de Rechtspraak
Raad voor de
rechtspraak

De minister van Economische Zaken
De heer H.G.J. Kamp
Postbus 20401
2500 EK Den Haag
bezoekadres
Kneuterdijk 1
2514 EM Den Haag

datum

2 februari 2017

telefoonnummer

088 — 361 33 17

e-mail
ons kenmerk
c.c.
onderwerp

voorlichting@rechtspraak.nl
UIT 10153 STRA/RD
De minister van Veiligheid en Justitie
Wetsadvisering wijziging WION en Awb en wetsvoorstel
WIBON

correspondentieadres
Postbus 90613
2509 LP Den Haag
t (088) 361 00 00
f (088) 361 0022
WWW. rechtspraak. nl

Geachte heer Kamp,
Bij brief van 18 november 2016, ontvangen op 21 november, kenmerk WJZ / 161793344 verzocht u de
Raad voor de rechtspraak (de ‘Raad’) advies uit te brengen inzake het wetsvoorstel wijziging Wet
informatie-uitwisseling ondergrondse netten (WION) en de Algemene wet bestuursrecht (Awb) alsmede
het wetsvoorstel houdende regels over de informatie-uitwisseling betreffende bovengrondse en
ondergrondse infrastructuur van netten en netwerken (WIBON).
In deel 1 van dit advies zal ingegaan worden op het wijziging van de WION en de Awb. De WIBON zal
in deel 2 worden behandeld.
Na overleg met de gerechten, adviseert de Raad als volgt.'
o;

1. Wijziging van de Wet informatie-uitwisseling ondergrondse netten (WION) en de Awb

o;
o;

lO*
OOI

la. Inhoud wetsvoorstel
De WION is op 1 juli 2008 inwerking getreden.
De wet heeft tot doel om schade door graafwerkzaamheden zoveel mogelijk te beperken door te
verplichten dat graafwerkzaamheden van te voren gemeld worden, informatie uitgewisseld wordt over
de ligging van de netten en voorzorgsmaatregelen worden genomen voordat gegraven wordt. De
werking van de wet is in 2012 geëvalueerd. Deze evaluatie heeft geleid tot een aantal aanbevelingen die
(deels) door middel van deze wetswijziging worden uitgevoerd.

»i

' De Raad voor de rechtspraak heeft op grond van artikel 95 van de Wet op de rechterlijke organisatie een wettelijke adviestaak met
betrekking tot nieuwe wets- en beleidsvoorstellen die gevolgen hebben voor de rechtspraak. De adviezen worden vastgesteld na overleg
met de gerechten. De Raad voor de rechtspraak is een adviescollege in de zin van artikel 79 en 80 van de Grondwet. Bij het opstellen
van zijn adviezen beoordeelt de Raad de voorgenomen wet- en regelgeving in het bijzonder op de gevolgen voor de organisatie en de
werklast van de gerechten en op de (praktische) toepasbaarheid en uitvoerbaarheid. Rechters zijn bij de behandeling van individuele
zaken niet gebonden aan de inhoud van de wetgevingsadviezen van de Raad voor de rechtspraak.

de Rechtspraak
Raad voor de
rechtspraak

datum
kenmerk

pagina

2 februari 2017
UIT 10153 STRA/RD

2 van 7

Dit betekent onder andere dat huisaansluitingen weer onder de werking van de wet worden gebracht en
dat de procedure voor voorzorgmaatregelen wordt aangepast.
In het Wetsvoorstel is voorts opgenomen dat de behandeling van beroepen tegen besluiten genomen op
grond van de WION in eerste aanleg bij de rechtbank Rotterdam geconcentreerd zal worden. Op dit
moment kunnen deze beroepen door alle rechtbanken behandeld worden.
Ib. Advies
Toetsingskader concentratie
In artikel II van het Wetsvoorstel is bepaald dat artikel 7 van bijlage 2 van de Awb wordt aangepast. Dit
betekent concreet dat de rechtbank Rotterdam in eerste aanleg bevoegd zal worden om kennis te nemen
van geschillen die voortvloeien uit de WION. Volgens de Memorie van Toelichting (MvT) is voor deze
constructie gekozen omdat het aantal zaken dat uit het Wetsvoorstel voortvloeit beperkt in omvang zal
zijn waardoor het zaaksaantal te gering is om bij elke rechtbank specialisatie op te kunnen bouwen.
Voor de rechtbank Rotterdam is gekozen vanwege de samenhang met de Telecommunicatiewet, de
Gaswet en de Elektriciteitswet.
De Raad merkt op dat rechterlijke concentratie gelet op de ingrijpende gevolgen voor de rechtspleging
slechts in een aantal gevallen aan de orde kan zijn. In het toetsingskader Rechterlijke concentratie dat
door de Raad in samenspraak met de gerechten is opgesteld, is opgenomen dat rechterlijke concentratie
slechts aan de orde is indien:
- de behandeling van een categorie zaken bijzondere rechterlijke expertise vereist,
en
* zich jaarlijks een beperkt aantal zaken van deze categorie aandient
of
* gewenst is in verband met aansluiting bij ketenpartners
of
* om redenen van een gezonde bedrijfsvoering.
Van een bijzondere rechterlijke expertise is sprake als de hoogwaardige behandeling van een categorie
zaken kennis van specifieke wetgeving of ervaring met de behandeling van een bepaalde categorie
zaken vereist waarvoor meer dan gemiddelde rechterlijke kennis nodig is.
Voor de ontwikkeling van expertise en het behalen van doelmatigheidsvoordelen is een minimum aantal
van 50 zaken per jaar per rechtbank vereist. Bij minder dan 50 zaken zal nadrukkelijker de vraag
moeten worden gesteld of concentratie meerwaarde biedt en of specialistische kennis op een bepaald
gebied kan worden opgebouwd.
De aanwezigheid van specialistische kennis op een aanpalend rechtsgebied bij een bepaald gerecht kan
aanleiding vormen om ook bij kleinere zaaksaantallen toch tot concentratie bij dat gerecht over te gaan.

