Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 328

Wijziging van de Gaswet betreffende het
beperken van de vraag naar laagcalorisch gas
van grote afnemers

Nr. 4

ADVIES AFDELING ADVISERING RAAD VAN STATE EN NADER
RAPPORT1
Blijkens de mededeling van de Directeur van Uw kabinet van 20 juni 2019,
nr. 2019001211, machtigde Uwe Majesteit de Afdeling advisering van de
Raad van State haar advies inzake het bovenvermelde voorstel van wet
rechtstreeks aan mij te doen toekomen. Dit advies, gedateerd
19 september 2019, nr. No.W18.19.0158/IV, bied ik U hierbij aan.
Het voorstel heeft de Afdeling advisering (hierna: de Afdeling) aanleiding
gegeven tot opmerkingen ten aanzien van het effect van de voorgestelde
maatregelen, de gevolgen voor de grootste afnemers en het voorgestelde
verbruiksplafond. De Afdeling adviseert daarmee rekening te houden
voordat het voorstel bij de Tweede Kamer der Staten-Generaal wordt
ingediend. Graag ga ik op deze opmerkingen in het navolgende in. De
tekst van het advies treft u hieronder aan, met tussengevoegd de reactie
daarop.
Bij Kabinetsmissive van 20 juni 2019, no.2019001211, heeft Uwe Majesteit,
op voordracht van de Minister van Economische Zaken en Klimaat, bij de
Afdeling advisering van de Raad van State ter overweging aanhangig
gemaakt het voorstel van wet tot wijziging van de Gaswet betreffende het
beperken van de vraag naar laagcalorisch gas voor grote afnemers, met
memorie van toelichting.
Het wetsvoorstel beoogt bij te dragen aan het beëindigen van de
gaswinning uit het Groningenveld met twee maatregelen die de vraag
naar laagcalorisch gas verminderen. In de eerste plaats bevat het een
bepaling die ertoe strekt de negen afnemers van meer dan 100 miljoen
m3(n) laagcalorisch gas per jaar met ingang van 1 oktober 2022 te
verbieden om nog laagcalorisch gas aan het gastransportnet te
onttrekken.2 Daarnaast bevat het wetsvoorstel een verbruiksplafond dat
op dezelfde datum ingaat, waarbij het de overige afnemers wordt
1

De oorspronkelijke tekst van het voorstel van wet en van de memorie van toelichting zoals
voorgelegd aan de Afdeling advisering van de Raad van State is ter inzage gelegd bij het
Centraal Informatiepunt Tweede Kamer
2
Het voorgestelde artikel 10g Gaswet.

kst-35328-4
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 328, nr. 4

1

verboden om via een aansluiting meer dan 100 miljoen m3(n) laagcalorisch gas te onttrekken aan het gastransportnet.3 Deze maatregelen zijn
onderdeel van een pakket maatregelen dat nog steeds in ontwikkeling is.
De Afdeling advisering van de Raad van State adviseert de toegevoegde
waarde van dit wetsvoorstel dragend te motiveren. De mate waarin dit
voorstel bijdraagt aan de beëindiging van de gaswinning uit het Groningenveld lijkt inmiddels sterk te zijn afgenomen, als gevolg van de te
verwachten effecten van de overige maatregelen. In de toelichting
ontbreekt een bredere beschouwing van de effecten van het pakket
maatregelen. Een dergelijke beschouwing is van belang voor de beoordeling van het nut en de noodzaak van het wetsvoorstel, de gevolgen van
het verbod voor de grootste afnemers en de rechtvaardiging van het
gemaakte onderscheid tussen de verschillende afnemers. De Afdeling
adviseert daarnaast in te gaan op de relatie van het voorgestelde verbod
voor de grootste negen afnemers tot verduurzamingsmaatregelen. Ten
slotte maakt zij enkele opmerkingen over het verbruiksplafond. In verband
hiermee is aanpassing van het wetsvoorstel en de toelichting wenselijk.
1. Achtergrond en inhoud wetsvoorstel
Met een pakket maatregelen, waarvan dit wetsvoorstel deel uitmaakt,
wordt uitvoering gegeven aan het kabinetsbesluit om zo snel mogelijk,
maar uiterlijk in 2030, de gaswinning uit het Groningenveld geheel te
beëindigen. De Minister van Economische Zaken en Klimaat (EZK) heeft
daartoe in zijn brief van 29 maart 2018 aan de Tweede Kamer een
zogenoemd «basispad» gepresenteerd. De vermindering van het volume
van de gaswinning uit het Groningenveld volgens dit basispad brengt het
niveau in het gasjaar 2022–2023 onder 12 miljard m3(n) per jaar.4 Volgens
de laatste ramingen is de verwachte opbrengst van de verschillende
maatregelen zodanig dat een snellere reductie van gaswinning (ten
opzichte van het basispad) mogelijk is. Het kabinet heeft voor het
komende gasjaar 2019–2020 het benodigde volume uit het Groningenveld
vastgesteld op 11,8 miljard m3(n). Medio 2022 kan de Groningenproductie
volgens de Minister van EZK tot nihil zijn teruggebracht.5
De voorgenomen maatregelen richten zich enerzijds op het verminderen
van de vraag naar laagcalorisch gas en anderzijds op het vergroten van
het aanbod ervan. Wat het aanbod van gas betreft, is relevant dat het
Gronings gas een laagcalorisch gas is. Uit het buitenland geïmporteerd
gas is hoogcalorisch gas en daarom niet zonder meer geschikt als
substituut voor laagcalorisch gas. Door aan dit hoogcalorisch gas stikstof
toe te voegen kan «pseudo-Groningengas» worden gecreëerd dat geschikt
is als substituut voor het Groningse gas.
De beschikbaarheid van voldoende stikstof is echter een knelpunt.
Daarom wordt, naast de inkoop van extra stikstof door de landelijke
netbeheerder, Gasunie Transport Services B.V. (hierna: GTS), de bouw van
een nieuwe stikstoffabriek in Zuidbroek voorbereid, die naar verwachting
in 2022 zal openen. Verder is recent besloten tot aanvullende maatregelen,
zoals het nog beter benutten van de beschikbare hoeveelheid stikstof (het
verhogen van de stikstofinzet), het leveren van pseudo-Groningengas aan
het exportpunt Oude Statenzijl en het vullen van de gasopslag bij Norg
met pseudo-Groningengas. Met deze aanvullende maatregelen is bij een

