgemeenschappen gaan compleet ten
onder. Over het EU-echec van de brandstofbesparende pulskor en de
dramatische gevolgen daarvan voor de vissers zal ik het maar niet
hebben. Ik sluit me aan bij wat collega Grinwis daarover te berde heeft
gebracht.
Voorzitter. Dan het Farm to Fork-gebeuren. De FAO heeft haar prognoses
voor de tarweproductie voor komend seizoen naar beneden bijgesteld.
Dat onderstreept dat wij onze voedselproductie moeten koesteren. Ik ben
blij dat ik nu, in tegenstelling tot enkele maanden geleden, breed hoor dat
de voedselzekerheid inderdaad een punt van zorg is. Dat geluid horen we
nu ook op Europees en ministerieel niveau. Dat is een goede zaak, want
dat kan uitlopen op een regelrechte ramp. Hoe gaat de Minister ervoor
zorgen dat de Europese Green Deal en de Farm to Fork-strategie hier recht
aan gaan doen? In Europa zijn er gelukkig ook bewegingen om die
ambities wat bij te stellen. Sluit de Minister zich daar straks bij aan, zo is
mijn concrete vraag. Wil hij zich inzetten voor de randvoorwaarde dat de
voedselproductie niet omlaag mag gaan?
Dan de ecoregeling. Wij hebben er bij de Minister eerder op aangedrongen om meer mogelijkheden voor de akkerbouw te creëren in de
ecoregeling. Op dit punt zijn enkele moties aangenomen. Ik heb de indruk
dat het niet helemaal goed gaat. Ik vind het niet acceptabel dat het
opnemen van niet-kerende grondbewerking en precisielandbouw
vooruitgeschoven wordt. Dat is laaghangend fruit. Daar kun je je voordeel
mee doen. De sector kan zich daarmee profileren. Waar blijft het stimuleren van vanggewassen? Hoe kan de waardevolle vlas- en hennepteelt
ooit uit als ze het moeten doen met de € 50 per hectare voor rustgewassen? Daar hoort toch een veel hoger bedrag bij? Ik zie graag concrete
actie op deze punten.
Voorzitter, tot slot de derogatie. Mooi dat de Minister weer een presentatie
mag geven voor het Nitraatcomité over de verdiende derogatie. Ik heb
hier nog wel een vraag bij. De SGP heeft moeite met enkele maatregelen
uit het addendum bij het zevende actieprogramma: brede bemestingsvrije
zones bij beekdalen en volledige grondgebondenheid van melkvee- en
rundveebedrijven. Dat gaat een ontzaglijk grote impact hebben. De
uitwerking en de effecten daarvan zijn nu nog onduidelijk. Hoe gaat de
Minister voorkomen dat we ons op dit punt nu al klem gaan zetten? En
hoe voorkomen we dat Nederland een bestuurlijke fuik à la het stikstofbeleid in zwemt?
Voorzitter, daar wil ik het even bij laten. Dank u wel.
De voorzitter:
Een interruptie van de heer Grinwis.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1450

15

De heer Grinwis (ChristenUnie):
Nog even terug naar het vorige punt, over die ecoregeling. De huidige
stand van zaken is dat de precisielandbouw, de niet-kerende grondbewerking en de vlas- en hennepteelt daarin niet bevorderd worden. Dat ben
ik helemaal met de heer Bisschop eens. Dat is heel prangend onder de
aandacht van de Minister gebracht, die daar ook best wel een hele
duidelijke toezegging op heeft gedaan. De toon was best kritisch, maar ik
kijk eigenlijk wel uit naar onder andere de perspectiefbrief van aanstaande
vrijdag. Ik verwacht dat daarin staat dat het wel goed gaat komen. Want
inderdaad, het kan niet zo zijn dat, zoals ook uit die eerste botsproeven
bleek, de akkerbouw met betrekking tot de ecoregeling massaal afhaakt
omdat het eigenlijk totaal onaantrekkelijk is.
De heer Bisschop (SGP):
Sorry, ik had mijn microfoon aan laten staan. Als u nog een keer in beeld
wilt, dan moet u de vraag nog even herhalen.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Nee hoor, het gaat om de inhoud!
De heer Bisschop (SGP):
Ik vraag me dus af waarom het op 2024 is gesteld. Waarom zou je dat niet
gewoon in laten gaan? Natuurlijk: het is mooi, maar waarom die
vertraging? We moeten nu voortvarend aan de slag, we moeten nu actie
ondernemen; hier zijn echt veel grotere belangen in het geding dan alleen
de bedrijfsbelangen van de ondernemingen die met deze producten
werken. Hier is gewoon het algemeen belang in het geding. Dit is een
onderdeel van de hele voedselketen. Er moet dus haast achter zitten, maar
ik mis een beetje dat urgentiegevoel. Ik wil geen paniek zaaien, maar ik
ben er echt van geschrokken hoe bagatelliserend er werd gereageerd toen
in februari, maart de eerste opmerkingen werden gemaakt in de zin van
«wij moeten aan onze voedselzekerheid denken, en dan niet alleen in
Nederland maar ook globaal». Ik heb de indruk dat nog niet helemaal
geland is hoe riskant en fragiel de situatie is. 100 miljoen extra mensen
die honger gaan lijden: dat is wat ons te wachten staat als we niet acuut
acteren. Natuurlijk, deze dingen hebben daar niet direct mee te maken; dat
ben ik met u eens. Maar het is wel onderdeel van het hele pakket en de
hele aanpak. Waarom dat uitstel van een jaar?
De voorzitter:
Ik ga het woord geven aan mevrouw Vestering. Zij spreekt namens de
Partij voor de Dieren.
Mevrouw Vestering (PvdD):
Dank u wel, voorzitter. Er is veel gesproken over de vissers vandaag, maar
we zouden het moeten hebben over de vissen. Het is vandaag namelijk
Wereldoceanendag. Deze dag werd 30 jaar geleden geïntroduceerd om stil
te staan bij het belang van de oceanen en het leven daarin. Ondertussen
staat het leven in de oceanen zwaar onder druk door verzuring, vervuiling
en overbevissing. En wat doet Europa? Dat overweegt nu om de
maximale foutmarges bij het wegen van de visvangst te verhogen, terwijl
vispopulaties in Europa en elders zwaar onder druk staan. In het geval van
tonijn is het voorstel zelfs om de marge naar 25% te verhogen van de
totale vangst.
Voorzitter. Het verhogen van de foutmarge en het onnauwkeurig maken
van vangstrapportages is een ontzettend slecht plan. Dat betekent
namelijk dat er op papier minder vis gevangen wordt dan er in werkelijkheid heeft plaatsgevonden. Zo’n verhoging leidt dan tot meer ongerapporteerde en illegale visserij, waardoor overbevissing wordt gestimuleerd.
Erkent de Minister dit risico? Is de Minister het ermee eens dat ongerap-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1450

16

porteerde visserij zo veel mogelijk voorkomen moet worden? En wat is de
rol van Nederland in de onderhandelingen over deze foutmarges? Juist
Nederland moet tegen deze verhoging optreden, want juist Nederland is
in gebreke gesteld voor de controle en de inspectie van het wegen van
vangsten. Sindsdien, na de toezegging van Minister Schouten, zouden
meer mensen moeten zijn aangenomen. Kan de Minister aangeven
hoeveel nieuwe mensen er al zijn aangenomen bij de NVWA? Klopt het
dat er ondertussen geen extra mensen zijn aangenomen? Hoe gaat de
Minister garanderen dat de controle effectief is en dat er voldoende tijd is
voor controles in de toekomst? Kan de Minister ook aangeven op hoeveel
dossiers er overtredingen zijn geconstateerd die niet zijn gevolgd door
een last onder dwangsom, boete of vervolging? Is de Minister bereid om
in Europa op te treden tegen het verhogen van de foutmarge? Graag een
reactie.
Voorzitter, dan wil ik het hebben over de Ontbossingsverordening. Het ziet
ernaar uit dat Europa probeert om hierover zo snel mogelijk zo veel
mogelijk beslissingen te nemen. De Partij voor de Dieren ziet het gevaar
dat de verordening op het laatste moment wordt afgezwakt, en dat terwijl
de Amazone op het punt staat in een savanne te veranderen door de
grootschalige kap. Ter bescherming tegen deze kap is het van belang om
te allen tijde te weten waar een product vandaan komt. Deze zogenaamde
traceerbaarheidsvereisten mogen daarom niet afgezwakt worden. Kan de
Minister toezeggen dat hij in Europa niet zal tornen aan deze eisen? Kan
de Minister aangeven hoe er uitvoering wordt gegeven aan een aangenomen motie van de Tweede Kamer om alle andere ecosystemen in deze
verordening op te nemen? Ik begrijp dat er een mogelijk compromis is
voorgesteld waarin – excuseert u mij voor het Engels – other woodlands
and grasslands worden opgenomen. Wat vindt Nederland van mogelijke
compromissen? En welke positie zal Nederland hierover innemen?
Tot slot wil ik het hebben over het VN-Biodiversiteitsverdrag. Eind juni zal
er nog één onderhandelingssessie plaatsvinden over de doelen.
Onderdeel van de Nederlandse inzet is om ervoor te zorgen dat er
voldoende financiële middelen beschikbaar komen uit alle bronnen.
Hierbij ondersteunt Nederland het inzichtelijk maken en afbouwen van
investeringen die schadelijk zijn voor de biodiversiteit. Uit onderzoek blijkt
echter dat de meeste grote verzekeraars in Nederland nog onvoldoende
doen op het gebied van biodiversiteit. Zes van de negen investeert te
weinig in de overgang naar een duurzamer, plantaardig voedselsysteem,
en dat terwijl de biodiversiteitsrisico’s grote economische gevolgen
hebben voor investeerders en financiële bedrijven. Is de Minister het
ermee eens dat de biodiversiteitsrisico’s op dezelfde manier moeten
worden behandeld als andere risico’s? En is de Minister bereid het
voortouw te nemen met het formuleren van ambitieuze en concrete
doelstellingen voor financiële instellingen en bedrijven met het oog op de
biodiversiteit? Hoe gaat de Minister ervoor zorgen dat dit ook wordt
meegenomen in de EU?
Dank u wel, voorzitter. Graag een reactie.
De voorzitter:
Dank. Als laatste spreker van de zijde van de Kamer is het woord aan de
heer Thijssen. Hij spreekt namens de PvdA-fractie.
De heer Thijssen (PvdA):
Dank u, voorzitter. Ik heb vandaag de eer om ook te spreken namens
GroenLinks.
Voorzitter. Ik wil het hebben over voedselzekerheid. Daar hebben we het al
eerder over gehad in deze commissie. Het gaat er nu dagelijks over. Er zijn
ontzettend zorgwekkende voorspellingen van de Wereldvoedselorganisatie. Er zouden 100 miljoen mensen extra honger kunnen krijgen door de
oorlog in Oekraïne en alle gevolgen daarvan. Ik wil aan de Minister vragen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1450

