Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

34 725 XV

Jaarverslag en slotwet Ministerie van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid 2016

Nr. 9

BRIEF VAN DE MINISTER EN DE STAATSSECRETARIS VAN
SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 juni 2017
De zogenaamde «V-100» heeft een aantal vragen gesteld bij het
jaarverslag 2016 van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid1.
Deze vragen en de daarop gegeven antwoorden zijn hierbij afgedrukt.
Thema 1: Meer goed werk
Nederland telt zo’n één miljoen zpp’ers. Deze groep is heel divers, ook qua
inkomen. De verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering is sinds
1 augustus 2004 afgeschaft. Op dit moment heeft ongeveer 20% een
verzekering. Welke inspanningen heeft u verricht om het aantal verzekerde
zzp’ers te stimuleren?
Antwoord:
Zzp’ers hebben de keuzevrijheid om zich al dan niet te verzekeren voor het
arbeidsongeschiktheidsrisico.
Als zzp’ers ervoor kiezen om zich te verzekeren voor het arbeidsongeschiktheidsrisico faciliteert de overheid dat op verschillende
manieren. Zo zijn de premies die de zzp’er betaalt voor een arbeidsongeschiktheidsverzekering (AOV) fiscaal aftrekbaar. Voorts is er in het najaar
van 2016 een voorlichtingscampagne gehouden om het bewustzijn onder
zzp’ers te vergroten over de gevolgen van arbeidsongeschiktheid.
Daardoor worden zij zich bewuster van de risico’s en gevolgen van
arbeidsongeschiktheid en de mogelijkheden die er zijn om zich hiertegen
te verzekeren.
In sommige gevallen komt een zzp’er niet in aanmerking voor een
reguliere AOV bij een private verzekeraar, bijvoorbeeld om gezondheidsredenen. In dat geval kunnen startende ondernemers gebruik maken van
de vangnetverzekering van private verzekeraars. Ondernemers die starten
1

kst-34725-XV-9
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 725 XV, nr. 9

1

vanuit een dienstverband of werknemersverzekering kunnen bovendien
de WIA-verzekering in vrijwillige vorm bij het UWV voortzetten.
Er geldt een acceptatieplicht voor zowel de vangnetverzekering als de
vrijwillige verzekering bij het UWV. Daardoor hebben ook mensen met een
verhoogd arbeidsongeschiktheidsrisico toegang tot een arbeidsongeschiktheidsverzekering.
Is bij u bekend dat een verzekering voor een groot deel van de zzp’ers
financieel niet toegankelijk is? Zo ja, wat gaat u daaraan doen?
Antwoord:
Uit onderzoeken blijkt dat zzp’ers regelmatig aangeven dat zij geen
verzekering afsluiten omdat zij een reguliere AOV bij een particuliere
verzekeraar te duur vinden. Het gaat dan vaak om een AOV met de meest
uitgebreide dekking. Om beter aan te sluiten bij de behoefte aan
goedkopere producten zijn private verzekeraars ook met andere verzekeringsproducten op de markt gekomen. Als alternatief, om het arbeidsongeschiktheidsrisico af te dekken, zijn er ook andere initiatieven
ontstaan, zoals de Broodfondsen.
In de voorlichtingscampagne zijn de diverse mogelijkheden om zich te
verzekeren toegelicht. De keuzetool (https://www.rijksoverheid.nl/
onderwerpen/zelfstandigen-zonder-personeel-zzp/inhoud/keuzetoolverzekeren-arbeidsongeschiktheid-zelfstandige) maakt deze mogelijkheden inzichtelijk. De keuzetool verduidelijkt bovendien dat de hoogte van
de premie mede wordt bepaald door de dekking die de zpp’er zelf kiest,
zoals de hoogte van de uitkering en de duur van de uitkering.
Is bij u bekend hoe divers de zzp’er is en de daarmee gepaard gaande
kosten? Is daar beleid op?
Antwoord:
Het is bekend dat achter het begrip «zzp’er» vele verschijningsvormen
schuilgaan. Dat komt ook duidelijk naar voren in het rapport van het
interdepartementaal beleidsonderzoek naar zzp’ers (IBO ZZP), dat in 2015
is uitgebracht (Kamerstuk 31 311, nr. 154). Daaruit blijkt dat sprake is van
een grote heterogeniteit. Sommige zzp’ers bieden producten aan, anderen
eigen arbeid of diensten. De een werkt voor consumenten, de ander voor
bedrijven.
Voor zzp’ers bestaan verschillende (fiscale) instrumenten, bijvoorbeeld de
fiscale aftrekbaarheid van bepaalde kosten, zoals de premie voor een AOV.
Ook de zelfstandigenaftrek is daar een voorbeeld van.
Is bij u bekend dat er belemmeringen zijn voor het afsluiten van een
arbeidsongeschiktheidsverzekering?
Antwoord:
Zie het antwoord op de eerste vraag.
Bent u bereid te onderzoeken wat de mogelijkheden zijn om de Wet
arbeidsongeschiktheidsverzekering zelfstandigen (WAZ) opnieuw in te
voeren?
Antwoord:
Per 1 augustus 2004 werd de toegang tot de WAZ afgesloten. Aan dit
besluit lag onder meer ten grondslag dat onder zelfstandigen geen
behoefte bestond aan een verplichte publieke arbeidsongeschiktheidsverzekering in de vorm van de WAZ. De inkomenssolidariteit werd als te
groot ervaren en de premie als te hoog. Een heroverweging van deze
beslissing is niet meer aan het huidige demissionaire kabinet.
In het jaarverslag 2016 is te zien dat 0,5 miljoen euro beschikbaar is
gesteld voor het actieplan «Perspectief voor vijftigplussers» om beeldvorming over werkzoekende vijftigplussers te verbeteren (pagina 77). Wat
is daarvan concreet gerealiseerd? Hoeveel werkgevers zijn bereikt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 725 XV, nr. 9

