Position Paper Prof. Dr. Martin Junginger
Chair Bio-based Economy, Copernicus Instituut, Universiteit Utrecht
Ten behoeve van het rondetafelgesprek Biomassa d.d. 15 juni 2023
Vraagstelling zoals geformuleerd door de vaste commissie voor Economische Zaken en Klimaat van de
Tweede Kamer: “Wat kan er gezegd worden over de reductie van CO2-uitstoot over de keten in vergelijking
met de CO2-uitstoot van steenkolen? Wat zijn de belangrijkste factoren die bepalen of er sprake is van CO2reductie?”
Antwoord:
Een belangrijk aspect hierbij zijn de gekozen systeemgrenzen (zie figuur 1)

Figuur 1: verschillende systeemgrenzen die in wetenschappelijke studies zijn toegepast om de klimaat-effecten
van houtige biomassa voor energietoepassingen te bepalen. Optie 1 (zwart) kijkt alleen naar de emissies uit
de schoorsteen; optie 2 (groen) naar de koolstofreservoirs in het bos; optie 3 (blauw) naar de hele bio-energie
keten; en optie 4 (rood) naar de gehele bio-economie, inclusief producten uit hout. Bron: Cowie et al. (2021).
•

•

•

•

Als men enkel kijkt naar de schorsteen (optie 1), dan zijn de emissies van (houtige) biomassa per kWh
geproduceerde elektriciteit iets hoger dan die van steenkool. Wetenschap en beleidsmakers zijn het
echter erover eens dat dit niet de relevante systeemgrenzen zijn, dit moet minimaal de hele
waardeketen zijn.
Als de blauwe lijn (de bio-energie keten) gekozen wordt als systeemgrens, zijn de reducties van
biomassa ten opzichte van steenkool minimaal 80% (bij internationale aanvoerketens) tot zelfs >90%
(bij lokale ketens). Merk op dat de Europese commissie een (schonere) mix van verschillende fossiele
brandstoffen hanteert en dat vanaf 2021 tegenover deze mix minimaal 70% emissiereductie over de
keten behaald moet worden; vanaf 2026 zelf 80%. Ook deze emissiereducties zijn voor houtige
biomassa uit Estland zeker haalbaar (zie Visser et al (2020), fig. 7).
Doorgaans worden in Estland (en ander exporterende landen zoals de VS en Canada) bij de houtoogst
de hoogwaardige onderdelen van een boom gebruikt voor materialen (b.v. constructiehout en papier).
Voor bio-energie wordt doorgaans zaagsel en ander afval uit zagerijen gebruikt, en laagwaardig taken tophout gebruikt, eventueel ook pulphout (als er lokaal niet voldoende vraag is naar papier) en
dunningshout (dat wil zeggen laagwaardige hele bomen die niet voor constructiehout geschikt zijn).
Met name constructiehout legt koolstof decennialang vast. Als deze klimaatvoordelen meegenomen
worden (de rode lijn in figuur 1) zijn de klimaateffecten van houtige biomassa nog beter. Ook het IPCC
(2022a) geeft deze genuanceerde uiteenzetting over bio-energie.
De Estse bossen (2.54 miljoen ha = 7* Nederlandse bos) worden al eeuwenlang beheerd. 22% van
het bos heeft een strenge beschermde status. De rest wordt multifunctioneel beheerd onder veelal
PEFC certificering i. De ontwikkeling van de houtoogst is weergegeven in figuur 2.

Figuur 2. Houtoogst in Estse bossen. De houtoogst zit nu weer op het niveau van 2002. Bron: FAO
Een ander belangrijk aspect is tijd, en de vraag wat er was gebeurd als het hout niet voor bio-energie was
gebruikt. In dat geval was de koolstof van het hout in het bos maar langzaam vrijgekomen, vaak pas na één
of enkele decennia (door rottingsprocessen); in andere gevallen snel (b.v. door bosbranden). Tak- en tophout
vergaan meestal binnen één tot twee decennia; en daarmee is de tijdsduur totdat bio-energie beter scoort dan
een ’geen gebruik scenario’ meestal tussen de 0 en dertig jaar (Lamers & Junginger, 2013); bij gebruik van
pulphout kan dit in extreme gevallen oplopen tot boven de 40 jaar ii.
Recentelijk hebben een aantal wetenschappers (Norton et al. 2019, 2022) aangegeven dat zij dergelijk lange
peridoes onacceptabel vinden in het kader van de urgentie van klimaatverandering, en eisen en maximale
periode van 10 jaar. Cowie et al (2021) argumenteren daarentegen dat op dit moment de energievoorziening
verre van klimaatneutraal is, en we een portfolio van verschillende opties nodig hebben om tot 2050 de Parijs
doelstellingen te halen; een bijdrage van bio-energie kan hier wel degelijk een rol in spelen.
Hoe dan ook is het door voor- en tegenstanders onbetwist dat biogene CO2 uitstoot een ongewenste
(korttijdige) negatieve klimaatimpact kan hebben. Indien deze CO2 echter zou worden afgevangen (BECCS,
BioEnergy Carbon Capture & Storage), dan zou men netto CO2 uit de atmosfeer verwijderen. Immers; via
fotosynthese wordt eerst CO2 vastgelegd, en vervolgens wordt deze koolstof van verbranding in b.v. lege
gasvelden langdurig opgeslagen. Daarmee zou de behaalde CO2 reductie zelfs boven the 100%
uitkomen (er is sprake van negatieve emissies), en zou ook de tijdsduur tot klimaatwinst ten
opzichte van een ’geen gebruik’ scenario tot een minimum beperken.
BECCS wordt in het meest recente IPCC summary for policy makers assessment report ook nadrukkelijk als
een optie genoemd om tot 2030 extra maatregelen te nemen om klimaatverandering tegen te gaan (zie figuur
3). Strengers et al. (2018) geven aan dat toepassing van BECCS in diverse sectoren (elektriciteit, brandstoffen,
zware industrie) ook het grootste techno-economische potentiële heeft om negatieve emissies in Nederland te
behalen iii.

