Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

25 295

Infectieziektenbestrijding

Nr. 537

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 11 september 2020
Testen en traceren is een belangrijke pijler om de verspreiding van het
coronavirus zoveel mogelijk te controleren. In mijn brief van 28 augustus
aan uw Kamer heb ik uiteengezet welke stappen ik zet om de testcapaciteit
in Nederland uit te breiden1. Helaas is de afgelopen week gebleken dat de
vraag naar coronatesten sneller groeit dan de testcapaciteit. Dit geeft aan
dat de testbereidheid onder de Nederlandse bevolking groot is, wat
natuurlijk positief is. Maar de keerzijde is dat de wachttijden op dit
moment zeer hoog zijn, wat zowel voor de bestrijding van het virus als
voor het maatschappelijk verkeer nadelige situaties oplevert. Daarom zie
ik mij genoodzaakt om het testbeleid – tijdelijk – op enkele punten aan te
passen. In deze brief licht ik deze tijdelijke maatregelen toe.
Met deze brief voldoe ik aan het verzoek van de vaste commissie voor
Volksgezondheid, Welzijn en Sport van vandaag om met spoed een brief
aan de Kamer te sturen over de berichtgeving over het gebrek aan plekken
bij de GGD’en voor coronatesten, aan het verzoek van het lid Krol in de
Regeling van werkzaamheden van dinsdag 8 september, aan de moties
van de leden Asscher, Klaver2 en Segers c.s3, en aan mijn toezegging aan
de leden Jetten en Asscher in het debat over de aanpak van de coronacrisis van 2 september jl. Daarnaast worden met deze brief de Kamervragen van het lid Hijink over het bericht «Gehandicaptenzorg in gevaar
door tekort aan testcapaciteit»4 beantwoord.
Aanleiding
De afgelopen week is de vraag naar covid-testen bij de GGD’en
(wederom) fors gestegen. De vooruitzichten op basis van de aanmeldingen (via het portaal en 0800–1202) laten zien dat dit de komende week
1

Kamerstuk 25 295, nr. 510
Kamerstuk 25 295, nr. 513
Kamerstuk 25 295, nr. 526
4
Ingezonden 10 september 2020
2
3

kst-25295-537
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 295, nr. 537

1

ook zal doorzetten. In figuur 1 is de stijging van de testvraag uit de GGD
teststraten schematisch weergegeven. Hierbij teken ik aan dat de totale
testvraag niet alleen bestaat uit de vraag binnen de GGD-teststraten, maar
ook de covid-19 testen in de zorg (ca. 5.000 à 6.000) en voor een deel ook
uit niet-covid diagnostiek die met dezelfde machines en materialen wordt
uitgevoerd.
Waar we in week 34 nog in staat waren om aan die totale testvraag te
kunnen voldoen is de vraag twee weken later toegenomen naar
gemiddeld 36.800 per dag in week 36. Dat is boven het huidige niveau van
de duurzaam beschikbare testcapaciteit, en in het bijzonder de laboratoriumcapaciteit. Het is niet mogelijk en verantwoord voor de laboratoria om
langdurig aan deze vraag te voldoen: materialen raken op en mensen
raken overbelast. De stijging heeft tot gevolg dat de gemiddelde wachttijd
voor het maken van een afspraak oploopt en in sommige situaties zelfs
onacceptabel wordt. Dit is voor iedereen nadelig, maar voor specifieke
groepen in de samenleving nog problematischer. Verderop in deze brief
ga ik nader in op wat dit betekent voor het testbeleid de komende weken.
Figuur 1: Ontwikkeling testvraag GGD-teststraten en testcapaciteit GGD, exclusief
testen in de zorg (ca. 5.000 à 6.000) en non-covid diagnostiek.