17

wie hier nou verantwoordelijk voor is. Wie is hiervoor de eerstaangewezene in het kabinet? Ik heb ook zitting in de commissie voor BuHaOS.
De commissie heeft daarover zelf heel duidelijk gezegd: nee, dit ligt bij de
Minister van LNV. Ik wil graag van de Minister weten of hij dit ook zo ziet.
Mijn vraag is – ik hoop dat hij dit zo ziet en anders vraag ik het aan het
kabinet – wat Nederland gaat doen. Welke scenario’s ziet de Minister voor
zich voor hoe dit allemaal kan gebeuren en hoe Nederland kan bijdragen
om deze voedselcrisis af te wenden? We horen nu weleens een vergelijking met Live Aid en de hongersnood in de jaren tachtig. We zien wat er
nu gebeurt in de Hoorn van Afrika. Er zijn waarschuwingen dat het weer
net zo erg kan worden. We gaan het toch niet laten gebeuren dat er weer
zo veel mensen doodgaan vanwege de honger?
In de geannoteerde agenda lees ik dat er in Europa wordt gepraat over
solidarity lanes; die werden net ook al aangehaald. Het zou prachtig zijn
als dat lukt, maar laten we nou eens uitgaan van het worstcasescenario,
dus dat het niet lukt. Wat dan? Ik lees dat Europa dan van de grootste
handelaren in kaart wil brengen hoeveel voorraden ze eigenlijk hebben.
Hartstikke goed, laten we dat doen. En dan? Gaan we dan zorgen dat die
voorraden worden vrijgegeven of gaan we het aan de markt overlaten en
laten we bedrijven speculeren over de ruggen van mensen die honger
krijgen? Mijn vraag is dus: werken de Minister en Europa met scenario’s?
Kunnen we een worstcasescenario voorgeschoteld krijgen? Hoe gaan
Europa en Nederland helpen om die voedselcrisis te voorkomen? Dat gaat
over de korte termijn – dan gaat het misschien meer over voedselhulp en
dan moet ik toch weer meer bij BuHa-OS zijn – maar dat gaat ook over de
langere termijn. De Wereldbank, Oxfam en ook de Wereldvoedselorganisatie waarschuwen dat deze hoge prijzen volgend jaar ook nog zullen
duren en het jaar daarna ook nog. En dan komen we toch weer bij het
zaaiseizoen van volgend jaar: wat gaan we inzaaien? Gaan we daarmee
helpen om deze voedselcrisis te voorkomen? Graag een reactie.
Dan nog een aantal andere punten. Over het gemeenschappelijk visserijbeleid sluit ik me aan bij de vragen die de collega’s van D66 en de Partij
voor de Dieren hebben gesteld. Volgen we nou de wetenschap of toch
niet? De Minister geeft in de geannoteerde agenda aan dat een aantal
doelen niet gehaald dreigen te worden. Welke doelen zijn dat dan? Wat
vindt de Minister daarvan? Wat zijn er de gevolgen van dat we die doelen
niet halen? Wat is er volgens de Minister de oorzaak van dat we die
doelen niet halen?
Nog een ander punt. In maart is er een motie aangenomen van mij en
collega Bromet over het inzetten op internationale productiestandaarden
voor de import van agrarische producten. Die motie is heel duidelijk: zet in
op spiegelmaatregelen; wat in Nederland geldt, moet ook voor geïmporteerde producten gelden. Nu lees ik dat er wordt ingezet op een onderzoek
hiernaar, maar dat was niet de opdracht van de motie. Mijn vraag aan de
Minister is dus: hoe wordt nou uitvoering gegeven aan deze motie? Hoe
gaan we zorgen dat die spiegelmaatregelen er komen, zodat we in
Nederland hetzelfde importeren als we produceren?
Tot slot, voorzitter. Er gaat bijna 58 miljard euro om in landbouwfinanciering in Europa. Dat is klimaat- en natuurvriendelijk bedoeld. Nou is er
een behoorlijk kritisch rapport gekomen van de Europese Rekenkamer, die
eigenlijk zegt dat dat niet zo is. Is de Minister het ermee eens dat dit niet
alleen schadelijk is voor natuur en klimaat, maar dat het vooral ook
schadelijk is voor het vertrouwen dat burgers hebben in de Nederlandse
Staat en de Europese instituties? Want nu wordt gezegd dat we zo veel
geld vrijmaken voor klimaat en natuur, terwijl dat uiteindelijk eigenlijk niet
zo blijkt te zijn. Het is inkomenssteun voor boeren. Dat is prima. Dat
kunnen we afspreken met elkaar, maar laten we dan niet doen alsof het
geld is voor natuur en klimaat. Heel graag een reactie van de Minister
hierop.
Dank u, voorzitter.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1450

18

De voorzitter:
Dank. Ik stel voor dat wij twintig minuten schorsen en dat we om 11.20
uur hier terug zijn.
De vergadering wordt van 10.59 uur tot 11.20 uur geschorst.
De voorzitter:
De heer Bisschop heeft aangegeven dat hij op enig moment het gezelschap gaat verlaten. Dat heeft niks te maken met het antwoord of iets
dergelijks, maar hij heeft andere Kamerverplichtingen op dat moment. Ik
stel voor dat we maximaal twee interrupties doen in deze ronde, dus vier
vragen. Eens kijken hoever we komen, want, zoals ik net al zei, om 13.00
uur hamer ik af. Het woord is aan de Minister.
Minister Staghouwer:
Voorzitter, dank u wel. Dank u wel ook voor de mogelijkheid om met uw
Kamer in debat te gaan over een aantal zaken waarover zorgen zijn.
Ik begin met het onderwerp visserij, want daar zijn door een groot deel
van uw Kamer vragen over gesteld. Het lijkt mij goed om daar even wat
uitgebreider bij stil te staan. Dan neem ik op volgorde van onderwerp de
rest van de beantwoording voor mijn rekening.
Voorzitter. Er is een groot aantal zorgen geuit in de Kamer over de positie
van de visserij. Ook het kabinet en ik als verantwoordelijk Minister hebben
zorgen over het voortbestaan van de visserij. Het kan en mag niet zo zijn
dat de visserij in Nederland verdwijnt. Dat is een stevige uitspraak. Die
betekent ook gelijk dat ik ervan uitga dat een levensvatbare visserij
blijvend, op de lange termijn, kan voortbestaan in Nederland. Dat er nu
een groot probleem is, wil ik zeker niet bagatelliseren, want dat probleem
ís er. Er is een groot brandstofprobleem. Elke keer als de vloot naar zee
gaat en er gevist wordt, zien we dat vissers thuiskomen met vis, zonder
dat dat revenuen oplevert; het brengt eigenlijk alleen maar kosten met
zich mee. Hoe lang houdt de visserij dat vol? U weet dat ik dertig jaar
ondernemer mocht zijn. Als er elke week als je de kas opmaakt een schuld
is in plaats van winst, ga je dat niet heel lang volhouden, dus ik snap heel
goed hoe vissers daarin staan. Ik heb daar ook de persoonlijke ervaring in
dat je dat niet lang volhoudt.
Ik heb weet van de zorgen, dus ja, ik ben me zeer bewust van de zorgen
die in de visserijsector heersen. Dan gaat het natuurlijk niet alleen om de
visserman op zee of om de eigenaar van het schip, maar ook om de
verwerkende industrie. Dat is door een aantal van u ook genoemd. Op het
moment dat je handelsstromen hebt en goede, gezonde Noordzeevis hier
aan land brengt, maar je vanuit andere delen van de wereld stromen krijgt
die dat gat in de markt gaan opvullen, dan is het maar de vraag of dat zo
duurzaam is. Mijn stelling is dat dat niet het geval is, dus ook daarin
proberen we een heldere lijn aan te brengen. Dus ja, grote zorgen. Ja, er
moet een transitie plaatsvinden. Ja, daar zijn we mee aan de gang. Nee,
dat gaat niet snel genoeg.
Die transitie is in de visie van het kabinet een transitie naar een duurzame
vloot. Ik heb de rekensommen voor het verbruik op dit moment gezien.
Dat betekent dat een gemiddeld schip dat uitvaart, tussen de € 5.000 en
€ 15.000 aan gasolie verbruikt. Tel dat op bij het rendement; dan houd je
niet veel over. Dat zijn allemaal kosten. Als je dan een regeling opent,
moet je wel zo verstandig zijn om te kijken wat nou passend is in deze
situatie. Het moet ook niet zo zijn dat je een regeling openstelt die binnen
twee weken het totaalgat dat je kunt opvullen, al opvult. Dat is ook niet
verstandig. Ik ben dus echt zoekende naar wat verstandig is en waarmee
ik de sector verder help.
Meneer de voorzitter. Wat mij betreft is het statement dat ik al verschillende malen in Europa heb afgegeven over de pulsvisserij dan ook heel
duidelijk: het is een ongelofelijk gemiste kans dat dat niet meer mag. Ik zal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1450

19

niet nalaten om dat te benadrukken in Brussel, en in dit geval in
Luxemburg, als ik de kans krijg om dat nogmaals te benoemen, zoals ik
dat ook in de vorige LNV-Raad heb benoemd.
Voorzitter. Dan naar het hier en nu. Hoe zorgen we ervoor dat we met de
visserij toch die transitie kunnen maken? Want dat is de zorg die ook in uw
Kamer leeft. Hoe zorgen we ervoor dat we vissers overhouden die ook de
toekomst in kunnen? Ik heb daar nog geen direct antwoord op. Wel heb ik
het rapport van WEcR gezien, waarin het gaat over de zorg en dat het
eigenlijk onontkoombaar is om nu een oplossing te zoeken voor de
tijdelijkheid. Het echte antwoord op de vraag «gaat u dit of dat doen?» kan
ik nog niet aan uw Kamer geven. Daar ben ik mee bezig. Ik ben wel van
plan om op korte termijn een brief te sturen naar uw Kamer over hoe ik
dat zie en wat ik erover denk. Ik heb daar eerder ook van gezegd dat het
kabinetsbeleid het beleid is van geen generieke steun aan alle onderdelen
van de maatschappij. Dat is ook een gegeven.
Natuurlijk heb ik de heer Bisschop gehoord waar het gaat over de
maatregelen vanuit Europa. Daar zijn ook mogelijkheden. Er zijn natuurlijk
landen die al steun verlenen, zoals Frankrijk. In Duitsland zijn ze nu bezig
met het vormgeven van de regeling. Het is dus niet zo dat daar al direct de
visserij wordt gesteund. Dat kan niet. Dat is gewoon een proces dat
ingezet moet worden en waarbij je ook weer met Brussel moet overleggen
als het gaat over de invulling. Als de Kamer aan mij vraagt of ik vind dat
het snel genoeg gaat en of ik vind dat het voldoende recht doet aan het
hier en nu, dan is mijn antwoord nee. Daar probeer ik ook voortdurend op
te duwen.
Waar het gaat over openstelling van de regeling rond de BAR, de gelden
rond brexit, ben ik nog steeds met Brussel in discussie. Brussel stelt weer
vragen, ik moet weer antwoorden geven en ik hoop maar dat die
antwoorden voldoende zijn om uiteindelijk die regeling open te zetten. Dat
is wel frustrerend, moet ik u zeggen. Het is een situatie waar we met
elkaar in Europa voor gekozen hebben waar het gaat om zorgvuldigheid.
Daar ben ik ook zeker voor, maar je wil ook graag stappen zetten naar de
duurzame visserij. Dan had ik gehoopt dat ik voor de zomer een totaalpakket naar uw Kamer kon brengen met hoe ik dat precies vorm wilde
geven. Ik dacht aan a. innovatie b. een deel uitkoop van de sector en c.
toekomstbestendige visserijvaartuigen. Dat wordt nu opgehouden
doordat ik voortdurend met Brussel aan de slag moet. Dat doe ik graag.
Dat is natuurlijk de parallel met derogatie. Daarvoor zit ik hier ook, maar af
en toe gaat mij dat niet snel genoeg. Dat is maar even wat ik met uw
Kamer deel.
De heer Bisschop (SGP):
Goed om te horen dat de Minister de zorgen over de toekomst van de
visserij met een groot deel van deze commissie deelt. Wij hebben geen
verschil van mening over het punt dat er wat moet gebeuren, maar ik heb
toch sterk het idee, hoewel ik graag de verbinding zoek, dat de wegen
uiteenlopen over de termijn waarop. De Minister zegt dat hij met een
compleet pakket wil komen. Dat is allemaal goed en aardig, maar het
loopt nu al drie maanden. Als we nog even afwachten, wordt het vijf
maanden voordat er een pakket ligt. Als in die tussentijd allerlei visserijbedrijven over de kop zijn gegaan, dan heeft er gewoon een koude sanering
plaatsgevonden. Dat wil je dus niet. Ziet de Minister mogelijkheden om op
korte termijn overbruggingsmaatregelen te nemen? Ik bedoel dus dat er
morgen een regeling ligt waar visserijbedrijven gebruik van kunnen
maken, met een tegemoetkoming in de brandstofkosten en noem het
allemaal maar op. Ondertussen wordt gewerkt aan een duurzame regeling
die inderdaad oog heeft voor een evenwichtige sanering maar voorkomt
dat er ondertussen een koude sanering plaatsvindt. Ziet de Minister
daarvoor mogelijkheden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1450

