Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

32 140

Herziening Belastingstelsel

Nr. 1

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS EN MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 september 2009
In het eerste hoofdstuk van de Miljoenennota 2010 heeft het kabinet
aangegeven fundamenteel te willen nadenken over Nederland in 2020:
samen slimmer, schoner, sterker, solidair en solide. Daarbij is een voorstudie naar een mogelijke belastingherziening voorzien. De laatste grote
herziening van het belastingstelsel dateert van 2001. Daarna is er sprake
geweest van beperkte herzieningen zoals Werken aan Winst in 2007. Al
voor het uitbreken van de crisis werd er vanuit de Tweede Kamer
gevraagd om in aansluiting op de evaluatie van IB2001 door een fundamentele bril naar het belastingstelsel te kijken.1
Het kabinet is van oordeel dat er aanleiding bestaat het belastingstelsel
opnieuw te bezien. Daarvoor bestaat een aantal redenen.
Allereerst is het zo dat de huidige crisis de vraag naar de stabiliteit van de
opbrengsten en de ontwikkeling van de belasting- en premieontvangsten
in verhouding tot die van het BBP weer actueel maakt. Het getal dat
aangeeft met welk percentage de belastingopbrengst groeit bij een groei
van het BBP met 1% wordt aangeduid met «macro-economische
progressiefactor» (MEP). Als de groei van de belastinginkomsten achter
blijft bij die van het BBP en de uitgaven gelijke tred houden met het BBP,
is een voortdurende tariefsmutatie nodig om de uitgaven te financieren.
Hetzelfde geldt mutatis mutandis voor de premieontvangsten. Deze
situatie, waarin de MEP afwijkt van 1,0 zal gevolgen moeten hebben voor
de wijze waarop met het lastenkader wordt omgegaan2.

1

Kamerstukken II, 2008–2009, 30 375, nr. 7.
De vraag naar de gevolgen van een afwijkende progressiefactor voor het lastenkader
zal worden opgepakt door de Studiegroep
Begrotingsruimte.

2

KST134830
0910tkkst32140-1
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Vervolgens dienen wij onszelf de vraag te stellen of de verschillende
belastinggrondslagen (arbeid, winst, consumptie, vermogen, waaronder
onroerend goed, milieubelastend gedrag etc.) voor de toekomst houdbare
grondslagen opleveren. Voor de te kiezen mix geldt dat verschillende
samenstellingen van de mix verschillende economische effecten genereren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 140, nr. 1

1

Naast de vraag of er verbeteringen in de belastingmix mogelijk zijn, is ook
de vraag relevant of binnen de individuele belastingsoorten (verdere)
vereenvoudiging mogelijk is.
Meer en detail kunnen de volgende vragen geformuleerd worden:
– de soliditeit van het systeem: Zijn de belastingbronnen voldoende
stabiel om op korte en lange termijn voldoende inkomsten te genereren om de uitgaven zonder lastenverzwaringen te financieren? Wat is
de ontwikkeling van de belasting- en premieontvangsten in verhouding tot die van het BBP?
– de solidariteit van het systeem: Worden de lasten door de juiste
personen, huishoudens en bedrijven opgebracht? Wordt inkomen uit
onderneming, uit vermogen en uit arbeid en consumptie evenwichtig
belast?
– de economische efficiëntie van het systeem: Draagt het systeem bij
aan een sterk Nederland? Is de keuze van de belastingmix zodanig dat
het de economische groei zo weinig mogelijk belemmert?
– de eenvoud van het systeem: Is het systeem slim genoeg? Kan het
geld met behoud van de andere doelstellingen tegen lagere
uitvoeringskosten en administratieve lasten worden verkregen? Zijn de
prikkels uit het belastingstelsel voldoende duidelijk voor degenen voor
wie zij bedoeld zijn?
– de milieuvriendelijkheid van het systeem: Ondersteunt het belastingstelsel het streven naar een schone en duurzame economie
voldoende?
In het Verenigd Koninkrijk hebben dit soort vragen geleid tot de zogenaamde Mirrleesreview, een onafhankelijk studieproject van gerenommeerde internationale wetenschappers. Dit project is in 2005 begonnen en
wacht nog steeds op afronding (ondanks eerdere verwachtingen dat deze
in de herfst van 2008 zou kunnen plaatsvinden). In bijlage 2 is een lijst met
onderwerpen van de Mirrleesreview opgenomen.
Eerder1 heeft de staatssecretaris toegezegd nog eens naar de mogelijkheden en onmogelijkheden van een Mirrleesreview in Nederland te zullen
kijken. Tevens gaf hij aan het concept als zodanig, zeker gelet op de
wensen die op de middellange en lange termijn leven bij de Kamer, interessant te vinden. Het kabinet staat welwillend tegenover een Nederlandse versie van de Mirrleesreview, maar heeft moeite met de hoeveelheid tijd die dit project in het Verenigd Koninkrijk nodig blijkt te hebben.
Het kiest er dan ook voor dit studieproject te integreren in een voorstudie
naar verschillende scenario’s voor een mogelijke herziening van het
Nederlandse belastingstelsel.
Voor het verrichten van deze voorstudie zal een «Studiecommissie
belastingstelsel» worden ingesteld die in opdracht van de minister en
staatssecretaris van Financiën de uitwerking van de voorstudie zal
oppakken. In deze studiecommissie zullen externe deskundigen, ambtelijke deskundigen en het CPB zitting nemen. De commissie staat onder
leiding van een externe voorzitter.

