oed

Onderzoek re-integratiekosten nieuwe
doelgroep Participatiewet

Rapport

61260 – Vertrouwelijk
24 april 2020

2

61260 – Vertrouwelijk

Onderzoek re-integratiekosten nieuwe
doelgroep Participatiewet

Martin Heekelaar
Bram Berkhout
Johannes ten Hoor
Sam Beenhakker
24 april 2020

61260 – Vertrouwelijk

3

Inhoudsopgave
1.

2.

3.

4.

5.

Inleiding

5

1.1

Aanleiding en onderzoeksvraag

5

1.2

Definitie doelgroep

5

1.3

De te onderzoeken feitelijke kosten

6

1.4

Noot vooraf

7

Aanpak

8

2.1

Inleiding

8

2.2

Fase 1: verkenning

8

2.3

Fase 2: diepteonderzoek

10

2.4

Fase 3: analyse en rapportage

12

De feitelijke kosten bij 15 uitvoeringsorganisaties

13

3.1

Inleiding

13

3.2

Kosten vergelijkbaar maken

13

3.3

Beeld van de totale feitelijke kosten

14

3.4

Uitsplitsing naar processtappen

15

3.5

Kosten naar en kosten tijdens een baan

16

3.6

Mogelijke algemene verklaringen van de kostenverschillen

17

3.7

Kosten per processtap

18

3.8

Overige directe feitelijke kosten

25

3.9

Loonwaardebepaling

25

3.10 Samenvattend

26

Landelijk beeld en vergelijking met het UWV

27

4.1

Inleiding

27

4.2

Ondersteuning UWV

27

4.3

Landelijk beeld

30

4.4

Representativiteit

30

4.5

De doelgroep

31

4.6

Beleid en uitvoering

31

4.7

Financiering

32

4.8

Samenvattend

32

Nabeschouwing en samenvatting

34

5.1

Inleiding

34

5.2

De nieuwe doelgroep regulier

34

5.3

Doelstelling

35

5.4

Ontwikkeling van beleid en uitvoering

35

5.5

Uitkomsten van het kostenonderzoek

35

5.6

Verklaring van de kostenverschillen

36

5.7

Financiering van de kosten

36

5.8

Verwachte ontwikkeling van de kosten

37

5.9

Wat leert dit ons?

37

Bijlage 1: Vragenlijst verkenningsfase

39

61260 – Vertrouwelijk

4

Bijlage 2: Deelnemende organisaties diepteonderzoek

41

Bijlage 3: Doelgroepen en financiering Participatiewet

42

Bijlage 4: Uitkomsten van de enquête

46

Bijlage 5: Samenstelling van de begeleidingsgroep

59

Bijlage 6: De feitelijke kosten onderverdeeld naar de verschillende processtappen

60

61260 – Vertrouwelijk

5

1. Inleiding
1.1 Aanleiding en onderzoeksvraag
De Participatiewet is ingevoerd in 2015. Gemeenten zijn onder de Participatiewet verantwoordelijk voor een elk
jaar grotere groep werkzoekenden met een arbeidsbeperking. Deze groep komt in de plaats van de Wsw en in de
plaats van de Wajong (exclusief personen met een volledige en duurzame arbeidsbeperking), waarvoor het UWV
verantwoordelijk is. De groep kan worden opgesplitst in een groep die zoveel mogelijk bij reguliere werkgevers
aan de slag moet worden geholpen (deze groep noemen we in dit rapport kortweg ‘de nieuwe doelgroep’, tenzij
anders vermeld) en de groep ‘nieuw beschut’. Deze laatste groep kan productieve arbeid verrichten, maar is niet in
staat om dat te doen bij een reguliere werkgever.
Het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft aan Berenschot de volgende vraag gesteld:
Hoe ontwikkelen zich de feitelijke kosten voor de ondersteuning aan een persoon uit de nieuwe doelgroep bij het
verkrijgen van een baan en het houden van een baan op de reguliere arbeidsmarkt, vanaf invoering van de
Participatiewet?
Om deze vraag te beantwoorden zijn verschillende deelvragen geformuleerd:
1.

Wat is de hoogte en spreiding van de feitelijke kosten tussen gemeenten of organisaties?

2.

Wat is het onderscheid tussen directe en indirecte feitelijke kosten?

3.

In hoeverre is de aanpak van gemeenten en uitvoeringsorganisaties vergelijkbaar met de aanpak en feitelijke
kosten van de vergelijkbare doelgroep Wajong bij UWV?

4.

Hoe ontwikkelen de feitelijke kosten zich door de tijd?

5.

Wat is de omvang en het profiel van de betreffende nieuwe doelgroep?

6.

Hoe wordt met de feitelijke kosten voor deze groep in de gemeentebegroting omgegaan?

7.

Wat zijn de feitelijke kostenbepalende factoren?

1.2 Definitie doelgroep
In voorliggend onderzoek wordt gesproken over de nieuwe doelgroep van de Participatiewet. De nieuwe
doelgroep betreft de mensen met een arbeidsbeperking die voorheen in de Wsw of de Wajong zouden zijn
terecht gekomen en nu binnen de doelgroep van de Participatiewet vallen. De vraag is wìe voorheen in de Wsw of
de Wajong zou zijn terecht gekomen. Dat is niet met zekerheid te zeggen1.
In de Participatiewet zijn nieuwe instrumenten voor de gemeenten opgenomen. Sommige gemeenten kiezen
ervoor om het nieuwe instrumentarium (met name de loonkostensubsidie (LKS)) in te zetten voor een groep die
lijkt op de voormalige instroom in de Wsw en de Wajong. Andere gemeenten kiezen ervoor om het nieuwe
instrumentarium in te zetten voor een bredere doelgroep van de Participatiewet. Er zijn bijvoorbeeld gemeenten
die de LKS – als eerste stap op weg naar volledige uitstroom – (tijdelijk) actief inzetten om statushouders sneller
aan de slag te helpen. Dat is niet de traditionele groep met een arbeidsbeperking en behoort daarmee hooguit
gedeeltelijk tot de nieuwe doelgroep in de betekenis van de Participatiewet. Het blijkt in de praktijk lastig om
onderscheid te maken tussen de doelgroepen en om ondersteuningsactiviteiten uit te splitsen naar de ‘nieuwe’ en
de ‘oude’ doelgroep.

Denk bijvoorbeeld aan mensen die vanuit het zittend bestand bijstand met het nieuwe instrumentarium aan de slag worden
geholpen. Als zij onder het oude regime van voor 2015 vanuit de bijstand in de Wsw aan de slag zouden zijn gegaan, dan
behoren zij tot de nieuwe doelgroep. Als zij onder het oude regime tot de AOW-leeftijd in de bijstand zouden zijn gebleven, dan
behoren zij niet tot de nieuwe doelgroep.
1

61260 – Vertrouwelijk

6

Ook bleek uit ons onderzoek dat gemeenten de doelgroep met een arbeidsbeperking zien veranderen. De
kandidaten waar uitvoeringsorganisaties mee aan de slag gaan kenmerken zich door een steeds complexere
problematiek. Daarnaast neemt ook het aantal kandidaten in absolute zin toe. Eenvoudig uit plaatsbare
kandidaten stromen niet meer in, en het zittende bestand neemt in relatieve zin toe. In de praktijk is er verder een
proces gaande waarin de uitvoeringsorganisaties de doelgroep (beter) leren kennen en daarbij passende
ondersteuning biedt. We zijn geen organisaties tegen gekomen waar expliciet gekozen wordt om zich exclusief te
richten op een bepaalde doelgroep (bijvoorbeeld alleen maar >50% loonwaarde).
Kortom, het blijkt dat een precieze afbakening van de doelgroep niet mogelijk is. Daarom moesten we kiezen wat
we precies zouden gaan onderzoeken. Het uitgangspunt in dit onderzoek is dan ook de activiteiten die worden
uitgevoerd, gericht op het aan de slag helpen van mensen met een beperkte loonwaarde in een reguliere baan
(exclusief beschut werk). Met andere woorden, we kijken in ons onderzoek niet naar de kosten van activiteiten die
voor een strak afgebakende doelgroep worden uitgevoerd. Maar, we onderzoeken de kosten van activiteiten die
door gemeenten en hun uitvoeringsorganisaties worden verricht om mensen met een arbeidsbeperking bij
reguliere werkgevers aan de slag te helpen.

1.3 De te onderzoeken feitelijke kosten
In dit onderzoek gaan we op zoek naar de directe feitelijke kosten. Dat zijn de kosten van de activiteiten gericht
op de ondersteuning bij het verkrijgen en behouden van reguliere arbeid. Dit zijn kosten die direct samenhangen
met de uitvoering. Dat zijn voornamelijk de kosten van de personeelsleden en/of de ingehuurde krachten die de
ondersteuningsactiviteiten uitvoeren. Deze kosten omvatten de brutoloonkosten maar daarnaast ook
werkgeverspremies en –bijdragen. Naast deze arbeidskosten van het uitvoerend personeel worden ook andere
kosten die direct bij het primaire proces behoren, zoals reiskosten van het uitvoerende personeel, tot de directe
kosten gerekend. Voorts worden de externe inkoop van dienstverlening en voorzieningen, zoals een training of
externe jobcoaching, tot de directe kosten van ondersteuning gerekend.
De indirecte feitelijke kosten bestaan voornamelijk uit overheadkosten en huisvesting. Overheadkosten zijn kosten
van management, bestuur, beleid en ondersteunende (administratieve) medewerkers die niet direct betrokken zijn
bij de uitvoering van ondersteuningsactiviteiten, maar zonder wie de uitvoerenden hun werk niet zouden kunnen
doen. Ook de kosten van ICT en een eventuele (niet direct toerekenbare) reiskostenvergoeding zijn
overheadkosten.
Om een goede vergelijking mogelijk te maken, was het uitgangspunt in ons onderzoek dat de indirecte kosten
niet apart uitgevraagd zouden worden bij de gemeenten, maar dat zou worden aangesloten bij de normen van de
rijksoverheid voor een opslag voor overheadkosten (zie de handleiding voor overheidstarieven van het Ministerie
van Financiën). Bij de organisaties uit het diepteonderzoek hebben we getoetst of dat mogelijk was. Deze
raadpleging heeft opgeleverd dat de onderzochte gemeenten zich kunnen vinden in de werkwijze en specifiek in
de opbouw van de tarieven.
Het onderzoek sluit aan bij de middelen die gemeenten ontvangen voor de ondersteuning van het vinden en
behouden van een baan voor de doelgroep. Dit is een van de drie categorieën waarbinnen gemeenten geld van
het rijk ontvangen voor de Participatiewet. In totaal zijn er drie categorieën: (1) de middelen voor de uitkering en
de loonkostensubsidie zijn opgenomen in het bijstandsbudget, (2) de middelen voor de uitvoering en het
minimabeleid zitten in het cluster inkomen en participatie in het gemeentefonds en (3) de middelen voor de
ondersteuning gericht op het verkrijgen en behouden van werk zitten (tot en met 2021) in de integratie-uitkering
sociaal domein (voor een nadere uitleg over de financiering Participatiewet verwijzen wij naar de bijlage).
Het onderzoek heeft geen betrekking op de uitgaven aan bijstand en loonkostensubsidie. Het onderzoek richt
zich ook niet op de uitvoeringskosten van de Participatiewet (zoals de afhandeling van een aanvraag uitkering of
handhaving) en het minimabeleid. Het onderzoek richt zich wel op de uitgaven aan participatie en dan in het

61260 – Vertrouwelijk

bijzonder de directe feitelijke kosten van participatie (re-integratie en begeleiding) voor de nieuwe doelgroep
regulier. Het gaat met andere worden, om de derde categorie.

1.4 Noot vooraf
Dit is een eerste onderzoek naar de feitelijke kosten die uitvoeringsorganisaties of gemeenten maken voor het
regulier aan de slag helpen van mensen met een beperkte loonwaarde.
De onderzoeksvraag is gericht op de hoogte en de ontwikkeling van de ondersteuningskosten van de nieuwe
doelgroep regulier. Het onderzoek heeft geen betrekking op de omvang van de nieuwe doelgroep, de uitgaven
beschut werk en andere gemeentelijke uitgaven die voor deze groep worden gedaan.
Gemeenten hebben de vrijheid om maatwerk te bieden en maken verschillende beleidskeuzes afhankelijk van
eigen wensen. De feitelijke kosten zullen daarom, afhankelijk van de gemaakte keuzes, van gemeente tot
gemeente, verschillen.
Dit onderzoek geeft geen antwoord op de effectiviteit van de deelnemende organisaties, enkel de activiteiten en
de uitgaven zijn in beeld gebracht. Het onderzoek is niet kostengeoriënteerd en is feitelijk gericht op het in beeld
brengen van de gemeentelijke uitgaven voor de nieuwe doelgroep. Dit onderzoek doet geen uitspraken over de
toereikendheid van het beschikbare landelijke budget en geeft geen oordeel over kwaliteit van uitvoering of de
gemeentelijke resultaten.

7

8

61260 – Vertrouwelijk

2. Aanpak
2.1 Inleiding
In dit hoofdstuk beschrijven wij de gekozen aanpak voor het beantwoorden van de onderzoeksvraag.
Om de gestelde onderzoeksvragen te beantwoorden, hebben wij drie fasen doorlopen (Figuur 1). De eerste fase
had een verkennend karakter voor het vervolg van het onderzoek (het diepteonderzoek). In de laatste fase van het
onderzoek is de opgehaalde informatie geanalyseerd en is er een landelijke enquête uitgevoerd gericht op de
landelijke representativiteit van het diepteonderzoek.
Fase 1: Verkenning

Fase 2: Diepteonderzoek

• Startgesprek met
opdrachtgever
• Begeleidingscommissie
• Benaderen gemeenten
• Notitie en verdere
uitkwerking PvA
• Bespreking met
opdrachtgever
• Begeleidingscommissie

• Diepteonderzoek
• Bespreking met
opdrachtgever
• Vervolg diepteonderzoek

Fase 3: Analyse en
rapportage
• Enquete
• Analyse
• Opstellen conceptrapport
• Bespreking met
opdrachtgever
• Begeleidingscommissie
• Schrijven definitief
rapport
• Begeleidingscommissie
• Opleveren definitief
eindrapport

Figuur 1. Onderzoeksaanpak

2.2 Fase 1: verkenning
Het doel van de verkenningsfase was om te komen tot een selectie van gemeenten en samenwerkingsverbanden
waar de benodigde informatie beschikbaar was. Ook was het doel om te komen tot voldoende diversiteit in de
verschillende aanpakken en soorten organisaties. Op basis van de verkenning is het plan van aanpak voor het
diepteonderzoek definitief vastgesteld.
In totaal zijn er 30 gemeenten of samenwerkingsverbanden (hierna: uitvoeringsorganisaties, tenzij anders vermeld)
benaderd voor deelname aan de verkenningsfase van dit onderzoek. Deze organisaties hebben een vragenlijst
ontvangen waarin is uitgevraagd welke activiteiten er worden uitgevoerd om de betreffende doelgroep te
ondersteunen en in welke mate deze gegevens beschikbaar zijn. In totaal hebben 24 uitvoeringsorganisaties de
vragenlijst geretourneerd.
De te onderzoeken organisaties zijn aan de hand van de volgende variabelen geselecteerd:
-

De regionale spreiding.

-

Gelijke verdeling samenwerkingsverbanden en gemeenten.

-

Omvang van gemeenten.

-

Een hoge verhouding tussen het aantal inwoners met een LKS en het aantal inwoners in de Wsw.

-

Een hoge verhouding tussen het aantal inwoners met een LKS en het aantal inwoners in de bijstand.

De vragenlijst bestond uit open vragen over de activiteiten die worden uitgevoerd bij re-integratietrajecten, wie
de uitvoerende partij is, welke feitelijke kosten gemaakt worden en of deze inzichtelijk zijn, of er tijd wordt
geschreven en of er werkprocessen beschikbaar zijn. In bijlage is de volledige vragenlijst weergegeven. De vragen
richtten zich op de volgende activiteiten:
-

het vinden en bereiken van kandidaten;

-

beoordelen van kandidaten;

9

61260 – Vertrouwelijk

-

activiteiten rondom de loonwaardebepaling;

-

activiteiten rondom een eventuele detacheringsfaciliteit;

-

activiteiten rondom vacatures en matching;

-

inzetten van voorzieningen;

-

begeleiding en doorontwikkeling van kandidaten;

-

verhouding reguliere werkgevers en detacheringsconstructie.

De uitkomsten van deze verkenningsvragenlijst resulteerde in een verdere vormgeving van het plan van aanpak
voor de uitvraag in het diepteonderzoek. Daarnaast leverden de uitkomsten relevante informatie op over de
activiteiten die worden uitgevoerd en de beschikbaarheid van data en beschreven werkprocessen.

Referentiewerkproces
De uitkomsten van de ingevulde vragenlijsten zijn met elkaar vergeleken. De belangrijkste bevinding was dat
opeenvolgende clusters te vormen waren van samenhangende activiteiten die worden verricht om de nieuwe
doelgroep aan de slag te krijgen en aan de slag te houden. Aan de hand van deze informatie is er een
referentiewerkproces ontwikkeld dat als raamwerk heeft gefungeerd voor het diepteonderzoek. Het
referentiewerkproces ziet er als volgt uit:

1. Bereiken

2. Beoordelen

3. Ontwikkelen

4. Vacatures

5. Matchen

6. Inkoop voorzieningen

7. Begeleiden

8. Doorontwikkelen

Figuur 2. Referentiewerkproces
-

Bereiken: In deze stap gaat het om de activiteiten die worden verricht om kandidaten te vinden. Het kan
bijvoorbeeld gaan om de volgende groepen:
o

Zittend bestand: het gaat hier om het vinden van kandidaten in het zittend bestand van de bijstand.
Dit kan gaan om (gerichte) heronderzoeken.

o

VSO-PRO: het gaat hier om groepen die worden gevonden bij VSO-PRO scholen.

o

Zorg: mensen die in beeld zijn op het gebied van de Wmo, kunnen bemiddeld worden naar een
begeleidingstraject.

o

Via uitkeringsaanvraag: het gaat hier om de groepen die zich melden voor een uitkering, waarbij
onderzocht wordt of ze tot de doelgroep behoren.

o

Zelfmelders (bijvoorbeeld via werkgever): het gaat hier om mensen die zich zelf bij de gemeente
melden met het verzoek om ondersteuning bij het aan het werk komen en/of blijven.

o

Doelgroepenregister: De groep die actief door uitvoeringsorganisaties wordt benaderd, nadat
gemeenten van het UWV een signaal hebben ontvangen dat zij in het doelgroepenregister zijn
opgenomen en tot de doelgroep van de Participatiewet behoren.

-

Beoordelen: activiteiten met als doel de arbeids- en ontwikkelmogelijkheden van kandidaten in beeld te
brengen, bijvoorbeeld met een analysetool of middels gespreksvoering.

61260 – Vertrouwelijk

-

10

Ontwikkelen: de activiteiten gericht op het vergroten van de baankansen van de kandidaat. Gedacht kan
worden aan sollicitatietraining en aanleren werknemersvaardigheden, als ook leer-werktrajecten en
werkervaringsplaatsen.

-

Vacatures: activiteiten die worden verricht om (potentieel) geschikte vacatures voor de doelgroep te vinden
(bijvoorbeeld de inzet van jobhunters).

-

Matchen: dit betreft het verbinden van kandidaten aan de beschikbare vacatures. Methoden voor
functiecreatie zoals jobcarving kunnen onderdeel uitmaken van het matchingsproces.

-

Inkoop voorzieningen: inkoop van voorzieningen die de kandidaat in staat stellen een bepaalde functie te
vervullen, zoals vervoer, een voorleeshulp of doventolk (inclusief inzet van eigen medewerkers om de
voorzieningen te verkrijgen).

-

Begeleiden: het onderhouden van contact en begeleiden van kandidaat en/of werkgever na uitstroom naar
werk. Onder deze activiteiten valt ook de jobcoach.

-

Doorontwikkelen: activiteiten gericht op het verhogen van de loonwaarde of het zelfstandiger kunnen werken
van de kandidaat die aan het werk is. Het kan gaan om scholing en extra begeleiding.

Op basis van de verkenningsfase hebben we het zogenoemde referentiewerkproces ontwikkeld voor de reintegratie van nieuwe doelgroepen Participatiewet. De vraag is belangrijk of ook de deelnemende organisaties in
de verdiepende fase van het onderzoek zich herkennen in het referentieproces. Dit blijkt het geval. Alle
uitvoeringsorganisaties herkennen de acht processtappen die wij onderscheidden in het referentieproces. Het
referentiewerkproces bleek voor ons en voor de deelnemende uitvoeringsorganisaties een goede kapstok te zijn
voor de uitvoering van het onderzoek.
Het voorgaande betekent niet dat alle uitvoeringsorganisaties een strak omschreven klantproces (met scherp
onderscheiden processtappen) kennen als beschreven in ons referentieproces. Voor sommige
uitvoeringsorganisaties geldt dit wel, maar in andere uitvoeringsorganisaties lopen de processtappen die wij
onderscheidden veel meer door elkaar. Dit geldt bijvoorbeeld voor de beoordelingsfase en de ontwikkelfase, maar
ook kunnen de ontwikkelfase en de matchingsfase gelijktijdig plaatsvinden. Bij dit laatste worden kandidaten
vanuit hun ontwikkeltraject bemiddeld naar een baan met een loonkostensubsidie.
De meeste uitvoeringsorganisaties geven aan dat het nooit zo is dat kandidaten voor een baan altijd netjes door
het proces gaan i.e. de processtappen chronologisch en opeenvolgend doorlopen. Het komt regelmatig voor dat
kandidaten al ver richting plaatsing op een baan zijn, maar uiteindelijk toch terugvallen (de plaatsing niet tot
stand komt) en soms aan de slag gaan met nieuwe ontwikkelactiviteiten. De kandidaten vallen daarbij terug in het
referentiewerkproces. Men geeft ons ook mee dat voor het berekenen van de uitvoeringskosten van het reintegratieproces rekening gehouden moet worden met deze terugval.

2.3 Fase 2: diepteonderzoek
De doelstelling van het diepteonderzoek was het naar boven halen van de benodigde gegevens bij de
geselecteerde organisaties.
Voor het diepteonderzoek was de doelstelling om 15 uitvoeringsorganisaties te selecteren om het
diepteonderzoek uit te voeren. De 30 organisaties die geselecteerd zijn op basis van de eerder genoemde criteria
zijn opnieuw benaderd voor het diepteonderzoek. Er zijn 15 organisaties geselecteerd op basis van de genoemde
criteria, de beschikbaarheid van gegevens, de grootte van de organisatie, de geografische ligging en of de
organisaties bereid en gemotiveerd waren om mee te doen. Ook is gekeken of de organisaties voor één of voor
meerdere gemeenten de uitvoering verrichten. Tevens is gekeken of het referentiewerkproces geheel of
gedeeltelijk door de organisaties werd uitgevoerd.
De kenmerken van de deelnemende organisaties zijn weergegeven in de volgende tabel.

