Landelijk Crisisplan

Hoogwater en Overstromingen

Toegestane verspreiding TLP: WHITE (Traffic Light Protocol)
Dit document heeft het label TLP: WHITE. Het NCTV gebruikt het
Traffic Light Protocol (TLP) om eenduidig te definiëren wat er met
informatie mag gebeuren. Wanneer informatie is voorzien van een
TLP-aanduiding weet u met wie u deze informatie mag delen.
Dit staat beschreven in de standaard van First (www.first.org/tlp).
TLP: White betekent dat ontvangers de informatie uit deze publicatie
mogen delen binnen en buiten hun organisatie, daarnaast mag
informatie publiek gemaakt worden.
Uw reacties zijn welkom op info@nctv.minjenv.nl
2 | Landelijk Crisisplan Hoogwater en Overstromingen

Inhoudsopgave
1
1.1
1.2
1.4
1.5

Inleiding
Doel
Doelgroep
Leeswijzer
Beheer en kwaliteitsborging

4
4
4
4
4

2 Scenario
2.1 Oorzaken
2.2 Kenmerken dreigingstypen
2.3 Verantwoordelijkheden
2.4 Adviezen voor bestuurders
2.5 Nafase

6
6
6
7
8
8

3 Landelijk proces hoogwater en overstromingen
3.1 Landelijk proces
3.2 Procesbeschrijving

9
9
9

4 Actoren
4.1	Watermanagementcentrum Nederland (WMCN)
4.2	Landelijke Coördinatiecommissie Overstromingsdreiging (WMCN-LCO)
4.3 Departementen
4.4	Interdepartementale opschaling - Nationaal Crisiscentrum (NCC)
4.5	Landelijk Operationeel Coördinatie Centrum (LOCC) 
4.6	LOCC Bovenregionaal en Nationaal (LOCC-B/N)
4.7 Veiligheidsregio’s 
4.8 Waterbeheerders
4.9 Aanbieders van vitale processen

13
14
14
14
14
14
15
15
15
15

5	Pers- en Publiekscommunicatie in geval van hoogwater en overstromingen
5.1 Algemeen
5.2 Risico­en crisiscommunicatie

16
16
16

Bijlage 1
Kaarten voorbeeld scenario’s
Bijlage 2 Wettelijk kader
Bijlage 3 Interdepartementale crisisstructuur
Bijlage 4	Overzicht vitale processen en bij overstroming kwetsbare functies
Bijlage 5	Strategische dilemma’s en aandachtspunten 
Bijlage 6 Sleutelbesluiten
Bijlage 7
Belangrijke functies tijdens crisis
Bijlage 8 Relaties met andere plannen
Bijlage 9	Overzicht relevante regelgeving onder de Waterwet en de Omgevingswet
Bijlage 10 Bevoegdheden evacuatiebesluit
Bijlage 11	Kleurcodering Landelijke Draaiboek Hoogwater en Overstromingen (LDHO)
Bijlage 12 Evaluatie en Opleiden-Trainen-Oefenen
Bijlage 13	Procesanalyse hoogwater en overstromingen
Bijlage 14 Afkortingenlijst

18
19
22
24
26
28
31
32
34
37
39
40
41
45

Colofon48

1 Inleiding
1.1 Doel
Het doel van het Landelijk Crisisplan Hoogwater en Overstromingen
is het bijdragen aan een effectieve crisisbeheersing1 tijdens de
dreiging op of een feitelijke overstroming in Europees Nederland.
Het beoogt te waarborgen dat tijdens een (dreigende) overstromingscrisis zoveel als mogelijk wordt gewerkt volgens de generieke
crisisstructuur van de (Rijks)overheid, aangevuld met specifieke
kennis en expertise benodigd om de (potentiële) gevolgen zoveel
als mogelijk te beperken. Het Landelijk Crisisplan Hoogwater en
Overstromingen beoogt, door middel van de hierin opgenomen
kennis en expertise, tevens een kader te bieden aan de regionale
crisisorganisaties, die betrokken zijn in de voorbereiding op en de
uitvoering van een hoogwater- of (dreigende) overstromingscrisis.
Het wettelijk kader en de relatie met andere plannen op diverse
niveaus van de crisisorganisatie zijn weergeven in bijlage 2 en 8.

Coördinatiecommissie Overstromingsdreiging (WMCN-LCO).
Op Rijksniveau is ieder ministerie zelf verantwoordelijk voor de
voorbereiding op de te nemen crisisbeheersingsmaatregelen
(preparatie, respons en nafase) op het eigen beleidsterrein, de
uitvoering hiervan in afstemming met de andere betrokken
ministeries en voor de financiering hiervan. Elk ministerie is tevens
zelf verantwoordelijk voor het stellen van kaders voor de crisisbeheersingsmaatregelen die te nemen zijn door vitale bedrijven,
instellingen en beheerders van objecten, voor zover deze onder zijn
beleidsverantwoordelijkheid vallen2.

1.4 Leeswijzer

Het plan is ingebed in en een uitwerking van de systematiek van het
Nationaal Handboek Crisisbesluitvorming dat is vastgesteld door de
ministerraad.

In hoofdstuk 2 worden de scenario’s hoogwater en overstromingen
weergegeven met de oorzaken en kenmerken, de dreigingen en de
impact. Hoofdstuk 3 bespreekt het landelijk proces hoogwater en
overstromingen. Hoofdstuk 4 geeft een overzicht van de betrokken
actoren en in hoofdstuk 5 wordt ingegaan op de crisiscommunicatie
in geval van hoogwater en overstromingen.

1.2 Doelgroep

1.5 Beheer en kwaliteitsborging

Het Landelijk Crisisplan Hoogwater en Overstromingen is een
document dat aanknopingspunten biedt voor eigen planvorming
en maatregelen voor de rijksoverheid, veiligheidsregio’s, regionale
waterbeheerders en gemeenten die een rol hebben bij een
hoogwater- en overstromingscrisis. Tevens biedt het Landelijk
Crisisplan een basis voor het Watermanagementcentrum Nederland
(WMCN) en daarbinnen de Landelijke Coördinatiecommissie
Overstromingsdreiging (WMCN-LCO).

Dit Landelijk Crisisplan is opgesteld door het Departementaal
Coördinatiecentrum Crisisbeheersing van het Ministerie van
Infrastructuur en Waterstaat (DCC-IenW), in afstemming met
vertegenwoordigers van het Ministerie van IenW, het Ministerie van
Justitie en Veiligheid (JenV), het Ministerie van Economische Zaken
en Klimaat (EZK), het Ministerie van Landbouw Natuur en
Voedselkwaliteit (LNV), het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport (VWS), het Ministerie van Defensie (DEF), het Ministerie
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), het Ministerie van
Financiën (FIN), het Watermanagementcentrum Nederland
(WMCN), Rijkswaterstaat, de Unie van Waterschappen, de waterschappen, de Veiligheidsregio’s en het VNO-NCW.
Het DCC-IenW draagt onder meer zorg voor:
• Een vierjaarlijkse beoordeling en zo nodig actualisatie van het
Landelijk Crisisplan Hoogwater en overstromingen (LCP-HO);
• Tussentijdse aanpassingen, mochten er verstrekkende wijzigingen
nodig zijn;
• De informatievoorziening naar relevante organisaties en
instanties over de samenhang en documentenstructuur voor
onderliggende plannen (deelplannen, draaiboeken, lokale
uitwerkingen) en het bewaken van de aansluiting van de
onderliggende plannen op het LCP-HO;

1.3		 Afbakening
Het Landelijk Crisisplan Hoogwater en Overstromingen bouwt voort
op het Nationaal Handboek Crisisbesluitvorming en gaat alleen
dieper in op die specifieke aspecten die bij crisisbeheersing van een
(dreigende) overstroming een rol spelen. De focus van dit Landelijk
Crisisplan ligt op de nationale besluitvorming in Europees
Nederland. Deze bouwt voort op besluitvorming bij (dreigende)
overstromingen door crisisorganisaties van regionale overheden,
zoals Veiligheidsregio’s, regionale waterbeheerders en gemeenten,
in afstemming met het Watermanagementcentrum Nederland
(WMCN) en in de warme fase de daaraan verbonden Landelijke
1

Crisisbeheersing staat in dit plan voor coördinatie en besluitvorming over het
geheel van maatregelen en voorzieningen dat de rijksoverheid treft in
samenwerking met betrokken publieke en private partners in een situatie
waarbij de nationale veiligheid in het geding is of kan zijn of bij een andere
situatie, waarbij van een grote maatschappelijke impact sprake is of kan zijn.
(Nationaal Handboek Crisisbesluitvorming, 2016).

4 | Landelijk Crisisplan Hoogwater en Overstromingen

2

Nationaal Handboek Crisisbesluitvorming, 2016.

• De borging van opleiding, training en oefening ten behoeve van
het LCP-HO (zie ook bijlage 12);
• De evaluatie van een crisis (zie ook bijlage 12).
Het DCC-IenW beziet regelmatig in hoeverre het crisisplan nog
actueel is. Indien aanpassing wenselijk is, wordt samen met het
Nationaal Crisiscentrum (NCC) bepaald welke partijen hierbij
betrokken worden.

Landelijk Crisisplan Hoogwater en Overstromingen | 5

2 Scenario
De scenario’s voor hoogwater en overstromingen zijn opgesteld
om inzicht te geven in de oorzaken en kenmerken, de dreigingen en de gevolgen van hoogwater en overstromingen.
Daarnaast is het een hulpmiddel bij het opstellen van bestuurlijke adviezen door het Interdepartementaal Afstemmings­
overleg (IAO) en de departementale crisis-­en adviesteams.

2.1 Oorzaken
Aan hoogwater en overstromingen kunnen verschillende oorzaken
ten grondslag liggen.

1. Natuurlijke oorzaken (hoogwater, al dan niet gecom­
bineerd met andere scenario’s als een hevige storm,
hoge rivier afvoer, wateroverlast of springtij)

meeste gevallen heeft een cyberaanval alleen ernstige gevolgen bij
een (zelden voorkomende) hoge waterstand.

5. Moedwillige verstoringen algemeen (terrorisme)
Moedwillige verstoring, en met name terrorisme, blijft een dreiging
die voor alle vitale sectoren relevant is. Dit komt naar voren uit de
vele analyses die de afgelopen jaren zijn uitgevoerd op dit terrein.

2.2 Kenmerken dreigingstypen
Hieronder worden een viertal dreigingstypen geschetst, waar we in
Nederland mee te maken kunnen hebben. Per dreigingstype worden
de kenmerken gegeven, zodat helder is wat de oorzaak is, de gevolgen,
en hoe ver van tevoren waarschuwingen verstuurd kunnen worden.

De belangrijkste natuurramp3 die zich kan voordoen is een overstroming en/of dijkdoorbraak ten gevolge van het optreden van extreem
hoogwater (grootste gevolgen, kleine waarschijnlijkheid), al dan niet
gecombineerd met andere scenario’s als een hevige storm, wateroverlast, hoge rivierafvoer, of springtij. De effecten van dergelijke
scenario’s kunnen in uiterste instantie catastrofaal zijn. Het stelsel
van waterkeringen is er dan ook op gericht om overstromingen door
(extreem) hoogwater - al dan niet gecombineerd met hevige storm te voorkomen. Door het afgeven van verwachtingen is er in deze
situaties doorgaans tijd om (preventieve) maatregelen te nemen.
Voor het stelsel van primaire keringen geldt een veiligheidsnormering. Er blijft echter, ondanks de aanwezigheid van de keringen, altijd
een overstromingsrisico.

Dreigingstype Kenmerken (indicatief)

2. Falen kering

Grote meren
(met name
IJsselmeer)

Kust

Gevolg
Zichtduur4
Rivieren

Indicatie

Combinatie
rivieren, kunst
en meren

De sector is voor de beweegbare keringen (inclusief sluizen en
gemalen) afhankelijk van elektriciteit en de beschikbaarheid van
telecommunicatie en ICT. Het sluiten en openen van keringen en
het laten draaien van gemalen is afhankelijk van elektrische
aandrijving. Wanneer er langdurige verstoringen optreden op
het gebied van elektriciteit of telecom, zullen de beweegbare
keringen en gemalen veelal niet werken en dienen er nood­
maatregelen te worden getroffen (bijv. handmatige bediening
of noodaggregaten).

3

Nationaal VeiligheidsProfiel 2016.

6 | Landelijk Crisisplan Hoogwater en Overstromingen

Oorzaak
Gevolg
Zichtduur

3. Uitval van elektriciteit en telecommunicatie

Het falen van waterkeringen door bewust menselijk handelen,
bijvoorbeeld een cyberaanval, kan niet worden uitgesloten. In de

Oorzaak
Gevolg
Zichtduur

Acute situaties; omstandigheden waardoor “de goede staat van een of
meer waterstaatswerken onmiddellijk en ernstig in het ongerede is of
dreigt te geraken” (art. 5.28 Waterwet/artikel 19.13 Omgevingswet).

4. Opzettelijke manipulatie via internet (cyberaanval)

Oorzaak

Oorzaak

Gevolg

Zichtduur

Storm, windkracht Bft. 9 of hoger uit
de richting NW (stormvloed),
eventueel met springtij
Hoge waterstand kustgebieden,
golfwerking
5 á 2 dagen tot 12 soms 6 uur van
tevoren
Langdurige regenval en sneeuwsmelt
bovenstrooms
Hoge afvoer c.q. hoge waterstanden
Rijn 7 á 5 dagen, Maas 5 á 2 dagen
tot 24 á soms 12 uur
Rijn vanaf ca. 12.000 m3/s, Maas
vanaf ca. 2.500-3.000 m3/s
Harde wind, hoog waterpeil
Opwaaiing, golfoploop, hoge
waterstanden
3 á 2 dagen tot 12 soms 6 uur van
tevoren
Langdurige regenval en sneeuwsmelt
bovenstrooms in combinatie met
storm, windkracht Bft. 9 of hoger uit
de richting NW (stormvloed),
eventueel met springtij
Hoge afvoeren die ‘botsen’ op
hoogwater van uit zee of grote meren
met als gevolg hoge waterstanden
(vaak door het sluiten van stormvloedkeringen)
5 á 2 dagen tot 12 tot soms 6 uur van
tevoren

Voorbeelden van het gecombineerde dreigingstype zijn de RijnMaasmonding (Rotterdam-Dordrecht en omstreken) en de IJssel/
Vechtdelta (Kampen-Zwolle en omstreken).
4

Afgeven verwachtingen en waarschuwingen.