20

Minister Staghouwer:
Ik was nog niet helemaal klaar met mijn beantwoording. Ik wilde naar een
bepaalde conclusie toe en dit was een van mijn conclusies. Ik heb u net
toegezegd dat ik een aantal ingrediënten voor mij zie wat betreft de
toekomst van de duurzame visserij. Ik zie ook de noodzaak. Die blijkt ook
uit dat rapport van WEcR. Ik net heb toegezegd dat ik een brief aan uw
Kamer ga sturen over hoe ik deze overbrugging wil gaan vormgeven in
samenspraak met een duurzame regeling. Dan zal ik ook dat rapport van
WEcR naar uw Kamer sturen. Daar staat exact in beschreven wat de
problematiek is. Daar staat ook in beschreven dat 70% van de visserijbedrijven onder water staat. Dat baart mij grote zorgen. Ik vind dat er dan
een verantwoordelijkheid is om die transitie op een goede manier vorm te
geven. Ik heb u ook gezegd dat het wat het kabinet betreft onbestaanbaar
is dat de visserij via een koude sanering totaal niet meer kan in Nederland.
Dat is dus iets waar ik mij sterk voor maak en waar ik heel hard mee bezig
ben. Als u, meneer Bisschop, mij nu vraagt om morgen een brief met de
uitwerking van die maatregel te geven, dan kan ik dat niet toezeggen,
omdat ik bezig ben met die verkenning en de tijdlijn daarbij. Ik probeer
daar zo snel mogelijk duidelijkheid over te geven. Weet dat het mij
menens is en dat ik er alles op inzet om de visserij die duurzame slag ook
te laten maken.
De voorzitter:
Een vervolgvraag van de heer Bisschop.
De heer Bisschop (SGP):
Sorry dat ik wat te gretig daarop insprong met een interruptie. Ik had
misschien de rest van uw beantwoording even moeten afwachten, maar
dit scheelt weer tijd straks. Ik hoor inderdaad de gedeelde zorg, maar ik
hoor nog niet de kortetermijnmaatregelen waarmee je voorkomt dat die
70%, of een substantieel deel van die 70%, die onder water staat,
daadwerkelijk koud gesaneerd raakt. Ik hoor ook niet de duurzame
langetermijn- of middellangetermijnmaatregelen. Ik vraag niet voor
morgen een brief; dat was symbolisch. Ik vraag wel op korte termijn
maatregelen die soelaas bieden aan die bedrijven die op zichzelf solide
zijn, maar die door de gegeven omstandigheden en door de ellende
rondom de pulskor nu ten onder dreigen te gaan. Dat kan geen drie weken
meer wachten. Ik zou dus dat tweesporenbeleid van de Minister willen
horen. Mag ik dat beluisteren?
Minister Staghouwer:
Dat mag de heer Bisschop zeker beluisteren. Ik zeg uw Kamer toe dat ik
mij de komende periode extra ga inzetten om met vissers in gesprek te
gaan. Dat heb ik natuurlijk al wel gedaan. Daar komt ook deze lijn uit.
Maar ik ga zeker extra aandacht besteden aan visserij, omdat dat gewoon
nodig is. Ik wil naast de visserman staan. Ik wil naast de visserseconomieën staan. We hebben gewoon een goede toekomst nodig voor de
visserij. Dat is ook een toezegging die ik aan uw Kamer doe. Ik heb net
toegezegd dat ik met een brief kom waarin ik dit uitwerk en ga beschrijven
wat ik aan mogelijkheden zie. Ik zal ook het rapport bijvoegen. Ik doe dat
zo snel mogelijk. Als dat binnen twee weken kan, is mij dat zeer lief. Ik doe
op dit moment even geen uitspraak over een termijn, maar ik houd het op
«zo snel mogelijk».
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Dank aan de Minister. Ik ben blij met zijn warme woorden voor de
Nederlandse vissers. Toch heb ik hierop aansluitend nog wel een vraag. Ik
snap dat de Minister de kabinetslijn over sectorsteun ter sprake brengt. Ik
merk twee dingen op. De kabinetslijn lijkt mij niet in beton gegoten. Ik
denk dat de collega’s van de heer Staghouwer geen oogkleppen op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1450

21

hebben en ook zien wat de gevolgen zijn voor sommige sectoren. Hier
speelt ook nog mee dat er geen claim bij Financiën wordt gelegd, maar
dat er Europees geld beschikbaar is. Dat vind ik ook wel een onderscheid.
Het is dus geen claim die ten koste gaat van overheidsfinanciën en die dus
bepaalde trade-offs heeft. Nee, dit is Europees geld wat er ligt.
Ik begrijp de frustratie van Minister Staghouwer richting Brussel, omdat er
iedere keer weer nieuwe vragen komen en het zo lang duurt. Ondertussen
gaat er een koude sanering plaatsvinden als we niet opletten. Mijn vraag
is als volgt. Wij hebben als Kamer een debat gepland op 6 juli over
tuinbouw en visserij. Ik meen 6 juli, of is het eerder? Ik dacht 6 juli. Hoewel
de Minister nu geen harde deadline of termijn durft te verbinden aan zijn
brief, is mijn vraag of de Minister ons in ieder geval voor die datum een
brief kan sturen met de tussenstand van dat moment en hopelijk met zo
veel mogelijk resultaat. Hij kan dan dus ingaan op de punten die hij zelf
aandraagt over innovatie, uitkoop en overbrugging. Daarbij kan er ook
opnieuw een weging zijn van de kabinetslijn tot nu toe, ook in relatie tot
het feit dat het hier om Europese middelen gaat. Is dat mogelijk, zodat we
bij het volgende debat echt op basis van nieuwe informatie een goed
debat kunnen voeren?
Minister Staghouwer:
Het antwoord is ja. Dat zeg ik uw Kamer toe. Bij de vervolgvragen van de
heer Bisschop heb ik ook al aangegeven dat zo snel mogelijk te willen
doen. Ik doe mijn uiterste best om op die punten helderheid en duidelijkheid te geven, in ieder geval voor het debat, zodat we een goed debat
kunnen voeren en ik ook richting van uw Kamer krijg, want dat is
ongelofelijk belangrijk.
Voorzitter. Even kijken wat er nu nog overgebleven is. Volgens mij heb ik
een groot aantal vragen beantwoord. Ik heb ook uitgelegd wat de stand
van zaken is rond de BAR-gelden en de innovatiegelden. Dat zal dan ook
in de brief verder worden vermeld, zodat u een overzicht hebt van
wanneer wat ingezet zal kunnen worden.
Dan heb ik nog een paar specifieke vragen die ik graag wil beantwoorden.
Er was een vraag van D66 over het niet inzetten op MSY-gegevens. Het
gaat over de vraag richting de Commissie. De Commissie kan een
automatische reductie voorstellen. Ondanks een tekort aan gegevens
kunnen we wel een trend daarin aantonen. We kunnen zien dat verdere
reductie niet noodzakelijk is. Wij kijken als Nederland naar een van-gevaltot-gevalbenadering, waarbij natuurlijk de bescherming van bestanden
vooropstaat, net als de wetenschappelijke benadering. Het is dus en-en,
zeg ik tegen de heer De Groot.
Dan de vragen van mevrouw Vestering. Ik moet zeggen dat die wel heel
erg technisch zijn, dus ik heb net toch een paar keer de antwoorden
moeten lezen. Het gaat over de tolerantiemarge en de logboekverplichtingen. Het antwoord dat ik hierop kan geven, is dat in principe op die
tolerantiemarge 100% afgeweken zou kunnen worden. Dat is niet in de
logboekregistratie, maar in het vastgestelde gewicht bij weging en na
aanlanding. Dat is de basis voor het quotumbeheer. Het is in mijn ogen zo
dat deze uitbreiding van de tolerantiemarge niet tot overbevissing zou
kunnen leiden. Ik zeg ook dat die tolerantiemarge niet hoger zou moeten
zijn dan noodzakelijk. Daar kijken we ook scherp naar.
De heer Tjeerd de Groot (D66):
Ik kom nog even terug op de Maximum Sustainable Yield. Die systematiek
is er niet voor niets. Wetenschappers gaan kijken wat nou de bestandsgrootte is en wat verantwoord is om te vissen. Toch zegt Nederland: als
het uitkomt, als het niet te erg is, dan gaan we het volgen. Ik vind het
totaal geen antwoord van de Minister. Het moet controleerbaar zijn wat de
Minister doet. Dat is het totaal niet. Denk aan de van-geval-tot-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1450

22

gevalbenadering. Volgt Nederland nou een keer de wetenschappers of
niet? Dit is gewoon niet aanvaardbaar.
Minister Staghouwer:
Ik heb de mening van de heer De Groot namens de D66-fractie gehoord.
Wij proberen zo goed mogelijk van geval tot geval, zo heb ik u net
aangegeven, een inschatting te maken. Jazeker, wij laten ons leiden door
de wetenschappelijke inzichten als het gaat over de bestanden. Ik heb u
net gezegd: wetenschappelijke benadering. Ik heb ook gezegd dat het kan
zijn dat er een tekort aan gegevens is om trends aan te geven. Dat is ook
de reden waarom wij een van-geval-tot-gevalbenadering bepleiten, ook
om de goede staat van instandhouding van een bepaalde soort te
garanderen. Wij proberen zeker een aantal van dit soort indicatoren te
gebruiken om een keus te maken.
De voorzitter:
Een vervolgvraag van de heer De Groot.
De heer Tjeerd de Groot (D66):
Hoe werkt dat dan? Want de wetenschappers komen met een advies. Bent
u nog wetenschappelijker? Kunt u een voorbeeld geven waarin u
beargumenteerd bent afgeweken?
Minister Staghouwer:
Dat is eigenlijk in de categorie: mevrouw Vestering, zeer technisch. Ik heb
daar op dit moment geen antwoord op. Ik wil graag het antwoord in
tweede termijn aan de heer De Groot geven.
Mevrouw Vestering (PvdD):
Zo technisch is het allemaal niet. We vissen te veel in de oceanen. Het
gaat slecht met de oceanen. Het gaat slecht met de vissen. Ik hoor deze
Minister alleen maar spreken over de vissers en zeggen dat de visserij
moet blijven in Nederland, maar ik heb nog geen woord gehoord over de
vissen en over de manier waarop hij de vissen gaat beschermen. We
weten dat 47% van de visbestanden in de Atlantische Oceaan na 25 jaar
visserijbeleid is overbevist en 90% in de Middellandse Zee. 30% van de
visbestanden is dermate overbevist dat ze niet meer te herstellen zijn. En
ik hoor deze Minister alleen maar spreken over hoe de visserij beschermd
moet worden en niet hoe de vissen en de oceanen beschermd worden. Ik
bied hem nog een kans voor mijn volgende interruptie; ik hoor heel graag
wat de inzet van de Minister op dit vlak is.
Minister Staghouwer:
Wij hebben in Europa stevige afspraken over quota en anderszins met als
doelstelling om de visserij in de toekomst mogelijk te maken, maar ook
om standen te beheren en om ervoor te zorgen dat er geen kaalslag
plaatsvindt in de Noordzee en andere wateren. Daar zijn stevige en
heldere afspraken over. Ik constateer ook dat verschillende quota niet
worden vol gevist door de Nederlandse visserij. Ik denk dat de visserijsector in die zin heel verantwoord bezig is binnen de kaders die zijn
meegegeven, dus ik herken de opmerking van mevrouw Vestering niet. Ik
herken wel de zorgen die er zijn over visbestanden. Dat ga ik niet
bagatelliseren. Wij moeten verantwoord omgaan met de visbestanden.
Daar hebben we gewoon heldere en duidelijke afspraken over in Europa.
Ik denk dat dat prima werkbaar is.
De voorzitter:
Vervolgvraag van mevrouw Vestering.
Mevrouw Vestering (PvdD):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1450

23

Ik hoor nog steeds een groot en warm pleidooi voor de vissers en niet
voor de vissen, dus ik help de Minister toch een beetje op gang. Kan hij
mij misschien uitleggen hoe hij de intrinsieke waarde van vissen
beschermt? Hoe denkt hij over het feit dat vissen een bewustzijn en
gevoel hebben, en dat ze pijn kunnen ervaren? Hoe heeft de Minister dat
meegenomen in dit beleid?
Minister Staghouwer:
Volgens mij gingen de vragen die gesteld waren over het Europees beleid.
Mevrouw Vestering stelt nu een vervolgvraag over de intrinsieke waarde
van vissen. Ik denk dat zij heeft gezien dat ik een petitie heb aangenomen
bij het voormalig Kamergebouw, waarin mij ook de waarde van vissen,
het gevoel van vissen en de manier waarop wordt omgegaan met vissen
die opgevist zijn, te verstaan werden gegeven. Dus ja, ik heb daar kennis
van genomen, maar volgens mij ging deze discussie over de situatie in
Europa, de visquota en de bestanden. Dus ik heb er inderdaad kennis van
genomen.
De voorzitter:
Derde interruptie.
Mevrouw Vestering (PvdD):
Ik schrik een beetje van dit antwoord. Is het een serieus antwoord van de
Minister dat hij kennisgenomen heeft van het feit dat vissen gevoel en een
bewustzijn hebben en pijn kunnen ervaren, maar dat hij verder verwijst
naar Europa als het gaat om beleid? Het gaat om de Nederlandse inzet
voor het Europees beleid. Ik vraag hem of het feit dat het dierenwelzijn
beschermd moet worden, dat dieren gevoel en bewustzijn hebben et
cetera, betrokken is in de Nederlandse inzet. Dan kun je niet volstaan met
te zeggen dat het Europees beleid is. Ik vraag hier naar de Nederlandse
inzet en hoe de Minister dit heeft meegenomen.
Minister Staghouwer:
Wij hebben in Europa al heel lang, zolang de Europese Unie bestaat,
afspraken over het beheren van de bestanden in de verschillende wateren.
Het is een herhaling van de antwoorden die ik heb gegeven. Ik heb met
het aannemen van de petitie van de stichting die aandacht vraagt voor het
dierenwelzijn van vissen, aangegeven dat ik daar kennis van heb
genomen. Ik heb daar nog geen conclusies uit getrokken. Ik heb daar
kennis van genomen. Ik ga nadenken over hoe ik dat een plek zou moeten
geven. De conclusie kan ook zijn dat dat geen plek krijgt. Ik wil mij wel
volledig in de breedte van de samenleving informeren. Dat betekent dat ik
ook in gesprek ben met die organisaties. Dat is de stand van zaken.
De voorzitter:
Mevrouw Vestering, afrondend.
Mevrouw Vestering (PvdD):
Tot slot. Als de Minister daar nog eventjes over na gaat denken en wij toch
al wat vaker penvriendjes worden omdat veel schriftelijk wordt afgedaan,
kan hij ons misschien ook per brief informeren over hoe hij de uitvoering
van deze petitie voor zich ziet.
Minister Staghouwer:
Het is, om even op het woord «penvriendjes» in te gaan, niet mijn
doelstelling om met u via schriftelijke ronden alles te wisselen. Absoluut
niet. Ik wil graag het gesprek met u voeren, want dat zorgt voor veel meer
duiding en inhoud. Ik zie deze vergaderingen ook altijd als input voor wat
ik in Brussel, in dit geval Luxemburg, moet doen. Dat als antwoord
daarop.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1450