1

in een AO over diverse fiscale onderwerpen
op 26 november 2008 (Kamerstuk 30 375,
nr. 7).

De studiegroep zal een drietal activiteiten ondernemen:
1. Aan verschillende wetenschappers en adviseurs zal worden gevraagd
wat er volgens hen aan het Nederlandse belastingstelsel dient te
veranderen. Deze gedachten zullen eind dit jaar door het ministerie
van Financiën worden gepubliceerd.
2. Tegelijkertijd zal het bestaande stelsel worden getoetst aan de hierboven gestelde vragen.
3. De gedachten van de wetenschappers en adviseurs en de uitkomsten
van deze toetsing zullen in de vervolgfase, tezamen met de conclusies

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 140, nr. 1

2

uit verschillende andere recente publicaties worden uitgewerkt tot
mogelijke scenario’s van belastingherziening. Daarbij zal in beginsel
het geheel aan belasting- en premieopbrengsten worden betrokken dat
is opgenomen in bijlage 3. Bij het vormgeven van de scenario’s geldt
als randvoorwaarde dat de scenario’s
a) stabiele en houdbare grondslagen moeten kennen, en
b) maximaal moeten inzetten op vereenvoudiging van het stelsel
De uitgewerkte scenario’s zullen worden getoetst op de volgende criteria:
– Inkomensgevolgen
– Economische effecten op korte en lange termijn1
– Gevolgen voor het milieu
– Europese/internationale houdbaarheid
– Eenvoud, uitvoerbaarheid
– Administratieve lasten en uitvoeringskosten
De voorstudie zal in het tweede kwartaal van 2010 worden afgerond. De
resultaten zullen tegelijkertijd met de resultaten van de studiegroep
begrotingsruimte in juni 2010 worden aangeboden aan het kabinet en de
Tweede Kamer. Bij de resultaten van de voorstudie zal ook een agenda
voor vervolgonderzoek worden opgesteld.
Hoogachtend,
De staatssecretaris van Financiën,
J. C. de Jager
De minister van Financiën,
W. J. Bos

1

Het CPB zal worden gevraagd de economische effecten van de verschillende
scenario’s door te rekenen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 140, nr. 1

3

BIJLAGE 1

Samenstelling en werkwijze van de studiecommissie
De voorstudie zal worden verricht door een gemengde werkgroep van
ambtenaren en externe deskundigen. De werkgroep heeft een externe
voorzitter en een ambtelijk secretariaat. De werkgroep zal zelfstandig
overleggen met belangengroepen (waaronder sociale partners) en
deskundigen en indien gewenst opdracht geven tot extern onderzoek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 140, nr. 1

4

BIJLAGE 2

Inhoudsopgave VK-Mirrleesreview

1. Samenvatting en beleidsaanbevelingen
2. Inkomensafhankelijke regelingen
3. Arbeidsaanbod
4. BTW
5. Vergroening
6. Belastinggrondslag (inkomsten uit vermogen)
7. Vermogen en vermogensoverdrachten
8. Effecten op consumptie en sparen van het belasten van inkomsten uit
vermogen
9,10 Vennootschapsbelasting en belasting van internationaal kapitaal
11. Kleine bedrijven
12. Beheer en compliance
13. De politieke economie van belastingbeleid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 140, nr. 1

5

BIJLAGE 3

belasting- en premieontvangsten 2010
mln. euro
kostprijsverhogende belastingen
omzetbelasting
belasting op aanschaf en bezit van auto’s en motorfietsen
brandstofaccijns
milieubelastingen
accijns op alcohol en tabak, verbruiksbelasting op alcoholvrije dranken
overdrachtsbelasting
assurantiebelasting, kapitaalsbelasting
invoerrechten

68 383
41 100
5 793
7 350
4 956
3 470
2 885
829
2 000

belastingen op inkomen, winst en vermogen
Loon- en inkomstenbelasting
Vennootschapsbelasting gassector
Vennootschapsbelasting niet-gassector
Dividendbelasting
Successierechten
Kansspelbelasting

63 157
44 443
1 600
12 038
2 891
1 713
452

niet nader toe te rekenen

98

totaal belastingen

131 638

premies volksverzekeringen kas
premies werknemersverzekeringen (w.o. ZVW-premies)

35 317
44 958

totaal belasting- en premieontvangsten (EMU-basis)

211 849

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 140, nr. 1

6