Aan: Kamercommissie Infrastructuur en Waterstaat
Van: dr. G.O. van Veldhuizen, burgemeester Enschede
Datum: 26 september 2019
Onderwerp : Bijdrage rondetafelgesprek Afvalimport d.d. 1 oktober 2019

Inleiding
Het belang van grensoverschrijdende samenwerking is door de gemeenten in het Euregio-gebied1,2)
al vroeg onderkend om de ontwikkeling van welvaart en welzijn in het gebied dat o.a. Twente,
Achterhoek en Münsterland omvat te ondersteunen en te versterken. Wij hebben in Twente al
langere tijd ervaring met het scheiden en verbranden van afval ipv storten.
Als leverancier van grondstoffen en (tussen)producten ligt centraal tussen de Randstad en het
Ruhrgebied met binnen een straal van 500 km agglomeraties als Londen, Parijs en Berlijn en een
totaal verzorgingsgebied voor ruim 150 miljoen mensen. In de transitie naar een circulaire
economie is het belangrijk om samenwerking te versterken en ketens te ontwikkelen en in stand
houden zeker in de perifere gebieden van de grensregio’s. Dit geldt ook voor afvalbeheer en de
productie van duurzame energie en het terughalen en in de kringloop houden van (secundaire)
grondstoffen.
De gemeenten in Twente en de Stadt Münster hebben dit belang onderkend en zijn een communale
samenwerking gestart om samen met Twence, het publieke afvalbeheerbedrijf van de Twentse
gemeenten, en het Abfallwirtschaftsbetriebe van de Stadt Münster in de Euregio de efficiënte
afvalbeheerstructuur te versterken. De wens op langere termijn is dat Munster aandeelhouder
wordt in Twence.
Samenwerking in de Euregio
De samenwerking voor een periode van minimaal 10 jaar tussen de gemeenten in Twente en Stadt
Münster is op 13 december 2018 vastgelegd op grond van de overeenkomst van Isselburg-Anholt
van 23 mei 1991 inzake grensoverschrijdende samenwerking tussen Nederland en Duitsland.
Dit past in het staande beleid van LAP33): “Nederland zet zich in om ervoor te zorgen dat lidstaten
met elkaar samenwerken om de beschikbare afvalverbrandingscapaciteit in de regio optimaal te
benutten.”
De samenwerking biedt de Stadt Münster (die een nauwe samenwerking kent met Enschede) zo de
gelegenheid de focus te leggen op het scheiden van het huishoudelijk restafval in te recyclen
deelstromen en reststromen die energetisch verwerkt kunnen worden bij de duurzame
afvalenergiecentrales van Twence.
Ten behoeve van de energetische verwerking van het afval van Stadt Münster bij Twence, is
destijds een importtoestemming verleend. Verlenging daarvan is aangevraagd. Er is dus feitelijk
geen sprake van verzoek tot toestemming voor import van een nieuwe afvalstroom, maar
voortzetting van een reeds bestaande situatie.
De onderhavige publieke grensoverschrijdende samenwerking is gebaat bij continuïteit en
rechtszekerheid.
Dat geldt niet alleen voor de betrokken overheden, maar ook in maatschappelijk opzicht. Hiervoor
is een consequent en betrouwbaar beleid van de Nederlandse overheid, mede in het licht van het
Verdrag van Anholt, van doorslaggevende betekenis. Dat beleid staat overigens onder directe