24

Als mevrouw Vestering het op prijs stelt om een brief te krijgen, wil ik die
natuurlijk sturen, maar niet op korte termijn. Dat zal dan echt in de loop
van dit jaar worden.
De voorzitter:
Vervolgt u uw betoog.
Minister Staghouwer:
De heer De Groot vroeg naar de inzet en de handhaving van de black box
en de zorgen daaromtrent. Ik ben het volstrekt met de heer De Groot eens
als hij vraagt wanneer dat eindelijk realiteit wordt. Ik moet alleen het
antwoord daarop schuldig blijven, omdat ik nog geen datum heb. Maar
zodra ik daar enig licht op kan laten schijnen, zal ik die vraag van een
antwoord voorzien. Misschien kan dat meegenomen worden in de brief
die ik u toegezegd heb voor het debat.
Dat was wat mij betreft het onderwerp visserij, meneer de voorzitter.
De voorzitter:
Interruptie van meneer De Groot.
De heer Tjeerd de Groot (D66):
Nou, meer een administratieve opmerking, voorzitter. Ik had ook nog
gevraagd naar de handhaving, de 400 pk en de aanlanding.
Minister Staghouwer:
Daar kom ik in tweede termijn even op terug.
De voorzitter:
Ik zie een interruptie van de heer Thijssen.
De heer Thijssen (PvdA):
Ik had gevraagd naar de doelen die niet gehaald worden. Welke doelen
zijn dat en welke gevolgen heeft dat? Ik hoor graag nog wat meer over het
gemeenschappelijk visserijbeleid. Ten minste, dat staat in de geannoteerde agenda.
Minister Staghouwer:
Daar kom ik straks nog even op terug.
Ik heb nog een pakketje andere vragen. Ik begin met de opmerking van de
heer Eppink van JA21 over stikstof. Ik snap zijn gretigheid om deze
discussie te voeren. Dat willen we natuurlijk allemaal, maar mijn collega,
Christianne van der Wal, Minister voor Natuur en Stikstof, gaat
aanstaande vrijdag uw Kamer informeren. Dan komt het Nationaal
Programma Landelijk Gebied naar buiten. Dat is een belangrijke stap in de
gebiedsgerichte aanpak. Dat gaat samen met het perspectief voor de
landbouw. Dat is de reden waarom ik op dit moment niet inga op de
vragen van de heer Eppink. Ik ga ervan uit dat hij daar begrip voor heeft.
De heer Van Campen (VVD):
Die beantwoording richting collega Eppink begrijp ik, want beide
bewindspersonen zijn voornemens een brief te sturen. Hoewel de zorgen
begrijpelijkerwijs groot zijn in de sector, denk ik dat het verstandig is dat
we die brieven en voorstellen van het kabinet in den brede kunnen wegen
met elkaar. In die zin begrijp ik het antwoord van de Minister, maar we
hebben gisteren de Minister voor Natuur en Stikstof in de Kamer
uitgenodigd in het vragenuur om te vragen hoe zij kijkt naar die opgave.
Toen heeft zij in algemene zin aangegeven hoe zij aankijkt tegen de
oplossing die nodig is om uit de stikstofcrisis te komen. Voor de VVD is
het van ongelofelijk groot belang dat er naast de stikstofopgave die het
kabinet formuleert, ook een perspectief voor onze mooie landbouwsector

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1450

25

wordt geformuleerd. Daar maken mensen zich zorgen over. In de meest
vruchtbare delta op aarde, waar wij in wonen, weten we op een duurzame
wijze voedsel te produceren. Ik zou de Minister ertoe willen verleiden een
aantal zinnen te wijden aan hoe hij dat perspectief voor die sector ziet. Is
er wat hem betreft perspectief voor de landbouw in Nederland? Kan hij al
een tipje van de sluier oplichten over de brief die hij voornemens is naar
de Kamer te sturen?
Minister Staghouwer:
Dat is een heel verleidelijke vraag van de heer Van Campen. Het liefst
wilde ik vandaag met uw Kamer het gesprek voeren over het perspectief
voor de landbouw, want het is ongelofelijk nodig om helder te schetsen
waar wij naartoe moeten met de landbouw, naartoe kunnen met de
landbouw en naartoe gaan met de landbouw. Maar dat kan ik niet doen,
want dan ga ik vooruitlopen op een gesprek dat nog plaats moet vinden in
de ministerraad, op de presentatie van aanstaande vrijdag. Dat doe ik niet,
net als dat ik nu geen uitspraken doe over de vraag van de heer Eppink. Ik
wil het heel graag, maar ik doe het niet. Ik hou toch nog even mijn
woorden achter mijn mond.
De voorzitter:
Een vervolgvraag van de heer Van Campen.
De heer Van Campen (VVD):
Ik heb meteen alle begrip voor het feit dat de Minister hier geen beleidsvoornemens gaat toelichten en formuleren. Daarvoor hebben we een
brief. Ik begrijp ook het democratisch proces dat we als Kamer en kabinet
zorgvuldig te bewandelen hebben met elkaar. Maar in brede zin hebben
we in het coalitieakkoord ook echt een ambitie opgeschreven over de
toekomst van de landbouwsector. Veel agrarische ondernemers, veel
boeren, maken zich er zorgen over of dit kabinet überhaupt nog wel een
perspectief ziet voor de sector. Als ik die cijfers lees, begrijp ik dat. Ik
begrijp dat als je een melkveehouder in de Gelderse Vallei bent, de schrik
je dan om het hart slaat. Ik zou de Minister dus toch willen vragen of hij in
algemene zin iets kan zeggen over de toekomst van de landbouw, waar
we zo groot en sterk mee zijn geworden, waar we internationaal zo om
bekend staan en waar wat de VVD betreft echt een mooi perspectief voor
zou moeten worden geformuleerd. Is de Minister dat met de VVD eens?
Minister Staghouwer:
Ik kan de verleiding toch niet weerstaan. Ja, wij zijn trots op onze boeren.
Ja, de boeren verdienen respect. Ja, de boeren hebben we nodig in alle
gebiedsprocessen en transities die wij voor ons zien. Ja, er is perspectief
voor de landbouw. Ja, er is toekomst voor de landbouw. Dat is wat ik
beschrijf in de brief. Er is toekomst voor de ondernemers in de agrarische
sector en er is toekomst voor de blijvers in de landbouw en de jonge
boeren. Dat zijn in heel grote hoofdlijnen de onderdelen van de brief.
De heer Eppink (JA21):
Dan mag ik hier wel op aansluiten, nu het er toch over gaat. Het probleem
is natuurlijk dat de huidige Wet natuurbescherming eigenlijk een soort
wurgwet is geworden. Ik heb u de vraag gesteld wat u ziet in een reparatie
daarvan, om de meest ernstige scheefgroei tegen te gaan en ervoor te
zorgen dat de maatschappij niet op slot gaat.
Minister Staghouwer:
Ik heb net aangegeven dat ik niet wil belanden in het debat rond alle zaken
die nog het licht gaan zien. Ik ga de heer Eppink dus helaas teleurstellen:
er komen geen antwoorden op zijn vragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1450

26

De voorzitter:
Een vervolgvraag van de heer Eppink.
De heer Eppink (JA21):
Dan wacht ik geduldig af, en hoop ik dat de plannen van het kabinet niet
voortijdig uitlekken. U zult begrijpen hoe verstorend dat is. Ik heb in het
hele stikstofdossier al een paar keer gemerkt dat het van LNV naar Trouw
en de NOS gaat. Ik weet niet of dat een gebruikelijke route is, maar het is
voor de maatschappij, en zeker voor boeren en mensen die bouwen
enzovoort, ontzettend storend en angstaanjagend om dat in één keer op
hun bord te krijgen. Ik hoop dat men dat bij het ministerie, waar al dat
materiaal toch ligt, goed beseft.
Minister Staghouwer:
Even in reactie daarop: ik snap zeker wat de heer Eppink zegt. Ik moet ook
helder zijn. Er zijn natuurlijk enorme opgaves. Het zal niet gemakkelijk zijn.
Het zal ook niet gemakkelijk worden. Dat moeten we ook niet bagatelliseren. Maar dat we toekomst zien, dat er een weg naartoe is, dat die weg
onderdeel is van de transitie en dat we dat mogelijk moeten maken met
elkaar, is volstrekt helder en duidelijk. Dit is het laatste wat ik zeg op dit
punt, als u mij dat toestaat, voorzitter.
De voorzitter:
U gaat over uw eigen beantwoording, maar mevrouw Van der Plas heeft
nog een interruptie.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Ja, dat is dan jammer voor de Minister, want ik heb hier ook nog een
vraag over. Ik heb via de Kamervoorzitter een klacht ingediend over het
lekken naar de pers. Dat was dus niet tegen de Minister persoonlijk
gericht, maar tegen het opnieuw lekken naar de pers, wat echt voor grote
onrust heeft gezorgd, niet alleen onder boeren maar ook onder burgers. Ik
zou eigenlijk wel een brief willen van de Minister van Landbouw en de
Minister van Stikstof waarin staat hoe dit in de media heeft kunnen komen
of hoe dit is gegaan, hoe de Ministers daartegen aankijken en hoe zij daar
straks mee verdergaan. Dat is eigenlijk mijn verzoek. Bij dezen.
Minister Staghouwer:
Het lijkt mij verstandig. Want ik heb inderdaad begrepen dat de BoerBurgerBeweging, of mevrouw Van der Plas, iets aanhangig heeft gemaakt.
Laten we eerst even wachten op wat daar het resultaat van is, en dan
verder kijken.
De voorzitter:
Een vervolgvraag, mevrouw Van der Plas.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
De Kamervoorzitter is niet gemachtigd om hier onderzoek naar te doen.
Vandaar dat ik een brief vraag van de Minister zelf, om te verklaren hoe dit
heeft kunnen gebeuren, hoe ze hier verder mee omgaan, en ook hoe ze
dat in de toekomst zien met het verspreiden van nieuws via de media.
Daarmee wil ik niet zeggen dat de Ministers dit letterlijk zelf hebben
gedaan. Maar in een debat eerder, in oktober 2021 met Minister De Jonge,
toen nog Minister van Volksgezondheid, gaf die klip-en-klaar toe dat er
vanuit het kabinet weleens gelekt werd, en dat dat ook weleens kan
gebeuren met mensen en partijen die aan tafel zitten. En Minister De
Jonge zei toen, waar ik nogal van schrok: «Het schip van staat lekt van de
bovenkant» – letterlijke woorden. Dus het lijkt mij, ook voor de mensen in
het land en voor de boeren, eigenlijk wel goed om hier gewoon uitleg te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1450

