Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

32 175

Huwelijks- en gezinsmigratie

Nr. 67

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR RECHTSBESCHERMING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 mei 2019
Tijdens het Algemeen Overleg Personen- en Familierecht van 24 januari
2019 (Kamerstuk 33 836, nr. 34) heb ik aan het lid Buitenweg (GroenLinks)
toegezegd om terug te komen op de (juridische) mogelijkheden bij
achterlating van minderjarigen in het buitenland. Dit doe ik mede naar
aanleiding van een artikel in de Telegraaf dat op 20 maart jl. verscheen,
waar uw Kamer ook verschillende vragen over heeft gesteld.1 Naar
aanleiding hiervan heeft uw Kamer tijdens de regeling van werkzaamheden op 21 maart 2019 aangegeven een brief te willen ontvangen hoe er
met gevallen van (dreigende) achterlating wordt omgegaan en wat er
wordt gedaan om achterlating te voorkomen. Met deze brief informeer ik,
mede namens de Minister van Buitenlandse Zaken, uw Kamer hier nader
over.
Met achterlating wordt gedoeld op de situatie waarin een echtgenoot of
familie een of meerdere gezinsleden tegen hun zin terugstuurt naar het
land van herkomst of hen daar achterlaat voor een langere periode.
Terugkeer naar Nederland van degene die is achtergelaten wordt vaak
extra bemoeilijkt door het afnemen van paspoort en/of verblijfsvergunning. Gezien de aard van de vragen van uw Kamer en de inhoud
van het bericht uit de Telegraaf in het achterhoofd, beperk ik mij in deze
brief tot de situatie van achterlating van minderjarigen.
Bescherming tegen achterlating
Achterlating is op zichzelf geen strafbaar feit, hoewel zich bij situaties van
achterlating wel strafbare feiten kunnen voordoen.2 Ouders met gezag
hebben het recht om allerlei zaken voor hun minderjarige kind te
beslissen, zoals waar het naar school gaat. Achterlating waarbij een
ernstige ontwikkelingsbedreiging aan de orde is of kan zijn, is echter een
1
2

kst-32175-67
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Aanhangsel Handelingen II, 2018/19, 5556 en Aanhangsel Handelingen II, 2018/19, 5551.
Bijvoorbeeld onttrekking aan het gezag (279 Sr) of dwang (art. 284 Sr) en het uitlokken van
dwang (art. 285c Sr).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 175, nr. 67

1

onacceptabel fenomeen. Hiervan kan sprake zijn als een kind de taal niet
spreekt, geen toegang heeft tot onderwijs of gedwongen wordt te
trouwen. Dit is bovendien een vorm van kindermishandeling en kan leiden
tot (ernstige) psychische en/of fysieke klachten. Minderjarigen hebben het
recht om hiertegen beschermd te worden.
Voor de aanpak van achterlating is er in 2015 een convenant gesloten
tussen de betrokken partijen bij de aanpak van achterlating, zoals het
Landelijk Knooppunt Huwelijksdwang en Achterlating (LKHA), de Raad
voor de Kinderbescherming (RvdK), de politie en het Ministerie van
Buitenlandse Zaken. Aan de hand van casuïstiek wordt gewerkt aan de
verbetering van de aanpak.
Het voorkomen van uitreizen
Om achterlating te voorkomen, is het van belang dat de voorbereiding
daarvan tijdig wordt gesignaleerd en wordt gemeld bij Veilig Thuis. Op
grond van de Wet verplichte meldcode zijn verschillende sectoren,
waaronder onderwijs, kinderopvang en zorg, wettelijk gehouden om een
meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling vast te stellen voor hun
professionals en de kennis en het gebruik hiervan te bevorderen. Veilig
Thuis kan op basis van dergelijke meldingen beoordelen of er sprake is
van potentiële achterlating. Afhankelijk van de casus kunnen vervolgstappen worden genomen. Als eerste wordt gekeken of een gesprek met
de ouders of hulp bij de opvoeding uitkomst biedt. Wanneer ingrijpen in
het gezag van de ouders nodig is om ervoor te zorgen dat het kind niet
naar het buitenland vertrekt, schakelt Veilig Thuis de RvdK in voor
onderzoek met het oog op het indienen van een verzoek aan de kinderrechter om een kinderbeschermingsmaatregel. Waar mogelijke strafbare
feiten aan de orde zijn, wordt ook samengewerkt met politie en het
Openbaar Ministerie.
Indien er een ondertoezichtstelling wordt uitgesproken door de rechter,
heeft de jeugdbeschermer van de Gecertificeerde Instelling (GI) meerdere
instrumenten tot zijn beschikking. Naast het aangaan van het gesprek met
de ouders kan de jeugdbeschermer een schriftelijke aanwijzing geven
en/of een verzoek indienen bij de kinderrechter voor een machtiging tot
uithuisplaatsing. Daarnaast heeft de jeugdbeschermer de mogelijkheid
om een geschil voor te leggen aan de kinderrechter als hij er niet met de
ouders uitkomt. De jeugdbeschermer kan bijvoorbeeld de kinderrechter
verzoeken om een schriftelijke aanwijzing te bekrachtigen. Dit kan ook in
combinatie met het verzoek tot het opleggen van een drukmiddel, zoals
een dwangsom bij niet nakoming door de ouders.
Indien de kinderrechter ten aanzien van de ouders een gezagsbeëindigende maatregel neemt, dan kan het gezag bij een voogd van de GI
komen te liggen. De voogd is verantwoordelijk om ervoor te zorgen dat
een kind veilig kan opgroeien. Onderdeel hiervan is dat de voogd besluit
of de minderjarige al dan niet naar het buitenland mag reizen.
Mocht er een spoedeisende zaak zijn, dan kan een spoedondertoezichtstelling of een voorlopige voogdijmaatregel worden verzocht door de
RvdK bij de kinderrechter. Mocht er ondanks het opleggen van een
kinderbeschermingsmaatregel een acuut gevaar dreigen voor achterlating, kan er contact opgenomen worden met de politie. De politie kan
dan in samenwerking met de Koninklijke Marechaussee uitreizen
voorkomen. Als het gezin er toch in slaagt om naar het buitenland te
reizen, kan de GI een melding of aangifte doen van onttrekking aan het
gezag. Er kan dan strafrechtelijk worden opgetreden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 175, nr. 67