11

61260 – Vertrouwelijk

Tabel 1. Kenmerken van deelnemende uitvoeringsorganisaties (geanonimiseerd)
Organisatie

Aantal LKS

Inwoners (x1000)

A

<150

>200

B

<150

100-200

C

<150

<100

D

150-450

>200

E

150-450

>200

F

>450

>200

G

<150

<100

H

150-450

>200

I

>450

>200

J

150-450

100-200

K

150-450

100-200

L

150-450

100-200

M

>450

100-200

N

150-450

<100

O

>450

>200

De letters A tot en met O representeren de verschillende organisaties. In totaal vertegenwoordigen de
deelnemende uitvoeringsorganisaties in het diepteonderzoek 50 gemeenten. De deelnemende
uitvoeringsorganisaties ontvingen een verdiepende vragenlijst. Het doel van deze vragenlijst was het in beeld
brengen van de activiteiten per processtap van het referentiewerkproces, inzet en inschaling van medewerkers,
inzet van voorzieningen en overige feitelijke kosten per processtap (zie referentiewerkproces). Daarnaast zijn
aantallen kandidaten, totale feitelijke kosten voor de nieuwe doelgroep, de feitelijke kosten en frequentie van de
loonwaardebepaling en de ontwikkeling van deze voorgenoemde kosten uitgevraagd.
Nadat de vragenlijsten zijn ingevuld, zijn deze telefonisch of op locatie gevalideerd middels een gesprek met
betrokken medewerkers, managers en een (financieel) controller. Na het analyseren van de resultaten zijn de
resultaten getoetst bij de organisaties, om deze zo nodig verder aan te scherpen.
Afhankelijk van de mogelijkheden bij uitvoeringsorganisaties, zijn de directe feitelijke kosten in beeld gebracht
door per medewerker c.q. per functie na te gaan wat de tijdsbesteding is aan de nieuwe doelgroep. Voor zover de
directe feitelijke kosten voor de nieuwe doelgroep worden geregistreerd of uit de administratie naar boven
konden worden gehaald, zijn deze gegevens gebruikt.
Bij kleinere uitvoeringsorganisaties lopen kandidaten veelal hetzelfde proces door waarbij dezelfde medewerker
betrokken is bij de verschillende processtappen. De tijdsinvestering per processtap is dan – omdat één
medewerker het gehele proces goed overziet - goed in kaart te brengen. Bij grotere uitvoeringsorganisaties en
uitvoeringsorganisaties zijn er meer afdelingen en medewerkers betrokken. Als het niet lukt om een
tijdsinvestering per kandidaat in kaart te brengen hebben wij gekozen om de totale formatie die betrokken is bij
de te onderzoeken doelgroep te verdelen over de hierboven beschreven processtappen. Middels kwalitatieve
gesprekken vroegen we – voor zover de directe feitelijke kosten niet direct ontleend konden worden aan de eigen
administratie - aan te geven hoeveel tijd aan welke processtap wordt besteed.

61260 – Vertrouwelijk

12

2.4 Fase 3: analyse en rapportage
In de derde fase zijn de opgehaalde feitelijke kosten vergeleken en geanalyseerd. Er zijn diverse activiteiten
uitgevoerd.

Werksessies
Bij het Platform Financiën van Divosa is twee keer (in mei en oktober 2019) informatie opgehaald en zijn de
(enquête)vragen getest. Om de verschillen tussen de deelnemende organisaties te duiden en de verschillende
aanpakken te vergelijken zijn er verschillende werksessies georganiseerd. In totaal waren er 14 organisaties
aanwezig bij in ieder geval één van de twee werksessies. De resultaten van de werksessies zijn verwerkt in de
analyse en resultaten van dit onderzoek.

Vergelijking van resultaten
Na het diepteonderzoek waren de totale feitelijke kosten voor het ondersteunen van de nieuwe doelgroep in
beeld. Om de totale feitelijke kosten tussen de verschillende organisaties te vergelijken is ervoor gekozen de
totale feitelijke kosten te delen door drie variabelen. Deze variabelen worden in hoofdstuk 3 nader beschreven.

UWV
Voor de invoering van de Participatiewet kwam een aanzienlijk deel van de nieuwe doelgroep die zich nu meldt bij
de gemeente voor ondersteuning bij het vinden van een baan, in aanmerking voor een Wajong-uitkering. Om de
aanpak van gemeenten te vergelijken met de aanpak van het UWV om de doelgroep Wajong bij reguliere
werkgevers aan de slag te krijgen en te houden, hebben we in fase 3 van dit onderzoek het werkproces van het
UWV kwalitatief in kaart gebracht en vergeleken met de aanpak bij de gemeentelijke uitvoeringsorganisaties.

Landelijke enquête
De deelnemende organisaties zijn geselecteerd aan de eerder genoemde criteria (fase 1: verkenning). Vervolgens
gingen we na hoe het beeld van de uitvoering bij de 15 onderzochte organisaties zich verhoudt tot het landelijk
beeld. Er is daarom een enquête opgesteld. De opgestelde enquête is landelijk verspreid. In totaal hebben 152
organisaties de vragenlijst ingevuld. De resultaten van de enquête zijn beschreven in hoofdstuk 4.

61260 – Vertrouwelijk

13

3. De feitelijke kosten bij 15 uitvoeringsorganisaties
3.1 Inleiding
In dit hoofdstuk beschrijven we de uitkomsten van het verdiepingsonderzoek bij 15 uitvoeringsorganisaties. Eerst
gaan we na hoe we de kosten vergelijkbaar maken. Vervolgens bespreken we de totale feitelijke kosten die
uitvoeringsorganisaties maakten in 2018. Daarna splitsen we de feitelijke kosten uit in de verschillende
processtappen en gaan we na hoe de kostenverschillen tussen de uitvoeringsorganisaties kunnen worden
verklaard. Wanneer we in dit hoofdstuk spreken over gemeente(n) of uitvoeringsorganisatie(s) bedoelen we de
uitvoeringsorganisaties die hebben deelgenomen aan het diepteonderzoek, tenzij anders vermeld. Een lijst van de
gemeenten en uitvoeringsorganisaties die deelnamen aan het diepteonderzoek treft u aan in de bijlagen.

3.2 Kosten vergelijkbaar maken
We hebben in totaal 15 uitvoeringsorganisaties onderzocht. We zijn nagegaan wat de directe feitelijke kosten
waren voor de re-integratie en begeleiding van de nieuwe doelgroep in 2018. Om de feitelijke kosten van de
uitvoeringsorganisaties met elkaar te vergelijken, moeten ze gedeeld worden door een gemeenschappelijke
noemer. De vraag is welke noemer het meest geschikt is.
Bij het bepalen van de kostprijs van een dienst of product, is het gebruikelijk om de totale feitelijke kosten te
delen door het aantal gerealiseerde diensten of producten. Daardoor ontstaat de kostprijs voor het realiseren van
één eenheid van de betreffende dienst of het betreffende product. De vraag is wat in het geval van de reintegratie en begeleiding van de nieuwe doelgroep het aantal ‘geproduceerde’ diensten/producten is. Gaat het
om de prijs van een traject gericht op het aan de slag krijgen van mensen uit de doelgroep? Gaat het om de totale
kosten die gemaakt worden om één persoon aan de slag te krijgen? Of moeten ook de uitgaven worden
meegenomen voor de begeleiding van de groep die reeds aan de slag is? Het product of de dienst is kennelijk
niet zo eenduidig. Feitelijk worden verschillende producten gerealiseerd, zoals het aantal indicatiestellingen, het
aantal ontwikkeltrajecten, het aantal plaatsingen en het aantal uur begeleiding. Voor alle onderdelen kan een
kostprijs worden bepaald. Maar, dat geeft geen antwoord op de vraag wat de feitelijke kosten zijn van de nieuwe
doelgroep.
Om de totale feitelijke kosten van de verschillende organisaties met elkaar te kunnen vergelijken, worden de
totale uitgaven vaak gedeeld door een kengetal dat correspondeert met de geleverde output. We kiezen ervoor
om de totale feitelijke kosten af te zetten tegen drie categorieën. De verschillende kengetallen hebben alle vooren nadelen. Deze categorieën zijn per deelnemende uitvoeringsorganisaties vastgesteld aan de hand van cijfers
aangereikt door het CBS. De drie categorieën worden hieronder beschreven. We bespreken de voor- en nadelen
van de verschillende categorieën.
-

Het totaal aantal personen dat behoort tot de doelgroep van de Participatiewet en is opgenomen in
het doelgroepenregister (LDR): Deze categorie betreft het totale aantal mensen dat behoort tot de
doelgroep van de Participatiewet en is opgenomen in het doelgroepenregister. Landelijk ging het ultimo
2018 om 70.000 personen2. Het voordeel van deze noemer is dat ook de personen vanuit de doelgroep
worden meegenomen die (nog) niet aan het werk zijn, maar die wel worden ondersteund. Aan de andere kant
tellen we ook de mensen mee die behoren tot de doelgroep van de Participatiewet, maar geen
ondersteuning van de gemeente ontvangen. Niet iedereen meldt zich voor ondersteuning bij de gemeente,
bijvoorbeeld omdat zij zelfstandig op zoek gaan naar een baan of al een baan hebben gevonden. Het aantal
mensen dat ondersteuning ontvangt van de gemeente is dus kleiner dan de totale LDR groep. Het is daarom

2

bron: Factsheet banenafspraak vierde kwartaal 2018, UWV

61260 – Vertrouwelijk

14

aannemelijk dat de feitelijke kosten – als we de totale uitgaven zouden delen door het totaal aantal mensen
dat door de gemeenten vanuit de doelgroep wordt ondersteund - worden onderschat vanwege de grootte
van het LDR.
-

Het aantal personen dat behoort tot de doelgroep van de Participatiewet en in het
doelgroepenregister is opgenomen, met een baan (Baan): Deze categorie betreft het aantal mensen dat
behoort tot de doelgroep van de Participatiewet en dat is opgenomen in het doelgroepenregister met een
baan in de gemeente of de gemeenten die worden vertegenwoordigd door de samenwerkingsorganisatie. Dit
aantal is kleiner dan het totaal aantal mensen dat behoort tot de doelgroep van de Participatiewet, dat is
opgenomen in het doelgroepenregister. Landelijk ging het ultimo 2018 om 32.000 personen3. Het voordeel
van deze noemer is dat rekening wordt gehouden met een grote groep die ondersteund is of wordt door de
gemeenten, ook degenen die geen loonkostensubsidie ontvangen. Het nadeel is dat we ook personen
meetellen, die wel een baan hebben en tot de doelgroep van de Participatiewet behoren en in het
doelgroepenregister zitten, maar die geen ondersteuning krijgen van de gemeente (bijvoorbeeld jongeren
die direct vanuit VSO-PRO aan het werk gaan). Voor deze personen worden door de deelnemende
organisaties geen feitelijke kosten gemaakt, maar ze worden wel meegenomen in het aantal personen met
een baan, dat tot de doelgroep van de Participatiewet behoort en in het doelgroepenregister is opgenomen.
Een ander nadeel is dat de mensen die geen baan hebben, maar wel ondersteuning krijgen, niet worden
meegeteld. Enerzijds worden de feitelijke kosten met dit quotiënt dus overschat (mensen met ondersteuning,
maar zonder baan worden niet meegenomen). Anderzijds worden de feitelijke kosten onderschat, doordat
mensen met een baan, die geen ondersteuning ontvangen van de gemeente, ook in de noemer worden
meegenomen. Daarnaast ondersteunen sommige gemeenten mensen met een beperking, die (nog) niet tot
het doelgroepenregister behoren, dit leidt tot een overschatting van de feitelijke kosten per persoon. Dat
heeft een drukkend effect op het quotiënt. Of per saldo een onderschatting of een overschatting van de
kosten – ten opzichte van het quotiënt als we de totale uitgaven zouden (kunnen) delen door het totaal
aantal mensen dat daadwerkelijk door de gemeenten vanuit de doelgroep wordt ondersteund - plaatsvindt, is
onbepaald.

-

Het aantal mensen dat aan de slag is met een loonkostensubsidie (LKS): Door de feitelijke kosten te
delen door het aantal LKS-ers, berekenen we de feitelijke kosten per LKS-er. Landelijk ging het ultimo 2018
om 18.000 personen.4 Het quotiënt feitelijke kosten gedeeld door het aantal LKS-ers zou gelezen kunnen
worden als de feitelijke kosten die een gemeente moet maken om één LKS-er aan de slag te krijgen en te
houden. Het nadeel van dit quotiënt is echter dat er ook mensen vanuit de doelgroep aan de slag gaan
zonder LKS. En er zijn mensen die worden ondersteund, maar (nog) niet aan de slag zijn. Het is daarom
aannemelijk dat de feitelijke kosten – ten opzichte van het quotiënt als we de totale uitgaven zouden
(kunnen) delen door het totaal aantal mensen dat daadwerkelijk door de gemeenten vanuit de doelgroep
wordt ondersteund – worden overschat door dit quotiënt. Dit quotiënt is dus groter dan het quotiënt dat zou
ontstaan als we de totale uitgaven zouden delen door het totaal aantal mensen dat door de gemeenten
vanuit de doelgroep wordt ondersteund.

3.3 Beeld van de totale feitelijke kosten
We hebben per uitvoeringsorganisatie A tot en met O de totale feitelijke kosten bepaald van het bereiken van de
doelgroep tot en met het doorontwikkelen van de doelgroep. In de onderstaande tabel zijn de feitelijke kosten in
2018 gedeeld door respectievelijk de totale omvang van de doelgroep van de Participatiewet in het
doelgroepenregister, de totale doelgroep met een baan en het aantal LKS-ers. Alle directe feitelijke kosten zijn in
deze tabel verwerkt, ook de feitelijke kosten van personen die niet succesvol gereïntegreerd zijn of nog bezig zijn
om aan de slag te komen. De kosten voor loonwaardemetingen zijn niet meegenomen (tenzij ze gebruikt worden
3
4

bron: Factsheet banenafspraak vierde kwartaal 2018, UWV)
CBS Statline: aantal (forfaitaire) loonkostensubsidies per gemeenten

15

61260 – Vertrouwelijk

om de kandidaat te beoordelen in plaats van het vaststellen van de loonwaarde voor het bepalen van de hoogte
van de aan de werkgever te betalen loonkostensubsidie). De indirecte kosten zijn niet meegenomen in
onderstaand overzicht. In de drie rechterkolommen zijn weergegeven het eerste kwartiel (25% van de organisaties
hebben lagere feitelijke kosten), de mediaan (middelste waarde) en het derde kwartiel (25% van de organisaties
hebben hogere feitelijke kosten). De relatie tussen de kosten in de tabel en de effectiviteit in termen van het
aantal mensen dat (duurzaam) aan de slag wordt geholpen c.q. de omvang van de participatiegraad, is niet
onderzocht.
Tabel 2. Directe feitelijke kosten per persoon in de doelgroep van de Participatiewet die is opgenomen in het
doelgroepregister (LDR), dezelfde doelgroep met een baan (Baan) en per persoon met loonkostensubsidie (LKS) (x
€1.000).
A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

Q1

Med

Q3

LDR

0,9

0,9

1,1

1,2

1,2

1,5

1,5

1,5

1,6

1,8

1,9

2,5

3,5

4,2

4,6

1,2

1,5

2,2

Baan

1,8

2,3

1,8

2,7

2,7

3,3

2,5

4,0

4,2

4,0

4,2

5,0

5,8

6,7

7,6

2,6

4,0

4,6

LKS

3,8

6,6

3,6

6,0

5,9

6,7

4,0

5,6

7,9

7,3

5,0

9,9

7,1

9,4

11,3

5,3

6,6

7,6

Toelichting:
-

LDR: Als we de feitelijke kosten delen door het aantal mensen dat behoort tot de doelgroep van de
Participatiewet, dat is opgenomen in het doelgroepenregister al dan niet met een baan, dan zien we dat de
berekende bedragen variëren van €900 tot €4.600. De mediaan is €1.500. Van 50% van de organisaties liggen
de feitelijke kosten per persoon behorend tot de doelgroep van de Participatiewet in het doelgroepenregister
met een baan, tussen de €1.200 en €2.200.

-

Baan: Als we de feitelijke kosten delen door het aantal mensen dat behoort tot de doelgroep van de
Participatiewet, dat is opgenomen in het doelgroepenregister met een baan, dan zien we dat de berekende
bedragen variëren van €1.800 tot €7.600. De mediaan is €4.000. Van 50% van de organisaties liggen de
feitelijke kosten per persoon behorend tot de Participatiewet in het doelgroepenregister met een baan,
tussen de €2.600 en €4.600.

-

LKS: We zien dat het laagste berekende bedrag aan ondersteuning per LKS-er bij de onderzochte instanties
gelijk is aan €3.600,- per LKS-er en het hoogste bedrag is gelijk aan €11.300,- per LKS-er. De mediaan is gelijk
aan €6.600,- per LKS-er. Het eerste kwartiel is gelijk aan €5.300,- per LKS-er en het derde kwartiel gelijk aan
€7.600,- per LKS-er. Van 50% van de organisaties liggen de feitelijke kosten tussen de €5.300,- en €7.600,-.

3.4 Uitsplitsing naar processtappen
Voor een verklaring van de feitelijke kostenverschillen, kijken we naar de verschillende processtappen uit het
referentiewerkproces, zoals beschreven in het vorige hoofdstuk (van zoeken en vinden van kandidaten tot
doorontwikkelen). De grafiek hierna laat het gemiddelde aandeel zien van de processtappen in de totale kosten.
Tevens splitsen we de processtappen op in een categorie ‘naar een baan’ (stappen 1 t/m 7) en ‘tijdens een baan’
(stappen 6 t/m 8). De uitsplitsing van de kosten per processtap per uitvoeringsorganisatie is te vinden in de
bijlagen.

61260 – Vertrouwelijk

16

Figuur 3. Percentuele verdeling van feitelijke kosten over de verschillende processtappen
In de grafiek zien we dat de totale directe kosten vooral bepaald worden door het ontwikkelen van mensen die
nog aan de slag moeten (28%) en het begeleiden van mensen die al aan de slag zijn (33%). De derde
kostencategorie is het beoordelen van de mogelijkheden van mensen (12%).
Voorts zien we dat de meeste feitelijke kosten gemaakt worden in het traject op weg naar een baan (61%). Dat
zijn de processtappen 1 tot en met 5. Nadat mensen aan de slag zijn (processtappen 6, 7 en 8), bedragen de
feitelijke kosten 39% van het totaal.
De volgende figuur toont de relatieve spreiding per processtap. De relatieve spreiding is de gemiddelde
procentuele afwijking van de mediaan van de kosten op processtapniveau

Figuur 4. Spreiding van de kosten per processtap
Zo zien we dat de kosten van de 15 onderzochte uitvoeringsorganisaties voor het bereiken van kandidaten
gemiddeld 15% afwijken van de mediaan. De kosten voor het beoordelen van kandidaten wijken gemiddeld 53%
af van de mediaan. Hieruit blijkt dat de verschillen op processtapniveau fors kunnen zijn.
In de paragrafen hierna gaan we na hoe de verschillen tussen de onderzochte organisaties verklaard kunnen
worden.

3.5 Kosten naar en kosten tijdens een baan
Uitvoeringsorganisaties voeren activiteiten uit om de nieuwe doelgroep aan de slag te krijgen en activiteiten om
de nieuwe doelgroep aan de slag te houden. De nieuwe doelgroep die aan de slag is geholpen en ondersteuning
ontvangt, met name in de vorm van begeleiding, wordt elk jaar groter. De jaarlijkse instroom van de nieuwe
doelgroep is naar verwachting elk (toekomstig) jaar van ongeveer dezelfde orde van grootte. Dat betekent dat de
totale uitgaven om mensen aan de slag te helpen, uitgaand van vaste kostprijzen, ten opzichte van de uitgaven om

61260 – Vertrouwelijk

17

mensen aan de slag te houden (met name begeleiding) steeds lager kunnen worden5. Deze balans is mede
afhankelijk van de frequentie waarmee dienstverbanden eindigen en voor de doelgroep gezocht moet worden
naar een nieuwe baan. Ook in de tijd zal deze balans verschillend zijn. De verwachting is dat in tijden van
laagconjunctuur meer sprake is van baanwisselingen dan in tijden van hoogconjunctuur.
Kortom, bij de activiteiten gericht op het aan de slag helpen van mensen gaat het om een klantstroom. Bij de
activiteiten gericht op het aan de slag houden van mensen gaat het om de dienstverlening aan een (elk jaar groter
wordend) klantbestand. Verdere analyse van de verschillende kostencomponenten vallen buiten het bestek van dit
onderzoek. Het is van belang om het onderscheid tussen de ondersteuning om mensen aan een baan te helpen
en de ondersteuning om mensen aan de slag te houden in de toekomst goed in de gaten te houden. Deze
kostencomponenten kunnen zich op termijn verschillend ontwikkelingen.

3.6 Mogelijke algemene verklaringen van de kostenverschillen
We zijn nagegaan wat de mogelijke verklaringen zijn van de kostenverschillen tussen de onderzochte organisaties.
Dat hebben we onderzocht op basis van de verschillen tussen de organisaties en de verschillende aanpakken die
de organisaties hanteren. We zijn nagegaan of er sprake is van een plausibel verband tussen de verschillen tussen
de organisaties en de verschillen in kosten. Tevens hebben we de verschillen die we aantroffen getoetst in de twee
gezamenlijke bijeenkomsten die we hebben georganiseerd voor de organisaties die meededen aan het
diepteonderzoek. We zien verschillende factoren die de verschillen kunnen bepalen.
-

De beschikbaarheid van budgetten. Een belangrijke verklaring is de beschikbaarheid van budgetten. We
stellen vast dat de organisaties met hoge feitelijke kosten beschikken over een relatief hoger reintegratiebudget. Organisaties met een hoger budget geven dus relatief meer uit aan re-integratie van de
nieuwe doelgroep6. Hogere budgetten lijken er toe te leiden dat de uitgaven aan re-integratie omhoog gaan.
Dit fenomeen komen we ook tegen in de literatuur over het kostenonderzoek in het kader van de verdeling
van het gemeentefonds. In dat verband wordt gesproken over het kip-ei-probleem: de feitelijke netto lasten
van gemeenten worden mede beïnvloed door verschillen in eigen inkomsten die leiden tot verschillen in
voorzieningenniveaus en efficiëntie van de uitvoering (zie memorie van toelichting bij de Financiële
verhoudingswet 1997).

-

Niveau en aard van de dienstverlening. Er bestaan verschillen in het niveau en de aard van de
dienstverlening, die leiden tot verschillen in de kosten. Sommige organisaties zetten fors in op de
ontwikkeling van kandidaten, terwijl andere organisaties ervoor kiezen om de ontwikkelfase kort te houden,
en betrokkenen zo snel mogelijk aan de slag te helpen. Ook zien we verschillen bij begeleiding en bij de
doorontwikkeling. Sommige organisaties leveren beperkte begeleiding, soms ook omdat de werkgevers
bereid zijn om de begeleiding zelf voor hun rekening te nemen (de feitelijke kosten die werkgevers maken
zijn niet meegenomen in dit onderzoek). Andere organisaties zetten juist hier vooral op in. Sommige
organisaties doen niet aan doorontwikkeling. Andere organisaties zien het als hun verantwoordelijkheid om
kandidaten zo lang te begeleiden en door te ontwikkelen (zo lang dat zinvol is) totdat ze volledig en
duurzaam zelfstandig aan de slag zijn. In ons onderzoek zien we dat de kosten van (processtappen van)
organisaties hoger zijn naarmate ze meer activiteiten (tijdens een bepaalde processtap) verrichten om
mensen aan de slag te helpen of te houden.