3

Het voorgestelde artikel 10f Gaswet.
Kamerstukken II 2017/18, 33 529, nr. 457.
5
Mits qua temperatuur sprake is van een gemiddeld jaar. Kamerstukken II 2018/19, 33 529,
nr. 678.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 328, nr. 4

2

tijdelijk hogere vraag (de winterperiode) voldoende pseudo-Groningengas
beschikbaar.6
Aan de vraagzijde wordt onder meer de export van laagcalorisch gas het
komende decennium afgebouwd en beëindigd: in Duitsland, België en
Frankrijk worden installaties die gebruikmaken van laagcalorisch gas uit
Groningen «omgeschakeld» naar hoogcalorisch gas. Dit zal naar
verwachting leiden tot een volledige beëindiging van de export in 2030.
Dit betekent een substantiële en structurele vermindering van de vraag
naar laagcalorisch gas.
Ook de maatregelen in het wetsvoorstel beogen bij te dragen aan de
structurele vermindering van de vraag naar laagcalorisch gas. Aanvankelijk was het voornemen alle 170 grootafnemers7 af te sluiten van het
laagcalorisch gas en hun aansluitingen om te schakelen naar hoogcalorisch gas.8 Begin 2018 zijn met 53 grootafnemers gesprekken gevoerd,
waarbij werd ingezet op vrijwillige medewerking.
In december 2018 heeft de Minister echter besloten een wettelijk verbod
voor te stellen op het afnemen van laagcalorisch gas, dat zich beperkt tot
de grootste negen industriële afnemers die via hun aansluiting meer dan
100 miljoen m3(n) per jaar in de gasjaren 2017–2018 en 2018–2019 hebben
afgenomen (hierna: het verbod).9 Deze negen afnemers zijn samen goed
voor een jaarlijks verbruik van circa 3 miljard m3(n) laagcalorisch gas,10
ongeveer vijftig procent van het totale verbruik van de 170 grootverbruikers.11
Dit wetsvoorstel voorziet in het verbod voor de grootste negen afnemers
om laagcalorisch gas (en dus ook pseudo-Groningengas) af te nemen.
Ook voorziet het in een wettelijke grondslag voor nadeelcompensatie
vanwege de financiële gevolgen voor deze afnemers. Verder krijgt GTS de
taak om de grootste afnemers desgewenst aan te sluiten op het hoogcalorisch gastransportnet. Als aanvullende maatregel bevat het wetsvoorstel
een verbruiksplafond voor de overige afnemers vanaf 1 oktober 2022.
Daarbij wordt het verboden via een aansluiting meer dan 100 miljoen
m3(n) laagcalorisch gas te onttrekken aan het landelijk gastransportnet
(hierna: het verbruiksplafond). Dit verbruiksplafond beoogt te voorkomen
dat de verbruiksreductie als gevolg van het verbod voor de grootste
afnemers weer deels teniet zou worden gedaan doordat nieuwe grootafnemers ontstaan. Ten slotte wordt voorzien in drie mogelijkheden voor
ontheffing van het verbod of van het verbruiksplafond.
Het hierboven geschetste pakket maatregelen resulteert in een reductie en
de uiteindelijke beëindiging van de gaswinning uit het Groningenveld.
Hierbij is van belang op te merken dat de effecten van de afzonderlijke
maatregelen vanwege onderlinge beïnvloeding niet zonder meer bij elkaar
kunnen worden opgeteld. Zo leiden de andere maatregelen ertoe dat het
verbod voor de negen grootste afnemers om laagcalorisch gas af te
nemen een beperkter effect op de benodigde Groningenproductie heeft
dan zonder die maatregelen het geval zou zijn geweest.12

6

Ibid.
Grootafnemers zijn afnemers die beschikken over een aansluiting met een doorlaatwaarde van
meer dan 40 m3(n) per uur. Vergelijk artikel 10, zesde lid, onderdelen a en b, Gaswet.
8
Kamerstukken II 2017/18, 33 529, nr. 457.
9
Kamerstukken II 2018/19, 33 529, nr. 536.
10
Dit staat gelijk aan zo’n 2,3 miljard m3(n) Groningengas.
11
Kamerstukken II 2017/18, 33 529, nr. 457, p. 4.
12
Advies van GTS van 12 november 2018, p. 11 en bijlage 2. Bijlage bij Kamerstukken II
2018/2019, 33 529, nr. 536.
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 328, nr. 4

3

Op 20 augustus 2019 heeft GTS in een advies aan de Minister van EZK
geconcludeerd dat gezien de verwachte opbrengst van andere maatregelen de effectiviteit van het omschakelen van de negen grootste
afnemers sterk is afgenomen ten opzichte van de eerdere verwachtingen.
Omschakeling draagt, aldus GTS, nog slechts in zeer beperkte mate bij,
namelijk in totaal circa 0,5 miljard m3(n) gedurende de gehele periode
2020–2024, aan verlaging van de benodigde Groningenproductie.
Tegelijkertijd is het risico op vertraging groter dan bij de andere maatregelen. In het licht hiervan merkt GTS op dat het verstandig lijkt de
verplichte omschakeling van de grootste afnemers – met eventuele
uitzondering van de omschakeling van één afnemer, die reeds in 2020 kan
worden voltooid – te heroverwegen. Dit, omdat de opbrengst ervan niet in
redelijke verhouding staat tot de kosten.13
Dit brengt de Afdeling tot de volgende opmerkingen.
2. Effect van de voorgestelde maatregelen
a. Toegevoegde waarde voor beëindiging gaswinning Groningenveld
De Afdeling heeft begrip voor de doelstelling van het wetsvoorstel om de
Groningse gaswinning op een veilige en verantwoorde wijze zo snel
mogelijk te beëindigen. De Afdeling heeft in dit verband in een eerder
advies benadrukt dat de veiligheid voor de omwonenden moet prevaleren
boven het maatschappelijk belang van leveringszekerheid.14 De voorgestelde maatregelen lijken – op zichzelf bezien – een effectief middel te zijn
om op structurele wijze de vraag naar laagcalorisch gas substantieel te
verminderen.
Uit het meest recente advies van GTS valt echter af te leiden dat de
bijdrage die het voorgestelde verbod in dit wetsvoorstel levert aan de
beëindiging van de gaswinning uit het Groningenveld als gevolg van de te
verwachten effecten van de overige maatregelen sterk is afgenomen ten
opzichte van de ramingen die aan dit wetsvoorstel ten grondslag liggen.15
Dat gelijktijdig meerdere maatregelen worden getroffen om tot een
versnelde afbouw van de gaswinning te komen, is begrijpelijk. Dat
betekent dat de toegevoegde waarde van het wetsvoorstel moet worden
beoordeeld in onderlinge samenhang met de te verwachten effecten van
de overige (voor)genomen maatregelen. Dat klemt temeer nu de effecten
van de afzonderlijke maatregelen elkaar beïnvloeden en deze, zoals
opgemerkt, daardoor niet zonder meer bij elkaar kunnen worden
opgeteld.
In de toelichting ontbreekt een bredere beschouwing van de effecten van
dit pakket maatregelen. Een dergelijke beschouwing is van belang om het
nut en de noodzaak van het wetsvoorstel, de gevolgen van het verbod
voor de grootste afnemers en de rechtvaardiging van het gemaakte
onderscheid tussen de verschillende afnemers (zie punt 3) te kunnen
beoordelen.

