IOB Evaluatie Nieuwsbrief
# 14 02
NCDO ‘nieuwe stijl’ draagt bij aan
wereldburgerschap

hap
‘Horizonregel’,Altijd1RegelNetBovenOfNetOnderHet
| Evaluatie Nieuwsbrief # 14 02 | NCDO ‘nieuwe stijl’
MiddenZonderSpatiesElkWoordBegintMetEenHoofdletter‘Horizonregel’,Altijd1RegelNetBovenOfNetOnderHet
draagt bij aan wereldburgerschap | Evaluatie Nieuwsbrief # 14 02 | NCDO ‘nieuwe stijl’ draagt bij aan wereldbu
Mid

De bevordering van mondiaal burgerschap is een zaak

IOB tekent hierbij aan dat NCDO deels afhankelijk zal

van de overheid, maar daarmee nog niet gelijk haar

blijven van overheidsfinanciering, omdat enkel

taak. Die taak heeft zij in handen gelegd van de

vraaggericht te werk gaan de taak belemmert om

Nationale Commissie voor Internationale

kennis en inzicht bij een zo breed mogelijk publiek te

Samenwerking en Duurzame Ontwikkeling (NCDO).

vergroten. Dit komt omdat een groot deel van het

Vanaf 2011 is deze organisatie bezig een kennis- en

beoogde publiek niet primair vraagt om informatie

adviescentrum voor mondiaal burgerschap te worden.

over mondiale aangelegenheden, zodat een gericht

De wijze waarop NCDO mondiaal burgerschap helpt

aanbod van belang is. Volgens de Inspectie blijft het

vergroten, past in de doelstellingen van de overheid

bereiken van de minder geïnteresseerde burgers een

en is redelijk effectief. Met originele benaderingen

uitdaging, evenals het vinden van het juiste evenwicht

slaagt NCDO erin diverse doelgroepen, waaronder

tussen aanbod- en vraaggestuurd opereren. Dit

jongeren, te betrekken. Zowel het op het brede

concludeert IOB in Investeren in wereldburgerschap –

publiek gerichte multimedia platform OneWorld als het

Evaluatie van de Nationale Commissie voor Internationale

op het basisonderwijs gerichte Samsam blijkt effectief.

Samenwerking en Duurzame Ontwikkeling (NCDO).

NCDO is begonnen om eigen inkomsten te creëren.

Achtergrond

Bevindingen

In onze samenleving verandert de relatie overheid-burger. Burgers
worden mondiger en pakken meer zaken zelf op. De overheid
verandert het traditionele ‘zorgen voor de burger’ steeds meer in
een ‘zorgen dat’ de voorwaarden voor actief burgerschap worden
vervuld. Omdat nationaal burgerschap en wereldburgerschap nauw
met elkaar zijn verbonden, streeft de overheid naar vergroting van
het publiek bewustzijn van armoede en andere mondiale
vraagstukken en van het Nederlandse belang daarbij. Het stimuleren
van een geïnformeerd publiek debat en van ruimte voor burgers om
weloverwogen keuzes te maken, laat zij over aan NCDO.

De werkzaamheden van NCDO bevorderen zeker mondiaal
burgerschap, zo concludeert IOB. NCDO slaagt er in om de rollen
van kennismakelaar, netwerker en (mede-)uitvoerder van
activiteiten voor vergroting van mondiaal burgerschap te
combineren. Hoewel NCDO uniek is in Nederland, is zij niet als
enige actief op dit terrein. Zij werkt steeds meer samen met andere
organisaties.
Het is NCDO gelukt om zich in korte tijd om te vormen tot een
kennis- en adviescentrum, mede door innovatieve benaderingen en
door deskundig en toegewijd personeel. De reorganisatie verliep
overigens niet zonder horten of stoten, zowel intern als in de relatie
met het ministerie.
NCDO ‘nieuwe stijl’ onderneemt een mix van vraag- en aanbodgestuurde activiteiten. Daarbij ligt tot dusver de nadruk op
aanbodsturing. Gezien het onderwerp van mondiaal burgerschap is
dit logisch; de vraag daarnaar is immers niet vanzelfsprekend. Met
een aantrekkelijk activiteitenpakket kan NCDO nog meer inspelen
op een zekere maatschappelijke vraag, dan wel deze vraag
oproepen.

NCDO nieuwe stijl
NCDO ontstond in 1995 door het samengaan van de Nationale
Commissie voor Ontwikkelingsstrategie ('Commissie Claus') en het
Platform voor Duurzame Ontwikkeling. Door de jaren heen heeft
NCDO grote ontwikkelingen doorgemaakt. Jarenlang functioneerde
zij als doorgeefluik van subsidie aan andere ontwikkelingsorganisaties in Nederland.
In 2010 bepaalde de minister voor Ontwikkelingssamenwerking dat
NCDO zich moest omvormen tot kennismakelaar, adviseur en
strategische aanjager op het gebied van mondiaal burgerschap.
Deze NCDO ‘nieuwe stijl’ moest kennis over internationale
samenwerking en mondiale kwesties verzamelen en doorgeven. Zij
diende het maatschappelijk debat erover te bevorderen en er meer
jongeren bij te betrekken. In de periode 2011-2014 ontvangt NCDO
hiervoor EUR 38,5 miljoen subsidie.
In deze evaluatie bekijkt IOB in hoeverre de activiteiten van NCDO
hebben bijgedragen aan de door de regering beoogde bevordering
van wereldburgerschap. Heeft NCDO zich inderdaad omgevormd tot
kennis- en adviescentrum? En welke resultaten behaalt NCDO bij de
uitvoering van haar kerntaken?
Symbool voor wederzijdse afhankelijkheid

