Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2015–2016

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3337
Vragen van het lid Van Veldhoven (D66) aan de Staatssecretaris van
Infrastructuur en Milieu en aan de Minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid over het bericht «Dordste fabriek stoot giftige stof uit»
(ingezonden 22 juli 2016).
Antwoord van Staatssecretaris Dijksma (Infrastructuur en Milieu), mede
namens de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (ontvangen
26 augustus 2016).
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Dordste fabriek stoot giftige stof uit?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Wat vindt u ervan dat mensen in de omgeving van Dordrecht alsook
werknemers van het bedrijf Chemours (voorheen DuPont) na de uitstoot van
de chemische stof PFOA, die onder andere kanker veroorzaakt, opnieuw
geconfronteerd worden met de uitstoot van een mogelijk schadelijke stof
voor de gezondheid?
Antwoord 2
Zoals ook aangegeven in reactie op de vragen van het lid Ulenbelt (SP)(Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2015–2016, nr. 3335), heeft deze stof2
(FRD-903) op diverse niveaus al langer de aandacht van de overheid. De
Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid heeft in 2013 voor Chemours een
maximale uitstoot vastgesteld, in lijn met de regelgeving. Het Rijksinstituut
voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) heeft op verzoek van het Ministerie
van Infrastructuur en Milieu in april 2016 een notitie geschreven die de
bestaande informatie bevestigde, namelijk dat het een persistente (P) en
toxische (T) stof is. Over bioaccumulatie (B) bestaat volgens het RIVM
1
2

ah-tk-20152016-3337
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2016

Volkskrant, 20 juli 2016
GenX is een technologie waarbij ter vervanging van PFOA een hulpstof wordt gebruikt die in
de omgevingsvergunning wordt aangeduid als FRD-903 (ammonium 2,3,3,3-tetrafluoro-2(heptafluoropropoxy)propanoate (CAS-nummer 62037-80-3)). Zie ook: https://
www.chemours.com/Industrial_Bakery_Solutions/en_GB/assets/downloads/
Chemours_GenX_Brochure_Final_07July2010.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

1

onzekerheid. Deze bevindingen zeggen overigens niets over eventuele
effecten voor omwonenden. Verder heeft Duitsland voor 2017 een onderzoek
naar de stof (een stofevaluatie in het kader van de REACH-verordening)
gepland.
Ik realiseer me dat de omwonenden van de fabriek, bovenop de onrust over
de stof PFOA, nu opnieuw in onzekerheid worden gebracht. Voor die onrust
heb ik alle begrip. De elkaar tegensprekende uitingen over GenX bieden de
omwonenden geen antwoord op hun vragen. Voor mij is dat aanleiding
geweest om, in overleg met de provincie Zuid-Holland, nader onderzoek te
laten doen naar FRD-903. Ik heb daarom het RIVM inmiddels gevraagd mij
uitgebreider te rapporteren over wat bekend is over de persistentie, bioaccumulatie, toxiciteit, carcinogeniteit, mutageniteit en reprotoxiciteit van
FRD-903. Ik heb daarbij ook gevraagd deze inzichten te leggen naast de
gegevens over de emissies, om zodoende een uitspraak te kunnen doen over
het risico dat eventuele blootstelling met zich meebrengt. Ik heb het RIVM
verzocht bij zij onderzoek de toxicologen te betrekken die publiekelijk hun
zorgen hebben geuit. Ik zal u uiterlijk in november over het onderzoek
informeren.
Met deze bevindingen wil ik vervolgens ook in de Europese Unie de discussie
aangaan over de eigenschappen van FRD-903. Ik zal onze bevindingen
gebruiken om samen op te trekken met mijn Duitse collega bij de genoemde
stofevaluatie.
Vraag 3
Kunt u een overzicht geven van welke onderzoeken (nationaal en internationaal) tot nu toe zijn gedaan naar de gevolgen van de chemische stof GenX op
de gezondheid, en wat de bevindingen van die onderzoeken zijn geweest?
Antwoord 3
In 2008 hebben de EFSA (European Food Safety Authority) en het RIVM de
stof (in de omgevingsvergunning van Chemours aangeduid als FRD-903)
beoordeeld en goedgekeurd als «voedselcontactmateriaal», dus voor gebruik
in deklagen voor kook-, bak-, en braadgerei. Voedselcontactmaterialen
worden alleen beoordeeld op veiligheid voor de consument. In april 2016
heeft het RIVM een «quick scan» uitgevoerd van de PBT-eigenschappen van
FRD-903; voor de uitkomst hiervan verwijs ik naar het antwoord op vraag 6.
In het aanvullende RIVM-onderzoek wordt onderzocht of er nog andere
studies zijn over FRD-903 dan nu bekend, zodat deze door het RIVM kunnen
worden meegenomen.
Vraag 4
Kunt u bevestigen dat laboratoriumonderzoek heeft uitgewezen dat GenX
onder meer kanker, nierziekten, leverschade en vruchtbaarheidsproblemen bij
ratten en muizen veroorzaakt?
Antwoord 4
FRD-903 veroorzaakt, volgens de informatie in het REACH-registratiedossier,
in dierproeven met ratten en muizen effecten op de lever en de nier. Ook is
tumorvorming bij een hoge dosis geconstateerd. Deze bevindingen zeggen
op zichzelf niets over eventuele effecten voor omwonenden via de uitstoot
van Chemours. Daarom heb ik het RIVM gevraagd om daar naar te kijken in
het aanvullend onderzoek.
Vraag 5
Kunt u aangeven op welk onderzoek de Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid
zich baseerde bij de voorlichtingsavond voor omwonenden waarin de dienst
aangaf dat GenX «veel minder toxisch» is en dat het «zich niet ophoopt in het
lichaam»? Welke kwalificatie met betrekking tot de gezondheidseffecten moet
aan «veel minder toxisch» worden gegeven?
Antwoord 5
De Omgevingsdienst baseert zich op het feit dat de stoffen die worden
gebruikt bij de GenX-technologie niet zijn geclassificeerd als zeer zorgwekkende stoffen (zzs) en in een klasse van minder schadelijke stoffen vallen dan
PFOA. Daarnaast is in de vergunningaanvraag door DuPont (de voorloper van
Chemours) destijds vermeld dat FRD-903 minder persistent dan PFOA en niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