1

invloed van het Europese recht dat gelukkig reeds belangrijke waarborgen biedt voor de
overbrenging van afval ter nuttige toepassing.
De Twentse gemeenten en de Stadt Münster willen voorkomen dat de constructieve en succesvolle
communale samenwerking, en daarmee de verwezenlijking van de hiervoor beschreven doelen en
(milieu/duurzaamheids)voordelen van de samenwerking, in de Euregio hierdoor nadelig wordt
beïnvloed of zelfs tot een einde komt.
Naast de levering van elektriciteit aan het net is er ook sprake van levering van warmte aan het
stadsverwarmingsnet van o.a. de steden en levering van stoom ten behoeve van de zoutproductie
van Nouryon in Hengelo.
Op deze wijze blijft de mogelijkheid aanwezig om in combinatie met de bio-energiecentrale van
Twence een uitgebreider warmtenet in Twente te realiseren om de doelstellingen uit het
klimaatakkoord die moeten worden vertaald in een Regionale Energie Strategie voor Twente te
ondersteunen en meer stoom te leveren voor de zoutproductie van Nouryon. Het gebruik van
laagcalorisch aardgas uit Slochteren door het bedrijf kan dan eerder worden beëindigd.
De gemeenten in Twente die de focus hebben gelegd op de intensivering van de gescheiden
inzameling van deelstromen kunnen zo complementair de levering van duurzame energieproductie
in Twente vergroten. Tevens geeft de samenwerking ruimte om de beschikbare capaciteit van
installaties in Hengelo en Münster beter te benutten. Op deze wijze blijven secundaire grondstoffen
en duurzame warmtebronnen beschikbaar voor de Euregio.
Importheffing contraproductief voor ontwikkeling grondstoffenbeheer in Europa
Het heffen van afvalstoffenbelasting op het verbranden van buitenlands afval in Nederland zal niet
bijdragen aan de recyclingdoelen in Nederland of Europa. De samenwerking in het Euregio-gebied
laat zien dat het brandbaar restafval dat bij Twence ter verwerking wordt aangeboden afkomstig is
van een scheidingsinstallatie waarbij de bruikbare grondstoffen al uit het huishoudelijk afval van
Münster zijn gesorteerd. Ook staat een dergelijke heffing op zeer gespannen voet met de
grensoverschrijdende samenwerking op gebied van circulaire economie die een plek heeft gekregen
in de met het Rijk gesloten Regiodeal.
Een vergelijkbare situatie is aan de orde bij de verwerking van buitenlands restafval in andere
afvalenergiecentrales in Nederland zoals bij scheidingsresiduen uit Engeland die anders daar
gestort moeten worden vanwege het ontbreken van voldoende verwerkingscapaciteit.
Sterker nog er is onvoldoende capaciteit voor recycling en energetische benutting van reststromen
in veel Europese landen. In Engeland is er nog minimaal 6 tot 8 miljard pond4) aan investeringen in
recycling en afvalenergiecentrales nodig om het storten van afvalstromen te kunnen minimaliseren.
In de Europese Unie is additionele behandelcapaciteit nodig5) om te voorkomen dat residu-stromen
uit recycling van afvalstromen om te voldoen aan de doelstellingen van de Europese Kaderrichtlijn
Afvalstoffen in 2035 moeten worden gestort. Een recente inventarisatie van verwerkingstarieven in
UK6,7) laat zien dat een importheffing storten in UK aantrekkelijker maakt dan verbranden terwijl
verbrandingstarieven een ondergeschikte rol vervullen bij de concurrentiepositie van
sorteerinstallaties aldus de exploitanten.
De bestaande capaciteit van Afvalenergiecentrales (AEC’s) in Nederland en Europa is derhalve
onmisbaar om te voorkomen dat niet aan de stortdoelstellingen in de Europese Unie kan worden
voldaan. Hiermee wordt het bovendien mogelijk om uit deze reststromen meer waardevolle (vrij
toepasbare) bouwmineralen en metalen terug te winnen, zoals in Nederland met de Green Deal
Bodemassen met de Rijksoverheid is overeengekomen.

