Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2836
Vragen van de leden Groothuizen (D66) en Van Nispen (SP) aan de Ministers
van Justitie en Veiligheid en voor Rechtsbescherming over rechtspraak in de
tijden van de coronacrisis (ingezonden 17 april 2020).
Antwoord van Minister Grapperhaus (Justitie en Veiligheid) en van Minister
Dekker (Rechtsbescherming) (ontvangen 19 mei 2020). Zie ook Aanhangsel
Handelingen, vergaderjaar 2019–2020, nr. 2744.
Vraag 1
Bent u bekend met de berichten «Strafrechtspraak kan ook in crisis weer snel
op orde zijn»1 en «De rechtspraak werkt hard door om haar maatschappelijke
opdracht te vervullen»?2
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Deelt u de mening dat gezien de essentiële rol van de rechtspraak binnen
onze rechtsstaat, zij zo veel mogelijk haar maatschappelijke opdracht zou
moeten blijven vervullen in deze tijden, mits dat veilig kan?
Antwoord 2
Ja.
Vraag 3
Wat is uw reactie op de berichtgeving van de voorzitter van de Raad voor de
rechtspraak dat ondanks dat 80% van het aantal zaken de afgelopen drie
weken wel is afgedaan, het niet kunnen houden van fysieke zittingen
problematisch is, met name voor het straf-, jeugd- en familierecht?
Antwoord 3
Zoals wij in onze brief van 23 april jl. hebben geschreven is in de democratische rechtsstaat het houden van openbare terechtzittingen van essentieel
belang. Een langdurige en vergaande beperking van het houden van de
1

NRC, 16 april 2020, https://www.nrc.nl/nieuws/2020/04/16/strafrechtspraak-kan-ook-in-crisisweer-snel-op-orde-zijn-a3996934
2
https://www.ru.nl/cpo/verderdenken/columns/rechtspraak-werkt-hard-maatschappelijkeopdracht/