De uitgaven nemen voor de groep die aan de slag is geholpen – uitgaand van een vaste kostprijs van de ondersteuning – elk
jaar toe, naar rato van de groei van de groep. De uitgaven aan ondersteuning om de nieuwe instroom aan de slag te helpen, zijn
– uitgaand van een vaste kostprijs – elk jaar van min of meer dezelfde grootte.
6
We treffen een positief verband aan tussen het totale re-integratiebudget en de uitgaven voor de nieuwe doelgroep. We
hebben de feitelijke gemiddelde kosten van de 15 organisaties afgezet tegen de totale re-integratiebudgetten. Om de
budgetten met elkaar vergelijkbaar te maken, hebben we het totale re-integratiebudget (het budget voor de klassieke
doelgroep WWB plus het budget voor de nieuwe doelgroep, exclusief Wsw) gedeeld door de totale doelgroep (som van het
aantal bijstandsgerechtigden plus het aantal LKS-ers).
5

61260 – Vertrouwelijk

-

18

Mate waarin gekeken wordt naar multi-problematiek. Vaak gaat het bij de samenwerkingsverbanden om
werkbedrijven. Met name hun focus is vaak gericht op re-integratie naar werk. Bij de gemeentelijke sociale
diensten zien we dat er vaak meer aandacht is voor multi-problematiek en het oplossen van
armoedevraagstukken. Het breed kijken en werken aan oplossingen leidt tot hogere uitgaven dan wanneer
de focus beperkt is tot het zo snel mogelijk begeleiden van een kandidaat naar een baan. Echter, het kan zijn
dat er door andere afdelingen, organisaties of gemeenten kosten worden gemaakt die in dit onderzoek niet
in kaart zijn gebracht en daarom niet in de vergelijking zijn meegenomen.

-

Inrichting van de processen. Organisaties die al veel ervaring hebben met de nieuwe werkzaamheden
(bijvoorbeeld SW-bedrijven die vroeg begonnen zijn met het plaatsen en begeleiden van Wsw-ers bij
reguliere werkgevers c.q. de SW-bedrijven die het ‘van binnen, naar buiten’ concept intensief hebben
toegepast) hebben vaak lagere feitelijke kosten dan organisaties die de nieuwe activiteiten, na de invoering
van de Participatiewet, van de grond af hebben opgebouwd. Ook lijkt het erop dat de organisaties, mede
samenhangend met de beleidsopgave, die strakke, gestandaardiseerde processen hanteren, lagere kosten
hebben dan organisaties waarbij de processen minder strak zijn geformuleerd en worden uitgevoerd.

-

Kostenoriëntatie en transparantie. We zien een opvallend verschil tussen de samenwerkingsverbanden en
de individuele gemeenten. We zien dat de kosten bij de samenwerkingsverbanden gemiddeld lager zijn dan
de kosten bij de individuele gemeenten. Voor een deel zijn de verschillen te verklaren aan de hand van de
factoren hiervoor. Mogelijk is er nog een andere verklaring. De samenwerkingsverbanden hebben een eigen
bestuur, bestaande uit wethouders van de deelnemende gemeenten, ze stellen jaarlijks een eigen begroting
op en hebben een eigen jaarverantwoording. Soms worden er expliciet afspraken gemaakt over de hoogte
van de ontwikkel- en begeleidingskosten van de nieuwe doelgroep. Ze hebben de feitelijke kosten vaak goed
in beeld. De gemeentelijke organisaties maken onderdeel uit van het grotere geheel van de gemeente. De
feitelijke kosten zijn vaak minder scherp inzichtelijk en er wordt niet apart verantwoording over afgelegd. Dit
leidt ertoe dat bij de samenwerkingsverbanden vaak meer aandacht is voor en sturing op de hoogte van de
feitelijke kosten dan bij gemeentelijke afdelingen.

-

Situatie op de arbeidsmarkt. De situatie op de arbeidsmarkt kan in sommige situaties medebepalend zijn
voor de hoogte van de feitelijke kosten. In sommige, economisch voortvarende regio’s, zijn werkgevers meer
bereid om de begeleiding meer voor hun rekening te nemen dan in andere regio’s. Ook het soort werkgevers
in de regio is van belang: grote multinationals hebben vaak meer mogelijkheden om betrokkenen in de
organisatie op te nemen dan bedrijven in het MKB. Voorts is mogelijk ook de cultuur van invloed op het
gedrag van werkgevers. In sommige regio’s lijken werkgevers sneller geneigd om mensen met een beperking
in dienst te nemen en de (extra) kosten voor eigen rekening te nemen dan in andere regio’s. Dat leidt
eveneens tot kostenverschillen.

3.7 Kosten per processtap
In dit hoofdstuk onderzoeken we de feitelijke kostenverschillen tussen de verschillende processtappen. Daar naast
staan er (in aparte boxen) er illustratie enkele voorbeelden van aanpakken van organisaties in het
diepteonderzoek.

3.7.1 Bereiken
Het gaat hier om de wijze waarop de uitvoeringsorganisaties hun kandidaten bereiken: het zoeken en vinden van
kandidaten. De feitelijke kosten van het zoeken en vinden zijn beperkt, als percentage van het totaal. De totale
feitelijke kosten worden voor 2% bepaald door het zoeken en vinden van kandidaten. De relatieve verschillen
tussen gemeenten kunnen groot zijn, maar de bedragen in euro’s zijn beperkt.

61260 – Vertrouwelijk

19

Activiteiten
Het zoeken en vinden van kandidaten pakken uitvoeringsorganisaties verschillend op. Sommige gemeenten
richten zich vooral op de nieuwe instroom. Andere gemeenten gaan actief op zoek in het eigen klantenbestand
naar potentiële kandidaten. We zien dat gemeenten vooral aan de slag gaan met mensen die een uitkering
aanvragen en mensen vanuit het VSO-PRO onderwijs. Gemeenten stoppen soms ook in andere manieren tijd,
zoals het zoeken naar kandidaten in het zittend bestand.
De meeste organisaties gaan buiten hun eigen (zittende) klantenbestand actief op zoek naar kandidaten. Het gaat
hier dan vooral om de doelgroep jongeren die voor invoering van de Participatiewet in de Wajong zouden zijn
gestroomd en die zich niet (zelfstandig) melden voor een bijstandsuitkering. Deze gemeenten leggen hiervoor
actief relaties met VSO-PRO scholen om de aansluiting tussen onderwijs en werk te bevorderen, en het beroep op
een bijstandsuitkering hierbij te voorkomen of zo kort mogelijk te laten zijn. Eén van de gemeenten die investeert
in deze relatie, heeft ervoor gekozen twee eigen medewerkers te laten werken op locatie van de praktijkschool in
de eigen gemeente. In een van de grootste gemeenten wordt meer ‘outreachend’ gewerkt. Deze gemeente
organiseert in samenwerking met buurtpartners (bijvoorbeeld de kerk, moskee, wijkagent) op wijkniveau
kleinschalige banenmarkten om moeilijk bereikbare groepen te vinden. Eén gemeente pakt ook actief alle
meldingen van het UWV op van mensen die aan het doelgroepenregister zijn toegevoegd, andere organisaties
doen dit in mindere mate of niet.
Er zijn andere gemeenten die minder actief op zoek gaan naar kandidaten. Deze gemeenten beperken zich
(vooralsnog) tot het eigen klantenbestand om kandidaten te vinden die op een baan met loonkostensubsidie
geplaatst kunnen worden. Ook zijn er gemeenten die bij hun eigen uitkeringsintake intensiever zijn gaan
selecteren op dit soort kandidaten.
Voor deze gemeenten geldt dat ze als het ware zijn doorgegaan met de reguliere WWB-processen om kandidaten
met een beperking op of dichterbij de arbeidsmarkt te krijgen, alleen kunnen ze de doelgroep nu met extra
(nieuw) instrumentarium bedienen (loonkostensubsidie, jobcoaching, et cetera). Overigens betekent dit niet dat
deze gemeenten ‘weinig’ doen voor mensen met een beperking. Het is in deze gemeenten eerder zo dat de
nieuwe instrumenten ook ‘breed’ ingezet kunnen worden voor de (reguliere) instroom en het zittend bestand. Dit
geldt zeker voor grotere gemeenten in ons onderzoek. Die lichten nu grootschalig hun totale uitkeringsbestand
door en gaan voor alle uitkeringsgerechtigden na of uitstroom met behulp van een loonkostensubsidie een optie
is. Beide soorten gemeenten werken aan een doelstelling om het zittende uitkeringsbestand fors te laten krimpen;
intensieve inzet op uitplaatsen (met LKS) past daarin.

3.7.2 Beoordelen
Het beoordelen van de mogelijkheden van kandidaten betreft de activiteiten die uitvoeringsorganisaties
verrichten om het potentieel van de kandidaten vast te stellen. De totale feitelijke kosten voor het beoordelen
bevragen gemiddeld 12% van de totale feitelijke kosten. We zien grote verschillen tussen uitvoeringsorganisaties.
In één organisatie zijn de feitelijke kosten voor beoordelen nihil, omdat de nadruk ligt op het ontwikkelen, terwijl
in een andere organisaties veel tijd wordt besteed in de beoordelingsfase.

Activiteiten
De grote verschillen tussen de uitvoeringsorganisaties hebben te maken met de wijze waarop tegen het
beoordelingsproces wordt aangekeken. Sommige organisaties gaan met kandidaten aan de slag en leggen daarbij
de nadruk op de beoordeling. Andere organisaties gaan met kandidaten aan de slag en zien het traject voordat ze
aan de slag gaan, vooral als ontwikkeling. Sommige organisaties laten de beoordeling grotendeels doen door de
consulenten, terwijl andere organisaties dure specialistische hulp inkopen. De hogere beoordelingskosten hebben
ook te maken met het complexer worden van de doelgroep. Sommige organisaties zien voor zichzelf alleen een

61260 – Vertrouwelijk

20

rol om mensen aan het werk te krijgen. Andere organisaties zien ook een verantwoordelijkheid in het breed zicht
krijgen op belemmeringen en problematiek, ook als dat verder gaat dan zaken die te maken hebben met het
direct naar werk toeleiden.
Er doen zich verschillen voor met betrekking tot waar in het proces uitvoeringsorganisaties ervoor zorgen dat zij
voldoende inzicht hebben in de mogelijkheden van kandidaten om te kunnen beoordelen of zij (echt) tot de
doelgroep behoren voor een baan met LKS. Sommige uitvoeringsorganisaties proberen dit inzicht al direct aan de
voorkant te verkrijgen (scherpe indicatie) met behulp van diverse diagnose-instrumenten of door bijvoorbeeld
direct al een loonwaardebepaling (al dan niet bij de beoogde werkgever) uit te voeren.
Bij andere uitvoeringsorganisaties zien we dat werkende weg of ‘in het proces’ wordt gekeken wat de
mogelijkheden van mensen zijn en is daarom ook pas na verloop van tijd (kan verschillen per kandidaat) duidelijk
of iemand wel of niet tot de doelgroep behoort.
Kijken we verder naar het proces van beoordelen, dan wordt aangegeven dat hiermee niet alleen eigen
uitvoeringskosten gemoeid zijn. Er worden ook feitelijke kosten gemaakt door de inhuur van externe specialisten
op dit punt, bijvoorbeeld GGZ-artsen of medisch specialisten. In een grote gemeente is aangegeven dat steeds
vaker inhuur van GGZ-artsen nodig is bij de beoordeling omdat de doelgroep steeds complexer wordt. Een
middelgrote gemeente ziet een vergelijkbare ontwikkeling met betrekking tot medisch onderzoek; dat is steeds
vaker nodig in deze fase van het proces. Er is door deze gemeente aangegeven dat vaak meerdere gesprekken
nodig zijn om tot een plan te komen.
Er zijn ook uitvoeringsorganisaties die werkervaringsplekken inzetten in de fase van beoordelen. Tot slot verschilt
het per uitvoeringsorganisatie of de beoordelingsactiviteiten door eigen mensen worden uitgevoerd of dat dit
extern belegd is (al dan niet via inhuur).
In gemeente i zien we dat er als aandeel in de bevolking relatief veel mensen met een loonkostensubsidie aan de slag worden
geholpen. Er is buiten de reguliere maatregelen om, geen specifiek beleid ontwikkeld om extra veel mensen aan de slag te
helpen. De kosten voor ontwikkeling en begeleiding zijn relatief laag. Tijdens het verdiepende onderzoek bleek dat de VSOPRO-school in de buurt actief jongeren plaatst bij werkgevers. De werkgevers in de regio voelen en nemen sterke
verantwoordelijkheid om de jongeren in dienst te nemen. De neiging is om eerst zelf te kijken wat mogelijk is, voordat een
beroep gedaan wordt op de gemeente. Als er toch aanvullende ondersteuning nodig is, dan zoeken de school en/of de
werkgever de gemeente op. De drie partijen (werkgever, werknemer, gemeente) gaan dan na wat aanvullend nodig is om de
jongere aan de slag te helpen en te houden. Kortom, dit is een voorbeeld waarin de school een actieve houding aanneemt en
waarbij werkgevers sterk eigen verantwoordelijkheid nemen. De extra inzet die de gemeente moet leveren blijft hierdoor relatief
beperkt.

3.7.3 Ontwikkelen
Bij deze processtap gaat het om de ontwikkeling van kandidaten. Het gaat om zaken zoals
werknemersvaardigheden, motivatietrainingen en dergelijke. De totale feitelijke kosten als percentage van het
totaal zijn voor het ontwikkelen van kandidaten 28%. De verschillen zijn voor deze processtap relatief groot. De
spreiding is 4%. Gemiddeld is er positieve correlatie met de totale feitelijke kosten: organisaties met hoge totale
feitelijke kosten hebben gemiddeld hoge feitelijke kosten voor ontwikkeling en vice versa. Maar, er zijn opvallende
verschillen. We zien bijvoorbeeld dat organisatie D veel besteedt aan ontwikkeling, terwijl de totale feitelijke
kosten relatief laag zijn. Organisaties I en J besteden weinig aan ontwikkeling, terwijl hun totale feitelijke kosten
hoog zin in vergelijking met andere organisaties.

61260 – Vertrouwelijk

21

Activiteiten
Voor de processtap ‘ontwikkelen van kandidaten’ geldt dat deze niet altijd los te zien is van de vorige processtap
van ‘beoordelen mogelijkheden’. Bij veel uitvoeringsorganisaties lopen de processtappen beoordelen en
ontwikkelen door elkaar, zeker als men hiervoor gebruik maakt van werkervaringsplekken.
Daarnaast pakken organisaties het ontwikkelen van kandidaten steeds breder op. Deze ontwikkeling houdt
verband met het steeds complexer worden van de doelgroep. De onderzochte organisaties geven aan dat er vaker
sprake is van multi-problematiek en dat er vaak een integrale aanpak wordt gehanteerd. Bij steeds meer
kandidaten is namelijk sprake van een opeenstapeling van hulpvragen, die een belemmering vormen om aan het
werk te gaan. Daarom is naast inzet op re-integratie ook dienstverlening vanuit bijvoorbeeld de Wmo of
schuldhulpverlening nodig. Integrale dienstverlening binnen het sociaal domein is dan een belangrijke
voorwaarde om deze doelgroep naar werk te kunnen begeleiden.
De verschillen kunnen op verschillende manieren worden verklaard. In sommige uitvoeringsorganisaties spelen de
VSO-PRO scholen een belangrijke rol in de ontwikkeling. Daardoor hoeft de gemeente minder ‘zelf’ te doen aan
ontwikkeling. Andere uitvoeringsorganisaties richten zich weer breed op de problematiek waar mensen mee te
maken hebben, terwijl andere uitvoeringsorganisaties een beperkt aantal instrumenten inzet. Zo richten sommige
uitvoeringsorganisaties zich vooral op werknemersvaardigheden en motivatietrainingen, terwijl andere
uitvoeringsorganisaties zich in deze fase ook richten op schuldhulpverlening, (vak)opleidingen,
werkervaringstrajecten en trainingen gericht op verhogen zelfvertrouwen. Hier lijkt ook een verschil te bestaan
tussen (voormalige) sw-bedrijven en (voormalige) sociale diensten. Voormalige sw-bedrijven lijken zich meer te
richten op het snel aan de slag helpen van mensen. Daarbij maakt het ook uit of betrokkenen vooral ingezet
worden in de eigen infrastructuur of worden gedetacheerd of dat betrokkenen individueel aan de slag worden
geholpen of in dienst worden genomen bij reguliere werkgevers. Sociale diensten lijken zich (meer) te richten op
brede ontwikkeling.

3.7.4 Vacatures
Hier gaat het om de activiteiten van organisaties voor het vinden van voor de doelgroep geschikte vacatures.
Gemiddeld bedragen de feitelijke kosten voor het zoeken en vinden 9% van de totale feitelijke kosten.

Activiteiten
Ook voor deze processtap geldt dat we verschillen zijn tegengekomen. Dit geldt zowel voor de samenwerking met
het werkgeverservicepunt (WSP), alsook de benaderingswijze van werkgevers om vacatures te vinden en te
vervullen. Een groot verschil hier is of dit vraag- of aanbodgericht gebeurd. Bij een vraaggerichte benadering,
zoekt men eerst bij werkgevers vacatures en wordt vervolgens intern nagegaan of en zo ja, welke kandidaten die
voorgesorteerd zijn voor een baan met een loonkostensubsidie, daarop passen. Bij een aanbodgerichte werkwijze
gaat men op basis van een profiel van een kandidaat bij werkgevers langs of er een passende werkplek (vacature)
te creëren is.
Het overkoepelende beeld is dat alle uitvoeringsorganisaties inzien dat door het steeds complexer worden van de
doelgroep, de aanbodgerichte werkwijze steeds noodzakelijker wordt. In elke uitvoeringsorganisatie wordt
gebruik gemaakt van iets als een werkgeverservicepunt met een overzicht van werkgevers die zich bereid zijn
werkzoekenden met een arbeidsbeperking in dienst te nemen. In een middelgrote gemeente maakt men hierbij
ook gebruik van een zogenaamd MVO Platform. Dit zijn werkgevers die maatschappelijke betrokkenheid willen
tonen, vanuit de gemeente organiseert men voor deze groep werkgevers activiteiten om ze te interesseren voor
het in dienst nemen van arbeidsbeperkten, bijvoorbeeld door banenmarkten of meet & greets.
De uitvoeringsorganisaties gaan verschillend om met groepsarrangementen en detacheringsconstructies. In
sommige uitvoeringsorganisaties wordt voor het naar werk begeleiden van de doelgroep fors ingezet op het

61260 – Vertrouwelijk

22

instrument detachering en worden er ook uitvoeringskosten gemaakt voor een detacheringsfaciliteit.
Daartegenover staan uitvoeringsorganisaties die niet of nauwelijks detacheringen inzetten als middel om de
doelgroep aan de slag te krijgen.
Tot slot zien we dat sommige uitvoeringsorganisaties banen voor de doelgroep creëren bij het voormalige SWbedrijf. Niet altijd gaat het hier dan om ‘echte’ banen voor onbepaalde tijd, maar gaat het om tijdelijke banen (hier
weer samenloop met werkervaringsplekken en beoordelingsfases). De betrokken uitvoeringsorganisaties geven
aan dit te doen als onderdeel van het ontwikkelproces (de feitelijke kosten hiervoor zijn dan ook bij de processtap
‘ontwikkelen’ meegenomen).
De verschillen op dit onderdeel zijn lastiger te duiden. We zien verschillen als de taak van het vinden van
vacatures enerzijds (deels) ook belegd is bij de re-integratieconsulent en/of de jobcoach (vaak bij kleinere
organisaties of gemeenten) en anderzijds dat deze vooral wordt uitgevoerd door gespecialiseerde medewerkers
(vaak het WSP). In het laatste geval liggen de (aan het vinden van vacatures toegerekende) feitelijke kosten hoger
dan in het eerste geval. Er lijkt ook verschil te zijn als de werkzoekenden vooral regulier geplaatst moeten worden
of dat zij via een (groeps)detachering of in de SW-infrastructuur worden geplaatst. In het eerste geval zijn de
feitelijke kosten lager dan in het tweede geval.

3.7.5 Matchen
Het gaat hier om de match, waarbij de kandidaat geplaatst wordt op de beschikbare vacature. Het matchen
bepaalt 9% van de totale directe feitelijke kosten. Het valt op dat de verhouding met de feitelijke kosten
vergelijkbaar is met de feitelijke kosten van het vinden van vacatures.

Activiteiten
De activiteiten die organisaties uitvoeren lopen synchroon met de processtap ‘vacatures’. Feitelijk gaat het bij het
matchen en bij het vinden van vacatures om de werkgeversbenadering. In de praktijk zijn het vinden van vacatures
en het matchen van kandidaten geen strikt gescheiden activiteiten. Als uitvoeringsorganisaties bezig zijn met de
matching, dan vindt vaak tegelijk het gesprek plaats over de mogelijkheden voor andere kandidaten. Ook worden
er soms gericht op één kandidaat vacatures gezocht.
In regio ii heeft het werkbedrijf (voormalig sw-bedrijf) de verantwoordelijkheid om mensen vanuit de doelgroep te ontwikkelen
en om ze bij reguliere werkgevers, eventueel met loonkostensubsidie en/of begeleiding aan de slag te helpen. De gemeenten
die participeren in het werkbedrijf, geleiden de doelgroep naar het werkbedrijf. De gemeenten hanteren hiervoor niet een
specifiek selectiemechanisme. De route naar het werkbedrijf is een van de opties die de klantmanagers hebben om mensen
vanuit hun bestand aan de slag te helpen. De klantmanagers van de gemeenten hebben veel autonomie bij de keuze van het
traject voor de werkzoekenden.
Als de werkzoekenden bij het werkbedrijf binnenkomen doorlopen ze een grotendeels groepsgewijze training. Na de training
wordt vastgesteld of betrokkenen kans hebben om aan de slag te komen. Als dat niet het geval is, worden ze terugverwezen
naar de gemeente. Soms is er nog een aanvullende lichte training nodig. Maar, de energie is er vanaf dan grotendeels op gericht
om te zoeken naar een dienstbetrekking bij reguliere werkgevers. Indien nodig wordt een loonkostensubsidie en/of begeleiding
ingezet. De kosten voor begeleiding zijn relatief laag. De deelnemende gemeenten stellen een vast bedrag beschikbaar, waar
het werkbedrijf strak op stuurt. Tegelijkertijd opereert het werkbedrijf in een gunstige arbeidsmarktregio, waarbij verschillende
werkgevers bereid zijn om (een deel) van de begeleiding voor eigen rekening te nemen.
De kosten voor de doelgroep zijn in deze regio in vergelijking met de andere onderzochte organisaties relatief laag. Het
ontwikkeltraject is relatief kort. Tijdens het ontwikkeltraject wordt de kans ingeschat of mensen aan de slag geholpen kunnen
worden. Eventuele verdere ontwikkeling en plaatsing wordt alleen gedaan met de mensen die een zekere kans maken om aan
de slag te gaan.

61260 – Vertrouwelijk

23

3.7.6 Inkoop
Het betreft hier de voorzieningen die worden ingezet om het werk voor betrokkenen mogelijk te maken. Denk
daarbij aan vervoersvoorzieningen, brailleapparaat en een aangepaste werkplek. De feitelijke kosten voor de
inkoop van voorzieningen zijn beperkt met 3% van de totale re-integratiekosten. De verschillen tussen
uitvoeringsorganisaties zijn groot, maar het gaat om kleine bedragen.