2

bioaccumulerend is. Verder geeft de Omgevingsdienst aan dat de toegestane
emissie meer dan gehalveerd is ten opzichte van PFOA.
Vraag 6
Vindt u het ook zorgelijk dat het Rijksinstituut voor Volgezondheid en Milieu
(RIVM) na eigen onderzoek aangeeft het wel «aannemelijk» te vinden dat
GenX gevaarlijk kan zijn voor de gezondheid? Wat zijn de bevindingen van
het RIVM precies geweest en in welk rapport staan de conclusies? Gaat het
RIVM nog nader onderzoek naar de gevolgen van GenX doen. Zo niet, bent u
bereid om daartoe te verzoeken?
Antwoord 6
Het RIVM heeft op verzoek van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu in
april 2016 een korte notitie geschreven over wat er bekend is over FRD-903.
Er is derhalve geen nieuw onderzoek gedaan, maar er is een «quick scan»
uitgevoerd op basis van het beschikbare REACH-dossier, waarbij gekeken is
naar de zogenaamde PBT-eigenschappen. Dit bevestigde de bestaande
informatie, namelijk dat het een persistente (P) en toxische (T) stof is. Over
bioaccumulatie (B) bestaat volgens het RIVM onzekerheid en is er nog geen
conclusie mogelijk. Zoals aangegeven in antwoord op vraag 2 heb ik, in
overleg met de provincie Zuid-Holland, het RIVM gevraagd om nader
onderzoek.
Vraag 7
Welk contact is er geweest tussen de Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid en
het RIVM? Waar komt de discrepantie in de beoordeling van de schadelijkheid van GenX vandaan? Waarom wordt het advies van het RIVM niet door
de Omgevingsdienst opgevolgd?
Antwoord 7
De Omgevingsdienst geeft aan dat er ten tijde van de vergunningverlening in
2013 voldoende informatie beschikbaar was om de vergunningaanvraag te
beoordelen. Er bestond daarom geen aanleiding om hierover advies te
vragen aan het RIVM. Zoals aangegeven in antwoord op vraag 6, is er geen
nieuwe informatie beschikbaar gekomen naar aanleiding van de quickscan
van het RIVM. In het antwoord op vraag 8 geef ik hieronder aan welke weten regelgeving geldt en hoe de Omgevingsdienst deze heeft toegepast. De
provincie gaat er vanuit dat Chemours alle beschikbare informatie heeft
gedeeld. Desalniettemin heeft de provincie Chemours om een formele reactie
gevraagd op de uitspraken in de media over GenX.
Vraag 8
Welke eigen afwegingsruimte heeft de handhaver om uit voorzorg op te
treden tegen de uitstoot van een stof die waarschijnlijk schadelijke gevolgen
voor de gezondheid heeft, maar (nog) niet op de Europese lijsten Zeer
Zorgwekkende Stoffen staat?
Antwoord 8
Bij de uitstoot van (mogelijk) zeer zorgwekkende stoffen zijn twee kaders van
belang, die ik om mogelijke misverstanden te vermijden kort wil duiden.
Het Europese systeem dat stoffen reguleert.
Via Europese wetgeving (de REACH-verordening3) over stoffen die op de
markt worden gebracht kunnen stoffen worden aangewezen als substance of
very high concern (SVHC). Deze Europese SVHC-lijst bestaat op dit moment
uit 169 stoffen; PFOA is er daar één van. De verantwoordelijkheid voor het in
kaart brengen van risico’s van stoffen is in REACH bewust gelegd bij de
bedrijven die deze stoffen produceren of importeren. Bedrijven moeten dus
(bijvoorbeeld met testen) aantonen dat veilig met stoffen kan worden
omgegaan. Al deze stoffen worden met een dossier geregistreerd bij het
Europese Chemicaliënagentschap (ECHA). Op dit moment zijn er circa 14.000