2

Antwoord:
Er is een campagne opgezet om de (onterecht) slechte beeldvorming
onder werkgevers over werkzoekende vijftigplussers te verbeteren. De
campagne bestaat uit de inzet van het boegbeeld John de Wolf en de
pagina www.facebook.com/johndewolfoponderzoek, waar goede
voorbeelden van werkgevers en werkzoekenden te vinden zijn. Daarnaast
wordt via «Hoe werkt Nederland» aandacht geschonken aan dit
onderwerp.
De inzet van John de Wolf als het boegbeeld van de werkloosheid onder
vijftigplussers en de ondersteunende campagne moeten vooroordelen bij
werkgevers over deze doelgroep weghalen, zodat werkzoekende
vijftigplussers een eerlijke kans krijgen aan de sollicitatietafel.
De heer De Wolf heeft inmiddels in de landelijke en regionale media de
lastige arbeidsmarktpositie van vijftigplussers aangekaart. Ook heeft hij
op bijeenkomsten van werkgevers in het land gevraagd werkzoekende
vijftigplussers een eerlijke kans te geven aan de sollicitatietafel. Bijvoorbeeld onder de honderden werkgevers op de landelijke werkgeversbijeenkomst van AWVN en het MKB Ondernemerscongres.
Het veranderen van de beeldvorming is een zaak van de lange adem. Bij
de evaluatie van het actieplan zal gekeken worden of er veranderingen
zichtbaar zijn in de beeldvorming over vijftigplussers. Het vaststellen van
een wetenschappelijke, causale relatie tussen de campagne, de
werkzaamheden van de heer De Wolf en de beeldvorming is niet mogelijk.
Bij de kerncijfers werkloosheid 2016 staat dat het werkloosheidspercentage 45–75 jaar is gedaald van 6,5% naar 5,6%. Kunt u dat naar leeftijd
splitsen voor de groep 47–57 jaar en de groep 57–67 jaar? Bent u bekend
met het feit volgens cijfers van het CBS ongeveer 200.000 werkzoekende
vijftigplussers uit de statistieken verdwenen zijn? Bent u bereid deze
cijfers nader te onderzoeken?
Antwoord:
Het is niet mogelijk om het werkloosheidpercentage van de groep 47–67
te splitsen. Wel kan een splitsing worden gemaakt naar deze subgroepen:
45–55 jaar, 55–65 jaar, 65–75 jaar. Onderstaande tabel geeft de gemiddelde
werkloosheid van deze groepen in 2015 en 2016 (bron: Statline).
Werkloosheidspercentage

45 tot 75 jaar
45 tot 55 jaar
55 tot 65 jaar
65 tot 75 jaar

2015

2016

6,5%
5,6%
8,1%
5,5%

5,6%
4,7%
7,2%
4,4%

bron: Statline

Noch het Ministerie van SZW noch het CBS herkennen dat ongeveer
200.000 werkzoekende vijftigplussers uit de statistieken verdwenen zijn.
Het is overigens wel bekend dat er mensen zijn die wel beschikbaar zijn
voor werk maar niet actief naar werk hebben gezocht: de zogenaamde
ontmoedigden. Deze mensen worden niet als werkloos geteld. In 2016
waren er 144.000 45-plussers die niet actief op zoek waren naar werk en
daarom niet als werklozen telden, ondanks dat ze beschikbaar voor werk
waren.
Niet-beroepsbevolking die beschikbaar is voor werk maar niet actief zoekt (x 1.000)

15 tot 75 jaar
15 tot 25 jaar

2015

2016

344
110

322
111

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 725 XV, nr. 9

3

25 tot 45 jaar
45 tot 75 jaar

2015

2016

76
158

67
144

bron: Statline.

