Feitenreconstructie
Thema: Nertsen (zoönose)
Periode: februari 2020 tot en met januari 2021
Programmadirectie Nafase COVID-19

Leeswijzer
Deze feitenreconstructie met betrekking tot het thema nertsen en zoönose is gebaseerd op het overzicht dat is bijgehouden
Deze feitenreconstructie van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) met betrekking tot het thema
nertsen (zoönose) betreft de periode februari 2020 tot en met januari 2021 en is voornamelijk gebaseerd op het overzicht
dat is bijgehouden door het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en op openbare bronnen (zoals
Kamerstukken en nieuwsberichten). Op basis van het overzicht dat door het RIVM is bijgehouden, zijn bronnen gezocht en
teksten toegevoegd. Daarnaast is input verwerkt van de beleidsdirectie(s) van VWS die betrokken was (waren) bij het thema
van deze tijdlijn. Opmerkingen en toevoegingen van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) op de
feitenreconstructie zijn tevens verwerkt.
De feitenreconstructie start met een kort overzicht van de belangrijkste kantelmomenten. Kantelmomenten zijn cruciale
momenten en/of belangrijke koerswijzigingen in de bestrijding van de coronapandemie. De kantelmomenten zijn in de
feitenreconstructie die volgt in meer detail te vinden.
Namen en functienamen van medewerkers van het ministerie van VWS worden in de feitenreconstructie vervangen door
“ambtelijk VWS” en namen van medewerkers van andere organisaties zijn vervangen door “functionaris”.
Gebruikte hyperlinks in sommige bronvermeldingen zijn mogelijk na verloop van tijd niet meer toegankelijk.

Instructie
Dit document is interactief. Dat betekent dat informatie
- naar wens en op maat - uitgebreid kan worden.
•

Algemeen: als de cursor (of het handje) verandert
in een wijzende vinger dan is er sprake van een
interactief element.

•

Oranje schuin en dikgedrukte tekst gaat naar
extra informatie binnen dit document

•

Blauwe onderstreepte woorden linken naar
internetpagina’s buiten dit document.

•

Klik op het icoon
om naar het overzicht met de
kantelmomenten te gaan.

•

Met de blauwe en witte pijlen
kunt u naar links en rechts navigeren.

•

Na het volgen van een interne link naar de verklarende
woordenlijst kunt u terug naar
de lopende tekst door op het pijltje Keer terug
naast het woord te klikken.

•

Na het volgen van een interne link naar de eindnoten1
of bronnen kunt u terug naar de lopende tekst door in
het overzicht op het cijfer voor de eindnoot te klikken.

De Bestuursraad VWS heeft de inhoud van deze tijdlijn vastgesteld op 9 juli 2021.

Programmadirectie Nafase COVID-19

Tijdlijn: Nertsen (zoönose) | 2

Kantelmomenten
1. Advies RIVM n.a.v. Deskundigenberaad Zoönosen (DB-Z)

4. Besluit ruimen besmette bedrijven

Op 17 april 2020 meldt het RIVM aan VWS dat uit onderzoek blijkt dat fretten gevoelig zijn voor COVID-19. Gezien de
nauwe verwantschap is niet uit te sluiten dat nertsen gevoelig kunnen zijn voor besmetting met het virus. Op dit
moment is echter geen aanleiding voor het instellen van een meldplicht.

Op 3 juni 2020 wordt op basis van het Outbreak Managementteam Zoönosen (OMT-Z) advies en het Bestuurlijk
Afstemmingsoverleg Zoönosen (BAO-Z) advies besloten om besmette bedrijven te ruimen en op korte termijn
aanvullende (hygiëne)maatregelen te treffen op niet-besmette bedrijven. Op 6 juni start de NVWA met het ruimen
van besmette bedrijven.

Ga naar hoofdstuk 1 >>

2. Eerste besmettingen nertsen in Nederland worden
aangetoond
Op 23 april 2020 maakt de Gezondheidsdienst voor dieren bekend dat bij drie nertsen afkomstig van een nertsenbedrijf
in Milheeze (Noord-Brabant) besmetting met SARS-CoV-2 is aangetoond. Minister Schouten stelt op 26 april een
meldplicht in voor verschijnselen van besmetting op nertsenbedrijven. Het RIVM adviseert uit voorzorg om in een
straal van circa 400 meter rond het besmette nertsenbedrijf niet te fietsen of te wandelen totdat resultaten van het
onderzoek op de lucht- en stofmonsters bekend zijn. Op 15 mei wordt dit advies losgelaten, omdat er geen virus in
luchtmonsters rond het erf is aangetoond.

Ga naar hoofdstuk 1 >>

3. Verdergaande maatregelen voor nertsenbedrijven en
opschalen zoönosestructuur

Ga naar hoofdstuk 3>>

5. Besluit versnelde beëindiging van de pelsdierhouderij
Op 28 augustus 2020 besluit het kabinet, op basis van het OMT-Z advies en het BAO-Z advies tot een versnelde
beëindiging van de pelsdierhouderij. Streven is dat de wet die hiervoor zal worden voorbereid, in ieder geval voor het
nieuwe fokseizoen (dat normaliter in maart begint) in werking kan treden. De pelsdierhouders mogen de huidige
productiecyclus, die omstreeks 1 december 2020 eindigt, afmaken.

Ga naar hoofdstuk 5 >>

6. Wet verbod pelsdierhouderij aangenomen
Op 14 december 2020 wordt het wetsvoorstel door de Eerste Kamer aangenomen. Per 8 januari 2021 is het houden
van pelsdieren in Nederland verboden.

Ga naar hoofdstuk 8 >>

Naar aanleiding van humaan en veterinair onderzoek, waaruit bleek dat aannemelijk is dat een met SARS-CoV-2
besmette medewerker van één van de besmette nertsenbedrijven door de nertsen is besmet, besluit minister Schouten
op 19 mei 2020 een infectie met SARS-CoV-2 bij nertsen aan te wijzen als besmettelijke dierziekte. Daarnaast was een
van de conclusies van het onderzoek dat subklinisch besmette bedrijven ongemerkt kunnen verlopen, hetgeen risico’s
zou kunnen vormen voor de volksgezondheid. Vanaf 20 mei gelden daarom aanvullende maatregelen: verplichte
eenmalige serologische screening van alle nertsenbedrijven in Nederland, zeer intensief onderzoek naar het verloop
van de infecties op de bedrijven, een bezoekersverbod in de stal en extra hygiënemaatregels voor bezoekers. Minister
Schouten informeert, mede namens minister De Jonge, de Tweede Kamer over de inwerkingtreding van de
zoönosestructuur.

Ga naar hoofdstuk 2 >>
Programmadirectie Nafase COVID-19

Tijdlijn: Nertsen (zoönose) | 3

Samenvatting feitenconstructie
Inhoud
Leeswijzer
Kantelmomenten
Samenvatting feitenconstructie
1. Eerste mens-op-dierbesmettingen
bekend, voorzorgsmaatregelen en
meldplicht
2. Aanvullende maatregelen
nertsenbedrijven en veterinaire
maatregelen

Nadat in verschillende nertsenbedrijven in Nederland SARS-CoV-2 besmettingen zijn vastgesteld en half mei ook bekend wordt dat het is aannemelijk dat een met SARS-CoV-2
besmette medewerker van één van de besmette nertsenbedrijven door de nertsen is besmet, wordt de zoönosestructuur1 al snel opgeschaald.2 Het ministerie van VWS en het ministerie
van LNV kunnen hierdoor een aparte crisisaanpak inrichten voor het thema nertsen, waarbij het ministerie van VWS de regie voert. De uitbraken waren met name in Zuidoost Brabant en
Noord-Limburg. Naar aanleiding van het eerste OMT-Z advies wordt besloten om alle besmette bedrijven te ruimen. De uitbraken stopten echter niet. Het blijft onbekend waar de
besmettingen vandaan komen. Half juli wordt besloten om de reeds bestaande maatregelen verder aan te scherpen ten aanzien van personen die contact hebben met nertsen, door
middel van uitvoerige en zorgvuldige triage van medewerkers, nauwgezet testen bij alle medewerkers met klachten en eventueel testen bij medewerkers zonder klachten, vaste teams op
bedrijven en goede registratie van de personen die beroepsmatig met de nertsen in aanraking komen, geen uitwisseling van medewerkers tussen bedrijven, en aandacht voor compliance
van de ingestelde maatregelen. Indien na half augustus nog steeds nieuwe besmettingen op nertsenbedrijven worden vastgesteld, zal dit naar mening van het OMT-Z te wijten zijn aan
het in de praktijk niet goed uitvoerbaar zijn van de maatregelen om besmetting te voorkomen. Het advies in dit geval is om, bij een gelijk gebleven epidemiologische humane situatie,
preventief te ruimen om te voorkomen dat de nertsenhouderij als virusreservoir gaat functioneren. Omdat na half augustus de uitbraken niet stoppen, wordt naar aanleiding van het OMT-Z
advies besloten om een verplichte stopregeling in te stellen voor de nertsenhouderij in Nederland, na de pelsperiode in november 2020.

3. Eerste OMT-Z en BAO-Z adviezen
m.b.t. nertsen, start ruiming besmette
bedrijven en Kamervragen
4. Uitbraken in nertsenbedrijven zetten
door, onderzoek naar mogelijke
besmetting konijnen, aanvullende
hygiënemaatregelen en streven naar
versnelde afbouw
5. Besluit versnelde beëindiging
per eind 2020, stoppersregeling en
voorbereiding wetgeving
6. Kamervragen
7. Uitbraken in Denemarken, nieuwe
uitbraak in Putten leidt tot
aanvullende maatregelen
8. Wetsvoorstel en verbod op het houden
van pelsdieren
Bronnen

Programmadirectie Nafase COVID-19

Tijdlijn: Nertsen (zoönose) | 4

Jan

Inhoud
Leeswijzer
Kantelmomenten
Samenvatting feitenconstructie
1. Eerste mens-op-dierbesmettingen
bekend, voorzorgsmaatregelen en
meldplicht

Feb

Mrt

Apr

Mei

Jun

Jul

1. Eerste mens-op-dierbesmettingen bekend,
voorzorgsmaatregelen en meldplicht (februari – half mei 2020)
Februari

26

Op 26 februari wordt in Hongkong een hond positief gediagnosticeerd voor het SARS-CoV-2 virus met RT-PCR.3 Het
lijkt de eerste mens-op-dierbesmetting schrijft de NOS, maar wetenschappers benadrukken dat het nog veel te vroeg
is voor harde conclusies. “De hond in Hongkong is tweemaal getest op het virus, omdat zijn baasje een coronapatiënt is. Uit beide
testen bleek dat er lage concentraties van het nieuwe virus zaten in de neus en bek van de viervoeter.”4

2. Aanvullende maatregelen
nertsenbedrijven en veterinaire
maatregelen
3. Eerste OMT-Z en BAO-Z adviezen
m.b.t. nertsen, start ruiming besmette
bedrijven en Kamervragen
4. Uitbraken in nertsenbedrijven zetten
door, onderzoek naar mogelijke
besmetting konijnen, aanvullende
hygiënemaatregelen en streven naar
versnelde afbouw
5. Besluit versnelde beëindiging
per eind 2020, stoppersregeling en
voorbereiding wetgeving
6. Kamervragen
7. Uitbraken in Denemarken, nieuwe
uitbraak in Putten leidt tot
aanvullende maatregelen
8. Wetsvoorstel en verbod op het houden
van pelsdieren
Bronnen

Programmadirectie Nafase COVID-19

Tijdlijn: Nertsen (zoönose) | 5

Jan

Feb

Mrt

Apr

Mei

Jun

Jul

Maart

Inhoud
Leeswijzer

18

Op 18 maart wordt een tweede hond, ook in Hongkong, positief bevonden. Op die dag wordt eveneens ’s avonds het
Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV) door de Faculteit Diergeneeskunde van de
Universiteit van Luik op de hoogte gebracht dat viraal RNA van het SARS-CoV-2 virus werd vastgesteld in de feces
en het braaksel van een kat met spijsverterings- en ademhalingssymptomen. De kat was eigendom van een persoon
besmet met SARS-CoV-2.5

Kantelmomenten
Samenvatting feitenconstructie
1. Eerste mens-op-dierbesmettingen
bekend, voorzorgsmaatregelen en
meldplicht
2. Aanvullende maatregelen
nertsenbedrijven en veterinaire
maatregelen
3. Eerste OMT-Z en BAO-Z adviezen
m.b.t. nertsen, start ruiming besmette
bedrijven en Kamervragen
4. Uitbraken in nertsenbedrijven zetten
door, onderzoek naar mogelijke
besmetting konijnen, aanvullende
hygiënemaatregelen en streven naar
versnelde afbouw
5. Besluit versnelde beëindiging
per eind 2020, stoppersregeling en
voorbereiding wetgeving
6. Kamervragen
7. Uitbraken in Denemarken, nieuwe
uitbraak in Putten leidt tot
aanvullende maatregelen
8. Wetsvoorstel en verbod op het houden
van pelsdieren
Bronnen

Programmadirectie Nafase COVID-19

Tijdlijn: Nertsen (zoönose) | 6

Jan

Feb

Mrt

Apr

Mei

Jun

Jul

April

Inhoud
Leeswijzer
Kantelmomenten
Samenvatting feitenconstructie

06

Op 6 april meldt de New York Times dat een tijger in de Bronx Zoo is geïnfecteerd met COVID-19. Vermoedelijk is
het dier besmet door een zieke medewerker. Enkele andere tijgers en leeuwen hebben soortgelijke symptomen.6

07
Op 7 april komt de deskundigengroep dierziekten bijeen. Deze deskundigengroep bestaat uit (veterinaire)
wetenschappers en andere experts die de minister van LNV adviseert over vraagstukken over dierziekten. De
deskundigen concludeerden op 7 april 2020 op basis van het huidige wetenschappelijk inzicht (incl. de Chinese
studie) dat er (nog) geen bewijs is dat katten SARS-CoV-2 efficiënt aan elkaar kunnen overdragen. Ook hebben
de deskundigen geen bewijs dat katten relevant zijn in de verspreiding van SARS-CoV-2.7

1. Eerste mens-op-dierbesmettingen
bekend, voorzorgsmaatregelen en
meldplicht

09

2. Aanvullende maatregelen
nertsenbedrijven en veterinaire
maatregelen

Op 9 april wordt een Deskundigenberaad Zoönosen (DB-Z) bijeengeroepen. Deze groep bestaat uit wetenschappers
en experts op het gebied van humane infectieziekten, aangevuld met veterinaire experts. Het beraad concludeert
dat de impact van SARS-CoV-2-positieve katten op de humane gezondheid verwaarloosbaar klein is in deze fase van
de COVID-19 epidemie, waarbij effectieve mens-op-mens-transmissie de stuwende kracht is. Men komt tot deze
conclusie op basis van de mondiaal zeer lage incidentie van gemelde SARS-CoV-2-positieve dieren. Met de kennis op
dat moment wordt het risico voor mensen op besmetting met SARS-CoV-2 via dieren (en dan met name via katten)
verwaarloosbaar geacht. Er zijn geen aanvullende maatregelen nodig, zoals een meldplicht voor SARS-CoV-2
bij dieren, omdat de epidemie op dit moment gedreven wordt door mens-op-mens-transmissie. Net als bij de
deskundigengroep dierziekten werd aangegeven dat, aangezien fretten gevoelig lijken voor infectie, en nertsen
nauw verwant zijn aan fretten, het mogelijk is dat ook nertsen geïnfecteerd kunnen raken met SARS-CoV-2.8

