Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2023–2024

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

94
Vragen van het lid Erkens (VVD) aan de Minister voor Klimaat en Energie over
het artikel «Bedrijven willen niet aan flexibel stroomgebruik» (ingezonden
6 juni 2023).
Antwoord van Minister Jetten (Klimaat en Energie) (ontvangen 28 september
2023). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2022–2023, nr. 3073.
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Bedrijven willen niet aan flexibel stroomgebruik»?1
Antwoord 1
Ja, daar ben ik mee bekend.
Vraag 2
Hoeveel gigawatt aan industrieel vermogen is er op het hoogspanningsnet?
En hoeveel op het laag- en middenspanningsnet?
Antwoord 2
Het is ingewikkeld om een precieze inschatting te maken van het totale
vermogen op hoog-, midden-, en laagspanningsnetten van industriële
partijen. Netbeheerders beschikken weliswaar over data die betrekking
hebben op energieverbruik per gebied in het net, maar niet uitgesplitst naar
specifieke sectoren, waaronder het specifieke vermogen dat door de industrie
wordt afgenomen.
Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en Energie Nederland geven wel
informatie over het algemene energieverbruik per sector, maar niet uitgesplitst naar verschillende gebieden in het net. Zo is de industrie (inclusief
raffinaderijen) verantwoordelijk voor 44% van het totale Nederlandse
energieverbruik2 en voor 30% van het elektriciteitsverbruik3. Het gaat hierbij
dus over verbruik in een geheel jaar. Niet over het vermogen dat wordt
afgenomen.

1

FD, 4 juni, «Bedrijven willen niet aan flexibel stroomgebruik». (https://fd.nl/bedrijfsleven/
1477678/bedrijven-willen-niet-aan-flexibel stroomgebruikudf3caIatNTO?utm_medium=social&utm_source=twitter&utm_campaign=ear ed&utm_content=20230604).
2
Energieverbruik per sector, 1990–2021 | Compendium voor de Leefomgeving (clo.nl).
3
Eindverbruikers – Energie Nederland (energie-nederland.nl).