\0fii
de Rechtspraak
Raad voor de
rechtspraak

datum
kenmerk
pagina

2 februari 2017
UIT 10153 STRA/RD
3 van 7

Gelet op de specialistische materie en op het aantal zaken dat naar verwachting zal instromen heeft de
Raad in deze geen bezwaar tegen rechterlijke concentratie. In verband met de huidige expertise op
aanpalende rechtsgebieden bij de rechtbank Rotterdam kan de Raad zich er in vinden dat de rechtbank
Rotterdam wordt aangewezen als bevoegde rechtbank in eerste aanleg voor de betreffende zaken.
Rechtsbescherming: aanpassing bijlage 2 Awb
De Raad merkt op dat artikel 11 van bijlage 2 van de Awb wordt niet aangepast in het Wetsvoorstel. Dit
zou betekenen dat het hoger beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State terecht
zou komend
In het wetsvoorstel WIBON (zie hierna in onderdeel 2) worden echter zowel artikel 7 als artikel 11 van
bijlage 2 van de Awb aangepast zodat het beroep behandeld wordt bij de rechtbank Rotterdam en het
hoger beroep bij het College van Beroep voor het bedrijfsleven (verder te noemen; CBb). Het is de Raad
niet duidelijk of, voor wat betreft de WION, bewust is gekozen voor de voorlopige continuering van het
hoger beroep bij de Afdeling. De Raad verzoekt dit te verduidelijken, temeer nu het op het eerste
gezicht voor de hand lijkt te liggen ook in de WION het hoger beroep bij het CBb te beleggen.
Omwille van de duidelijkheid adviseert de Raad om een rechtsbeschermingsparagraaf in het
Wetsvoorstel op te nemen en helder uiteen te zetten op welke wijze kan worden opgekomen tegen
besluiten die in het kader van dit Wetsvoorstel kunnen worden genomen.
Ic. Werklast
De Raad verwacht dat de wetsvoorstel WION geen substantiële werklastgevolgen heeft voor de
Rechtspraak. Hieronder wordt dit toegelicht.
In de huidige situatie zijn er weinig WlON-zaken. De uitbreiding van de reikwijdte van de WION zal
naar verwachting hooguit leiden tot een zeer beperkte toename van het aantal zaken. Dit kan anders
worden als het handhavingsbeleid sterk zou wijzigen, en daaruit meer zaken zouden voortvloeien. De
Raad heeft niet vernomen dat daarvan sprake zal zijn.
De ervaring met zaken over de WION die bij de rechtbanken hebben gespeeld, is dat ze qua
zaakzwaarte in het algemeen gemiddeld zwaar zijn. Hierbij moet de kanttekening worden gemaakt dat
zaken zwaarder kunnen worden als ze rechtsreeks verband houden met civielrechtelijke
aansprakelijkheid. Omdat het naar verwachting om een zeer beperkt aantal zaken zal gaan, zullen de
werklastgevolgen niet substantieel zijn.

2. Wet informatie-uitwisseling bovengrondse en ondergrondse netten en netwerken (WIBON)

“ Op basis van artikel 8:105 Awb.