3. Eerste OMT-Z en BAO-Z adviezen
m.b.t. nertsen, start ruiming besmette
bedrijven en Kamervragen
4. Uitbraken in nertsenbedrijven zetten
door, onderzoek naar mogelijke
besmetting konijnen, aanvullende
hygiënemaatregelen en streven naar
versnelde afbouw
5. Besluit versnelde beëindiging
per eind 2020, stoppersregeling en
voorbereiding wetgeving
6. Kamervragen
7. Uitbraken in Denemarken, nieuwe
uitbraak in Putten leidt tot
aanvullende maatregelen
8. Wetsvoorstel en verbod op het houden
van pelsdieren

17
Op 17 april ontvangt de Directeur-Generaal Volksgezondheid (DGV) van VWS het advies vanuit het RIVM naar
aanleiding van het Deskundigenberaad Zoönosen (DB-Z). Het DB-Z meldt dat uit experimenteel onderzoek blijkt
dat fretten gevoelig zijn voor SARS-CoV-2-infectie. Gezien de nauwe verwantschap tussen fretten en nertsen, is het
mogelijk dat ook nertsen geïnfecteerd kunnen raken met SARS-CoV-2. Op dit moment zijn er geen meldingen van
[deze] dierziekte in deze sector bekend (bij de NVWA). Het algemene advies dat mensen met klachten passend bij
COVID-19 thuisblijven en niet werken, geldt ook voor medewerkers van nertsenfokkerijen. Dit geldt ook als het om
milde klachten gaat. Er wordt onderzoek gedaan naar welke dieren gevoelig zijn voor besmetting met het nieuwe
coronavirus (PIENTER, FFx), mede ook ten behoeve van testmodellen voor het te ontwikkelen vaccin. Op dit moment
wordt de epidemie gedreven door mens-mens-transmissie en draagt een meldplicht voor SARS-CoV-2 bij dieren niet
bij aan de bestrijding van COVID-19 bij de mens.9

22
Op 22 april informeert minister Schouten, mede namens minister De Jonge, de Tweede Kamer over COVID-19 en
een mogelijke relatie met dieren. De minister informeert de Kamer in haar brief over de conclusies van de
deskundigengroep dierziekten (zie 7 april) en het DB-Z (zie 9 april). Gezien de conclusies van beide expertgroepen is
er geen reden het bestaande advies over COVID-19 en de omgang met dieren te wijzigen. Dit advies blijft: patiënten
met (klachten passend bij) COVID-19 vermijden uit voorzorg contact met hun dieren en zieke dieren van patiënten
met (klachten passend bij) COVID-19 blijven zo veel mogelijk binnen. De minister beraadt zich op een onderzoek
naar het voorkomen van SARS-CoV-2-infecties bij nertsen, gezien de mogelijke gevoeligheid van deze dieren voor
infectie. 10

23
Op 23 april meldt de Gezondheidsdienst voor dieren (GD) bij de NVWA dat bij drie nertsen afkomstig van een
nertsenbedrijf in Milheeze gemeente Gemert-Bakel, Noord-Brabant) SARS-CoV-2 is aangetoond. Dit zijn de
eerste besmettingen die bij nertsen in Nederland worden vastgesteld. De nertsen hadden maagdarm- en
ademhalingsproblemen en waren daarom voor sectie aangeboden. De NVWA heeft de GD verzocht het bewuste
materiaal naar Wageningen Bioveterinary Research (WBVR) in Lelystad te sturen.11

24
Op 24 april wordt door WBVR de besmetting met SARS-CoV-2 bevestigd.12 Op deze dag komt het Departementaal
Beleidsteam (DBT) bijeen onder voorzitterschap van de Directeur-Generaal Agro van LNV, vanwege de besmetting
binnen de nertsenboerderij in Milheeze. Een vertegenwoordiger vanuit VWS neemt deel aan dit overleggremium
om de volksgezondheidsaspecten te behartigen en om te zorgen dat de GGD en het RIVM zijn aangehaakt op het
onderwerp. De NVWA meldt dat eigenaresse en een ander gezinslid waarschijnlijk besmet zijn geweest met
COVID-19. Dit is gediagnosticeerd door de huisarts en niet bevestigd door de eigenaresse zelf. De gezinsleden zijn
niet officieel getest. De Chief Veterinary Officer (CVO) vult aan dat het bedrijf al langer kampt met ziekten onder
nertsen, zoals diarree – dit was de aanleiding voor het testen. Het is nog onbekend hoe de besmetting is ontstaan.
Daar wordt momenteel aanvullend onderzoek naar gedaan. Tevens licht de CVO toe dat COVID-19 tot nu toe als
humane ziekte wordt beschouwd: nergens in de wereld is bekend dat dieren mensen besmetten. Onderzoek zal
echter meer duidelijkheid geven.13

25
Op 25 april wordt in het DBT besproken dat de besmetting van nertsen een geval lijkt te zijn van infectie van mens
op dier.14 Later die dag komt het DBT opnieuw bijeen, waarin de CVO meldt dat er vanmiddag een nieuwe melding
is binnengekomen van een positieve besmetting met SARS-CoV-2 op een nertsenboerderij in Beek en Donk. Het is
waarschijnlijk dat de infectie is overgedragen van mens op dier.15

Bronnen

Programmadirectie Nafase COVID-19

Tijdlijn: Nertsen (zoönose) | 7

Jan

Feb

Mrt

Apr

Mei

Jun

Jul

April

Inhoud
Leeswijzer
Kantelmomenten
Samenvatting feitenconstructie
1. Eerste mens-op-dierbesmettingen
bekend, voorzorgsmaatregelen en
meldplicht
2. Aanvullende maatregelen
nertsenbedrijven en veterinaire
maatregelen
3. Eerste OMT-Z en BAO-Z adviezen
m.b.t. nertsen, start ruiming besmette
bedrijven en Kamervragen
4. Uitbraken in nertsenbedrijven zetten
door, onderzoek naar mogelijke
besmetting konijnen, aanvullende
hygiënemaatregelen en streven naar
versnelde afbouw

26

Op 26 april informeert minister Schouten, mede namens minister De Jonge, de Tweede Kamer over de bevinding
van infecties met SARS-CoV-2 bij enkele nertsen op een bedrijf in Milheeze. Inmiddels is bekend dat op een tweede
nertsenbedrijf in Beek en Donk (gemeente Laarbeek, Noord-Brabant) een besmetting met COVID-19 is vastgesteld.
De besmetting bij de nertsen lijkt een geval te zijn van een infectie van mens op dier. Op dit moment is er geen reden
om aan te nemen dat het virus zich op dit nertsenbedrijf op andere wijze verspreidt dan het tussen mensen doet,
namelijk via druppels en eventueel door handelingen-geïnduceerde aerosolen over korte afstand. Het RIVM stelt
dat de besmette bedrijven op dit moment geen extra risico opleveren voor de volksgezondheid. Er wordt op
verschillende manieren onderzoek gedaan binnen het bedrijf om informatie te vergaren over de verspreiding van
het virus. Verder stelt de minister een meldplicht in voor nertsenhouders en dierenartsen om verschijnselen van
besmetting met SARS-CoV-2 op nertsenbedrijven te melden bij de NVWA. Het RIVM adviseert uit voorzorg om in een
straal van circa 400 meter rond het besmette nertsenbedrijf niet te fietsen of te wandelen totdat resultaten van het
onderzoek op de lucht- en stofmonsters bekend zijn.16 Bij de brief is het advies vanuit het RIVM en de GGD GHOR
gevoegd voor de persoonlijke bescherming van de medewerkers van besmette nertsenbedrijven.17

28
Op 28 april worden er Kamervragen gesteld aan minister Schouten door de leden Ouwehand (PvdD),
Bromet (GroenLinks) en Futselaar (SP) over de gevaren van de coronabesmettingen bij nertsenfokkerijen.
Onder andere wordt gevraagd hoe het advies voor persoonlijke bescherming op nertsenfarms kan worden uitgelegd
in het licht van het tekort aan persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM). Verder wordt geïnformeerd naar de
waarschuwing die wetenschappers doen dat bepaalde diersoorten een nieuw reservoir kunnen vormen voor het
coronavirus, waardoor het virus op een later moment voor een nieuwe besmettingsgolf kan zorgen.18 19

5. Besluit versnelde beëindiging
per eind 2020, stoppersregeling en
voorbereiding wetgeving
6. Kamervragen
7. Uitbraken in Denemarken, nieuwe
uitbraak in Putten leidt tot
aanvullende maatregelen
8. Wetsvoorstel en verbod op het houden
van pelsdieren
Bronnen

Programmadirectie Nafase COVID-19

Tijdlijn: Nertsen (zoönose) | 8

Jan

Feb

Mrt

Apr

Mei

Inhoud
Leeswijzer
Kantelmomenten
Samenvatting feitenconstructie
1. Eerste mens-op-dierbesmettingen
bekend, voorzorgsmaatregelen en
meldplicht
2. Aanvullende maatregelen
nertsenbedrijven en veterinaire
maatregelen
3. Eerste OMT-Z en BAO-Z adviezen
m.b.t. nertsen, start ruiming besmette
bedrijven en Kamervragen
4. Uitbraken in nertsenbedrijven zetten
door, onderzoek naar mogelijke
besmetting konijnen, aanvullende
hygiënemaatregelen en streven naar
versnelde afbouw
5. Besluit versnelde beëindiging
per eind 2020, stoppersregeling en
voorbereiding wetgeving

Mei

Jun

Jul

08

15

Op 8 mei informeert minister Schouten, mede namens minister De Jonge, de Tweede Kamer over het feit dat op
7 mei bij twee andere nertsenbedrijven het virus is vastgesteld en over de eerste resultaten van het onderzoek
op de eerste twee besmette nertsenbedrijven. Allereerst merkt de minister in haar brief op “dat SARS-CoV-2 van mens
tot mens verspreidt. Er zijn nu geen aanwijzingen dat dieren een rol spelen in de verspreiding van het virus bij mensen. Er zijn wel
meldingen van infecties bij dieren, die naar alle waarschijnlijkheid het resultaat zijn van transmissie van mens op dier. Het bestaande
advies over COVID-19 en de omgang met dieren blijft ongewijzigd. We zijn diverse onderzoeken bij dieren gestart, omdat het van
belang is meer inzicht te krijgen in het virus bij dieren en in de verspreiding ervan, voor zowel veterinaire als humane epidemiologische
kennis.”

Op 15 mei informeert minister Schouten, mede namens minister De Jonge, de Tweede Kamer over de stand van
zaken wat betreft SARS-CoV-2 en (landbouw)huisdieren. Op basis van de risicobeoordeling van het RIVM van 14 mei
is besloten het eerdere advies om uit voorzorg niet te wandelen of te fietsen in een 400 meter zone rondom een
besmet nertsenbedrijf te laten te vervallen. Er is geen virus aangetoond in luchtmonsters buiten de stallen.
Alhoewel onbekend is of het virus in de stoffracties in de stallen uit de eerste monstername nog infectieus
(besmettelijk) is, wijzen de positieve uitslagen er op dat personen in de stal aan virus blootgesteld worden.
Het blijft volgens de onderzoekers en het RIVM daarom belangrijk dat medewerkers, die in stallen van besmette
nertsenbedrijven werken, de voorzorgsmaatregelen conform het GGD-advies op blijven volgen. Het onderzoek bij
en rond de twee besmette nertsenbedrijven wordt de komende weken voortgezet. Er is op dit moment geen reden
het bestaande advies over COVID-19 en de omgang met huisdieren22 te wijzigen. Het is belangrijk dat eigenaren van
huisdieren dit advies opvolgen: patiënten met (klachten passend bij) COVID-19 vermijden uit voorzorg contact met
hun dieren en zieke dieren van patiënten met (klachten passend bij) COVID-19 blijven zo veel mogelijk binnen.23

Op de twee besmette bedrijven is onderzoek gedaan naar de infectie bij nertsen. De verschillen tussen de virussen op
de twee bedrijven tonen aan dat de bedrijven elkaar niet onderling hebben besmet en dat de infectie bij de nertsen
een verschillende besmettingsbron hebben gehad. Het lijkt onwaarschijnlijk dat alleen mens op nerts transmissie
heeft plaatsgevonden op deze bedrijven. De karakteristieken van het virus wijzen op transmissie tussen nertsen
onderling. Uit wat nu bekend is over de genetische eigenschappen van virusisolaten van COVID-19 patiënten in
Nederland zijn er geen virussen bij mensen die ontstaan kunnen zijn uit de virussen die bij de nertsen op deze
bedrijven zijn gevonden. Op beide bedrijven is virus aangetoond in de inhaleerbare stoffractie in de stal. Alhoewel
onbekend is of dit virus nog infectieus (besmettelijk) is, wijst de bevinding op blootstelling van personen in de stal
aan virus. Het is volgens de onderzoekers belangrijk voorzorgsmaatregelen conform het GGD advies op te volgen.
In aanvulling op het hiervoor genoemde onderzoek worden ook andere nertsenbedrijven in het gebied verder
onderzocht. Het gaat daarbij om een screening van de bedrijven door middel van bloedonderzoek om te kijken of
dieren op deze bedrijven mogelijk ook besmet zijn geraakt. Op advies van het RIVM hebben de burgemeesters van
de twee gemeentes waar de besmette bedrijven liggen uit voorzorg besloten om de weg in een straal van 400 meter
rondom de bedrijven af te sluiten voor voetgangers en (brom-) fietsers. Het RIVM komt volgende week met een
nieuwe risicobeoordeling, als er gegevens van meer lucht- en stofmonsters bekend zijn.20

14
Op 14 mei komt het DBT bijeen. Onder andere wordt daar gesproken over de screening van konijnenbedrijven.
Eerder is gemeld dat in experimenteel onderzoek is vastgesteld dat konijnen besmet kunnen worden. Op dit moment
zijn daar geen gevallen van bekend. Besloten wordt om nu geen meldplicht in te stellen, maar een meldplicht voor
COVID-19 achtige verschijnselen te overwegen als een besmet konijnenbedrijf wordt gevonden.21

6. Kamervragen
7. Uitbraken in Denemarken, nieuwe
uitbraak in Putten leidt tot
aanvullende maatregelen
8. Wetsvoorstel en verbod op het houden
van pelsdieren
Bronnen