Activiteiten
Bij deze processtap valt op dat er geen eenduidige definitie is van voorzieningen. In de vragenlijst hebben
uitvoeringsorganisaties op dit punt een grote verscheidenheid van antwoorden gegeven, van cursussen tot en
met brailleapparaten. Wij hebben cursussen om aan de slag te kunnen gaan in een specifieke baan
gecategoriseerd als ‘ontwikkelen’ en investeringen in de werkplek of hulpmiddelen, zoals een brailleapparaat, als
voorzieningen.
Als we deze definitie aanhouden, zetten uitvoeringsorganisaties relatief weinig investeringen op de werkplek of
hulpmiddelen in bij de re-integratie van de nieuwe doelgroepen. De feitelijke kosten voor het ontwikkelen van
kandidaten in een eerder stadium vallen door deze keuze wel hoger uit. Daar waar het om ‘meeneembare’ reintegratievoorzieningen betreft, gaat het bij een grote gemeente bijvoorbeeld in 2018 om een aantal keren de
aanschaf van aangepaste schoenen of een aangepast beeldscherm. Ook vergoedde deze grote gemeente in 2018
voor zeven kandidaten reiskosten. Bij andere uitvoeringsorganisaties die specifiek feitelijke kosten van
voorzieningen in kader van re-integratie konden specificeren, gaat het ook om dit soort feitelijke kosten en
aantallen.
Of een gemeente veel of weinig voorzieningen inzet, lijkt in sommige gevallen ook te relateren aan wat als
‘passende’ vacature wordt gezien voor een kandidaat. Sommige uitvoeringsorganisaties kiezen er bijvoorbeeld
voor dat een vacature slechts passend is als er geen/in beperkte mate een voorziening nodig is om de kandidaat
te plaatsen. Met voorgaande wordt het aanschaffen van voorzieningen onderdeel van de processtap ‘matchen’.

3.7.7 Begeleiden
Het betreft hier de begeleiding die nodig is als voorwaarde voor betrokkene om aan de slag te blijven. Het gaat
hier om jobcoaching, maar ook om de contacten met de werkgever over de medewerker. Voor het begeleiden
worden naar verhouding de meeste feitelijke kosten gemaakt. Van de totale feitelijke kosten voor het ontwikkelen
en begeleiden worden 33% van de feitelijke kosten gemaakt voor het begeleiden. De feitelijke kosten voor
begeleiding bestaan met name uit feitelijke kosten voor jobcoaching. De verschillen tussen
uitvoeringsorganisaties zijn groot.

Activiteiten
De verschillen worden voor een belangrijk deel verklaard door de intensiteit waarmee begeleiding wordt ingezet.
Sommige uitvoeringsorganisaties hebben vaker contact met de mensen die vanuit de doelgroep aan de slag zijn,
dan andere uitvoeringsorganisaties.
Alle uitvoeringsorganisaties zetten na plaatsing voor veel kandidaten een jobcoach in. De duur van de inzet van
de jobcoach varieert per organisatie en per kandidaat. Bepalend hierbij is hoe een uitvoeringsorganisatie aankijkt
tegen ontwikkelkansen van een kandidaat, vooral als er lange tijd geen ontwikkeling zichtbaar is in de loonwaarde
van een kandidaat.
Vaak is de jobcoach voor onbepaalde tijd, maar neemt de intensiteit en vorm van het contact met de werkgever in
de loop van de tijd wel af. In de eerste weken/maanden bijvoorbeeld meerdere keren per maand op de werkplek,
en na verloop van tijd één keer per maand en telefonisch. Een grote gemeente zet bij jongeren naast jobcoaches
ook in op het concept van co-worker. Een co-worker is de werkgever of een collega, kortom iemand uit de

61260 – Vertrouwelijk

24

“natuurlijke omgeving” die de jongere inwerkt. Een voordeel van een co-worker is dat deze het bedrijf en de taken
die men moet uitvoeren erg goed kent. De feitelijke kosten van een co-worker worden niet gedragen door de
gemeente en dus niet meegenomen in de door ons berekende kostprijs voor deze gemeente.
Er doet zich onder de uitvoeringsorganisaties variëteit voor met betrekking tot wie de jobcoaching uitvoert.
Sommige uitvoeringsorganisaties hebben eigen jobcoaches in dienst, specifiek voor de doelgroep. Er zijn echter
ook uitvoeringsorganisaties waarin de eigen uitkeringsconsulent de jobcoaching oppakt. Inhuur van externe
jobcoaches komt ook veel voor, en één grote gemeente zet zowel eigen als externe jobcoaches in. Indien alle
directe en indirecte loonkosten meegenomen worden van eigen jobcoaches, blijken de feitelijke kosten niet erg af
te wijken van de feitelijke kosten voor de inzet van externe jobcoaches. In een aantal uitvoeringsorganisaties is
aangegeven dat betrokken werkgevers de voorkeur geven aan gemeentelijke jobcoaches omdat daarmee veel
directer zaken gedaan kunnen worden.
In gemeente iii is de voormalige sociale dienst en het sw-bedrijf samengevoegd in één werkbedrijf. Het werkbedrijf is integraal
verantwoordelijk voor de Participatiewet. Zodra mensen zich melden voor een uitkering of voor ondersteuning om aan de slag
te komen, wordt zo snel mogelijk geprobeerd om ze aan de slag te krijgen. Mensen waarbij dat niet lukt gaan naar een volgende
fase van ondersteuning. De ondersteuning is maatwerk. Voor de keuze welke instrumenten worden ingezet, zijn geen
doelgroepen geformuleerd. Voor de inzet van het instrumentarium is het enige criterium of mensen het nodig hebben om aan
de slag te komen. De focus is gericht op werk. Maatschappelijke participatie en zorg is niet een taak van het werkbedrijf;
daarvoor wordt men doorverwezen naar een andere afdeling binnen de gemeente. De ontwikkelingsfase wordt zo kort mogelijk
gehouden. In die fase kunnen mensen, indien nodig, tijdelijk aan de slag in de oorspronkelijke sw-infrastructuur. Zodra wordt
ingeschat dat mensen al dan niet met een loonkostensubsidie of begeleiding, aan de slag kunnen, worden ze bemiddeld naar
werk. Als het niet lukt om mensen regulier te plaatsen is detachering ook een van de opties. Zodra mensen aan de slag zijn
geholpen is de wijze van begeleiding eveneens maatwerk. De kosten voor de ondersteuning gericht op het verkrijgen en
behouden van een baan liggen in deze gemeente op gemiddeld niveau. Een brede groep wordt ondersteund en er zijn veel
mensen met een loonkostensubsidie aan de slag. Er wordt strak gestuurd op de uitgaven en de focus is gericht op werk.

3.7.8 Doorontwikkelen
Bij doorontwikkelen gaat het om de activiteiten gericht op verhoging van de loonwaarde van de mensen met
beperking, die reeds aan de slag zijn. Zolang mensen niet 100% zelfstandig aan de slag zijn, heeft de gemeente
hier een taak. Dat laat onverlet dat sommige medewerkers (naar verwachting) nooit een hogere loonwaarde zullen
realiseren dan in hun bestaande baan. De inspanningen van uitvoeringsorganisaties kunnen dan beperkt zijn. De
gemeente maakt hierin eigen afwegingen.
De feitelijke kosten zijn laag. Van de totale feitelijke kosten besteden de organisaties gemiddeld 4% aan
doorontwikkelen. De verschillen zijn groot. In euro’s zijn de verschillen relatief beperkt, maar we zien bij de
uitvoeringsorganisaties wel enkele forse uitschieters naar boven.

Activiteiten
De feitelijke kostenverschillen lijken erop te duiden dat uitvoeringsorganisaties hierin verschillende keuzes en
afwegingen maken. Met name zijn de feitelijke kosten hoger bij uitvoeringsorganisaties met hoge totaalkosten.
Veel uitvoeringsorganisaties geven aan dat ze nog niet toe zijn aan het doorontwikkelen van betrokkenen. Volle
aandacht gaat uit naar een initieel duurzame plaatsing. Andere uitvoeringsorganisaties zien het duidelijk als hun
taak om ervoor te zorgen dat mensen zoveel mogelijk en duurzaam zelfredzaam worden. Zij zetten dan ook veel
in op doorontwikkeling.

61260 – Vertrouwelijk

25

In gemeente iv is de sociale dienst verantwoordelijk voor de ondersteuning van de nieuwe doelgroep regulier. Er is een apart
team dat zich richt op de ondersteuning van deze groep. Als de klantmanagers inschatten dat een kandidaat een beperkte
loonwaarde heeft en niet zelfstandig aan de slag kan, dan gaat hij of zij voor ondersteuning naar het team dat zich specifiek
richt op deze groep. Het team stemt in de keten ook af met VSO-PRO-scholen en andere onderwijsinstellingen.
De ondersteuning is gericht op maatschappelijke participatie. Er wordt naar gestreefd om mensen zo regulier mogelijk aan de
slag te helpen. Maar, als dat niet lukt wordt gekeken naar de mogelijkheden om maatschappelijk te participeren, bijvoorbeeld in
de vorm van vrijwilligerswerk of in afstemming met andere afdelingen binnen de gemeente, in de vorm van arbeidsmatige
dagbesteding. Belemmeringen worden zoveel mogelijk weggenomen. Indien nodig wordt er bijvoorbeeld verslavingszorg
ingezet of gaan mensen naar de schuldhulpverlening. Het team ‘nieuwe doelgroep’ ervaart dat de problematiek van de
doelgroep steeds complexer wordt. Dat betekent dat de ontwikkeltrajecten in de praktijk steeds langer duren en er meer
instrumenten moeten worden ingezet.
Als mensen met een arbeidsbeperking aan de slag zijn geholpen, besteedt de gemeente veel zorg aan de begeleiding. De
gemeente kiest daar expliciet voor, maar sluit niet uit dat als er meer ervaring is met wat wel en wat niet werkt, de intensiteit en
daarmee de kosten omlaag kunnen. De begeleiding is nog steeds in ontwikkeling: welke vorm van begeleiding is in welke
situatie het meest geëigend?
De ondersteuningskosten van gemeente iv voor de nieuwe doelgroep zijn relatief hoog. De dienstverlening is relatief
breed en intensief. Er wordt naast participatie door middel van werk ook gezocht naar andere vormen van maatschappelijke
participatie.

3.8 Overige directe feitelijke kosten
Eén van de uitvoeringsorganisaties heeft uit eigen middelen een aparte subsidie ingesteld voor werkgevers om
hen aan te moedigen om mensen met een arbeidsbeperking in dienst te houden. Deze subsidiekosten maken
daarom voor deze gemeente onderdeel uit van de door ons berekende kostprijs maar zijn voor de
vergelijkbaarheid van de resultaten niet meegenomen in het eerder getoonde overzicht (tabel 2 en 3). Het gevolg
hiervan is dat de kostprijs van deze gemeente relatief hoog uitvalt in vergelijking tot de andere
uitvoeringsorganisaties. De subsidie wordt betaald uit een beschikbaar fonds. De verwachting is dat de subsidie
eindigt, zodra het fonds leeg is. De bestedingen kunnen gezien worden als incidentele feitelijke kosten.

3.9 Loonwaardebepaling
Loonwaardebepalingen moeten altijd worden uitgevoerd na matching van een kandidaat op een vacature bij een
werkgevers. Dit om de hoogte van de te verstrekken loonkostensubsidie te bepalen. Het gaat hier dus om de
formele LKS-meting. Strikt genomen valt deze activiteit niet onder de re-integratie/participatie-kosten. Naderhand
voeren gemeenten of samenwerkingsverbanden in enige periodiciteit (bijvoorbeeld elk jaar) vervolgmetingen uit
om de ontwikkeling in loonwaarde vast te stellen. Gemeenten ontvangen geen geld voor de loonwaardebepaling
in het participatiebudget voor de nieuwe doelgroep. De middelen voor deze groep zitten in het cluster Inkomen
en Participatie in de algemene uitkering in het gemeentefonds. De loonwaardebepaling wordt uitgevoerd voor
het opstellen van een beschikking, waarin de hoogte van de loonkostensubsidie wordt bepaald. De
loonwaardebepaling is derhalve niet opgenomen in de feitelijke kostencategorie zoals hiervoor besproken.
Dat laat onverlet dat sommige uitvoeringsorganisaties de loonwaardebepaling onderdeel laten zijn van een
bredere schouw waarin wordt gekeken wat de mogelijkheden van kandidaten zijn. Soms lopen de
loonwaardebepaling en onderzoek naar wat de mogelijkheden zijn in elkaar over. In dat geval maken de extra
feitelijke kosten die organisaties maken (de feitelijke kosten die niet direct gemaakt worden voor de
loonwaardebepaling zelf), wel onderdeel uit van de hiervoor berekende directe feitelijke kosten.

61260 – Vertrouwelijk

26

De feitelijke kosten voor de loonwaardebepaling zijn niet meegenomen in de totale berekening van de directe
feitelijke kosten. De kosten voor loonwaardebepalingen zijn in dit onderzoek wel uitgevraagd. Wij zien een variatie
van de feitelijke kosten voor een loonwaardebepaling van €310,- tot €800 ,- (gemiddelde €519,-) per meting.

3.10

Samenvattend

We hebben bij 15 organisaties de kosten onderzocht. We gingen na wat de directe kosten zijn van
uitvoeringsorganisaties van het gehele proces van het zoeken en vinden van kandidaten tot en met het plaatsen
en begeleiden op een (reguliere) baan. Om de integrale kosten met elkaar te kunnen vergelijken moeten de totale
kosten worden gedeeld door dezelfde deler. We passen drie verschillende delers toe. Het blijkt dat als we de
totale directe kosten van de deelnemende uitvoeringsorganisaties delen door de totale doelgroep in het
doelgroepregister, de mediaan gelijk is aan €1.500. De helft van de berekende feitelijke kosten valt tussen de
€1.200 en €2.200 per persoon. Als we delen door het aantal mensen in het doelgroepenregister met een baan,
dan is de mediaan gelijk aan €4.000 per persoon. De helft van de uitvoeringsorganisaties hebben een feitelijke
kostprijs tussen de €2.600 en €4.600 per persoon. Als we de feitelijke kosten delen door het aantal mensen dat
aan de slag is geholpen met een loonkostensubsidie, met daadwerkelijk vastgestelde ondersteuning van
uitvoeringsorganisaties, dan is de mediaan gelijk aan €6.600 per LKS-er. De helft valt tussen de €5.300 en €7.600
per LKS-er.
De kostenverschillen worden door verschillende factoren bepaald. De uitgaven worden beïnvloed door de hoogte
van de budgetten. Gemeenten met relatief hoge budgetten geven relatief meer uit dan gemeenten met lagere
budgetten. Er worden binnen de kaders van de Participatiewet, verschillende keuzes gemaakt. Vaak liggen er
beleidskeuzes aan de kostenverschillen ten grondslag. Sommige organisaties kiezen ervoor om fors in te zetten
op begeleiding (jobcoaching), terwijl andere organisaties terughoudender zijn bij het inzetten van begeleiding.
Een andere belangrijke factor is de mate waarin de dienstverlening gericht is op het realiseren van
maatschappelijke doelen of op het realiseren van een reguliere werkplek. Sommige organisaties richten zich naast
werk bijvoorbeeld ook op het verkrijgen van vrijwilligerswerk of het opheffen van belemmeringen, zonder dat daar
direct de ambitie aan ten grondslag ligt om aan het werk te gaan. Andere organisaties zien hun werk vooral als
het aan de slag krijgen van werkzoekenden in een (zo regulier mogelijke) baan. Zij zijn nauwelijks of niet bezig
met andere vormen van participatie, zoals vrijwilligerswerk of het wegnemen van belemmeringen zonder dat dat
direct leidt tot hogere kansen op werk.
Ook de breedte van de doelgroep is relevant. Als een uitvoeringsorganisatie uitgaat van een bredere doelgroep
dan in andere gemeenten, dan leidt dat tot hogere uitgaven. Stel dat er meer en andere mensen in traject worden
genomen dan de groepen die voorheen in de Wsw of de Wajong zouden zijn terecht gekomen, dan gaan de
trajectkosten en daarmee de feitelijke kosten die in beeld worden gebracht, omhoog.
Daarnaast moet onderscheid worden gemaakt tussen de kosten die gemaakt worden om mensen aan de slag te
helpen (de meer incidentele kosten) en de kosten die gemaakt worden om mensen aan de slag te houden (de
meer structurele kosten). Thans wordt 59% van de totale directe kosten gemaakt voor het aan de slag helpen van
mensen en 41% voor het aan de slag houden van mensen.
De vraag is hoe deze verhouding zich gaat ontwikkelen. Bij een gelijkblijvende instroom en een steeds groter
werknemersbestand met ondersteuning, zal het aandeel in de kosten om mensen aan de slag te helpen
omlaaggaan en zal het aandeel om mensen aan de slag te houden omhoog gaan. Echter, een deel van de mensen
dat aan de slag is bij met name reguliere werkgevers zal uitvallen en zal vervolgens weer aan de slag geholpen
moeten worden. Het totaal aantal baanwisselingen zal met het groeien van de nieuwe doelgroep, steeds groter
worden. Het is onzeker hoe dit zich in de toekomst gaat ontwikkelen.

27

61260 – Vertrouwelijk

4. Landelijk beeld en vergelijking met het UWV
4.1 Inleiding
In dit hoofdstuk vragen wij ons af hoe de aanpak en de werkwijze van de 15 door ons onderzochte
uitvoeringsorganisaties, zich verhoudt tot:
-

De aanpak en werkwijze van de re-integratie en begeleiding van mensen met een arbeidsbeperking door het
UWV.

-

De aanpak en werkwijze van de re-integratie en begeleiding van de nieuwe doelgroep in de rest van
Nederland.

4.2 Ondersteuning UWV
4.2.1 Het proces Wajong
Voor de invoering van de Participatiewet kwam een aanzienlijk deel van de doelgroep die zich nu meldt bij de
gemeente voor ondersteuning bij het vinden van een baan, in aanmerking voor een Wajong-uitkering. Ter
referentie van onze bevindingen van uitvoeringsorganisaties hebben we ook het werkproces van het UWV voor
deze doelgroep in kaart gebracht.
De Wajong is een aantal keer aangepast. We hebben het werkproces voor de Wajong 2010 in kaart gebracht,
aangezien deze regeling het best vergelijkbaar is met de aanpak voor de nieuwe doelgroep Participatiewet bij
uitvoeringsorganisaties. In de ‘oude Wajong’ (de regeling zoals die bestond voor 2010) bestond namelijk geen of
slechts een beperkte re-integratieverplichting voor de doelgroep. En de nieuwe Wajong (vanaf het moment van
invoering van de Participatiewet in 2015) is enkel nog toegankelijk voor jonggehandicapten zonder
arbeidsvermogen.
In onderstaand overzicht hebben we per processtap, zoals we die hiervoor ook hebben beschreven voor
uitvoeringsorganisaties, de activiteiten van het UWV in kaart gebracht voor de Wajong 2010.

Tabel 3. Activiteiten UWV Wajong 2010.

Processtap

Activiteiten UWV Wajong 2010

Stap 1: Bereiken

Personen die menen aanspraak te kunnen maken op een uitkering/recht op arbeidsondersteuning
melden zichzelf bij het UWV met de aanvraag voor arbeidsondersteuning/een Wajong-uitkering.

Stap 2: Beoordelen

De volgende stappen worden doorlopen bij een aanvraag:
Administratieve beoordeling aanvraag
Gesprek verzekeringsarts voor vaststellen arbeidsvermogen
Rapportage en besluit eerste gesprek
Gesprek arbeidsdeskundige over arbeidsmogelijkheden
Rapportage en besluit gesprek arbeidsdeskundige
Bij instroom in de Wajong vindt een voorlopige beoordeling plaats van de arbeidsmogelijkheden. Op
de leeftijd van 27 jaar of na 7 jaar werkregeling stromen de jonggehandicapten met
arbeidsmogelijkheden in de voortgezette werkregeling in.

28

61260 – Vertrouwelijk

Processtap

Activiteiten UWV Wajong 2010

Stap 3: Ontwikkelen

In een periode van 7 tot 9 jaar krijgen jonggehandicapten in de werkregeling eerst de kans zich, met
ondersteuning, maximaal te ontplooien. Tegenover de maximale ondersteuning bij benutting van de
arbeidsmogelijkheden staat de verplichting om mee te werken aan de re-integratie-inspanning. De
plicht om een passend werkaanbod te accepteren is daarin het meest vergaand.
Het UWV stelt samen met de jonggehandicapte een individueel participatieplan op. Daarin wordt
onder andere opgenomen wat de huidige arbeidsmogelijkheden zijn, hoe deze verder vergroot
kunnen worden, waar de voorkeur van de jonggehandicapte qua werk ligt, welke ondersteuning
daarbij beschikbaar is en welke rechten en plichten de jonggehandicapte heeft. Dit plan sluit aan op
de ontwikkelingen die de jonggehandicapte al heeft doorgemaakt (bijv. via onderwijs).

Stap 4: Vacatures

UWV ondersteunt de jonggehandicapte bij de zoektocht naar geschikte vacatures. Het zoeken van
geschikte vacatures vindt grotendeels binnen het WSP plaats. Ook kan ondersteuning bij het zoeken
naar geschikte vacatures ingekocht worden bij een re-integratiebedrijf. UWV werkt daarbij uitsluitend
samen met gecontracteerde re-integratiebedrijven. De jonggehandicapte kiest samen met een
arbeidsdeskundige of met een adviseur intensieve dienstverlening van het UWV het reintegratiebedrijf dat hem gaat begeleiden. Ook kan via het bedrijfsadvies inclusieve
arbeidsarbeidsorganisatie (dienst van UWV) de werkgever advies worden gegeven op welke manier
hij in zijn organisatie baanopeningen kan creëren voor kandidaten met een arbeidsbeperking.

Stap 5: Matchen

Bij de matching van kandidaten werkt het WSP nauw samen met de collega’s van werkzoekendendienstverlening. Daarnaast kunnen ook in deze fase (waarbij stap 4 en 5 vaak gecombineerd worden
ingezet) gecontracteerde re-integratiebedrijven worden ingeschakeld. Voor Wajongers 2010 kunnen
instrumenten als proefplaatsing en loondispensatie worden ingezet om de match te realiseren.

Stap 6: Inkoop
voorzieningen

Vanuit het UWV worden de volgende voorzieningen ingezet voor de doelgroep: intermediaire
voorzieningen, jobcoaching7, meeneembare voorziening, starterskrediet, vervoersvoorziening,
overige voorzieningen.
Aan een groot aantal voorzieningen is een normbedrag gekoppeld. Voor alle voorzieningen is er
sprake van een drempelbedrag; voorzieningen die in waarde onder het drempelbedrag uitkomen
worden niet vergoed en komen dus voor rekening van de werkgever of de kandidaat zelf.

Stap 7: Begeleiden

De periode dat jobcoaching kan worden verleend bedraagt, behalve in uitzonderlijke situaties,
maximaal 3 jaar. Dit geldt zowel voor de interne als de externe jobcoaching.

Stap 8:
Doorontwikkelen

De jonggehandicapte ontvangt gedurende de gehele periode dat hij onder de Werkregeling van de
Wajong 2010 valt begeleiding van het UWV, ook als hij een tijdelijke dan wel vaste
arbeidsovereenkomst heeft.