\ß/l
de Rechtspraak
Raad voor de
rechtspraak

datum
kenmerk
pagina

2 februari 2017
UIT 10153 STRA/RD
4 van 7

2a. Inhoud wetsvoorstel
Het Wetsvoorstel strekt tot implementatie van de Richtlijn breedband (PbEU 2014, LI55) inzake
maatregelen ter verlaging van de kosten van de aanleg van elektronische communicatienetwerken met
hoge snelheid. Tevens zal het een verdere bijdrage leveren aan het verwezenlijken van één van de
doelstellingen uit de Digitale Agenda, namelijk dat alle Europeanen in 2020 toegang hebben tot sneller
internet^. De implementatie van de richtlijn vindt plaats door wijziging van de Telecommunicatiewet
alsmede door het vervangen van de WION (zie hiervoor) door de WIBON.
De Richtlijn vereist dat een nationale instantie voor geschilbeslechting wordt aangewezen die juridisch
en functioneel onafhankelijk is van de netwerkexploitanten. In het Wetsvoorstel wordt voorgesteld om
de geschilbeslechting overeenkomstig het toezicht op te dragen aan enerzijds de Autoriteit Consument
en Markt (voor zover het gaat om geschillen over medegebruik en coördineren) en anderzijds aan onze
Minister (het Agentschap Telecom) voor zover het gaat om geschillen over de informatie verplichtingen
voor netwerkexploitanten“'. De uitspraken van de geschilbeslechtende instanties laten onverlet de
mogelijkheid van partijen om de zaak voor te leggen aan een rechterlijke instantie
Bijlage 2 van de Awb wordt door middel van dit Wetsvoorstel gewijzigd in die zin dat ten aanzien van
bepaalde besluiten van de Autoriteit Consument en Markt wordt bepaald dat beroep in eerste en enige
aanleg mogelijk is bij het CBb^ Voor andere besluiten geldt rechtsbescherming in twee instanties:
beroep in eerste aanleg bij de rechtbank Rotterdam en hoger beroep bij het CBb.
2b. Advies
Rechtsbescherming
In het Wetsvoorstel wordt bepaald dat hoofdstuk 12 van de Telecommunicatiewet ook van toepassing is
op geschillen die voortvloeien uit het nieuwe hoofdstuk 5a van de Telecommunicatiewet.^ Tegen
besluiten die de ACM op grond van (onder meer) hoofdstuk 12 van de Telecommunicatiewet heeft
genomen kan op grond van bijlage 1 van de Awb geen bezwaar worden ingesteld omdat hoofdstuk 12
de geschilbeslechtende taak van ACM betreft. Bij het beslechten van het geschil bestaat al de
mogelijkheid tot een uitgebreide gedachtenwisseling. De Raad kan zich hierin vinden. De
geschilbeslechting is per definitie al gericht op de oplossing van het geschil en naar verwachting zal een
tweede poging tot geschilbeslechting door de toezichthouder, na het mislukken van de eerste, weinig
succesvol zijn.
De Raad wijst in dit kader op hetgeen hij heeft gesteld in zijn advies over het wetsvoorstel tot wijziging
van de Instellingswet Autoriteit Consument en Markt en enige andere wetten’.
^ Zie blz. 1 MvT
“Zie blz. 24 MvT
^ Besluiten
Besluiten die
die door
door de
de ACM
ACM worden
worden genomen
genomen op
op grond
grond van
van hoofdstuk
hoofdstuk 5a.
5a.
®^ Medegebruik voorzieningen en coördineren van civiele werken.
7...
’ Advies van de Raad voor de rechtspraak van 5 oktober 2012, kenmerk UIT 5962 S&O / RMD blz. 2 t/m 4,
www.rechtspraak.nl/Organisatie-en-contact/Organisatie/Raad-voor-de-rechtspraakAVetgevingsadvies/PaginasAVetgevingsadvies-20
nr34