ah-tk-20232024-94
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

1

Vraag 3, 4 en 5
Wat is de inschatting van de netbeheerders van het potentieel flexibel kan
worden ingezet? Kunt u dat uiteenzetten per spanningsniveau?
Wat is de inschatting van de industriële bedrijven dat potentieel flexibel kan
worden ingezet? Kunt u dat uiteenzetten per spanningsniveau?
Hoe verklaart u het verschil in de antwoorden tussen vraag 3 en 4, als daar
verschil in zit? Als dit niet inzichtelijk is, zou u dit niet inzichtelijk moeten
maken?
Antwoord 3, 4 en 5
Op plekken waar transportschaarste is en congestie ontstaat kan flexibel
gebruik van het elektriciteitsnet ervoor zorgen dat meer elektriciteit kan
worden vervoerd over hetzelfde net en er meer partijen kunnen worden
aangesloten. Het is dan ook belangrijk om zoveel mogelijk flexibiliteit te
ontsluiten bij gebruikers van het net, zodat er netcapaciteit vrijkomt die
beschikbaar kan worden gesteld aan partijen in de wachtrij.
Inzicht in het potentieel aan flexibel vermogen is echter nog onvoldoende
aanwezig bij zowel netbeheerders als bij de industriële partijen zelf. Zoals
aangegeven in de Kamerbrief van 22 juni jl. over Netcapaciteit, de versnelling
van de energietransitie en de noodzaak van flexibiliteit (Kamerstuk 29 023,
nr. 443) is vanuit de Cluster Energie Strategieën (CES) van 2022 gevraagd
naar het opgestelde flexibele vermogen. Ook is in de Integrale Infrastructuurverkenning 3035 (II3050) een gedetailleerde data-uitvraag bij de basisindustrie
uitgevoerd. Hieruit bleek dat het voor de industrie complex is om data aan te
leveren over vormen van flexibiliteit, zoals vraagsturing of opslag, die een
groot potentieel hebben en onder welke omstandigheden investeringen in
flexibiliteit rendabel zijn. De Minister van EZK heeft daarom een methodiek
laten ontwikkelen die de industrie handvatten moet bieden om dat inzicht te
vergroten (Kalavasta, 2023). Deze methodiek zal gebruikt worden voor de
uitvraag van de CES 3.0 van najaar 2023.
Met de betrokkenen uit het Landelijk Actieprogramma Netcongestie (LAN)
werk ik samen om het aanbod aan flexibiliteit te verhogen, onder andere
door beter te communiceren over hoe bedrijven kunnen flexibiliseren en wat
het belang daarvan is, maar ook door dit zo aantrekkelijk mogelijk te maken.
Het doel hierbij is de problemen van netbeheerders en marktpartijen bij de
uitvraag naar flexibiliteit weg te nemen. Nu weten marktpartijen vaak nog
niet wat mogelijkheden zijn om flexibiliteit aan te bieden en wat dat hen ook
oplevert. Ook netbeheerders zullen moeten leren hoe zij zo veel mogelijk
kunnen inspelen op de behoefte bij de marktpartijen bij het uitvragen van
meer flexibele vraag en aanbod. Hier kan ook de flexambassadeur, die ik heb
aangekondigd in de Kamerbrief van 22 juni jl. een rol spelen. De taak van
deze ambassadeur is onder andere de werelden van de netbeheerders en
marktpartijen dichter bij elkaar brengen en knelpunten inventariseren en
oplossen bij het ontsluiten van flexibel vermogen.
Tot slot is het niet alleen belangrijk hoe groot het vermogen aan flexibel
aanbod is, maar gaat het ook om de locatie en tijd wanneer partijen dit
kunnen aanbieden aan de netbeheerder. Netcongestie wordt immers alleen
opgelost met flexibel vermogen op het juiste moment en in de juiste regio.
Vraag 6
Hoe ondervangen de netbeheerders de overweging in het artikel dat het voor
bedrijven moeilijk te berekenen is tegen welke prijs het aantrekkelijk is om
tijdelijk op- of af te schakelen?
Antwoord 6
Partijen kunnen zelf bepalen tegen welke waarde zij flexibiliteit aanbieden bij
de netbeheerders. Omdat dit nieuw is, is het begrijpelijk dat het voor
bedrijven moeilijk is om expliciet te maken tegen welke prijs zij bereid zijn
flexibiliteit aan te bieden. De rol voor de netbeheerders is hierin ook beperkt.
Zij kunnen dit namelijk ook niet bepalen voor individuele bedrijven. Netbeheerders kunnen het partijen wel zo duidelijk mogelijk maken op welke
moment en in welke mate flexibiliteit wordt gevraagd in een bepaald gebied,
want zoals ook beschreven in de genoemde Kamerbrief van 22 juni jl. is het
vaak zo dat het net maar enkele uren per dag vol is. Daarnaast ondersteunen
netbeheerders bedrijven door zoveel mogelijk gestandaardiseerde contractvoorwaarden te hanteren die ook beschikbaar zijn op de website van Partners