Verder opschalen laboratoriumcapaciteit
In mijn brief van 28 augustus heb ik uiteengezet welke stappen ik zet om
de testcapaciteit in Nederland verder uit te breiden. Daar ga ik onverminderd mee door om deze situatie van krapte begin oktober opgelost te
hebben. Naast de reeds aangekondigde overeenkomsten met twee
laboratoria in het buitenland heb ik vandaag dan ook een derde overeenkomst gesloten zodat de komende maanden de testcapaciteit weer verder
verruimd kan worden, mits de binnenlandse capaciteit gelijk blijft. Met de
drie laboratoria worden afspraken gemaakt over het zo snel mogelijk
opschalen van de testcapaciteit, gelet op de stijgende vraag op dit
moment. Daarnaast heb ik, met tussenkomst van en met dank aan de
speciaal gezant Sijbesma, deze week aanvullende overeenkomsten
kunnen sluiten met leveranciers van testmaterialen (en -apparatuur) zodat
laboratoria vanaf oktober meer lucht krijgen ten aanzien van de noodzakelijke testmaterialen. Dit geeft verder vertrouwen dat het knelpunt van
krapte in de testcapaciteit begin oktober kan zijn opgelost.
Als alles zich ontwikkelt volgens plan verwacht ik eind september op
50.000 testen per dag uit te kunnen komen. Vanaf begin oktober zal de
verruimde levering van testmaterialen van enkele grote leveranciers extra
ruimte geven en loopt de verdere opschaling van de drie gecontracteerde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 295, nr. 537

2

laboratoria snel op met vele duizenden per week, zodat wij eind oktober
70.000 testen per dag uit kunnen voeren. Ik verwacht dan ook dat we
begin oktober weer in staat zijn om aan de testvraag te voldoen. Onzekere
factor hierbij blijft overigens hoe de testvraag zich ontwikkelt.
Voor de iets langere termijn heb ik u reeds geïnformeerd over de inzet op
de pooling-methode om substantieel meer testen te kunnen doen met
dezelfde hoeveelheid materialen, en heb ik u meegenomen in de
mogelijkheden die innovatieve testmethoden kunnen bieden, zoals
ademtesten en isotherme testen. Ik laat een selectie hiervan momenteel
onderzoeken zodat deze, bij gebleken geschiktheid, vanaf eind 2020/begin
2021 ingezet kunnen worden.
Ondertussen volg ik de ontwikkeling van antigen-sneltesten nauw, omdat
deze een goede aanvulling kunnen zijn op het testbeleid in Nederland. Ik
heb het RIVM afgelopen week gevraagd om een vijftal bestaande
antigentesten klinisch te valideren. In afwachting van de resultaten neem
ik op een selectie hiervan al een optie zodat, wanneer de resultaten
positief zijn, we geen kostbare tijd verliezen, of beoogde testen niet meer
voor Nederland beschikbaar zijn. Ook laat ik een afwegingskader maken
door het OMT hoe deze testen ingezet zouden kunnen worden. Begin
november verwacht ik hierover een advies te ontvangen. In een aantal
regio’s, waaronder de regio Utrecht, wordt gestart met een pilot om in
ziekenhuizen zorgpersoneel in het kader van praktijkvalidatie te testen met
zowel een sneltest als een reguliere PCR-test.
De overeenkomsten met buitenlandse labs en de aanvullende levering
van testmaterialen gaan ons dus binnen afzienbare tijd extra ruimte
bieden. Helaas bieden deze inspanningen voor de maand september nog
niet voldoende soelaas. Het tempo waarin de vraag stijgt is deze maand
hoger dan het tempo waarmee de beschikbare analysecapaciteit kan
toenemen. Eerder heb ik daarom herhaald de oproep gedaan aan mensen
om zich alleen te laten testen wanneer zij covid-gerelateerde klachten
hebben, en heb ik de GGD’en gevraagd een pas op de plaats te maken
met het uitbreiden van de capaciteit van de testlocaties. Toch blijkt het
noodzakelijk om aanvullende maatregelen te nemen. Hieronder licht ik de
keuzes toe.
Met voorrang testen van zorgmedewerkers en onderwijspersoneel
Zorgmedewerkers zijn essentieel voor het bestrijden en onder controle
houden van corona en voor de continuïteit van zorg. Bovendien werken
deze professionals met kwetsbare mensen. Verder is de infectiedruk in de
zorg groter dan elders. Zorgmedewerkers kunnen daarom tijdelijk, maar
zolang als het nodig is, met voorrang getest worden indien zij:
• Klachten hebben die bij covid-19 kunnen passen en zij zich volgens de
richtlijn moeten laten testen5. En;
• essentieel zijn voor de (directe) patiënten-/cliëntenzorg en de continuïteit van zorg. Ik versta hieronder nadrukkelijk ook het laboratoriumpersoneel. En;
• zich niet kunnen laten vervangen door een collega. En;
• werkzaam zijn bij een zorgaanbieder die zorg verleent op grond van de
Zorgverzekeringswet of de Wet Langdurige Zorg, de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (met name respijtzorg en dagbesteding) of
intramurale onderdelen van de Jeugdwet, zorg op grond van de Wet
forensische zorg of de Wet Publieke Gezondheid of onder de reikwijdte
van de Wet BIG vallen. Ook zzp’ers, uitzendkrachten en medewerkers
5