ah-tk-20192020-2836
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

fysieke zittingen staat op gespannen voet met de beginselen van de
rechtsstaat. Tegelijkertijd is er de verantwoordelijkheid om de verspreiding
van het virus tegen te gaan. In het besluit om vanaf 11 mei weer meer fysieke
zittingen te houden en daarbij prioriteit te geven aan straf-, jeugd- en
familierecht is een goede balans gevonden, die recht doet aan de verschillende belangen.
Vraag 4
Bent u bereid hiervoor samen met de Raad voor de Rechtspraak, de politie,
het openbaar ministerie (OM) en de advocatuur met spoed naar een
oplossing te zoeken en verschillende scenario’s uit te werken om fysieke
zittingen mogelijk te maken, bijvoorbeeld in een «1,5-meter-zittingszaal»,
waarbij uiteraard rekening wordt gehouden met vraagstukken rond wachtruimtes, toegangscontroles en het niet kunnen vervoeren van gedetineerden?
Kunt u hier de Kamer zo snel mogelijk, maar uiterlijk binnen zeven dagen,
over informeren? Zo nee, hoe snel kan dat wel?
Antwoord 4
Er is voortdurend met de genoemde organisaties aan oplossingen gewerkt. In
onze brief van 23 april jl hebben we gemeld dat de Rechtspraak vanaf 11 mei
weer meer fysieke zittingen zou gaan houden en dat daartoe de gerechtsgebouwen en werkprocessen coronaproof zijn gemaakt.
Vraag 5
Welke gevolgen hebben de door het coronavirus genomen maatregelen voor
de doorlooptijd van zaken? Hoe denkt u de opgelopen achterstanden te gaan
wegwerken?
Antwoord 5
Zaken waarvan de behandeling niet schriftelijk of met ondersteuning van
audio-visuele middelen kan plaatsvinden, lopen vertraging op. Dat doet zich
in alle rechtsgebieden voor, maar met name in het strafrecht. De afgelopen
weken zijn de meeste reguliere zittingen strafrecht uitgesteld. Daarbij gaat het
om duizenden zaken per week. De Rechtspraak en het Openbaar Ministerie
(OM) zijn en blijven in overleg over het beperken en terugdringen van
achterstanden. Zoals hiervoor aangegeven, hebben de Rechtspraak en het
OM maatregelen getroffen om in de gerechtsgebouwen corona-proof te
kunnen werken en weer meer zittingen te kunnen houden. Daarmee is vanaf
11 mei gestart en dit zal binnen de mogelijkheden waarin dit verantwoord
kan, verder worden uitgebouwd. De aandacht gaat nu uit naar het weer zo
veel mogelijk kunnen behandelen van zaken. Uiteraard wordt ook al na
gedacht over hoe opgelopen achterstanden kunnen worden ingehaald, maar
daarvoor kunnen wij op dit moment nog geen plan presenteren. Zodra
daarover meer duidelijk is zullen wij uw Kamer nader informeren.
Vraag 6
Wat is uw reactie op het voorstel van de voorzitter van het College van
procureurs-generaal om, eventueel op afstand via videoverbinding, in de
avond en in het weekend zittingen te gaan organiseren? Ziet u dit als een
mogelijke oplossing om de onwenselijke toename van achterstanden weg te
werken? Wordt hierover ook het overleg met de advocatuur gevoerd?
Antwoord 6
In onze brief van 23 april jl. hebben we aangegeven dat er de mogelijkheid is
om gerechtsgebouwen ook buiten kantoortijden te openen en zittingen te
houden. Daarmee kan de capaciteit vergroot worden. Het is aan de gerechten
hieraan in afstemming met alle partijen van de keten invulling te geven.
Vraag 7 en 8
Wat is uw reactie op het voorstel van strafrechter Janssen om als noodoplossing tijdelijk toe te staan dat de politierechter in plaats van een maximum
gevangenisstraf van één jaar, maximum twee jaar kan opleggen, waardoor er
een capaciteitstoename voor dit soort kleine zittingen kan ontstaan?
Hoe kijkt u aan tegen het voorstel om de rechtspraak ook tijdelijk de
bevoegdheid te geven om een meervoudige politierechter in te voeren met
een maximum gevangenisstraf van drie jaar?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