Voorbeeldscenario’s5
De dreigingstypen zijn in een drietal voorbeeld scenario’s geschetst. Voor deze voorbeelden is aangegeven:
• De kans dat het zich voordoet;
• De gevolgen van dit scenario (slachtoffers, getroffenen en schade);
• De duur van dit scenario en een indicatie van de hersteltijd.
Dreigings­type

Omstandigheden

Kans

Mogelijke gevolgen

Duur

Kust

Stormvloed door zware
noordwesterstorm
(windkracht > 9) in
combinatie met springtij

1/1000 per jaar

Honderden slachtoffers
Tienduizend(en) getroffenen
Honderden miljoenen tot 1 miljard
schade

Bres dicht: Dagen tot maanden5
Gebied droog: Weken

Rivieren

Wekenlang hevige
regenval in NW Europa:
zeer hoge rivierafvoer

1/100 tot 1/1000 per
jaar

Honderden slachtoffers
Honderdduizend(en) getroffenen
Miljard(en) schade

Bres dicht: Weken
Gebied droog: Weken tot maanden

Combinatie

Dagenlang zware
regenval in combinatie
met harde wind (geen
spuicapaciteit)

1/100 - 1/1000
per jaar

Honderden slachtoffers
Honderdduizend(en) getroffenen
Miljard(en) schade

Bres dicht: Weken
Gebied droog: Weken tot maanden

In bijlage 1 zijn de bijbehorende kaarten van de voorbeeldscenario’s opgenomen6.

2.3 Verantwoordelijkheden7
Hieronder is aangegeven vanuit welke verantwoordelijkheid de verschillende departementen betrokken zijn, wanneer een scenario
hoogwater en overstromingen zich voordoet en welke beleidsterreinen het dan betreft.
Verantwoordelijk Ministerie

Onderwerp

Ministerie van Justitie en Veiligheid

Openbare Orde en Veiligheid/Coördinatie crisisbeheersing
Evacuatie zelfredzamen en niet-zelfredzamen
Justitiële inrichtingen

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat

Primaire Waterkeringen (beheer en toezicht)
Transport/Infrastructuur
Drinkwater
Milieu
Waterkwaliteit en waterbeschikbaarheid

Ministerie van Economische Zaken en Klimaat

Elektriciteit, gas, olie en ICT/Telecom

Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit

Voedselvoorziening, -distributie en -opslag
Dierenwelzijn
Natuur7

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Volksgezondheid

Ministerie van Defensie

Ondersteuning van civiele autoriteiten (specialistisch of t.b.v. doorzetting)

Ministerie van Buitenlandse Zaken

Internationale betrekkingen (ambassades)

Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

Cultureel erfgoed
Onderwijsinstellingen

Ministerie van Financiën

Betalingsverkeer

Bij meerdere bressen.
Bron: Landelijke Informatiesysteem Water en Overstromingen (LIWO), Watermanagement Centrum.
7
De verantwoordelijkheid voor de uitvoering is belegd bij regionale overheden en terrein beherende instanties zoals de Provincies en Staatsbosbeheer.
5

6

Landelijk Crisisplan Hoogwater en Overstromingen | 7

2.4 Adviezen voor bestuurders

2.5 Nafase

Wanneer een scenario hoogwater en overstromingen zich voordoet,
worden verschillende beleidsterreinen geraakt8. Welke dit zijn is
afhankelijk van de specifieke situatie die zich voordoet (omvang,
locatie, jaargetijde etc.). Bij de voorbereiding op de besluitvorming
kunnen dilemma’s en aandachtspunten een rol spelen. In bijlage 5
is hiervan een niet uitputtende lijst weergegeven.
In bijlage 6 is een voorzet gedaan voor mogelijke sleutelbesluiten.
Sleutelbesluiten zijn voorziene besluiten voor mogelijke
oplossings­richtingen met (grote) maatschappelijke gevolgen, die
vaak binnen een beperkte tijd en met de nodige mediadruk moeten
worden genomen. De lijst is niet uitputtend, maar kan als een
checklist worden gebruikt ten behoeve van de advisering binnen het
eigen departement of een Interdepartementaal Afstemmingsoverleg
(IAO). In de lijst zijn de volgende sleutelbesluiten opgenomen:
• Toepassen specifieke (nood)wet- en regelgeving;
• Nemen preventieve en mitigerende waterhuishoudkundige
maatregelen;
• Regelen toegankelijkheid van (bedreigd) gebied en voorbereiden/
opstarten evacuatie;
• Bescherming en continueren vitale en strategische/kwetsbare
processen en objecten.

Gebieden zullen na een overstroming jaren ontwricht zijn. Een
getroffen gemeente c.q. veiligheidsregio kan na een overstroming
bijstand, steunverlening of ondersteuning bij het Landelijk
Operationeel Coördinatiecentrum (LOCC) aanvragen met het oog
op de nafase. Zowel regionaal als nationaal zullen (door de
voorzitter van de veiligheidsregio en de minister JenV9) na de acute
fase voorbereidingen treffen door een nafaseteam in te stellen.
Binnen deze teams wordt onder andere nagedacht over10.
• Financiële vergoeding;
• Herstelwerkzaamheden;
• Terugkeer na evacuatie.

8

Beeldvorming over genoemde gebieden kan door het Interdepartementaal
Afstemmingsoverleg bij het NCC worden opgebouwd enerzijds vanuit LCMS
dat door Veiligheidsregio’s, Rijkswaterstaat - en steeds meer waterschappen
- wordt toegepast voor het ontsluiten en delen van informatie bij (water)
crises, en anderzijds vanuit de landelijke waterbeelden die worden opgebouwd en onderhouden door de Landelijke Coördinatiecommissie
Overstromingsdreiging (LCO), gevoed door regionale waterbeheerders
(waterschappen en Rijkswaterstaat). Dit waterbeeld wordt door het
DCC-IenW aan het Interdepartementaal Afstemmingsoverleg bij het NCC
aangeleverd.

8 | Landelijk Crisisplan Hoogwater en Overstromingen

9
10

Zie hiervoor het Nationaal Handboek Crisisbesluitvorming.
In het Nationaal Handboek Crisisbesluitvorming staat in bijlage 3 een
uitgebreid overzicht van thema’s die in de nafase kunnen spelen en welke
departementen daarvoor verantwoordelijk zijn.

3 Landelijk proces hoogwater en overstromingen
In dit hoofdstuk wordt het landelijke proces van de aansluiting
met regionale partijen dynamisch weergegeven. Het zet de
activiteiten en afwegingen in de tijd, waardoor inzichtelijk wordt
wie wat wanneer onderneemt. Het gaat hierbij om ‘wat’ de
partners moeten doen en niet ‘hoe’ zij dit doen. Dit hoofdstuk
geeft de crisisbeleidsadviseur een beeld van de verantwoordelijkheden (op hoofdlijnen) van de verschillende partijen en de
afhankelijkheden binnen het netwerk. Het gaat hierbij om
vragen als: ‘van welke partij krijgt men welke informatie’ of ‘wie
acteert er op bepaalde output van een organisatie’.

3.1 Landelijk proces
Een proces is een aaneenschakeling van activiteiten en besluiten.
In dit geval begint het proces bij een initiële melding van verwachte
hoogwaterstanden of bij een onverwachte gebeurtenis, tot en met
het afschalen van de crisisorganisatie en alle besluiten en activiteiten die binnen het netwerk genomen worden. Door dit proces te
visualiseren en te beschrijven wordt duidelijk wie waarvoor
verantwoordelijk is en welke afhankelijkheden er binnen het
netwerk bestaan. Door dit inzicht is procesoptimalisatie mogelijk,
zodat wanneer dit scenario zich voordoet, men binnen een
coherente crisisorganisatie kan samenwerken, waarbij op voorhand
helder is wat men van elkaar kan en moet verwachten.

Uitgangspunt procesbeschrijving
De procesanalyse richt zich op het nationale proces en alle
activiteiten en besluiten die hier relevant zijn. Binnen de proces­
analyse wordt op diverse momenten een link naar de regionale
organisaties gemaakt, omdat met deze organisaties gedurende het
proces veel informatie wordt gewisseld.

3.2 Procesbeschrijving
Een melding start het proces en maakt dat de betrokken partijen
actief hun taken en verantwoordelijkheden op gaan pakken.
De (eerste) melding kan vanuit verschillende partijen komen:
1. Het WMCN-LCO geeft via het Landelijke Waterbeeld een
waarschuwing;
2. Een waterschap en/of Rijkswaterstaat signaleert een (dreigend)
falen van een kering;
3. Vanuit de NCSC, NCTV of AIVD komt een melding van cyber- of
terrorisme­dreiging welke gericht is op een waterkering.
Indien de waarschuwing vanuit het WMCN-LCO komt dan wordt
gebruik gemaakt van een kleurcodering:
0/ groen

geen dreiging, regulier beheer

1/ geel

lichte dreiging

2/ oranje

dreiging

3/ rood

ernstige dreiging

(Voor meer informatie zie bijlage 11)

Hieronder is gevisualiseerd naar wie de eerste melding verstuurd
wordt. Dit zijn de zogenaamde primaire doelgroepen voor de
melding. Deze organisaties zijn zelf verantwoordelijk voor het
informeren van hun eigen achterban, zoals de sectoren in hun
beleidsterrein.
In bijlage 13 is de procesanalyse visueel weergegeven.

Landelijk Crisisplan Hoogwater en Overstromingen | 9

WMCN-LCO
Schaalt op, start cyclisch informatieproces, leidend
tot Landelijk Waterbeeld, coördinatie en advisering

Eerste melding

Waterschap en Rijkswaterstaat
Opschalen regionale crisisorganisatie. Maatregelen
ter voorkomen of bestrijden gevolgen overstroming.

WMCN:
waarschuwing hoogwater
of

Veiligheidsregio, gemeente, provincie
Zo nodig opschalen, maatregelen nemen of voorbereiden in het kader regionale crisisbeheersing,
evacuatie en openbare orde en veiligheid.

Waterschap of Rijkswaterstaat:
constatering (dreigend)
falen kering
of

Ministeries IenW, JenV e.a. en de DCC-en
Zo nodig departementale en interdepartementale
crisisstructuur opschalen. Landelijke coördinatie en
besluitvorming.

NCSC/NCTV/AIVD:
signalering cyber- of
terrorismedreiging

Communicatie
Proces Pers- en Publiekinformatie starten,
afstemming regionaal-landelijk.

Melding en Alarmering

Leiding en coördinatie

Het proces start met een verwachting van verhoogde waterstanden
van het Watermanagementcentrum Nederland (WMCN)11.
Deze verwachting wordt verstuurd naar het DCC-IenW, het NCC,
de betrokken waterschappen, Rijkswaterstaat, en aan veiligheid­s­
regio’s, gemeenten en andere belanghebbenden, die aan het WMCN
hebben aangegeven deze verwachtingen rechtstreeks van het WMCN
te willen ontvangen. Daarnaast wordt door het WMCN het LCMS
bijgehouden in een openstaande activiteit ‘WMCN Landelijke
Waterbeeld’.

• Activiteiten in de regio
	Activiteiten in de regio vinden plaats conform de crisisplannen
van de waterbeheerders (waterschappen en Rijkswaterstaat) en
veiligheidsregio’s (zie ook bestuurlijke netwerkkaart 312).
De onderlinge uitwisseling van informatie, de afstemming van
maatregelen met bovenregionale effecten en de afstemming van
de pers- en publiekscommunicatie zijn beschreven in het
landelijk draaiboek hoogwater en overstromingen (LDHO)13.

Het DCC-IenW ontvangt de melding en informeert de interne
organisatie van de melding. Het NCC ontvangt de melding,
informeert de betrokken departementen, de veiligheidsregio’s, het
Landelijk Operationeel Centrum (LOCC) en monitort het Landelijk
Crisismanagement Systeem (LCMS). Departementen ontvangen de
melding en blijven geïnformeerd.

11

Meldingen kunnen ook bij waterbeheerders vandaan komen, of bij de NCTV in
geval van bijvoorbeeld cyber- of terroristische dreiging. Gemakshalve zijn we
hier uitgegaan van een eerste verwachting vanuit het WMCN.

10 | Landelijk Crisisplan Hoogwater en Overstromingen

• Opschaling naar LCO
	In het WMCN vindt de afweging plaats of de verwachtingen
aanleiding geven tot opschaling van de Landelijke
Coördinatiecommissie Overstromingsdreiging (LCO). Indien dit
niet het geval is, dan blijft het WMCN de situatie monitoren en
houdt het landelijke waterbeeld in LCMS bij.
	Als de LCO opgeschaald wordt, dan worden het ministerie van
IenW (DCC-IenW), de crisisorganisatie van Rijkswaterstaat en de
waterschappen hiervan op de hoogte gesteld. Dit is mogelijk een
aanleiding om bij het waterschap op te schalen naar een Water
Operationeel Team (WOT) en bij de veiligheidsregio naar een
Regionaal Operationeel Team (ROT). Ook de crisisorganisatie van
Rijkswaterstaat kan dan mogelijk opschalen naar een crisisteam
https://www.ifv.nl/kennisplein/Documents/20181010-IFV-BNK-3Oppervlaktewater-en-waterkering.pdf
13
Landelijk Draaiboek Hoogwater en Overstromingen WMCN 2016.
12

Rijkswaterstaat (CT-RWS). Verdere regionale opschaling wordt
volgens bestaande procedures gedaan. Maatregelen14 die in de
regio genomen worden, worden onderling afgestemd en gedeeld
met het rijk.

van het Veiligheidsberaad en afhankelijk van de aard en impact
een tweede gemandateerde, zoals een portefeuillehouder of
voorzitter van de meest betrokken veiligheidsregio. Deze
vertegenwoordiging vanuit de veiligheidsregio’s geldt ook voor
de onderliggende ambtelijke crisisstructuur (ICCb en IAO)16. Het
ministerie van IenW neemt voor de besluitvorming op nationaal
niveau ook het gezichtspunt van de waterschappen mee.

	Het WMCN-LCO nodigt voor zijn bijeenkomst de betreffende
deelnemers uit (waaronder het DCC-IenW, VWM, WVL, Unie van
Waterschappen, KNMI, DGWB), en houdt het LCMS bij.

