Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1454
Vragen van het lid Simons (BIJ1) aan de Minister van Justitie en Veiligheid
over de aanvallen op betogers van KOZP in Volendam en het politieoptreden
(ingezonden 6 december 2021).
Antwoord van Minister Yeşilgöz-Zegerius (Justitie en Veiligheid), mede
namens de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (ontvangen
25 januari 2022). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2021–2022,
nr. 1216.
Vraag 1
Bent u op de hoogte van de gebeurtenissen rondom de aanvallen op een
demonstratie van Kick Out Zwarte Piet (KOZP) in Volendam?
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Hoe kwalificeert u aanvallen op vreedzame betogers door burgers die tot doel
hebben met die aanvallen betogers angst aan te jagen en het vrije demonstratierecht van betogers te bedreigen?
Antwoord 2
Het kabinet keurt dit geweld af, alsmede het feit dat daarmee werd geprobeerd de uitoefening van het grondwettelijk beschermde demonstatierecht te
voorkomen.
Vraag 3
Wat is er vanuit de Veiligheidsdriehoek gebeurd om de KOZP-demonstranten
te beschermen tegen het gooien van eieren, oliebollen, sigaretten, pionnen,
visafval, eieren, stenen en vuurwerk? Kunt u een tijdlijn geven vanaf eerste
kennisname van de demonstratie door lokale autoriteiten tot aan heden?
Antwoord 3
De burgemeester van Edam-Volendam heeft mij het volgende laten weten. De
KOZP-demonstratie te Volendam op zaterdag 4 december 2021 is niet van te
voren door de organisatie aangemeld. Door het achterwege blijven van een
kennisgeving was de lokale driehoek niet in de gelegenheid de plannen voor
de betoging vooraf te kennen, de risico’s ervan in te schatten en overleg te

ah-tk-20212022-1454
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

voeren met de organisator over noodzakelijke maatregelen om een ordelijk
en veilig verloop te bevorderen, aldus de burgemeester.
De demonstratie van KOZP vond plaats op het Europaplein op zaterdag
4 december 2021, tijdens de weekmarkt. De demonstranten zijn met
megafoons over de markt gegaan, waarbij vermenging optrad met ander
publiek. Daarna is door omstanders met verschillende goederen gegooid naar
de demonstranten.
Vanaf het moment dat de politie, ondanks dat de demonstratie niet was
aangemeld, kennis kreeg van de demonstratie, is de-escalerend opgetreden
door de inwoners aan te spreken op hun gedrag en de aanwezigen kalm te
houden. Hierbij is de politie tussen de betogers en de inwoners van
Edam-Volendam gaan staan om confrontatie te voorkomen. In twee gevallen
is geweld toegepast door middel van de wapenstok, om de veiligheid van de
demonstranten te waarborgen. Bij het politieoptreden stond het waarborgen
van de veiligheid van zowel de demonstranten als de politiemedewerkers
centraal, alsmede het voorkomen van verdere escalatie. Omstreeks 12.30 is
de burgemeester geïnformeerd.
Ik heb begrepen dat de burgemeester vervolgens de opdracht heeft gegeven
om de demonstratie te beëindigen en de demonstranten heeft verzocht om
terug te gaan naar de bussen.
De politie heeft het publiek op afstand van de bussen gehouden en heeft de
bussen op hun terugweg begeleid.
Vraag 4
Hoe kon het zover komen dat vreedzame betogers werden geconfronteerd
met zulk geweld? Wat heeft de politie gedaan om het geweld te voorkomen
dan wel te stoppen? Wat was de motivatie voor de politie om in te grijpen
zoals er is ingegrepen?
Antwoord 4
Zie het antwoord op vraag 3.
Vraag 5
Hoeveel geweldplegers zijn er gearresteerd? Worden er nog geweldplegers
gezocht vanwege betrokkenheid bij deze aanval?
Antwoord 5
Er zijn geen personen gearresteerd. Het OM heeft mij laten weten dat uit
verder onderzoek zal moeten blijken of en wie zich mogelijk schuldig hebben
gemaakt aan strafbare feiten.
Vraag 6
Bent u van mening dat de politie juist heeft opgetreden om betogers te
beschermen tegen geweldplegers? Waarom wel of waarom niet? Wat had de
politie anders kunnen of moeten doen om de betogers te beschermen?
Antwoord 6
Bij het faciliteren en in goede banen leiden van demonstraties treedt de
politie op onder gezag van de burgemeester, die daarover verantwoording
aflegt aan de gemeenteraad.
Het is niet aan mij als Minister om daar in te treden.
Vraag 7
Bent u bereid een onafhankelijk onderzoek in te stellen, dan wel bij de lokale
autoriteiten op onafhankelijk onderzoek aan te dringen, naar hoe de aanval
van geweldsplegers tegen vreedzame betogers in Volendam voorkomen en
bestreden had kunnen worden en daarbij specifiek in te gaan op de rol van
de lokale autoriteiten hierin? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 7
Zoals aangegeven is dit aan lokaal gezag en niet aan mij om over te
oordelen. Ook de beoordeling of een onderzoek moet worden ingesteld is aan
het lokaal gezag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