Programmadirectie Nafase COVID-19

Tijdlijn: Nertsen (zoönose) | 9

Jan

Inhoud
Leeswijzer
Kantelmomenten
Samenvatting feitenconstructie
1. Eerste mens-op-dierbesmettingen
bekend, voorzorgsmaatregelen en
meldplicht
2. Aanvullende maatregelen
nertsenbedrijven en veterinaire
maatregelen
3. Eerste OMT-Z en BAO-Z adviezen
m.b.t. nertsen, start ruiming besmette
bedrijven en Kamervragen
4. Uitbraken in nertsenbedrijven zetten
door, onderzoek naar mogelijke
besmetting konijnen, aanvullende
hygiënemaatregelen en streven naar
versnelde afbouw
5. Besluit versnelde beëindiging
per eind 2020, stoppersregeling en
voorbereiding wetgeving
6. Kamervragen
7. Uitbraken in Denemarken, nieuwe
uitbraak in Putten leidt tot
aanvullende maatregelen
8. Wetsvoorstel en verbod op het houden
van pelsdieren
Bronnen

Programmadirectie Nafase COVID-19

Feb

Mrt

Apr

Mei

Jun

Jul

2. Aanvullende maatregelen nertsenbedrijven en
veterinaire maatregelen (half mei – begin juni 2020)
Mei

18

19

Op 18 mei vindt een crisisoverleg plaats bij het ministerie van LNV vanwege een aannemelijke COVID-19-besmetting
van dier op mens. Het overleg wordt voorgezeten door de minister van LNV en bijgewoond door onder andere
[functionaris LNV] en [ambtelijk VWS]. De CVO licht toe dat het AO-Z (dat op 15 mei bijeenkwam) het aannemelijk
acht dat overdracht heeft plaatsgevonden van nerts naar mens bij een van de bedrijven. Nader onderzoek wordt
verricht naar het humane virus in het postcodegebied. Het is op dit moment niet met zekerheid te zeggen dat
de besmetting van nerts naar mens is overgegaan, maar het is wel aannemelijk. Later die dag wordt door
[functionaris LNV] het advies van het AO-Z toegelicht in een informatief DBT:

Op 19 mei komt het DBT de volgende maatregelen overeen, die ter advies zullen worden voorgelegd aan
minister Schouten en minister De Jonge:

• Er zijn twee nieuwe locaties met COVID-19 aangetoond. Nertsen kunnen COVID-19 ook subklinisch doormaken. De
huidige meldingsplicht geldt voor bedrijven waar kliniek is. Het aanvullend onderzoek moet inzicht geven in hoeverre
er andere bedrijven besmet zijn.
• Bij een met SARS-CoV-2 besmette medewerker van een van de bedrijven is het aannemelijk dat deze door de nertsen
is besmet. Deze overdracht zou dan hebben plaatsgevonden door blootstelling tijdens verblijf in de stallen, en
betekent niet dat het risico op blootstelling voor omwonenden daarmee veranderd is. Eventuele uitgebreidere
transmissie tussen mensen en nertsen wordt mbt sequentieanalyses van besmette humane gevallen in beeld
gebracht.
• Het AO-Z adviseert uitgebreider te screenen (buiten de 10 km zone), en om over meer mogelijkheden te beschikken
bedrijven te screenen, ook degene die niet vrijwillig meewerken.
• Het is van belang om de uitscheiding in stallen en faeces te vervolgen, ook in bedrijven die subklinisch zijn, om het
humaan risico op blootstelling te kunnen inschatten.
• Het is van belang de dynamiek van COVID-19 op nertsenbedrijven te volgen om te beoordelen of nertsen niet een
nieuw, cq blijvend reservoir vormen welke bijdraagt aan circulatie onder mensen.
• Het is belangrijk om de rol van katten bij potentiële transmissie tussen bedrijven verder te onderzoeken.
• Aangezien aanvullende onderzoeksresultaten met betrekking tot besmettelijkheid van faeces en screening van
andere bedrijven op korte termijn verwacht worden acht het AO-Z aanvullende maatregelen op andere
nertsenbedrijven op dit moment niet nodig.24

1. Verplichte screening van alle nertsenbedrijven in Nederland.
2. De bestaande regels voor de besmette bedrijven worden uitgebreid met een bezoekersverbod.
3. Uitbreiden van meldingsplicht nertsen bij ziekteverschijnselen.
4. Aanscherping advies besmette nertsenbedrijven om ervoor te zorgen dat katten de bedrijven niet kunnen
binnenkomen of verlaten.
5. Besluitvormingsstructuur voor zoönose in werking stellen.25
Later die dag informeert minister Schouten, mede namens minister De Jonge, de Tweede Kamer over de laatste
stand van zaken in het lopende onderzoek op de drie besmette nertsenbedrijven. Het RIVM heeft samen met
veterinaire deskundigen en de betrokken onderzoekers de laatste resultaten van dit onderzoek besproken en
beoordeeld. Zij kwamen tot de volgende conclusies: 1) het is aannemelijk dat een met SARS-CoV-2 besmette
medewerker van één van de besmette nertsenbedrijven door de nertsen is besmet (deze medewerker is inmiddels
hersteld); 2) nertsen kunnen COVID-19 ook subklinisch (zonder ziekteverschijnselen) doormaken en 3) het is
belangrijk de rol van katten bij potentiële virusoverdracht tussen bedrijven verder te onderzoeken. Naar aanleiding
hiervan heeft minister Schouten besloten een infectie met SARS-CoV-2 bij nertsen op nertsenbedrijven aan te wijzen
als besmettelijke dierziekte. Deze aanwijzing maakt het mogelijk om verdergaande maatregelen te nemen voor
nertsenbedrijven. Gelet op de hiervoor genoemde tweede conclusie, zouden subklinisch besmette bedrijven onder
de radar kunnen blijven, hetgeen potentiële risico’s zou kunnen vormen voor de volksgezondheid. Daarom gelden
vanaf 20 mei de volgende aanvullende maatregelen:
1. De screening van nertsenbedrijven (op antistoffen bij de nertsen) wordt uitgebreid naar alle nertsenbedrijven in
Nederland en wordt verplicht;
2. Het verloop van de infecties op de nertsenbedrijven wordt door verschillende onderzoeksgroepen zeer intensief
gevolgd om na te gaan of deze infecties uitdoven of dat deze op de bedrijven blijven sluimeren;
3. De bestaande regels voor de besmette bedrijven worden uitgebreid met een bezoekersverbod in de stal en regels
over welke hygiënemaatregelen bezoekers in acht moeten nemen.
Minister Schouten informeert de Tweede Kamer tevens over de inwerkingtreding van de zoönosestructuur. Hierbij
coördineert VWS in nauwe samenwerking met het ministerie van LNV, het RIVM, lokale bestuurders en GGD’en de
beleids- en besluitvorming. De zoönosenstructuur adviseert de ministers van VWS en LNV. De beide ministers besluiten in goed onderling overleg en behouden daarbij hun eigen beleidsverantwoordelijkheid, waarbij in alle gevallen de
volksgezondheid voorop staat.26

Tijdlijn: Nertsen (zoönose) | 10

Jan

Feb

Mrt

Apr

Mei

Jun

Jul

Mei

Inhoud
Leeswijzer
Kantelmomenten
Samenvatting feitenconstructie
1. Eerste mens-op-dierbesmettingen
bekend, voorzorgsmaatregelen en
meldplicht
2. Aanvullende maatregelen
nertsenbedrijven en veterinaire
maatregelen

26

Op 26 mei komt het Gemeenschappelijk Beleidsteam (GBT) voor SARS-CoV-2 infecties bij dieren bijeen.
Het overleg wordt voorgezeten door [ambtelijk VWS] en wordt bijgewoond door [functionaris LNV] en
andere vertegenwoordigers van beide ministeries. Daar worden de landelijke maatregelen toegelicht door
vertegenwoordigers vanuit het ministerie van LNV. De maatregelen gelden nu al bij besmette bedrijven, maar LNV
pleit ervoor maatregelen bij alle nertsenbedrijven op te leggen. Het GBT gaat hiermee akkoord. Verder besluit het
GBT een dringend advies af te geven aan nertsenhouders om zich bij klachten direct te laten testen.27 28

28
Op 28 mei informeren minister De Jonge en minister Schouten de Tweede Kamer over de aanvullende maatregelen
die gaan gelden voor nertsenbedrijven om een eventuele verspreiding van SARS-CoV-2 te voorkomen. Deze
maatregelen betreffen alle nertsenbedrijven in Nederland en niet alleen de bedrijven waar een besmetting is
gevonden. Daarnaast wordt een dringend advies gegeven aan verzorgers van nertsen met COVID-19-achtige klachten
om zich te laten testen. Naast de reeds geldende maatregelen voor besmette nertsenbedrijven, zullen uit voorzorg
vanaf vandaag ook veterinaire maatregelen gaan gelden, te weten:

3. Eerste OMT-Z en BAO-Z adviezen
m.b.t. nertsen, start ruiming besmette
bedrijven en Kamervragen

• een vervoersverbod voor nertsen en mest van nertsen;
• een hygiëneprotocol voor bezoekers en vervoermiddelen;
• een bezoekersverbod voor de stal (beperking van personen, die de gebouwen met de nertsen mogen betreden);
• de verplichting dat nertsenhouders er zoveel mogelijk voor moeten zorgen dat andere dieren (honden, katten en
fretten) het bedrijf niet verlaten en niet kunnen binnenkomen.

4. Uitbraken in nertsenbedrijven zetten
door, onderzoek naar mogelijke
besmetting konijnen, aanvullende
hygiënemaatregelen en streven naar
versnelde afbouw

In de brief wordt tevens gereageerd op de aangenomen gewijzigde motie-Ouwehand c.s. die de regering verzoekt
het Ministerie van VWS alsnog doorzettingsmacht te geven bij de preventie en bestrijding van besmettelijke
dierziekten die een bedreiging vormen voor de volksgezondheid. De motie is ontraden, maar de ministers
onderschrijven onverwijld dat volksgezondheid leidend is. Het voortouw in deze structuur ligt bij de Minister van
VWS. De bewindspersonen van VWS en LNV nemen gezamenlijk de besluiten, waarbij het volksgezondheidsbelang
leidend is.29 30

5. Besluit versnelde beëindiging
per eind 2020, stoppersregeling en
voorbereiding wetgeving
6. Kamervragen
7. Uitbraken in Denemarken, nieuwe
uitbraak in Putten leidt tot
aanvullende maatregelen
8. Wetsvoorstel en verbod op het houden
van pelsdieren
Bronnen

Programmadirectie Nafase COVID-19

Tijdlijn: Nertsen (zoönose) | 11

Jan

Feb

Mrt

Apr

Mei

Jun

Jul

Juni

Inhoud
Leeswijzer
Kantelmomenten
Samenvatting feitenconstructie
1. Eerste mens-op-dierbesmettingen
bekend, voorzorgsmaatregelen en
meldplicht

01

Op 1 juni wordt een brief naar de Tweede Kamer gestuurd waarin een update wordt gegeven over de stand van zaken
bij besmettingen op nertsenbedrijven. Minister Schouten heeft SARS-CoV-2 op 19 mei aangewezen als besmettelijke
dierziekte en aangekondigd dat alle nertsenbedrijven verplicht onderzocht moeten worden op SARS-CoV-2. Uit het
early warning (EW) onderzoek zijn inmiddels de eerste resultaten bekend, en zijn bij dieren van drie bedrijven het
virus aangetroffen (van tot nu toe circa 50 onderzochte bedrijven). In de brief schrijven de ministers van VWS en
LNV te begrijpen dat er in de gemeenten met besmette bedrijven zorgen bestaan over de risico’s voor de
volksgezondheid. Het RIVM beoordeelt het risico voor omwonenden als verwaarloosbaar en geeft aan dat goed
gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen in de stal van een besmet bedrijf infectie bij medewerkers kan
voorkomen. Wat betreft het vervolgproces wordt aangegeven dat de Deskundigengroep Dierziekten eind vorige
week op basis van uitslagen van veterinair epidemiologisch onderzoek op de eerste besmettingslocaties een
inschatting heeft gemaakt over de mogelijkheid dat het virus blijft circuleren en zo een blijvende bron zou kunnen
worden voor her-infectie van mens en dier. Op basis van deze inschattingen zal het OMT-Z een advies uitbrengen
over maatregelen die nodig zijn om eventuele risico’s af te wenden. De ministers schrijven de Tweede Kamer
hierover op 4 juni te zullen informeren.31

2. Aanvullende maatregelen
nertsenbedrijven en veterinaire
maatregelen
3. Eerste OMT-Z en BAO-Z adviezen
m.b.t. nertsen, start ruiming besmette
bedrijven en Kamervragen
4. Uitbraken in nertsenbedrijven zetten
door, onderzoek naar mogelijke
besmetting konijnen, aanvullende
hygiënemaatregelen en streven naar
versnelde afbouw
5. Besluit versnelde beëindiging
per eind 2020, stoppersregeling en
voorbereiding wetgeving
6. Kamervragen
7. Uitbraken in Denemarken, nieuwe
uitbraak in Putten leidt tot
aanvullende maatregelen
8. Wetsvoorstel en verbod op het houden
van pelsdieren
Bronnen

Programmadirectie Nafase COVID-19

Tijdlijn: Nertsen (zoönose) | 12

Jan

Inhoud
Leeswijzer
Kantelmomenten
Samenvatting feitenconstructie
1. Eerste mens-op-dierbesmettingen
bekend, voorzorgsmaatregelen en
meldplicht
2. Aanvullende maatregelen
nertsenbedrijven en veterinaire
maatregelen
3. Eerste OMT-Z en BAO-Z adviezen
m.b.t. nertsen, start ruiming besmette
bedrijven en Kamervragen
4. Uitbraken in nertsenbedrijven zetten
door, onderzoek naar mogelijke
besmetting konijnen, aanvullende
hygiënemaatregelen en streven naar
versnelde afbouw
5. Besluit versnelde beëindiging
per eind 2020, stoppersregeling en
voorbereiding wetgeving
6. Kamervragen
7. Uitbraken in Denemarken, nieuwe
uitbraak in Putten leidt tot
aanvullende maatregelen
8. Wetsvoorstel en verbod op het houden
van pelsdieren
Bronnen

Programmadirectie Nafase COVID-19

Feb

Mrt

Apr

Mei

Jun

Jul

3. Eerste OMT-Z en BAO-Z adviezen m.b.t.
nertsen, start ruiming besmette bedrijven en
Kamervragen (begin juni 2020)
Juni

02

Op 2 juni komt het GBT bijeen waarbij de focus ligt op het traject in aanloop naar het versturen van de
Kamerbrief morgen.32

03
Op 3 juni ontvangen VWS en LNV het advies van het OMT-Z dat die dag was belegd over de transmissie van
SARS-CoV-2 van nertsen en de potentiële gevolgen voor de volksgezondheid. Het OMT-Z stelt een aantal
maatregelen voor besmette en niet-besmette bedrijven voor, die afzonderlijk of in combinatie toegepast kunnen
worden. Voor besmette bedrijven zijn dat: 1) zeer strikte isolatie van de besmette bedrijven (met de ingestelde
maatregelen) en longitudinaal volgen van de infectie op de bedrijven; of 2) doding en ruiming van de nertsen van
de besmette bedrijven. Voor niet-besmette bedrijven adviseert het OMT-Z een combinatie van een deel van deze
maatregelen en intensieve monitoring. Het OMT-Z heeft besproken dat de maatregelen voor deze bedrijven
kunnen variëren van goede preventie van virusintroductie gecombineerd met goede hygiëneadviezen en
intensieve monitoring (EWS en serologische surveillance) tot preventief ruimen. Het OMT-Z realiseert zich dat de
uitvoerbaarheid van strikte hygiënerichtlijnen in een boerderij-setting lastig is en afhankelijk van adequaat handelen
van de eigenaren/werkgevers op/van de nertsenbedrijven. Het OMT-Z kan zich daarom voorstellen dat een
vroegtijdige stopregeling voor niet-besmette nertsenbedrijven een reële optie is. Met betrekking tot het preventief
ruimen van niet-besmette bedrijven waren de meningen in het OMT-Z verdeeld.33
Ook op deze dag komt opnieuw het GBT voor COVID-19 bij dieren bijeen, waarbij de focus ligt op het BAO-Z
advies dat vandaag wordt gegeven. Het GBT besluit dat het ruimen van besmette bedrijven kan op basis van
volksgezondheid en diergezondheid. LNV moet hiervoor nog de juridische grondslag voor volksgezondheid
toevoegen. Voor niet-besmette bedrijven kan de stoppersregeling aangeboden worden (per 2024 moeten zij al
stoppen, er zijn wel risico’s maar besmettingen zijn niet aangetoond). Omdat het tijd kost om deze regeling te
effectueren, dient de sector wel protocollen te maken t.a.v. hygiëne. Wanneer hier niet aan wordt voldaan moet er
gehandhaafd worden.34
Later die dag komt het BAO-Z bijeen. De taak van het BAO-Z is om in het geval van een (mogelijke) uitbraak van
een zoönose die een bedreiging voor de volksgezondheid vormt de (door het OMT-Z geadviseerde) maatregelen
te beoordelen op bestuurlijke haalbaarheid en wenselijkheid en de hierover de ministers van VWS en LNV35 te
adviseren.