https://lci.rivm.nl/lci.rivm.nl/covid-19/bijlage/zorgmedewerkersinzetentestbeleid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 295, nr. 537

3

die uit een pgb betaald worden en die werken voor een zorgaanbieder
in het kader van voorgaande wetten, komen in aanmerking.
Zorgverleners die onbetaalde/informele zorg verrichten komen niet in
aanmerking. Ik doe een nadrukkelijk beroep op de zorgmedewerkers én
hun werkgevers gezien de bovenstaande afbakening om kritisch te bezien
of voorrang daadwerkelijk nodig is. Testen met voorrang kan alleen goed
gaan als dit niet onnodig ten koste gaat van het kunnen testen van andere
mensen met klachten. Ik heb de koepels van werkgevers in verschillende
sectoren van de zorg gevraagd om dit ook naar hun leden uit te dragen.
Het is niet de bedoeling dat zorginstellingen die het testen van zorgmedewerkers al zelf hebben georganiseerd in de inrichting van een fast lane
aanleiding zien om daarmee te stoppen: zij ontlasten daarmee immers het
systeem van de GGD-teststraten.
Naast zorgmedewerkers kunnen ook leraren met covid-gerelateerde
klachten de komende tijd met voorrang getest worden. Het gaat hier
specifiek om onderwijspersoneel in het basisonderwijs, speciaal (basis)onderwijs, voortgezet speciaal onderwijs en voortgezet onderwijs.
Voorrang is alleen aan de orde voor personen die nodig zijn om te
voorkomen dat leerlingen geen onderwijs krijgen. Deze keuze maak ik
vanwege de maatschappelijke impact die het heeft als leerlingen niet naar
school kunnen, terwijl alle kinderen verplicht zijn om onderwijs te volgen
(leerplicht). Daarnaast heeft het naar huis sturen van klassen niet alleen
gevolgen voor de ontwikkeling van de leerlingen in de leerplichtige
leeftijd, maar ook voor de ouders die daardoor niet naar hun werk kunnen.
Hoewel dit ook geldt voor kinderen die naar de kinderopvang gaan is er
voor gekozen om de pedagogisch medewerkers niet toe te voegen aan het
testbeleid. Dat heeft te maken met het niet-verplichte karakter van de
kinderopvang, ten opzichte van de leerplicht van de leerlingen in het
onderwijs en de grotere groepsgrootte van het onderwijs ten opzichte van
de kinderopvang, waardoor bij uitval van personeel meer kinderen naar
huis worden gestuurd. De reden om tot een voorrangsbeleid over te gaan
is de schaarste aan testcapaciteit. Daarmee is het voorrangsbeleid een
tijdelijke maatregel, omdat ik er hard aan werk om te zorgen dat iedereen
weer snel getest kan worden.
Ik wil benadrukken dat, net zoals ik voor de zorgmedewerkers benoemde,
de voorrangsregeling voor onderwijzend personeel alleen verantwoord is
als deze niet onnodig ten koste gaat van de testcapaciteit voor andere
mensen met klachten. Ik heb daarom ook de koepels van werkgevers in
verschillende sectoren van het onderwijs gevraagd om dit ook naar hun
leden uit te dragen.
Ik begrijp uiteraard dat het ook bij andere beroepsgroepen dan zorgmedewerkers en onderwijspersoneel vervelende maatschappelijke gevolgen
heeft dat de wachttijden oplopen. De maatschappelijke impact van uitval
van zorg en onderwijs weegt voor mij zwaarder en bovendien vergt het
inregelen van voorrang voor deze twee groepen al veel van de GGD en
andere partijen. Daarom houd ik het bij deze twee beroepsgroepen en
geef ik op dit moment niet meer beroepen voorrang. Daarnaast is deze
voorrang voor zorgmedewerkers en onderwijzers een tijdelijke maatregel.
Zodra de testcapaciteit weer voldoet aan de vraag, is het met voorrang
testen van bepaalde groepen niet meer nodig.
Om de voorrang voor deze beroepsgroepen vorm te geven zullen de
regionale GGD’en per regio een voorrangssysteem inrichten. Zorgmedewerkers en onderwijsgevenden kunnen zich dan via een eenvoudige
procedure aanmelden bij de GGD voor de voorrangstest. GGD’en zijn in
overleg met zorgkoepels en onderwijsraden om de komende week
praktische zaken uit te werken. Zo wordt onderzocht of fast lanes voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 295, nr. 537