2

Het beschikbaar stellen van een deel van de Nederlands capaciteit van AEC’s geeft ruimte om
zonder directe prijsdruk meer recyclingcapaciteit in Nederland te ontwikkelen voor het bewerken
van afvalstromen tot geschikte (secundaire) grondstoffen. De mogelijkheid om afval uit het
buitenland te verwerken beperkt zich met name tot gescheiden deelstromen enerzijds omdat
gemengde afvalstromen na opslag, verdichten en transport lastig zijn te sorteren en anderzijds
omdat er vanuit de EVOA-regelgeving eisen worden gesteld aan afvalstromen die vergelijkbaar van
samenstelling dienen te zijn om gebruik te kunnen maken van een algemene kennisgeving. Niet
onvermeld mag worden dat voor de afvalimport gebruik wordt gemaakt van trailers die anders leeg
terugkeren naar Nederland nadat producten zijn afgeleverd in UK8).
Importheffing zal de verduurzaming van de warmtevoorziening hinderen en vertragen
De ontwikkeling naar een circulaire economie waar grondstoffen hoogwaardig en zo goed mogelijk
in de kringloop worden gehouden en biomassa als vervanging van fossiele grondstoffen in veel
materiaaltoepassingen een belangrijke rol zal gaan vervullen zal vanwege de complexiteit van de
bestaande grondstoffen- en productie-infrastructuur de nodige tijd vragen.
Bij de ontwikkeling van nieuwe kringlopen en het opwerken van restafvalstromen en deelstromen
zullen residu-stromen overblijven die vooralsnog het beste in afvalenergiecentrales benut kunnen
worden om zoveel mogelijk energie uit deze stromen te benutten. Zoals eerder aangegeven is de
bestaande thermische capaciteit in de EU ruimschoots ontoereikend om alle residu-stromen in de
EU in 2035 te kunnen verwerken.
De Nederlandse afvalenergiecentrales kunnen daarbij een rol spelen om deze residu-stromen uit
Nederland en het buitenland te blijven verwerken zolang deze nog vrijkomen. Op deze wijze kan de
ontwikkeling van warmte-infrastructuur worden ondersteund zolang nog geen alternatieve
duurzame warmtebronnen zoals geothermie en zonthermie in voldoende mate beschikbaar zijn.
In Twente heeft Twence laten zien dat met het ombouwen van de bestaande afvalenergiecentrales
en bio-energiecentrales tot warmtekrachtcentrales er bij het stadsverwarmingsnet in Enschede en
bij de zoutproductie forse besparingen in het aardgasverbruik zijn gerealiseerd.
T.o.v. 2010, het jaar dat de warmte- en stoomleiding zijn aangekoppeld op respectievelijk het
stadsverwarmingsnet van Ennatuurlijk in Enschede en het stoomcircuit van Nouryon (AkzoNobel),
is het aardgasverbruik van deze bedrijven9) in 2018 ruim 190 miljoen m3 lager. Twence kan meer
warmte en stoom beschikbaar stellen om enerzijds meer steden in Twence te voorzien van warmte
voor een warmtenetwerk en er anderzijds voor te zorgen dat Nouryon het gebruik aan
laagcalorisch aardgas met vele tientallen miljoenen kubieke meters kan reduceren.
De benutting van de afvalenergiecentrales van Twence door ruimte te blijven bieden aan het
gebruik van brandbare residu-stromen uit het (nabije) buitenland geeft derhalve de tijd om nieuwe
technieken voor nieuwe duurzame energiebronnen te ontwikkelen die zowel door Twence als
andere (energie)bedrijven op langere termijn (2030-2040) kunnen worden gebruikt in de energieinfrastructuur als het aanbod aan residu-stromen mogelijk beperkter wordt. Benutting van
restwarmte door AEC’s en de ontwikkeling van de circulaire economie zijn derhalve niet strijdig
maar complementair om het gebruik van fossiele brandstoffen versneld te beperken.