3

Verordening (EG) Nr. 1907/2006 van het Europees parlement en de Raad van 18 december 2006
inzake de registratie en beoordeling van en de autorisatie en beperkingen ten aanzien van
chemische stoffen (REACH).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

3

geregistreerde stoffen. Als er bijzondere zorg is rond een stof, kunnen via een
Europees besluitvormingsproces beperkingen worden ingesteld.
Om te bevorderen dat stoffen in verschillende landen op dezelfde manier
worden geclassificeerd, is onder auspiciën van de Verenigde Naties het GHS
(Globally Harmonised System of Classification and Labelling of Chemicals)
ontworpen. In lijn daarmee is in de Europese Unie de CLP-verordening4 van
kracht.
Het Nederlandse systeem dat emissies reguleert.
Naast de SVHC-lijst van REACH zijn er ook andere Europese en internationale
lijsten van zeer zorgwekkende stoffen.5 Bij emissies gaat het ook om stoffen
die buiten het bereik van REACH vallen, omdat deze niet op de markt worden
gebracht maar onbedoeld vrijkomen bij het productieproces. Om de
omgeving hiertegen te beschermen, is in de Nederlandse regelgeving6
vastgelegd dat de emissies van alle zeer zorgwekkende stoffen naar de lucht
zoveel mogelijk worden voorkomen dan wel, indien dat niet mogelijk is, tot
een minimum worden beperkt. Daarbij zijn de criteria in REACH om als zeer
zorgwekkende stof te kwalificeren bepalend, ook voor de stoffen buiten de
SVHC-lijst.7 Met andere woorden: de minimalisatieplicht geldt voor alle
stoffen die voldoen aan de criteria voor zeer zorgwekkende stoffen. Dat zijn in
ieder geval de stoffen op de Europese lijsten, maar het beperkt zich daar niet
toe. Voor emissies naar de lucht geldt bovendien een verplichting om
periodiek te onderzoeken of verdere emissiereductie mogelijk is, en het
bevoegd gezag hierover te informeren.8 Voor emissies naar water wordt bij
het verlenen van vergunningen een vergelijkbaar systeem gehanteerd. Om de
bedrijven en de bevoegde gezagen te helpen houdt het RIVM een lijst bij
waar al deze stoffen verzameld zijn.9 Deze lijst is naar zijn karakter niet
limitatief. Momenteel (de lijst wordt twee maal per jaar geactualiseerd) staan
daar circa 1.400 stoffen (of stofgroepen) op.
Ook voor stoffen die niet op de lijst staan, gelden emissie-eisen die afhankelijk zijn van de gevaarseigenschappen. De Omgevingsdienst heeft op basis
van de beschikbare informatie gecontroleerd of Chemours voor FRD-903 de
juiste klasse heeft gebruikt in de vergunningaanvraag, en geconcludeerd dat
de voorgestelde klasse gO.110 past bij de gevaarseigenschappen. Voor deze
klasse gelden de strengste emissiegrenswaarden die het bevoegd gezag kan
opleggen voor een stof die niet voldoet aan de criteria voor een zogenoemde
zeer zorgwekkende stof.
Ook in het systeem van de beheersing van emissies ligt de verantwoordelijkheid voor het veilig omgaan met stoffen primair bij bedrijven zelf. Tegelijkertijd gelden de hierboven genoemde informatieverplichtingen richting het
bevoegd gezag. Daarbovenop heeft de Omgevingsdienst in de wijzigingsvergunning van Chemours van 6 juni 2016 opgenomen dat het bedrijf verplicht
is nieuwe kennis die van invloed is op de vergunning te delen met het
bevoegd gezag (voorschrift 1.1.6). Als het bevoegd gezag aanwijzingen heeft
dat het milieu beter beschermd moet worden tegen een bepaalde stof, kan
het middels maatwerkvoorschriften aanvullende eisen stellen.11
Daarnaast heeft het bevoegd gezag de plicht om regelmatig te bezien of de
vergunning, gezien de ontwikkelingen in de techniek en de milieukwaliteit,
nog actueel is, en de vergunning indien nodig te wijzigen12 of zelfs in te