4

zorgmedewerkers in het regionale ziekenhuis kunnen worden ingericht
om de doorlooptijd kort te houden. Voor onderwijspersoneel wordt naar
andere oplossingen gekeken waarbij het wenselijk is om de afnamelocatie
te koppelen aan een nabij gelegen laboratorium om de doorlooptijden
kort te houden. Met voorrang testen houdt dus in dat er snel getest kan
worden en dat er snel een uitslag komt. Zorgmedewerkers, onderwijspersoneel en hun werkgevers zullen via de websites van de branches en van
de rijksoverheid verder worden geïnformeerd over de procedure.
In een aantal regio’s worden zorgmedewerkers al met voorrang getest. Ik
heb de GGD’en gevraagd om de voorrang voor zorgmedewerkers en
leraren in de andere regio’s zo snel mogelijk in te regelen. Ik zie dat
GGD’en, ziekenhuizen en partijen als de VMML (Vereniging Medisch
Microbiologische Laboratoria) dit voortvarend oppakken. Uiteraard vergt
het wel enige voorbereiding om een en ander te operationaliseren.
Streven is dat we zoveel als mogelijk vanaf eind volgende week overal in
het land aan de slag gaan. Alleen de zorgverleners en leraren zelf, en niet
hun gezinsleden komen in aanmerking voor testen met voorrang.
Prioriteren van testen bij schaarste
Ik heb het OMT gevraagd mij te adviseren over het prioriteren van
doelgroepen bij schaarste in de testcapaciteit. Ik verwacht dit advies begin
volgende week. Op basis van dit advies kan besloten worden om het
testen bij bepaalde groepen tijdelijk risicogerichter te organiseren. Hier
kom ik op terug als ik het OMT-advies heb ontvangen.
Testen van reizigers op Schiphol
Halverwege augustus is door de GGD Kennemerland, in samenwerking
met Airport Amsterdam en vier laboratoria en met bijstand van Defensie,
op Schiphol gestart met het testen van inkomende reizigers uit risicogebieden, ook al hebben zij geen klachten. Deze teststraat is gestart op een
relatief kleine schaal en het testen van reizigers gebeurt risicogericht. Het
RIVM onderzoekt deze testsetting en de uitkomsten moeten uitwijzen welk
effect het testen van reizigers zonder klachten heeft. Mede vanwege de
toenemende knelpunten in de testcapaciteit bij de laboratoria en de
mogelijkheden in de afnamecapaciteit is eerder besloten om aan het
aantal te testen reizigers een plafond te bepalen van 1.200–1.400 testen
per dag.
Deze proef wordt komend weekend worden afgerond. Op basis van de
beschikbare data zal een evaluatie worden uitgevoerd. Aan de hand
hiervan zullen we bezien hoe we verder gaan met het testen van
inkomende reizigers op luchthavens. Daarbij zullen de beschikbaarheid
van testcapaciteit en van innovatieve testen worden meegewogen.
Omzetten proef CoronaMelder naar testen bij klachten
Op 17 augustus is de praktijktest van CoronaMelder gestart, die doorloopt
tot aan de landelijke introductie. Doel van de praktijktest is het testen van
de werking van CoronaMelder in de praktijk van de GGD. In de testversie
van CoronaMelder was het handelingsadvies opgenomen om na
notificatie, ook zonder klachten, een coronatest aan te vragen. Dit in het
kader van onderzoek en mede naar aanleiding van adviezen van
ondermeer de Begeleidingscommissie. Deze test na notificatie werd alleen
gedurende de testperiode in de vijf testregio’s6 aangeboden. Bij landelijke
introductie van CoronaMelder zal, zoals eerder aan uw Kamer gemeld, de
6