Informatiemanagement
	Opschaling van de Landelijke Coördinatiecommissie
Overstromingsdreiging (LCO) kan ook op nationaal niveau
gevolgen hebben. Het DCC-IenW bekijkt of de verwachtingen
impact hebben op andere beleidsterreinen en bereidt eventueel
een attenderingsbericht voor.
• Opschaling departementaal
	Indien nodig, schalen ministeries departementaal op. Het
DCC-IenW maakt tevens de afweging om binnen IenW verder op
te schalen naar een Voorbereidingsgroep (VG) en/of een
Coördinatiegroep (CG). De waterschappen, eventueel vertegenwoordigd door de Unie van Waterschappen, nemen onder andere
zitting in de coördinatiegroep van IenW of leveren daarin vanuit
hun bestuurders op andere wijze input. De LCO vaardigt
desgevraagd in de vorm van een van zijn voorzitters een inhoudelijk adviseur af aan de CG. Het WMCN, Rijkswaterstaat, de interne
organisatie van IenW en JenV worden van het bijeen roepen van
een CG of VG op de hoogte gesteld. Het DCC-IenW vervolgt de
eigen procedures.
	Defensie heeft voor de processen binnen de crisisbeheersing geen
primaire verantwoordelijkheid. Defensie concentreert zich op
ondersteunen van partners en het tijdens crises op orde hebben
en houden van de eigen organisatie voor haar kerntaken.
Defensie kan slechts leveren als tijdig duidelijk is welke behoefte
partners hebben, zodat zij zich hierop kan voorbereiden. Door
schaarste zijn (vooral specialistische) goederen niet onbeperkt
beschikbaar en inzetbaar.
• Opschaling nationaal
	Het NCC en het DCC-IenW maken in overleg de afweging of
opgeschaald moet worden naar een Interdepartementaal
Afstemmingsoverleg (IAO), Interdepartementale Commissie
Crisisbeheersing (ICCb) en/of een Ministeriële Commissie
Crisisbeheersing (MCCb)15. Als wordt opgeschaald verstuurt het
NCC de uitnodigingen naar de betrokken departementen en
informeert gelijktijdig de overige departementen. Op uitnodiging
sluiten gemandateerde vertegenwoordigers van de veiligheids­
regio’s aan bij de nationale crisisstructuur. De gemandateerde
vertegenwoordiger bestaat op bestuurlijk niveau uit de voorzitter
Als er sprake is van een acute situatie (juridisch: gevaar voor waterstaatswerk)
dient de waterbeheerder maatregelen te treffen die hij nodig oordeelt, zo
nodig in afwijking van wettelijke voorschriften. Dit dient onverwijld te worden
gemeld aan Gedeputeerde Staten of - indien het gaat om gevaar voor
primaire waterkering - aan de minister van IenW.
15
Voor verdere beschrijving van deze afstemmingsorganen, zie het Nationaal
Handboek Crisisbesluitvorming.
14

• Landelijk Waterbeeld
	Regionale waterbeheerders wordt gevraagd om hun informatie
aan te leveren ten behoeve van het landelijk beeld. De ontvangen
informatie wordt door de LCO in LCMS verwerkt in het Landelijk
Waterbeeld en zo nodig tevens verstuurd naar onder andere de
betrokken partijen in de regio en naar het DCC-IenW. Het
DCC-IenW opent eveneens een LCMS-activiteit en stelt vervolgens
een definitief attenderingsbericht op en verstuurt dit samen met
het Landelijk Waterbeeld naar het NCC met een duiding. Het NCC
duidt de informatie, stelt een situatieschets op en maakt een
landelijke activiteit aan in het LCMS, zodat de veiligheidsregio’s
op de hoogte zijn van de stand van zaken op nationaal niveau.
De DCC-en van de betrokken departementen ontvangen de
situatieschets en zetten deze intern uit.

Landelijk Waterbeeld
Het landelijk waterbeeld van WMCN-LCO geeft een overzicht
van de actuele en verwachte situatie met betrekking tot het
weer en het verwachte hoogwater, duiding van de dreiging,
zo mogelijk scenario’s, effecten op gebruiksfuncties en
maatschappij, genomen en verwachte maatregelen, en
eventueel adviezen bijvoorbeeld met betrekking tot het
handelingsperspectief. Het beeld is de basis voor de adviezen
die gegeven worden. Dit dient bestuurders een helder beeld
te verschaffen van:
• De actuele situatie en verwachtingen;
• Welke maatregelen zijn en worden genomen;
• Welke handelingsperspectieven er (nog) zijn.
Het landelijk waterbeeld schetst de belangrijkste effecten
op landelijk niveau, en de belangrijkste maatregelen, die in
de waterkolom worden getroffen.

• Landelijke informatievoorziening (generiek)
	Het NCC is voor het Rijk (coördinerend) verantwoordelijk voor de
totstandkoming van een (inter)nationaal beeld van de situatie.
Het NCC is daarmee het centrale knooppunt op het gebied van de
informatievoorziening, zowel horizontaal (interdepartementaal
en ten behoeve van de crisisbesluitvorming op nationaal niveau)
als verticaal, onder meer in relatie tot de veiligheidsregio’s en
andere betrokken publieke en private partners. Dit doet het NCC

16

Conform bestuurlijke afspraken Veiligheidsberaad en minister JenV met
betrekking tot crises met een bovenregionaal of landelijk karakter, 14
september 2020.

Landelijk Crisisplan Hoogwater en Overstromingen | 11

in nauwe samenwerking met het LOCC, andere departementen
en relevante diensten en (crisis)partners.
	In geval van een situatie waarbij de nationale veiligheid in het
geding is of kan zijn, of die anderszins een grote uitwerking op de
maatschappij heeft of kan hebben, kan op initiatief van het hoofd
van het Nationaal Crisiscentrum (NCC) of op verzoek van een
departementale crisiscoördinator een Informatieteam (IT)
bijeenkomen op het Nationaal Crisiscentrum. Het doel van het IT
is om samen met de meest betrokken partners een geïntegreerd
(inter)nationaal totaalbeeld (incl. duiding) van de situatie op te
leveren.
	De informatievoorziening binnen het IT wordt netcentrisch
georganiseerd, zodat betrokken partijen hun informatie op een
centrale plek (digitaal) kunnen inbrengen zodat een gedeeld
(totaal)beeld kan ontstaan. Naast het nationaal beeld dat het IT
oplevert kan er ook een landelijk beeld ten behoeve van de
veiligheidsregio’s en de meer regionaal betrokken crisispartners
worden samengesteld. In de praktijk zal het LOCC hier invulling
aan geven en zal het nationaal beeld één van de informatie­
bronnen of producten zijn die hier voor wordt gebruikt. Uiteraard
in nauwe samenwerking en afstemming met het NCC en het IT.
• Internationale afstemming
	Het NCC zal periodiek de “crisispartners” in de buurlanden
(Neder-Saksen, Noordrijn-Westfalen en België) een update geven
m.b.t. de stand van zaken. Indien daartoe aanleiding is (bijvoorbeeld als de situatie in Nederland gevolgen heeft voor de situatie
in het buitenland) initieert het NCC “crisis”-overleg met de
betrokken partners van de buurlanden.
	Als single point of contact voor het Emergency Respons
Coordination Centre (ERCC) van de Commissie faciliteert het NCC
eventuele nationale hulpverzoeken via de Commissie aan de
andere Europese lidstaten. Een internationaal hulpverzoek zal
door het NCC pas geïnitieerd worden na afstemming met de
betrokken ministeries en na besluitvorming in ICCb/MCCb.

12 | Landelijk Crisisplan Hoogwater en Overstromingen

4 Actoren
Wanneer een melding, bijvoorbeeld een Landelijk Waterbeeld
(uitgegeven door WMCN-LCO), aanleiding geeft tot departementale en interdepartementale opschaling, zijn er verschillende
organisaties actief. In bijlage 3 is een overzicht van de nationale
opschaling opgenomen en wordt verder uitleg gegeven over de
verschillende interdepartementale teams. Ook geeft dit hoofdstuk
inzicht in de relatie tussen de waterkolom, de departementale
opschaling en de interdepartementale opschaling.

Hieronder is het nationale netwerk en de aansluiting met regionale
partijen gevisualiseerd. De organisaties in de donkerblauwe vakjes
zijn nationale partijen, in de lichtblauwe vakjes zijn de regionale
partijen. De pijlen visualiseren afstemmingslijnen. Hierbij dient
nog opgemerkt te worden dat het Watermanagementcentrum
Nederland (WMCN) zelf ook contacten onderhoudt met de regionale
waterbeheerders. Daarnaast vindt tussen de regionale partijen,
zoals veiligheidsregio’s en waterschappen onderling en bovenregionaal eveneens afstemming.

Op rijksniveau is ieder ministerie zelf verantwoordelijk voor de te
nemen crisisbeheersingsmaatregelen (preparatie, respons en
nafase) op het eigen beleidsterrein, voor de financiering daarvan en
voor de zorg om deze maatregelen goed af te stemmen met de
coördinerend minister van Justitie en Veiligheid, de andere
rijkspartijen en de betrokken publieke en private partners. Een
ministerie is eveneens verantwoordelijk voor het stellen van kaders
voor de crisisbeheersingsmaatregelen welke dienen te worden
genomen door de vitale bedrijven, instellingen en objecten, voor
zover deze entiteiten onder zijn verantwoordelijkheid vallen17.

(Vitale) sectoren
Overige departementen
Regionale partijen

Ministerie van JenV
- NCC
- LOCC
WMCN

Veiligheidsregio’s
(Vitale) sectoren

Rijkswaterstaat
Ministerie van IenW

Waterschappen
(Vitale) sectoren

Nationale netwerk en aansluiting regionale netwerk

17

Nationaal Handboek Crisisbesluitvorming, JenV, 2016.

Landelijk Crisisplan Hoogwater en Overstromingen | 13

4.1	Watermanagementcentrum Nederland
(WMCN)
Het Watermanagementcentrum Nederland is een samenwerkingsverband van Rijkswaterstaat, KNMI, de waterschappen en Defensie18.
Het WMCN verzorgt de dagelijkse berichtgeving voor belanghebbende van het Nederlandse watersysteem. Bij verwachte bijzondere
situaties informeert en adviseert het WMCN de landelijke en
regionale waterbeheerders over de hoogwaterdreiging. Het WMCN
werkt bij de uitvoering van zijn taken nauw samen met de regionale
onderdelen en het crisisteam van Rijkswaterstaat, de beleidsdirectie
Water en Bodem van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat,
het ministerie van Defensie, het KNMI, de waterschappen, de
provincies, kennisinstellingen en de veiligheidsregio’s. In het
Landelijk Draaiboek Hoogwater en Overstromingen (LDHO) zijn rol
en taak van deze organisaties in het geval van hoogwater en
overstromingen beschreven.

4.2	Landelijke Coördinatiecommissie
Overstromingsdreiging (WMCN-LCO)
Op landelijk niveau is er een centrale rol voor het
Watermanagementcentrum Nederland (WMCN) en de daaraan
verbonden Landelijke Coördinatiecommissie
Overstromingsdreiging (WMCN-LCO). WMCN-LCO stelt een
Landelijk Waterbeeld op van de hoogwater situatie, heeft een
coördinerende rol en kan adviseren over buitengewone maatregelen. WMCN-LCO neemt geen operationele beslissingen.
WMCN-LCO vraagt in de warme fase situatierapporten op van de
waterschappen en Rijkswaterstaat, en levert verwachtingen met
betrekking tot weer en hydrologie. Daarnaast beschikt WMCN-LCO
over informatiesystemen zoals het Landelijk Informatiesysteem
Water en Overstromingen (LIWO). In WMCN-LCO hebben naast de
gebruikelijke crisisrollen19 inhoudelijke experts en liaisons van
relevante partijen zitting. Tevens kunnen experts van Rijkswaterstaat,
de waterschappen en Deltares worden ingeschakeld voor
spoedadvies.

4.3 Departementen
Ieder departement is zelf verantwoordelijk voor het informeren van
de interne organisatie en de organisaties binnen hun beleidsterrein.
Wanneer een melding (bijvoorbeeld het landelijk waterbeeld) er
aanleiding toe geeft, activeren zij hun eigen departementale
crisisorganisatie. Het doel van deze opschaling is om de impact van
het Landelijk Waterbeeld te bepalen voor het beleidsterrein van het
departement. Op basis van deze impactanalyse wordt vervolgens
In het WMCN-LCO zitten de experts op het gebied van hoogwater en
(dreigende) overstromingen, ondanks dat is het geen formeel CET.
19
Voorzitter, Informatiecoördinator (tevens adviseur crisisbeheersing), Adviseur
meteorologie (KNMI), Adviseur watersystemen, Adviseur waterkeringen,
Adviseur gevolgen (schade en slachtoffers), Communicatie, Liaison Unie van
Waterschappen, Liaison DCC-IenW, Liaison IenW-DGWB, Liaison
Rijkswaterstaat bestuur staf.
18

14 | Landelijk Crisisplan Hoogwater en Overstromingen

bekeken welke maatregelen genomen moeten worden binnen het
eigen beleidsterrein en eventueel binnen het departement.
Maatregelen die centrale coördinatie vergen, of die impact hebben
op maatregelen die andere departementen nemen, worden binnen
de interdepartementale crisisorganisatie afgestemd en gecoördineerd. Voorbeelden hiervan zijn communicatie naar sectoren en
burgers, en schaarste in middelen en prioritering in inzet van
materieel en evacuatiebeslissingen.
Vanuit de departementale opschaling worden de bestuurders en
bewindspersonen geïnformeerd en voorbereid op een mogelijke
interdepartementale opschaling.

4.4	Interdepartementale opschaling Nationaal Crisiscentrum (NCC)
De interdepartementale opschaling staat beschreven in het Nationaal
Handboek Crisisbesluitvorming. Het Interdepartementaal Afstem­
mingsoverleg (IAO), de Interdepartementale Commissie Crisis­
beheersing (ICCb) en de Ministeriële Commissie Crisis­beheersing
(MCCb) kunnen bij hoogwater en (dreigende) overstromingen
aangevuld worden met vertegenwoordigers van decentrale overheden
(veiligheidsregio, gemeenten, waterschappen) en van aanbieders van
vitale processen (semioverheid/private partijen). Een liaison LCO, zo
nodig de voorzitter van de LCO, kan deelnemen om een toelichting te
geven op het waterbeeld en de impact ervan.

4.5	Landelijk Operationeel Coördinatie
Centrum (LOCC)
Het Landelijk Operationeel Coördinatie Centrum (LOCC) kan op
verzoek de getroffen regio of de opvang regio faciliteren en
ondersteunen door middel van capaciteitsmanagement (ook wel
bijstandscoördinatie) en informatiemanagement. Indien sprake is
van schaarste aan capaciteiten formuleert het LOCC het advies aan
de MCCb over het verdelen van de schaarse middelen.
Bij een grote maatschappelijk impact kan het zijn dat gemeenten of
veiligheidsregio’s of ministers maatregelen willen nemen. Het LOCC
voert dan in ieder geval de boven genoemde (kern)taken uit
(capaci­teitsmanagement, informatiemanagement en operationele
advisering). Vanuit deze kerntaken verbindt en ondersteunt het LOCC
de generieke decentrale operationele crisisbeheersing aan specifieke
en/of nationale crisisbeheersing.
Daarnaast kan op verzoek van de MCCb de coördinatie van bepaalde
operaties of delen van operaties alsmede de uitvoering van bepaalde
operaties of delen van operaties worden neergelegd bij het LOCC.
Dit zal overigens altijd gebeuren in nauwe samenwerking met het
NCC, de verschillende departementen, veiligheidsregio’s c.q.
waterbeheerders. Ook zal gebruik gemaakt worden van de capaciteiten van de verschillende operationele diensten om de daadwerkelijke
uitvoering mogelijk te maken. Tot slot kan het LOCC-onderdeel
uitmaken van het JenV-nafaseteam om haar expertise in te brengen.