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

2

in Energie. Vanuit het LAN werken netbeheerders en marktpartijen momenteel actief aan oplossingen voor knelpunten die bedrijven ervaren bij het
aanbieden van flexibiliteit. Hierbij wordt voor elektriciteitsproductie ook
gekeken naar het vaststellen van een prijsformule om de prijs te bepalen.
Ook wordt er ingezet op betere communicatie over congestiemanagement. Zo
is onlangs het platform Slimmetstroom.com gelanceerd door de netbeheerders, waar bedrijven zich kunnen laten informeren en inspiratie op kunnen
doen uit voorbeeldcases.
Vraag 7
Welke inschatting maakt u van de kosten op jaarbasis voor netbeheerders als
het potentiele flexvermogen wordt gerealiseerd? Kunt u dat uitsplitsen per
spanningsniveau? Hoe wordt dit vervolgens terugverdiend?
Antwoord 7
Een inschatting van de kosten voor de netbeheerders voor de vergoeding van
congestiemanagement als het gehele potentiële flexvermogen wordt
gerealiseerd, is niet te maken. Dit heeft er onder andere mee te maken dat,
zoals eerder aangegeven, er geen eenduidig beeld is van het potentieel aan
flexvermogen.
Er worden al wel kosten gemaakt door netbeheerders omdat zij partijen tegen
vergoeding vragen minder vermogen te gebruiken ten behoeve van
congestiemanagement. Deze kosten worden verwerkt in de transporttarieven.
Aan de andere kan congestiemanagement ook zorgen voor inkomsten bij de
netbeheerders. Als er door congestiemanagement meer partijen kunnen
worden aangesloten op het bestaande net, zonder dat daar verzwaring voor
nodig is, dan zorgt dit voor extra inkomsten uit nettarieven.
In beginsel kunnen netbeheerders flexibiliteit inkopen tot aan de zogeheten
financiële grens zoals is vastgelegd in Netcode elektriciteit. Deze grens
bepaalt hoeveel netbeheerders maximaal aan vergoeding mogen betalen aan
bedrijven ten behoeve van congestiemanagement. Dit bedrag is afhankelijk
van de grootte van het congestiegebied waarvoor een congestieonderzoek
wordt uitgevoerd. De gepubliceerde onderzoeken van TenneT geven een
totale grens aan van ca. 115 miljoen euro. Gecombineerd met de kosten van
de regionale netbeheerders komt dit neer op enkele honderden miljoenen.
Wat de totale uiteindelijke kosten zijn is niet precies te zeggen, omdat het een
maximale grens is die in de praktijk niet gehaald hoeft te worden. Op dit
moment is de grens bijvoorbeeld nog niet in zicht omdat er in congestiegebieden significant minder flexibiliteit wordt aangeboden aan de netbeheerders. Daarnaast zijn voor veel congestiegebieden de onderzoeken nog gaande
waardoor de financiële benutting nog niet bekend is.
Vraag 8
Deelt u de mening dat bedrijven dwingen om flexibel te zijn niet wenselijk is
en problemen kan geven voor de rentabiliteit van bedrijven?
Antwoord 8
Van oudsher zijn bedrijven gewend aan continue beschikbaarheid van
netcapaciteit en contracten zijn op die manier aangegaan. Dit wil echter niet
zeggen dat bedrijven ook daadwerkelijk continue toegang tot capaciteit nodig
hebben. Zoals ook in de Kamerbrief van 22 juni 2023 benoemt, kan een deel
van de industriële bedrijven zijn processen niet flexibiliseren. Dat neemt niet
weg dat het flexibiliseren van processen zo aantrekkelijk mogelijk moet
worden, bijvoorbeeld door nieuwe contractvormen bij de netbeheerders of
door herziening van de transporttarieven waar netbeheerders en de ACM nu
aan werken. Hierdoor wordt het voor bedrijven die wel kunnen flexibiliseren
interessant om in overweging te nemen. Bedrijven die wel in staat zijn
flexibel vermogen te leveren, zullen dit dus doen op momenten en op een
manier die hun bedrijfsprocessen toelaten en de rentabiliteit niet onder druk
zet. De verplichting om flexibiliteit te leveren is nog niet aan de orde. In de
Netcode Elektriciteit is wel een mogelijkheid voor een verplichting opgenomen voor bedrijven, maar dit zal eerst verder moeten worden uitgewerkt
door netbeheerders en vervolgens moeten worden goedgekeurd door de
ACM.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