27

krijgen van het ministerie zelf. Dus ik doe hier dan het verzoek voor de
tweede keer om een brief hierover te sturen vanuit de ministeries.
Minister Staghouwer:
De enige opmerking of het antwoord dat ik kan geven, is dat ik de vraag
van mevrouw Van der Plas heb gehoord. Ik beraad me even op het
antwoord, en kom daar in tweede termijn even op terug.
De voorzitter:
Niemand meer op dit onderwerp? Dan vraag ik de Minister zijn betoog te
vervolgen.
Minister Staghouwer:
Dank u. Dan de vraag van de heer De Groot over de natuurhersteldoelen:
kan de Minister schetsen wat de inzet is op het pakket? Ja, natuurlijk, die
snap ik heel goed, die nieuwsgierigheid naar het pakket en de inzet
daarop. Het punt is alleen dat de publicatie van die natuurhersteldoelen
pas voorzien is op 22 juni, dus over twee weken. En het pakket maakt
onderdeel uit van het wetsvoorstel natuurherstel, dat voortkomt uit de
biodiversiteitstrategie. Na publicatie wordt u, zoals gebruikelijk, geïnformeerd.
Dan de stand van zaken van de derogatie – de heer Van Campen vroeg
daarnaar – en de zorgen daarover. Nou, ik heb natuurlijk in elk debat vanaf
10 januari met de Kamer gewisseld wat de zorgen zijn. Ik heb daarover
vorige week ook een brief naar de Kamer gestuurd. Aanstaande maandag,
zo hebt u kunnen lezen, is de derde presentatie voor het Nitraatcomité. Ik
duid dat maar als positief; als we geen presentatie mogen geven, dan
hebben we echt wel een probleem te pakken. Dat betekent nog niet dat we
er zijn, zeker niet, maar wel dat het gesprek een volgende fase ingaat. Dus
ik ben stevig bezig met het gesprek over de voorwaarden. En omdat
anders meneer Van Campen daar een vraag over gaat stellen, «hoe zit dat
nou met de kunstmestvervanger?»: dat was een onderdeel van dat
gesprek, zo weet de heer Van Campen ook. En nogmaals, dat zijn geen
eenvoudige gesprekken. En de heer Van Campen legt de vinger ook op de
plek van de 170 kilogram. Ik heb gemeend een brief naar buiten te moeten
doen om het risico te duiden. Dat is mijn verantwoordelijkheid ook. Dus ik
heb dat signaal ook afgegeven naar de agrarische sector. Zodra er
duidelijkheid is richting de boeren en richting de Kamer, zal ik u daarover
informeren. Dat is alles wat ik daarover kan zeggen.
De heer Van Campen (VVD):
Inmiddels begrijp en zie ik ook wel hoe complex de weg is naar die
derogatie toe. Tegelijkertijd zeg ik dan ook maar even, in de scherpte voor
ondernemers: een ondernemer heeft er natuurlijk geen schuld aan als de
overheid haar zaakjes niet op orde heeft. En dan heb ik het niet per se
alleen over Den Haag; ik heb het ook over Brussel. Dus ik zou de Minister
willen vragen, en dat was ook een vraag die ik heb gesteld in eerste
termijn: mocht de derogatie voor het lopende jaar 2022, met het
mestseizoen dat nu al vier maanden is begonnen, wegvallen en de
ondernemers die 170 kilo in die derogatiegebieden toch hebben losgelaten, kan de Minister hier dan toezeggen dat er in ieder geval geen
handhaving plaatsvindt, en dat dit dan zal worden gezien, hoe vervelend
ook, als een overgangsjaar?
Minister Staghouwer:
Hoe vervelend het ook is voor meneer Van Campen: ik ga daar geen ja op
zeggen. Natuurlijk doe ik er alles aan wat in mijn macht ligt om die
derogatie te verkrijgen. Ik ben een optimistisch mens, dus ik ga ervan uit
dat we dit hele discussiepunt op een goede manier achter ons kunnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1450

28

laten, met een juiste, goede en passende oplossing. Maar ik kan op dit
moment niet ja zeggen als antwoord op die vraag.
Dan de vraag van meneer Bisschop: hoe gaat de Minister voorkomen dat
we ons nu al klem zetten? Ik stuur dat na. Dat gaat over de beekdalen, de
geïntegreerde gebiedsgerichte aanpak waterkwaliteit. Na de zomer komt
er een brief met de uitwerking over de grondgebondenheid. In september
is die beoogd. Daarin zullen we hier verder op ingaan.
Dan een aantal vragen over voedselzekerheid, over de solidariteitslanen,
de Green Deal en de samenwerking met BHOS. De heer Bisschop stelde
een vraag over de voedselzekerheid en Farm to Fork. Dat is van groot
belang, niet alleen voor de korte, maar ook voor de lange termijn. De heer
Bisschop wekte de indruk dat ik mijn verantwoordelijkheid in eerste
instantie niet serieus nam. Dat heb ik wel gedaan. Ik heb een aantal keren
in antwoord op vragen van uw Kamer gezegd dat de voedselzekerheid op
dit moment niet in gevaar is. Dat is ook zeker aan de orde in de Europese
Unie. Maar natuurlijk zie ik ook de ontwikkelingen – de heer Thijssen
spreekt daar ook met nadruk over – in de wereld. Hebben wij daar geen
verantwoordelijkheid voor? Natuurlijk hebben wij daar een verantwoordelijkheid voor. Ik doe er alles aan om daar vanuit mijn rol en positie
aandacht voor te vragen. Dat is ook hoe ik met BHOS opereer.
Maar het gaat over die problematiek. Hoe kunnen we daar zo maximaal
mogelijk op voorsorteren? We hebben een aantal tafels ingesteld om ons
maximaal van informatie te voorzien en daarop voor te sorteren in
Europa. Het verschil in inzet tussen LNV en BHOS zie ik absoluut niet. Het
is een gezamenlijk bouwwerk. Er wordt dus integraal samengewerkt. De
uitvoering, met name waar het gaat over zaken die LNV aangaan, nemen
we echt voor onze rekening. De connectie met de WHO is echt een
verantwoordelijkheid van BHOS. Zo proberen we zo maximaal mogelijk te
zwaluwstaarten om de grote voedselcrisis te voorkomen, met de enorme
nood die daarbij zou kunnen ontstaan ten aanzien van honger in de
wereld. Want dat is wel echt onze zorg.
We proberen in Europa afspraken te maken over de afvoer van graan. Dat
is ook de reden om lanes in te stellen. Wij zien dat dat voor een deel een
druppel op de gloeiende plaat is. Want je kunt natuurlijk met het vervoer
per schip vele malen meer doen dan met vervoer per as of per rail. Daar
zitten dus echt nog wel wat zorgen. Dat is ook waar de Europese
Commissie naar aan het kijken is. Hoe kunnen we dat zo goed mogelijk
vorm en inhoud geven? Maar goed, daar is ook medewerking vanuit
Oekraïne voor nodig. Ik kan uw Kamer toezeggen dat wij het maximale
doen waar het onze Nederlandse positie aangaat. Waar wij kennis kunnen
uitwisselen voor het teeltseizoen in Oekraïne, hebben we dat al gedaan.
Inmiddels zijn er een aantal praktische maatregelen. Als er een hulpvraag
is, dan geven wij daar dus antwoord op en invulling aan om te voorkomen
dat er straks een situatie ontstaat waarin er geen afvoer en productie kan
plaatsvinden in de Oekraïne. Daar is alles dus op gericht.
Dan kom ik nog even in concreetheid terug op de voedselzekerheid en
Farm to Fork. Daar vroeg meneer Bisschop naar. Voedselproductie niet
omlaag. Nee, dat is zo. Er zijn door verschillende landen in de Europese
Unie keuzes gemaakt. Duitsland heeft een voorstel gedaan om de
vruchtwisseling voor één of misschien twee jaar anders te interpreteren.
Wat is de reactie van Nederland daarop? Ik wacht even de reactie van de
Eurocommissaris af om vervolgens onze positie te bepalen. Het Nederlandse systeem is natuurlijk anders ingericht dan het Duitse of Franse
systeem. Ik wacht het antwoord van de Eurocommissaris af en op basis
daarvan ga ik kijken of dat in Nederland ook nodig of mogelijk is. We
wachten op dit moment dus even.
De heer Thijssen (PvdA):
Het lijkt erop dat we het voedselmapje hebben gehad. Ik heb toch nog een
vraag. Ik begrijp dat we die solidarity lanes willen instellen en dat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1450

29

Europese Commissie daarop inzet. Maar de Minister zegt ook dat het via
de weg en de rails niet dezelfde capaciteit zal hebben als wanneer het met
schepen gebeurt. Dus zelfs als dat lukt, dan lost dat niet het probleem op
dat de Oekraïneoorlog op dit moment veroorzaakt. Ik heb het dan niet
over de voedselzekerheid in Europa, maar over de voedselzekerheid in de
rest van de wereld. Is de Minister dat met mij eens? Wat gaat de Europese
Commissie of deze Minister doen om een grotere bijdrage te leveren aan
het stoppen van de voedselcrisis? Dit blijft maar terugkomen in onze
debatjes, omdat ik daar maar geen duidelijkheid over krijg. Wat gaan we
nou doen, jongens? Nog eens 100 miljoen extra mensen krijgen honger
door deze crisis. Ik zie in Europa en bij dit kabinet nog niet een begin van
wat we gaan doen om dat te dempen. Of lees of hoor ik het niet goed?
Help me. Dit kan toch niet?
Minister Staghouwer:
Volgens mij heb ik helder aangegeven wat mijn aandachtspunten zijn en
wat de aandachtspunten van het kabinet zijn. Ik sluit zeker niet mijn ogen
voor de problematiek in de wereld, maar ik moet het doen met de positie
van Nederland in dat speelveld. Ik doe er alles aan om dit probleem vanuit
mijn positie van een antwoord te voorzien, maar ik moet ook realistisch
zijn, zeg ik tegen de heer Thijssen. De feitelijke situatie in Oekraïne op dit
moment is dat er 20 miljoen ton graan in de opslag ligt. Dat moet voor
eind juli worden geëxporteerd omdat er anders een probleem ontstaat,
aangezien er dan weer geoogst gaat worden in Oekraïne. Dat probleem
kan ik niet oplossen. De heer Thijssen zegt dat hij weinig urgentie voelt,
maar ik ben niet in staat om dat probleem op te lossen. Ik ben wel in staat
om met mijn collega’s een maximale inspanning te verrichten om
Oekraïne daarbij te helpen, om te zien wat we kunnen doen om Odessa
als uitvalsbasis te gebruiken en om maximaal te voorzien in vervoer per
rail en asfalt. Maar Nederland is niet in staat om het totale probleem aan
te pakken. Dat is onmogelijk.
De voorzitter:
Er is een vervolgvraag.
De heer Thijssen (PvdA):
Dat snap ik natuurlijk. Zelfs de Europese Unie kan dat niet zomaar even
oplossen. Dat snap ik natuurlijk ook. Maar de Minister heeft in de
geannoteerde agenda ook iets geschreven over de grote bedrijven in de
wereld die handelen in deze producten. Het vermoeden is dat zij nu extra
voorraden aanleggen om de prijzen op te drijven. Dat heeft een vreselijk
gevolg, namelijk dat meer mensen honger hebben. Zij zullen meer winst
maken, maar er zullen ook meer mensen honger hebben. Ik begrijp dat nu
wordt uitgevraagd wat de voorraden zijn. Dat wordt gemonitord. Als dat
inderdaad zo is en als dat tot gevolg heeft dat meer mensen honger
hebben, gaan de Europese Commissie en deze Minister dan ingrijpen?
Gaan zij er dan voor zorgen – ik weet niet met welke middelen – dat de
voorraden graan die wél beschikbaar zijn en die wél de wereldmarkt op
kunnen, beschikbaar komen voor de mensen die honger lijden in deze
wereld? Is dat een mogelijk pad dat deze Minister aan het verkennen is?
En zijn er wellicht nog andere mogelijke paden die verkend kunnen
worden? Ik heb al eerder suggesties gedaan voor hoe de teelt kan worden
ingezet voor voedsel, brandstof of veevoer. Is dat iets wat de Europese
Commissie en deze Minister aan het verkennen zijn? Ik snap dat hij geen
ijzer met handen kan breken in Oekraïne, maar er zijn volgens mij nog
meer mogelijkheden.
Minister Staghouwer:
Ik ben mijn beantwoording begonnen door te zeggen dat ik de duiding
van uw Kamer graag meeneem in mijn gesprekken met mijn collega’s. Ik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1450