4.6	LOCC Bovenregionaal en Nationaal
(LOCC-B/N)20
Binnen de crisisbeheersing21 is behoefte aan operationele coördinatie en advisering op Rijksniveau en aan een bovenregionaal platform
dat voor een collegiale afstemming kan dienen indien er meerdere
veiligheidsregio’s bij een incident betrokken zijn. De werknamen
van deze platforms zijn respectievelijk LOCC-B (Bovenregionaal)
en LOCC-N (Nationaal). Deze platforms worden door het LOCC
gefaciliteerd met benodigde capaciteiten, operationeel advies en
operationeel plan van aanpak.
Er zijn crises denkbaar waar behoefte is aan een meer bovenregionale
afstemming indien twee of meer veiligheidsregio’s bij een incident
betrokken zijn. In die gevallen is het mogelijk een LOCC-B te
activeren. Het LOCC-B geeft advies aan de betrokken regio’s en
monitort de regionale effecten van de besluitvorming. Het LOCC-B
wordt op verzoek van de (één of meerdere) veiligheidsregio’s
geactiveerd.
Een LOCC-N wordt op verzoek van de NCTV geactiveerd en geeft op
Rijksniveau een advies over de operationele haalbaarheid van
OOV-diensten van een voorgenomen bestuurlijk besluit en
monitort de effecten van de uitvoering van het besluit.

4.7 Veiligheidsregio’s
Kerntaken veiligheidsregio bij een (dreigende) ramp en/of crisis zijn:
• Het coördineren en daadwerkelijk verlenen van operationele
hulp bij ramp en crisis;
• Het inventariseren van risico’s bij rampen en crises voor operationele voorbereiding en een juiste bestuurlijke afweging van
besluiten;
• Het organiseren van de rampen- en crisisbeheersing in de regio,
ook bovenregionaal (GRIP5);
• Het waarschuwen en alarmeren van de bevolking bij dreigende
rampen/crises;
• Het geven van handelingsperspectieven aan de bewoners
(crisiscommunicatie) eventueel in afstemming met NKC.
Zoals bij de interdepartementale opschaling van het NCC beschreven
sluiten op uitnodiging van de voorzitter MCCb gemandateerde
vertegenwoordigers van de veiligheidsregio’s aan bij de nationale
crisisstructuur voor de bovenregionale en landelijke afstemming.

• Het op tijd waarschuwen van de verantwoordelijke overheden
voor hoogwater of storm;
• Het informeren van het WMCN-LCO in geval van knelpunten die
een risico vormen voor de waterveiligheid;
• Het bewaken van waterstaatkundige werken tijdens hoogwater en
dreigende overstromingen;
• Het treffen van (tijdelijke) maatregelen ter voorkoming van
doorbraken en overstromingen.

4.9 Aanbieders van vitale processen
Bepaalde processen zijn zo belangrijk voor de Nederlandse
samenleving dat uitval of verstoring tot ernstige maatschappelijke
ontwrichting leidt en een bedreiging vormt voor de nationale
veiligheid. Deze processen vormen de Nederlandse vitale infrastructuur. Indien een (vitale) partnerorganisatie geraakt wordt door de
overstroming dan vindt afstemming plaats met de desbetreffende
veiligheidsregio’(s). Op landelijk niveau worden aanbieders van
vitale processen vertegenwoordigd door hun eigen vakdepartement
in de nationale crisisbesluitvormingsstructuur. Op verzoek leveren
zij informatie voor het totaalbeeld en kunnen zij advies leveren voor
de besluitvorming. Ook kunnen ze worden uitgenodigd om deel te
nemen aan crisisoverleggen. In bijlage 4 is een overzicht opgenomen van de relevante vitale en bij overstromingen kwetsbare
processen. Wanneer de continuïteit van de vitale processen in
gevaar komt, dient de aanbieder hiervan melding te maken bij de
toezichthouder dan wel de crisiscoördinator22.

4.8 Waterbeheerders
Rijkswaterstaat en de waterschappen zijn de waterbeheerders in
Nederland. Zij zorgen er onder meer voor dat het land is beschermd
tegen hoogwater en (dreigende) overstromingen. Zij hebben de
volgende verantwoordelijkheden:
Naast de in paragraaf 4.6 genoemde bovenregionale platforms zijn er ook
nog andere bovenregionale samenwerkingsverbanden zoals bijvoorbeeld de
SCOR en de regio Noord-Holland boven het Noordzeekanaal.
21
Interdepartementaal Overleg Crisisbeheersing (IOCB), Portefeuillehouder
overleg Bevolkingszorg, Raad van Commandanten en Directeuren
Veiligheidsregio (RCDV) (Samengevat Inrichtingsplan t.b.v. informatie
potentiele leden, sept. 2019).
20

22

Telecomaanbieders melden continuïteitsproblemen aan de crisiscoördinator
van het DCC-EZK.

Landelijk Crisisplan Hoogwater en Overstromingen | 15

5	Pers- en Publiekscommunicatie in geval van
hoogwater en overstromingen
5.1 Algemeen

Risicocommunicatie

Crisiscommunicatie in het geval van hoogwater en (dreigende)
overstroming is belegd bij de betreffende veiligheidsregio. Het
informeren van de verschillende doelgroepen (zoals algemeen
publiek, bedrijven, getroffenen, boeren) gebeurt in de regel in de
regio via de verschillende communicatiemiddelen die ter beschikking staan en wordt gecoördineerd binnen een Regionaal
Actiecentrum Communicatie (RAC). Het RAC ondersteund het
Regionaal Operationeel Team (ROT) en Regionaal Beleidsteam
(RBT). In het ROT en RBT is een communicatieadviseur aanwezig die
adviseert over de communicatie aanpak. Ook wordt in deze
overleggen afgestemd met de netwerkpartners zoals Rijkswaterstaat
en waterschappen. De deelnemende partijen aan een RAC worden
mede bepaald op basis van de aard en locatie van de (dreigende)
overstroming.

Ook wanneer er nog geen acute crisis is, wordt er actief gecommuniceerd naar burgers en bedrijven over het reële risico dat we in
Nederland lopen op hoogwater en overstromingen. Het ministerie
van IenW draagt zorgt voor deze risicocommunicatie over de risico’s
en handelingsperspectieven, die er zijn en werkt hierbij nauw
samen met de veiligheidsregio’s en overige betrokken partners.

Indien een overstromingsscenario meerdere veiligheidsregio’s treft,
heeft de voorzitter van de bronregio de coördinatie over de
handhaving van de openbare orde en generieke openbare veiligheid
(of er wordt in overleg met overige betrokken regio’s een coördinerende regio aangewezen). Deze regio coördineert dan ook de
crisiscommunicatie en is eerste aanspreekpunt voor de rijksoverheid. In verschillende regio’s zijn hierover reeds afspraken gemaakt,
zoals bijvoorbeeld in Noord-Holland boven het Noordzeekanaal en
in de Randstad (SCOR).
Als de crisis nationale impact heeft en potentieel ontwrichtend is
voor de samenleving (meerdere vitale processen en mensenlevens
zijn in het geding), komt coördinatie van de crisiscommunicatie op
nationaal niveau te liggen bij het Nationaal Kernteam
Crisiscommunicatie.

5.2 Risico­en crisiscommunicatie
Communicatie vindt plaats zowel in acute situaties als bij dreigende
overstromingen. Zowel voorafgaand aan een hoogwatersituatie of
(dreigende) overstroming (risicocommunicatie) als tijdens en na
een (dreigende) overstroming (crisiscommunicatie) worden
communicatie tools ingezet om verschillende doelgroepen te
bereiken. Per scenario, bijvoorbeeld zoals geformuleerd in
hoofdstuk 2, dient zowel bij risico- als bij crisiscommunicatie
nagedacht te worden over de doelgroep, afzender, boodschap en
middelen.
Aandachtspunt hierbij is ook het internationale aspect. Het is goed
om reeds in de koude fase bij grensregio’s te checken wat voor
handelingsperspectieven over de grens worden meegegeven en hoe
dat van invloed is op de eigen aanpak en boodschappen.
16 | Landelijk Crisisplan Hoogwater en Overstromingen

Risicocommunicatie vindt onder andere op de volgende manieren
plaats:
• Bij herdenkingsbijeenkomsten, zoals die van de watersnoodramp
in 1953;
• Via websites (overstroomik.nl, crisis.nl, onswater.nl);
• Via (Sociale) media;
• Door middel van interviews met media en het uitwerken van
eigen content (interviews, animaties en infographics);
• Door gezamenlijke ontwikkeling en verspreiding van (regionale)
kaarten met informatie over overstroming en evacuatie.

Crisiscommunicatie en Nationaal Kernteam
Crisiscommunicatie
Wanneer nationaal wordt opgeschaald wordt het Nationaal Kernteam
Crisiscommunicatie (NKC) ingericht voor de coördinatie van de
communicatie. Het proces van opschaling en instelling van het NKC
is bij hoogwater en overstromingen niet anders dan bij andere crises
en wordt beschreven in het Nationaal Handboek Crisisbesluitvorming
(2016). Het NKC zal bij hoogwater en overstromingen in ieder geval
worden samengesteld uit communicatiespecialisten vanuit de
directie communicatie van IenW, het NCC en de Directie Commu­n­icatie van JenV aangevuld met liaisons van overige betrokken
communicatiepartners.
Ten tijde van hoogwater en overstromingen kunnen, indien nodig,
onder andere de volgende communicatiemiddelen worden ingezet:
• Websites (crisis.nl, rijksoverheid.nl, ikbenveilig.nl,
Rijkswaterstaat.nl);
• NL-Alert;
• WAS-palen;
• (Sociale) media;
• Publieksinformatienummers 0800 – 1351;
• Calamiteitenzender;
• Hulpdiensten (uit huis halen bij evacuatie).

Bijlagen

Landelijk Crisisplan Hoogwater en Overstromingen | 17

Bijlage 1

Kaarten voorbeeld scenario’s

Voorbeeldscenario Baarlandpolder (kust)

Voorbeeldscenario (combinatie hoge rivierafvoer en storm):

Baarlandpolder (Zuid-Beveland)
• kleine diepe polder

Schielands Hoge Zeedijk, langs Hollandse IJssel
• diep, laaggelegen polder

Voorbeeldscenario Ochten (rivieren)
Ochten (Betuwe)
• grote diepe polder

18 | Landelijk Crisisplan Hoogwater en Overstromingen

Bijlage 2 Wettelijk kader
Dit wettelijk kader gaat in op de bevoegdheden en verantwoordelijkheden in de waterkolom. In de Waterwet is een regeling
over ‘gevaar voor waterstaatswerken’ opgenomen1. Hieronder
wordt ingegaan op deze regeling, die zal opgaan in de
Omgevingswet2. In de Omgevingswet zijn de artikelen inhoudelijk vrijwel ongewijzigd ten opzichte van de Waterwet. Daarnaast
bevat de Omgevingswet overgangsrecht voor besluiten en
plannen die onder de Waterwet zijn vastgesteld.

Voorbeelden bevoegd gezag5
• Voor de Europoortkering is Rijkswaterstaat (RWS) de beheerder
(het rijk is beheerder van de waterkeringen die in bijlage III van
het Waterbesluit zijn vermeld);
• Voor de kustwering zijn de waterschappen in beginsel de kering
beheerder;
• Voor de Noordzee is RWS de waterbeheerder.

3. Informatieplicht bij hoogwater (“waterbeeld”)
In bijlage 9 is een overzicht opgenomen van relevante regelgeving
onder de Waterwet en de Omgevingswet. Gezien het belang van het
evacuatiebesluit, is tevens in bijlage 10 een overzicht gegeven van de
verantwoordelijkheden van de minister van JenV, burgemeester,
voorzitter veiligheidsregio, Commissaris van de Koning en
specifieke bevoegdheden, gebaseerd op het huidige en het
toekomstige wettelijk kader.

1. Definities
Waterstaatswerk: oppervlaktewaterlichaam (bijvoorbeeld een rivier of
meer), bergingsgebied, waterkering of ondersteunend kunstwerk3;
Gevaar: omstandigheid waardoor de goede staat van een of meer
waterstaatswerken onmiddellijk en ernstig in het ongerede is of
dreigt te geraken (art. 5.28, eerste lid Waterwet/artikel 19.13, eerste
lid, Omgevingswet).

2. Bevoegd gezag en rollen
Waterbeheerders van de waterstaatswerken
In hoofdzaak zijn dat de waterschappen en Rijkswaterstaat (voor
rijkswateren en waterkeringen in beheer van het rijk).
Bestuurlijke interventies
• Bij gevaar door een primaire waterkeringen kan de minister van
IenW rechtstreeks interveniëren;4
• Bij gevaar voor overige waterstaatswerken kan in eerste instantie
Gedeputeerde Staten (bij spoed de Commissaris van de Koning
(CdK)) interveniëren en in tweede instantie de minister van IenW,
indien GS en de CdK onvoldoende gebruik (kunnen) maken van
hun bevoegdheden (artikel 19.16 Omgevingswet).

Hoofdstuk 5, paragraaf 5 van de Waterwet, afdeling 19.4 van de
Omgevingswet.
2
Geplande inwerkingtreding van de Omgevingswet is 01-01-2022.
3
Artikel 1.1 Waterwet/Bijlage I Omgevingswet.
4
Deze bestuurlijke interventies in de warme fase - bij gevaar voor waterstaatswerken - moeten worden onderscheiden van de toezichtstaak van de ILT op
de primaire waterkeringen in de koude fase. In geval van bestuurlijke
interventies bij gevaar (op grond van art. 5.31, vierde lid, Waterwet) treden de
DG RWS of dGWB op namens de minister.
1

Bij hoogwater met gevaar voor primaire waterkering heeft de
minister van IenW een informatieplicht (hoogwaterstanden,
overschrijding alarmeringspeilen/waarde e.d.) aan beheerders van
primaire keringen en Gedeputeerde Staten (GS) (artikel 3.3
Waterwet/artikel 19.10, derde lid, Omgevingswet).