13

Advies van GTS van 20 augustus 2019, p. 3–4, Bijlage bij Kamerstukken II 2018/19, 33 529, nr.
678. De kosten raamt GTS op circa € 150 miljoen in totaal, waarvan circa € 85 miljoen aan
kosten voor rekening van GTS komen.
14
Advies van de Afdeling advisering van 23 mei 2018, nr. W18.18.0107/IV.
15
Volgens GTS levert het totaalverbod voor de negen grootste afnemers levert een totale
besparing op van slechts 0,5 miljard m3(n) op in de periode 2020–2024, in vergelijking met de
2,3 miljard m3(n) reductie die in de memorie van toelichting wordt genoemd. Advies van GTS
van 20 augustus 2019, p. 9, Bijlage bij Kamerstukken II 2018/19, 33 529, nr. 678. Zie ook de
memorie van toelichting, paragraaf 2.1 (Verbod laagcalorisch gas grootste afnemers).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 328, nr. 4

4

De Afdeling adviseert de toelichting aan te vullen met een beschrijving
van het verloop in de tijd van alle verschillende maatregelen. Daarnaast
adviseert zij de (verwachte) effecten ervan toe te lichten, zowel afzonderlijk als in onderlinge samenhang bezien, en de toegevoegde waarde
van dit wetsvoorstel alsnog dragend te motiveren.
Het voorliggende wetsvoorstel vormt een onderdeel van een breder
pakket aan maatregelen. Dit samenhangende pakket is van belang om de
gaswinning uit het Groningenveld zo spoedig mogelijk naar nul te
brengen en het Groningenveld definitief te sluiten op een veilige en
verantwoorde manier, waarbij recht wordt gedaan aan de betrokken
publieke belangen en in voldoende mate rekening wordt gehouden met
risico’s en tegenvallers, zoals koud weer of vertraging van de individuele
maatregelen.
Het belang van het wetsvoorstel is ten eerste gelegen in het veiligheidsbelang van de Groningers. Dit veiligheidsbelang omvat zowel het voldoen
aan de concrete veiligheidsnorm van de commissie Meijdam als de
maatschappelijke gevolgen, zoals de veiligheidsbeleving, gezondheidseffecten en maatschappelijke onrust.16 Veiligheid kan voorts niet los worden
gezien van de leveringszekerheid.
Om die reden is met de wijziging van de Gaswet en van de Mijnbouwwet
betreffende het minimaliseren van de gaswinning uit het Groningenveld
(verder: Wet minimalisering gaswinning Groningen17) het uitgangspunt
verankerd dat uit het Groningenveld niet meer wordt gewonnen dan
nodig is voor de leveringszekerheid. Ten behoeve van deze publieke
belangen wordt daarom gewerkt aan een gastransitie waarmee de zo
spoedig mogelijke afbouw van de winning uit het Groningenveld (tot
nagenoeg nul medio 2022 in een gemiddeld jaar) mogelijk wordt gemaakt
en waarbij tevens wordt zeker gesteld dat uiterlijk 2030 sprake is van een
robuust gassysteem waarin de leveringszekerheid geborgd blijft.
Deze gastransitie berust op drie pijlers:
– Het afbouwen van het volume aan Groningengas dat moet worden
gewonnen;
– Het terugbrengen van de noodzaak om de capaciteit van het Groningenveld aan te houden voor momenten van hoge vraag;
– Het borgen van een robuust gassysteem.
In haar advies van 25 juli 2019 is GTS onder meer ingegaan op de bijdrage
van de ombouw aan de reductie van het benodigde winningsvolume.
Daarbij is GTS uitgegaan van een «base case» en een aantal alternatieve
scenario’s. Hierin stelt GTS dat in een scenario zonder tegenvallers de
bijdrage aan de reductie van het winningsvolume beperkt is. GTS heeft
om die reden geadviseerd om dit wetsvoorstel te heroverwegen. Naar
aanleiding van deze stelling is GTS verzocht om een gevoeligheidsanalyse
te maken, wat heeft geresulteerd in het advies van 20 augustus 2019.
Vervolgens heeft het Ministerie van EZK contact gehad met GTS over de
cijfers ten aanzien van het effect van de ombouw op de reductie van het
winningsvolume. Hieruit kan worden opgemaakt dat in de scenario’s
waarbij rekening wordt gehouden met tegenvallers, cumulatieve
tegenvallers of een koud jaar de ombouw een substantiële bijdrage aan
de reductie aan het winningsvolume kan leveren. Daarnaast levert het
wetsvoorstel ook een bijdrage aan de reductie van de capaciteitsbehoefte
van het Groningenveld en het behoud van een robuust gassysteem. GTS
is hier in haar advies van 25 juli 2019 ook op ingegaan. GTS heeft in haar
adviezen aangegeven dat het kabinet door de voorgenomen maatregelen
16

Vgl. artikel 52d, eerste lid, onderdelen a en e, Mijnbouwwet en de uitspraak van de Afdeling
bestuursrechtspraak van de Raad van State van 3 juli 2019, ECLI:NL:RVS:2019:2217, r.o. 14.2.
17
Stb. 2018, 371.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 328, nr. 4