30

heb de ideeën van de heer Thijssen net gehoord. Ik neem die mee. We
hebben natuurlijk eerder debatten gevoerd op dit punt. Ik doe even geen
toezegging, maar wel de toezegging dat ik de ideeën van de heer Thijssen
meeneem. Dat doe ik overigens met alle ideeën die vanuit uw Kamer
komen, maar dat mag duidelijk zijn.
Dan nog een antwoord op de vragen van de heer De Groot over de 8
miljoen vanuit de landbouwcrisisreserve. Ik kan daar duidelijk over zijn.
De enige optie om deze middelen voor de crisisreserve uit te betalen, is
om deze middelen toe te voegen aan de bestaande regelingen. Dat is de
voorwaarde vanuit de Commissie. Er is een duidelijk duurzaamheidscriterium aan toegevoegd, dus een voorwaarde. Het leek mij de goede weg
om dit op te plussen in het huidige GLB-budget voor de vergroening. Dat
is volgens mij de enige uitvoerbare optie. Ik heb daaraan gekoppeld dat
dat dus alleen voor de landbouwers met de grondgebonden steun is. Dat
betekent heel concreet dat dat alleen gaat naar ondernemingen die
substantiële aantallen varkens en pluimvee hebben, maar ook met grond
onder hun bedrijven zitten, zodat die een extra impuls krijgen om te gaan
verduurzamen. Uit het onderzoek is ook gebleken dat deze sectoren het
meest last hebben van de hoge voer- en energieprijzen. Dan doel ik met
name op de pluimvee- en varkenssector, en natuurlijk de glastuinbouw,
maar daar hebben we het hier niet over. Dat is de reden waarom we heel
bewust hebben besloten om de regeling voor dit soort bedrijven open te
stellen.
De voorzitter:
Er is een interruptie van de heer De Groot.
De heer Tjeerd de Groot (D66):
Kunt u wat voorbeelden geven van die duurzaamheidseisen, want ik heb
er geen beeld bij? In hoeverre draagt deze actie bij aan de uitvoering van
het coalitieakkoord, want ik zie eerlijk gezegd geen haakje?
Minister Staghouwer:
Het haakje is wel degelijk aanwezig, omdat dit gaat over de verduurzaming van de pluimveehouderij en de varkenshouderij. We hebben heel
bewust de keuze gemaakt voor bedrijven met grond daaronder. Vandaar
dat wij die keuze hebben gemaakt. Dit is natuurlijk vanuit de bestaande
situatie, met de mogelijkheden die er nu zijn, de 8 miljoen, weliswaar een
klein bedrag als je kijkt naar de interventie die je nu pleegt. Als je kijkt hoe
dat landt op het boerenerf, dan hebben we natuurlijk ook wel nagedacht
over de vraag: wat zorgt ervoor dat dat helpt? Het is natuurlijk maar heel
beperkt. Het gaat over een aantal bedrijven. Uiteindelijk levert dat een
bedrag tussen de € 2.000 en € 3.000 op. Dat is ook niet heel veel. Maar ik
heb dit geld. Ik heb de mogelijkheid gekregen. Ik wil dan een extra
stimulans geven om met name dit soort bedrijven die toch al die
verduurzaming mogelijk maken, een extra respons te geven.
De voorzitter:
De heer De Groot, uw laatste interruptie.
De heer Tjeerd de Groot (D66):
De Minister beantwoordt mijn vraag niet. Wat is dan duurzaam aan die
bedrijven? Ik krijg het antwoord niet. Ik vind het toch vreemd. In het
coalitieakkoord is een transitie naar kringlooplandbouw afgesproken. Ik
kan me dus voorstellen dat je zegt dat je die financieel gaat ondersteunen.
Dat is prima, ook al is het een klein bedrag. Maar dat doet de Minister
volgens mij helemaal niet. Hij geeft gewoon geld voor «duurzame
bedrijven», terwijl tot nu toe niet gedefinieerd is wat dit zijn. Waar geeft u
nou eigenlijk geld voor? Hoe past dat in het coalitieakkoord, waarin u

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1450

31

duidelijk een transitie naar kringlooplandbouw heeft te bevorderen? Dat
mag met geld.
Minister Staghouwer:
Zeker. We onderscheiden hier twee systemen. We hebben de discussie
met uw Kamer over de toekomst van de landbouw, transitielandbouw. We
zitten met het hier en nu en met het feit dat ik 8 miljoen euro krijg van de
Europese Commissie om te besteden aan de problemen die er nu zijn
rond de enorme prijzen en de crisis die er is. Ik denk dat ik daar op dit
moment een goede besteding aan geef. Ik denk dat ik de wens van uw
Kamer meeneem over de verduurzaming van de agrarische ondernemers
en met name gericht op deze ondernemingen in de varkens- en pluimveesector. Als de heer De Groot er prijs op stelt om een van die criteria te
zien, dan zal ik daar in tweede termijn even op terugkomen.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Ik zou het eigenlijk wel leuk vinden als de Minister aangeeft aan de heer
De Groot hoe duurzaam de varkens- en pluimveebedrijven zijn, met
kringloop. Ze maken al heel erg veel gebruik van restanten uit de
levensmiddelenindustrie. In de mest die op de grond komt, groeien
gewassen. Alle restproducten van varkens worden gebruikt in ongeveer
alle producten die wij in Nederland gebruiken. Van het bloed kunnen
medicijnen worden gemaakt. Dat zijn gewoon antwoorden die de Minister
kan geven. Hier wordt een beetje gedaan alsof dit megavervuilende
bedrijven zijn die totaal geen waarde toevoegen aan Nederland. Mijn
verzoek aan de Minister is om zich daar wat beter op in te lezen en
gewoon een antwoord paraat te hebben op dit soort vragen. Dank u wel.
Minister Staghouwer:
Ik herken mij met de antwoorden die ik heb gegeven absoluut niet in wat
mevrouw Van der Plas in deze commissie aan de orde brengt.
Dan de opmerking over de handel, de standaarden en de spiegelmaatregelen, het standpunt van de Minister over de productiestandaarden van
de Europese Unie en wat ik hierover ga zeggen. Dat onderzoek is op 3 juni
verschenen. Ik kan wel zeggen dat het onderzoek aantoont dat er
unilaterale maatregelen mogelijk zijn, als deze noodzakelijk worden
geacht om de producten te reguleren. Voorwaarde daarvoor is wel dat dit
in overeenstemming is met de WTO-regels. De insteek van de Commissie
om dat per maatregel te bekijken, steun ik.
Dan de opmerking van de heer Thijssen over de spiegelmaatregelen.
Zoals ik eerder al heb laten weten, zet het kabinet conform de motie, al in
op het verhogen van de internationale productiestandaarden. Dat gebeurt
al in verschillende fora. Daar hebben we het eerder over gehad in het
kader van de mondiale verduurzaming en de bevordering van het gelijke
speelveld. De Europese Commissie zal bij de Raad haar onderzoek naar
toegevoegde waarde presenteren. Zij kijkt ook wat er binnen de WTO
mogelijk is in dit kader. Ik vind dat onderzoek natuurlijk heel erg
belangrijk. Ik zal kijken naar die presentatie, en daarna samen met de
Minister van BHOS bepalen hoe we deze motie verder kunnen adresseren.
Dan varkenspest. De opmerkingen over de zorgen rondom varkenspest en
vaccinatie. Is de Minister bereid om de mogelijkheden van vaccinatie voor
de Afrikaanse varkenspest te bekijken? Zeker zou dat een welkome
aanvulling kunnen zijn om uitbraken te voorkomen. Helaas is er op dit
moment geen goed werkbaar vaccin. De farmaceutische industrie moet
hier echt een rol in spelen. Er lopen al twee onderzoeksprojecten voor een
zoektocht naar een vaccin. Ik ondersteun deze inzet van harte. Dan de
vraag of wij ons moeten voorbereiden. Zeker, waar het gaat om preventie,
als er eventueel een uitbraak is. In 2020 hebben we daar uitgebreid met de
varkenssector over gesproken. Dat heeft de roadmap Preventie introductie
Afrikaanse varkenspest opgeleverd. We denken hiermee een goed

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1450

32

antwoord te hebben. Daarnaast is gevraagd hoe dat op het ministerie en
bij de NVWA verankerd is. We hebben afgelopen jaar crisisoefeningen
gehad, ook samen met provincies, om goed voorbereid te zijn op het
moment dat het zich aandient.
De heer Van Campen (VVD):
Goed om te horen dat de bereidheid er in principe is. Ik ga bijna een
Minister van landbouw uit Vietnam citeren, want daar blijken ze al een
werkend, commercieel, vaccin te hebben tegen Afrikaanse varkenspest. Ik
zal ’m niet in zijn eigen taal citeren, maar ik zou de Minister toch willen
oproepen om zijn internationale contacten ook in Brussel in te zetten,
want we staan met z’n allen voor dezelfde problemen. Juist vanwege de
zeer internationaal georganiseerde handel zijn de risico’s ook hoog, dus
vraag ik de Minister om toch te kijken welke andere landen daarbij
vooroplopen. Ik heb gelezen dat de Minister in het kader van de vogelgriep al bereid is om met een aantal landen het initiatief te nemen. Dat is
mooi, maar ik zou diezelfde voortvarende aanpak ook graag zien bij de
vaccinatie tegen varkenspest, natuurlijk met inachtneming van de
afzetmogelijkheden en de gevolgen voor de handel. Dat moeten we
daarbij altijd in ogenschouw nemen, maar als we allemaal op elkaar
blijven wachten, dan gebeurt er niks, met potentieel grote crises, grote
ruimingen, onnodig dierenleed en onnodig ondernemersleed tot gevolg.
Dat moeten we echt voorkomen. Is de Minister dat met de VVD eens?
Minister Staghouwer:
Zeker. Daar ben ik het zeker met de heer Van Campen over eens. Alles wat
we kunnen doen om dat te voorkomen moeten we doen. Het is
interessant om dat te horen. Dank ook voor uw uitzoekwerk. Ik ga kijken of
dat behulpzaam kan zijn in onze zoektocht.
Dan de vraag van de heer De Groot over gewasbescherming. Maakt
Nederland deel uit van de coalitie in Nederland om juiste registratie tegen
te houden? Kan de Minister hier iets over zeggen? Ik kan het signaal
absoluut niet plaatsen, meneer De Groot. In het kader van het Uitvoeringsprogramma Toekomstvisie Gewasbescherming werken wij in ons
ministerie juist aan de verbetering van de digitalisering van het systeem
voor gebruiksgegevens. Ik kan deze opmerking van de heer De Groot dus
echt niet plaatsen.
Dan kom ik bij de vraag van de heer Thijssen over de ontbossing, de
bescherming tegen kap en de traceerbaarheid daarvan. We hebben daar
vaker over gediscussieerd. Nogmaals, onze inzet is het niet-tornen aan de
traceerbaarheid van de ontbossing.
Er is nog een vraag van de heer Thijssen over het ERK-onderzoek naar de
landbouwsubsidies, die niet klimaat- en natuurvriendelijk zouden zijn. Wat
vindt de Minister hiervan? Ik heb het recente rapport van de Rekenkamer
ook gezien. Dat stelt vooral vragen aan de Europese Commissie, met
name over de methodologie: hoe zijn zaken gedefinieerd en opgebouwd?
Ik wacht even de reactie van de Commissie af om antwoord te kunnen
geven op uw vragen. Die vragen snap ik natuurlijk heel goed, want die
hebben wij zelf ook. Wat we natuurlijk wel geconstateerd hebben, is dat
de vergroening in het huidige GLB onvoldoende bijdraagt aan het behalen
van de doelen. Dat is ook de reden waarom we inzetten op een
versterking daarvan, door middel van de ecoregelingen en andere keuzes
die we met het nieuwe GLB maken. Vandaar dat we daar ook scherper op
sturen.
De heer Bisschop vroeg naar de ecoregelingen. Hij maakt zich zorgen over
de gevolgen voor de akkerbouw. Ik kom met een reactie; daar heb ik net
ook al iets over gezegd. Er komt een brief naar uw Kamer. Voor de zomer
is er een tweede praktijktoets. Ik zal daar dan ook de akkerbouw verder in
duiden. Ik begrijp de zorgen van de akkerbouw heel goed.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1450

33

Dan de opmerking over vlas en hennep, de rustgewassen. Ook daar is de
afgelopen periode wat over geschreven. Dat zijn rustgewassen, die een
grote bijdrage leveren aan de doelen. Natuurlijk heb ik ook gelezen over
de datum van 1 oktober. Wij zijn bezig met de regelingen. Die worden nog
gefinetuned. Ik zal dit zeker ook meenemen in de ontwikkeling van deze
regelingen, want het moet goed toepasbaar zijn en voldoen aan de doelen
die door ons gesteld zijn. Als er dan beperkingen zijn of zaken niet passen
die nodig zijn om dat op te lossen, dan gaan we dat natuurlijk doen.
De heer Thijssen (PvdA):
Mijn vraag ging er ook over dat we 58 miljard uitgeven aan het Europees
landbouwbeleid en dat dat groen gelabeld is. Er is een goede reden om
dat te doen, want daardoor hebben we geen oorlog meer gekend sinds de
Tweede Wereldoorlog en hebben we in Nederland én in Europa genoeg
en lekker voedsel. Dat is dankzij de boeren die dat allemaal doen en
dankzij deze subsidies. Maar als dan een deel van die subsidies – 58
miljard – wordt gelabeld als groen, terwijl de Minister zelf ook al constateert dat er niet voldoende transitie is in de landbouw en het niet groen
genoeg is, dan hoeven we toch niet te wachten op antwoorden van de
Europese Commissie? Dan kunnen we hier toch constateren dat het groen
gelabeld is maar dat het onvoldoende voortgang heeft opgeleverd, wat –
daar maakt mijn fractie zich zorgen over – leidt tot een beschadigd
vertrouwen van de consument of de burger. Die denkt namelijk: nu maken
we zoveel miljarden vrij om de boeren te helpen met vergroenen, en dan
gebeurt dat onvoldoende. Dan moeten we toch gewoon ruiterlijk
toegeven dat deze regelingen niet groen genoeg zijn? We moeten ze
eigenlijk niet groen noemen, maar in het kader van Farm to Fork moeten
we de boeren wel helpen om met dit geld binnen de planetaire grenzen te
komen. Daarvoor hoeven we toch niet te wachten op de antwoorden van
de Europese Commissie?
Minister Staghouwer:
De heer Thijssen gebruikt wel hele grote woorden als het gaat over deze
gelden: «beschadigd vertrouwen van de consument». Ik ben dat niet met
de heer Thijssen eens. We hebben een systeem dat Gemeenschappelijk
Landbouwbeleid heet, waar we de afgelopen decennia gebruik van
hebben gemaakt. We zijn hier al 60 jaar mee bezig in Europa. Dat heeft
gezorgd voor een stabiel voedselbeleid. Wat dat betreft hebben we als
Europa een welvarend systeem. Maar we hebben ook geconstateerd dat
er zaken zijn die wij moeten omturnen. Dat is wat ik net ook heel ferm heb
gesteld: wij constateren dat wij naar een andere vorm van landbouw toe
moeten. Daartoe gaan wij stappen zetten in Nederland. Voor de nieuwe
planperiode van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid hebben wij ecoen vergroeningsmaatregelen voorbereid die veel beter aansluiten bij de
wensen die er zijn en bij de verduurzaming die nodig is. Ik denk dat we
daarmee ook de opmerking van de heer Thijssen beantwoorden, die ook
mijn zorgen weerspiegelt. Ik denk dus dat wij op de goede weg zijn. Het is
prima dat er kritiek is op regelingen, maar dan moet je er ook voor zorgen
dat je die regelingen omturnt. En dat hebben we ook gedaan. Maar ik ben
niet in staat en bij machte om nog in te grijpen in het lopende proces van
het huidige GLB. Dat doen we wél bij het nieuwe GLB.
Meneer de voorzitter, dat waren volgens mij de antwoorden op de vragen
in eerste termijn. Dank u.
De voorzitter:
Ik kijk even rond. Is er behoefte een aan tweede termijn? Dat is het geval.
Dan geef ik de heer Eppink als eerste het woord. Ik stel voor: anderhalve
minuut max.
De heer Eppink (JA21):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1450