4.2.2 Vergelijking met de aanpak bij uitvoeringsorganisaties
In het proces van het UWV voor de doelgroep Wajong 2010 werden op hoofdlijnen dezelfde processtappen
gevolgd als bij uitvoeringsorganisaties voor de nieuwe doelgroep van de Participatiewet. De processen zijn
daarmee goed vergelijkbaar. De acht processtappen zoals we die voor uitvoeringsorganisaties als
referentiewerkproces gebruikten, zijn ook grotendeels toepasbaar op het werkproces voor de Wajong 2010 bij het
UWV.
De invulling van de processtappen is in veel opzichten eveneens vergelijkbaar. Zo wordt door zowel UWV als
uitvoeringsorganisaties vroeg in het proces een plan van aanpak opgesteld waarin in samenspraak met de
kandidaat wordt vastgelegd welke stappen worden genomen in ontwikkeling naar werk. Bij het zoeken en vinden
van vacatures is bij het UWV evenals bij de meeste uitvoeringsorganisaties een belangrijke rol weggelegd voor het

Bij jobcoaching maakt UWV onderscheid tussen externe jobcoaching, aangevraagd door de klant, waarbij de klant wordt
begeleid door een coach van een (door UWV) erkend jobcoachbedrijf, en interne jobcoaching, waarbij de werkgever subsidie
krijgt om de klant te laten begeleiden. Dat kan zowel door een coach van een erkend jobcoachbedrijf geschieden als door een
(daartoe getrainde) medewerker uit het eigen bedrijf.
7

29

61260 – Vertrouwelijk

WSP. En voor het realiseren van de match zijn proefplaatsingen vaak een belangrijk instrument. Tot slot is
jobcoaching een belangrijke manier om ervoor te zorgen dat iemand ook aan het werk blijft.
In de invulling van die processtappen zien we een aantal belangrijke verschillen. Een aantal van die verschillen
komen voort uit de aard van de regeling. Zo was het eerste gesprek bij het UWV gericht op het vaststellen van het
arbeidsvermogen van de kandidaat, om te kunnen vaststellen of deze überhaupt in aanmerking komt voor de
Wajong; bij uitvoeringsorganisaties wordt in vrijwel alle gevallen het arbeidsvermogen later in het proces
vastgelegd. Het UWV ging daarnaast niet zelf op zoek naar de doelgroep; ook dit is bij de uitvoeringsorganisaties
anders. Wij zien dat gemeenten actief op zoek gaan naar de doelgroep om deze zo vroeg mogelijk in beeld te
krijgen.
Een opvallend verschil dat niet zozeer voortkomt uit de aard van de regeling, is de tijdshorizon die bij
respectievelijk UWV en uitvoeringsorganisaties wordt gehanteerd. Bij het UWV werd na instroom in de Wajong
een periode van 7-9 jaar gehanteerd om te werken aan ontwikkeling. Het vastgestelde arbeidsvermogen had in
die periode een tijdelijke status. Pas na die periode werd het arbeidsvermogen definitief vastgesteld, waarmee de
voortgezette werkregeling in werking trad (voor het overgrote deel van de groep die instroomde in de Wajong
2010 is dat intussen het geval). Bij uitvoeringsorganisaties is die tijdshorizon vaak korter of – als wordt ingeschat
dat de stap naar betaald werk nog te groot is – vindt de begeleiding op andere leefgebieden plaats.
Ter vergelijking hanteert het UWV standaardtarieven voor jobcoaching. Het tarief wordt jaarlijks echter
afgebouwd. De jaarbedragen staan in de volgende tabel.

Tabel 4. Standaard tarieven UWV voor jobcoaching (x €1.000)

Jaar 1

Jaar 2

Jaar 3

Licht

2,8

1,5

1,5

Midden

4,8

2,4

1,5

Intensief

7,1

3,6

2,8

Bij uitvoeringsorganisaties is de mediaan van de feitelijke kosten voor de processtap ‘begeleiding’ gelijk aan
€2.400 per persoon met een loonkostensubsidie. We zien verschillen tussen uitvoeringsorganisaties. De hoogste
kostprijs is €4.700 per persoon met een loonkostensubsidie. Maar, er zijn ook uitvoeringsorganisaties die minder
uitgeven. Hier liggen vaak beleidskeuzes aan ten grondslag. De gemiddelde feitelijke kosten per persoon met
loonkostensubsidie liggen lager dan het ongewogen gemiddelde van de door UWV toegepaste tarieven (= €3.000
per Wajonger). Daarbij houden we er geen rekening mee dat een deel van de werkende Wajongers geen
jobcoaching ontvangt. Ook houden we geen rekening met de verdeling over licht, midden en intensief en de
verdeling over de jaren.
Een ander belangrijk verschil is dat het UWV een meer gestandaardiseerde benadering had voor de inzet van
jobcoaching en andere voorzieningen. We constateren dat veel uitvoeringsorganisaties nog geen eenduidige
beleid hebben op bijvoorbeeld de duur en intensiviteit van de inzet van een jobcoach, of welke feitelijke kosten
reëel zijn bij de inkoop van andere voorzieningen. Uitvoeringsorganisaties zetten jobcoaching in als maatwerk, wij
horen dat er nauwelijks een maximale tijdsperiode wordt gehanteerd omdat er niet wordt verwacht dat een
kandidaat zich dermate ontwikkeld dat er geen jobcoaching meer nodig is. Mogelijk heeft dit te maken met de
relatief korte tijd dat uitvoeringsorganisaties ervaring hebben met deze doelgroep.
Gezien de diversiteit in de uitvoering bij uitvoeringsorganisaties is het niet mogelijk een eenduidige conclusie te
trekken over een eventueel verschil in de intensiteit en feitelijke kosten van de dienstverlening aan de doelgroep.

30

61260 – Vertrouwelijk

Er zitten verschillen tussen organisaties in het zwaartepunt op de verschillende procesonderdelen. Zo kan een
gemeente intensiever inzetten op matching waardoor vervolgens minder voorzieningen op de werkplek nodig
zijn. De effecten op de langere termijn van dergelijke keuzes op feitelijke kosten en benodigde begeleiding, is op
basis van dit onderzoek niet te achterhalen.

4.3 Landelijk beeld
We hebben alle gemeenten in Nederland en alle samenwerkingsverbanden op het terrein van werk en inkomen
aangeschreven. We hebben in de enquête vooral onderzocht in hoeverre het beeld dat we aantreffen bij de 15
door ons onderzochte uitvoeringsorganisaties, correspondeert met het landelijke beeld. Onze conclusie is dat het
landelijk beeld grotendeels correspondeert met de uitkomst van ons onderzoek bij de 15 onderzochte
uitvoeringsorganisaties. Waar sprake is van verschillen, geven wij dat specifiek aan.
Hierna staan we eerst stil bij de representativiteit van de enquête. Vervolgens presenteren we de uitkomsten.
Daarbij gaan we in op de doelgroep, het beleid en de uitvoering en de financiering

4.4 Representativiteit
In totaal hebben 152 uitvoeringsorganisaties gereageerd op ons verzoek om deel te nemen aan de enquête,
waarvan 75 samenwerkingsverbanden en 77 individuele gemeenten. In totaal representeert deze groep 252
gemeenten.
Tabel 5. Representativiteit enquête

Regionaal

Grootteklasse

Landelijk

Wel

Niet

totaal

Wel

Niet

totaal

Aantal gemeenten*

252

103

355

71%

29%

100%

Aantal inwoners**

13.496.524

3.785.639

17.282.163

78%

22%

100%

Aantal bijstandsuitkeringen**

283.197

66.803

350.000

81%

19%

100%

Aantal loonkostensubsidies**

15.866

3.884

19.750

80%

20%

100%

Aantal G4-gemeenten

4

0

4

100%

0%

100%

100.000-plus gemeenten

28

3

31

90%

10%

100%

Tussen 40.000 en 100.000

68

32

100

68%

32%

100%

Tussen 15.000 en 40.000

121

57

178

68%

32%

100%

Kleiner dan 15.000

34

12

46

74%

26%

100%

Aantal gemeenten in regio Noord

20

22

42

48%

52%

100%

Aantal gemeenten in regio Oost

62

20

82

76%

24%

100%

Aantal gemeenten in regio Zuid

82

11

93

88%

12%

100%

Aantal gemeenten in regio West

88

50

138

64%

36%

100%

(*) Aantal gemeenten in 2020, (**) eindstand 2019

De enquête levert een representatief beeld op. In totaal hebben we een beeld gekregen van 71% van de in totaal
355 Nederlandse gemeenten. In deze gemeenten woont 78% van de bevolking, er worden 81% van de
bijstandsuitkeringen en 80% van de loonkostensubsidies verstrekt.
Van de G4 deden alle gemeenten mee aan de enquête. Van de 100.000-plus gemeenten deed 90% mee. Van de
gemeenten tussen de 40.000 en 100.000 en tussen de 15.000 en 40.000 deed 68% mee. Van de gemeenten kleiner
dan 15.000 inwoners wordt 74% door het onderzoek gerepresenteerd.
In de noordelijke provincies (Friesland, Groningen en Drenthe) wordt 48% van de gemeenten gerepresenteerd in
het onderzoek. Van de oostelijke provincies (Gelderland, Overijssel en Flevoland) wordt 76% gerepresenteerd. In
de zuidelijke provincies (Noord-Brabant en Limburg) wordt 88% van de gemeenten gerepresenteerd en van de
westelijke provincies (Noord Holland, Utrecht en Zuid Holland) wordt 64% van de gemeenten gerepresenteerd.

61260 – Vertrouwelijk

31

4.5 De doelgroep
We hebben gevraagd hoe de uitvoeringsorganisaties aankijken tegen het profiel van de nieuwe doelgroep
regulier. Het blijkt dat de doelgroep vooral bestaat uit mensen met psychische beperkingen en in mindere mate
mensen met fysieke beperkingen. Ook geeft ruim de helft aan dat mensen met tijdelijke arbeidsbeperkingen ook
tot de doelgroep behoren. Voorts geeft meer dan de helft van de uitvoeringsorganisaties aan dat voor de
gehanteerde definitie vooral de afstand tot de arbeidsmarkt bepalend is en niet zo zeer de vraag of mensen een
specifieke arbeidshandicap hebben. Een belangrijk deel van de respondenten geeft aan dat de nieuwe doelgroep
breder is dan de oorspronkelijke groep met arbeidsbeperking. Bijna 80% van de uitvoeringsorganisaties geeft aan
dat de doelgroep in meer of mindere mate kampt met multi-problematiek.
Ook bereiken gemeenten de doelgroep op verschillende manieren. In min of meer gelijke mate wordt de
doelgroep geselecteerd bij de aanvraag van een uitkering, in het zittend bestand bijstand en wordt de groep
actief opgezocht, bijvoorbeeld bij VSO/Pro-scholen. In mindere mate meldt de groep zich spontaan voor
ondersteuning, melden werkgevers met mensen met een beperking in dienst en gaat de gemeente er actief op af
als vanuit het UWV de melding binnenkomt dat iemand in het doelgroepenregister is opgenomen.
Verder stellen uitvoeringsorganisaties op verschillende momenten vast of iemand tot de doelgroep behoort.
Sommige doen dat meteen aan de poort. Andere doen dat als mensen een traject hebben doorlopen. En weer
anderen tellen alleen de mensen in het doelgroepenregister mee.
Kortom, gemeenten kijken binnen de kaders van de Participatiewet verschillend aan tegen het profiel van de
doelgroep. Sommige hanteren een smalle definitie. Andere hanteren een brede definitie. Daarnaast gaan
gemeenten op verschillende manieren op zoek naar de doelgroep. Sommige gaan actief op zoek, terwijl andere
gemeenten pas aan de slag gaan als betrokkenen zich zelfstandig melden. Al met al leidt dit ertoe dat de relatieve
omvang en samenstelling de doelgroep flink kan verschillen en daarmee naar verwachting de kosten en de
uitgaven die door gemeenten voor deze groep worden gedaan.

4.6 Beleid en uitvoering
Gemeenten en samenwerkingsverbanden hanteren verschillend beleid en verschillende doelstellingen ten aanzien
van de nieuwe doelgroep regulier. De ondersteuning is bij de meeste gemeenten gericht op brede
maatschappelijke participatie van de doelgroep en niet alleen op werk. Dat laat onverlet dat circa 24% van de
gemeenten mensen alleen in traject nemen, als ze perspectief hebben op werk. Een vergelijkbaar aantal
gemeenten geeft aan dat ze relatief weinig tijd besteden aan de ontwikkeling van kandidaten en dat ze zich
richten op zo snel mogelijke uitstroom naar werk. Bijna de helft van de gemeenten geeft aan dat mensen alleen
geplaatst worden als de baan duurzaam is. Meer dan de helft van de geënquêteerden geeft aan dat de
medewerkers relatief veel vrijheid hebben, waardoor de dienstverlening tussen kandidaten (binnen een gemeente)
flink uiteen kan lopen.
Ten aanzien van de werkgeversbenadering geldt dat deze – evenals bij de 15 onderzochte organisaties – bij meer
dan driekwart van de gemeenten intensiever is dan voorheen voor de klassieke groep bijstandsgerechtigden.
Meer dan de helft van de geënquêteerden ziet dat werkgevers mensen met een arbeidsbeperking vooral tijdelijk
en niet voor onbepaalde tijd in dienst nemen. Het herplaatsen van mensen waarvan de dienstbetrekking is
afgelopen leidt tot extra kosten. Een derde van de respondenten geeft aan dat een belangrijk deel van de tijd van
de medewerkers gericht is op het herplaatsen. Ruim 20% van de respondenten ziet dat verschillende werkgevers
de begeleiding zelf betalen en dat de gemeenten daarom geen jobcoach hoeven te regelen.
Van de doelgroep die aan de slag is, zijn de meeste mensen aan de slag bij reguliere werkgevers, met een
loonkostensubsidie. Daarnaast is een substantieel aantal werkzaam in het voormalige sw-bedrijf en er zijn mensen
geplaatst via (individuele) detachering. Van de doelgroep die via gemeenten is geplaatst, is circa 10% aan de slag

61260 – Vertrouwelijk

32

zonder loonkostensubsidie bij reguliere werkgevers. De helft van de respondenten geeft aan dat (sommige)
werkgevers bereid zijn om mensen met beperking in dienst te nemen, zonder dat ze beroep doen op een
loonkostensubsidie. Gemiddeld ontvangt meer dan de helft van de doelgroep die regulier aan de slag is,
jobcoaching.
De meeste gemeenten hebben het proces van re-integratie en begeleiding beschreven. Een meerderheid geeft
tevens aan dat het proces van het aan de slag helpen en houden van de doelgroep nog in ontwikkeling is. In een
minderheid van de gemeenten is het proces genormeerd, door toepassing van kengetallen zoals de doorlooptijd
en de beschikbare tijd per kandidaat. In een meerderheid van de gemeenten geldt dat de dienstverlening
doorgaat als kandidaten niet binnen een bepaalde tijd aan de slag zijn geholpen. Bij 40% van de gemeenten is de
jobcoaching die iemand krijgt tot op zekere hoogte genormeerd en gemaximeerd in de tijd.
We stellen vast dat door verschillende gemeenten uiteenlopende beleidskeuzes worden gemaakt. We stellen
tevens vast dat op verschillende manieren uitvoering wordt gegeven aan de beleidsmatige opgaven. Verwacht
mag worden dat deze verschillen – evenals bij de 15 onderzochte organisaties – leidt tot verschillen in kosten die
door de gemeenten in Nederland worden gemaakt.

4.7 Financiering
Vanuit de rijksmiddelen wordt specifiek geld beschikbaar gesteld voor de ondersteuning van de nieuwe
doelgroep regulier. Deze middelen zijn vrij besteedbaar. De doelgroep wordt elk jaar groter. Daarom komen elk
jaar meer middelen beschikbaar. Bijna 60% van de uitvoeringsorganisaties geeft aan dat in de gemeentelijke
meerjarenbegroting rekening wordt gehouden met deze groeiende doelgroep en extra middelen. Een
vergelijkbaar aantal gemeenten zegt dat de organisatie er klaar voor is om de steeds grotere groep op te vangen.
De meerderheid van de gemeenten verwacht dat de gemiddelde kosten voor de ondersteuning van de nieuwe
doelgroep in de toekomst stijgen. Men denkt vooral dat de kosten toenemen doordat de doelgroep steeds
complexer wordt. Andere verklaringen zijn dat er steeds meer behoefte gaat ontstaan aan andere en betere
dienstverlening en doordat er meer inzicht ontstaat in de aard van de problematiek. Relevant in dit verband is dat
een ruime meerderheid verwacht dat als het economisch minder gaat, veel minder mensen met een
arbeidsbeperking aan de slag zullen komen. Als gemeenten dan blijven inzetten op het aan de slag helpen van
mensen, zullen de kosten stijgen.
Gemeenten hebben beleidsvrijheid en bepalen zelf hoeveel middelen ze inzetten. Een derde van de
geënquêteerden geeft aan dat de gemeente op de re-integratiemiddelen bezuinigt, zodat er onvoldoende
middelen overblijven voor de nieuwe doelgroep. We hebben in de enquête ook de vraag gesteld of er vanuit
andere budgetten extra geld beschikbaar wordt gesteld voor de ondersteuning van de nieuwe doelgroep regulier.
Hieruit bleek dat 65% van de gemeenten geld bijlegt vanuit het klassieke re-integratiebudget. Circa 40% van de
gemeenten geeft aan geld bij te leggen vanuit de algemene middelen van de gemeente en 23% van de
gemeenten vanuit besparingen op het bijstandsbudget. De helft van de gemeenten zet overige middelen in. Het
gaat dan vooral om geld vanuit het Europees Sociaal Fonds (ESF).
We kunnen vaststellen dat de meeste gemeenten zich ervan bewust zijn dat de doelgroep steeds groter wordt en
dat daarmee in de gemeentebegroting rekening moet worden gehouden. Ze verwachten dat de kosten, naast dat
de aantallen en daarmee de uitgaven omhoog gaan, op termijn ook zullen stijgen. Tevens blijkt dat sommige
gemeenten op de re-integratiebudgetten bezuinigen en dat een groot aantal gemeenten voor de nieuwe
doelgroep regulier extra middelen inzetten vanuit andere budgetten.

4.8 Samenvattend
In het proces van het UWV voor de doelgroep Wajong 2010 werden op hoofdlijnen dezelfde processtappen
gevolgd als bij uitvoeringsorganisaties voor de nieuwe doelgroep van de Participatiewet. De processen zijn

61260 – Vertrouwelijk

33

daarmee goed vergelijkbaar. In de invulling van die processtappen zien we een aantal belangrijke verschillen. De
inzet van het UWV is vaak meer gestandaardiseerd dan bij gemeenten en hun uitvoeringsorganisaties. Zo wordt
bij het UWV na instroom in de Wajong een periode van 7-9 jaar gehanteerd om te werken aan ontwikkeling,
waarna het arbeidsvermogen definitief wordt vastgesteld. Bij gemeentelijke uitvoeringsorganisaties is die
tijdshorizon vaak korter of – als wordt ingeschat dat de stap naar betaald werk nog te groot is – vindt de
begeleiding op andere leefgebieden plaats. Ook geldt bij het proces van de UWV dat de jobcoaching na verloop
van tijd wordt afgebouwd. UWV hanteert standaardtarieven, die elk jaar minder worden. Bij de gemeentelijke
uitvoeringsorganisaties treffen we deze aanpak niet aan. Gezien de diversiteit in de uitvoering bij gemeentelijke
uitvoeringsorganisaties is het niet mogelijk een eenduidige conclusie te trekken over een eventueel verschil in de
intensiteit en feitelijke kosten van de dienstverlening aan de doelgroep.
Voorts hebben we middels een enquête gekeken hoe de ondersteuning bij het verkrijgen en behouden van een
baan er elders in Nederland uitziet. In totaal deden 152 organisaties mee aan de enquête. Het gaat om zowel
individuele gemeenten als om samenwerkingsverbanden. Deze representeren 252 (van de 355) gemeenten. Het
gaat dus om 71% van de gemeenten. Alle G4-gemeenten deden mee aan de enquête en 90% van de 100.000-plus
gemeenten. Ook zien we een goede spreiding van de respons over het land. We concluderen dat sprake is van
een landelijk representatief beeld.
Gemeenten kijken binnen de kaders van de Participatiewet verschillend aan tegen het profiel van de doelgroep.
Sommige hanteren een smalle definitie. Andere hanteren een brede definitie. Daarnaast gaan gemeenten op
verschillende manieren op zoek naar de doelgroep. Sommige gaan actief op zoek, terwijl andere gemeenten pas
aan de slag gaan als betrokkenen zich zelfstandig melden. Al met al leidt dit ertoe dat de relatieve omvang en
samenstelling de doelgroep flink kan verschillen en daarmee naar verwachting de kosten en de uitgaven die door
gemeenten voor deze groep worden gedaan.
Uit de enquête blijkt dat gemeenten uiteenlopende beleidskeuzes maken. We stellen tevens vast dat op
verschillende manieren uitvoering wordt gegeven aan de beleidsmatige opgaven. Verwacht mag worden dat deze
verschillen – evenals bij de 15 onderzochte organisaties – leidt tot verschillen in kosten die door de gemeenten in
Nederland worden gemaakt.
We hebben in de enquête ook vragen gesteld over de financiering van de kosten voor het ondersteunen bij het
verkrijgen en behouden van een baan voor de nieuwe doelgroep. We kunnen vaststellen dat de meeste
gemeenten zich ervan bewust zijn dat de doelgroep steeds groter wordt en dat daarmee in de
gemeentebegroting rekening moet worden gehouden. Ze verwachten dat de kosten, naast dat de aantallen en
daarmee de uitgaven omhoog gaan, op termijn ook zullen stijgen. Tevens blijkt dat sommige gemeenten op de
re-integratiebudgetten bezuinigen en dat een groot aantal gemeenten voor de nieuwe doelgroep regulier extra
middelen inzet vanuit andere budgetten.

61260 – Vertrouwelijk

34

5. Nabeschouwing en samenvatting
5.1 Inleiding
Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid vroeg Berenschot om onderzoek te doen naar de
ontwikkeling van de kosten voor de ondersteuning aan personen uit de nieuwe doelgroep bij het verkrijgen van
een baan en het houden van een baan op de reguliere arbeidsmarkt, vanaf invoering van de Participatiewet.
Berenschot heeft dit onderzocht bij 15 uitvoeringsorganisaties. Deze organisaties representeren – omdat een deel
van de onderzochte uitvoeringsorganisaties gemeentelijke samenwerkingsverbanden betreffen - meer dan 50
gemeenten. Veel organisaties hebben meerdere jaren ervaring met het re-integreren van kandidaten. We zijn per
organisatie nagegaan hoe de ondersteuning bij het verkrijgen en houden van een baan aan personen uit de
nieuwe doelgroep eruit ziet en wat daarvan de kosten zijn. Vervolgens onderzochten we aan de hand van een
landelijke enquête de representativiteit van de 15 onderzochte uitvoeringsorganisaties.
Het bleek dat de kostengegevens voor de re-integratie van de nieuwe doelgroep tamelijk lastig naar boven
gehaald konden worden. Dat is verklaarbaar, omdat de administraties van de uitvoeringsorganisaties niet gericht
zijn op het genereren van deze specifieke informatie. Soms konden we op basis van de administraties van
uitvoeringsorganisaties de betreffende kosten berekenen. In andere gevallen gingen we in gesprek met
medewerkers om specifiek na te gaan hoeveel uur de medewerkers aan de ondersteuning van de doelgroep
besteden, op basis waarvan we de kosten berekenden.
Dit onderzoek geeft geen antwoord op de effectiviteit van de deelnemende organisaties. Enkel de activiteiten met
bijbehorende kosten zijn in beeld gebracht. Het onderzoek is gericht op de feitelijke kosten van de nieuwe
doelgroep, die bij de verschillende organisaties worden gemaakt.