Antwoord 7 en 8
Wij staan open voor goede suggesties om de capaciteitsproblematiek het
hoofd te bieden. De genoemde suggesties betreffen vrij ingrijpende veranderingen in de bevoegdheid van de politierechter en de werkwijze van de
meervoudige kamer, die ook wetswijziging vergen. De voorstellen worden
besproken binnen en tussen de betrokken ketenorganisaties. Mocht daaruit
de onderbouwde wens naar voren komen dat een aanpassing van de
wettelijke regeling in de lijn van de in vraag 7 en 8 genoemde voorstellen
wenselijk is en deze tijdelijk kan bijdragen aan spoedige en zorgvuldige
afdoening van strafzaken, dan zullen wij een dergelijk voorstel op zijn merites
beoordelen.
Vraag 9
Welke gevolgen hebben de genomen maatregelen (waardoor minder zaken
behandeld worden) voor de financiering van het OM en de rechtspraak,
gezien de financieringssystematiek die gedeeltelijk is gebaseerd is op het
aantal zaken?
Antwoord 9
Het bekostigingssysteem van de Rechtspraak biedt voldoende ruimte om in te
spelen op bijzondere omstandigheden zoals deze zich nu voordoen. Artikel 21
van het Besluit financiering rechtspraak 2005 bevat een hardheidsclausule,
die de mogelijkheid biedt om maatwerk te leveren bij een dreigend negatief
vermogen dan wel een ingrijpende wijziging van omstandigheden met
aantoonbare gevolgen voor de productie. Besluitvorming over de hardheidsclausule vindt in beginsel plaats aan het einde van het jaar, wanneer de
productie en bijbehorende financiële gevolgen over geheel 2020 helder zijn.
De ontwikkelingen in productie en bijbehorende financiële gevolgen volgt de
Minister voor Rechtsbescherming op de voet en hierover blijft hij met de
Raad in gesprek. Op de hardheidsclausule is ook in het verleden vaker een
beroep gedaan, bijvoorbeeld omdat er onvoldoende instroom was om een
afgesproken productie te leveren waardoor een negatief eigen vermogen
dreigde.
Voor het OM geldt dat het bekostigingssysteem nog niet in de volle omvang
operationeel is. Zoals u eerder bericht in de brief van 9 april jl. resteert er een
belangrijke aanpassing aan de systemen om te zorgen dat de productie
betrouwbaar en volledig kan worden ontsloten vanuit de bronsystemen. Pas
daarna kan ook worden afgerekend op de productie. Dit is op dit moment
nog niet het geval. Mocht dit wel het geval zijn geweest, dan geldt voor het
OM dezelfde procedure als bij de Rechtspraak en kan er een beroep worden
gedaan op de hardheidsclausule in het bekostigingssysteem.
Vraag 10
Welke extra kosten gaat het afhandelen van opgelopen achterstanden met
zich mee brengen? Kunt u dit uitsplitsen naar rechtspraak, OM en advocatuur? Hoe gaat u deze kosten betalen?
Antwoord 10
Of het wegwerken van opgelopen achterstanden extra geld zal kosten valt op
dit moment niet te zeggen. Dat is mede afhankelijk van de maatregelen die
worden getroffen. De Rechtspraak en het Openbaar Ministerie zijn en blijven
in overleg over het beperken en terugdringen van achterstanden.
In zijn algemeenheid geldt dat de omvang van het productievolume jaarlijks
wordt bijgesteld. Zoals hierboven toegelicht kan in bijzondere omstandigheden een beroep worden gedaan op de hardheidsclausule, artikel 21 van het
Besluit financiering rechtspraak 2005.
Vraag 11
Bent u bereid te bekijken hoe, na inwerkingtreding van de Tijdelijke wet
COVID-19 Justitie en Veiligheid, initiatieven om schuldenaren in contact te
brengen met de schuldhulpverlening via de rolzitting zo veel mogelijk
doorgang kunnen vinden, zodat een groep kwetsbare schuldenaren niet
nodeloos wordt geraakt door het gemis aan een fysieke rolzitting? Hoe wordt
gewaarborgd dat mensen met schulden in deze situatie niet dieper in de
problemen komen maar ook nu hulpverlening krijgen? Worden hiertoe
maatregelen genomen? Zo nee, bent u bereid dit te doen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

Antwoord 11
De rechtbanken zullen, wanneer door een gedaagde mondeling gereageerd
wordt, deze zeker zo nodig doorverwijzen naar een schuldenfunctionaris van
het gerecht of de schuldhulpverlening van de betreffende gemeente. De
rechtbanken zien dat ondanks het gemis aan een fysieke kantonrolzitting veel
gedaagden telefonisch of per e-mail reageren naar aanleiding van de brief die
zij die op de voet van de Tijdelijke wet COVID-19 Justitie en Veiligheid door
de deurwaarders bij de dagvaarding ontvangen. Ook in dat contact kan
schuldhulpverlening aan de orde komen. Verder wordt hard gewerkt aan het
weer mogelijk maken van het houden van fysieke kantonrolzittingen.
Vraag 12
Bent u voornemens om positieve ervaringen die nu worden opgedaan, zoals
bijvoorbeeld met videobellen in bepaalde omstandigheden, te handhaven in
de toekomst? Zo ja, welke?
Antwoord 12
Het is belangrijk om te leren van de ervaringen die worden opgedaan met de
maatregelen die zijn opgenomen in de Tijdelijke wet COVID-19 JenV.
Afhankelijk van deze ervaringen kan worden bezien of bepaalde maatregelen,
met name wanneer deze zich toespitsen op het gebruik van moderne
communicatietechnieken zich wellicht lenen voor permanente toepassing. In
voorkomend geval zal daartoe uiteraard een regulier wetgevingsproces
worden bewandeld. Op een later moment zullen wij samen met de Rechtspraak en andere partijen in de keten de verschillende werkwijzen evalueren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4