5

de randen van het systeem opzoekt, dat de sluiting van het Groningenveld
ingrijpende veranderingen op de Noordwest-Europese gasmarkt met zich
brengt en dat van het kabinet regie is vereist om deze veranderingen in
goede banen te leiden om de leveringszekerheid in Noordwest-Europa te
garanderen. Met de in dit wetsvoorstel opgenomen maatregelen komt het
kabinet hier aan tegemoet.
In de memorie van toelichting zijn in hoofdstuk 2 de doelstellingen nader
uiteengezet. In hoofdstuk 3 is vervolgens de bijdrage van dit wetsvoorstel,
als onderdeel van het samenhangende pakket, aan de doelstellingen
nader onderbouwd.
b. Relatie met verduurzamingsmaatregelen
Het wetsvoorstel laat aan de negen grootste afnemers de keuze of zij na
inwerkingtreding van het verbod omschakelen naar hoogcalorisch gas of
kiezen voor een duurzamer alternatief. Mede gezien de betrekkelijk korte
termijn waarop het verbod in werking treedt, is het voor deze grootafnemers vrijwel niet mogelijk om te kiezen voor een duurzaam alternatief,
hoewel dit de voorkeur heeft van het kabinet.18 Veel, zo niet alle, grootafnemers die onder het verbod vallen, zullen daarom omschakelen naar
hoogcalorisch gas.
Afgezien van de milieueffecten van deze omschakeling rijst de vraag of en
in hoeverre het wetsvoorstel de inspanningen om te verduurzamen
doorkruist en vertraagt. Het is namelijk niet ondenkbaar dat afnemers die
eerst hebben geïnvesteerd in een nieuwe aansluiting op het net voor
hoogcalorisch gas, investeringen in eventuele verduurzaming zullen
(moeten) uitstellen. Dit zou een negatief effect hebben op het bereiken van
de doelstelling om de uitstoot van broeikasgassen zoals CO2te verminderen. In de toelichting wordt niet ingegaan op de relatie van het
wetsvoorstel met deze doelstellingen.
De Afdeling adviseert de toelichting op dit punt aan te vullen.
Naar aanleiding van de opmerkingen van de Afdeling is aan de memorie
van toelichting een hoofdstuk toegevoegd (hoofdstuk 8) waarin uiteen is
gezet dat het wetsvoorstel naar het oordeel van het kabinet geen
belemmering is om te voldoen aan de afspraken volgend uit het Klimaatakkoord en niet aan de klimaatdoelstellingen in de weg staat.
3. Gevolgen voor de grootste afnemers
a. Financiële gevolgen voor de grootste afnemers
Voor de negen grootste afnemers op wie het verbod van toepassing zal
zijn, geldt dat zij, indien zij een nieuwe aansluiting op het hoogcalorisch
gasnetwerk wensen, kosten moeten maken. Daarbij gaat het, blijkens de
toelichting en consultatiereacties, onder meer om kosten voor aanpassing
van de eigen apparaten, installaties en interne bedrijfsprocessen om deze
geschikt te maken voor hoogcalorisch gas. In het geval de afnemers het
laagcalorisch gas gebruiken als grondstof, zoals voor het maken van
kunstmest of bakstenen, zal zelfs aanpassing van (gedeelten van) het
productieproces noodzakelijk zijn.19 Afnemers zullen dergelijke kosten ook

18
19

Memorie van toelichting, paragraaf 2.1 (Verbod laagcalorisch gas grootste afnemers).
Memorie van toelichting, paragraaf 3.2 (Proces van omschakelen) en 5.4 (Regeldruk).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 328, nr. 4

6

moeten maken, indien zij ervoor kiezen hun energievoorziening of
productieproces om te schakelen naar (duurzame) alternatieven.20
In de toelichting wordt weliswaar een aantal door de afnemers geraamde
bedragen genoemd,21 maar de financiële gevolgen voor de afnemers
worden niet gespecificeerd of nader toegelicht. Zo wordt niet duidelijk
welk soort investeringen de verschillende (typen) afnemers moeten doen
en wat de effecten van deze investeringskosten zijn op hun winstgevendheid en hun bedrijfsvoering.22 Wel is het uitgangspunt dat deze
zogenoemde kosten «binnen de poort» voor rekening van de afnemers
blijven, omdat deze, anders dan de kosten die de netbeheerder moet
maken («buiten de poort»), niet via de tariefregulering door de Autoriteit
Consument en Markt in de tarieven worden verrekend.23
Indien deze kosten boven het normale maatschappelijk risico uitstijgen en
de afnemers in vergelijking met anderen onevenredig zwaar treffen,
kunnen zij een verzoek tot compensatie indienen.24 Hoe de nadeelcompensatieregeling precies zal uitwerken, is nog onzeker.
De Afdeling acht een nadere toelichting op de financiële en bedrijfsmatige
gevolgen en de wijze waarop de nadeelcompensatieregeling wordt
vormgegeven noodzakelijk, mede in het licht van de eigendomsbescherming van artikel 1 Eerste Protocol van het Europees Verdrag voor de
Rechten van de Mens en de fundamentele vrijheden (EP).
De Afdeling adviseert de toelichting in het licht van het voorgaande aan te
vullen.
Het verbod op laagcalorisch gas zal voor de negen afnemers inderdaad de
nodige investeringen met zich brengen. De omvang van de investeringen,
alsook het type investeringen, zal per afnemer verschillen. De negen
afnemers zijn namelijk bedrijven uit diverse sectoren, zodat hun bedrijfsprocessen en wijze van stoken verschillen. Bovendien kan het voorkomen
dat, zoals de Afdeling ook opmerkt, het verbod niet (alleen) effect heeft op
het stookproces van de afnemer, maar (ook) op het productieproces. Die
diversiteit zorgt ervoor dat op voorhand moeilijk een complete inschatting
gemaakt kan worden van de financiële gevolgen. Op de effecten op de
winstgevendheid is op voorhand evenmin nadere toelichting te geven,
omdat onder meer onduidelijk is wat de werkelijke hoogte van de kosten
zal zijn en in welke mate de afnemers de kosten zullen doorberekenen.
Ook de mogelijk te ontvangen compensatie zal op die winstgevendheid
van invloed zijn.
Bij de vaststelling van de vergoedbare schade is een belangrijke vraag in
hoeverre de gestelde schade aan het verbod toerekenbaar is (causaliteit).
Maar ook elementen als voordeelsverrekening en actieve risicoaanvaarding kunnen op de omvang van de vergoedbare schade van invloed
zijn. Vervolgens is van belang in hoeverre de schade voor rekening en
risico van betrokkene moet blijven. Wat dit aspect van ondernemersrisico
20