Figuur 3. Uittreksel uit het IPCC AR6 WG3 summary for policy makers, figuur 7. Getoond worden
klimaatmitigatie-opties in de energiesector die tot 2030 een positieve bijdrage kunnen leveren. (IPCC 2022b)

Conclusie: het gebruik van houtige reststromen uit multifunctionele bossen ter vervanging van kolen kan
verregaande broeikasgasemissies (>>80%) ten opzichte van kolen behalen. Om de klimaatwinst verder te
vergroten (en zelfs negatieve emissies te behalen) en zo snel mogelijk te realiseren zou de combinatie van
bioenergie in combinatie met CCS wenselijk zijn.

Literatuurreferenties:
Cowie, Annette L. Göran Berndes, Niclas Scott Bentsen, Miguel Brandão, Francesco Cherubini, Gustaf Egnell, Brendan George, Leif Gustavsson, Marc
Hanewinkel, Zoe M. Harris, Filip Johnsson, Martin Junginger, Keith L. Kline, Kati Koponen, Jaap Koppejan, Florian Kraxner, Patrick Lamers, Stefan Majer, Eric
Marland, Gert-Jan Nabuurs, Luc Pelkmans, Roger Sathre, Marcus Schaub, Charles Tattersall Smith Jr., Sampo Soimakallio, Floor Van Der Hilst, Jeremy
Woods, Fabiano A. Ximenes (2021) Applying a science-based systems perspective to dispel misconceptions about forest bioenergy. GCB-Bioenergy, Volume
13, Issue 8 August 2021, pages 1210-1231, http://doi.org/10.1111/gcbb.12844
IPCC: (2022a) Nabuurs, G-J., R. Mrabet, A.et al. Agriculture, Forestry and Other Land Uses (AFOLU). In IPCC, 2022: Climate Change 2022: Mitigation of
Climate Change. Contribution of Working Group III to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [P.R. Shukla, J. Skea,
R. Slade, A. Al Khourdajie, R. van Diemen, D. McCollum, M. Pathak, S. Some, P. Vyas, R. Fradera, M. Belkacemi, A. Hasija, G. Lisboa, S. Luz, J. Malley, (eds.)].
Cambridge University Press, Cambridge, UK and New York, NY, USA. doi: 10.1017/9781009157926.009
IPCC
(2022b)
Climate
Change
2022.
Mitigation
of
Climate
Change,
Summary
https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg3/downloads/report/IPCC_AR6_WGIII_SummaryForPolicymakers.pdf

for

Policymakers.

Available

at

:

Lerink et al. 2023. Hoeveel hout kunnen we verwachten uit et Europese bos: https://www.wur.nl/nl/show/hoeveel-hout-kunnen-we-verwachten-uiteuropese-bossen.htm
Lamers, P., Junginger, M. (2013) The 'debt' is in the detail: A synthesis of recent temporal forest carbon analyses on woody biomass for energy. 2013,
Biofuels, Bioproducts and Biorefining 7(4) , pp. 373-385. doi: 10.1002/bbb.1407., DOI: 10.1002/bbb.1407
Norton, M., Baldi, A., Buda, V., (...), Walloe, L., Wijkman, A. (2019) Serious mismatches continue between science and policy in forest bioenergy. GCB
Bioenergy 11(11), pp. 1256-1263.
Norton, M., Walloe, L., Brack, D., Booth, M., Jones, M.B (2022) Time is of the essence when it comes to forest bioenergy. GCB Bioenergy 14(2), pp. 108109.
Strengers B., H. Eerens, W. Smeets, G.J. van den Born en J. Ros (2018), NEGATIEVE EMISSIES. Technisch potentieel, realistisch potentieel en kosten voor
Nederland. PBL, Den Haag.
Visser, L., Hoefnagels R., Junginger, M. (2020) The Potential Contribution of Imported Biomass to Renewable Energy Targets in the EU–the Trade-offs
between Ambitious Greenhouse Gas Emission Reduction Targets and Cost Thresholds. Energies 2020, 13, 1761; doi:10.3390/en13071761

i Zie ook: https://pefc.org/events-training/introduction-to-the-estonian-national-system
ii Het PBL komt in september

uit met een rapport (Strengers in samenwerking met Cowie, Berndes en Matthews) dat uitgebreid ingaat op alle ins en outs
rond de koolstof-schuld. De kamer wordt daar ook over geïnformeerd door I&W.

iii Op 2 november het PBL (Daniels & Strengers) met een integrale studie (op basis van OPERA) waarin de rol van biogrondstoffen en negatieve emissies
in een klimaatneutraal energiesysteem (incl. bunkers én feedstocks voor de chemie) uitgebreid aan de orde zal komen. Deze studie zal worden
aangeboden aan Minister Jetten.