De standaard samenstelling van het BAO-Z is als volgt:
• Voorzitter: DGV
• Plv. voorzitter: directeur Publieke Gezondheid (PG)
• Secretariaat: directie PG
• Deelnemers:
• Directeur-generaal Agro
• CVO
• Directeur Centrum Infectieziektebestrijding (tevens voorzitter OMT-Z)
• GGD GHOR Nederland
• Vereniging van Nederlandse Gemeenten
• Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd
• Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
• Burgemeester(s)
• Veiligheidsberaad/regio
• Adviseurs*: Sectororganisaties, bedrijfsleven, Landelijke Tuinbouw Organisatie (LTO), Koninklijke Nederlandse
Maatschappij voor Diergeneeskunde (KNMvD), Staatsbosbeheer, etc.
* Adviseurs worden uitgenodigd aan het begin van de vergadering van het BAO-Z. Het uitnodigingsbeleid is gerelateerd aan de
zoönose waar het om gaat. Deze adviseurs worden niet betrokken bij de besluitvorming t.a.v. het advies aan de bewindspersonen.36
Het eerste gedeelte van het overleg ook wordt bijgewoond door onder andere vertegenwoordigers van
nertsenfokkers, dierenartsen etc. In het overleg wordt besproken wat het betekent voor de volksgezondheid als
SARS-CoV-2 op nertsenbedrijven niet snel uitdooft of langdurig op deze bedrijven blijft circuleren. Nertsen kunnen
vanuit het personeel besmet worden, waardoor de besmetting op het bedrijf kan gaan circuleren en nertsen kunnen
mensen dan weer besmetten. Ook de piekmomenten met veel personeel (met name arbeidsmigranten) vormen een
extra risico. Bovendien kan het wel tot eind van het jaar duren voordat het virus op het bedrijf uitgedoofd is. Dan
kan de overstap van nerts naar mens grote gevolgen hebben. Besmetting van mens naar nerts en vice versa is met
persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) te voorkomen, maar dat is niet makkelijk. Het vergt goede protocollen
die dan ook goed nageleefd moeten worden. Het advies is daarom om besmette bedrijven te ruimen. Het OMT-Z is
verdeeld over een advies om niet-besmette bedrijven te ruimen of om daar op screening, EW en het dragen van PBM
door medewerkers te vertrouwen. De vertegenwoordigers van de sector geven aan begrip te hebben voor vergaande
maatregelen op besmette bedrijven. Zij benadrukken het belang van zorgvuldig omgaan met de belangen van deze
sector en de communicatie. Het BAO-Z onderschrijft het advies van het OMT-Z om besmette bedrijven te ruimen.37

Tijdlijn: Nertsen (zoönose) | 13

Jan

Feb

Mrt

Apr

Juni

Inhoud
Leeswijzer
Kantelmomenten
Samenvatting feitenconstructie
1. Eerste mens-op-dierbesmettingen
bekend, voorzorgsmaatregelen en
meldplicht
2. Aanvullende maatregelen
nertsenbedrijven en veterinaire
maatregelen
3. Eerste OMT-Z en BAO-Z adviezen
m.b.t. nertsen, start ruiming besmette
bedrijven en Kamervragen
4. Uitbraken in nertsenbedrijven zetten
door, onderzoek naar mogelijke
besmetting konijnen, aanvullende
hygiënemaatregelen en streven naar
versnelde afbouw
5. Besluit versnelde beëindiging
per eind 2020, stoppersregeling en
voorbereiding wetgeving
6. Kamervragen
7. Uitbraken in Denemarken, nieuwe
uitbraak in Putten leidt tot
aanvullende maatregelen
8. Wetsvoorstel en verbod op het houden
van pelsdieren

Mei

Jun

03

06

Ook is het van mening dat het goed zou zijn als er, uit voorzorg, een regeling wordt getroffen voor de niet besmette
bedrijven, in de context van een sector die in 2024 in Nederland ophoudt te bestaan. Dit in verband met de onrust in
Brabant, het feit dat veel bedrijven heel dicht bij elkaar liggen en de inschatting dat het moeilijk is om een protocol
op te stellen dat voldoende waarborgen biedt tegen besmet raken en voldoende goed nageleefd kan worden. Een
deel van het BAO-Z adviseert om deze bedrijven in aanvulling op de besmette bedrijven preventief te ruimen.38

Op 6 juni start de NVWA met het ruimen van besmette bedrijven.40

Minister De Jonge en minister Schouten sturen daarnaast op 3 juni een brief naar de Tweede Kamer over aanvullende
maatregelen voor nertsenbedrijven. In deze brief worden de conclusies en adviezen van het OMT-Z en BAO-Z
toegelicht. Op basis van de adviezen wordt geconcludeerd dat het ruimen van besmette bedrijven een belangrijke
maatregel is in het belang van zowel volksgezondheid als de diergezondheid. Ook worden op korte termijn
aanvullende maatregelen getroffen op niet besmette bedrijven (aanscherping hygiëneprotocol, waaronder het
testen van medewerkers en eventueel een eenmalige stoppersregeling). De ministers merken hierbij op dat de
minister van LNV op grond van de Gezondheids- en Welzijnswet voor dieren alleen kan besluiten tot het doden van
zieke en verdachte dieren. Er is daarmee juridisch op dit moment geen grond voor het verplicht ruimen van dieren
op bedrijven die in de wekelijkse early warning negatief testen en dus geen besmetting is aangetoond. Er zijn op
dit moment zeven bedrijven waar besmettingen zijn geconstateerd (met in totaal negen locaties). Tevens wordt
ingegaan op de actuele stand van zaken rond de verdenkingen en besmettingen en de resultaten van de EW en
screening van nertsenbedrijven.

04
Op 4 juni beantwoorden minister De Jonge en minister Schouten de vragen die op 28 april zijn gesteld door de leden
Ouwehand (PvdD), Bromet (GL) en Futselaar (SP) over de gevaren van de coronabesmettingen bij nertsenfokkerijen.
De ministers gaan onder andere in op de vraag over het tekort aan PBM’s in relatie tot het advies voor persoonlijke
bescherming op nertsenfarms. De nertsenfokkerij kan via de markt aan PBM’s komen. Vanwege de mogelijke
besmettingsrisico’s, is het Landelijk Operationeel Team Corona (LOT-C) gevraagd om de specifieke nertsenhouders
waarbij SARS-CoV-2 is vastgesteld, te helpen met het vinden van een aanbieder van PBM’s. Omdat de keten rondom
deze nertsenbedrijven is stilgelegd, en transport van de nertsen en mest niet plaats vindt, zijn de aantallen PBM’s
die de fokkerij nodig heeft zeer beperkt in aantal. Inmiddels is op 3 juni besloten om nertsen op besmette
nertsenbedrijven te ruimen. Op besmette bedrijven blijft het advies aan medewerkers om in de stallen persoonlijke
beschermingsmiddelen te gebruiken conform het advies van RIVM en GGD totdat de dieren zijn geruimd en de
NVWA heeft aangegeven dat het risico op besmetting niet langer aanwezig is. Op deze wijze kunnen medewerkers
voldoende beschermd hun werk op deze bedrijven blijven uitvoeren. Verder gaan de ministers in op het gevaar van
reservoirvorming. Op dit moment zijn geen aanwijzingen dat dieren een rol spelen in de verdere verspreiding van
SARS-CoV-2 tussen mensen, maar diverse recente onderzoeken hebben laten zien dat dieren wel met het virus
kunnen worden besmet. Inmiddels is ook bekend geworden dat het aannemelijk is dat medewerkers van twee
besmette bedrijven zijn geïnfecteerd door een nerts. Met het oog op de bescherming van de volksgezondheid is het
van belang om meer inzicht te krijgen in infecties bij dieren om te bepalen of dieren een reservoir zouden kunnen zijn
van SARS-CoV-2, wat van belang is als SARS-CoV-2 bij mensen niet meer circuleert. Er wordt uit voorzorg onderzoek
verricht naar de mogelijke rol van dieren in relatie tot de volksgezondheid.39

Jul

09
Op 9 juni wordt in het GBT besproken dat er twee nieuwe besmette locaties zijn bijgekomen, waarmee het totaal
aantal besmette bedrijven op 12 staat. Er is daarnaast nog sprake van vier verdenkingen, waarvan de uitslagen
volgen. In het GBT wordt de ‘memo werkwijze nieuwe SARS-CoV-2 besmette nertsenbedrijven’41 besproken. Na een
toelichting van de CVO van LNV gaat het GBT akkoord met de voorgestelde definitie van ‘besmet bedrijf’. Het GBT
gaat tevens akkoord met de voorgestelde werkwijze wanneer een nieuw besmet nertsenbedrijf wordt gevonden:
• WBVR informeert NVWA en LCI (RIVM);
• RIVM informeert de betreffende GGD;
• NVWA informeert LNV (CVO);
• RIVM informeert VWS via DCC lijn;
• LNV en VWS hebben contact over nieuwe signalen en stemmen tijdpad af voor ruiming en externe communicatie;
• VWS informeert voorzitter veiligheidsregio (bestuurlijk contact);
• LNV informeert burgemeester en nertsen sector (bestuurlijk contact);
• NVWA informeert GGD en LCI (RIVM) bij een ernstige verdenking;
• NVWA informeert regioambassadeur en eigenaar van bedrijf en ruimt het bedrijf volgens de reguliere procedures;
• Iedere afwijking van de normale gang van zaken wordt direct door de NVWA aan LNV gemeld en LNV bespreekt dit
met VWS.
Besloten is dat per week bekeken wordt of de situatie vraagt om het bijeenroepen van het GBT, bijvoorbeeld
wanneer een besmetting praktisch onverklaarbaar is, of wanneer er een aanzienlijke toename van besmettingen
(meer dan 10) te zien is.42
Aan het einde van de middag informeren minister De Jonge en minister Schouten de Tweede Kamer over de stand
van zaken COVID-19 en nertsen in een Kamerbrief. In de brief wordt aangegeven dat sinds de eerste meldingen van
besmettingen bij nertsenbedrijven drie maatregelen zijn opgesteld om besmettingen bij bedrijven te kunnen
opsporen: 1) de meldplicht voor houders, dierenartsen en laboratoria; 2) het verplichte EW onderzoek en 3) het
verplichte serologisch screeningsonderzoek op de bedrijven. De ministers schrijven dat er sinds 23 april sprake is
van dertien besmette bedrijven (het gaat hierbij om 13 locaties, waarvan meerdere locaties tot één bedrijf kunnen
behoren). De bron van de infecties is niet bekend. De nieuwe besmettingen zijn in drie gevallen ontdekt via het EW
onderzoek en in één geval op basis van een melding. In verband met een voorlopige voorziening bij het College van
Beroep voor het bedrijfsleven, is in tegenstelling tot werd geschreven in de brief van 3 juni, nog niet gestart met de
ruiming van besmette bedrijven. De rechter heeft inmiddels uitspraak gedaan, waarbij het verzoek om niet te ruimen
is afgewezen. De NVWA is op 6 juni begonnen met de ruimen.43

Bronnen

Programmadirectie Nafase COVID-19

Tijdlijn: Nertsen (zoönose) | 14

Jan

Feb

Mrt

Apr

Mei

Jun

Jul

Juni

Inhoud
Leeswijzer
Kantelmomenten
Samenvatting feitenconstructie
1. Eerste mens-op-dierbesmettingen
bekend, voorzorgsmaatregelen en
meldplicht

10

Op 10 juni wordt tijdens een Kamerdebat uitgebreid gesproken over nertsen en COVID-19. Tijdens dit debat worden
onder andere de volgende moties ingediend en aangenomen door de Tweede Kamer:
• 28286-1107 De Groot (D66), verzoekt de regering de regeling zodanig in te richten dat nertsenhouders worden
geactiveerd om snel te stoppen;
• 28286-1109 Ouwehand (PvdD) en Ploumen (PvdA), verzoeken de regering om 1) door een aanwijzing zorg te dragen
voor een verbod op het beroepsmatig fokken van dieren die aantoonbaar bevattelijk zijn voor het coronavirus en
een reservoir kunnen vormen en 2) om tevens financiële compensatie vorm te geven langs dezelfde lijnen als voor
andere sectoren die door deze maatregelen op deze gronden zijn geraakt;
• 28286-1113 Geurts (CDA) en Bromet (GL), verzoeken de regering voor eind juni 2020 te komen met een fatsoenlijke
stoppersregeling voor de nertsenhouderij en een voorstel ter financiële dekking;
• 28286-1114 Futselaar (SP), verzoekt de regering zich maximaal in te zetten om te voorkomen dat geruimde bedrijven
opnieuw opstarten met het houden van nertsen.44