Vraag 8
Ziet u ook een patroon van geweld tegen antiracismedemonstranten in de
afgelopen jaren? Waaruit blijkt dat patroon volgens u wel of niet?
Antwoord 8
De maatschappelijke discussie rondom het uiterlijk van de figuur van Piet,
zorgt al een aantal jaren voor spanningen tussen pro- en anti-Zwarte Piet
bewegingen.
Op 20 december 2019 heeft de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid mede namens de Ministers van BZK en JenV een brief naar de Kamer
gestuurd over de Kabinetsbrede inzet de-escalatie rondom spanningen
Sinterklaasviering.1
Vraag 9
Is er oog voor specifiek het geweld tegen antiracismedemonstranten vanuit
het ministerie? Is er bijvoorbeeld een specifieke aanpak van zulk geweld, die
zich richt op het voorkomen, opsporen en vervolgen van geweld tegen
antiracismedemonstranten? Zo ja, kunt daarover uitweiden? Hoe wordt
bovendien gemeten of deze aanpak effectief is?
Antwoord 9
Zoals aangegeven in de brief waarnaar bij beantwoording van vraag 8 is
verwezen, is er vanuit het Ministerie van BZK en JenV voortdurend aandacht
voor de vrijheid van demonstreren, onder meer door hierover het gesprek te
blijven aangaan met alle betrokkenen, voor het onderwerp (extra) aandacht te
vragen en door het delen van kennis en goede praktijkvoorbeelden.
Uitgangspunt is dat vreedzame demonstraties zoveel als redelijkerwijs
mogelijk worden gefaciliteerd en beschermd, ook als sprake is van soms
heftige tegen(re)acties. Het is aan de lokale driehoek (burgemeester, politie en
OM) om daarbij binnen de geldende wettelijke kaders keuzes te maken.
Vraag 10
Indien zo’n aanpak er niet is, bent u bereid om een dergelijke aanpak op te
stellen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 10
Zie het antwoord op vraag 9.
Vraag 11
En breder, is er een aanpak tegen geweld tegen demonstranten en journalisten die aanwezig zijn bij demonstraties? Kunt u daarover uitweiden? Hoe
wordt bovendien gemeten of deze aanpak effectief is?
Antwoord 11
De politie heeft een handelingskader veilig werken door journalisten bij
demonstraties evenementen en in wijken opgesteld. Uiteraard kan dit
protocol alleen worden uitgevoerd wanneer de politie op de hoogte is van
een demonstratie en van de aanwezigheid van een journalist.
Verder is er een aanpak om agressie en geweld tegen journalisten tegen te
gaan. Deze aanpak heeft een preventieve en een repressieve kant. In de
preventieve aanpak verzorgt PersVeilig, met ondersteuning van het Ministerie
van OCW, weerbaarheidstrainingen voor journalisten. Ook zijn er middelen
beschikbaar gesteld door OCW en JenV om veiligheidsmaatregelen te nemen,
zoals de aanschaf van een noodknop. Dit geldt zowel voor journalistieke
organisaties die dat voor hun werknemers doen als voor freelance journalisten.
De repressieve kant van de aanpak is beschreven in het protocol PersVeilig,
waar politie en het Openbaar Ministerie opsporings- en vervolgingsafspraken
gemaakt hebben. Het zwaarder straffen van daders en het prioritair opvolgen
van zaken van agressie of geweld tegen journalisten zijn daar onderdeel van.
Over het functioneren van het protocol PersVeilig heb ik uw Kamer in maart
van dit jaar geïnformeerd.2 Kort voor de begrotingsbehandeling heb ik uw

1
2

Kamerstuk 29 614, nr. 146
Kamerstuk 35 570, nr. 104

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

Kamer geïnformeerd over een aantal aanverwante punten, onder meer de
structurele financiering van PersVeilig.3
Ten aanzien van geweld tegen demonstranten wijs ik u op het antwoord op
vraag 8.
Vraag 12
Indien zo’n aanpak er niet is, bent u bereid om een dergelijke aanpak op te
stellen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 12
Zie het antwoord op vraag 11.

3

Kamerstuk 31 777, nr. 31

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4