4. Bevoegdheden en wettelijke grondslag
Normale bevoegdheden waterbeheerder
Bij gevaar voor waterstaatswerken worden door de waterbeheerders
in beginsel de reguliere bevoegdheden ingezet ter beperking van
het gevaar (art. 5.3 Waterwet). Voorbeelden zijn:
• Sluiten kering, gebruik sluitingsmiddelen, bemalen;
• Activeren bergingsgebied;
• Onverwijld nodige maatregelen treffen bij verontreiniging
bodem en oever van oppervlaktewaterlichamen (artikel 5.15
Waterwet).
Bijzondere bevoegdheid waterbeheerder (art. 5.30 Waterwet/artikel 19.15
Omgevingswet)
Bij gevaar voor waterstaatswerken is de beheerder bevoegd de
nodige maatregelen te treffen zo nodig in afwijking van de wet,
doch niet van de Grondwet of internationaalrechtelijke verplichtingen. Dit zijn bijzondere bevoegdheden. Hierbij geldt de eis dat
gebruikmaking van deze bevoegdheid door het waterschap
onverwijld moet worden gemeld aan Gedeputeerde Staten. Indien
het bestuur van een waterschap van deze bevoegdheid gebruik heeft
gemaakt in verband met gevaar voor een primaire waterkering,
meldt hij dit onverwijld aan de minister van IenW in plaats van aan
Gedeputeerde Staten.
Rijksheer
De Waterwet kent geen rijksheer. Dit neemt niet weg dat bij
hoogwater en overstroming het optreden van een rijksheer aan de
orde kan zijn. Dit is dan vanuit andere wetgeving dan de Waterwet.
Een rijksheer heeft een belangrijke informatiepositie en kan
daarom ook een liaisonrol tussen ministerie en de regio vervullen.
De CdK is coördinerend rijksheer.

5

Dit zijn slechts voorbeelden. RWS is ook voor andere waterstaatswerken
beheerder.

Landelijk Crisisplan Hoogwater en Overstromingen | 19

Rijksheren in formele zin zijn bij algemene maatregel van bestuur
aangewezen functionarissen die in buitengewone omstandigheden
in hun eigen werkgebied bepaalde noodbevoegdheden namens de
vakminister kunnen uitoefenen. Van buitengewone omstandigheden is sprake als een vitaal belang van de samenleving wordt
bedreigd of aangetast en de gewone bevoegdheden ontbreken of
ontoereikend zijn om die situatie aan te pakken.

afschrift van zowel het voornemen als het besluit. De minister van
IenW kan voorts voor de uitvoering van het besluit tot indeplaatsstelling aanwijzingen geven aan Gedeputeerde Staten of
Commissaris van de Koning en de terbeschikkingstelling van
provincieambtenaren vorderen. Van een besluit tot indeplaatsstelling kan rechtstreeks beroep worden ingesteld bij de afdeling
bestuursrechtspraak van de Raad van State.

Optreden door hoger gezag bij gevaar voor waterstaatswerken

Bergingsgebieden (artikelen. 5.4, 5.26 en 7.14 Waterwet/10.3, vierde lid,
en 15.13 Omgevingswet)

Bij gevaar voor een primaire waterkering (artikel 5.31, lid 4 juncto 3.13
Waterwet/artikel 19.16 en artikel 2.36 Omgevingswet):

• Indien een waterschap niet of niet voldoende optreedt bij gevaar
voor een primaire waterkering, kan de minister van IenW het
waterschap een aanwijzing geven, na overleg met waterschap
tenzij spoed6;
• Indien een waterschap de aanwijzing niet of niet naar behoren
uitvoert, kan de minister van IenW zelf voorzien ten laste van en
namens het waterschap (besluit tot indeplaatsstelling; zie
hieronder).
Bij gevaar voor overige waterstaatswerken (art. 5.31 juncto 3.12 Waterwet/
artikel 19.16 en 2.36 Omgevingswet):

• Indien een waterschap niet of niet voldoende optreedt bij gevaar,
kan Gedeputeerde Staten het waterschap een aanwijzing geven,
na overleg met waterschap, tenzij er spoed is;
• Indien een waterschap de aanwijzing niet of niet naar behoren
uitvoert, kan Gedeputeerde Staten daarin zelf voorzien ten laste
van en namens het waterschap;
• Eis: Gedeputeerde Staten (GS) onverwijld melden aan de minister
van IenW;
• De Commissaris van de Koning (CdK) kan bevoegdheden
Gedeputeerde Staten uitoefenen bij spoed.
Bij gevaar voor overige waterstaatswerken (art. 5.31 lid 3 juncto 3.13
Waterwet/2.36 Omgevingswet juncto 121 leden 2 en 4, 121a t/m e en 121g
Provinciewet):

• Indien GS of CdK ten onrechte niet of niet voldoende gebruik
maken van hun interventiebevoegdheden, kan de minister van
IenW aan Gedeputeerde Staten of het waterschap een aanwijzing
geven, na overleg met hen tenzij er spoed is;
• Indien een waterschap de aanwijzing niet of niet naar behoren
uitvoert, kan de minister van IenW daarin zelf voorzien ten laste
van het bestuur van een waterschap (besluit tot
indeplaatsstelling).
Besluit tot indeplaatsstelling
Voor de indeplaatsstelling geldt een speciale procedure waarin de
artikelen 121 leden 2 en 4 en 121a t/m 121e van de Provinciewet van
overeenkomstige van toepassing zijn. Onder meer geldt dan een
plicht tot ingebrekestelling tenzij er spoed is; ook geldt voor het
besluit tot indeplaatsstelling zowel opschriftstelling als bekendmaking (bij spoed zo spoedig mogelijk). De minister van BZK krijgt een
6

Onder de Omgevingswet wordt overleg tussen overheden niet meer expliciet
benoemd, maar is dit een integraal onderdeel van het systeem.

20 | Landelijk Crisisplan Hoogwater en Overstromingen

Bergingsgebieden dienen als buffer bij overtollig water. Deze
gebieden maken onderdeel uit van het watersysteem. De beheerder
kan deze gebieden laten onderlopen (“activeren”). Dit activeren valt
in de categorie normale bevoegdheden en is dus geen bijzondere
bevoegdheid.
Bergingsgebieden worden via het ruimtelijk spoor en in de legger
vastgelegd. Er geldt een duldplicht voor rechthebbenden (eigenaren
en dergelijke) van bergingsgebieden; zij hebben wel recht op
schadevergoeding. Bergingsgebieden moeten worden onderscheiden van noodoverloopgebieden.
Noodoverloopgebieden
Noodoverloopgebieden maken geen deel uit van het watersysteem.
Deze gebieden komen slechts voor inundatie in aanmerking, indien
de reguliere bergingscapaciteit van een watersysteem, zoals een
rivier, niet langer toereikend is om het teveel aan water te bergen.
Het gaat hierbij om boven maatgevende omstandigheden,
omstandigheden waarop het watersysteem niet is berekend.
Noodoverloopgebieden vervullen een functie ten behoeve van de
openbare orde en veiligheid. Het is derhalve de algemene kolom die
bevoegd is tot het inzetten van een noodoverloopgebied. Het
waterschapsbestuur kan gebruikmaken van de bevoegdheid ex art.
5.30 Wtw om gevaar voor waterstaatswerken te voorkomen of te
beperken. Is de situatie te kwalificeren als een ramp in de zin van de
Wet veiligheidsregio’s, dan verschuift de bevoegdheid tot het treffen
van maatregelen naar de burgemeester of de voorzitter van de
veiligheidsregio.

5. Planvorming
Elke (water)beheerder maakt een calamiteitenplan, en is verplicht
dit plan af te stemmen met plannen van anderen. Ook dient het
calamiteitenplan te worden afgestemd op crisisplannen van de
veiligheidsregio en de voor het waterbeheer van belang zijnde
rampenbestrijdingsplannen. Een ontwerp van een calamiteitenplan
dient voor commentaar te worden gezonden aan de besturen van de
veiligheidsregio’s, waarbinnen de waterstaatswerken zijn gelegen
(artikel 5.29 Waterwet/19.14 Omgevingswet).
Bij het opstellen van de calamiteitenplannen dient ook rekening
gehouden te worden met andere relevante wet- en regelgeving.
Voorbeelden hiervan zijn; internationale/grensoverschrijdende
wetgeving cq. verdragen, zoals het verdrag inzake bescherming en
gebruik van internationale waterlopen en het Schelde-, Maas- en
Rijnverdrag.

6. Relatie met evacuatie
Hoogwater en overstromingen kunnen leiden tot evacuatie.
Uitvoering van en besluit tot een evacuatie ligt in eerste aanzet bij
de veiligheidsregio’s. Gezien het belang van evacuatie zijn bijbehorende bevoegdheden in bijlage 10 verder uiteengezet.

Landelijk Crisisplan Hoogwater en Overstromingen | 21

Bijlage 3 Interdepartementale crisisstructuur
Ingeval van een (dreigende) overstroming dat een gecoördineerd optreden van de (rijks)overheid vereist en/of waarbij de nationale
veiligheid in het geding is, kunnen één of meer onderdelen van de nationale crisisorganisatie, zoals beschreven in het Nationaal
Handboek Crisisbesluitvorming, worden benut. Onderdelen worden naar behoefte ingezet en flexibel ingericht en samengesteld.
De kern van de nationale crisisstructuur bestaat uit de Interdepartementale en de Ministeriële Commissie Crisisbeheersing.

Hoofdlijnen crisisbeheersingsstelsel
Ministeriële Commissie
Crisisbeheersing (MCCb)

Nationaal Kernteam
Crisiscommunicatie (NKC)

Interdepartementale
Commissie Crisisbeheersing
(ICCb)

Interdepartementaal
Afstemmingsoverleg (IAO)

Departementale
Coördinatiecentra (DCC's)

Nationaal Crisiscentrum
(NCC)

Vitale
Sectoren

Binnenlands Bestuur
Veiligheidregio's

Rijksdiensten

Landelijk Operationeel
Coördinatiecentrum
(LOCC)

Structuur crisisorganisatie conform Instellingsbesluit Ministeriële Commissie Crisisbeheersing en Nationaal Handboek Crisisbesluitvorming

Ministeriële Commissie Crisisbeheersing (MCCb)
De Ministeriële Commissie Crisisbeheersing (MCCb), voorgezeten door de minister van Justitie en Veiligheid of de minister-president, besluit
(bij meerderheid van stemmen) over het geheel van maatregelen en voorzieningen met het oog op een samenhangende aanpak in een
situatie waarbij de nationale veiligheid in het geding is of kan zijn, of in een andere situatie die een grote uitwerking op de maatschappij
heeft of kan hebben.

22 | Landelijk Crisisplan Hoogwater en Overstromingen

Interdepartementale Commissie Crisisbeheersing (ICCb)

Nationaal Crisiscentrum (NCC)

De Interdepartementale Commissie Crisisbeheersing (ICCb) is een
commissie op hoog ambtelijk niveau (DG), voorgezeten door de
Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV).
De commissie adviseert de MCCb en neemt zo nodig en mogelijk
ook zelf besluiten.

Het permanent (24/7) bezette Nationaal Crisiscentrum (NCC) vervult
de functie van interdepartementaal coördinatiecentrum en
ondersteunt de nationale crisisstructuur en daarbij betrokken
partijen met informatiemanagement, haar netwerk, expertise en
faciliteiten.

Op uitnodiging kunnen deskundigen ICCb en MCCb bijwonen.
Te denken valt aan deskundigen op een specifiek terrein of aan
vertegenwoordigers van andere overheden, overheidsdiensten of
(vitale) sectoren. Met betrekking tot de hoogwaterdreiging, de
duiding daarvan en eventueel te nemen maatregelen kan een
voorzitter van WMCN-LCO als inhoudelijk adviseur deelnemen.

Departementaal Coördinatiecentrum Crisisbeheersing
(DCC)

Nationaal Kernteam Crisiscommunicatie (NKC)
Het Nationaal Kernteam Crisiscommunicatie (NKC) fungeert tijdens
een incident of crisis als informatieknooppunt voor de rijksoverheid
op het gebied van pers- en publiekscommunicatie. Het NKC
adviseert de crisis-overleggen op rijksniveau over de te volgen
communicatiestrategie en de communicatieve gevolgen van (voor)
genomen besluiten.

Het Departementaal Coördinatiecentrum Crisisbeheersing
(DCC-IenW) vertegenwoordigt het ministerie in de (inter)nationale
wereld van crisisbeheersing. Zij speelt een centrale rol bij het
coördineren van calamiteiten, crises en rampen op het gebied van
infrastructuur, water, klimaat en milieu. Het DCC-IenW is een
verbindende schakel bij elke crisis.
De afspraken over de inrichting en werkwijze van de nationale
crisisstructuur zijn vastgelegd in het Instellingsbesluit Ministeriële
Commissie Crisisbeheersing en uitgewerkt het Nationaal Handboek
Crisisbesluitvorming7.

Landelijk Operationeel Coördinatiecentrum (LOCC)
Het Landelijk Operationeel Coördinatiecentrum (LOCC), bemenst
door de OOV-kolommen (politie, brandweer, GHOR, Defensie en
gemeente), zorgt voor een geïntegreerde benadering van de
operationele aspecten van crisisbeheersing op nationaal niveau
(onder andere overzicht inzetbare capaciteiten, operationele
handelingsperspectieven en landelijk operationeel advies) in het
kader van primair openbare orde en veiligheid. Het LOCC is 24/7
bereikbaar.

Interdepartementale Afstemmingsoverleg (IAO)
ICCb en MCCb worden ondersteund en geadviseerd door een
Interdepartementaal Afstemmingsoverleg (IAO) en een multidisciplinaire staf die naar behoefte worden ingezet en flexibel worden
ingericht en samengesteld, bijvoorbeeld ten behoeve van de
informatievoorziening, beeld- en oordeelsvorming, advies over
specifieke aspecten, crisiscommunicatie of parlementaire verantwoording. Met betrekking tot de hoogwaterdreiging, de duiding
daarvan en eventueel te nemen maatregelen kan een voorzitter van
WMCN-LCO als inhoudelijk adviseur deelnemen.

7

Meer informatie: https://www.nctv.nl/themas/crisisbeheersing/documenten/
publicaties/2016/09/13/nationaal-handboek-crisisbesluitvorming.

Landelijk Crisisplan Hoogwater en Overstromingen | 23

Bijlage 4	Overzicht vitale processen en bij
overstroming kwetsbare functies
In deze bijlage is in tabel 1 een overzicht weergegeven van de
Nederlandse vitale processen conform de vitaliteitsbeoordeling
zoals door het rijk is vastgesteld. Er is onderscheid gemaakt tussen
de categorie A en de categorie B om recht te doen aan de diversiteit
binnen de vitale infrastructuur, om te kunnen prioriteren bij
onder andere incidenten en om maatwerk bij weerbaarheid
verhogende maatregelen mogelijk te maken. Categorie A vitale
processen hebben grotere gevolgen bij uitval dan categorie B vitale
processen. Op deze indeling zijn een aantal uitzonderingen te
noemen. Zo zijn Politie en Defensie op basis van aanvullende
criteria gecategoriseerd als vitaal B.
Daarnaast is in tabel 2 een overzicht weergegeven van de bij
overstroming kwetsbare functies zoals benoemd in het Delta­
programma Ruimtelijke Adaptatie onder de noemer van de
nationale aanpak vitaal en kwetsbaar. Dit zijn functies die cruciaal
zijn voor de rampenbeheersing bij overstromingen of functies die
bij een overstroming ernstige schade met zich mee kunnen
brengen voor mens, milieu of economie.