5.2 De nieuwe doelgroep regulier
Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van de Participatiewet. De nieuwe doelgroep regulier van de
Participatiewet bestaat uit mensen die door ziekte of gebrek niet zelfstandig in staat zijn om het wettelijk
minimumloon te verdienen en geen recht hebben op een WW- of arbeidsongeschiktheidsuitkering. Het gaat om
mensen die voorheen zouden behoren tot de doelgroep van de Wajong en/of de Wsw.
Deze groep kan in het doelgroepregister worden opgenomen. Mensen die in het doelgroepregister zijn
opgenomen en aan de slag gaan bij reguliere werkgevers, tellen mee voor de banenafspraak. Gemeenten kunnen
op grond van de Participatiewet voor deze groep een loonkostensubsidie verstrekken aan de betreffende
werkgever.
Ons onderzoek richtte zich niet op de ondersteuning bij het verkrijgen en behouden van een baan van de
doelgroep ‘nieuw beschut’. Tot deze doelgroep behoren mensen die (nog) niet in een reguliere baan kunnen
werken, ook niet met extra begeleiding en ondersteuning. Zij kunnen in principe alleen aan de slag in een
beschutte omgeving onder aangepaste omstandigheden.
In ons onderzoek gingen we na hoe de nieuwe doelgroep er volgens de uitvoeringsorganisaties van de
Participatiewet uitziet. Het blijkt dat het vooral gaat om mensen met psychische beperkingen. In mindere mate
gaat het om mensen met fysieke beperkingen. In de enquête geeft 80% van de organisaties aan dat de mensen in
de doelgroep te maken hebben met multiproblematiek. Meerdere keren gaven de organisaties aan dat de
doelgroep steeds complexer wordt.
Tegelijkertijd geeft 2/3e van de organisaties aan dat voor de nieuwe doelgroep vooral de afstand tot de
arbeidsmarkt bepalend is en niet zo zeer de vraag of sprake is van een specifieke arbeidshandicap. Dat betekent

61260 – Vertrouwelijk

35

dat de doelgroep in de praktijk in veel gemeenten ruimer is dan de mensen die voorheen tot de Wajong en/of de
Wsw zouden behoren. Ook (een deel van) de doelgroep die voorheen onder de Wet werk en bijstand viel, wordt
in de uitvoering meegenomen in de nieuwe doelgroep regulier8.

5.3 Doelstelling
De doelstelling van de Participatiewet is om iedereen met arbeidsvermogen naar werk toe te leiden, bij voorkeur
naar regulier werk. Dat geldt dus ook voor de groep met beperkte loonwaarde. De uitvoeringsorganisaties geven
aan dat participatie door middel van werk een belangrijke doelstelling is voor de nieuwe doelgroep. Tegelijkertijd
wordt vaak ook gestreefd naar brede maatschappelijke participatie en niet alleen naar werk. Maar, hier zien we
wel verschillen tussen organisaties.

5.4 Ontwikkeling van beleid en uitvoering
Gemeenten hebben flinke stappen gezet in het beleid en de uitvoering van de re-integratie van de nieuwe
doelgroep. De meeste gemeenteraden hebben het beleid voor de nieuwe doelgroep vastgesteld. De meeste
uitvoeringsorganisaties geven aan dat ze klaar zijn om de elk jaar grotere doelgroep op te vangen. Ook de
meerjarenbegrotingen van de gemeenten voorzien erin dat middelen beschikbaar zijn voor de steeds grotere
doelgroep.
Tegelijkertijd geven veel gemeenten aan dat het beleid en de uitvoering nog in ontwikkeling zijn. De
ontwikkelingen staan niet stil. Het is een zoektocht naar de meest passende vorm van ondersteuning.
Voor de meeste organisaties geldt dat het proces niet is genormeerd. Zij hanteren geen kengetallen voor de
doorlooptijd en de beschikbare tijd per kandidaat en bepalen dit per kandidaat (maatwerk). Ook kiezen zij er niet
voor om de dienstverlening te stoppen als kandidaten binnen een bepaalde tijd niet aan de slag zijn. Circa de helft
van de organisaties hanteert wel normen voor de jobcoaching.

5.5 Uitkomsten van het kostenonderzoek
We hebben bij 15 organisaties de kosten onderzocht. We gingen na wat de directe kosten zijn van
uitvoeringsorganisaties van het proces van het zoeken en vinden van kandidaten tot en met het plaatsen en
begeleiden op een (reguliere) baan. Tussen de verschillende organisaties bestaan flinke kostenverschillen. Om de
integrale kosten met elkaar te vergelijken moeten de totale feitelijke kosten worden gedeeld door eenzelfde deler.
Bij voorkeur is de deler het totale aantal producten of diensten dat is gerealiseerd. Een dergelijke deler is niet
eenvoudig voorhanden. Als je bijvoorbeeld kijkt naar het aantal plaatsingen, dan laat je de mensen die wel in
traject zitten, maar niet geplaatst zijn buiten beschouwing. Als je deelt door het aantal ingezette trajecten, dan
wordt niet meer gekeken naar het resultaat en blijft het aantal begeleidingen buiten beschouwing. Daarnaast
geldt dat er een deler moet worden gebruikt die tussen de gemeenten betrouwbaar en vergelijkbaar is.
Daarom hebben we naar drie verschillende quotiënten gekeken. We deelden de totale feitelijke kosten door (a)
het aantal mensen vanuit de doelgroep Participatiewet die in het doelgroepenregister zijn opgenomen, (b) de
mensen in het doelgroepenregister die een baan hebben en (c) het aantal mensen dat vanuit de Participatiewet
aan de slag is met een loonkostensubsidie. Het blijkt dat als we de totale directe kosten van de deelnemende
uitvoeringsorganisaties delen door (a) de totale doelgroep in het doelgroepregister, de mediaan gelijk is aan
€1.500. De helft van de berekende feitelijke kosten valt tussen de €1.200 en €2.200 per persoon.

Dat is verklaarbaar, omdat het gaat of mensen voldoen aan de voorwaarden voor de banenafspraak of beschut werk. Of
iemand voorheen tot de Wajong of WSW zou behoren is voor gemeenten niet relevant c.q. in de praktijk niet na te gaan.
8

61260 – Vertrouwelijk

36

Als we (b) delen door het aantal mensen in het doelgroepenregister met een baan, dan is de mediaan gelijk aan
€4.000 per persoon. De helft van de uitvoeringsorganisaties hebben een feitelijke kostprijs tussen de €2.600 en
€4.600 per persoon.
Voor een deel gaat het bij de groepen in het doelgroepenregister om mensen die geen dienstverlening
ontvangen van de gemeente. Het gaat om mensen die geen ondersteuning vragen of nodig hebben bij het
vinden en houden van een baan. Als we de feitelijke kosten delen door (c) het aantal mensen dat aan de slag is
geholpen met een loonkostensubsidie, met daadwerkelijk vastgestelde ondersteuning van uitvoeringsorganisaties,
dan is de mediaan gelijk aan €6.600 per LKS-er. De helft valt tussen de €5.300 en €7.600 per LKS-er.
De kosten worden vooral bepaald door de arbeidsontwikkeling en door de begeleiding. Uit de enquête blijkt dat
de kosten voor ondersteuning van de nieuwe doelgroep hoger zijn dan de kosten voor de ondersteuning van de
klassieke werkzoekenden. Dat wordt voor een belangrijk deel verklaard door de begeleidingskosten (jobcoaching).

5.6 Verklaring van de kostenverschillen
De kostenverschillen worden door verschillende factoren bepaald. De hoogte van de uitgaven wordt beïnvloed
door de hoogte van de budgetten. Gemeenten met relatief hoge budgetten geven relatief meer uit dan
gemeenten met lagere budgetten. Er worden binnen de kaders van de Participatiewet, verschillende keuzes
gemaakt. Vaak liggen er beleidskeuzes aan de kostenverschillen ten grondslag. Sommige organisaties kiezen
ervoor om vooral in te zetten op begeleiding (jobcoaching), terwijl andere organisaties terughoudender zijn bij
het inzetten van begeleiding. Een andere belangrijke factor is de mate waarin de dienstverlening gericht is op het
realiseren van maatschappelijke doelen of op het realiseren van een reguliere werkplek. Sommige organisaties
richten zich naast werk bijvoorbeeld ook op het verkrijgen van vrijwilligerswerk of het opheffen van
belemmeringen, zonder dat daar direct de ambitie aan ten grondslag ligt om aan het werk te gaan. Andere
organisaties zien hun werk vooral als het aan de slag krijgen van werkzoekenden in een (zo regulier mogelijke)
baan. Zij zijn nauwelijks of niet bezig met andere vormen van participatie, zoals vrijwilligerswerk of het wegnemen
van belemmeringen zonder dat dat direct leidt tot hogere kansen op werk. Vaak zijn daar dan andere afdelingen
bij de gemeente voor verantwoordelijk.
Ook de breedte van de doelgroep is relevant. Als een uitvoeringsorganisatie uitgaat van een bredere doelgroep
dan in andere gemeenten, dan leidt dat tot hogere uitgaven. Stel dat er meer en andere mensen in traject worden
genomen dan de groepen die voorheen in de Wsw of de Wajong zouden zijn terecht gekomen, dan gaan de
trajectkosten en daarmee de feitelijke kosten die in beeld worden gebracht, omhoog.

5.7 Financiering van de kosten
Gemeenten hebben beleidsvrijheid en bepalen binnen de kaders van de Participatiewet welke ondersteuning en
hoeveel middelen ze inzetten voor de doelgroep met een arbeidsbeperking. We zien dat de feitelijke kosten
hoger zijn, naarmate gemeenten beschikken over hogere budgetten. Voorts wordt de doelgroep in verschillende
gemeenten breed omschreven omdat niet alleen wordt gekeken naar mensen met een beperkte loonwaarde als
gevolg van ziekte of gebrek, maar ook naar mensen die (tijdelijk) een afstand tot de arbeidsmarkt hebben omdat
ze bijvoorbeeld langdurig werkloos zijn of over onvoldoende kennis en vaardigheden beschikken.
De onderzochte gemeenten en de uitvoeringsorganisaties in de enquête geven in aan dat zij naast het specifieke
budget voor de nieuwe doelgroep, ook het klassieke re-integratiebudget inzetten voor deze groep. Verschillende
gemeenten kiezen er ook voor om algemene middelen of eventuele besparingen op het bijstandsbudget in te
zetten. Ook zijn er gemeenten die geld inzetten van uit het ESF.
Ten tijde van het onderzoek ging het economisch goed. Dat betekent dat veel mensen aan de slag zijn, waardoor
capaciteit en middelen kunnen worden ingezet voor mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt. Dat

61260 – Vertrouwelijk

37

betekent dat er meer financiële ruimte is om de nieuwe doelgroep te ondersteunen. Zodra het economisch
tegenzit en het aantal werkzoekenden oploopt, kunnen hier knelpunten ontstaan.

5.8 Verwachte ontwikkeling van de kosten
Een groot aantal van de geënquêteerde organisaties geeft aan dat de kosten per persoon in de toekomst
toenemen. Belangrijke verklaringen daarvoor zijn het toenemen van de complexiteit van de doelgroep en de
verwachting dat in de toekomst behoefte bestaat aan meer en betere diensteverlening.
Een aantal organisaties ziet ook kostendrukkende ontwikkelingen, zoals het groeien van de groep die aan de slag
is, waardoor de kosten voor ontwikkeling relatief (en daarmee het totale kostenbedrag per persoon) omlaag gaan.
Ook verwachten sommigen dat er met het groeien van de groep schaalvoordelen ontstaan en dat er steeds meer
ervaring ontstaat bij het ondersteunen van de doelgroep, waardoor efficiënter gewerkt kan worden.
Daarnaast moet onderscheid worden gemaakt tussen de kosten die gemaakt worden om mensen aan de slag te
helpen (de meer incidentele kosten) en de kosten die gemaakt worden om mensen aan de slag te houden (de
meer structurele kosten). Thans wordt 59% van de totale directe kosten gemaakt voor het aan de slag helpen van
mensen en 41% voor het aan de slag houden van mensen. De vraag is hoe deze verhouding zich gaat
ontwikkelen. Bij een gelijkblijvende instroom en een steeds groter werknemersbestand met ondersteuning, zal het
aandeel in de kosten om mensen aan de slag te helpen omlaaggaan en zal het aandeel om mensen aan de slag te
houden omhoog gaan. Echter, een deel van de mensen dat aan de slag is bij met name reguliere werkgevers zal
uitvallen en zal vervolgens weer aan de slag geholpen moeten worden. Dat is anders dan in de Wsw, waar mensen
een vaste baan hebben en beperkt van baan wisselen. Bij een dienstverband bij een werkbedrijf of detachering
zijn er andere kostenbepalende factoren dan bij opeenvolgende tijdelijke dienstverbanden bij reguliere
marktpartijen. Het totaal aantal baanwisselingen zal met het groeien van de nieuwe doelgroep, steeds groter
worden. Het is onzeker hoe dit zich in de toekomst gaat ontwikkelen. Worden in de praktijk regelmatig
dienstverbanden beëindigd, waarna betrokkenen weer aan de slag moeten worden geholpen? Of gaat het om
grotendeels vaste dienstverbanden voor onbepaalde tijd? Als dienstverbanden regelmatig beëindigd worden,
zullen de kosten voor het aan de slag helpen van mensen relatief hoog blijven

5.9 Wat leert dit ons?
Gemeenten voeren de Participatiewet voor de nieuwe doelgroep verschillend uit. Veel gemeenten hanteren bij de
uitvoering van de Participatiewet een brede doelstelling, waarbij ook gekeken wordt naar maatschappelijke
participatie. Andere gemeenten leggen – hoewel dat niet betekent dat participatie niet elders bij of namens de
gemeente wordt uitgevoerd - vooral de nadruk op het plaatsen en begeleiden op regulier werk. Gemeenten zijn
vrij in het maken van deze keuzes.
De meeste organisaties hebben het beleid geformuleerd en hebben hun processen ingericht. Maar ze geven ook
aan dat het beleid en de uitvoering vaak nog in ontwikkeling zijn. Ze geven aan dat ze vaak wel klaar zijn om de
elk jaar grotere doelgroep op te vangen, maar dat de gemeenteraad nog geen strategie heeft vastgesteld voor de
wijze waarop met de steeds grotere doelgroep wordt omgegaan.
We hebben 15 uitvoeringsorganisaties onderzocht die al in een vroeg stadium zijn begonnen met het
ondersteunen van relatief grote aantallen vanuit de nieuwe doelgroep. Een belangrijke uitkomst van het
onderzoek is dat de spreiding van het beleid en de uitvoering leidt tot spreiding in de feitelijke kosten. Het is
aannemelijk dat de verschillende aanpakken en daarmee de verschillende kosten leiden tot verschillen het
financieel en maatschappelijk resultaat. Het maatschappelijk en financieel resultaat van de verschillende
uitvoerings- en beleidslijnen, is echter niet onderzocht. De initiële opgave van gemeenten is om uitgaand van het
afsluiten van de Wsw en het inperken van de toegang tot de Wajong, een elk jaar grotere, nieuwe groep mensen
met een arbeidsbeperking zo regulier mogelijk aan de slag te krijgen. We zien dat sommige gemeenten en

61260 – Vertrouwelijk

38

uitvoeringsorganisaties zich vooral richten op het aan het werk krijgen van de doelgroep, terwijl andere zich ook
richten op (maatschappelijke) participatie. Er lijkt, naast arbeid, relatief steeds meer aandacht te komen voor
maatschappelijke participatie. In het onderzoek geven betrokkenen aan dat dat proces versterkt wordt doordat
steeds meer mensen met zorgbehoefte zich melden voor ondersteuning bij de uitvoeringsorganisaties van de
Participatiewet.
De verschillen tussen gemeenten leiden tot verschillende uitgaven. De kosten worden veelal uit de reguliere reintegratiebudgetten betaald. De onderzochte organisaties maken zich zorgen over de toereikendheid van de
toekomstige budgetten. Ze geven aan nu al vaak tegen grenzen aan te lopen. Als de doelgroep toeneemt en als
de economische situatie verslechtert, waardoor het aantal mensen dat aan de slag geholpen moet worden
toeneemt, zullen de uitgaven ten opzichte van het beschikbaar budget, verder oplopen. Daar komt bij dat veel
organisaties verwachten dat de kosten in de toekomst zullen toenemen. Dat leidt bij gemeenten tot de vraag
welke keuzemogelijkheden er zijn: aan welke knoppen kan gedraaid worden om de uitgaven te beïnvloeden?
Dit onderzoek toont het belang en de noodzaak aan om meer inzicht te krijgen in de keuzemogelijkheden en de
financiële consequenties voor gemeenten. Ook gaven veel gemeenten in ons onderzoek aan dat er behoefte
bestaat aan inzicht in de effectiviteit van de verschillende instrumenten. Wat kunnen we leren van de huidige
praktijk? Hoe kunnen gemeenten leren van elkaar? Wat kunnen we meer of minder doen en wat zijn daarvan
zowel de financiële als maatschappelijke consequenties?

61260 – Vertrouwelijk

39

Bijlage 1: Vragenlijst verkenningsfase
In onderstaande tabel staan de vragen in de verkenningsvragenlijst opgesomd. Bij elke vraag werd er het
volgende gevraagd:
-

Antwoord en toelichting

-

Uitvoerende partij (sociale dienst, participatiebedrijf, werkgeversservicepunt, privaat, andere)

-

Welke feitelijke kosten worden gemaakt?

-

Zijn de feitelijke kosten inzichtelijk? Zo nee, hoe zijn deze volgens u inzichtelijk te maken?

-

Wordt er tijd geschreven?

-

Zijn de werkprocessen beschreven en beschikbaar?

Tabel 6. Vragenlijst verkenningsfase

Vragen
Waar wordt de nieuwe doelgroep met een arbeidsbeperking die bij reguliere werkgevers aan de slag kan, gevonden? Gaat
het om nieuwe instroom bijstand, zittend bestand bijstand, actieve meldingen met vraag om ondersteuning, VSO-PRO,
werkgever en werknemer bieden zichzelf aan, overige?
Worden er specifieke activiteiten uitgevoerd om mensen behorend tot de doelgroep te vinden? Zo ja, welke?
Worden er specifieke activiteiten uitgevoerd om vast te stellen of betrokkene (potentieel) tot de nieuwe doelgroep
begeleiding regulier behoort? Zo ja, welke?
Als betrokkenen gevonden zijn c.q. is vastgesteld of ze potentieel tot de doelgroep behoren, worden er ontwikkelactiviteiten
verricht, zoals training, scholing, werkervaring? Zo ja, welke activiteiten?
Hoe worden geschikte vacatures gevonden?
Hoe vindt de match plaats?
Hoe vindt de loonwaardebepaling plaats?
Welke activiteiten worden vericht voor het in stand houden en laten lopen van de detacheringsfaciliteit?
Zet u nog andere voorzieningen in? (bv vervoersvoorzieningen, doventolk, voorleeshulp)
Hoe vaak vindt er een volgende loonwaardebepaling plaats? Hoe ziet de loonwaardebepaling eruit?
Worden er ontwikkel-activiteiten verricht om de loonwaarde van betrokkene (verder) te verhogen?
Worden er mensen vanuit de doelgroep gedetacheerd?
Welke activiteiten worden vericht voor het in stand houden en laten lopen van de detacheringsfaciliteit? (denk aan meer
administratieve functies)
Vinden er activiteiten plaats gericht op het doorontwikkelen van de kandidaten op een detacheringsfunctie? Zo ja, welke?
Vinden er vormen van begeleiding (bv jobcoaching) plaats in het geval van een detachering? Zo ja, welke?
Worden er andere voorzieningen ingezet om de gedetacheerden aan de slag te houden, zo ja welke?
Worden er activiteiten verricht om betrokkenen aan de slag te helpen en te houden, die niet zijn genoemd in de voorgaande
punten? Zo ja, welke?
Hoe verhoudt het aantal mensen uit de doelgroep (ongeveer) dat aan de slag is met een loonkostensubsidie bij reguliere
werkgevers zich tot het aantal dat aan de slag is via een detacheringsconstructie?
Waar wordt de nieuwe doelgroep met een arbeidsbeperking die bij reguliere werkgevers aan de slag kan, gevonden? Gaat
het om nieuwe instroom bijstand, zittend bestand bijstand, actieve meldingen met vraag om ondersteuning, VSO-PRO,
werkgever en werknemer bieden zichzelf aan, overige?
Worden er specifieke activiteiten uitgevoerd om mensen behorend tot de doelgroep te vinden? Zo ja, welke?

61260 – Vertrouwelijk

Vragen
Worden er specifieke activiteiten uitgevoerd om vast te stellen of betrokkene (potentieel) tot de nieuwe doelgroep
begeleiding regulier behoort? Zo ja, welke?
Als betrokkenen gevonden zijn cq is vastgesteld of ze potentieel tot de doelgroep behoren, worden er ontwikkelactiviteiten
verricht, zoals training, scholing, werkervaring? Zo ja, welke activiteiten?
Hoe worden geschikte vacatures gevonden?

40

41

61260 – Vertrouwelijk

Bijlage 2: Deelnemende organisaties diepteonderzoek
In onderstaande tabel staan de deelnemende organisaties in willekeurige volgorde.
Tabel 7. Deelnemende organisaties.

Volgnummer

Organisatienaam

Organisatietype

1

IJmond Werkt!

Uitvoeringsorganisatie

2

Weener XL

Uitvoeringsorganisatie

3

Almere

Gemeente

4

AM Match

Uitvoeringsorganisatie

5

Amsterdam

Gemeente

6

Barneveld

Gemeente

7

Den Haag

Gemeente

8

Groningen

Gemeente

9

HalteWerk

Uitvoeringsorganisatie

10

Meerinzicht

Uitvoeringsorganisatie

11

MidZuid

Uitvoeringsorganisatie

12

Oss

Gemeente

13

Rijk van Nijmegen

Uitvoeringsorganisatie

14

Werksaam

Uitvoeringsorganisatie

15

WSD

Uitvoeringsorganisatie

61260 – Vertrouwelijk

42

Bijlage 3: Doelgroepen en financiering Participatiewet
Verwachte ontwikkeling van de doelgroep
In de Participatiewet worden de voormalige wetten Wet werk en bijstand (WWB), de Wet sociale werkvoorziening
(Wsw) en de Wajong (Wet arbeidsongeschiktheidsvoorziening jonggehandicapten) samengevoegd. Gemeenten
zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van de wet en daarmee medeverantwoordelijk voor het aan de slag
helpen van mensen met een arbeidsbeperking. De doelgroep waarvoor gemeenten verantwoordelijk worden,
wordt steeds groter. De ontwikkeling is afgebeeld in de volgende figuur.

Figuur 5. Ontwikkeling aantallen doelgroepen.

We lichten de kleuren in de figuur als volgt nader toe:
-

Groen: Gemeenten blijven onveranderd verantwoordelijk voor de uitvoering van de bijstand. Uiteraard kent
de omvang van het bestand fluctuaties van jaar op jaar (bijvoorbeeld als gevolg van conjuncturele
veranderingen en als gevolg van de instroom van statushouders). Voor de leesbaarheid van de figuur houden
we echter het bijstandsniveau constant. De betekenis van de Participatiewet zit vooral in de doelgroepen die
hierna worden beschreven.