2. Aanvullende maatregelen
nertsenbedrijven en veterinaire
maatregelen
3. Eerste OMT-Z en BAO-Z adviezen
m.b.t. nertsen, start ruiming besmette
bedrijven en Kamervragen
4. Uitbraken in nertsenbedrijven zetten
door, onderzoek naar mogelijke
besmetting konijnen, aanvullende
hygiënemaatregelen en streven naar
versnelde afbouw
5. Besluit versnelde beëindiging
per eind 2020, stoppersregeling en
voorbereiding wetgeving
6. Kamervragen
7. Uitbraken in Denemarken, nieuwe
uitbraak in Putten leidt tot
aanvullende maatregelen
8. Wetsvoorstel en verbod op het houden
van pelsdieren
Bronnen

Programmadirectie Nafase COVID-19

Tijdlijn: Nertsen (zoönose) | 15

Feb

Inhoud
Leeswijzer
Kantelmomenten
Samenvatting feitenconstructie
1. Eerste mens-op-dierbesmettingen
bekend, voorzorgsmaatregelen en
meldplicht
2. Aanvullende maatregelen
nertsenbedrijven en veterinaire
maatregelen
3. Eerste OMT-Z en BAO-Z adviezen
m.b.t. nertsen, start ruiming besmette
bedrijven en Kamervragen
4. Uitbraken in nertsenbedrijven zetten
door, onderzoek naar mogelijke
besmetting konijnen, aanvullende
hygiënemaatregelen en streven naar
versnelde afbouw
5. Besluit versnelde beëindiging
per eind 2020, stoppersregeling en
voorbereiding wetgeving
6. Kamervragen
7. Uitbraken in Denemarken, nieuwe
uitbraak in Putten leidt tot
aanvullende maatregelen
8. Wetsvoorstel en verbod op het houden
van pelsdieren

Mrt

Apr

Mei

Jun

Jul

Aug

4. Uitbraken in nertsenbedrijven zetten door,
onderzoek naar mogelijke besmetting konijnen,
aanvullende hygiënemaatregelen en streven naar
versnelde afbouw (half juni – half augustus 2020)
Juni

18

Op 18 juni komt het GBT opnieuw bijeen. De CVO licht de laatste stand van zaken toe: er zijn na het weekend geen
nieuwe verdenkingen en geen nieuwe besmettingen. Afgelopen weekend zijn wel twee verdenkingen uit EW
onderzoek bevestigd. De bedrijven zijn afgelopen maandag direct geruimd. Uit de serologische screening zijn vier
bedrijven met onduidelijke uitslagen nu nog overgebleven. Deze zijn bezocht door NVWA, de testen op aanwezigheid
van virus zijn negatief, de testen op aanwezigheid van antilichamen worden opnieuw ingezet. De uitslagen komen
volgende week. In Denemarken is er een uitbraak op een klein nertsenbedrijf. Inmiddels is besloten om dit bedrijf
te ruimen. Nu dit ook in andere landen speelt kan dit tot een andere discussie binnen de EU leiden; tot nu toe is
namelijk gezegd dat dit een typisch Nederlands probleem is. Verder wordt besloten om nu nog geen fokverbod af
te kondigen: dit omdat de dieren alleen in het voorjaar jongen krijgen en het nu afkondigen van een verbod dus
geen direct effect heeft. Het vroegtijdig afkondigen van een verbod is alleen zinvol als dit gepaard gaat met de
totstandkoming van een stoppersregeling. Daarnaast wordt gesproken over het advies om besmette
konijnenbedrijven hetzelfde te behandelen als besmette nertsenbedrijven. Er wordt gewerkt aan een beleidslijn,
zodat LNV en VWS voorbereid zijn als er besmette konijnenbedrijven worden geconstateerd.45

22
Op 22 juni wordt eveneens een update over de stand van zaken van COVID-19 bij nertsenbedrijven naar de
Tweede Kamer gestuurd. Minister De Jonge en minister Schouten laten weten dat er afgelopen weekend bij
twee nieuwe nertsenbedrijven het virus is vastgesteld. Deze bedrijven kwamen naar voren uit het wettelijk
verplichte EW onderzoek. De bedrijven zullen worden geruimd door de NVWA.46
Ook op 22 juni communiceert het RIVM naar de GGD’en dat het testbeleid voor medewerkers van besmette bedrijven
is gewijzigd. Medewerkers worden niet meer standaard getest, maar alleen als zij symptomen hebben die bij een
infectie met COVID-19 passen.47

Bronnen

Programmadirectie Nafase COVID-19

Tijdlijn: Nertsen (zoönose) | 16

Feb

Mrt

Apr

Mei

Juli

Inhoud
Leeswijzer
Kantelmomenten
Samenvatting feitenconstructie
1. Eerste mens-op-dierbesmettingen
bekend, voorzorgsmaatregelen en
meldplicht
2. Aanvullende maatregelen
nertsenbedrijven en veterinaire
maatregelen
3. Eerste OMT-Z en BAO-Z adviezen
m.b.t. nertsen, start ruiming besmette
bedrijven en Kamervragen
4. Uitbraken in nertsenbedrijven zetten
door, onderzoek naar mogelijke
besmetting konijnen, aanvullende
hygiënemaatregelen en streven naar
versnelde afbouw
5. Besluit versnelde beëindiging
per eind 2020, stoppersregeling en
voorbereiding wetgeving
6. Kamervragen
7. Uitbraken in Denemarken, nieuwe
uitbraak in Putten leidt tot
aanvullende maatregelen

Jun

Jul

Aug

01

06

Op 1 juli wordt een DB-Z belegd over de mogelijke transmissie van SARS-CoV-2 in commerciële konijnenhouderijen.
De vraag rijst of er een bijzondere gevoeligheid is voor SARS-CoV-2 die in combinatie met de schaal waarop de
konijnen worden, mogelijk zou kunnen leiden tot een risico voor de volksgezondheid als er een reservoir voor
SARS-CoV-2 ontstaat op konijnenhouderijen. Er is tot op heden geen relevante kliniek aangetoond bij konijnen
die zou kunnen duiden op COVID-19. Hoewel experimenteel is aangetoond dat konijnen besmet kunnen worden
met SARS-CoV-2, concludeert het DB-Z dat op dit moment nog niet duidelijk is of er daadwerkelijk besmetting is
opgetreden op konijnenhouderijen in Nederland. Ook een positieve uitslag bij een bedrijf is nog geen bewijs van
efficiënte, voortgaande verspreiding tussen de dieren, maar kan het effect zijn van spillover vanuit de mens. Het
advies is om de uitslagen van vervolgonderzoek af te wachten. Dit proces kan een week tot een maand duren.
Afhankelijk van de uitslagen zullen mogelijk vervolgonderzoek of maatregelen nodig zijn.48

Op 6 juli wordt in Gemert bij het nertsenbedrijf waar eerder een verdenking van SARS-CoV-2 was de besmetting nu
officieel vastgesteld. De besmetting is aan het licht gekomen uit het EW onderzoek. Het bedrijf wordt geruimd. In
totaal zijn er nu 20 nertsenbedrijven in Nederland besmet verklaard. Op de 18 bedrijven waar eerder SARS-CoV-2 is
vastgesteld, zijn alle dieren geruimd. De laatste twee locaties, het 19e en 20ste bedrijf, volgen.52

02

10

Op 2 juli wordt in het BAO-Z het advies van het DB-Z overgenomen om de uitslagen van vervolgonderzoek naar
SARS-CoV-2 bij konijnen af te wachten.49
Ook het GBT komt die dag bijeen, waarbij de focus ligt op het nemen van besluiten t.a.v. de notities en de
Kamerbrief. Er is bij één nertsenbedrijf een verdenking van SARS-CoV-2. De uitslag van het verdachte nertsenbedrijf
wordt rond 18:00 uur verwacht. Het bedrijf ligt in het gebied waar ook andere nertsenbedrijven besmet waren. Er
wordt extra onderzoek gedaan naar of de maatregelen wel zijn nageleefd. Vraag daarbij is of de nertsenhouders op
de hoogte waren dat zij met COVID-19 besmet waren en of zij de maatregelen op het bedrijf hebben nageleefd. Bij
het met opzet betreden van het bedrijf, wanneer met SARS-CoV-2 besmet, wordt de Gezondheids- en welzijnswet
voor dieren (Gwwd) niet nageleefd. De burgermeester van de betreffende gemeente waar het bedrijf zich bevindt, is
ingelicht over de mogelijke besmetting. Verder gaat het GBT akkoord met het voorstelling om nog vijf weken door
te gaan met EW onderzoek en screening. Als er tussendoor aanleiding is voor anders handelen dan kan dit gedaan
worden. Daarnaast gaat het GBT akkoord met het voorstel voor vrijwillige screening van konijnenbedrijven.
Tevens wordt akkoord gegaan met het niet opleggen van een fokverbod bij konijnenbedrijven. Wanneer een
bedrijf besmet is worden de deskundigen gevraagd of er sprake is van een efficiënte transmissie in het bedrijf en
of er risico’s zijn voor de volksgezondheid. Daarnaast zullen er dan ook nog (lucht)monsters worden genomen.
Op dit moment is nog geen sprake van besmetting van konijnen naar mensen. Ook heeft het DB-Z nog geen risico’s
voor de volksgezondheid vastgesteld. Wanneer er een besmet bedrijf is, zal er daarom worden gesproken van een
dierziekte.50

09
Op 9 juli zijn bij twee nertsenbedrijven besmettingen met SARS-CoV-2 vastgesteld. Het gaat om een bedrijf in Ospel
en een bedrijf in Vredepeel. De besmettingen zijn aan het licht gekomen door EW onderzoek. De bedrijven worden zo
snel mogelijk geruimd.53

Op 10 juli schrijven minister De Jonge en minister Schouten in een brief aan de Tweede Kamer dat de
hygiënemaatregelen aangescherpt worden (waaronder het gebruik van niet medische mondkapjes bij het werken in
de stallen) om nieuwe besmettingen te voorkomen. Ook wordt het onderzoek naar mogelijke besmettingsbronnen
geïntensiveerd. In totaal zijn op 22 nertsenbedrijven in Noord-Brabant en Limburg besmettingen van nertsen met
SARS-CoV-2 aangetroffen. Het kabinet blijft de komende weken het monitoringsonderzoek voortzetten om nieuwe
besmettingen snel op te sporen.54

13
Op 13 juli wordt in Aarle-Rixtel bij een nertsenbedrijf een besmetting met SARS-CoV-2 vastgesteld. De besmettingen
zijn aan het licht gekomen door een melding van ziekteverschijnselen bij de nertsen op het bedrijf (meldplicht).
De oorzaak van de besmetting is niet duidelijk. Het bedrijf wordt zo snel mogelijk geruimd.55

15
Op 15 juli wordt in Ledeacker bij een nertsenbedrijf een besmetting met SARS-CoV-2 vastgesteld. De besmetting
is aan het licht gekomen door een melding van ziekteverschijnselen bij de nertsen op het bedrijf (meldplicht).
Het bedrijf wordt zo snel mogelijk geruimd.56

03
Op 3 juli wordt het 18e nertsenbedrijf gemeld waar een SARS-CoV-2 besmetting is vastgesteld door minister De Jonge
en minister Schouten. Op de zeventien bedrijven waar eerder SARS-CoV-2 is vastgesteld zijn alle dieren geruimd.51

8. Wetsvoorstel en verbod op het houden
van pelsdieren
Bronnen

Programmadirectie Nafase COVID-19

Tijdlijn: Nertsen (zoönose) | 17

Feb

Mrt

Apr

Mei

Juli

Inhoud
Leeswijzer
Kantelmomenten
Samenvatting feitenconstructie
1. Eerste mens-op-dierbesmettingen
bekend, voorzorgsmaatregelen en
meldplicht
2. Aanvullende maatregelen
nertsenbedrijven en veterinaire
maatregelen
3. Eerste OMT-Z en BAO-Z adviezen
m.b.t. nertsen, start ruiming besmette
bedrijven en Kamervragen
4. Uitbraken in nertsenbedrijven zetten
door, onderzoek naar mogelijke
besmetting konijnen, aanvullende
hygiënemaatregelen en streven naar
versnelde afbouw
5. Besluit versnelde beëindiging
per eind 2020, stoppersregeling en
voorbereiding wetgeving

Jun

Jul

Aug

16

20

Op 16 juli wordt in een BAO-Z het OMT-Z advies57 toegelicht door de voorzitter en vice-voorzitter van het OMT-Z,
met als kernvraag: met welke maatregelen kunnen de risico’s voor de volksgezondheid beperkt of voorkomen
worden nu er toch weer nertsenbedrijven positief zijn geworden? Het OMT heeft een breed spectrum van
maatregelen besproken, dat varieert van de maatregelen die nu al zijn ingezet en deze continueren tot aan het
verplicht ruimen van alle bedrijven en na ruiming geen nieuwe bedrijfsvoering opstarten. De voorkeur van het OMT
gaat uit naar het volgende. De verwachting is dat door het afgenomen aantal contactmomenten tussen mensen en
nertsen na het afronden van het spenen van de dieren in juli, én met aanscherping van de bestaande maatregelen
voor personen die contact hebben met dieren en met strikte naleving daarvan moeten er vanaf half augustus geen
nieuwe besmettingen meer zijn. Dan zouden de bedrijven door kunnen gaan tot het pelsen in de periode november/
december. Het advies is om daarna alle bedrijven te laten stoppen en om dit met nudging mogelijk te maken zodat
de situatie zich niet herhaalt in het fokseizoen van maart 2021. Wat een optie is, maar niet de voorkeur heeft van het
OMT, is dat bedrijven indien zij geen gebruik willen maken van de regeling doorgaan met strenge protocollering om
verdere infecties tegen te gaan.