Ook de overige grootafnemers kunnen met soortgelijke kosten worden geconfronteerd,
namelijk in het geval zij in hun toekomstige bedrijfsvoering worden beperkt door het
verbruiksplafond van 100 miljoen m3(n).
21
Zo wordt opgemerkt dat in de ramingen die afnemers aan het Ministerie van EZK hebben
gestuurd, verschillende soorten kostenposten worden genoemd, waaronder de CAPEXramingen, die variëren van € 0,5 miljoen tot € 28,5 miljoen en OPEX-ramingen van circa € 5
miljoen.
22
In dat verband zijn ook bijkomende kosten, bijvoorbeeld vanwege het tijdelijk stilleggen van
het productieproces vanwege werkzaamheden, relevant.
23
Memorie van toelichting, paragraaf 5.2 (Kosten van grootste afnemers voor omschakelen).
24
Memorie van toelichting, paragraaf 5.2 (Kosten van grootste afnemers voor omschakelen).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 328, nr. 4

7

betreft, onderkent het kabinet dat het verbod een bijzondere maatregel is
die zich lastig laat vergelijken met andere maatregelen. Om die reden
heeft het kabinet deze vraag ter advies voorgelegd aan een onafhankelijke
commissie van deskundigen25. De negen grootste afnemers is
gelegenheid geboden om hun zienswijze aan de commissie mee te geven.
De komende maanden wordt gewerkt aan het vormgeven van een
beleidsregel ter invulling van de in artikel 10m opgenomen bevoegdheid
om op verzoek compensatie te verstrekken. Daarbij zal het advies van de
genoemde commissie worden betrokken alsmede jurisprudentie die
omtrent de kaders voor nadeelcompensatie is ontwikkeld en welke kaders
grotendeels ook zijn gecodificeerd in de nog niet in werking getreden titel
4.5 van de Algemene wet bestuursrecht. Bij de totstandkoming van de
beleidsregel zal tevens de informatie worden betrokken die de afnemers
in de diverse gesprekken, maar ook in de consultatie van het wetsvoorstel,
naar voren hebben gebracht. Voorts zal het ontwerp van de beleidsregel
ter consultatie aan hen worden voorgelegd.
Wat de effecten op de bedrijfsvoering betreft, is van belang dat uit het
wetsvoorstel volgt dat de afnemers op voorhand inzichtelijk moeten
maken welke aspecten voor hun bedrijfsvoering relevant zijn. Het is
vervolgens aan de netbeheerder om hier bij de planning rekening mee te
houden. Doet de netbeheerder dit niet, zonder daar een goede verklaring
voor te hebben, dan kan de Minister van Economische Zaken en Klimaat
een bindende gedragslijn opleggen aan de netbeheerder.
Naar aanleiding van de opmerkingen van de Afdeling is hoofdstuk 7 van
de memorie van toelichting aangaande de financiële effecten van dit
wetsvoorstel voor de betrokken afnemers nader aangevuld.
b. Onderscheid tussen grootste afnemers en overige afnemers
De Afdeling merkt voorts op dat waar de grootste afnemers kosten
moeten maken om een aansluiting op het landelijk gastransportnet (en
aldus toegang tot dit net) te behouden, dit niet geldt voor de overige
afnemers van laagcalorisch gas. Aldus leidt het voorstel wat de
voorwaarden betreft waaronder afnemers toegang tot het gasnet hebben
tot een onderscheid tussen de afnemers met een verbruik van meer dan
100 miljoen m3(n) en afnemers met een lager verbruik. Dit onderscheid
wordt in de toelichting niet onderkend, terwijl dit uit oogpunt van het
gelijkheids- en non-discriminatiebeginsel wel relevant is. Dit onderscheid
is ook relevant in het licht van de Gasrichtlijn26 die regels stelt om een
non-discriminatoire toegang tot de gasmarkt te waarborgen.
In de toelichting lijkt de analyse namelijk te zijn beperkt tot het onderscheid voor wat betreft het deel van het net waarop afnemers kunnen
worden aangesloten (hoog- of laagcalorisch gas). Ook de aangehaalde
rechtspraak ziet op een dergelijk onderscheid.27 De analyse strekt zich
25

Instellingsbesluit Adviescommissie beoordeling normaal maatschappelijk risico in het kader
van het verbod op laagcalorisch gas, Stcrt. 2019, 23361.
26
Richtlijn 2009/73/EG van het Europees Parlement en de Raad van 13 juli 2009 betreffende
gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor gas en tot intrekking van Richtlijn
2003/55/EG, PbEU L 2009, L 211.
27
Het in de toelichting aangehaalde arrest Sabatauskas (HvJ 9 oktober 2008, Sabatauskas, zaak
C-239/07, ECLI:EU:C:2008:551) zag op een specifieke situatie, die verschilt van de onderhavige.
De lidstaat in kwestie maakte een onderscheid op basis van verbruiksvolume, omdat het wilde
vermijden dat nieuwe grote afnemers zich rechtstreeks op het transmissienetwerk zouden
aansluiten, met als gevolg dat de kosten voor het onderhoud van het andere deel van het
elektriciteitsnet zouden moeten worden gedragen door de kleine afnemers. Het totaalverbod
dwingt de grootste afnemers tot extra uitgaven om hun aansluiting te behouden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 328, nr. 4