24 | Landelijk Crisisplan Hoogwater en Overstromingen

Categorie A
In deze categorie staat de infrastructuur die bij verstoring, aantasting of uitval de ondergrenzen van minstens een van de drie
impactcriteria (economisch, fysiek of sociaal maatschappelijk) voor
categorie A raakt en daarnaast ook voldoet aan het criterium van
cascade gevolgen:
• Economische gevolgen: > ca. 50 miljard euro schade of ca. 5,0%
dalen reëel inkomen;
• Fysiek gevolgen: meer dan 10.000 personen dood, ernstig
gewond of chronisch ziek;
• Sociaal maatschappelijke gevolgen: meer dan 1 miljoen personen
ondervinden emotionele problemen of ernstig maatschappelijke
overlevingsproblemen;
• Cascade gevolgen: uitval heeft als gevolg dat minimaal twee
andere sectoren uitvallen.

Categorie B
In deze categorie staat de infrastructuur die bij verstoring, aantasting of uitval de ondergrenzen van minstens een van de drie
impactcriteria voor categorie B raakt:
• Economische gevolgen: > ca. 5 miljard euro schade of ca. 1%
daling reëel inkomen;
• Fysieke gevolgen: meer dan 1.000 personen dood, ernstig
gewond of chronisch ziek;
• Sociaal maatschappelijke gevolgen: meer dan 100.000 personen
ondervinden emotionele problemen of ernstig maatschappelijke
overlevingsproblemen.

Tabel 1 Vitale processen
Processen

Categorie

Sector

Ministerie

Landelijk transport en distributie elektriciteit

A

Energie

EZK

Regionale distributie elektriciteit

B

Gasproductie, landelijk transport en distributie gas

A

Regionale distributie gas

B

Olievoorziening

A

Internet en datadiensten

B

ICT/Telecom

EZK

Internettoegang en dataverkeer

B

Spraakdienst en SMS (mobiel en vast)

B

Plaats- en tijdsbepaling via GNSS
(Global Navigation Satellite System)

B

Drinkwatervoorziening

A

Drinkwater

IenW

Keren en beheren waterkwaliteit

A

Water

IenW

Vlucht- en vliegtuigafhandeling

B

Scheepvaartafwikkeling

B

Vervoer van personen en goederen over (hoofd)spoorwegeninfrastructuur

B

Transport

IenW

Vervoer over (hoofd)wegennet

B

Transport

IenW

Grootschalige productie/verwerking en/of opslag (petro-) chemische stoffen

B

Chemie

IenW

Opslag, productie en verwerking nucleair materiaal

A

Nucleair

IenW

Toonbankbetalingsverkeer

B

Financieel

FIN

Massaal giraal betalingsverkeer

B

Hoogwaardig betalingsverkeer tussen banken

B

Effectenverkeer

B

Communicatie met en tussen hulpdiensten middels 112 en C2000

B

OOV

JenV

Inzet politie

B

Basisregistraties personen en organisatie

B

Digitale overheidsprocessen

BZK

Interconnectiviteit (transactie-infrastructuur voor informatie uit basisregistratie)

B

Elektronisch berichtenverkeer en informatieverschaffing aan burgers

B

Identificatie en authenticatie van burgers en bedrijven

B

Inzet Defensie

B

Defensie

DEF

8

IenW

Tabel 2. Kwetsbare processen
Processen

Sector

Ministerie

Afvalwaterketen

Afvalwater

IenW

Gezondheid Zorginstellingen

Gezondheid

WVS

Infectieuze stoffen/genetisch gemodificeerde organismen

8

IenW, VWS

Voor alle ICT/Telecomprocessen geldt dat deze zowel via vast als mobiele
aansluitingen en infrastructuur worden verzorgd met uitzondering van sms,
hier geldt alleen dat deze via mobiele aansluitingen en infrastructuur worden
verzorgd.

Landelijk Crisisplan Hoogwater en Overstromingen | 25

Bijlage 5	Strategische dilemma’s en
aandachtspunten
Bij strategische dilemma’s en aandachtspunten gaat het erom
een (niet-uitputtende) beschrijving te geven van mogelijke
dilemma’s en aandachtspunten, die een rol kunnen spelen bij
de voorbereiding van de besluitvorming in de diverse crisis­
gremia, zoals het ICCb/MCCb.
Dilemma 1:
Het wel of niet voorbereiden en uitvoeren van een evacuatie, wanneer er sprake
is van grote onzekerheid9.
Overwegingen
• Wat zijn de risico’s als er niet wordt geëvacueerd? Hoe hoog komt
het water en wat valt er qua vitale infrastructuur uit?
• Onderscheid zelfredzamen en niet zelfredzamen en de gevolgen
voor beide groepen.
• Kunnen we bij niet evacueren contact houden met burgers; blijft
infrastructuur werken?
• Kan voeding en drinkwater gegarandeerd blijven? Welke
noodvoorzieningen zouden ingezet kunnen worden.
• Zijn er “speciale transporten10” nodig?
• Wat zijn de mogelijkheden om tot evacuaties over te gaan? Zowel
op korte als op lange termijn.
• Is het mogelijk om het gebied op te delen om prioriteiten per
gebied te bepalen?
• Wat zijn de beschikbare capaciteiten? Denk aan uitvoerbaarheid,
opvanglocaties, kosten.
• Grote industrieën hebben tijd nodig om veilig te kunnen
afschakelen. Is duidelijk wanneer zij het evacuatiebesluit moeten
ontvangen, willen ze nog de nodige maatregelen kunnen nemen?
• In welke volgorde wordt er (preventief ) geëvacueerd?
Handelingsperspectieven
• Het Kader Grootschalige Evacuaties (JenV, 2014) geeft inzicht in de
gevolgen van het evacueren van een gebied. Hierin zijn ook de
nodige handvatten gegeven.
Aandachtspunten
• Met het stilleggen van bedrijven zijn grote kosten gemoeid.
• We dienen rekening te houden met burgers die snel zelf preventief
evacueren.

Het gaat hierbij om grootschalige evacuatievraagstukken, waarbij landelijke
coördinatie nodig is. Het evacuatievraagstuk ligt in eerste instantie bij de
veiligheidsregio’s. Zie ook bijlage 10.
10
Dit zijn transporten waarvoor speciale begeleiding nodig is, en/of transporten
voor bijzondere doeleinden, zoals voor het vervoeren van kunstschatten.
9

26 | Landelijk Crisisplan Hoogwater en Overstromingen

Dilemma 2:
Welke prioriteiten worden gesteld bij het verdelen van schaarse middelen?
Overwegingen
• Wat zijn/worden de schaarse middelen (bijvoorbeeld hulpdiensten, drinkwater, voeding, elektriciteit ten behoeve van bewoners) en wie hebben (doelgroepen) of waarom (denk aan
elektriciteit/communicatie) heb je dat nodig? Dan kunnen
prioriteiten worden gesteld.
• Zorg voor een goed overzicht van de maatregelen die door de
sectoren zelf zijn genomen of genomen kunnen worden om het
tekort op te vangen.
• Bekijk ook goed wat de publiek–private samenwerking kan
betekenen voor het opvangen van tekorten.
• Bepaalde resources kunnen ook gevorderd worden door de
vakministers; maak duidelijk welke middelen moeten worden
gevorderd, hoe de verantwoordelijk vakminister de bevoegdheid
tot vorderen in werking kan stellen (bij KB op voordracht van de
minister-president) en wat de consequenties zijn van het
vorderen van resources.
Handelingsperspectieven
• Contact met aanbieders vitale processen in verband met
prioritering (wat je wilt kan wellicht niet altijd) en hulpverlening.
• Betrek ook het LOCC tijdig bij deze afweging, zij hebben zicht op
de noodzakelijke verdeling van middelen (en de beschikbaarheid
van middelen).
• Gebruik de afwegingskaders zoals deze zijn vastgelegd in dit plan
(bijlage 7).
Aandachtspunten
• Betrek communicatie tijdig bij deze afweging. Uiteindelijk moet
er een duidelijke communicatieboodschap liggen waarom
bepaalde besluiten zijn genomen.

Dilemma 3:
Het wel of niet inzetten van maatregelen die grote impact hebben, zoals
preventieve inundatie.
Overwegingen
• Wat is het effect van inundatie? Zijn er minder gevolgen voor
mens, dier, vitale processen en cultureel erfgoed dan wanneer er
niet zou zijn geïnundeerd?
• Wat gaat verloren en hoe kunnen we dit verlies compenseren?
• Is er een duidelijk afwegingskader om dit besluit te nemen?
• Hoe communiceren we de boodschap naar de bevolking,
bedrijfsleven, etc.?
• Zijn alle noodzakelijke partners in beeld, ook regionaal? Zowel
publiek als privaat?
Handelingsperspectieven
• Veel controle op dergelijke actie; weten wat je doet en waarom.
• Zorg dat je voldoende klankbord hebt, ook met de vertegenwoordiging van de groepen die geraakt zullen worden door de
maatregel.
• Betrek de private sector, bijvoorbeeld via VNO-NCW en de
vakministeries.
• Zorg dat er een duidelijke communicatiestrategie ligt, voordat de
maatregel wordt ingezet.
Aandachtspunten
• Goede communicatie naar bedrijven en burgers en pers; kosten
gevolgen en (zodra)(als) dat kan compensatie aangeven.

Dilemma 4:
Wat wordt er wanneer gecommuniceerd?
Overwegingen
• Openheid past in Nederland.
• Er dient bepaald te worden bij welke trigger wat gecommuniceerd
moet worden.
• Waarschijnlijk zal de communicatieboodschap naast algemeen
ook doelgroepgericht moeten zijn. Zo zullen niet-zelfredzamen
waarschijnlijk eerder geëvacueerd moeten worden. Het is
belangrijk dat in de communicatiestrategie voldoende aandacht
is voor hoe de verschillende doelgroepen bereikt kunnen
worden.
• De weersomstandigheden kunnen zeer goed zijn, wanneer de
dreiging gecommuniceerd moet worden. Hier dient rekening
mee gehouden te worden bij de communicatie.
• Het verder vooruit communiceren van een dreigende overstroming of hoogwatersituatie kan resulteren in preventieve
evacuatie van de burger. Dit heeft grote gevolgen voor zaken die
dan al op voorhand geregeld moeten zijn. Zie hiervoor Kader
Grootschalige Evacuaties (JenV, 2014).
• Kans dat je iets stil kan houden, is klein.
Handelingsperspectieven
• Er zijn communicatie draaiboeken die rekening houden met
communicatie bij grote onzekerheid. Deze zijn beschikbaar via
het Nationaal Kernteam Crisiscommunicatie (NKC).
Aandachtspunten
• Betrek hier tijdig crisiscommunicatie adviseurs bij.
• Zorg dat je de boodschap persoonlijk brengt, waarbij voldoende
aandacht is voor “wat betekent het voor de burger/instelling?”

Landelijk Crisisplan Hoogwater en Overstromingen | 27

Bijlage 6 Sleutelbesluiten
Sleutelbesluiten zijn voorziene besluiten voor mogelijke oplossingsrichtingen met een (grote) maatschappelijke gevolgen, die vaak
binnen beperkte tijd en met de nodige mediadruk moeten worden genomen.
Op rijksniveau oefenen, conform het Instellingsbesluit Ministeriële Commissie Crisisbeheersing, de betrokken ministers hun
bevoegdheden uit in overeenstemming met de besluiten van de Commissie. De Commissie neemt geen bevoegdheden over van
enige minister en neemt ook geen besluiten over aangelegenheden waarbij een niet-aanwezige minister in het bijzonder is betrokken. De besluiten van de Commissie vormen het kader voor de uitvoering daarvan door publieke en private partners.

Sleutelbesluit: opschalen/inzetten crisisgremia
Acties

Betrokken partijen

Eigenaarschap: wie gaat erover?

Opstarten Informatieteam (IT) nationaal beeld

NCC, LOCC, ministeries, VR’s, Waterschappen

NHC (Nationaal Handboek Crisisbesluitvorming, NHC)

Uniform opschalen decentrale partijen

NCC, LOCC, Veiligheidsregio’s, Rijkswaterstaat, Waterschappen

NHC, NCTV

Opstarten departementale en sectorale crisisstructuren

DCC’s, betrokken sectoren

Hoofden DCC-en, sectoren (departementale handboeken CB)

Opstarten NKC

NCC, vakministeries, VR’s

Voorzitter NKC (NHC)

Bijeenroepen IAO

NCC, vakministeries

Voorzitter IAO (NCTV) (NHC)

Bijeenroepen ICCb

NCC, vakministeries

NCTV (NHC)

Bijeenroepen MCCb

NCC, vakministeries en AZ

NCTV i.o.m. AZ (Besluit MCCb/ NHC)

Bijeenroepen Landelijke Coördinatiecommissie Overstromingsdreiging (LCO)

Alle leden LCO (zie landelijk draaiboek)

Voorzitter LCO

Sleutelbesluit: toepassen specifieke (nood)wet- en regelgeving
Acties

Betrokken partijen

Eigenaarschap: wie gaat erover?

Waterwet, activeren regeling ‘gevaar voor waterstaatswerken’

Ministerie van IenW

Minister IenW

Vordering van transport, goederen, materieel en mensen

Vakministers (op hun eigen terrein)

Vakministers

Inzetten bevoegdheden in het kader van Wet Milieubeheer

Ministerie van IenW

Minister IenW

Inzet Rijksheren

Ministeries die beschikken over een
Rijksheer: IenW (HID), EZK (regioambassadeur), DEF (RMC), VWS (IGZ),
LNV (regioambassadeur), JenV (CdK)

Vakministers, CdK (coördinerend
Rijksheer)

Inzetten bevoegdheden in het kader van de Oorlogswet

Ministerie van Defensie, Ministerie van
AZ

DEF, AZ (MP moet voordracht tot
Koninklijk Besluit doen om bevoegd­
heden in werking te stellen)

Inzetten bevoegdheden in het kader van Wet verplaatsing
bevolking

Ministerie van JenV, Ministerie van AZ

JenV, AZ (MP moet voordracht tot
Koninklijk Besluit doen om bevoegd­
heden in werking te stellen)

Wet Veiligheidsregio’s (beleidsaanwijzingen rampenbestrijding en crisisbeheersing)

Ministerie van JenV, CdK

Ministerie van JenV, CdK

Gemeentewet (inzet noodbevoegdheden: noodverordening,
noodbevel)

Burgemeester, voorzitter VR

Burgemeester, voorzitter VR (indien
artikel 39 Wvr van toepassing)

28 | Landelijk Crisisplan Hoogwater en Overstromingen

Sleutelbesluit: nemen preventieve en mitigerende waterhuishoudkundige maatregelen
Acties

Betrokken partijen

Eigenaarschap: wie gaat erover?