Op 20 juli schrijven minister De Jonge en minister Schouten in een brief aan de Tweede Kamer dat het OMT-Z en
het BAO-Z op 16 juli opnieuw hebben gekeken naar de mogelijke gevolgen van besmette nertsenbedrijven voor de
volksgezondheid. Volgens de deskundigen is het risico voor de volksgezondheid niet veranderd. Wel doen zij de
oproep aan medewerkers van nertsenbedrijven om zich strikt te houden aan alle voorgeschreven maatregelen, zoals
het aangescherpte hygiëneprotocol, het landelijke vervoersverbod van nertsen en het bezoekersverbod in de stallen.
Ook wordt de mogelijkheid om medewerkers met milde - of zelfs zonder - COVID-19 verschijnselen te testen
besproken met de GGD.61

De bestuurlijke partners onderschrijven, gegeven het feit dat er geen toegenomen volksgezondheidrisico is, het
OMT-Z advies waarin wordt aanbevolen in te zetten op strikte naleving van de strengere hygiënemaatregelen en te
streven naar versnelde afbouw van de nertsenhouderij om herhaling van uitbraken onder nertsen in het volgende
fokseizoen te voorkomen. Er zijn twee extra aandachtspunten: het testen van medewerkers en er is zorg of de
bedrijven zich aan alle hygiënemaatregelen kunnen houden. Wanneer er na half augustus nog besmettingen
plaatsvinden moet er opnieuw naar gekeken worden omdat de route van besmetting via medewerkers dan niet
meer van toepassing is. Dan dient preventief ruimen overwogen te worden.58

27
Op 27 juli is bij en nertsenbedrijf in Oploo een besmetting met SARS-CoV-2 vastgesteld. De besmetting is aan
het licht gekomen door middel van EW onderzoek. Op 25 bedrijven waar eerder SARS-CoV-2 is vastgesteld zijn
alle dieren geruimd.62

30
Drie dagen later, op 30 juli, volgt een nertsenbedrijf in Rijkevoort waar een besmetting is vastgesteld. Het bedrijf
wordt zo snel mogelijk geruimd.63

17
Bij een nertsenbedrijf in Westerbeek is op 17 juli een besmetting met SARS-CoV-2 vastgesteld. De besmetting is aan
het licht gekomen nadat pups zijn getest voor vervoer naar een andere locatie. Sinds 10 juli mogen onder strikte
voorwaarden opgroeiende pups met het oog op dierenwelzijn, verplaatst worden naar leegstaande (niet eerder
geruimde) locaties. Voor transport worden de pups getest op SARS-CoV-2. Het bedrijf wordt zo spoedig mogelijk
geruimd.59
Ook op 17 juli adviseert het OMT-Z aan het ministerie van VWS en het ministerie van LNV over nertsen en
SARS-CoV-2 (zie 16 juli voor de inhoud van het advies).60

6. Kamervragen
7. Uitbraken in Denemarken, nieuwe
uitbraak in Putten leidt tot
aanvullende maatregelen
8. Wetsvoorstel en verbod op het houden
van pelsdieren
Bronnen

Programmadirectie Nafase COVID-19

Tijdlijn: Nertsen (zoönose) | 18

Feb

Mrt

Apr

Mei

Jun

Jul

Aug

Augustus

Inhoud

17

Op 17 augustus worden er Kamervragen gesteld door het lid Moorlag (PvdA) aan de ministers van LNV en VWS
over met SARS-CoV-2 besmette nertsen. Het lid Moorlag informeert naar de doeltreffendheid van de maatregelen,
het verloop van de screening en het testen en de mogelijkheid om alle nertsenbedrijven preventief te ruimen.64

Leeswijzer
Kantelmomenten
Samenvatting feitenconstructie
1. Eerste mens-op-dierbesmettingen
bekend, voorzorgsmaatregelen en
meldplicht
2. Aanvullende maatregelen
nertsenbedrijven en veterinaire
maatregelen
3. Eerste OMT-Z en BAO-Z adviezen
m.b.t. nertsen, start ruiming besmette
bedrijven en Kamervragen
4. Uitbraken in nertsenbedrijven zetten
door, onderzoek naar mogelijke
besmetting konijnen, aanvullende
hygiënemaatregelen en streven naar
versnelde afbouw
5. Besluit versnelde beëindiging
per eind 2020, stoppersregeling en
voorbereiding wetgeving
6. Kamervragen
7. Uitbraken in Denemarken, nieuwe
uitbraak in Putten leidt tot
aanvullende maatregelen
8. Wetsvoorstel en verbod op het houden
van pelsdieren
Bronnen

Programmadirectie Nafase COVID-19

Tijdlijn: Nertsen (zoönose) | 19

Feb

Inhoud

Mrt

Apr

Mei

Jun

Jul

Aug

5. Besluit versnelde beëindiging per eind 2020,
stoppersregeling
en
voorbereiding
wetgeving
(eind augustus 2020)

Leeswijzer
Kantelmomenten
Samenvatting feitenconstructie
1. Eerste mens-op-dierbesmettingen
bekend, voorzorgsmaatregelen en
meldplicht
2. Aanvullende maatregelen
nertsenbedrijven en veterinaire
maatregelen
3. Eerste OMT-Z en BAO-Z adviezen
m.b.t. nertsen, start ruiming besmette
bedrijven en Kamervragen
4. Uitbraken in nertsenbedrijven zetten
door, onderzoek naar mogelijke
besmetting konijnen, aanvullende
hygiënemaatregelen en streven naar
versnelde afbouw
5. Besluit versnelde beëindiging
per eind 2020, stoppersregeling en
voorbereiding wetgeving

Augustus

24

Op 24 augustus adviseert het OMT-Z het ministerie van VWS en het ministerie van LNV over de situatie rondom
COVID-19 bij nertsen. Sinds het OMT-Z van 17 juli zijn er op 12 (locaties van) nertsenbedrijven besmettingen met
SARS-CoV-2 vastgesteld, waarvan een aantal na half augustus. Ondanks de aanvullende maatregelen in juli, worden
dus aanhoudend nieuwe besmette bedrijven aangetoond. Het OMT-Z licht toe dat er sprake is van reservoirvorming.
Daar is sprake van als een bepaalde genetische virusvariant door de tijd aanhoudend voorkomt op nertsenbedrijven,
en voortgaande transmissie niet stopt met genomen maatregelen. Het OMT-Z adviseert daarom om: 1) het ruimen
van besmette nertsenbedrijven te continueren; 2) in te zetten op een versterkte screening van bedrijven in
combinatie met beter management personeel (koppeling medewerkers aan bedrijven, registratie persoonsgegevens
en testen na blootstelling en bij klachten); 3) een verplichte stopregeling voor de nertsenhouderij in Nederland na de
pelsperiode in november van dit jaar. Alle bedrijven, ook die niet besmet zijn, stoppen dan eind 2020 definitief,
waarbij er een goed protocol nodig is voor het pelzen van de dieren, om zekerheid te hebben dat er geen (of
tenminste zo laag als mogelijk) risico op blootstelling is van medewerkers aan SARS-CoV-2.
Tenslotte moet voorkomen worden dat (fok)dieren geëxporteerd worden. Het OMT-Z vindt dit de beste optie omdat
het volksgezondheidsrisico op de korte termijn voor omwonenden en de rest van de populatie zeer klein is en het
volksgezondheidsrisico op de langere termijn (reservoirvorming en daaruit volgende infecties) zo het snelst kan
worden gecoupeerd. Met deze strategie kan het risico op lange termijn te niet gedaan worden, en blijkens de aan het
OMT-Z verschafte informatie is deze strategie ook de aanpak die dit het snelst realiseert.65

Het BAO-Z bespreekt het advies van het OMT-Z later die dag. Op het moment van het OMT-Z overleg waren er
36 besmette nertsenbedrijven, op 24 augustus is het aantal toegenomen tot 40. De aanwezige bestuurders uit de
nertsensector kunnen zich vinden in het OMT-Z advies. Zij zouden graag beter inzicht willen in de besmettingsroutes
en zij hebben behoefte aan een snelle en zorgvuldige besluitvorming m.b.t. de stoppersregeling zodat op korte
termijn duidelijkheid ontstaat voor alle betrokkenen. De bestuurlijke partners kunnen zich vinden in het advies om
de nertsenhouderij na de pelsperiode voor het eind van dit jaar te stoppen. Zij spreken hun zorg uit over het
onvoldoende meewerken aan registratie van medewerkers op bedrijven met oog op sluitend krijgen van het
bron- en contactonderzoek. Zij adviseren om de registratie van medewerkers bezoekers op de nertsenbedrijven aan
te scherpen en uitwisseling van medewerkers naar andere bedrijven te voorkomen conform het OMT-Z advies.
Ook bevelen zij aan om de rol van arbeidsmigranten in de verspreiding van het virus tussen de nertsenbedrijven en
naar andere sectoren in een breder kader te plaatsen. Tenslotte adviseren zij om een zorgvuldige regeling te treffen
met de nertsensector t.b.v. het stoppen per 1 januari 2021. Zij geven desgevraagd aan dat ook bij het uitblijven van
een stoppersregeling hun advies is om de nertsenhouderij te stoppen.66 67

6. Kamervragen
7. Uitbraken in Denemarken, nieuwe
uitbraak in Putten leidt tot
aanvullende maatregelen
8. Wetsvoorstel en verbod op het houden
van pelsdieren
Bronnen

Programmadirectie Nafase COVID-19

Tijdlijn: Nertsen (zoönose) | 20

Feb

Mrt

Apr

Mei

Jun

Jul

Aug

Augustus

Inhoud
Leeswijzer
Kantelmomenten
Samenvatting feitenconstructie
1. Eerste mens-op-dierbesmettingen
bekend, voorzorgsmaatregelen en
meldplicht
2. Aanvullende maatregelen
nertsenbedrijven en veterinaire
maatregelen
3. Eerste OMT-Z en BAO-Z adviezen
m.b.t. nertsen, start ruiming besmette
bedrijven en Kamervragen
4. Uitbraken in nertsenbedrijven zetten
door, onderzoek naar mogelijke
besmetting konijnen, aanvullende
hygiënemaatregelen en streven naar
versnelde afbouw
5. Besluit versnelde beëindiging
per eind 2020, stoppersregeling en
voorbereiding wetgeving
6. Kamervragen
7. Uitbraken in Denemarken, nieuwe
uitbraak in Putten leidt tot
aanvullende maatregelen
8. Wetsvoorstel en verbod op het houden
van pelsdieren
Bronnen

Programmadirectie Nafase COVID-19

28

Op 28 augustus informeren minister De Jonge en minister Schouten de Tweede Kamer over de stand van zaken m.b.t.
SARS-CoV-2 bij nertsen, het OMT-Z advies en het voorgenomen beleid voor de nertsenhouderij. De ministers melden
dat nu op 42 nertsenbedrijven infecties met SARS-CoV-2 zijn aangetoond. Alle besmette bedrijven zijn
geruimd. Tot dusver heeft het traceringsonderzoek geen concrete aanwijzing opgeleverd waar de besmettingen op
de bedrijven vandaan zijn gekomen met uitzondering van de twee bedrijven in het begin van de uitbraak waar
besmette medewerkers het virus vermoedelijk hebben binnengebracht. Het onderzoek naar verspreidingsroutes
wordt de komende weken voortgezet. De ministers lichten toe op welke wijze invulling zal worden gegeven aan de
adviezen van het OMT-Z en het BAO-Z. Ten eerste is besloten tot een versnelde beëindiging van de pelsdierhouderij.
Het kabinet acht het van belang dat een vrijwillige regeling niet garandeert dat er na het huidige pelsseizoen geen
nertsenbedrijven meer zullen zijn. Een vrijwillige regeling komt daarmee mogelijk niet tegemoet aan het advies van
het OMT-Z. Ook heeft het kabinet meegewogen dat er nog steeds nieuwe besmettingen bij nertsenbedrijven bijkomen en dat de verwachte afvlakking uitblijft. Het voorbereiden van wetgeving zal met spoed plaatsvinden. Streven is
dat de wet, uiteraard na instemming van beide Kamers der Staten-Generaal, in elk geval voor het nieuwe fokseizoen
(dat normaliter in maart begint) in werking kan treden. Het ligt voor de hand dat pelsdierhouders de huidige
productiecyclus, die omstreeks 1 december 2020 eindigt, zullen afmaken. De facto zal de voorgenomen
wetswijziging de huidige uit de Wet verbod pelsdierhouderij voortvloeiende overgangstermijn (tot 1 januari 2024)
met drie productieseizoenen verkorten. Bij de vormgeving van het wetsvoorstel zal dit aspect worden betrokken,
waaronder de mogelijke nadelige gevolgen die de verkorting van de overgangstermijn voor de pelsdierhouders
heeft en tot welke compenserende maatregelen dit leidt. Tegelijk met het wetsvoorstel zal daarom een
nadeelcompensatieregeling uitgewerkt worden met inachtneming van de juridische kaders die daarvoor gelden. Voor
deze regeling reserveert het kabinet een bedrag van maximaal €150 miljoen (inclusief uitvoeringskosten). Daarnaast
is reeds €32 miljoen gereserveerd voor onder andere sloop- en ombouwkosten in het kader van de Wet verbod pelsdierhouderij. Er wordt bezien wat de mogelijkheden zijn om deze reservering te betrekken bij de nadere uitwerking
van de stoppersregeling. Hiermee geeft het kabinet tevens invulling aan de aangenomen motie van de leden
Geurts (CDA) en Bromet (GL) van 10 juni 2020, waarin de regering wordt verzocht te komen met een fatsoenlijke
stoppersregeling voor de nertsenhouderij en een voorstel ter financiële dekking. Ten tweede melden de ministers
dat het ruimingsbeleid van besmette bedrijven wordt voortgezet. Het OMT-Z heeft niet geadviseerd om bedrijven die
niet besmet zijn voortijdig te ruimen. Het risico voor de volksgezondheid wordt vooralsnog beperkt geschat.
Dit sluit aan bij het beleid om niet onnodig gezonde dieren te ruimen. Er zijn momenteel geen alternatieven voor de
huidige dodingswijze die het ruimen kunnen versnellen en tegelijkertijd voldoen aan de eisen ten aanzien van het
dierenwelzijn. De capaciteit om bedrijven te ruimen is momenteel net voldoende voor het ruimen van de besmette
bedrijven. Het preventief ruimen van niet-besmette bedrijven zou geruime tijd in beslag nemen. Verder wordt de
monitoring geïntensiveerd, wordt het wisselen van werknemers tussen bedrijven beperkt door een wachtperiode
van 10 dagen en worden houders van nertsenbedrijven verplicht vooraf aan de NVWA te melden wie er wanneer in de
stallen werkt. De NVWA controleert intensief of de maatregelen worden nageleefd.
In hun brief lichten de ministers tevens de stoppersregeling toe waartoe besloten is. De houder van wie de dieren
in het kader van bestrijding van een aangifteplichtige ziekte worden gedood, ontvangt een tegemoetkoming in de
schade voor die dieren. Daarbij is bepaald dat de houder voor verdachte dieren de waarde van de dieren in gezonde
toestand krijgt. De ruimingsvergoeding voor de ruiming van 42 bedrijven tot nu toe bedraagt circa €38 miljoen euro.
Via de incidentele suppletoire begroting die volgt, is hiervoor een bedrag opgenomen van €40 miljoen. Dit bedrag
staat los van de hiervoor genoemde stoppersregeling.68

Tijdlijn: Nertsen (zoönose) | 21

Mei

Jun

Jul

Aug

Sep

Okt

Nov

6. Kamervragen (half september – half november 2020)
Inhoud
Leeswijzer
Kantelmomenten
Samenvatting feitenconstructie
1. Eerste mens-op-dierbesmettingen
bekend, voorzorgsmaatregelen en
meldplicht
2. Aanvullende maatregelen
nertsenbedrijven en veterinaire
maatregelen
3. Eerste OMT-Z en BAO-Z adviezen
m.b.t. nertsen, start ruiming besmette
bedrijven en Kamervragen