GGD-testregio’s: Twente, IJsselland, Drenthe, Gelderland-Zuid en Noord- en Oost-Gelderland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 295, nr. 537

5

op dat moment geldende LCI-richtlijn worden gevolgd in de handelingsadviezen.
De toegenomen druk op de testcapaciteit doet mij besluiten om dit deel
van de praktijktest van CoronaMelder om te zetten naar «testen bij
klachten». Daarmee wordt de proef in lijn gebracht met de algemene
richtlijnen. Dit betekent dat vanaf zaterdag 12 september alleen een
notificatie vanuit de app geen reden meer is om een coronatest uit te laten
voeren. Het handelingsadvies in de testversie van de app zal bij de
volgende release die uiterlijk dinsdag 15 september beschikbaar komt
worden doorgevoerd. De communicatie over het handelingsadvies na
notificatie door CoronaMelder wordt per direct aangepast.
Tot slot
Ik heb de GGD’en 26 augustus gevraagd om hun teststraten niet verder op
te schalen, behalve in regio’s met hoge infectiedruk zijnde Amsterdam,
Haaglanden, Rotterdam, Utrecht en West-Brabant. Uitbreiding kan pas
weer aan de orde zijn als de laboratoriumcapaciteit verder is opgeschaald.
Ik constateer helaas dat er nog steeds laboratoria zijn die extra capaciteit
aanbieden voor commerciële en niet-noodzakelijke testen. Ik roep hen
opnieuw op daarmee te stoppen en hun capaciteit ter beschikking te
stellen aan het publieke testcapaciteit ten behoeve van de
GGD-teststraten. Ook roep ik iedereen op om, nu de testcapaciteit zo
onder druk staat, geen gebruik te maken van deze commerciële testen,
zodat de beschikbare laboratoriumcapaciteit maximaal benut kan worden
voor de noodzakelijke testen.
Met de maatregelen in deze brief wil ik de druk op de testcapaciteit de
komende weken verlichten en in te zetten voor die groepen en situaties
die dat het allermeest nodig hebben. Zoals eerder aangegeven verwacht
ik dat de testcapaciteit begin oktober dusdanig is uitgebreid dat weer aan
de vraag kan worden voldaan.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
H.M. de Jonge

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 295, nr. 537

6