2

Vanuit Nederland achtergelaten minderjarigen
Als een minderjarige is achtergelaten in het buitenland, is het Ministerie
van Buitenlandse Zaken verantwoordelijk voor de verlening van consulaire bijstand aan de slachtoffers van achterlating in het buitenland.
Consulaire bijstand wordt in beginsel verleend aan iedereen die recht
heeft op legaal verblijf in Nederland. Dit houdt in dat consulair
medewerkers in Den Haag en op de post in het land in kwestie zich,
samen met het LKHA, inzetten om terugkeer van het slachtoffer naar
Nederland mogelijk te maken.
Het verlenen van consulaire bijstand is in deze situaties vaak een uiterst
complex proces. Zo kunnen bij het verlenen van consulaire bijstand aan
slachtoffers van achterlating belemmeringen ontstaan doordat veel
slachtoffers naast de Nederlandse nog een andere nationaliteit bezitten
(bipatride status) en de geldende lokale wet- en regelgeving sterk afwijkt
van de Nederlandse wet- en regelgeving. Autoriteiten in het land van
herkomst staan niet in alle gevallen toe dat bijstand wordt verleend.
Daarnaast kunnen er praktische en juridische belemmeringen zijn voor het
uitreizen van het slachtoffer, zoals bijvoorbeeld een juridisch vereiste dat
beide ouders toestemming moeten geven voor het terugreizen van het
kind. Indien in dergelijke zaken de ouders met het gezag die toestemming
niet geven, kan de RvdK worden ingeschakeld. Als de casus bij de RvdK
niet eerder in beeld was, dan doet de RvdK hiervoor eerst eigenstandig
onderzoek. Vervolgens kan de RvdK de zaak voorleggen aan de kinderrechter met het verzoek om toekenning van een voorlopige voogdijmaatregel. Indien deze wordt toegekend door de rechter, kan de aangewezen
GI bijvoorbeeld de rechter toestemming vragen voor afgifte van een
noodreisdocument aan het minderjarige kind. Ondanks deze moeilijkheden, is het in 2018 in alle vijftien gevallen waarin achterlating is
vastgesteld, gelukt om de slachtoffers veilig naar Nederland te laten
terugkeren met ondersteuning van Buitenlandse Zaken en het LKHA.
Vervolg
Het bovenstaande laat zien dat er momenteel al verschillende (juridische)
mogelijkheden zijn om (potentiële) slachtoffers van achterlating te
beschermen. Het Ministerie van BZ en het LKHA lanceren komende zomer
– net zoals vorig jaar – een campagne die erop is gericht om minderjarigen, omstanders en betrokken professionals te informeren over de
concrete handelingsopties bij huwelijksdwang en achterlating. Volgend
jaar zal er vanuit het programma Geweld hoort nergens thuis worden
ingezet op het informeren van minderjarigen die risico lopen om
achtgelaten te worden.
Daarnaast kijk ik – samen met mijn collega’s van andere departementen
van VWS, BZ, OCW en SZW – welke aanvullende maatregelen getroffen
kunnen worden om bescherming aan slachtoffers van achterlating te
bieden. Zoals eerder aan uw Kamer gemeld, worden op dit moment de
acties nader uitgewerkt. De suggesties die vanuit uw Kamer zijn gedaan,
worden hierin meegenomen. Hierover wordt uw Kamer nader geïnformeerd in de voortgangsrapportage van Geweld hoort nergens thuis die
medio juni 2019 aan uw Kamer wordt verzonden.
De Minister voor Rechtsbescherming,
S. Dekker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 175, nr. 67

3