-

Oranje: Gemeenten waren verantwoordelijk voor de uitvoering van de Wsw. Het aantal Wsw-ers neemt
geleidelijk af, omdat de toegang tot de Wsw per 1-1-2015 is gestaakt. Het zittend bestand houdt de oude
rechten. Uiteindelijk zal iedereen uit de Wsw zijn gestroomd. Vandaar de afname tot 0 in de figuur.

-

Blauw: Het Ministerie van SZW gaat ervan uit dat gemeenten gemiddeld voor alle drie Wsw-ers die
uitstromen één beschutte arbeidsplek creëren. Het gaat dan om de plaatsing van mensen met
arbeidsvermogen, die niet bij reguliere werkgevers aan de slag kunnen. Deze categorie wordt ook wel ‘Nieuw
beschut’ genoemd.
Voor het aan de slag helpen van deze groep hebben gemeenten een taakstelling. De taakstelling houdt in dat
gemeenten iedereen met een indicatie beschut die zich meldt, aan de slag moeten helpen, tot aan de
taakstelling. Landelijk is de taakstelling gelijk aan 1/3e van de (geraamde) uitstroom van het aantal Wsw-ers.
Maar op gemeentelijk niveau kunnen andere verhoudingen gelden.

-

Geel: Het ministerie gaat er eveneens van uit dat mensen met een beperking die wél bij reguliere werkgevers
aan de slag kunnen, ten minste tot op het niveau van de oude Wsw aan de slag worden geholpen. Dit betreft
de mensen die via een loonkostensubsidie (LKS) aan de slag worden geholpen bij werkgevers.

43

61260 – Vertrouwelijk

Het totaal aantal mensen dat met ondersteuning van de gemeenten aan de slag gaat, blijft dan op het niveau
van de oude Wsw. Het gaat dan om de kleuren blauw en geel in de figuur; dit is qua omvang vanaf
uiteindelijk gelijk aan het oranje vlak in 2015. Op landelijk niveau is de som van het aantal Wsw-ers en de
doelgroepen nieuw beschut en begeleiding regulier elk jaar gelijk aan het oorspronkelijk aantal Wsw-ers.
-

Rood: De omvang van de totale doelgroep neemt echter toe. Gemeenten worden namelijk ook
verantwoordelijk voor de groep mensen die niet volledig en duurzaam arbeidsongeschikt is en die voorheen
in de Wajong zou zijn terecht gekomen (en niet in de Wsw). Deze groep wordt steeds groter. De verwachting
van het ministerie is dat uiteindelijk ten opzichte van de oorspronkelijke aantallen (landelijk 375.000 mensen
in de bijstand, 90.000 mensen in de Wsw) 135.000 mensen extra gebruik zullen maken van ondersteuning
vanuit de Participatiewet.

De Wajong blijft echter wel bestaan. In de Wajong zitten mensen die voor 2015 al in de Wajong waren gestroomd.
De Wajong blijft ook voor nieuwe doelgroepen bestaan die volledig en duurzaam arbeidsongeschikt zijn.

Rijksbudgetten
Gemeenten ontvangen via drie kanalen geld van de Rijksoverheid voor de financiering van de Participatiewet: het
bijstandsbudget (ook wel BUIG of inkomensdeel genoemd), het Participatiebudget en de algemene uitkering in
het gemeentefonds9.
Tabel 8. Financiering van de Participatiewet.

Beschikbare budgetten

Gemeentelijke uitgaven

Bijstandsbudget

•

Bijstandsuitkeringen

•

Loonkostensubsidies

Participatiebudget

•

Re-integratiekosten

•

WWB-klassiek

•

Loonkosten en overige kosten Wsw

•

Wsw

•

•

Begeleiding regulier

Plaatsing en begeleiding nieuwe
doelgroep

•

Begeleiding nieuw beschut

•

Voormalig Wajong
•

Uitvoeringskosten sociale dienst

•

Minimabeleid

Algemene uitkering GF
•

Cluster inkomen en participatie

Aan de linkerkant staan de drie verschillende budgetten. Aan de rechterkant staat waar de budgetten voor
bedoeld zijn. De middelen zijn vrij besteedbaar. Dat laat onverlet dat aan iedereen die recht heeft, een uitkering
moet worden verstrekt. Ook voor de Wsw-middelen geldt dat iedereen die recht heeft op Wsw salaris dient te
ontvangen.

Vanaf 2019 is het budget WWB-klassiek overgeheveld naar de Algemene uitkering in het gemeentefonds. Omdat het gaat om
middelen voor Participatie, zijn deze in dit overzicht onder het kopje ‘participatiebudget’ geplaatst.
9

61260 – Vertrouwelijk

44

In de volgende grafiek zien we de bedragen die gemeenten landelijk naar verwachting in 2020 ontvangen (stand
septembercirculaire 2019).

Figuur 6. Bedragen die gemeenten landelijk naar verwachting in 2020 ontvangen.
Hierna gaan we dieper in op de verschillende budgetten.

Bijstandsbudget
Gemeenten ontvangen jaarlijks het bijstandsbudget voor het betalen van bijstandsuitkeringen en LKS. Er wordt
eerst op basis van de ramingen van het Centraal planbureau (CPB) een macrobudget vastgesteld. Het
macrobudget wordt vervolgens verdeeld op basis van zogenoemde objectieve factoren. Objectieve factoren zijn
factoren die niet direct gerelateerd zijn aan de totale bijstandsuitgaven en die niet direct door gemeenten te
beïnvloeden zijn. Het gaat bijvoorbeeld om het aantal alleenstaande ouders, het aantal minderheden en het aantal
corporatiewoningen in de gemeente. Gemeenten met minder dan 40.000 inwoners ontvangen een aandeel dat
geheel of gedeeltelijk verdeeld wordt op basis van de historische bijstandsuitgaven. Het budget voor gemeenten
met meer dan 40.000 inwoners staat los van de werkelijke totale uitgaven.

Participatiebudget
Naast het bijstandsbudget, ontvangen gemeenten middelen voor de re-integratie en begeleiding. Het gaat om
middelen voor het re-integreren van de klassieke doelgroep onder de bijstandswet, het re-integreren en
begeleiden van de nieuwe doelgroep en voor de financiering van de Wsw.
Het budget voor de Wsw wordt elk jaar lager omdat de instroom tot de Wsw is gestopt. Tot en met 2020 wordt
een elk jaar grotere efficiency-korting doorgevoerd op het budget. Het budget gaat verder elk jaar omlaag, omdat
het aantal Wsw-ers omlaag gaat. Omdat het aantal Wsw-ers daalt tot uiteindelijk nul, gaat ook het budget voor
de Wsw omlaag naar nul.

Figuur 7. Budgetten Participatiewet.

61260 – Vertrouwelijk

45

Binnen de Participatiewet is een nieuw budget Wsw vastgesteld en een budget voor de nieuwe doelgroep. In
bovenstaande grafiek is dat het oranje deel. Elk jaar ontvangt de gemeente een budget voor de nieuwe
doelgroep. Het budget voor de nieuwe doelgroep (nieuw beschut, begeleiding regulier en voormalig Wajong)
wordt elk jaar groter.
Tot slot ontvangt de gemeente in het Participatiebudget ook het klassieke re-integratiebudget voor de Wet werk
en bijstand.
Gemeenten ontvangen het participatiebudget via de zogenoemde integratie-uitkering sociaal domein. De
middelen voor klassiek WWB zijn in 2019 overgeheveld naar de algemene uitkering in het gemeentefonds

Cluster inkomen en participatie in de algemene uitkering in het gemeentefonds
In de algemene uitkering in het gemeentefonds ontvangen gemeenten het cluster inkomen en participatie. Het
cluster inkomen en participatie is bedoeld voor het betalen van de uitvoeringskosten van de Participatiewet en het
minimabeleid (met name bijzondere bijstand en schuldhulpverlening). In totaal zit er circa €2,4 mld in het cluster
I&P (stand septembercirculaire 2019).
De middelen worden verdeeld op basis van verschillende factoren, zoals het aantal inwoners, het aantal mensen
met een laag inkomen en het aantal bijstandsgerechtigden. Het gemeentelijk aandeel in de verdeling beweegt
dus (in tegenstelling tot het bijstandsbudget) mee met het werkelijk aantal bijstandsgerechtigden,.
Daarnaast beweegt het budget mee met de rijksuitgaven via de zogenaamde trap-op-trap-af systematiek. Dat
betekent dat als de rijksuitgaven omhoog gaan, het gemeentefonds automatisch mee omhoog beweegt. Daarmee
gaat het cluster I&P ook automatisch omhoog.

Tot slot
De financiering gaat naar verwachting per 2022 veranderen. De participatiemiddelen voor de doelgroep
begeleiding regulier gaan naar de algemene uitkering in het gemeentefonds (cluster I&P). De verdeling van het
cluster I&P wordt herijkt. Dat kan leiden tot herverdeeleffecten. De middelen voor nieuw beschut en voor de Wsw
komen in een zogenoemde decentralisatie-uitkering. Het bijstandsbudget blijft bestaan, zoals het nu is. Hier
worden geen (grote) veranderingen verwacht.

46

61260 – Vertrouwelijk

Bijlage 4: Uitkomsten van de enquête
In totaal hebben 152 organisaties de enquête ingevuld. Deze organisaties vertegenwoordigen 252 gemeenten. De
enquête is opgezet om een beeld te krijgen van de landelijke activiteiten voor het begeleiden van mensen met
een arbeidsbeperkingen naar een baan en het begeleiden tijdens een baan.
Van de organisaties die aangeven de begeleiding geheel of gedeeltelijk uitvoert, geeft de helft aan dit volledig
voor de eigen gemeente te doen. 30% geeft aan dit uit te voeren als samenwerkingsverband voor meerdere
gemeenten, 15% geeft aan deze taken uit te voeren voor de eigen gemeente en via een
dienstverleningsovereenkomst voor andere gemeenten. In de categorie ‘overige’ worden met name nadere
beschrijvingen gegeven van de gemeenschappelijke regelingen en dienstverleningsovereenkomsten.

Voor wie worden de taken uitgevoerd?
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%

Alleen voor onze eigen
gemeente

Voor onze eigen gemeente en
via een
dienstverleningsovereenkomst
voor andere gemeenten

Wij zijn een
samenwerkingsverband van
meerdere gemeenten.

Overige, namelijk...

Figuur 8. Uitvoering taken.

Profiel van de nieuwe doelgroep
De nieuwe doelgroep wordt op verschillende manieren beschreven. Veel genoemde antwoorden zijn: mensen met
een indicatie banenafspraak, mensen met een verminderde loonwaarde, mensen met een beperking, vergelijkbaar
met de voormalige WSW en Wajong, iedereen die geen 100% loonwaarde heeft, personen die plaatsbaar zijn op
een reguliere werkplek, indicatie beschut werk en banenafspraak, etc.
Er wordt aangegeven het merendeel van de nieuwe doelgroep multiproblematiek, bijna 80% van de respondenten
geeft aan het hier geheel of gedeeltelijk mee eens te zijn. Daarnaast wordt aangegeven dat de nieuwe doelgroep
vaak kampt met psychische problematiek.

47

61260 – Vertrouwelijk

Profiel van de nieuwe doelgroep
100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
De nieuwe doelgroep
heeft vooral psychische
beperkingen

De nieuwe doelgroep
heeft vooral fysieke
beperkingen

Geheel mee eens / gedeeltelijk mee eens

Mensen met tijdelijke
arbeidsbeperkingen
behoren ook tot de
nieuwe doelgroep

Niet mee eens/niet mee oneens

Voor de nieuwe
Het grootste deel van de
doelgroep is vooral de nieuwe doelgroep heeft
afstand tot de
multiproblematiek
arbeidsmarkt bepalend,
niet zo zeer de vraag of
sprake is van een
specifieke
arbeidshandicap.
Gedeeltelijk mee oneens / mee oneens

Figuur 9. Profiel van de doelgroep.

We hebben respondenten gevraagd wat de doelstelling is met betrekking tot de nieuwe doelgroep. Deze
doelstellingen zijn geprioriteerd door 100 punten te verdelen over de mogelijkheden. Er wordt aangegeven dat dit
vaak participatie door werk betreft, vervolgens het voorkomen dat iemand afhankelijk wordt van ondersteuning
door de overheid (preventie) en participatie door middel van andere activiteiten.

Doelstelling ten aanzien van de doelgroep
30%
25%
20%
15%
10%
5%
0%

Voorkomen dat
iemand afhankelijk
wordt van
ondersteuning door de
overheid (preventie)

Aantallen trajecten

Zoveel mogelijk
voorkomen van
instroom

Aantallen
loonkostensubsidies

Figuur 10. Doelstelling ten aanzien van de doelgroep

Participatie door
middel van werk

Participatie door
middel van andere
activiteiten

Het verder verhogen
van de loonwaarde

Anders

61260 – Vertrouwelijk

48

In de categorie anders zijn diverse antwoorden gegeven (gebundeld):
Tabel 9. Antwoorden categorie anders.

Antwoorden
Er is geen specifieke doelstelling voor deze doelgroep.
Mensen krijgen wat ze nodig hebben, we passen maatwerk toe.
Doelstelling op kwetsbare jongeren; voor iedere jongeren een passende plek in de maatschappij.
Bieden van passende begeleiding en borgen van continuïteit.
Er zijn open doelstellingen in aantallen geformuleerd.
Het organiseren van duurzame arbeidsplekken/werk, het ontzorgen en het faciliteren van de werkgever. Het streven naar
maximaal aantal haalbare en duurzame plaatsingen.
Zorgen dat iedereen kan meedoen, zo regulier als mogelijk.
Maatschappelijke Banen

Het zoeken en vinden van de nieuwe doelgroep
Op de vraag hoe organisaties de nieuwe doelgroep bereiken worden verschillende antwoorden gegeven.
Organisaties konden 100 punten verdelen over de onderstaande mogelijkheden. Ongeveer 28% van de punten
wordt toebedeeld aan overig, 18% naar het actief zoeken en eveneens 18% van de punten wordt toegekend aan
de aanvraag van een uitkering.

Figuur 11. Het bereiken van de doelgroep.
Bij de categorie ‘anders’ wordt er door samenwerkingsorganisaties beantwoord dat deelnemende gemeenten
kandidaten doorverwijzen, er wordt extra aandacht besteed aan de warme overdracht vanuit het RMC en de
jeugdzorg. Daarnaast wordt er contact gelegd met het reguliere VO en het MBO.

49

61260 – Vertrouwelijk

Vaststellen of iemand tot de nieuwe doelgroep behoort
Er wordt vaak aan de poort bepaald of een kandidaat tot de nieuwe doelgroep behoort. Veel respondenten geven
aan dat de nieuwe doelgroep is veel breder is dan de oorspronkelijke groep mensen met een arbeidsbeperking. In
de categorie ‘anders’ worden verschillende antwoorden genoemd: sommige uitvoeringsorganisaties geven aan
dat de beoordeling bij de gemeente plaatsvindt, andere respondenten geven aan dat het aan de poort gebeurd
maar met een eigen ontwikkeld arbeidstrainingcentrum, de praktijkroute, in samenspraak met de scholen en tot
slot door maatwerk (intensief en persoonlijk contact).

Wanneer stelt u vast of iemand behoort tot de nieuwe doelgroep?
30%
25%
20%
15%
10%
5%
0%
Wij schatten meteen
Alleen mensen
Alle cliënten
De nieuwe doelgroep Voor het beoordelen
aan de poort in of waarvan wij te horen
doorlopen een
is bij ons veel breder of iemand tot de
iemand tot de
krijgen dat ze in het regulier traject (niet
dan de
nieuwe doelgroep
nieuwe doelgroep doelgroepenregister
zonder
oorspronkelijke
behoort, huren wij
behoort.
zitten
ondersteuning aan groep mensen met
specialistische
de slag)
een arbeidsbeperking
expertise in.
(geen 100%
loonwaarde)

Anders

Figuur 12. Het bepalen van de doelgroep.

Gemiddelde loonwaarde
De doelgroep heeft volgens de respondenten een gemiddelde loonwaarde van 52% (range: 8 tot 80%) met een
standaarddeviatie van 10,6.

Spreiding gemiddelde loonwaarde
60
50
40
30
20
10
0
30-35

35-40

40-45

45-50

Figuur 13. Spreiding gemiddelde loonwaarde.

50-55

55-60

60-65

65-70

70-75

>75

50

61260 – Vertrouwelijk

Processen
Het merendeel van de respondenten geeft aan dat het proces van re-integratie beschreven is (37% geheel mee
eens, 40% gedeeltelijk mee eens). Er wordt verder aangegeven dat medewerkers over het algemeen veel vrijheid
hebben bij de dienstverlening aan kandidaten, waardoor de aanpak per kandidaat flink uiteen kan lopen.
Er wordt in de kwalitatieve informatie door de respondenten benadrukt dat het proces van re-integratie continu in
verbetering is en dat er continu gestreefd wordt naar optimalisatie. Deze ontwikkeling vindt ook plaats door de
vergroting van kennis en de ontwikkeling op het proces.

Stellingen omtrent het proces gericht op de nieuwe doelgroep
100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
Het proces van re-integratie en
begeleiding is beschreven.

Medewerkers hebben veel
vrijheid, waardoor de
dienstverlening tussen
kandidaten flink uiteen kan
lopen.

Geheel mee eens / gedeeltelijk mee eens

De werkwijze voor het aan de Het proces van re-integratie en
slag helpen en begeleiden van
begeleiding is bij ons nog in
de nieuwe doelgroep pasten we
ontwikkeling.
ook al toe voor de invoering van
de Participatiewet.

Niet mee eens/niet mee oneens

Gedeeltelijk mee oneens / helemaal mee oneens

Figuur 14. Stellingen omtrent het proces gericht op de nieuwe doelgroep.

Normering van beleid en processen
Respondenten geven aan dat processen vaak niet genormeerd zijn en kengetallen over het algemeen niet
beschikbaar zijn. Ook blijft de dienstverlening doorgaan, ongeacht de tijd. Veel organisaties geven ook aan dat de
hoeveelheid van jobcoaching niet genormeerd of gemaximaliseerd is. De antwoorden op derde stelling
(normering en maximalisering van jobcoaching) zijn wisselend, waarbij meer respondenten aangeven het hiermee
oneens te zijn.

51

61260 – Vertrouwelijk

Stelling: normering van processen
100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
Het proces is genormeerd: er zijn
kengetallen voor de doorlooptijd en de
beschikbare tijd per kandidaat.
Geheel mee eens / gedeeltelijk mee eens

Als kandidaten binnen een bepaalde tijd
niet aan de slag zijn, stopt de
dienstverlening.
Niet mee eens/niet mee oneens

De hoeveelheid jobcoaching die iemand
ontvangt is bij ons genormeerd en
gemaximeerd.

Gedeeltelijk mee oneens / helemaal mee oneens

Figuur 15. Stelling over normering van processen.

Beleid
Bijna 40% van de organisaties geeft aan het er geheel mee eens te zijn dat het beleid voor de nieuwe doelgroep is
beschreven en vastgesteld is door de gemeenteraad, 30% geeft aan het hier gedeeltelijk mee eens te zijn. Meer
dan de helft van de organisaties geeft aan het eens te zijn met de stelling dat de ontwikkeling gericht is op brede
maatschappelijke participatie. Respondenten geven over het algemeen aan het niet eens te zijn met de stellingen
over alleen inzetten van een traject als er perspectief is op een baan en het besteden van weinig tijd aan
ontwikkeling. In het opmerkingenveld op deze vraag geven respondenten ook aan dat er juist veel tijd wordt
besteed aan het ontwikkelen van kandidaten.

Stellingen: beleid ten aanzien van de nieuwe doelgroep
100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
Het beleid voor deze
De ontwikkeling is
doelgroep is beschreven
gericht op brede
en vastgesteld door de
maatschappelijke
gemeenteraad.
participatie. Niet alleen
op werk.
Geheel mee eens / gedeeltelijk mee eens

Wij plaatsen mensen
alleen als de baan
duurzaam is.

Niet mee eens/niet mee oneens

Wij nemen kandidaten
Wij besteden relatief
alleen in traject, als zij
weinig tijd aan
perspectief hebben op ontwikkeling. Wij richten
een baan, waaronder ons op zo snel mogelijke
nieuw beschut.
plaatsing op een baan.
Gedeeltelijk mee oneens / helemaal mee oneens

Figuur 16. Stellingen omtrent het beleid ten aanzien van de nieuwe doelgroep.

Werkgeversbenadering
Door de respondenten wordt aangegeven dat de werkgeversbenadering intensiever is dan voorheen onder de
WWB en dat als het economisch minder gaat, er veel minder mensen met een arbeidsbesparing aan de slag zullen

61260 – Vertrouwelijk

52

komen. Meer dan de helft van de organisaties geeft aan het deels of volledig eens te zijn met de stelling: de
meeste werkgevers nemen mensen met een arbeidsbeperking alleen tijdelijk aan en niet voor onbepaalde tijd.

Figuur 17. Stellingen omtrent de werkgeversbenadering.

Kosten
In onderstaande grafiek zijn 100 punten toebedeeld aan verschillende stellingen. Het gemiddeld aantal punten is
per stelling is weergegeven. Hierbij is het merendeel van de punten toegekend aan de stelling: de kosten gaan
omhoog, omdat de doelgroep steeds complexer wordt’. Daarnaast wordt aangegeven dat de kosten naar
verwachting zullen toenemen omdat er een steeds betere dienstverlening verwacht wordt. Verder wordt
aangegeven dat de kosten ook kunnen toenemen omdat er meer inzicht is in de problematiek die allemaal
oplossing behoeft.

Figuur 18. Stellingen omtrent de ontwikkeling van kosten.

53

61260 – Vertrouwelijk

In de categorie anders worden de volgende antwoorden gegeven:
Tabel 10. Antwoorden in de categorie ‘anders’

Antwoorden
Afstemming met partijen en administratieve rompslomp kost heel veel tijd.
Er zijn nu nog veel tijdelijke banen gecreëerd, die moeten structureel gemaakt worden. In de praktijk blijkt dat veel mensen
structureel begeleiding nodig hebben. De "massa" wordt dus groter.
De kosten gaan omhoog: complex maatwerk in turbulente omgeving
We gaan steeds meer inzetten op zorg op maat op basis van uurtarieven ipv totale trajectkosten. Mogelijk gaan hiermee de
kosten omhoog.
De kosten gaan omhoog omdat de doelgroep groeit. De ondersteuning die we inzetten is namelijk meestal structureel omdat
er zeer beperkt sprake is van ontwikkeling.
Het uitvoeren van de Wet voorziening poortwachter in plaats van de werkgevers kost ook tijd
De totale kosten stijgen omdat de doelgroep steeds groter wordt en de kosten bij mensen die aan de slag zijn, structureel is.
Meer integrale aanpak op arbeidsparticipatie (als geheel) zorgt voor effectievere inzet van middelen
Kosten zullen enerzijds conjunctuur gevoelig zijn. Dit maakt de instroom grillig. Verwachting is dat nieuwe doelgroep
gemiddeld genomen 5 jaar begeleiding nodig heeft en na deze periode de begeleidingsbehoefte afneemt wanneer de
werkplek en de omstandigheden hetzelfde blijven.