September

14

Op 14 september beantwoordt minister Schouten, mede namens minister De Jonge, de vragen die op 17 augustus
gesteld zijn door het lid Moorlag (PvdA). De minister geeft aan dat de recente besmettingen inderdaad laten zien
dat de genomen maatregelen het risico op nieuwe besmettingen niet minimaliseert. Volgens het OMT-Z zijn er geen
aanwijzingen voor een besmettingsroute via voer, voertuigen, huisdieren, wildlife, op de bedrijven gebruikte
materialen of via de lucht. Daarmee blijft de mens waarschijnlijk de belangrijkste verspreidingsbron tussen de
bedrijven. Om die reden is in de Kamerbrief van 28 augustus 2020 een aanscherping van bestaande maatregelen en
een aantal toevoegingen afgekondigd. Naast de stand van zaken met betrekking tot screening en het testen van
medewerkers, gaat de minister in op de vraag of alle nertsenbedrijven niet preventief moeten worden geruimd.
Preventief ruimen is volgens het OMT-Z niet de meest effectieve wijze om reservoirvorming in de nertsenhouderij
te stoppen. Het OMT-Z adviseert daarom een aantal preventieve maatregelen om het risico op reservoirvorming in
de nertsenhouderij en daarmee aanhoudende introductie naar de humane populatie te voorkomen. Ook wordt
geadviseerd om de pelsdierhouderij na het pelzen niet meer verder te laten gaan. Dit advies is uitgewerkt in een
versnelde beëindiging van de pelsdierhouderij.69

4. Uitbraken in nertsenbedrijven zetten
door, onderzoek naar mogelijke
besmetting konijnen, aanvullende
hygiënemaatregelen en streven naar
versnelde afbouw
5. Besluit versnelde beëindiging
per eind 2020, stoppersregeling en
voorbereiding wetgeving
6. Kamervragen
7. Uitbraken in Denemarken, nieuwe
uitbraak in Putten leidt tot
aanvullende maatregelen
8. Wetsvoorstel en verbod op het houden
van pelsdieren
Bronnen

Programmadirectie Nafase COVID-19

Tijdlijn: Nertsen (zoönose) | 22

Mei

Jun

Jul

Aug

Sep

Okt

Nov

Oktober

Inhoud

09

Op 9 oktober worden door het lid De Groot (D66) vragen gesteld aan minister Schouten en minister De Jonge over
het bericht ‘Extreem gevoelig; Corona Besmettingen op nertsenfokkerijen’, dat op 7 oktober verscheen in De Groene
Amsterdammer (zie 11 november).70

Leeswijzer
Kantelmomenten
Samenvatting feitenconstructie
1. Eerste mens-op-dierbesmettingen
bekend, voorzorgsmaatregelen en
meldplicht
2. Aanvullende maatregelen
nertsenbedrijven en veterinaire
maatregelen
3. Eerste OMT-Z en BAO-Z adviezen
m.b.t. nertsen, start ruiming besmette
bedrijven en Kamervragen
4. Uitbraken in nertsenbedrijven zetten
door, onderzoek naar mogelijke
besmetting konijnen, aanvullende
hygiënemaatregelen en streven naar
versnelde afbouw
5. Besluit versnelde beëindiging
per eind 2020, stoppersregeling en
voorbereiding wetgeving
6. Kamervragen
7. Uitbraken in Denemarken, nieuwe
uitbraak in Putten leidt tot
aanvullende maatregelen
8. Wetsvoorstel en verbod op het houden
van pelsdieren
Bronnen

Programmadirectie Nafase COVID-19

Tijdlijn: Nertsen (zoönose) | 23

Mei

Jun

Jul

Aug

Sep

Okt

Nov

November

Inhoud
Leeswijzer
Kantelmomenten
Samenvatting feitenconstructie
1. Eerste mens-op-dierbesmettingen
bekend, voorzorgsmaatregelen en
meldplicht
2. Aanvullende maatregelen
nertsenbedrijven en veterinaire
maatregelen
3. Eerste OMT-Z en BAO-Z adviezen
m.b.t. nertsen, start ruiming besmette
bedrijven en Kamervragen
4. Uitbraken in nertsenbedrijven zetten
door, onderzoek naar mogelijke
besmetting konijnen, aanvullende
hygiënemaatregelen en streven naar
versnelde afbouw
5. Besluit versnelde beëindiging
per eind 2020, stoppersregeling en
voorbereiding wetgeving

11

Op 11 november beantwoordt minister Schouten, mede namens minister De Jonge de vragen die op 9 oktober
gesteld zijn door het lid De Groot (D66). Onder andere werd gevraagd de uitspraak te beoordelen dat duidelijke
hygiëneprotocollen ontbraken tijdens de periode van vaccineren en spenen, terwijl al zeventien bedrijven besmet
waren. Minister Schouten schrijft dat deze informatie onjuist is: op 28 mei is een hygiëneprotocol verplicht gesteld.
Dit protocol is daarna, naar aanleiding van voortschrijdend inzicht, verschillende keren bijgewerkt. Tevens is
gevraagd waarom, toen bleek dat het derde nertsenbedrijf dat besmet was met het coronavirus, en er geen sprake
was van verhoogde mortaliteit of longproblemen, 11 dagen is gewacht met het nemen van de beslissing om op alle
bedrijven preventief te screenen (tussen 8 en 19 mei). Minister Schouten schrijft dat per 20 mei nertsenhouders
verplicht mee moeten werken aan een landelijke screening en wekelijks kadavers in te sturen van natuurlijk
gestorven nertsen om deze te laten onderzoeken op SARS-CoV-2 (early warning). De voorbereiding daarvan was al
eerder begonnen. Op de vraag wanneer de verplichting om PBM te gebruiken op de bedrijven werd ingesteld, antwoordt minister Schouten dat dit is ingesteld op 26 april. Het lid De Groot stelde verder de vraag waarom pas op 20
juli is besloten dat er versterkte screening moest komen. Daarop antwoordt minister Schouten dat dit niet op 20 juli
is besloten. Ook is er op 20 juli geen advies van het OMT-Z gegeven een versterkte screening in te stellen. Wel
adviseerde het OMT-Z op 17 juli: ‘Het is van belang om het bestaande Early Warning Surveillance te continueren.
Deze kan mogelijk nog verbeterd worden door het toevoegen van onderzoek van stofmonsters uit de stal. Ook
adviseert het OMT-Z om een herhaling van de serologische screening te overwegen.’ Er is niet voor gekozen de early
warning uit te breiden met stofmonsters. Wel is later, in september, de serologisch screening in het risicogebied
herhaald. Op de vraag welke acties is ondernomen toen bleek dat niet te achterhalen was wie er allemaal op de
bedrijven werken en dat niet alle medewerkers zich willen laten testen, antwoordt minister Schouten dat er verplicht
is gesteld dat de medewerkers die de nertsen verzorgen zich met de volledige NAW-gegevens en telefoonnummer
registreren. Er kan echter niet worden geëist dat alle medewerkers zich laten testen. Verder schrijft minister Schouten
dat de indruk is dat de hygiënemaatregelen voldoende worden nageleefd. Ondanks deze inspanningen is het tot op
heden niet mogelijk gebleken te achterhalen op welke manier het virus tussen bedrijven spreidt. Ook in Denemarken
wordt onderzoek gedaan en ook daar is nog geen antwoord op de vraag hoe de bedrijven besmet raken gevonden.
Op de vraag of er extra maatregelen worden genomen zodat het aantal besmette bedrijven niet nog verder oploopt,
antwoordt minister Schouten dat wanneer onderzoek tot nieuwe inzichten leidt, aanvullende maatregelen uiteraard
worden overwogen. Overigens zal de voorgenomen stoppersregeling indien deze wordt aangenomen door de
Tweede Kamer ervoor zorgen dat de nertsenpopulatie de komende maanden tot nul gereduceerd zal worden.71

6. Kamervragen
7. Uitbraken in Denemarken, nieuwe
uitbraak in Putten leidt tot
aanvullende maatregelen
8. Wetsvoorstel en verbod op het houden
van pelsdieren
Bronnen

Programmadirectie Nafase COVID-19

Tijdlijn: Nertsen (zoönose) | 24

Mei

Inhoud

Jun

Jul

Aug

Sep

Okt

Nov

7. Uitbraken in Denemarken, nieuwe uitbraak in
Putten leidt tot aanvullende maatregelen (november 2020)

Leeswijzer
Kantelmomenten
Samenvatting feitenconstructie
1. Eerste mens-op-dierbesmettingen
bekend, voorzorgsmaatregelen en
meldplicht
2. Aanvullende maatregelen
nertsenbedrijven en veterinaire
maatregelen
3. Eerste OMT-Z en BAO-Z adviezen
m.b.t. nertsen, start ruiming besmette
bedrijven en Kamervragen
4. Uitbraken in nertsenbedrijven zetten
door, onderzoek naar mogelijke
besmetting konijnen, aanvullende
hygiënemaatregelen en streven naar
versnelde afbouw
5. Besluit versnelde beëindiging
per eind 2020, stoppersregeling en
voorbereiding wetgeving
6. Kamervragen
7. Uitbraken in Denemarken, nieuwe
uitbraak in Putten leidt tot
aanvullende maatregelen
8. Wetsvoorstel en verbod op het houden
van pelsdieren

November

09

20

Op 9 november vindt een AO-Z plaats waarin experts en praktijkdeskundigen (zowel vanuit het humane als het
veterinaire domein) de ontwikkelingen m.b.t. SARS-CoV-2 bij nertsen in Denemarken en de gevolgen voor mens en
dier hebben besproken. Het Centrum Infectieziektebestrijding (CIb) van het RIVM vraagt het OMT-Z om te adviseren
over de veranderingen van SARS-CoV-2 bij nertsen.72

Op 20 november komt het GBT bijeen vanwege een zeer serieuze verdenking van een nertsenbedrijf in Putten.
Deze berust op positieve EW monsters (van ingestuurde kadavers) gemeld door GD op 19 november 2020. Er wordt
besloten dat het bedrijf in Putten wordt geruimd, ook als de ambtelijke monsters geen besmetting aantonen.
Eerdere bedrijven die uit de early warning kwamen en daarna niet positief testten bleken uiteindelijk namelijk
allemaal alsnog besmet te zijn. Deze besmetting ligt buiten het risicogebied. Internationaal is gebleken dat zo’n
besmetting zich snel kan verspreiden naar andere bedrijven (onbekend is hoe). Er wordt besloten dat de maatregelen
voor alle nertsenbedrijven worden aangescherpt.75

10
Op 10 november brengt het OMT-Z advies uit n.a.v. de situatie in Denemarken. Sinds juni 2020 is in Denemarken bij
214 mensen een infectie vastgesteld met SARS-CoV-2-virusvarianten die rondgaan op nertsenbedrijven, waaronder
12 gevallen van een unieke variant (de zogenaamde ‘cluster 5’-variant) in Noord-Jutland. Bij deze 12 personen was
er bij 8 mensen een link met nertsenbedrijven. De ernst van de infectie en de besmettelijkheid van deze variant
van het virus lijkt niet anders dan bij andere SARS-CoV-2-varianten. Denemarken geeft aan dat voorlopige
onderzoeksresultaten erop wijzen dat opgebouwde antistoffen (na een infectie met SARS-CoV-2) mogelijk minder
effectief zijn tegen deze variant. Het expertteam van de WHO geeft aan dat er nog onvoldoende bewijs is dat dit
inderdaad zo is, dat deze bevindingen verder onderzocht moeten worden, en dat er nog geen uitspraak gedaan kan
worden of antistoffen na vaccinatie mogelijk minder effectief zouden zijn tegen deze variant. De WHO adviseert alle
landen een verhoogde surveillance in te voeren bij dierlijke reservoirs zoals nertsenhouderijen. De WHO adviseert
geen restricties met betrekking tot personen of goederenvervoer met Denemarken op basis van de nu beschikbare
informatie. Het ECDC zal op 12 november een risicoanalyse publiceren. Het OMT-Z is van mening dat er op dit
moment te weinig argumenten zijn om extra maatregelen voor reizigers van en naar Denemarken te treffen.
Er worden geen aanvullende maatregelen getroffen voor de nertsenbedrijven in Nederland.73

21
Op 21 november informeren minister Schouten en minister De Jonge de Tweede Kamer over SARS-CoV-2 bij nertsen,
de maatregelen gerelateerd aan het pelzen en de internationale agendering van SARS-CoV-2 bij nertsen. Voor de
resterende 35 bedrijven waar nu wordt gepelsd worden extra maatregelen ingesteld, waaronder: 1) een aanscherping
van de hygiënemaatregelen voor houders en medewerkers, zoals het dragen van dragen FFP-2 maskers; 2) er worden
extra monsters genomen van dieren, als alle dieren op een bedrijf zijn gedood, alleen als deze monsters negatief
testen wordt het bedrijf vrijgegeven voor verdere activiteiten bijvoorbeeld ten behoeve van het pelzen; 3) voor
bedrijven waar niet op het bedrijf zelf kan worden gepelsd worden voorwaarden gesteld aan het vervoer van
kadavers of natte vellen naar een pelscentrum. Deze maatregelen komen te vervallen, zodra de laatste dieren van
een bedrijf gedood en negatief getest zijn. Verder blijven alle (landelijke) maatregelen van kracht.76

11
Op 11 november informeren minister De Jonge en minister Schouten de Tweede Kamer over het OMT-Z advies
van 10 november.74

Bronnen

Programmadirectie Nafase COVID-19

Tijdlijn: Nertsen (zoönose) | 25

Jul

Inhoud

Aug

Sep

Okt

Nov

Dec

Jan

8. Wetsvoorstel en verbod op het houden
van pelsdieren (half november – begin januari 2021)

Leeswijzer
Kantelmomenten
Samenvatting feitenconstructie
1. Eerste mens-op-dierbesmettingen
bekend, voorzorgsmaatregelen en
meldplicht
2. Aanvullende maatregelen
nertsenbedrijven en veterinaire
maatregelen
3. Eerste OMT-Z en BAO-Z adviezen
m.b.t. nertsen, start ruiming besmette
bedrijven en Kamervragen
4. Uitbraken in nertsenbedrijven zetten
door, onderzoek naar mogelijke
besmetting konijnen, aanvullende
hygiënemaatregelen en streven naar
versnelde afbouw
5. Besluit versnelde beëindiging
per eind 2020, stoppersregeling en
voorbereiding wetgeving

November

13

Op 13 november wordt het wetsvoorstel ‘Wijziging van de Wet verbod pelsdierhouderij in verband met een
vervroegde beëindiging van de pelsdierhouderij’ aangeboden aan de Tweede Kamer.77

20
Op 20 november worden er door de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit vragen en
opmerkingen voorgelegd aan minister Schouten over de nadeelcompensatieregeling bij het vervroegd verbod op
de pelsdierhouderij.78

26
Op 26 november worden de vragen die door de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit zijn
gesteld beantwoord door minister Schouten.79

30
Op 30 november wordt in de Tweede Kamer het wetsvoorstel ‘Wijziging van de Wet verbod pelsdierhouderij in
verband met een vervroegde beëindiging van de pelsdierhouderij’ behandeld.80

6. Kamervragen
7. Uitbraken in Denemarken, nieuwe
uitbraak in Putten leidt tot
aanvullende maatregelen
8. Wetsvoorstel en verbod op het houden
van pelsdieren
Bronnen