3

Importheffing zal niet helpen om de verplichtingen uit het Urgenda-vonnis te halen
Zoals aangegeven zal de importheffing recycling in het buitenland niet versterken en is het
onlogisch om gemengde afvalstromen in Nederland te importeren, sterker nog in het buitenland zal
door meer storten van residu-stromen de omvang van de methaanemissies stijgen.
Twence laat zien dat met stoom- en warmtelevering de inzet van aardgas door bedrijven en voor
huishoudens met een warmtenetwerk sterk is gereduceerd met bijbehorende reductie van
broeikasgassen9) en dat er nog een vergelijkbare reductie mogelijk is. De gegeven van het CBS
inzake duurzame energieproductie in 201710) laten zien dat de AEC’s in Nederland met de
energieproductie het gebruik van fossiele brandstoffen en de bijbehorende broeikasgasemissies
meer beperken dan er door de AEC’s wordt uitgestoten aan fossiele broeikasgassen11).
De importheffing zal derhalve niet leiden tot emissiereducties, sterker de importheffing maakt
verdere emissiereductie onmogelijk en verhinderd dat vanuit de AEC’s op grotere schaal CO 2
geleverd kan worden aan de glastuinbouw zodat daar geen aardgas meer ingezet behoeft te
worden voor bevordering van de gewasgroei in de zomer en bovendien overgeschakeld kan worden
naar duurzame warmtebronnen zonder emissies van CO2. De facto wordt bereikt dat er minder
import van aardgas nodig is als alternatief voor het aardgas uit Slochteren. Dit heeft als bijkomend
voordeel dat er geen gebruik gemaakt behoeft te worden van buitenlandse aardgasbronnen die bij
de winning veel hoger methaanverliezen12) hebben dan de Nederlandse bronnen.

Importheffing zal wegen blokkeren naar de toekomst in een circulaire economie
Kortom de voorgestelde maatregel van de importheffing is niet kosteneffectief sterker deze werkt
contraproductief en er zijn significante weglekeffecten in het buitenland zonder dat dit tot een
sterkere economie in Nederland zal leiden en het zal de uitvoering van het klimaatakkoord in
andere sectoren zowel op korte als langere termijn lastiger maken. Tot slot zal blijken dat er in de
Euregio geen draagvlak is bij industrie en samenleving als de importheffing zal leiden tot hogere
energiekosten bij de energietransitie, een lagere kwaliteit van afvalbeheer en verlies van
werkgelegenheid. Dit draagvlak en een verduurzaming van de energievoorziening zijn op korte
termijn essentieel om de transitie naar een circulaire economie mogelijk te maken. De Euregio
draagt hier graag aan bij zoals met hergebruik van CO2 van Twence voor productie van
bakpoeder13) en de ontwikkeling van technologie om mierenzuur14) te produceren.
Samenvattend.
Een importheffing blokkeert de circulaire economie, draagt niet bij aan de verduurzaming van de
warmtevoorziening, draagt niet bij aan de verplichtingen uit het Urgendavonnis en werkt
contraproductief voor een goede grondstoffenbeheer.
Een importheffing voorts een einde aan een unieke grensoverschrijdende samenwerking, en leidt
tot negatieve effecten op de efficiëntie en duurzaamheid van de regionale
afvalverwijderingsstructuur, werkgelegenheid in en concurrentiepositie van de Euregio,
onnodige transportbewegingen en zo voort.
1) https://www.euregio.eu/nl
2) https://www.euregio.eu/sites/default/files/downloads/EUREGIO%20INFO_web_4.pdf
3) https://lap3.nl/publish/pages/129531/lap3_beleidskader_totaal_19_07_2019.pdf
4) https://www.suez.co.uk/-/media/suez-uk/files/publication/suez-economicsofchange-2019941.pdf
5) http://www.cewep.eu/cewep-capacity-calculations/
6) http://www.wrap.org.uk/sites/files/wrap/WRAP%20Commercial%20Gate%20Fees%202019.pdf
7) http://www.wrap.org.uk/sites/files/wrap/WRAP%20gate%20fees%20report%202019.pdf
8) https://www.attero.nl/upload/docs/rdf-export-report.pdf
9) https://www.emissieautoriteit.nl/onderwerpen/rapportages-en-cijfers-ets/emissiecijfers-ets
10) https://www.cbs.nl/nl-nl/publicatie/2018/40/hernieuwbare-energie-in-nederland-2017
11) https://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/2019-0020.pdf
12) https://www.thegreenquest.nl/nieuws/terugschroeven-van-de-gaswinning-leidt-tot-hogere-co2-uitstoot/
13) https://www.co2sbc.eu/news.html
14) https://www.covalenergy.com/blog-archive/

4