In het jaarverslag staat dat de sectorplannen een belangrijke rol spelen bij
het samenbrengen van vraag en aanbod op de arbeidsmarkt. Heeft de
evaluatie van het beleid van de sectorplannen tot aanpassing geleid, met
als doel om meer mensen om te scholen? Zo ja, hoe zien die aanpassingen er uit?
Antwoord:
De eerste tussenevaluatie van de sectorplannen wordt in het najaar van
2017 naar uw Kamer gestuurd. Er is nog geen evaluatie, dus er zijn ook
geen beleidsaanpassingen doorgevoerd naar aanleiding van de evaluatie.
De halfjaarlijkse monitorrapportages over de voortgang van de sectorplannen onderstrepen wel de behoefte aan scholing. Deze rapportages
laten zien dat verreweg het grootste aantal deelnemers een scholingsmaatregel volgt. Daarnaast heeft de Minister extra ingezet op het
stimuleren van scholing door het beschikbaar stellen van scholingsvouchers waarmee directe kosten van scholing naar kansberoepen worden
vergoed. De middelen daarvoor komen vanuit de onderbenutting van de
sectorplannen (Kamerstuk 33 566, nr. 83).
In het regeerakkoord uit 2012 stelt het kabinet nooit haar ogen te zullen
sluiten voor de mensen die het zonder extra zetje in de rug niet kunnen
redden. Daarnaast stelt het kabinet dat wie kan werken, dat ook moet
doen. Tot slot mag flexibele arbeid niet verworden tot een goedkoop
alternatief voor vast werk. Uit de arbeidsmarktanalyse 2017 blijkt dat
mensen uit kwetsbare groepen veelal in flexbranches werken en deze
onvoldoende gebruik kunnen maken van scholingsinstrumenten. Met de
Wet werk en zekerheid (WWZ) probeert het kabinet de balans tussen vast
en flexibel werk te verbeteren. Bijvoorbeeld door de duur van flexcontracten te beperken tot twee jaar, en de pauze tussen contracten te
verlengen tot zes maanden. Uit het jaarverslag 2016 blijkt dat 80% van de
nieuwe banen flexibele banen zijn. In hoeverre is het gelukt om met de
WWZ een (meer) duurzame inclusieve arbeidsmarkt te realiseren?
Antwoord:
Uit het jaarverslag 2016 blijkt dat de werkgelegenheid in Nederland ten
opzichte van voorgaande jaren is gegroeid, zowel voor werknemers met
een vast als met een flexibel contract. Dit is het eerste jaar sinds 2009 dat
het aantal werknemers met een vast contract een stijging laat zien. Het
aantal werknemers met een flexibel contract is echter sterker toegenomen
dan het aantal werknemers met een vast contract. Dit kan overigens
worden verwacht in een periode van economisch herstel. Ook is de groei
van het aantal flexibele contracten – een langdurige trend die al vijftien
jaar zichtbaar is – niet zomaar gekeerd.
Het CBS geeft aan dat sinds het vierde kwartaal van 2016 binnen de groep
flexwerkers het aantal werknemers met uitzicht op een vaste baan het
meest groeit. Het UWV signaleert in de Arbeidsmarktprognose 2017–2018
dat na een jarenlange daling nieuwe werknemers in 2016 vaker een vast
contract krijgen dan in 2015 en dat de doorstroom van werknemers met
een flexibel contract naar een vast contract weer licht toeneemt. Dit biedt
perspectief aan werknemers.
Een eventuele invloed van de Wwz valt niet direct te herleiden uit deze
macro-economische cijfers. De Wwz heeft onder meer tot doel om de
doorstroom van flexibele naar vaste arbeidsrelaties te bevorderen. In 2020
zal de Wwz worden geëvalueerd. Op dat moment zullen conclusies
worden getrokken over het behalen van de doelstellingen van de wet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 725 XV, nr. 9