Veel organisaties geven aan dat er in de meerjarenbegroting rekening is gehouden met het feit dat de doelgroep
elk jaar groter wordt en dat de organisatie klaar is voor deze ontwikkeling. De spreiding in antwoorden op de
stelling dat er door de gemeenteraad een vastgesteld strategisch plan beschikbaar is, is groot. Maar weinig
organisaties krijgen een vast bedrag per kandidaat om deze te re-integreren.

Stellingen: budgetten voor de nieuwe doelgroep
100%
80%
60%
40%
20%
0%
De meerjarenbegroting
Onze organisatie is er
voorziet er in dat de
klaar voor om de elk jaar
nieuwe doelgroep elk jaar groter wordende nieuwe
groter wordt.
doelgroep op te vangen.

Geheel mee eens / gedeeltelijk mee eens

Er is een door de
Mijn gemeente bezuinigt Voor elke kandidaat krijg
gemeenteraad
op de reik van mijn gemeente een
vastgesteld strategisch
integratiemiddelen,
vast bedrag om hem te
plan gericht op de elk
waardoor onvoldoende
re-integreren.
jaar groeiende nieuwe
geld is om de nieuwe
doelgroep.
doelgroep goed te reintegreren.

Niet mee eens/niet mee oneens

Gedeeltelijk mee oneens / helemaal mee oneens

Figuur 19. Stellingen omtrent de budgetten voor de nieuwe doelgroep.
Voor de re-integratie en begeleiding van de nieuwe doelgroep wordt er door de meeste organisaties geantwoord
dat er een beroep wordt gedaan op de klassieke re-integratiemiddelen (25% helemaal mee eens, 40% mee eens),
vervolgens op overige middelen, de algemene middelen en tot slot besparingen op het bijstandsbudget. Overige
middelen die worden genoemd zijn: ESF-subsidies, algemene middelen, incidentele middelen, reserves, budget
WMO, onderwijsgeld en vanuit winst.

54

61260 – Vertrouwelijk

Voor de re-integratie en begeleiding van de nieuwe doelgroep, leggen
respondenten extra geld bij vanuit:
100%
80%
60%
40%
20%
0%
Besparingen op het
bijstandsbudget (BUIG)

De klassieke reintegratiemiddelen WWB

Geheel mee eens / gedeeltelijk mee eens

De algemene middelen van de
gemeente (die niet direct te
maken hebben met de
participatiewet).

Niet mee eens/niet mee oneens

Overige middelen

Gedeeltelijk mee oneens / helemaal mee oneens

Figuur 20. Stellingen omtrent de middelen voor re-integratie en begeleiding.
Op de vraag of de kosten afwijken ten opzichte van die voor de klassieke doelgroep WWB, wordt aangegeven
door de meeste respondenten dat deze duurder zijn door de intensievere begeleiding die nodig is. Hieronder een
aantal (geclusterde) antwoorden.
Tabel 11. Antwoorden

Antwoorden
Kosten voor jobcoaching zijn hoger, omdat dit vaker en langer wordt ingezet.
Jobcoaches hebben een kleinere case-load (meer jobcoaches). Traject is intensiever, kost meer tijd.
Hogere begeleidingskosten en loonkostensubsidies. Voor duurzame plaatsingen is veel nazorg nodig.
Bij de klassieke doelgroep is veelal geen sprake van langdurige jobcoaching.
Meer medische onderzoeken nodig, langdurigere begeleiding, vaak structureel.
We zien dat de nieuwe doelgroep vanwege hun beperkingen voor langere tijd aangewezen is op ondersteuning.
Het is arbeidsintensiever, kleinere caseloads, reguliere klanten stromen uit waarna begeleiding stopt, bij deze doegroep
wordt de begeleiding nog voortgezet. Door de intensievere en langdurige begeleiding van de nieuwe doelgroep zijn de
kosten hoger dan de begeleiding van de reguliere groep.
De aanpak is intensiever. Meer klantcontact, meer contact met netwerk. Route arbeid, samenwerking scholen, meer maatwerk
en begeleiding.
Er zijn meer verschillende professionals betrokken (WSP accountmanager, jobcoach, trainer, werkcoach).
Doelgroep 2015-2017 vooral ontslagwerklozen met redelijke opleiding, met "lichte" ondersteuning en kleine rand
voorwaardelijke voorzieningen ( fiets, leerwerkcheque) te bemiddelen. Doelgroep 2018-2019 kenmerkt zich door
multiproblematiek, vraagt intensievere begeleiding in alle fases van proces incl. begeleiding na plaatsing
Begeleiding door gespecialiseerde consulenten/jobcoaches met een lage caseload. Belangrijke kostendrijver is dat de
begeleiding/jobcoaching na start dienstverband doorloopt: daarnaast het zoeken naar kandidaten op scholen/dagbesteding
en jobhunting.
Multiproblematiek vergt soms inzet externe deskundigheid: extra kosten
Een afwijking is niet in beeld: aangezien geen onderscheid gemaakt wordt tussen klassieke en nieuwe doelgroep. De
ondersteuningsbehoefte voor de nieuwe doelgroep is wel langduriger.
Doordat wij de nieuwe doelgroep zelf in dienst nemen komen opleidingskosten doorgaans voor onze eigen rekening.

55

61260 – Vertrouwelijk

Antwoorden
Nieuwe doelgroep heeft meer kosten door inzet loonkostensubsidie/jobcoach terwijl klassieke doelgroep meestal door
werkervaringsplaats of tijdelijke contract aan de slag gaat.
Niet veel maar bij de nieuwe doelgroep wordt veel meer ingezet op jobcoaching.
Er wordt voor de nieuwe doelgroep vaker en langer gebruik gemaakt van de inzet van het SW/leerwerkbedrijf. Dus er zijn
meer uitgaven voor begeleiding.
Mensen met arbeidsbeperking c.q. verminderde loonwaarde vraagt meer begeleiding dan WWB klassiek
Vooral de ondersteuningskosten - begeleiding op werkervaringsplaatsen om de doelgroep geschikt te maken voor betaalde
arbeid en jobcoach gelden op de werkvloer.
De kosten voor de begeleiding van de nieuwe doelgroep zijn minimaal 2 keer hoger dan die voor de klassieke doelgroep.
De kosten zijn veel hoger: structurele jobcoaching. Loonkostensubsidie zonder einddatum. Een geheel nieuwe situatie dan in
de WWB-oud waarbij mensen in principe regulier aan het werk zouden moeten kunnen.
In belangrijke mate; focus is meer gericht op individuele ontwikkeling van mogelijkheden van kandidaten. In het verleden
meer productie (output) georiënteerd.
De kosten per medewerker nieuwe doelgroep die besteed worden aan re-integratie en begeleiding zijn hoger dan die van de
klassieke doelgroep. Maar het meest van belang is dat de kosten structureel zijn en niet afnemen na verloop van tijd.

Loonwaardemeting
De helft van de respondenten geven aan dat loonwaardemetingen worden ingezet afhankelijk van de situatie van
de kandidaat. 18% geeft aan jaarlijks een loonwaardemeting uit te voeren. In de categorie anders worden
verschillende antwoorden gegeven, zoals: na een half jaar, de eerste 2 jaar jaarlijks, daarna afhankelijk van de
kandidaat, bij de opstart van een nieuwe baan, elke 3 jaar en bij elke contractverlenging.

Hoe vaak voert u een loonwaardebepaling uit?
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
Elk jaar

Elke twee jaar

Elke drie jaar

Figuur 21. Frequentie van de loonwaardebepaling.

Afhankelijk van de Alleen als de cliënt
situatie van de cliënt start in een nieuwe
baan

Anders, namelijk...

56

61260 – Vertrouwelijk

Waar is de doelgroep werkzaam?
Bij onderstaande vraag zijn 100 punten verdeeld over de verschillende mogelijkheden door de respondenten.
Respondenten geven aan dat de doelgroep nu met name werkzaam is bij een reguliere werkgever met een
loonkostensubsidie. In de categorie anders worden de volgende opmerkingen gemaakt; het is ook soms een
combinatie van een detachering bij het (voormalig) sw-bedrijf, vrijwilligerswerk, werkervaringsplekken en
activeringsplaatsen.

Waar is de doelgroep nu vooral werkzaam?
35%
30%
25%
20%
15%
10%
5%
0%
Bij het (voormalige) swbedrijf

Via (individuele)
detachering

Bij een reguliere
werkgever, met
loonkostensubsidie

Bij een reguliere
werkgever, zonder
loonkostensubsidie

Anders ...

Figuur 22. Verdeling van antwoorden.
Respondenten geven aan dat dit over 5 jaar een vergelijkbare vergelijking betreft. In de categorie ‘anders’ wordt
aangegeven dat dit fors afhankelijk is van de conjunctuur (arbeidsmarkt) en de opnamecapaciteit bij werkgevers.

Verdeling van de uitvoeringskost en over de verschillende processtappen
De uitvoeringskosten zijn door de respondenten voornamelijk toegekend aan het ontwikkelen van mensen en het
begeleiden van mensen. Zie onderstaande figuur.

Figuur 23. Verdeling van uitvoeringskosten over de verschillende processtappen.

57

61260 – Vertrouwelijk

Jobcoaching
Gemiddeld geven respondenten aan dat 57% van de nieuwe doelgroep jobcoaching ontvangt (range 5-100).

Percentage nieuwe doelgroep met jobcoaching (spreiding in %)
45
40
35
30
25
20
15
10
5
0
0-20

20-40

40-60

60-80

80-100

Figuur 24. Verdeling van antwoorden.

Ontwikkelactiviteiten
De volgende ontwikkelactiviteiten worden genoemd:
•

Trainingen

•

Opleidingen

•

VCA

•

Empowerment

•

Taaltrainingen

•

Heftruck

•

Werkgever-opleidingen

•

Werknemersvaardigheden

•

Vakopleidingen

Deze activiteiten wijken voor de meeste organisaties af ten opzichte van de ontwikkelactiviteiten voor de klassieke
groep WWB. In onderstaande tabel een aantal (geclusterde) antwoorden.
Tabel 12. Antwoorden.

Antwoorden
De fase van diagnose is intensiever dan bij de klassieke doelgroep. Het uitvoeren van loonwaardemetingen vergt veel tijd.
Wordt meer vanuit de klant en zijn beperkingen gezocht naar een geschikte werkgever. Begeleiding is belangrijk. Ook de
werkgever moet hiervoor open staan. Kost meer tijd om de klant goed in beeld te krijgen en de goede match te maken.
Meer aandacht voor nazorg op de werkplek.
Verschillen zijn beperkt. Ook de klassieke doelgroep heeft een grote afstand of beperkingen. Bij de nieuwe doelgroep relatief
meer individuele aanpak i.p.v. groepsaanpak.
Inhoudelijk niet, maar in de inzet instrumentarium wel. En veel administratieve rompslomp.
Zelfde proces en aanpak.

61260 – Vertrouwelijk

58

Antwoorden
Meer zorg, meer aandacht, meer contacten, meer coaching, focus is vast contract en dat is duurzaam i.p.v. 6 maanden, meer
geduld, meer begeleiding werkgever, goed voorwerk bij werkgever.
Niet, behalve een intensievere werkkennismaking dat bijdraagt aan een reëler beeld van de mogelijkheden (van werkgever en
werkzoekende)
Klassieke doelgroep WWB deden we vooral kortdurende trajecten. Werkfit maken, sollicitatietrainingen e.d.
Klassieke doelgroep WWB krijgt andere training en ontwikkeling en is meer direct gefocust op solliciteren.
Niet. iedereen krijgt re-integratieplan op maat, waarbij dus gekeken wordt wat iemand nodig heeft.
Niet: daar waar een traject passend is, is er toegang voor de nieuwe doelgroep of regulier.
Voor de klassieke doelgroep WWB verzorgden wij op verzoek van gemeenten ook de bemiddeling. Sollicitatietrainingen en
individuele trajectbegeleiding maakten daar ook deel van uit.
Bij het werkbedrijf worden vaker ingezet: proefplaatsingen, empowerment en werkfit.
Er zijn meer opleidingen en trainingen.
meer plaatsingen op bestaande vacatures; matching kost minder tijd en minder jobcoaching.
Niet veel. Wel wordt bij de nieuwe doelgroep tijdens de bemiddelingsfase meer gekeken naar geschikte vacatures en bij de
klassieke doelgroep naar het matchen van kandidaten op een baan.
Met name het onderzoeken van mensen, verzoeken voor participatie adviezen, en het ontwikkelen van mensen in het eigen
gemeentelijk apparaat zijn anders dan voorheen.
We doen niet aan categoriale doelgroepen. We zetten in op maatwerk. Ervaring leert ons dat we steeds intensiever inzetten
op begeleiding van de kandidaat op de werkvloer. Dat maakt het inderdaad geen verschil of dit een persoon is uit de
klassieke doelgroep of nieuwe doelgroep.
Gesprekken zijn intensiever en vaker, meer kijken naar mogelijkheden ivm beperkingen. Mindset van personen omzetten kost
meer tijd. Vaak meerdere pogingen nodig voor succes.
Deze wijken niet af waarbij aangegeven dat de begeleidingscomponent bij de nieuwe doelgroep, veel, hoger is.
De analyse en de begeleiding zijn breder en intensiever.
Bij klassieke doelgroep geen samenwerking met speciaal onderwijs, minder preventie, andere inzet personeel en
instrumenten.
Bij klassieke WWB meer tijd in ontwikkeling en wegnemen belemmeringen (die bij nieuwe doelgroep vaak blijvend zijn)
Meer mensen hebben zwaardere begeleiding nodig en hebben multiproblematiek. Alles is dus intensiever en complexer
geworden. Meer maatwerk is nodig. Veel meer afstemming met andere instanties.
De nieuwe doelgroep behoeft meer begeleiding en ondersteuning. Ook kost de nieuwe doelgroep meer, zoals inzet LKS,
jobcoaching, begeleiding op de werkvloer e.d.
Bij de laatste groep wordt meer ingezet op werk(ervaring) en scholing.
In belangrijke mate; focus is meer gericht op individuele ontwikkeling van mogelijkheden van kandidaten. In het verleden
meer productie (output) georiënteerd.

59

61260 – Vertrouwelijk

Bijlage 5: Samenstelling van de begeleidingsgroep
Tabel 13. Samenstelling van de begeleidingscommissie.
Naam

Organisatie

F. Nieuweboer

Ministerie van Sociale zaken en Werkgelegenheid

B. Ouwehand

Ministerie van Sociale zaken en Werkgelegenheid

K. Koolstra

Ministerie van Sociale zaken en Werkgelegenheid

J. Huijts

Divosa

E. Berendsen

UWV

M. Nijlant

Cedris

S. van het Erve

Weener XL

M. van Scheppingen

Weener XL

C. Wallis

Divosa

J. van Bockel

Den Haag

O. van der Meulen

Groningen

C. Onckels

WSD

F. Meijer

TominGroep

A. van der Heiden

Avres

J. Polderman

Drechtsteden

W. van Dorssen

Avres

B. van den Biggelaar

Vereniging Nederlandse Gemeenten

A. van Eekelen

Ministerie van Binnenlandse Zaken

S. Zwijsen

Ministerie van Sociale zaken en Werkgelegenheid

Bijlage 6: De feitelijke kosten onderverdeeld naar de verschillende processtappen
Tabel 14. feitelijke kosten per persoon behorend tot de doelgroep van de Participatiewet in het doelgroepenregister (gesorteerd van laag naar hoog) (x €1.000).
Processtappen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

Q1

Mediaan

Q3

1. Bereiken
2. Beoordelen
3. Ontwikkelen
4. Vacatures
5. Matchen

0,1
0,0
0,2
0,1
0,2

0,0
0,1
0,2
0,1
0,1

0,0
0,0
0,3
0,1
0,2

0,0
0,3
0,3
0,0
0,1

0,0
0,1
0,4
0,2
0,2

0,0
0,1
0,4
0,0
0,0

0,1
0,5
0,1
0,1
0,1

0,1
0,2
0,4
0,1
0,1

0,0
0,2
0,2
0,2
0,1

0,0
0,3
0,2
0,2
0,1

0,1
0,1
1,1
0,3
0,2

0,1
0,8
0,5
0,1
0,1

0,1
0,5
1,2
0,3
0,3

0,1
0,3
0,9
0,4
0,3

0,1
0,2
1,1
0,2
0,4

0,0
0,1
0,2
0,1
0,1

0,1
0,2
0,4
0,1
0,1

0,1
0,3
0,7
0,2
0,2

6. Inkoop
7. Begeleiden
8. Doorontwikkelen

0,0
0,2
0,0

0,0
0,3
0,1

0,0
0,4
0,0

0,0
0,3
0,0

0,2
0,1
0,1

0,0
0,8
0,0

0,0
0,5
0,1

0,1
0,5
0,1

0,1
0,7
0,2

0,0
0,7
0,2

0,0
0,2
0,0

0,1
0,7
0,1

0,2
1,0
0,0

0,1
2,0
0,1

0,1
1,9
0,6

0,0
0,3
0,0

0,0
0,5
0,1

0,1
0,8
0,1

Totale directe kosten

0,9

0,9

1,1

1,2

1,2

1,5

1,5

1,5

1,6

1,8

1,9

2,5

3,5

4,2

4,6

1,2

1,5

2,2

Kosten naar een baan
Kosten tijdens een baan

0,6
0,2

0,5
0,4

0,6
0,4

0,8
0,4

0,8
0,4

0,6
0,9

0,8
0,7

0,9
0,6

0,7
0,9

0,8
0,9

1,7
0,2

1,7
0,8

2,4
1,1

2,0
2,2

2,0
2,7

0,7
0,4

0,8
0,7

1,7
0,9

61

61260 – Vertrouwelijk

Tabel 15. feitelijke kosten per persoon behorend tot de doelgroep van de Participatiewet in het doelgroepenregister met een baan (gesorteerd van laag naar hoog) (x €1.000).
Processtappen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

Q1

Mediaan

Q3

1. Bereiken

0,1

0,1

0,0

0,1

0,1

0,1

0,1

0,2

0,1

0,1

0,1

0,1

0,2

0,1

0,1

0,1

0,1

0,1

2. Beoordelen

0,0

0,1

0,3

0,3

0,3

0,7

0,2

1,3

0,7

0,5

0,2

1,6

0,9

0,5

0,3

0,2

0,3

0,7

3. Ontwikkelen

0,4

0,5

0,5

0,6

0,8

0,8

0,9

0,4

0,5

0,4

2,4

1,1

2,0

1,4

1,9

0,5

0,8

1,3

4. Vacatures

0,2

0,1

0,2

0,2

0,3

0,1

0,1

0,2

0,4

0,6

0,6

0,3

0,5

0,6

0,4

0,2

0,3

0,4

5. Matchen

0,5

0,4

0,2

0,2

0,3

0,3

0,1

0,2

0,3

0,1

0,4

0,3

0,4

0,5

0,6

0,2

0,3

0,4

6. Inkoop

0,0

0,0

0,1

0,1

0,5

0,0

0,0

0,1

0,1

0,1

0,0

0,1

0,3

0,2

0,2

0,0

0,1

0,2

7. Begeleiden

0,4

0,7

0,8

0,8

0,2

0,8

1,9

1,5

1,5

1,8

0,5

1,4

1,6

3,2

3,2

0,8

1,4

1,7

8. Doorontwikkelen

0,1

0,0

0,1

0,1

0,2

0,0

0,0

0,3

0,5

0,4

0,0

0,2

0,0

0,2

1,0

0,0

0,1

0,2

Totale directe kosten

1,8

1,8

2,3

2,5

2,7

2,7

3,3

4,0

4,0

4,2

4,2

5,0

5,8

6,7

7,6

2,6

4,0

4,6

Kosten naar een baan

1,3

1,1

1,3

1,5

1,8

1,9

1,3

2,2

1,9

1,8

3,7

3,4

4,0

3,1

3,2

1,4

1,9

3,2

Kosten tijdens een baan

0,5

0,7

1,0

1,0

0,9

0,9

1,9

1,8

2,1

2,4

0,5

1,6

1,9

3,6

4,4

0,9

1,6

2,0

Tabel 16. feitelijke kosten per persoon met een LKS voorziening (gesorteerd van laag naar hoog) (x €1.000).
Processtappen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

Q1

Mediaan

Q3

1. Bereiken

0,1

0,2

0,2

0,2

0,3

0,2

0,2

0,1

0,2

0,2

0,1

0,1

0,2

0,2

0,1

0,1

0,2

0,2

2. Beoordelen

0,1

0,0

0,5

0,2

1,8

0,6

1,5

1,0

0,3

1,1

1,2

1,0

0,8

3,2

0,4

0,4

0,8

1,2

3. Ontwikkelen

0,9

1,0

1,0

2,8

0,5

1,7

1,7

1,6

1,9

2,5

0,8

0,8

2,0

2,1

2,8

0,9

1,7

2,1

4. Vacatures

0,2

0,5

0,3

0,7

0,2

0,7

0,2

0,5

0,2

0,6

0,7

1,2

0,8

0,5

0,6

0,3

0,5

0,7

5. Matchen

0,8

1,0

0,4

0,4

0,2

0,7

0,6

0,5

0,1

0,5

0,5

0,3

0,7

0,5

0,9

0,4

0,5

0,7

6. Inkoop

0,0

0,0

0,1

0,0

0,1

1,1

0,1

0,2

0,1

0,3

0,2

0,3

0,3

0,2

0,2

0,1

0,2

0,3

7. Begeleiden

1,4

0,9

1,3

0,6

2,0

0,4

1,8

2,3

3,8

1,9

2,7

3,4

4,5

2,7

4,7

1,4

2,0

3,1

8. Doorontwikkelen

0,0

0,2

0,2

0,0

0,4

0,4

0,0

0,4

0,0

0,0

1,0

0,8

0,2

0,3

1,5

0,0

0,2

0,4

Totale directe kosten

3,6

3,8

4,0

5,0

5,6

5,9

6,0

6,6

6,7

7,1

7,3

7,9

9,4

9,9

11,3

5,3

6,6

7,6

Kosten naar een baan

2,2

2,7

2,4

4,4

3,0

4,0

4,1

3,7

2,8

4,9

3,4

3,4

4,4

6,7

4,8

2,9

3,7

4,4

Kosten tijdens een baan

1,4

1,1

1,6

0,6

2,6

1,9

1,9

2,9

3,9

2,3

3,9

4,5

5,0

3,2

6,5

1,8

2,6

3,9

Berenschot is een onafhankelijk organisatieadviesbureau met 350 medewerkers wereldwijd.
Al 80 jaar verrassen wij onze opdrachtgevers in de publieke sector en het bedrijfsleven met
slimme en nieuwe inzichten. We verwerven ze en maken ze toepasbaar. Dit door innovatie
te koppelen aan creativiteit. Steeds opnieuw. Klanten kiezen voor Berenschot omdat onze
adviezen hen op een voorsprong zetten.
Ons bureau zit vol inspirerende en eigenwijze individuen die allen dezelfde passie delen:
Berenschot B.V.
organiseren. Ingewikkelde vraagstukken omzetten in werkbare constructies. Door ons brede
Europalaan 40, 3526 KS Utrecht
werkterrein en onze brede expertise
kunnen opdrachtgevers ons inschakelen voor
Postbus 8039, 3503 RA Utrecht
uiteenlopende opdrachten. En zijn we in030
staat
om916
met multidisciplinaire teams alle aspecten
2 916
van een www.berenschot.nl
vraagstuk aan te pakken.
/berenschot