8

evenwel niet uit tot het verschil in toegangsvoorwaarden dat als gevolg
van het voorstel voor afnemers zal ontstaan en de eventuele rechtvaardiging daarvoor. In dat licht acht de Afdeling ook relevant dat de toegevoegde waarde van de in het wetsvoorstel voorgestelde maatregelen
mogelijk beperkt is (zie punt 2a). Een dergelijke analyse wordt ook niet in
het licht van het gelijkheids- of non-discriminatiebeginsel gemaakt.
In de toelichting wordt ten aanzien van de Gasrichtlijn opgemerkt dat de
grootste afnemers toegang tot het net behouden, zij het op een ander deel
van het net. Een dergelijk onderscheid zou zijn geoorloofd, omdat het is
gestoeld op de verbruiksgrens van 100 miljoen m3(n). Dit is volgens de
toelichting een objectief en non-discriminatoir criterium.28 De verbruiksgrens van 100 miljoen m3(n) is gekozen met het oog op de bijdrage aan de
gasreductie.
De Afdeling merkt op dat hoewel dat op zichzelf bezien een objectief
gegeven is, daarmee nog niet vast staat dat deze verbruiksgrens niet leidt
tot een ongeoorloofd onderscheid in toegangsvoorwaarden tussen
afnemers, waartegen de Gasrichtlijn zich verzet. Daarom adviseert de
Afdeling dragend te motiveren dat dit onderscheid tussen afnemers in
overeenstemming is met het gelijkheids- of non-discriminatiebeginsel en
de Gasrichtlijn en het daaraan ten grondslag liggende doel, waarborging
van de non-discriminatoire toegang tot het net.
De Gasrichtlijn harmoniseert de regulering aangaande de toegang tot de
gasmarkt en de handel in gas. Belangrijk onderdeel daarvan is dat een
ieder recht heeft op toegang tot de gasmarkt en dat die toegang onder
gelijke voorwaarden moet worden geborgd. Het gelijkheidsbeginsel is
daarmee onderdeel van de geharmoniseerde regulering van de gasmarkt.
De vraag in hoeverre het verbod in overeenstemming is met het gelijkheidsbeginsel moet dan ook in het kader van de Gasrichtlijn worden
beoordeeld.
Uit deze Gasrichtlijn volgt dat sprake moet zijn van een non-discriminatoire toegang tot de gasmarkt. In dit kader wordt vooropgesteld dat het
verbod om met ingang van 1 oktober 2022 laagcalorisch gas te
onttrekken, onverlet laat dat afnemers toegang hebben tot het gastransportnet. Voorts is van belang dat het in de Gasrichtlijn opgenomen
uitgangspunt van non-discriminatoire toegang er op is gericht dat een
afnemer vrij is in het kiezen van de leverancier waarvan het gas wenst af
te nemen. Dat recht wordt evenmin aangetast met het voorliggende
wetsvoorstel. De richtlijn stelt tevens dat afnemers die op het gassysteem
zijn aangesloten in kennis worden gesteld van hun recht om, in overeenstemming met de geldende nationale wetgeving, te worden voorzien van
gas van een bepaalde kwaliteit en tegen een redelijke prijs. Ook aan dit
recht staat het onderhavige wetsvoorstel niet in de weg.
Uit artikel 32 van de Gasrichtlijn volgt voorts dat een onderscheid tussen
afnemers mag worden gemaakt, voor zover dit onderscheid plaatsvindt
op basis van objectieve en non-discriminatoire criteria. In dit wetsvoorstel
wordt een onderscheid gemaakt tussen enerzijds afnemers die in de
referente gasjaren meer dan 100 miljoen m3(n) laagcalorisch gas hebben
onttrokken en anderzijds afnemers waarvan het verbruik thans lager is
dan die grens van 100 miljoen m3(n) in een gasjaar. Door uitsluitend naar
28

Blijkens de memorie van toelichting, paragraaf 7.2 (Gasrichtlijn), is gekozen voor het
verbruiksvolume van meer dan 100 miljoen m3(n), omdat het wegnemen van de vraag van de
grootste negen afnemers een significante bijdrage levert aan het versneld verlagen van de
gaswinning uit het Groningenveld, terwijl omschakeling van meer grootafnemers minder
toegevoegd effect zou hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 328, nr. 4

9

het verbruik te kijken wordt een objectief en non-discriminatoir criterium
gehanteerd. Uit de conclusie van de Advocaat-Generaal in C-239/0729 is
ook op te maken dat een grens op volume kan worden gebaseerd.
In dit kader is voorts van belang dat bij dit onderscheid en daarmee bij het
vaststellen van de reikwijdte van het verbod op onttrekken van laagcalorisch gas het kabinet een doelmatig optimum heeft beoogd tussen
enerzijds een zo groot mogelijk effect van de maatregel en anderzijds de
technische haalbaarheid binnen een termijn waardoor de ombouw
bijdraagt aan de doelstellingen van het kabinet. Hierbij is een belangrijke
factor dat het verbruik van de negen grootste afnemers maar liefst de helft
bedraagt van het verbruik van alle op het laagcalorisch gastransportnet
van GTS aangesloten afnemers en ombouw van de negen grootste
afnemers bijgevolg een significante vraagreductie oplevert en bijdrage
levert aan de doelen van het kabinet. Eenzelfde reductie kan lastig met
een andere groep afnemers gerealiseerd worden. Daarvoor zou een veel
grotere groep de gelegenheid moeten worden geboden om over te
stappen naar hoogcalorisch gas, wat hogere kosten met zich zou brengen.
Daargelaten dat dit een maatschappelijk inefficiënte keuze zou zijn, past
dit ook niet bij het uitgangspunt dat een netbeheerder geacht wordt om
zijn taken doelmatig en efficiënt uit te voeren. Het ombouwen van meer
afnemers kost bovendien meer tijd, hetgeen niet past bij het doel van het
wetsvoorstel om het Groningenveld zo snel mogelijk te kunnen sluiten. In
paragraaf 4.1 van de memorie van toelichting is dit nader toegelicht.
Het kabinet is mede gelet op het voorgaande dan ook van oordeel dat het
wetsvoorstel in overeenstemming is met de Gasrichtlijn en daarmee
evenzeer met het gelijkheidsbeginsel.
4. Het voorgestelde verbruiksplafond
a. Leveringszekerheid van elektriciteit
Het voorgestelde verbruiksplafond kan gevolgen hebben voor de
leveringszekerheid van elektriciteit. Bij het wetsvoorstel verbod op kolen
bij elektriciteitsproductie en het wetsvoorstel minimum CO2-prijs
elektriciteitsopwekking heeft de Afdeling geadviseerd in te gaan op
risico’s voor de leveringszekerheid van elektriciteit van een verbod op het
gebruik van kolen voor elektriciteitsproductie in combinatie met een
nationale minimum CO2-prijs.30 De zogeheten «mottenballencapaciteit»
speelt hierbij een rol: gasgestookte elektriciteitscentrales die momenteel
zijn geconserveerd, maar weer in gebruik kunnen worden genomen om
de binnenlandse productiecapaciteit over te nemen van de kolencentrales.
Ingebruikname en exploitatie zijn mede afhankelijk van de hoogte van
bepaalde kosten, waaronder een CO2-minimumprijs. Te hoge
investerings- en exploitatiekosten kunnen ertoe leiden dat een gasgestookte centrale onvoldoende rendeert en dus niet opnieuw in gebruik
wordt genomen.
Een geconserveerde gasgestookte elektriciteitscentrale die is aangesloten
op het landelijk laagcalorisch gasnetwerk wordt bij ingebruikname vanaf
1 oktober 2022 geconfronteerd met het verbruiksplafond. In dat geval zal
de centrale moeten worden omgeschakeld en voorzien van een
aansluiting op het hoogcalorisch gasnetwerk,31 dan wel moeten overgaan
29