4

In hoeverre is het gelukt om middelen ter ondersteuning van kwetsbare
groepen (scholingsvouchers en 95 miljoen euro Wajong) effectief te laten
bijdragen aan de inclusieve duurzame arbeidsmarktpositie? In hoeverre
heeft u rekening gehouden met kwetsbare groepen en heeft u er een
beeld van of zij dit ook zo hebben ervaren?
Antwoord:
De scholingsvouchers hebben als doel het volgen van scholing te
bevorderen. De verwachting is dat het volgen van scholing richting een
kansberoep de arbeidsmarktpositie en de baankansen van deze groep
werkzoekenden vergroot. In hoeverre het vinden van werk effectief
beïnvloed is door de scholingsvouchers zal met de evaluatie in kaart
worden gebracht. Deze effecten kunnen pas enige tijd na het afronden van
de opleiding effectief worden gemeten. Een eerste tussenrapport wordt in
2018 verwacht, het eindrapport in 2019.
De € 95 miljoen voor activering Wajong is verdeeld over de jaren 2015 tot
en met 2019. Deze middelen worden ingezet om oWajongers die na de
herindeling zijn ingedeeld in de categorie arbeidsvermogen te ondersteunen bij het vinden van werk. Het UWV roept alle oWajongers met
arbeidsvermogen op voor een startgesprek. In dit startgesprek maakt het
UWV afspraken met oWajongers over de ondersteuning bij activering en
stelt het UWV in overleg een profiel van de oWajonger op. Deze profielen
worden gebruikt om via de kandidatenverkenner oWajongers te matchen
met plekken die werkgevers beschikbaar stellen in het kader van de
banenafspraak. De ondersteuning van de Wajongers is gericht op het
vinden van werk bij een reguliere werkgever.
Thema 2: Kansen voor iedereen
In de begroting 2016 van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid staat het volgende: «Een samenleving met kansen voor iedereen
is geen vanzelfsprekendheid maar verdient constante aandacht»
(Kamerstuk 34 300 XV, nr. 2, pagina’s 11 en 12). Voor bepaalde
doelgroepen zijn er omtrent bovenstaand thema geen doelstellingen en
prestaties bepaald en geen uitgaven begroot. Met name gaat het hierbij
om de doelgroep met een arbeidsbeperking die niet onder het doelgroepenregister valt, maar die wel hulp nodig heeft bij het vinden en
behouden van werk. Concrete voorbeelden zijn jongeren met een
chronische ziekte, MBO+, HBO en WO met een beperking
(GGZ-problematiek, visueel en/of auditief beperkt, lichamelijk beperkt).
Deze mensen zijn allen in staat om het minimumloon te verdienen, maar
moeten concurreren met «gezonde» sollicitanten en sollicitanten uit het
doelgroepenregister. Daarbij hebben zij wel hulp nodig. Hoe waarborgt u
meetbaar gelijke kansen op de arbeidsmarkt van deze doelgroepen, die nu
tussen wal en schip vallen? Hierbij inachtnemend het VN-verdrag voor
gelijke rechten van mensen met een handicap. Welke inspanningen heeft
u verricht om dit VN-verdrag na te leven in relatie tot gelijke kansen voor
mensen met een beperking (buiten het doelgroepenregister) op de
arbeidsmarkt?
Antwoord:
De doelstelling van de Participatiewet is om iedereen met arbeidsvermogen – al dan niet opgenomen in het doelgroepregister – naar werk toe
te leiden, bij voorkeur naar regulier werk. Een centrale rol is weggelegd
voor gemeenten; zij voeren de wet uit en hebben daarbij beleidsruimte
zodat zij maatwerk kunnen leveren. De wet bevat waarborgen dat
ondersteuning wordt geboden die past bij de mogelijkheden van mensen.
Zo zijn gemeenteraden verplicht om bij verordening
re-integratievoorzieningen evenwichtig te verdelen over de doelgroepen
van de Participatiewet. Gemeenten hebben een breed instrumentarium
voor mensen die onder de Participatiewet vallen, ook voor hen die niet tot