3

Vraag 9
Deelt u de mening dat ook uit dit artikel blijkt dat baseloadproductie van
elektriciteit van grote waarde is in ons energiesysteem en dat dus alles op
alles gezet moet worden om de twee nieuwe kerncentrales zo spoedig
mogelijk te realiseren?
Antwoord 9
De productie van voldoende basislast elektriciteit is inderdaad belangrijk voor
het Nederlandse energiesysteem. Kernenergie kan, in combinatie met andere
energiebronnen, hier een bijdrage aanleveren. Daarom zet ik in op het langer
in bedrijf houden van de huidige kerncentrale in de gemeente Borsele en
worden de voorbereidingen getroffen voor de bouw van twee nieuwe
kerncentrales. In mijn brief van 29 juni jl. (Kamerstuk 32 645, nr. 117) heb ik
beschreven hoe we zo spoedig mogelijk tot realisatie kunnen komen, zonder
daarbij de veiligheid uit het oog te verliezen.
Vraag 10
Welke additionele positieve prikkels zouden aangeboden moeten worden aan
bedrijven om flexibiliteit te stimuleren? Deelt u de mening dat een positieve
business case voor een bedrijf cruciaal is om daadwerkelijk flexibel gebruik te
stimuleren? En niet een platte verplichting?
Antwoord 10
Vanuit het LAN wordt gekeken naar nieuwe contractvormen, zoals de
Non-firm Aansluit- en Transportovereenkomsten (NFA’s) en GroepsTransportovereenkomsten (Groeps-TO’s). Deze contractvormen hebben voor
aangeslotenen meerdere positieve gevolgen. NFA’s bieden partijen op de
wachtlijst de mogelijkheid toch een aansluiting te krijgen als de partij alleen
transport nodig heeft op momenten buiten de piek. Bij een Groeps-TO sluit
de netbeheerder een overeenkomst met een groep aangeslotenen. Binnen
deze groep worden afspraken gemaakt over wie, wanneer, hoeveel verbruikt.
Hierdoor kan transportcapaciteit binnen de groep efficiënt worden gebruikt en
kunnen meer partijen worden aangesloten op hetzelfde net. Dit biedt ook een
lager tarief voor de aangesloten partijen.
Zoals ik ook bij vraag 8 aangeef, is een verplichting voor het leveren van
flexibiliteit nog niet aan de orde. Niet alle bedrijven zullen in staat zijn hun
bedrijfsprocessen aan te passen. Een aanzienlijk deel van de bedrijven is
echter wel in staat flexibiliteit te leveren, maar is hier nog onvoldoende mee
bekend. Dit vraagt om een gedragsverandering, bedrijven zullen hun
bedrijfsprocessen moeten evalueren en mogelijk bepaalde momenten in het
proces moeten aanpassen.
Vraag 11
Hoe staat het met de plannen van de netbeheerders om tot smart grids te
komen? Welke tijdsspanne is daarvoor in gedachten en lopen de netbeheerders hierbij op schema?
Antwoord 11
Het Smart Grid is niet één specifieke technologie, maar een technologisch
concept dat verschillende doelen dient en dat verschillende functionaliteiten
combineert. De essentie van het Smart Grid concept is het uitrusten van
elektriciteitsdistributienetten met ICT; dit met als doel om de betrouwbaarheid
en de benutting van deze netten te optimaliseren. Een wezenlijk onderdeel
van het Smart Grid concept is de slimme meter. De uitrol van de slimme
meter is inmiddels afgerond en in meer dan 90% van de Nederlandse
huishoudens is een slimme meter geïnstalleerd. Daarnaast investeren de
Nederlandse (distributie)netbeheerders in Distributie Automatisering,
technologie om de observeerbaarheid en de stuurbaarheid van laag- en
middenspanningsnetten te vergroten, waardoor de betrouwbaarheid verder
kan worden verhoogd en de beschikbare netcapaciteit zo goed mogelijk kan
worden benut en zoveel mogelijk aan afnemers beschikbaar kan worden
gesteld – met andere woorden, «dat er scherp aan de wind gezeild kan
worden».
Ook de Real Time Interface (RTI) waaraan netbeheerders en marktpartijen
gezamenlijk werken, vormt een ontwikkeling die past in de ontwikkeling naar
«slimmere netten». De Real Time Interface maakt het mogelijk dat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