(Preventieve) inundatie - noodoverloopgebieden

Ministerie van JenV, Ministerie van IenW,
betrokken vakministeries, veiligheidsregio’s/gemeenten

MCCb, Minister JenV

Preventieve inundatie – bergingsgebieden

Ministerie van JenV, Ministerie van IenW,
betrokken vakministeries, veiligheidsregio’s/gemeenten, waterbeheerders

Waterbeheerders

Sleutelbesluit: regelen toegankelijkheid van (bedreigd) gebied en voorbereiden/opstarten evacuatie11

11

Acties

Betrokken partijen

Eigenaarschap: wie gaat erover?

Afspraken maken over toegankelijkheid en bereikbaarheid
gebieden (voor bijvoorbeeld handhaving openbare orde en
veiligheid, hulpverlening, ziekenhuizen, distributiecentra en
overige noodzakelijke dienstverlening

NCC, LOCC, politie, betrokken vakministeries, veiligheidsregio’s, provincie en
RWS

Burgemeester/Voorzitter Veiligheidsregio
en J&V

Evacuatie niet-zelfredzamen

NCC, LOCC, politie, veiligheidsregio’s en
beheerders instellingen

Burgemeester/Voorzitter Veiligheidsregio

Evacuatie dieren (vee, hobbydieren en gezelschapsdieren)

NCC, LOCC, LNV, politie en veiligheidsregio’s, koepelorganisaties zoals LTO

Burgemeester/Voorzitter Veiligheidsregio

Evacuatie zelfredzamen

NCC, LOCC, betrokken vakministeries,
politie en veiligheidsregio’s

Burgemeester/Voorzitter Veiligheidsregio

Aanvragen (internationale) bijstand

MCCb, vakministeries, NCC, LOCC en
veiligheidsregio’s

MCCb

Bepalen opvanggebieden

MCCb, ICCb, LOCC, veiligheidsregio’s

MCCb (strategisch besluit)
VR’s (operationeel)

Hulp bieden aan achtergeblevenen

Veiligheidsregio, politie, Defensie,
beheerders instellingen

Burgemeester/Voorzitter Veiligheidsregio

Evacuatie instellingen, zoals
Gevangenissen
Asielzoekerscentra

JenV, veiligheidsregio’s

JenV

Afgelasten van evenementen

JenV, Burgemeesters, Voorzitter
Veiligheidsregio’s

MCCb

Sluiten scholen, overheidsgebouwen, etc.

OCW, gemeenten, leiding onderwijsinstellingen, beheerders gebouwen, VR’s,
Rijksgebouwendienst, BZK

OCW, gemeenten, leiding onderwijsinstellingen, beheerders gebouwen, VR’s,
op basis van advies MCCb

Het voorbereiden en opstarten is een verantwoordelijkheid van de veiligheidsregio. De coördinatie van evacuaties en de verdeling van schaarse middelen is een
verantwoordelijkheid van de nationale overheid. Bij grootschalige overstromingen kan de minister van JenV de regie centraliseren, in het bijzonder ten aanzien
van evacuaties. Ook beslist de MCCb bij belangentegenstellingen.

Landelijk Crisisplan Hoogwater en Overstromingen | 29

Sleutelbesluit: bescherming en continueren vitale en strategische/kwetsbare processen en objecten12
Acties

Betrokken partijen

Eigenaarschap: wie gaat erover?

Prioritering bescherming en continuïteit vitale processen en
objecten

Vakministeries, vitale partners, veiligheidsregio’s, beheerders vitale objecten

MCCb, Voorzitter Veiligheidsregio

Maatregelen in het kader van gevaarlijke stoffen13

Ministerie van IenW

Minister IenW, Voorzitter Veiligheidsregio

Preventief sluiten en veiligstellen van instellingen, inclusief
gevangenissen14

Vakministeries

Beheerders instellingen

Doorgang betalingsverkeer

Ministerie van Financiën, DNB, AFM

Minister Financiën, in overeenstemming
met besluiten MCCb (sectorwetgeving)

Zorgdragen voor bereikbaarheid van gezondheidszorg (en
medicijnen)

Ministerie van VWS, GHOR

Minister VWS, zorginstellingen en
veiligheidsregio’s

Zorgdragen voor distributie voedsel

LNV, LOCC, veiligheidsregio’s

LNV

Zorgdragen voor distributie drinkwater (kwantiteit en
kwaliteit)

Ministerie van IenW en drinkwater­
bedrijven

IenW

Maatregelen ten aanzien van transport

Ministerie van IenW, JenV, vakministeries

Minister IenW, vakministers (op hun
eigen terrein)

Maatregelen ten aanzien van milieu

Ministerie van IenW

Minister IenW

Bescherming cultureel erfgoed (gebouw erfgoed, archeologisch OCW, JenV samen met bestuurders
erfgoed en roerend erfgoed in collectie beherende instellingen) erfgoed, veiligheidsregio’s

Bestuurders erfgoed

Sleutelbesluit: inzetten crisiscommunicatie
Acties

Betrokken partijen

Eigenaarschap: wie gaat erover?

Bepalen van en communiceren over handelingsperspectief

MCCb, NKC en veiligheidsregio’s

MCCb, Burgemeesters/Voorzitters
Veiligheidsregio

Tijdig voorkomen en minimaliseren maatschappelijke onrust

MCCb, NKC en veiligheidsregio’s

MCCb, Burgemeesters/Voorzitters
Veiligheidsregio

Alarmeren bevolking, bedrijven en andere overheden

MCCb, NCC, NKC, vakministeries,
Gemeenten, veiligheidsregio’s

MCCb, Voorzitters Veiligheidsregio’s

Contacten met buurlanden en ambassades

Buitenlandse Zaken, NCC, LOCC, CdK’s in
de grensprovincies, grens-veiligheids­
regio’s

MCCb, Voorzitters Veiligheidsregio’s

Acties

Betrokken partijen

Eigenaarschap: wie gaat erover?

Zorgdragen psychosociale nazorg

JenV/DG S&B
Slachtofferhulp Nederland (SHN)
VWS, GGD, RIVM, Arq Nationaal
Psychotrauma Centrum

VWS, Voorzitter Veiligheidsregio,
Burgemeester

Maken van afspraken over de nafase/nazorg

MCCb, vakministeries, LOCC, VR’s en
gemeenten

MCCb, J&V, VR’s en Burgemeester

Terugkeer van evacuees

Gemeenten, GGD, SHN, MCCb, LOCC,
regio’s

Voorzitter Veiligheidsregio/Burgemeester

Financiële compensatie (bijvoorbeeld op grond van de Wet
tegemoetkoming schade bij rampen (Wts), de Wet veiligheidsregio’s en eventueel ad hoc regelingen)

JenV, Financiën, RVO, vakministeries

MCCb

Sleutelbesluit: opstarten nafase

Vitale sectoren en vitale producten en diensten zijn onderverdeeld in: energie, telecommunicatie/ICT, drinkwater, voedsel, gezondheid, financieel, keren en
beheren oppervlaktewater, openbare orde en veiligheid, rechtsorde, openbaar bestuur, transport, chemische en nucleaire industrie.
13
Er is een relatie met het project bescherming kwetsbare objecten bij overstromingen.
14
Het sluiten van gevangenissen is een landelijk besluit.
12

30 | Landelijk Crisisplan Hoogwater en Overstromingen

Bijlage 7 Belangrijke functies tijdens crisis15
Stap 1:
Crisistype/Doel

• Wat bedreigt ons?
• Wat is het beoogde doel van
de crisisaanpak?
• Welke van belang zijnde
onderdelen worden er
getroﬀen/bedreigd
• Welke maatregelen passen
hierbij? Hoe dragen de
maatregelen bij aan het
bereiken van het doel?
• Zijn het nieuwe maatregelen?

Resultaat Stap 1:
Noodzakelijke/
te overwegen maatregelen

Resultaat Stap 2:
Overzicht negatieve eﬀecten

Betrek stakeholders
bij verdere uitwerking
via DCC’s

• Nadelige eﬀecten
• Andere negatieve eﬀecten
voor de continuïteit van de
samenleving

Stap 2:
Welke nadelige eﬀecten
treden op

Stap 3:
Mitigeren negatieve eﬀecten

• Welke mogelijkheden zijn er om negatieve
eﬀecten weg te nemen?
• Welke functies/activiteiten vervullen een
bepalende rol in dit crisistype t.a.v. de
continuïteit van de samenleving? En welke
worden getroﬀen door de crisis/maatregelen?
• Welke uitzonderingen moeten worden
gemaakt op de maatregelen, bijv.
ontheﬃng van afgekondigde maatregelen,
toegang tot schaarse goederen en
voorzieningen?
• Welke a) rechten (“die en die mag iets wel/
krijgt iets wel) én plichten (“verplichting
tot uitoefenen van speciﬁeke taak of
proces) gelden?

Resultaat Stap 3:
Overzicht van de rechten en
plichten per doelgroep

Resultaat:
Een gewogen en getoetst voorstel, stakeholders zijn betrokken bij vormgeving van uitzonderingen. Aandacht voor:
• Prioritering
• Maatschappelijke en economische eﬀecten
• Doel en duur van de maatregelen
• Uitvoerbaarheid en uitlegbaarheid van aanpak

Prioritering
• Welke hiërarchie/
volgorde kan er
worden aangebracht?
• Welke maatregelen
kunnen gekoppeld
worden (dienen
simultaan te worden
ingevoerd)?

Onderbouwing
• Zijn uitzonderingen uitlegbaar
(logisch/niet tegenstrijdig)?
• Vertonen de uitzonderingen
onderlinge samenhang?
Zijn er tegenstrijdigheden?
• Zijn maatregelen proportioneel? Staat het beoogde eﬀect
in verhouding tot het ‘recht’?
• Is er een duidelijke deﬁnitie van de
‘plicht’ behorende bij het ‘recht’?
• Is de scope van de doelgroep
eenduidig?

Uitvoerbaarheid
• Zijn er voldoende resources beschikbaar? Zo niet, is herprioritering nodig?
• Is dit logistiek/praktisch haalbaar?
• Is de eigen verantwoordelijkheid helder?
• Is er draagvlak? Zowel bij uitvoerders
als bij (beoogde) doelgroep.
• Is uitvoering afhankelijk van inzet derden?
Zo ja, is deze partij hiertoe bereid?
• Hoe worden maatregelen gecommuniceerd?
• Verwachtingsmanagement

Stap 4:
Opstellen plan van aanpak
15

Nota advies systematiek belangrijke functies in crisisplannen (JenV, 2020).

Landelijk Crisisplan Hoogwater en Overstromingen | 31

Bijlage 8 Relaties met andere plannen
Het Landelijk Crisisplan Hoogwater en Overstromingen staat
niet op zichzelf. Het heeft een relatie tot andere plannen van de
rijksoverheid en daarnaast bestaan relevante plannen van
andere water­beheerders en veiligheidsregio’s. Deze plannen zijn
relevant, omdat het scenario dat beschreven is in dit Landelijk
Crisisplan impact kan hebben op de processen en/of maatregelen beschreven in die plannen. Dit hoofdstuk geeft een
overzicht.

Infrastructuur en Milieu. Tijdens een crisis is het DCC-IenW onder
meer verantwoordelijk voor het crisisbeheersingsproces. Daarnaast
faciliteert het DCC-IenW de vergaderingen van verschillende
crisisadviesnetwerken van IenW, zoals de WMCN-LCO (Landelijke
Coördinatiecommissie Overstromingsdreiging). In het Handboek
Crisisbeheersing IenW zijn opgenomen: achtergrondinformatie,
actoren met verantwoordelijkheden en hun onderlinge relaties,
relevante wetgeving en netwerkkaarten.

1. Relatie tot andere plannen

Landelijk Draaiboek Hoogwater en Overstromingen (LDHO) (WMCN, 2016)
Het LDHO beschrijft de afspraken die zijn gemaakt over:
• Informatie-uitwisseling, dat wil zeggen vroegtijdige alarmering
van alle betrokken partijen, en een gedeeld beeld van de
(verwachte) situatie;
• Afstemming over waterbeheermaatregelen met bovenregionale
effecten;
• Afstemming ten behoeve van pers- en publiekscommunicatie,
zodat de communicatieboodschappen naar de media en het
publiek consistent zijn.
Deze afspraken zijn gemaakt tussen partijen in de waterkolom
(Rijkswaterstaat, de waterschappen, de Unie van Waterschappen,
WMCN, het KNMI en DCC-IenW). Het LDHO wordt wanneer daar
aanleiding toe is herzien. Nieuwe versies worden vastgesteld door
de Stuurgroep Management Watercrises en Overstromingen
(SMWO).

Het Landelijk Crisisplan Hoogwater en Overstromingen bouwt voort
en sluit aan op het Nationaal Handboek Crisisbesluitvorming en het
Landelijk Draaiboek Hoogwater en Overstromingen (LDHO).