4

Verordening (EG) Nr. 1272/2008 van het Europees parlement en de Raad van 16 december 2008
betreffende de indeling, etikettering en verpakking van stoffen en mengsels.
5
Zie http://www.rivm.nl/rvs/Stoffenlijsten.
6
Bij de vervanging van de Nederlandse emissierichtlijn lucht (NeR) door Activiteitenbesluit
aldaar in artikel 2.4.
7
Artikel 1.3c van de Activiteitenregeling milieubeheer.
8
Voor IPPC-installaties geldt een uitzondering op deze informatie- en onderzoeksplicht wanneer
op Europees niveau de maximale emissies voor de desbetreffende stof in zgn. bbt-conclusies
(best beschikbare technieken) zijn opgenomen.
9
Zie http://www.rivm.nl/rvs/Stoffenlijsten/Zeer_Zorgwekkende_Stoffen/
Identificatie_Zeer_Zorgwekkende_Stoffen
10
gO.1 is een subklasse van de stofcategorie van gasvormige organische stoffen (met uitzondering van methaan).
11
Zie Activiteitenbesluit, artikel 2.7 lid 1.
12
Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) artikel 2.30, 2.31.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

4

trekken.13 Nieuwe inzichten over de gevaarseigenschappen van een stof
kunnen aanleiding zijn voor een dergelijke actualisering.
Vraag 9
Bent u bereid om er in Europa op aan te dringen dat er een analyse wordt
gedaan om te beoordelen of GenX op de Europese lijsten van Zeer Zorgwekkende Stoffen geplaatst moet worden?
Antwoord 9
Ja, zie hiervoor mijn antwoord op vraag 2.
Vraag 10
Welke maatregelen gaat u nu nemen om het personeel en de bewoners in de
directe omgeving te beschermen?
Antwoord 10
Zoals aangegeven in reactie op vraag 2 gaat mijn aandacht nu vooral uit naar
het wegnemen van de onduidelijkheid over deze stof ten behoeve van de
omwonenden, door middel van het genoemde RIVM-onderzoek. Het is aan de
Omgevingsdienst (in opdracht van het bevoegd gezag, de provincie) om de
eisen in de omgevingsvergunning te controleren en zo nodig te handhaven.
De Inspectie SZW houdt toezicht op de naleving van de Arbowet en
-regelgeving. Dat laat onverlet dat Chemours er uiteraard zelf verantwoordelijk is ervoor te zorgen dat schadelijke blootstelling van werknemers en
omwonenden wordt vermeden.

13

Wabo artikel 2.33.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

5