4

netbeheerder – als dat om technische redenen noodzakelijk is en op basis van
gezamenlijke afspraken – de elektriciteitsproductie van zonne- en windinstallaties op een bepaald moment aanstuurt.
Het Smart Grid concept legt ook verbindingen tussen het netwerk en de
netbeheerder en de klant en zijn installatie. Zo zijn steeds meer huishoudelijke apparaten voorzien van een Wifi-verbinding en stuurbaar via apps; dit
laatste geldt ook voor het laadgedrag van elektrische auto’s. Door deze In
Home Automation/domotica via de slimme meter te verbinden met de ICT die
in de distributienetten wordt geïnstalleerd en dit te combineren met een
Home Energy Management Systeem (HEMS) en eventueel een thuisbatterij,
neemt de flexibiliteit van het energiesysteem toe. Dit komt doordat huishoudens beter in staat zijn om hun energiegebruik (zowel afname als levering) af
te stemmen op de actuele vraag of aanbod in het energiesysteem op dat
moment. Deze ontwikkeling draagt bij aan de energietransitie. Een exacte
planning voor de uitrol van «het» Smart Grid is echter niet te geven en de
impact van het concept op het mitigeren van het actuele tekort aan netcapaciteit is beperkt.
Vraag 12
Bent u bereid om op zeer korte termijn het delen van aansluitcapaciteit voor
bedrijven mogelijk te maken of zo bedrijven in staat te stellen congestieproblematiek lokaal in collectief verband op te lossen?
Antwoord 12
In het LAN zijn meerdere acties gericht op nieuwe contractvormen die gericht
zijn op het delen van capaciteit. Dit biedt netgebruikers de mogelijkheid
samen te werken op het gebied van transportvraag. Per saldo zullen de
samenwerkende gebruikers minder capaciteit van het net vragen. Naast de
ruimte die hierdoor op het net wordt gecreëerd, heeft dit een financieel
voordeel voor de netgebruikers in de vorm van een lager tarief. Een andere
vorm waarop capaciteit kan worden gedeeld betreft het zogeheten «Cable
Pooling» ofwel het delen van een aansluitkabel door verschillende entiteiten.
Momenteel is dit al mogelijk voor zon- en windassets. In de nieuwe Energiewet wordt verkend hoe dit breder kan worden ingezet door Cable Pooling ook
voor energieopslag en -conversie mogelijk te maken.
Vraag 13
Welke verbeteringen komen er op het vlak van het lonend maken van flexibel
stroomgebruik in de nieuwe Energiewet?
Antwoord 13
De Energiewet biedt een stevige juridische basis voor nieuwe instrumenten
om flexibel stroomgebruik te bevorderen, zoals de genoemde nieuwe
contractvormen. De Energiewet laat zo duidelijker ruimte voor netbeheerders
en ACM om dergelijke verbeteringen en veranderingen door te voeren. Ten
eerste krijgen netbeheerders in de Energiewet een expliciete taak om
flexibiliteitsdiensten in te kopen om congestieproblematiek op te lossen of te
voorkomen. Daarvoor wordt hen ook opgedragen om in methoden en
voorwaarden specificaties voor deze inkoop en gestandaardiseerde marktproducten op te nemen. Voor een belangrijk deel is dit al uitgewerkt in
bestaande methoden en voorwaarden. Met het oog op de congestieproblematiek en in het kader van het LAN, onderzoeken netbeheerders constant of
nieuwe producten ontwikkeld of toegangsdrempels verlaagd kunnen worden.
Voorbeelden hiervan zijn de eerder genoemde nieuwe contractvormen.
Ten tweede bevat de Energiewet, op enkele uitzonderingen na, geen invulling
van de nettarievenstructuur en maakt deze duidelijk dat de bevoegdheid
hiervoor ligt bij de netbeheerders en de ACM. Binnen deze ruimte wordt door
netbeheerders, de ACM en andere stakeholders momenteel gewerkt aan een
herziening van de transporttarievenstructuur, zodat deze meer rekening houdt
met de mate van congestie die bestaat in de netten. Een dergelijke, dynamische transporttarievenstructuur beloont partijen die hun elektriciteitsverbruik
verplaatsen naar momenten waarop het net minder druk bezet is. Nog dit jaar
verwacht Netbeheer Nederland een voorstel voor te leggen bij de ACM om
nettarieven dynamischer te maken voor partijen die zijn aangesloten op het
hoogspanningsnet van TenneT. Dit zou dan vanaf 2025 kunnen gaan gelden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

5