Programmadirectie Nafase COVID-19

Tijdlijn: Nertsen (zoönose) | 26

Jul

Aug

Sep

Okt

Nov

Dec

Jan

December

Inhoud
Leeswijzer

14

Op 14 december wordt het wetsvoorstel, ‘Wijziging van de Wet verbod pelsdierhouderij in verband met een
vervroegde beëindiging’ door de Eerste Kamer aangenomen. Op grond van de Wet verbod pelsdierhouderij geldt
op dit moment een overgangstermijn tot 1 januari 2024 waarbinnen bepaalde houders van nertsen als pelsdier hun
bedrijfsactiviteiten nog tijdelijk mogen voortzetten. Met dit wetsvoorstel wordt die overgangstermijn verkort en
eindigt die vóór het begin van de volgende productiecyclus in 2021.81

Kantelmomenten
Samenvatting feitenconstructie
1. Eerste mens-op-dierbesmettingen
bekend, voorzorgsmaatregelen en
meldplicht
2. Aanvullende maatregelen
nertsenbedrijven en veterinaire
maatregelen
3. Eerste OMT-Z en BAO-Z adviezen
m.b.t. nertsen, start ruiming besmette
bedrijven en Kamervragen
4. Uitbraken in nertsenbedrijven zetten
door, onderzoek naar mogelijke
besmetting konijnen, aanvullende
hygiënemaatregelen en streven naar
versnelde afbouw
5. Besluit versnelde beëindiging
per eind 2020, stoppersregeling en
voorbereiding wetgeving
6. Kamervragen
7. Uitbraken in Denemarken, nieuwe
uitbraak in Putten leidt tot
aanvullende maatregelen
8. Wetsvoorstel en verbod op het houden
van pelsdieren
Bronnen

Programmadirectie Nafase COVID-19

Tijdlijn: Nertsen (zoönose) | 27

Jul

Aug

Sep

Okt

Nov

Dec

Jan

Januari

Inhoud

08

Per 8 januari 2021 is het houden van pelsdieren in Nederland verboden. Alle nertsenbedrijven zijn leeg. Hierdoor
kunnen nertsen elkaar en mensen niet meer besmetten.82

Leeswijzer
Kantelmomenten
Samenvatting feitenconstructie
1. Eerste mens-op-dierbesmettingen
bekend, voorzorgsmaatregelen en
meldplicht
2. Aanvullende maatregelen
nertsenbedrijven en veterinaire
maatregelen
3. Eerste OMT-Z en BAO-Z adviezen
m.b.t. nertsen, start ruiming besmette
bedrijven en Kamervragen
4. Uitbraken in nertsenbedrijven zetten
door, onderzoek naar mogelijke
besmetting konijnen, aanvullende
hygiënemaatregelen en streven naar
versnelde afbouw
5. Besluit versnelde beëindiging
per eind 2020, stoppersregeling en
voorbereiding wetgeving
6. Kamervragen
7. Uitbraken in Denemarken, nieuwe
uitbraak in Putten leidt tot
aanvullende maatregelen
8. Wetsvoorstel en verbod op het houden
van pelsdieren
Bronnen

Programmadirectie Nafase COVID-19

Tijdlijn: Nertsen (zoönose) | 28

Eindnoten

25

Vanaf dit overzicht kunt u terug naar de lopende tekst
door op het cijfer voor de eindnoot te klikken.

27
28

1
2
3

4

5

6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24

RIVM (2020). Signaleren van zoönosen. URL: https://www.rivm.nl/zo-nosen/signaleren-van-zoonosen
Tot die tijd neemt VWS deel aan het Departementaal Beleidsteam Zoönosen van het ministerie
van LNV.
Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (2020, 22 maart). Zoönotisch risico
van het SARS-CoV2 virus (Covid-19) bij gezelschapsdieren: infectie van dier naar mens en van mens naar dier.
URL: https://www.favv-afsca.be/wetenschappelijkcomite/adviezen/2020/_documents/
Spoedraadgeving04-2020_SciCom2020-07_Covid-19gezelschapdieren_27-03-20.pdf
NOS (2020, 4 maart). Hongkong bevestigt coronabesmetting bij hond, ‘te vroeg voor
conclusies’. URL: https://nos.nl/artikel/2325819-hongkong-bevestigt-coronabesmetting-bijhond-te-vroeg-voor-conclusies.html
Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (2020, 22 maart). Zoönotisch risico
van het SARS-CoV2 virus (Covid-19) bij gezelschapsdieren: infectie van dier naar mens en van mens naar dier.
URL: https://www.favv-afsca.be/wetenschappelijkcomite/adviezen/2020/_documents/
Spoedraadgeving04-2020_SciCom2020-07_Covid-19gezelschapdieren_27-03-20.pdf
het New York Times (2020, 6 april). Bronx Zoo Tiger Is Sick With the Coronavirus. URL:
https://www.nytimes.com/2020/04/06/nyregion/bronx-zoo-tiger-coronavirus.html
Tweede Kamer der Staten-Generaal (2020, 22 april). Kamerstukken 28286 en 25295, nr. 1088.
Tweede Kamer der Staten-Generaal (2020, 22 april). Kamerstukken 28286 en 25295, nr. 1088.
RIVM (2020, 17 april). Advies n.a.v. DB-Z Mens, dier en SARS-CoV-2 [brief].
Tweede Kamer der Staten-Generaal (2020, 22 april). Kamerstukken 28286 en 25295, nr. 1088.
Tweede Kamer der Staten-Generaal (2020, 26 april). Kamerstukken 28286 en 25295, nr. 1089.
Tweede Kamer der Staten-Generaal (2020, 26 april). Kamerstukken 28286 en 25295, nr. 1089.
Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (2020, 24 april). Verslag Departementaal
Beleid Team.
Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (2020, 25 april). Verslag Departementaal
Beleid Team.
Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (2020, 25 april). Verslag Departementaal
Beleid Team.
Tweede Kamer der Staten-Generaal (2020, 26 april). Kamerstukken 28286 en 25295, nr. 1089.
RIVM (2020, 26 april). Advies persoonlijke bescherming op nertsenfarms met COVID-19 bij nertsen
[bijlage].
Tweede Kamer der Staten-Generaal (2020, 28 april). Kamerstukken II, nr. 07560: vragen gesteld door
de leden der Kamer.
Zie 4 juni voor de beantwoording van de vragen.
Tweede Kamer der Staten-Generaal (2020, 8 mei). Kamerstukken 28286 en 25295, nr. 1090.
Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (2020, 14 mei). Verslag Departementaal
Beleid Team.
RIVM (2020). Dieren en COVID-19. URL: https://www.rivm.nl/coronavirus-covid-19/huisdieren
Tweede Kamer der Staten-Generaal (2020, 15 mei). Kamerstukken 28286, nr. 1091.
Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (2020, 18 mei). Verslag Departementaal
Beleid Team.

Programmadirectie Nafase COVID-19

26

29
30
31
32
33
34
35
36

37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51

52

Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (2020, 19 mei). Verslag Departementaal
Beleid Team.
Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (2020, 19 mei). Stand van zaken onderzoek
COVID-19 naar nertsenbedrijven [brief].
Dit is onderdeel van de zoönosestructuur. Zie 19 mei voor de zoönosestructuur in bredere zin.
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2020, 26 mei). Verslag GBT concept
[intern verslag].
Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2020, 28 mei). Landelijke maatregelen op
nertsenbedrijven [brief].
weede Kamer der Staten-Generaal (2020, 28 mei). Kamerstukken 28286 en 25295, nr. 1096.
Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2020, 1 juni). Stand van zaken COVID-19 bij
nertsenbedrijven [brief].
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2020, 2 juni). Verslag GBT [intern verslag].
IVM (2020, 3 juni). Advies n.a.v. OMT-Z nertsen en SARS-CoV-2 [OMT-advies].
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2020, 3 juni). Verslag GBT [intern verslag].
Ten tijde van de vaststelling van het draaiboek waren EZ en LNV nog gefuseerd. In het draaiboek
wordt dan ook gesproken over de ministers van VWS en EZ.
Ministerie van Economische Zaken en Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
(2016, 10 oktober). Beleidshandboek crisisbesluitvorming en crisiscommunicatie zoönose
[intern document].
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2020, 3 juni). Advies BAO-Z nertsen en corona
3 juni 2020 [intern advies].
Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2020, 3 juni). Aanvullende maatregelen voor
nertsenbedrijven [Kamerbrief].
Tweede Kamer der Staten Generaal (2020, 4 juni). Kamerstukken II, nr. 3022: vragen gesteld door de
leden der Kamer, met de daarop door de regering gegeven antwoorden.
Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2020, 9 juni). Kamerbrief Stand van zaken COVID-19
en nertsendieren [Kamerbrief].
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2020, 9 juni). Notitie aan GBT: werkwijze nieuwe
SARS-CoV-2 besmette nertsenbedrijven [interne notitie].
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2020, 9 juni). Verslag GBT [intern verslag].
Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2020, 9 juni). Kamerbrief Stand van zaken COVID-19
en nertsendieren [Kamerbrief].
Tweede Kamer der Staten-Gerenaal (2020, 10 juni). Plenaire vergadering: Debat over
onderzoeksresultaten over COVID-19 bij nertsen [plenair verslag].
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2020, 18 juni). Verslag GBT [intern verslag].
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2020, 22 juni). Update besmettingen
nertsenbedrijven [brief].
RIVM (2020). Concept tijdlijn Nertsen [intern document].
RIVM (2020, 1 juli). Advies n.a.v. 2e DB-Z Mens, dier en SARS-CoV-2 [DB-Z advies].
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2020, 2 juli). Verslag BAO-Z Konijnen
d.d. 2 juli 2020 [verslag].
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2020, 2 juli). Verslag GBT [intern verslag].
Rijksoverheid (2020, 3 juli). Nieuwe besmetting COVID-19 bij nertsenbedrijf. URL:
https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2020/07/03/nieuwe-besmetting-covid-19bij-nertsenbedrijf
Rijksoverheid (2020, 6 juli). Bevestiging van besmetting COVID-19 bij nertsenbedrijf Gemert. URL:
https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2020/07/06/bevestiging-van-besmettingcovid-19-bij-nertsenbedrijf-gemert

53

54
55

56

57
58
59
60
61
62

63

64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76

Rijksoverheid (2020, 9 juli). Nieuwe besmettingen bij twee nertsenbedrijven. URL:
https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2020/07/09/nieuwe-besmettingen-bij-tweenertsenbedrijven
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2020, 10 juli). SARS-CoV-2 infecties bij
dieren diversen [brief].
Rijksoverheid (2020, 13 juli). Nieuwe besmetting COVID-19 bij nertsenbedrijf. URL:
https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2020/07/13/nieuwe-besmetting-covid-19bij-nertsenbedrijf
Rijksoverheid (2020, 15 juli). Nieuwe besmetting COVID-19 bij nertsenbedrijf. URL:
https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2020/07/15/nieuwe-besmetting-covid-19bij-nertsenbedrijf
Dit OMT-Z advies wordt op 17 juli uitgebracht.
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2020, 16 juli). BAO-Z Nertsen [intern verslag].
Rijksoverheid (2020, 17 juli). Nieuwe besmetting COVID-19 bij nertsenbedrijf.
RIVM (2020, 17 juli). Advies n.a.v. OMT-Z nertsen en SARS-CoV-2 [OMT-advies].
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2020, 20 juli). Stand van zaken SARS-CoV-2
bij nertsen [brief].
Rijksoverheid (2020, 27 juli). Nieuwe besmetting COVID-19 bij nertsenbedrijf. URL:
https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2020/07/27/nieuwe-besmetting-covid-19bij-nertsenbedrijf
Rijksoverheid (2020, 30 juli). Nieuwe besmetting COVID-19 bij nertsenbedrijf. URL:
https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2020/07/30/nieuwe-besmetting-covid-19bij-nertsenbedrijf
Tweede Kamer der Staten Generaal (2020, 17 augustus). Kamerstukken II, nr. 14759: vragen gesteld
door de leden der Kamer.
RIVM (2020, 24 augustus). Advies n.a.v. 75e OMT-Z [OMT-advies].
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2020, 24 augustus). Advies BAO-Z van
24 augustus 2020 [intern verslag].
Dit (concept)verslag is verspreid op 28 augustus en waarschijnlijk niet vastgesteld.
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2020, 28 augustus). Stand van zaken
SARS-CoV-2 bij nertsen, OMT-Z advies en voorgenomen beleid nertsenhouderij [brief].
Tweede Kamer der Staten Generaal (2020, 14 september). Kamerstukken II, nr. 4119: vragen gesteld
door de leden der Kamer, met de daarop door de regering gegeven antwoorden.
De Groene Amsterdammer (2020, 7 oktober). Extreem gevoelig – Corona: Besmettingen op
nertsenfokkerijen. URL: https://www.groene.nl/artikel/extreem-gevoelig
Tweede Kamer der Staten-Generaal (2020, 11 november). Kamerstukken II, nr. 763: vragen gesteld
door de leden der Kamer, met de daarop door de regering gegeven antwoorden.
RIVM (2020, 10 november). Advies n.a.v. 86e OMT-Z [OMT-advies].
RIVM (2020, 10 november). Advies n.a.v. 86e OMT-Z [OMT-advies].
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2020, 11 november). Uitkomsten OMT-Z advies
gemuteerd virus bij nertsen [brief].
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2020, 20 november). Verslag GBT
[intern verslag].
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2020, 21 november). SARS-CoV-2 bij
nertsenbedrijf in Putten [brief].

Tijdlijn: Nertsen (zoönose) | 29

Eindnoten (vervolg)
77

78

79

80

81
82

Tweede Kamer der Staten-Generaal (2020, 13 november). Kamerstukken II, nr. 35633: Wijziging
van de Wet verbod pelsdierhouderij in verband met een vervroegde beëindiging van de pelsdierhouderij
[wetsvoorstel].
Tweede Kamer der Staten-Generaal (2020, 30 november). Kamerstukken II, nr. 35633:
Wijziging van de Wet verbod pelsdierhouderij in verband met een vervroegde beëindiging van de
pelsdierhouderij [verslag van een schriftelijk overleg].
Tweede Kamer der Staten-Generaal (2020, 30 november). Kamerstukken II, nr. 35633:
Wijziging van de Wet verbod pelsdierhouderij in verband met een vervroegde beëindiging van de
pelsdierhouderij [verslag van een schriftelijk overleg].
Tweede Kamer der Staten-Generaal (2020, 30 november). Kamerstukken II, nr. 35633:
Wijziging van de Wet verbod pelsdierhouderij in verband met een vervroegde beëindiging van de
pelsdierhouderij [verslag van een wetgevingsoverleg].
Eerste Kamer der Staten-Generaal (2020, 14 december). Vervroegde beëindiging pelsdierhouderij.
URL: https://www.eerstekamer.nl/wetsvoorstel/35633_vervroegde_beeindiging
Rijksoverheid (2020, 8 januari). Nertsen en het coronavirus. URL:
https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/coronavirus-covid-19/gezondheid-en-zorg/
dieren/nertsen

Programmadirectie Nafase COVID-19

Tijdlijn: Nertsen (zoönose) | 30

Dit is een uitgave van
Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport
Postadres
Postbus 20350 | 2500 ej Den Haag
Telefoon 070 340 79 11
www.rijksoverheid.nl/vws
augustus 2023