34

Voorzitter. Ik heb verder geen vragen meer, behalve dan de mededeling
dat ik graag een tweeminutendebat zou willen houden wanneer dat
mogelijk is.
De voorzitter:
Dank. Dan gaan we over naar de heer De Groot.
De heer Tjeerd de Groot (D66):
Voorzitter. Dank voor de beantwoording. Misschien heb ik het niet goed
gehoord, maar volgens mij moet ik nog antwoord krijgen op mijn vraag
over de uitvoering van de motie-Sjoerdsma. De Minister komt nog terug
op het voorbeeld van de MSY en de acties van de Europese Commissie
ten aanzien van aanlanding.
Dan de verordening betreffende statistieken over landbouwinput en
-output: daar ging mijn vraag over. De Minister herkende het niet, maar ik
heb een document waarin staat dat Nederland een coalitie aanvoert die
zich verzet tegen het voorstel van de Europese Commissie om allerlei
informatie aan te leveren aan Brussel, onder het mom van: die is niet
verkrijgbaar. Daarbij gaat het onder andere over het gebruik van pesticiden. Als de Europese Commissie voorstelt om dat gebruik per 2030 te
halveren, dan moeten ze wel weten hoeveel er nu wordt gebruikt. Dus
vanwaar dit verzet? Ik heb het nummer van dit document aan uw assistent
geappt.
De voorzitter:
Het woord is aan mevrouw Van der Plas.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Dank u wel. Dank ook voor de antwoorden van de Minister. Ik ben blij met
het ogenschijnlijke meebewegen ten behoeve van steun aan de visserij.
Terwijl overal om ons heen gewoon wordt gevaren door de vissers uit de
ons omringende landen, moeten onze vissers kennelijk nog een paar
weken wachten. Ik zou willen vragen aan de Minister om heel grote
urgentie hierbij te betrachten.
Dan wil ik nog even kort wat zeggen over de graanexport uit Oekraïne.
60% van de graan- en oliehoudende zaden die in Oekraïne worden
geproduceerd is voor de export. Dat is ongeveer 60 miljoen ton. 20 tot 25
miljoen ton ligt nog in de Oekraïense schuren. Schepen kunnen per 24 uur
50.000 ton laden. Oekraïne heeft acht of negen grote havens. Via deze
havens kan Oekraïne 8 miljoen ton exporteren elke maand. Over de weg,
zoals wordt geopperd – we hebben het hier net ook al over gehad – of
over het spoor en via twee kleine havens, is dat slechts 1 of 2 miljoen ton
per maand. Vrachtwagens kunnen 25 ton, dus 25.000 kilo, laden. Die doen
er een week over om heen en weer naar Oekraïne te rijden. Een trip met
de vrachtwagen naar Odessa duurt een dag. Ik kan nog veel meer
uitweiden over cijfers. Als puntje bij paaltje komt, kan over de weg veel en
veel en veel minder graan worden vervoerd.
De voorzitter:
En uw vraag is?
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Daar kom ik nu op, sorry.
De voorzitter:
Ja, want u bent door uw tijd heen.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
De mensen in Oekraïne staan echt erom te springen dat die zeehavens
opengaan en dat er geen deals met Poetin worden gesloten. Mijn vraag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1450

35

aan de Minister is: wil de Minister het belang van het openen van de grote
zeehavens in Oekraïne voor deze export en die van andere agrarische
producten uit Oekraïne nogmaals benadrukken in Brussel?
Dank u wel.
De voorzitter:
De heer Grinwis.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Voorzitter, dank u wel. Bij die laatste oproep sluit ik me aan, alhoewel ik
denk dat de Minister dat zeker zal doen. Dus dat is daarmee geregeld,
maar de toegang tot de havens natuurlijk nog niet.
Dank aan de Minister voor zijn beantwoording. Ik was blij met zijn toon en
zijn boodschap met betrekking tot de visserij. Dat klonk echt beter dan wat
in de korte fragmenten in de media doorklinkt. Er ligt nog wel een opgave,
zowel richting Brussel als in het kabinet. Daar wens ik de Minister sterkte
bij. Ik kijk uit naar de brief die in aanloop naar 6 juli naar ons toekomt. Dan
vervolgen we het debat over zowel tuinbouw als visserij. Daar kijk ik naar
uit.
Tot zover, voorzitter.
De voorzitter:
De heer Van Campen.
De heer Van Campen (VVD):
Voorzitter, dank. Ik dank de Minister voor zijn beantwoording. Ik zou graag
willen afsluiten met een hartenkreet. Wij voeren dit debat in aanloop naar
de Landbouwraad die de Minister in Brussel voert. Dat is ook goed, want
veel van het landbouwbeleid wordt voor een heel groot gedeelte bepaald
en vormgegeven in Brusland. Neem de Nitraatrichtlijn, de Kaderrichtlijn
Water, de Vogel- en Habitatrichtlijn. Het ziet ernaar uit dat het kabinet
vrijdag met een aanpak komt die laat zien dat niet alles overal kan. De
eerste cijfers baren zorgen. Daar gaan we met elkaar het debat over aan.
We wachten die brieven ook af. Bij de aanpak van die gebieden hoort wat
de VVD betreft ook een perspectief voor de landbouwsector. De Minister
heeft er al enkele woorden over gezegd – en ik dank hem daarvoor – dat er
perspectief is voor de landbouw in Nederland, dat onze voedselmakers de
beste ter wereld zijn en dat hun innovatie laat zien dat ze ook deze fase,
deze transitie kunnen doormaken. Maar daar hoort wel een overheid bij
die ruimte geeft. Dat is dan ook af en toe een Brusselse overheid die daar
ruimte voor geeft. Want ondernemerschap laat zich niet vatten in wet- en
regelgeving. Ik zou de Minister dan ook willen oproepen om ook richting
de collega’s in Brussel mee te nemen welk debat hier in Nederland wordt
gevoerd over de ruimte die onze boeren nodig hebben om een mooi,
goed toekomstperspectief te hebben voor onze landbouw. Ik zou hem
willen vragen zowel op de formele als de informele momenten daarvoor
geen kans onbenut te laten.
Dank u, voorzitter.
De voorzitter:
Mevrouw Vestering. O, een interruptie van de heer Thijssen. Kort graag.
De heer Thijssen (PvdA):
Dank u wel, voorzitter. Mijn vraag aan de VVD is of de VVD nu de indruk
heeft dat deze Minister een scenario maakt waardoor we inzicht krijgen in
wat de Europese Unie en Nederland kunnen doen om die aanstaande
voedselcrisis te stoppen en of hij tevreden is met die antwoorden.
De heer Van Campen (VVD):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1450

36

Ik heb mijn zorgen uitgesproken over de gevolgen voor met name de
voedselvoorziening in het Midden-Oosten en Noord-Afrika, want daar
hebben we het in dit geval concreet met elkaar over. Die gesprekken
worden ook gevoerd in de commissie voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking. We hebben in deze commissie met elkaar de
zorgvuldige afweging gemaakt om die commissie daar leidend bij te laten
zijn. De heer Thijssen maakt deel uit van die commissie, ik niet. Maar ik zal
in ieder geval de warme overdracht verzorgen richting mijn collega, de
woordvoerder Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking. Want
die zorgen die er zijn, deelt de VVD geheel met de Partij van de Arbeid.
De voorzitter:
Afrondend.
De heer Thijssen (PvdA):
Afrondend. Ik zou het heel fijn vinden als we een aantal scenario’s in
beeld brengen van wat Nederland en de Europese Unie zouden kunnen
doen om die aanstaande voedselcrisis te dempen. De Minister heeft ook
eerder op een motie gereageerd dat dat zou kunnen met de Wageningen
Universiteit. Die zou daarnaar kunnen kijken en dan zouden we in de loop
van het jaar daar wat inzicht in kunnen hebben. Zou de VVD een dergelijke
oproep van de Partij van de Arbeid aan de Minister kunnen steunen, zodat
we in ieder geval dat inzicht gaan verschaffen en we dit debat meer
onderbouwd met elkaar kunnen voeren?
De heer Van Campen (VVD):
In reactie op mijn vraag wat dan de concrete voorstellen van die solidarity
lanes zijn, antwoordde de Minister dat Nederland bijvoorbeeld kennis
bijdraagt. Ik zal de heer Thijssen heel eerlijk tegemoetkomen. Met kennis
heffen we geen handelsblokkades op uit de haven van Odessa. Dus die
zorg van de heer Thijssen deel ik. Als er voorstellen zijn om ervoor te
zorgen dat we die handelsstromen wel open kunnen houden en kennis
daarbij helpt, ben ik daar blij mee, maar ik vraag me af of het voldoende
is. Dus laten we die vraag ook nogmaals aan de Minister stellen: wat ziet
hij, aanvullend op kennis, aan instrumentarium om die handelsstromen
open te houden? Want het belang daarvan deelt de VVD in het geheel.
De voorzitter:
Ik zit even te kijken. De heer De Groot gebaarde. Heeft u nog een
interruptie? De heer De Groot.
De heer Tjeerd de Groot (D66):
Ik moet het formeel richting de heer Van Campen doen, maar er is ook al
een motie van deze Kamer aangenomen om Clingendael te vragen om die
strategische analyse te doen. Is de heer Van Campen zich daarvan bewust
en is de Minister misschien al met de uitvoering bezig?
De heer Van Campen (VVD):
Zo helpen we elkaar verder. Dat zou dan ook mijn vraag zijn aan de
Minister: is hij bekend met de motie en wat is de stand van zaken wat
betreft de uitvoering daarvan?
De voorzitter:
Het woord is aan mevrouw Vestering.
Mevrouw Vestering (PvdD):
Dank u wel, voorzitter. Ik zal kort afsluiten. Ik schrik een beetje van de inzet
van de Minister. Ik heb het gevoel dat ik hier 30 jaar terugga in de tijd als
het gaat om de inzet rondom de derogatie. We zullen er alles aan doen om
derogatie te krijgen, terwijl we aan de andere kant een Minister zien die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1450