Kwaliteit van diensten en
producten
De gebruikers van diensten en producten van NCDO zijn positief
over de geleverde kwaliteit en gebruikswaarde. De twee
belangrijkste en meest omvangrijke producten zijn het multimedia
platform OneWorld en het op het basisonderwijs gerichte Samsam
met bijbehorende lesmethoden. Hiermee worden grote groepen
Nederlanders bereikt. IOB evalueert beide positief. Het door NCDO
verrichte onderzoek is overwegend van goede kwaliteit. Dit geldt
ook voor kleinere projecten gericht op doelgroepen, zoals jongeren
werkzaam op het gebied van duurzaam voedsel en personen die
ontwikkelingsprojecten en kleinschalige sociale ondernemingen
opzetten in ontwikkelingslanden.
Hier en daar zijn verbeteringen mogelijk. Te denken valt aan de
kwaliteit van sommige – mede door NCDO georganiseerde –
debatten, de consistentie van de inhoud van de producten voor het
basis- en het voortgezet onderwijs, de vormgeving van het
OneWorld magazine en de configuratie van enkele websites.
Bovendien zal het proces om meer samenhang tussen de
activiteiten aan te brengen moeten worden voortgezet.

Outcome
NCDO rapporteert resultaten op geaggregeerde wijze met
vastgelegde outcome-indicatoren. Voorzichtigheid is echter
geboden bij dit ‘optellen’ van resultaten van vaak ongelijksoortige
activiteiten.
Bron: NCDO

IOB constateert dat het gebruik van door NCDO-onderzoek
gegenereerde kennis door professionals het debat over mondiale
kwesties verder brengt, maar dat het aantal gebruikers betrekkelijk
klein blijft. Wel worden de onderzoeksresultaten ingezet bij andere
NCDO-activiteiten en besteden landelijke en regionale bladen er
aandacht aan.
Een belangrijke doelstelling is de verbreding van het
maatschappelijk debat. Met 120.000 abonnees van OneWorld
magazine en 1,6 miljoen hits op OneWorld online bereikte het
OneWorld platform in 2013 circa vier procent van de Nederlandse
bevolking. OneWorld vervult daarmee de rol van aandrager van
kennis voor de burger en die van kritisch volger van de overheid, het
bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties. De meeste lezers/
gebruikers zijn hoogopgeleid en geïnteresseerd en dus weinig
representatief voor de ‘gemiddelde’ Nederlander, maar ze zijn wel
afkomstig uit meerdere sectoren in de samenleving. Dit is ook zo bij
mede door NCDO georganiseerde debatten en lezingen, zoals de
SID-lezingen, de Regionale Debatten en de Globaliseringslezingen.
De hierin aangekaarte kwesties krijgen vaak als ‘bijproduct’
aandacht in de media en leiden tot toename van kennis onder
bredere lagen van de bevolking.
IOB oordeelt positief over de inhoud en het gebruik van Samsam en
de bijbehorende lesmethoden. Het is geen geringe prestatie dat
vrijwel alle basisscholen Samsam gebruiken. Daarmee draagt NCDO
serieus bij aan wereldburgerschapseducatie. Ook de pedagogische
academies voor het basisonderwijs kennen en gebruiken de
diensten en producten van NCDO. In het voortgezet onderwijs en op
tweedegraads lerarenopleidingen is dit minder het geval. Met meer
menskracht zou NCDO haar onderwijsspeerpunt verdere sturing en
zichtbaarheid kunnen geven.
IOB bekeek ook NCDO-activiteiten ter stimulering van kleine
particuliere initiatieven (change agents). Via het programma
Ondernemen Zonder Grenzen ontvangen kleinschalige sociale
ondernemers steun voor het opzetten of uitbreiden van hun
onderneming, gericht op het oplossen van maatschappelijke
problemen in ontwikkelingslanden. Naar eigen zeggen hebben de
ondernemers veel aan de opgedane kennis. Volgens IOB heeft het
programma een meerwaarde; wel vergt het realiseren van
investeringen en het opzetten van ondernemingen geruime tijd.
Ongeveer 2.500 mensen, vaak verbonden aan kleine stichtingen en
kerkelijke groepen met projecten in ontwikkelingslanden, vinden
elkaar binnen de door NCDO opgezette virtuele MyWorld Community.
Door de kwaliteit van de informatie(uitwisseling), de korte lijnen en
de positie van de betrokkenen in het veld, draagt MyWorld volgens
IOB bij aan de verbetering van de kwaliteit en de effectiviteit van
deze projecten.
Via het twee jaar geleden door NCDO opgerichte netwerk
Food Guerrilla wisselen jonge activisten en ondernemers ideeën en
ervaringen uit over productie, distributie en consumptie van
duurzaam voedsel. Food Guerrilla heeft zich in korte tijd snel
ontwikkeld, zo concludeert IOB. Volgens de deelnemers helpt het
hen ook om hun initiatieven landelijke zichtbaarheid te geven.