de Rechtspraak
Raad voor de
rechtspraak

datum
kenmerk
pagina

2 februari 2017
UIT 10153 STRA/RD
5 van 7

In artikel 38 van het Wetsvoorstel wordt artikel 4 (beroep in eerste en enige aanleg bij het CBb) van
bijlage 2 van de Av/b gewijzigd evenals de artikelen 7 (beroep in eerste aanleg bij de rechtbank
Rotterdam) en 11 (hoger beroep bij het CBb) van diezelfde bijlage. De voorgestelde wijziging voorziet
erin dat ook het nieuwe hoofdstuk 5a van de Telecommunicatiewet wordt opgenomen in de opsomming
in artikel 4.* Door opname van de WIBON in de artikelen 7 en 11 wordt geregeld dat de overige
beroepen over de V/IBON in eerste aanleg worden behandeld door de rechtbank Rotterdam en in hoger
beroep bij het CBb. De Raad acht het passend dat aangesloten wordt bij de competentieregelingen die
zijn opgenomen in de Telecommunicatiewet en kan zich dan ook vinden in de gemaakte keuze^.
Omwille van de duidelijkheid adviseert de Raad om een rechtsbeschermingsparagraaf in het
Wetsvoorstel op te nemen en helder uiteen te zetten op welke wijze kan worden opgekomen tegen
besluiten die in het kader van dit Wetsvoorstel kunnen worden genomen.
2c. Werklast
De Raad verwacht dat de wetsvoorstel WIBON geen substantiële werklastgevolgen heeft voor de
Rechtspraak. Hieronder wordt dit toegelicht.
De Raad verwacht dat uit de WIBON nauwelijks extra zaken zullen volgen voor de Rechtspraak. Die
verwachting baseert de Raad op huidige ervaringen met de Telecommunicatiewet (waarin gelijksoortige
bevoegdheden zijn opgenomen als in de WIBON) en de WION (zie ook hiervoor punt Ic.). Dit kan
anders worden als het handhavingsbeleid sterk zou wijzigen, en daaruit meer zaken zouden
voortvloeien. De Raad heeft niet vernomen dat daarvan sprake zal zijn.
De inschatting is dat handhavingszaken qua zaakzwaarte minder zwaar zijn dan gemiddeld en dat zaken
over geschilbesluiten zwaarder zijn dan gemiddeld. Per saldo zal de gemiddelde zaakzwaarte niet
wijzigen.
Conclusie
De Raad voor de rechtspraak heeft geen bezwaren tegen de Wetsvoorstellen, maar geeft u in
overweging om de Wetsvoorstellen op de in dit advies genoemde onderdelen te verduidelijken en/of aan
te passen.
Tot slot
Indien na het uitbrengen van dit advies de Wetsvoorstellen op belangrijke onderdelen wordt gewijzigd
of indien uit nadere uitvoeringsregelgeving belangrijke werklastgevolgen voortvloeien, dan wordt de
Raad graag in de gelegenheid gesteld daarover aanvullend te adviseren.
° Dit betekent dat beroepen omtrent hoofdstuk 5a in eerste en enige aanleg kunnen worden voorgelegd aan het CBb. Hiermee is
gewaarborgd dat dezelfde rechterlijk instantie oordeelt over beroepen inzake geschilbeslechting door de ACM omtrent medegebruik en
coördinatie en over de handhavingsbesluiten die de ACM neemt ten aanzien van hoofdstuk 5a.
’ Hierbij wordt ook verwezen naar hetgeen is gesteld in paragraaf I b van dit advies.

[0A

de Rechtspraak
Raad voor de
rechtspraak

datum
kenmerk
pagina

2 februari 2017
UIT 10153 STRA/RD
6 van 7

Met het oog op de voorbereiding van de gerechten op de invoering van de Wetsvoorstellen, stelt de
Raad er prijs op als hij geïnformeerd wordt over de indiening van de Wetsvoorstellen bij de Tweede en
de Eerste Kamer en de plaatsing van de definitieve wetsteksten in het Staatsblad. Ook eventuele nadere
regelgeving volgend op deze Wetsvoorstellen met gevolgen voor de rechtspleging valt binnen het
adviesrecht van de Raad. Voor zover van toepassing, ontvangt de Raad graag een adviesaanvraag voor
deze nadere regelgeving.
\

Hoogachtend,

mr. F.C. Bakker
Voorzitter Raad voor de rechtspraak

de Rechtspraak
Raad voor de
rechtspraak

datum
kenmerk
pagina

2 februari 2017
UIT 10153 STRA/RD
7 van 7

BIJLAGE 1: WETSTECHNISCH EN REDACTIONEEL COMMENTAAR

- In artikel 33 WIBON wordt bepaald dat de Minister bevoegd is tot het opleggen van een last onder
bestuursdwang ter handhaving van bepaalde verplichtingen. Uit de MvT wordt niet duidelijk hoe de
minister met deze bevoegdheid zal omgaan. De Raad verzoekt u dit te verduidelijken.
- Wat betreft artikel 35 WIBON van het Wetsvoorstel merkt de Raad op dat wordt gesproken van een
omgevingsplan. Dit komt voort uit de nog in werking te treden Omgevingswet. Is het gebruik van dit
begrip een bewuste keuze geweest of wordt verwacht dat de WIBON tegelijkertijd in werking zal treden
met de Omgevingswet?
- In de MvT van het wetsvoorstel WIBON staat op pagina 56: “Artikel 35 - Wijzigingen van de
Telecommunicatiewet”. Dat klopt niet met de artikelen van het voorstel, daar regelt artikel 37 de
wijzigingen in de Telecommunicatiewet.
- In artikel 38 WIBON (wijziging Awb) staat “onderdeel c, subonderdeel 2”. Subonderdeel 2 kent
echter geen onderdeel c. Dit zou moeten zijn onderdeel b, subonderdeel 2.

ätOI
de Rechtspraak
Raad voor de Rechtspraak

Postbus 90613, 2509 LP Den Haag

PostNL
Port Betaald
Port Payé
Pays-Bas