37

keihard haar best doet om ervoor te zorgen dat we de stikstofdepositie
terugdringen. De inzet rondom de visserij is: ik zal er alles aan doen opdat
Nederland die visserij behoudt. Maar vervolgens doet hij niets aan het
welzijn van de vissen, wat ook onder zijn verantwoordelijkheid valt. Bij de
aanpak van de wereldvoedselverdeling en de aanpak van zoönosen mis ik
de integrale visie die je anno 2022 echt wel van dit ministerie mag
verwachten, zeker als je kijkt naar de uitdagingen die voor ons liggen. Ik
schrik daar echt van en ik ben niet heel hoopvol gestemd, in tegenstelling
tot de Minister, die net zei dat hij heel positief was. Als je kijkt naar wat de
wetenschappers ons zeggen en naar de uitdaging die voor ons ligt,
hebben we nog een heel grote taak. Ik zie niet zomaar terug dat dat nu
aangepakt wordt.
Voorzitter. Ik rond af met mijn laatste vraag. Dat is eigenlijk een herhaling
van de vragen die ik heb gesteld over het Biodiversiteitsverdrag.
Misschien kan de Minister daar nog antwoord op geven.
De voorzitter:
Het woord is aan de heer Thijssen.
De heer Thijssen (PvdA):
Dan sluit ik me ook wel aan bij wat er werd gezegd: ik ben benieuwd of de
Minister bezig is met deze motie over Clingendael. Maar mijn punt is
natuurlijk veel breder dan de solidarity lanes. Daar heeft de Minister al op
geantwoord dat deze Minister niet in staat is om die solidarity lanes af te
dwingen of in te stellen of wat dan ook. Het gaat er nou juist om dat er
ook nog allerlei andere dingen gedaan kunnen worden om die voedselcrisis het hoofd te bieden. Nederland en de Europese Unie kunnen daarbij
een rol spelen. Ik zou heel erg graag willen dat we daar scenario’s voor
maken en kijken naar de mogelijkheden die Nederland en de Europese
Unie daarbij hebben. Ik ben eigenlijk wel benieuwd of de Minister bereid
is om dat ook in beeld te brengen, zodat we met die feiten in de hand een
breder debat kunnen voeren dan enkel over de solidarity lanes.
De voorzitter:
Ik kijk even de Minister aan. Er stonden nog een aantal vragen uit de
eerste termijn open. Er zijn nog wat vragen in de tweede termijn gesteld.
Wilt u nog iets voorbereiden of gaat u gelijk door? Vijf minuten? Goed, vijf
minuten.
De vergadering wordt van 12.41 uur tot 12.46 uur geschorst.
De voorzitter:
Het woord is aan de Minister. Ik kijk de collega’s even aan. Als er echt nog
een hele prangende vraag is, dan wil ik kijken of we dat gaan doen, maar
het woord is nu aan de Minister.
Minister Staghouwer:
Voorzitter. Ik ga proberen om een aantal vragen die nog zijn blijven liggen
van een helder antwoord te voorzien, en een aantal vragen die nogmaals
zijn gesteld ga ik opnieuw beantwoorden. Dat gaat om de vragen over de
gegevensarme bestanden. Welke doelen worden niet gehaald? Ik ben er
net als mijn voorgangers op gericht om bij alle bestanden het Maximum
Sustainable Yield-niveau te halen. Dat betekent dat wij ook het voorzorgsbenaderingsprincipe toepassen. Dat doen wij op basis van wetenschappelijk inzicht. De heer De Groot sprak mij daarop aan. Hij vroeg: wat doet
u nu? We maken natuurlijk zo veel gebruik van wetenschappelijk advies
als nodig wordt geacht. Bij data-arme bestanden, dus bestanden waar niet
heel veel informatie over is, is een automatische reductie niet altijd
wenselijk. Dat is ook de reden waarom ik zostraks zei dat het verstandig is
om per casus te bekijken wat noodzakelijk is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1450

38

Dan de handhaving. Hoe staat het nou met het motorvermogen van 300
pk? Die handhaving, zoals de heer De Groot weet, vindt plaats op basis
van fysieke controles. Dit heeft te maken met de Europese voorschriften.
Wij zetten in op de controle van motorvermogen middels de black box.
Daar zijn we al een aantal jaren mee bezig. De heer De Groot heeft daar
net ook wat over gezegd, namelijk: wanneer komt dat nu, want we
wachten al zo lang. Het is natuurlijk belangrijk dat we een fraudebestendig
systeem hebben. We zijn bezig om dat nu in het traject goed te duiden. De
focus ligt hierbij op de monitoring van de visuren en de locatiebepaling.
Het komende jaar gaan we ook uitgebreid onderzoek doen naar het
motorvermogen, omdat dat een uitkomst is van het lopende Europese
traject over de Controleverordening. Ik wil dit zo snel mogelijk implementeren.
Dan de vraag van de heer Thijssen over het GVB en welke doelen we niet
gaan behalen. Voor mij is het belangrijk – ik heb daar net ook wat over
gezegd – dat het voldoende uitgerust wordt om invulling te geven aan de
Europese Green Deal, maar tegelijkertijd ook antwoord te geven op alle
uitdagingen die er liggen. Ik heb die reactie gestuurd aan de Europese
Commissie. Dat heb ik ook met uw Kamer gedeeld.
Dan nog de inhoudsvragen over de crisisreserve. Ik heb daar net over
gezegd dat het echt gaat om varkens- en pluimveebedrijven die moeten
voldoen aan de extra vergroeningseisen binnen het bestaande GLB. Dan
hebben we het over maatregelen, meneer De Groot, op het gebied van
akkerranden, wisselteelt en landschapselementen op de gronden van die
specifieke bedrijven. De Europese Unie eist dat die boeren extra maatregelen nemen bovenop de standaardbetalingen. Dus daarmee geven we
echt wel invulling aan de extra vergroening, die wij voor ons zien.
Dan de opmerking van mevrouw Van der Plas over het belang van de
zeehavens. Ja natuurlijk, vanzelfsprekend. Waar ik deze opmerking kan
maken, zal ik dat zeker niet nalaten. Ik heb in antwoord op de vraag van de
heer Thijssen net ook gezegd wat mijn rol daarin is.
Dan nog de opmerking van mevrouw Van der Plas over het lekken van de
brief over stikstof. Ik betreur het uiteraard zeer dat dit soort zaken van
tevoren bij de media zijn beland. Want dat betekent dat er een enorm stuk
onrust ontstaat, wat niet gedienstig is voor het hele proces waar we in
zitten. Daar is mijn collega Christianne van der Wal gisteren ook op
ingegaan tijdens het vragenuur. Ik ben niet van plan om een heel
onderzoek te gaan starten naar hoe dit heeft kunnen gebeuren. Het is wat
ons betreft zaak om onze energie te steken in het presenteren van de
volledige plannen en om het gesprek weer te voeren met de sector; dat is
veel beter. We doen er natuurlijk alles aan om dit soort zaken te
voorkomen.
Dan nog de vraag van de heer De Groot ...
De voorzitter:
Ik zie nog een prangend punt van mevrouw Van der Plas.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Ik heb ook niet gevraagd om een uitgebreid, minutieus onderzoek. Ik heb
eigenlijk gewoon gevraagd om in een brief aan de Kamer uit te leggen
hoe dit tot stand is gekomen en wat de Ministers eraan gaan doen om dat
de volgende keer te voorkomen, en ook om iets te zeggen over de onrust.
Ik ga ervan uit dat er ook bij het ministerie heel veel berichten zijn
binnengekomen. Die brief wil ik graag hebben. Volgens mij is het nog
steeds zo dat als een Kamerlid een brief vraagt, er gewoon een brief moet
komen. Of zegt de Minister dat hij hem nu niet gaat sturen?
Minister Staghouwer:
Dat heeft u mij net horen zeggen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1450

39

Mevrouw Van der Plas (BBB):
Sorry ... U zegt dat u de brief niet gaat sturen? Of dat vraag ik aan de
Minister via de voorzitter.
Minister Staghouwer:
Ik heb gezegd – en ik heb daar een argumentatie bij gegeven – dat wij nu
meer waarde hechten aan de presentatie van beide brieven aanstaande
vrijdag en dat wij daarover de gesprekken met de sector en de samenleving gaan voeren, dan aan het doen van een onderzoek naar het lekken
van informatie over deze brief.
De voorzitter:
De discussie blijft nu rondgaan. Ik denk dat mevrouw Van der Plas even na
moet denken welke volgende stappen ze wil nemen. De Minister gaat voor
de rest geen antwoord geven, merk ik. Minister, beëindigt u uw betoog.
Minister Staghouwer:
Dank. Ik heb nog een paar vragen. De heer De Groot vroeg naar de
rapportageverplichtingen. Het kabinet onderschrijft natuurlijk het belang
van het verzamelen van vergelijkbare en betrouwbare statistieken op
EU-niveau. We hebben ook in het BNC-fiche aangegeven dat wij
voorstander zijn van het jaarlijks in plaats van vijfjaarlijks inwinnen van de
gegevens over het gebruik van de gewasbescherming. Het kabinet is
echter wel kritisch over de wijze waarop de Commissie invulling wenst te
geven aan de verordening. Dat is met name het gevolg van de ongeclausuleerde bevoegdheidsdelegatie aan de Commissie. Inmiddels ligt er een
voorlopig compromisakkoord tussen het parlement en de voorzitter waar
Nederland zich in kan vinden.
Dan de vraag van de heer Thijssen over het Biodiversiteitsverdrag. Dit is
echt een onderwerp voor de Minister voor Natuur en Stikstof. Het debat
daarover is op 15 juni in de Milieuraad.
Dan de vraag hoe het staat met het Clingendaelonderzoek en de motie die
daarover is ingediend. We kijken hoe we verder uitvoering kunnen geven,
samen met de Wageningen Universiteit en in het verlengde van andere
studies hierover. U ontvangt op korte termijn sowieso al een vervolgstudie, want we hebben nu een aantal studies laten doen door WEcR. Dit
is daar het vervolg van.
De heer Tjeerd de Groot (D66):
In het verzoek in de motie werd het instituut niet genoemd, maar de
context maakte wel duidelijk dat het om Clingendael ging. Dus heeft u
contact gehad met Clingendael over de uitvoering? Misschien kun je dat
in samenwerking met WEcR doen, maar dan weet je al wat je gaat krijgen.
Dus het ging juist om een strategische blik.
De andere vraag ging over de informatieverplichtingen. U zegt dat u het
niet eens was met de bevoegdheden voor de Commissie. Maar als ik dan
het document lees waarin de positie van Nederland verwoord staat, dan
zie ik dat wij een groep lidstaten aanvoeren die zich ook inhoudelijk tegen
een aantal informatieverplichtingen heeft verzet. Dus dat is toch iets
anders dan wat de Minister hier zegt. Maar misschien wil hij daar
schriftelijk op terugkomen.
Minister Staghouwer:
De heer De Groot heeft mij wat extra informatie doen toekomen. Ik ga
daar nadere studie van maken. Dan kijk ik even of het noodzakelijk is om
daarop terug te komen.
Dan de bredere scope waarom gevraagd is. Dat staat inderdaad in de
motie. We hebben contact gelegd met de kennisinstellingen om ons wat
breder te informeren. Daarbij is onder andere contact geweest met de
heer Rob de Wijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1450

40

Hoe gaat het kabinet uitvoering geven aan de motie-Sjoerdsma? Het
ministerie werkt aan het verbeteren van de digitalisering van het systeem
voor gebruiksgegevens. Ik heb daar net ook wat over gezegd. Dat zit in de
uitvoering van het Uitvoeringsprogramma Toekomstvisie gewasbescherming 2030.
Meneer de voorzitter. Dan de laatste opmerking, van mevrouw Van der
Plas, en dan sluit ik af. Ik moet zeggen dat ik mij daar absoluut niet in
herken. Ik vind het jammer dat mevrouw Van der Plas deze woorden
gebruikt. Zij zei: het ogenschijnlijk meebewegen van de Minister. Daar
herken ik mij niet in. Ik vind het jammer dat mevrouw Van der Plas deze
opmerking maakt. Ik heb aangegeven hoe ik wens om te gaan met de
visserij en waarvoor ik mij inzet.
Dat was het, meneer de voorzitter. Ik dank de commissie hartelijk voor de
richting meegegeven voor de komende Landbouw- en Visserijraad. Ik zal,
zoals toegezegd, de inbreng meenemen.
De voorzitter:
Ik zie dat mevrouw Van der Plas nog iets wil zeggen. Graag kort, want de
voorzitter wil het debat om 13.00 uur beëindigen.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Klopt. «Ogenschijnlijk» zeg ik niet omdat ik de Minister niet vertrouw,
maar omdat pas als iets is uitgevoerd blijkt dat het ook zo is. Daarom zeg
ik «ogenschijnlijk». Dat is mijn verklaring daarvoor.
De voorzitter:
Wilt u nog reageren, Minister? Dat is niet het geval. Dan beëindig ik hierbij
de tweede termijn van de Minister.
We hebben nog een drietal toezeggingen:
– De Minister zal voor het commissiedebat Visserij en tuinbouw van
6 juli 2022 een brief aan de Kamer sturen over de mogelijke overbruggingsmaatregelen voor de visserijsector, mede in het licht van het
WEcR-rapport, dat hij meestuurt. Hierbij gaat de Minister ook in op het
onderzoek naar de black box-problematiek op kotters. Dat is met name
een toezegging aan de heer Bisschop.
– De Minister zal in 2022 een brief aan de Kamer sturen over wat hij
mede naar aanleiding van de petitie van Compassion in World Farming
gaat doen op het gebied van bescherming en welzijn van vissen. Dat is
een toezegging aan mevrouw Vestering.
– De Minister stuurt in september 2022 een brief aan de Kamer waarin
hij ingaat op de beekdalen en de gebiedsgerichte aanpak. Dat is een
toezegging aan de heer Bisschop.
De heer Eppink heeft een tweeminutendebat aangevraagd. Dat gaan we
doorgeleiden naar de plenaire zaal.
Ben ik iets vergeten? Is iemand boos? Nee, dat is niet het geval. Dan ga ik
bij dezen het commissiedebat sluiten. Dan zie ik de meesten en de
Minister volgens mij terug om 15.00 uur bij het commissiedebat over
gewasbescherming.
Sluiting 13.00 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1450

41