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 725 XV, nr. 9

5

de doelgroep van de banenafspraak behoren. Het is aan gemeenten,
samen met andere betrokken partijen, om hieraan adequate invulling te
geven.
Op 28 maart jongstleden heeft de staatsecretaris van VWS het implementatieplan VN-verdrag Handicap inzake de rechten van personen met een
handicap aangeboden aan de Tweede Kamer (Kamerstuk 33 990, nr. 62).
Met de bestuurlijke partners, VNG, VNO-NCW, MKB-Nederland en de
Alliantie (cliëntenbelangenorganisaties en ervaringsdeskundigen) is
geconstateerd dat het implementatieplan tezamen met de wet tot
uitvoering van het Verdrag en het Besluit toegankelijkheid een goede
basis vormt voor de geleidelijke verwezenlijking van het Verdrag. Partijen
zijn momenteel druk bezig met de nadere uitwerking. Gemeenteraden
moeten ingevolge de Participatiewet periodiek een plan vaststellen over
de wijze waarop het college uitvoering zal geven aan het VN-verdrag
inzake de rechten van personen met een handicap. De Staatssecretaris
van SZW heeft de gemeenten hier onlangs ook op gewezen in de
Verzamelbrief. Een inclusieve samenleving is niet in één dag bereikt. Het
vraagt om een integrale aanpak en vergt de inzet van alle partijen in de
samenleving. Van belang is de mensen om wie het gaat goed te betrekken
bij de aanpak.
De bestrijding van armoede en schulden is een belangrijk doel voor de
participatie en productiviteit van kwetsbare burgers en kinderen. Het
ministerie zegt hierover als beleid dat er onverminderd hard wordt
gewerkt aan de bestrijding van armoede en schulden. Het ministerie
benoemt het als beleidsprioriteit en het kabinet heeft hiervoor 100 miljoen
euro vrijgemaakt. Kunt u aangeven hoe de 100 miljoen euro is besteed?
Antwoord:
Het kabinet heeft extra middelen beschikbaar gesteld voor de intensivering van het armoede- en schuldenbeleid. Vanaf 2015 gaat het om een
bedrag van € 100 miljoen structureel. Van dit bedrag ontvangen
gemeenten jaarlijks € 90 miljoen. Verder zijn de middelen ingezet voor
een specifieke Sportimpuls voor kinderen in lage inkomensbuurten.
Daarnaast is in 2014 tot en met 2017 jaarlijks € 4 miljoen beschikbaar
gesteld om landelijke projecten van maatschappelijke organisaties te
stimuleren. Tot slot zijn er ook extra middelen voor de intensivering van
het armoede- en schuldenbeleid in Caribisch Nederland beschikbaar
gesteld.
Welke doelstellingen zijn geformuleerd en wat heeft de investering tot nu
toe opgeleverd?
Antwoord:
De extra middelen zijn erop gericht om het armoede- en schuldenbeleid te
intensiveren. Een belangrijk deel van de extra middelen gaat naar
gemeenten. Uit onderzoek blijkt dat gemeenten deze extra middelen
inzetten voor het doel waarvoor ze bedoeld zijn en dat gemeenten deze
middelen in belangrijke mate inzetten voor een integrale aanpak van
armoedebestrijding en preventie van armoede- en schuldenproblematiek,
de speerpunten die de Staatssecretaris aan gemeenten heeft meegegeven
(Kamerstuk 24 515, nr. 294). Zo benutten gemeenten de middelen o.a.
voor het samenstellen van een kindpakket. Het aantal gemeenten met een
kindpakket is in de afgelopen jaren aanzienlijk toegenomen. In 2016 had
44% van de gemeenten een kindpakket (Kamerstuk 24 515, nr. 381).
Uw doelstelling is ervoor te zorgen dat nieuwkomers snel de Nederlandse
taal machtig zijn en kennis hebben van de Nederlandse samenleving en
participeren (begrotingsartikel 13). Wij constateren dat zowel in de
begroting als het jaarverslag niet concreet (genoeg) vermeld staat hoe het
is gesteld met deze doelstellingen. We weten dat er een beleidsdoorlichting is en willen toch van u weten: wat zijn de behaalde resultaten van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 725 XV, nr. 9

6

deze doelstelling? Bent u hier tevreden over? Wat zijn de cijfers? Hoe kunt
u dit vertalen naar de verbetering van de positie van de migranten op de
arbeidsmarkt?
Antwoord:
Het beeld dat uit de beleidsdoorlichting oprijst is dat er sprake is van
positieve ontwikkelingen: de achterstanden nemen op tal van terreinen
geleidelijk af. Uit de doorlichting blijkt ook dat er niettemin nog steeds
achterstanden resteren en dat de situatie op de arbeidsmarkt het meest
zorgelijk is. De integratie is nog niet «klaar». De inhoudelijke en beleidsmatige appreciatie van de geschetste ontwikkelingen en de cijfers zijn
opgenomen in de brief van 30 januari 2017 aan uw Kamer over de
beleidsdoorlichting en in de bijlagen bij deze brief (Kamerstuk 30 982, nr.
31). Het kabinet neemt een aantal aanbevelingen van de ARK over,
bijvoorbeeld als het gaat om inzet op groepen die achterblijven, transparantie en het opleidingsniveau en het volgen van een opleiding als
verlengingsgrond.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 725 XV, nr. 9

7