ECLI:EU:C:2008:344.
Kamerstukken II 2018/19, 35 167, nr. 4 (advies en nader rapport over het voorstel voor wet
verbod op kolen bij elektriciteitsproductie) en Kamerstukken II 2018/19, 35 216, nr. 4 (advies en
nader rapport over het voorstel voor de Wet minimum CO2-prijs elektriciteitsopwekking).
31
Het is overigens de vraag of onschakeling mogelijk is, zie punt 4b.
30

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 328, nr. 4

10

op een duurzaam alternatief voor laagcalorisch gas. Dit brengt extra
kosten mee die een negatieve invloed kunnen hebben op het verwachte
rendement en daarmee op de investeringsbeslissing. Indien wordt
afgezien van ingebruikname van een geconserveerde centrale kan dit van
invloed zijn op de leveringszekerheid van elektriciteit. Opmerking verdient
daarbij dat een dergelijke verbruiker geen beroep zal kunnen doen op de
nadeelcompensatiebepaling in dit wetsvoorstel (zie punt 4c).
De Afdeling adviseert in de toelichting in te gaan op de mogelijke effecten
van het verbruiksplafond op de leveringszekerheid van elektriciteit. Voor
zover een elektriciteitscentrale in verband met de leveringszekerheid in
aanmerking kan komen voor ontheffing van het verbruiksplafond,32
adviseert de Afdeling in te gaan op de gevolgen daarvan voor het doel
van het wetsvoorstel, namelijk het minimaliseren van de gaswinning uit
het Groningenveld.
b. Omschakeling
Voor afnemers die worden getroffen door het verbod wordt voorzien in
een mogelijkheid om een aansluiting op het hoogcalorisch gastransportnet te verkrijgen. Daartoe voorziet artikel 10i in een aanvullende
wettelijke taak voor de netbeheerder van het landelijke gastransportnet
om – kort gezegd – deze grootafnemers desgewenst om te schakelen. Een
dergelijke voorziening ontbreekt voor afnemers die zich in de toekomst in
hun bedrijfsvoering beperkt zullen zien door het verbruiksplafond. Zij
zullen energie-efficiënter moeten gaan werken of kunnen direct verduurzamen, aldus de toelichting.33
De Afdeling adviseert in de toelichting in te gaan op de positie van deze
afnemers.34 Zo nodig adviseert zij de wettelijke taak van de netbeheerder
in artikel 10i, uit te breiden naar de omschakeling van grootafnemers die
worden getroffen door het verbruiksplafond.
c. Nadeelcompensatie
Het voorgestelde artikel 10m Gaswet voorziet in een grondslag voor het
toekennen van nadeelcompensatie aan grootafnemers die worden
getroffen door het in artikel 10g voorgestelde verbod.
De Afdeling wijst erop dat ook afnemers die worden geconfronteerd met
het in artikel 10f voorgestelde verbruiksplafond als gevolg daarvan schade
kunnen ondervinden. De opmerking dat «niet (is) te verwachten dat de
grens van 100 miljoen m3(n) een aanmerkelijke impact heeft op de
bedrijfsvoering»35 wordt niet nader gemotiveerd en lijkt in elk geval geen
rekening te houden met de onbepaalde duur van het verbruiksplafond (zie
punt 4d). Deze grootafnemers kunnen op enig moment met vergelijkbare
kosten worden geconfronteerd als de grootste afnemers, namelijk in het
geval zij in hun toekomstige bedrijfsvoering worden beperkt door het

32

Op grond van het voorgestelde artikel 10l, derde lid (ontheffing in verband met de
leveringszekerheid).
33
Memorie van toelichting, paragraaf 5.3 (Kosten van bedrijven in verband met het verbod op
meer dan 100 miljoen m3(n) laagcalorisch gas).
34
Daarbij wijst de Afdeling erop dat dit verbruiksplafond mogelijk ook kan leiden tot een
belemmering van de invoer van hoogcalorisch gas (dat gebruikt wordt om te converteren naar
pseudo-laagcalorisch gas), hetgeen op gespannen voet kan staan met de regels inzake het vrij
verkeer van goederen van artikel 34 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese
Unie (VWEU) en mogelijk ook de Gasrichtlijn.
35
Memorie van toelichting, paragraaf 2.2 (Verbod op meer dan 100 miljoen m3(n) laagcalorisch
gas overige afnemers).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 328, nr. 4

11

verbruiksplafond van 100 miljoen m3(n) (zie punt 3a). Deze afnemers
kunnen echter geen aanspraak op nadeelcompensatie ontlenen aan artikel
10m.
De Afdeling adviseert in de toelichting meer aandacht te besteden aan de
positie van de door artikel 10f getroffen afnemers, mede in het licht van
artikel 1 EP. Tevens adviseert zij artikel 10m zodanig aan te passen dat ook
afnemers die schade ondervinden als gevolg van het verbruiksplafond
hieraan een aanspraak op nadeelcompensatie kunnen ontlenen.
d. Verbod voor onbepaalde tijd
Het kabinet heeft besloten de gaswinning uit het Groningenveld uiterlijk in
2030, maar zo veel eerder als mogelijk, volledig te beëindigen.
De Afdeling merkt op dat het verbruiksplafond in het voorgestelde artikel
10f Gaswet echter voor onbepaalde tijd is en dat niet wordt voorzien in
een mogelijkheid om bij lagere regelgeving de geldigheidsduur ervan te
bepalen of te beëindigen. Daarom adviseert zij artikel 10f aldus aan te
passen dat de geldigheidsduur is beperkt tot de periode dat het verbruiksplafond noodzakelijk is voor de realisatie van de gasreductie uit het
Groningenveld.
Het is onwenselijk dat de beoogde reductie in de gasvraag door het
omschakelen of afsluiten van de negen grootste afnemers deels teniet
gedaan kan worden door afnemers die in de (nabije) toekomst meer dan
100 miljoen m`(n) laagcalorisch gas zouden gaan verbruiken. Dit zou
afbreuk doen aan de doelmatigheid van het verbod voor de grootste
afnemers. De vrees hieromtrent is ook duidelijk naar voren gekomen in de
consultatie van voorliggend wetsvoorstel. Het verbod om met ingang van
1 oktober 2022 meer dan 100 miljoen m`(n) laagcalorisch gas te
onttrekken aan het gastransportnet, het verbruiksplafond, voorkomt dit.
Voorts heeft het verbruiksplafond een belangrijke functie bij de inrichting
van een nieuw robuust gassysteem. Het plafond beperkt immers de vraag
en vormt – ook voor nieuwe grote afnemers – een prikkel om alternatieven
voor laagcalorisch gas te zoeken.
Het verbruiksplafond verschilt fundamenteel van het verbod voor de
grootste negen afnemers. Het verbruiksplafond respecteert de huidige
situatie en laat ook enige ruimte voor groei. Waar de grootste negen
afnemers per definitie hun bedrijfsprocessen als gevolg van het voor hen
geldende verbod zullen moeten aanpassen, hoeven de overige bedrijven
die zijn aangesloten op het laagcalorisch gastransportnet dit in beginsel
niet te doen.
Er is slechts één partij in beeld waarvoor het zo kan zijn dat groei boven
de 100 miljoen m3(n) noodzakelijk is om aan de leveringszekerheid van
warmte kunnen voldoen. Het betreft een gasgestookte warmtecentrale.
Indien zal blijken dat een – al dan niet tijdelijke – ontheffing voor deze
partij noodzakelijk is, prevaleert in dit specifieke geval het publieke belang
van de leveringszekerheid voor warmte. Daarbij is van belang dat aan een
dergelijke ontheffing ook een beperking aan het te onttrekken volume kan
worden verbonden, zodat optimale afweging kan plaatsvinden tussen het
belang van leveringszekerheid en het belang van een spoedige beëindiging van winning uit het Groningenveld. Het in dit wetsvoorstel
opgenomen verbruiksplafond heeft voor het overige geen effect op de
leveringszekerheid voor elektriciteit of warmte.
Voor nieuwe bedrijven met een grote energiebehoefte geldt dat zij ofwel
direct kunnen kiezen voor een duurzaam alternatief ofwel, indien dat niet
mogelijk is, hun bedrijfslocatie zodanig kunnen bepalen dat zij het dichtst