Food Guerrilla’s aan het werk:
•	The Dutch Weedburger: Twee Food Guerrilla’s zetten een
bedrijfje op voor productie en distributie van een met
zeewier verrijkte vegetarische burger. Deze wordt nu op
ruim dertig, soms chique, locaties verkocht.
•	RotterZwammen: Een Food Guerrilla in Rotterdam kweekt
midden in de stad eetbare paddenstoelen op koffieprut en
ander organisch restmateriaal uit de lokale horeca.
•	Buskruid: Vanuit haar omgebouwde brandweerbus serveert
een Food Guerrilla verse soepen, salades, broodjes en
limonades op lokale markten, festivals en evenementen.

Eten wordt voorbereid op het Damn Food Waste evenement in Amsterdam

Bron: NCDO

Financiën
IOB constateert dat de verhouding tussen de kosten en de resultaten
van de NCDO-programma’s redelijk is. Dat geldt voor de
omvangrijke activiteiten OneWorld en Samsam en ook voor de
andere diensten en producten. IOB constateert dat NCDO de
uitgaven tracht te rationaliseren met organisatorische
aanpassingen, het samen met partnerorganisaties financieren van
activiteiten en het genereren van eigen inkomsten. NCDO verwierf
in 2013 ruim EUR 600.000 aan eigen inkomsten en is zo begonnen
zichzelf minder afhankelijk te maken van de subsidie. IOB
concludeert overigens dat steun uit algemene middelen
onontbeerlijk blijft.

De Inspectie Ontwikkelingssamenwerking en Beleidsevaluatie
(IOB) van het ministerie van Buitenlandse Zaken verricht
onafhankelijk onderzoek naar de doelmatigheid, doeltreffendheid, relevantie en consistentie van het Nederlandse buitenlandbeleid. Daarmee wordt verantwoording afgelegd over de
resultaten van het beleid en informatie verschaft voor de
verbetering van beleidsvoering. De kwaliteit van het IOBonderzoek wordt gewaarborgd middels systematische en
transparante procedures.
Alle IOB-evaluaties zijn openbaar en worden ter kennis
gebracht van de Tweede Kamer. Daarnaast wil IOB evaluaties
toegankelijk maken voor het Nederlandse publiek en de
partners in de betrokken landen. Rapporten zijn gratis
beschikbaar en een samenvatting van de belangrijkste
bevindingen wordt gepubliceerd als IOB Evaluatie Nieuwsbrief.
IOB Evaluatie # 390 (maart 2014)
Investeren
Dolutatio
in wereldburgerschap – Evaluatie van de Nationale
Peraessim
Commissie
voor
Dolutatio
Internationale
exer ilisis
Samenwerking
am quat, en
commod
Duurzame Ontwikkeling
Peraessim
(NCDO)
alit lore magnibh endipsu
ISBN:
dionsequipit
978-90-5328-454-4
ad magnit vulluptatue diam
803050959292-9-3 --33--350-50
Tezzriureet
downloaden
del eraessed
op: www.iob-evaluatie.nl
dolorpe feugiame-| www.rijksoverheid.nl/bz-evaluaties
www.ipipqropopowrw.nl
tuer sequatu msandre eugue consenisl.
tel. 070 348 56xxx

Eriuscipit
Ugue consenisl dolobortis dolutem
etEriuscipit lan eraeseq uamconum
henim vent prat alit dolor sent digna
core. 		

aluatie Nieuwsbrief # 14 02 | NCDO ‘nieuwe stijl’ draagt bij aan wereldburgerschap | Evaluatie Nieuwsbrief # 14 02 | NCDO ‘nieuwe stijl’ draagt bij aan wereldburgersch‘

Tot slot
Voor deze tussentijdse evaluatie heeft IOB intensief samengewerkt
met NCDO. Het onderzoek is gebaseerd op dossierstudie, onder
meer van eerdere evaluaties en studies, en interviews. IOB wijst erop
dat het meten van de nationale impact van NCDO-activiteiten
buitengewoon moeilijk is omdat kennisvermeerdering en
verandering van houding en gedrag zelden zijn toe te schrijven aan
het werk van één actor.

Uitgebracht door: Ministerie van Buitenlandse Zaken | Inspectie Ontwikkelingssamenwerking en Beleidsevaluatie (IOB)
Postbus 20061 | 2500 EB Den Haag | www.rijksoverheid.nl/bz-evaluaties | www.iob-evaluatie.nl
© Ministerie van Buitenlandse Zaken | april 2014 | ISSN 2214-630X | 14BUZ624064|N