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 328, nr. 4

12

zijn gelegen bij dat deel van het gastransportnet waarmee hoogcalorisch
gas wordt getransporteerd en voorzien kunnen worden van een
aansluiting op dat net.
Mede gelet op het voorgaande ziet het kabinet geen aanleiding voor
uitbreiding van de wettelijke taak voor GTS om desgevraagd een afnemer
om te schakelen van het laagcalorisch gastransportnet naar het hoogcalorisch gastransportnet. Gelet op het huidige verbruik worden bedrijven
immers in beginsel niet door het verbruiksplafond in hun bedrijfsvoering
beïnvloed, zodat de noodzaak voor de uitbreiding van de omschakeltaak
ontbreekt. Voor zover bedrijven toch in enige beperkte mate (indirect)
gevolgen ondervinden van het verbruiksplafond, rechtvaardigen deze
beperkte gevolgen niet een uitbreiding van de wettelijke taken van GTS,
en de gesocialiseerde kosten die daarmee gemoeid zouden zijn.
Evenmin ziet het kabinet aanleiding om de in artikel 10m opgenomen
grondslag voor het indienen van een verzoek om nadeelcompensatie uit
te breiden. Voor de bestaande grote afnemers geldt dat het al een
behoorlijk aantal jaren in de rede lag dat het verbruik van laagcalorisch
gas mogelijk eindig zou zijn. Op bestaande grote afnemers is in dit kader
begin 2018 expliciet een beroep gedaan om over te stappen op een
andere bron. Sinds dat moment lag het op de weg van deze afnemers om
bij eventuele plannen tot uitbreiding, voor zover die plannen ook toename
van energiebehoefte met zich zou brengen, met die eindigheid rekening te
houden. Van partijen die nu nog niet over een aansluiting beschikken mag
evenzeer verwacht worden dat zij, in geval van een hoge energiebehoefte,
rekening houden met de beleidsmatige ontwikkelingen in de energiemarkt. Het niet of niet in voldoende zin rekening houden met deze
ontwikkelingen dient voor rekening en risico te blijven van deze afnemers.
Het kabinet ziet wel aanleiding om gehoor te geven aan de suggestie van
de Afdeling om de geldigheidsduur van het verbruiksplafond te beperken.
Door de afbouw over de hele linie van het verbruik van laagcalorisch gas –
door ombouw, afschakeling en verduurzaming in binnen- en buitenland
zowel bij groot- als kleinverbruikers – krimpt de totale markt voor
laagcalorisch gas. De beschikbaarheid van stikstof neemt ondertussen toe.
Op enig moment zal daardoor het in stand houden van het verbruiksplafond niet langer nodig zijn om bij te dragen aan definitieve sluiting van
het Groningenveld en om de robuustheid van het gassysteem te borgen.
Alsdan zal het verbruiksplafond vervallen. Daartoe is aan het in artikel I,
onderdeel C, opgenomen artikel 10f een derde lid toegevoegd, welke
toevoeging in het artikelsgewijze deel van de memorie van toelichting
nader is toegelicht.
Naar aanleiding van de opmerkingen van de Afdeling is voorts in de
memorie van toelichting de bijdrage van het verbruiksplafond en de
impact van die maatregel voor bestaande en nieuwe afnemers nader
uiteen gezet (paragrafen 3.3 en 4.2). Ook is in paragraaf 3.4 uiteengezet
hoe dit wetsvoorstel zich verhoudt tot het belang van leveringszekerheid
op het gebied van elektriciteit en warmte.
5. De Afdeling verwijst naar de bij dit advies behorende redactionele
bijlage.
Aan de redactionele opmerkingen van de Afdeling is op navolgende wijze
gevolg gegeven.
Van de gelegenheid is gebruik gemaakt om de aanhef van de wet als ook
de considerans nader aan te scherpen. Daarnaast is in het in artikel I,
onderdeel C, opgenomen artikel 10g, tweede lid, benadrukt dat de negen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 328, nr. 4

13

grootste afnemers ook een afschrift van de bij de melding aan GTS
verstrekte gegevens aan de Minister dienen te sturen.
De Afdeling advisering van de Raad van State heeft een aantal opmerkingen bij het voorstel en adviseert daarmee rekening te houden voordat
het voorstel bij de Tweede Kamer der Staten-Generaal wordt ingediend.
De waarnemend vicepresident van de Raad van State,
Th.C. de Graaf
Ik moge U verzoeken het hierbij gevoegde gewijzigde voorstel van wet en
de gewijzigde memorie van toelichting met bijlage aan de Tweede Kamer
der Staten-Generaal te zenden.
De Minister van Economische Zaken en Klimaat,
E.D. Wiebes

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 328, nr. 4

14