Nationaal Handboek Crisisbesluitvorming
Landelijk Crisisplan Hoogwater en Overstromingen
Handboek crisisbeheersing DCC-IenW
Landelijk Draaiboek Hoogwater en Overstromingen
Crisis-, calamiteiten- of coördinatieplannen en hoogwaterbestrijdingsplannen van betrokken waterbeheerders,
veiligheidsregio’s voor buitendijkse gebieden
Overzicht van crisisplannen voor verschillende niveaus van crisisbeheersing bij een
(dreigende) overstroming

Nationaal Handboek Crisisbesluitvorming (JenV, 2016)
Het Nationaal Handboek Crisisbesluitvorming legt op hoofdlijnen
de bevoegdheden, verantwoordelijkheden en kerntaken vast van de
belangrijkste actoren binnen de nationale crisisstructuur. Het
Handboek is van toepassing op situaties, waarbij de nationale
veiligheid in het geding is of kan zijn, of die anderszins een grote
maatschappelijke impact (kunnen) hebben. Het Nationaal
Handboek Crisisbesluitvorming is het beleidskader en richtsnoer
voor alle crisisplanvorming en voorbereiding door de overheid op
rijksniveau. Op basis van het handboek worden specifieke afspraken
met betrekking tot bepaalde crisistypen en de wijze van voorbereiding gemaakt en vastgelegd in departementale handboeken en
specifieke nationale crisisplannen.
Departementale handboeken en responsplannen
Tijdens een (dreigende) crisis coördineert het Departementaal
Coördinatiecentrum Crisisbeheersing van IenW (DCC-IenW) de
informatievoorziening binnen het ministerie op het gebied van
32 | Landelijk Crisisplan Hoogwater en Overstromingen

2. Relevante andere nationale plannen
Departementaal Handboek Crisisbeheersing (IenW, 2017)
Het Departementaal Handboek Crisisbeheersing IenW is een levend
document en beschrijft de verantwoordlijkheden van het departement bij crises, en de voorbereiding hierop, binnen het eigen
beleidsterrein. Daarnaast geeft het inzage in de departementale
opschaling en de aansluiting met de interdepartementale partners
en de regio’s. Het is bedoeld als voorbereiding in de koude fase en
als naslagwerk en praktische ondersteuning tijdens de warme fase.
Kader Grootschalige Evacuaties (JenV, 2014)16
Het Kader Grootschalige Evacuaties beoogt een unité de doctrine te
realiseren voor de voorbereiding op en de bestuurlijke besluitvorming over een grootschalige evacuatie. Het doel is tweeledig.
Allereerst ervoor zorgen dat het Rijk en de Veiligheidsregio’s
dezelfde uitgangspunten gebruiken bij (de voorbereiding op) een
grootschalige evacuatie. Ten tweede is het doel te zorgen dat de
planvorming en het besluitvormingsproces van de Veiligheids­
regio’s en het Rijk op elkaar zijn afgestemd om daarmee te
voorkomen dat partijen onvoldoende op de hoogte zijn van elkaars
plannen en rollen.
16

Het Kader Grootschalige Evacuatie wordt momenteel omgevormd naar de
Handreiking Schuilen en Evacueren, gereed 2021.

Nationaal Crisisplan Elektriciteit (EZK, 201317) en Nationaal Crisisplan
Gas (EZK)
Doel van de NCP’s Elektriciteit en Gas is om inzicht te bieden in
afspraken op nationaal niveau over de beheersing van incidenten
als gevolg van een tekort aan gas of uitval van elektriciteit. Het NCP
Gas ziet daarmee op twee vitale processen toe zoals vastgesteld in
de vitaliteitsbeoordeling door het Rijk, namelijk ‘productie,
landelijk transport en distributie van gas’ (A) en ‘regionale
distributie van gas’ (B). Het NCP Elektriciteit ziet toe op het
‘landelijk transport en distributie van elektriciteit’ (A) en de
‘regionale distributie van elektriciteit’ (B). De NCP’s beschrijven de
crisisaanpak op rijksniveau en de samenwerking en aansluiting met
betrokken publieke en private partners.
De plannen beogen te waarborgen dat tijdens een elektriciteits- of
gascrisis zoveel als mogelijk wordt gewerkt volgens de generieke
crisisstructuur van de (Rijks)overheid, aangevuld met de noodzakelijke specifieke kennis en expertise. De NCP’s beogen tevens steun
te bieden aan publieke en private organisaties die betrokken zijn
bij een elektriciteitscrisis in de voorbereiding op en tijdens de
situatie waarbij een maatschappelijke ontwrichting dreigt of
plaatsvindt.

3. Relevante regionale plannen
Als regionale plannen zijn relevant:
• Coördinatieplannen en Incidentbestrijdingsplannen van
Veiligheidsregio’s;
• Calamiteitenplannen en calamiteitenbestrijdingsplannen van
Waterschappen;
• Calamiteitenplannen en calamiteitenbestrijdingsplannen van
Rijkswaterstaat;
• Hoogwaterbestrijdingsplannen van gemeenten;
• Bovenregionale plannen zoals het Coördinatieplan
Crisisbeheersing (dreigende) overstroming Randstad (SCOR,
voorheen Dijkringen 14, 15 en 44) en het Interregionaal
coördinatie­plan overstroming, wateroverlast en evacuatie boven
het Noordzeekanaal;
• Bovenregionale evacuatieplannen.

Overige nationale plannen
Aangezien de nationale plannen steeds in ontwikkeling zijn en
blijven, is het belangrijk te blijven inventariseren welke nationale
plannen relevant zijn.

17

In 2021 komen geactualiseerde NCP’s Elektriciteit en Gas beschikbaar.

Landelijk Crisisplan Hoogwater en Overstromingen | 33

Bijlage 9	Overzicht relevante regelgeving onder de
Waterwet en de Omgevingswet
1. Waterwet
§ 5. Gevaar voor waterstaatswerken, Waterwet
Artikel 5.28
1. In deze paragraaf wordt verstaan onder gevaar: omstandigheden
waardoor de goede staat van een of meer waterstaatswerken
onmiddellijk en ernstig in het ongerede is of dreigt te geraken.
2. Artikel 5.29, eerste lid, tweede volzin, is niet van toepassing op
gevaar dat uitgaat van een wrak in de zin van de Wet bestrijding
maritieme ongevallen dat zich bevindt in de Noordzee dan wel
wordt veroorzaakt door voorvallen of omstandigheden als
bedoeld in artikel 16 of 18 van die wet.
Artikel 5.29
1. De beheerder draagt zorg voor het houden van oefeningen in
doeltreffend optreden bij gevaar. Tevens stelt hij voor de
waterstaatswerken onder zijn beheer een calamiteitenplan vast,
dat voldoet aan bij of krachtens algemene maatregel van bestuur
te stellen regels.
2. In het calamiteitenplan wordt de afstemming op crisisplannen en
voor het waterbeheer van belang zijnde rampbestrijdingsplannen, vastgesteld voor het gebied waarin de waterstaatswerken zijn
gelegen, gewaarborgd.
3. Het ontwerp van een calamiteitenplan wordt in elk geval voor
commentaar gezonden aan de besturen van de veiligheidsregio’s
waarbinnen de waterstaatswerken zijn gelegen.
Artikel 5.30
1. De beheerder is in geval van gevaar, zolang de daardoor ontstane
situatie zulks noodzakelijk maakt, bevoegd de maatregelen te
treffen die hij nodig oordeelt, zo nodig in afwijking van wettelijke
voorschriften, met dien verstande dat hij geen maatregelen treft
die in strijd zijn met de Grondwet of met internationaalrechtelijke verplichtingen.
2. Indien het bestuur van een waterschap gebruik heeft gemaakt van
de bevoegdheid, bedoeld in het eerste lid, meldt hij dit onverwijld aan gedeputeerde staten.
3. Indien het bestuur van een waterschap in verband met gevaar
voor een primaire waterkering gebruik heeft gemaakt van de
bevoegdheid, bedoeld in het eerste lid, meldt hij dit, in afwijking
van het tweede lid, onverwijld aan Onze Minister.
4. De beheerder brengt, zodra de feitelijke omstandigheden op
grond waarvan toepassing is gegeven aan het eerste lid, dat
toelaten, het waterstaatswerk weer zoveel mogelijk in overeenstemming met de in de legger voorgeschreven staat.
5. De beheerder draagt zorg voor een evaluatie van het optreden en
verder handelen bij toepassing van het eerste en vierde lid. Hij
zendt in elk geval een exemplaar van deze evaluatie ter kennisne34 | Landelijk Crisisplan Hoogwater en Overstromingen

ming aan gedeputeerde staten, alsmede aan de besturen van de
veiligheidsregio’s waarbinnen de waterstaatswerken zijn gelegen.
6. Indien de evaluatie betrekking heeft op zijn optreden en verder
handelen in verband met gevaar voor een primaire waterkering,
zendt de beheerder, in afwijking van het vijfde lid, in elk geval een
exemplaar van de evaluatie ter kennisneming aan Onze Minister,
alsmede aan de besturen van de veiligheidsregio’s waarbinnen de
primaire waterkering is gelegen.
Artikel 5.31
1. Gedeputeerde staten kunnen, indien naar hun oordeel het
bestuur van een waterschap niet of niet voldoende optreedt bij
gevaar, overeenkomstige toepassing geven aan artikel 3.12.
2. Indien de omstandigheden geen voorafgaande bijeenroeping van
gedeputeerde staten gedogen, is Onze Commissaris in de
provincie bevoegd tot uitoefening van de in het eerste lid
bedoelde bevoegdheid, zolang het gevaar voortduurt en totdat
gedeputeerde staten van die bevoegdheid gebruik maken.
3. Onze Minister kan, indien naar zijn oordeel gedeputeerde staten
of Onze Commissaris in de provincie ten onrechte niet of niet
voldoende gebruik maken van de bevoegdheid, bedoeld in het
eerste of tweede lid, overeenkomstige toepassing geven aan
artikel 3.13.
4. In afwijking van het eerste lid, kan Onze Minister, indien naar zijn
oordeel het bestuur van een waterschap niet of niet voldoende
optreedt bij gevaar voor een primaire waterkering, overeenkomstige toepassing geven aan artikel 3.13.
2. Omgevingswet
Artikel 2.36 (bevoegdheid tot indeplaatstreding)
1. Gedeputeerde staten kunnen namens het waterschapsbestuur en
ten laste van het waterschap voorzien in het gevorderde als het
waterschapsbestuur:
a. Niet binnen de daarvoor gestelde termijn uitvoering geeft aan
een instructie op grond van artikel 2.33 of artikel 12.18,
b. Een bij of krachtens afdeling 18.3 gevorderde beslissing niet of
niet naar behoren neemt of een bij of krachtens die afdeling
gevorderde handeling niet of niet naar behoren verricht.
2. Onze Minister die het aangaat kan namens het waterschapsbestuur en ten laste van het waterschap voorzien in het gevorderde
als het waterschapsbestuur:
a. Niet binnen de daarvoor gestelde termijn uitvoering geeft aan
een instructie op grond van artikel 2.34;
b. Een bij of krachtens hoofdstuk 18 gevorderde beslissing niet of
niet naar behoren neemt of een bij of krachtens hoofdstuk 18
gevorderde handeling niet of niet naar behoren verricht;
c. Niet of niet naar behoren uitvoering geeft aan een op grond
van afdeling 20.5 opgedragen taak.

3. Op de uitoefening van de bevoegdheid, bedoeld in het tweede lid,
zijn de artikelen 121, tweede en vierde lid, en 121a tot en met 121e
van de Provinciewet van overeenkomstige toepassing.
Afdeling 19.4 Omgevingswet
Gevaar voor waterstaatswerken
Artikel 19.13 (begripsbepaling en toepassingsbereik afdeling 19.4)
art. 19.13 lid 1
In deze afdeling wordt onder gevaar voor waterstaatswerken
verstaan: omstandigheid waardoor de goede staat van een waterstaatswerk onmiddellijk wordt aangetast of dreigt te worden
aangetast of dit werk ernstig beschadigd of onbruikbaar wordt.
art. 19.13 lid 2
Deze afdeling is niet van toepassing op gevaren die het gevolg zijn
van een ongeval als bedoeld in de Wet bestrijding maritieme
ongevallen.
Artikel 19.14 (calamiteitenplan beheer waterstaatswerken)
19.14 lid 1
De beheerder zorgt voor het houden van oefeningen om doeltreffend te kunnen optreden bij gevaar voor waterstaatswerken. Hij
stelt voor de waterstaatswerken een calamiteitenplan vast, dat
voldoet aan bij algemene maatregel van bestuur gestelde regels.
art. 19.14 lid 2
Het calamiteitenplan wordt afgestemd op de voor het betrokken
gebied vastgestelde crisisplannen, bedoeld in artikel 16 van de Wet
veiligheidsregio’s, en rampbestrijdingsplannen, bedoeld in artikel
17 van die wet.
art. 19.14 lid 3
De besturen van de veiligheidsregio’s waarbinnen de waterstaatswerken liggen, worden in de gelegenheid gesteld hun zienswijze
over het ontwerp van het calamiteitenplan naar voren te brengen.
Artikel 19.15 (maatregelen beheerder bij gevaar voor
waterstaatswerken)
art. 19.15 lid 1
De beheerder is bij gevaar voor waterstaatswerken, zolang de
daardoor ontstane situatie dit vergt, bevoegd de maatregelen te
treffen die hij nodig oordeelt, zo nodig in afwijking van wettelijke
voorschriften, met uitzondering van de Grondwet of internationaalrechtelijke verplichtingen.
art. 19.15 lid 2
Als het waterschapsbestuur gebruikmaakt van deze bevoegdheid,
meldt het dit onverwijld aan gedeputeerde staten of, als van deze
bevoegdheid gebruik is gemaakt in verband met gevaar voor een
primaire waterkering, aan Onze Minister van Infrastructuur en
Waterstaat.
art. 19.15 lid 3
De beheerder brengt, zodra de feitelijke omstandigheden dat
toelaten, het waterstaatswerk weer zo veel mogelijk in overeenstemming met de in de legger voorgeschreven staat.
art. 19.15 lid 4
De beheerder zorgt voor een evaluatie van de toepassing van het
eerste en derde lid en zendt een verslag van deze evaluatie ter

kennisneming aan:
a. Gedeputeerde staten of, als de evaluatie betrekking heeft op een
primaire waterkering, Onze Minister van Infrastructuur en
Waterstaat,
b. De besturen van de veiligheidsregio’s waarbinnen de waterstaatswerken zijn gelegen.
Artikel 19.16 (instructiebesluit bij gevaar voor
waterstaatswerken)
art. 19.16 lid 1
Gedeputeerde staten kunnen, als naar hun oordeel een waterschapsbestuur niet of niet voldoende optreedt bij gevaar voor waterstaatswerken, aan dat bestuur een instructie geven als bedoeld in artikel 2.33.
art. 19.16 lid 2
Als dit vanwege spoedeisende omstandigheden nodig is, kan de
commissaris van de Koning die instructie geven, zolang het gevaar
voortduurt en gedeputeerde staten van die bevoegdheid geen
gebruik maken.
art. 19.16 lid 3
Op een instructie als bedoeld in het eerste en tweede lid is artikel
2.36, eerste lid, aanhef en onder a, van toepassing.
art. 19.16 lid 4
Onze Minister van Infrastructuur en Waterstaat kan aan het
waterschapsbestuur een instructie geven als bedoeld in artikel 2.34
als naar zijn oordeel:
a. Gedeputeerde staten of de commissaris van de Koning ten
onrechte niet of niet voldoende gebruikmaken van de bevoegdheid, bedoeld in het eerste of tweede lid, en
b. Het waterschapsbestuur niet of niet voldoende optreedt bij
gevaar voor een primaire waterkering.
art. 19.16 lid 5
Op een instructie als bedoeld in het vierde lid is artikel 2.36, tweede
lid, aanhef en onder a, van toepassing.
Overgangsrecht, Invoeringswet Omgevingswet
Artikel 4.67 (calamiteitenplan)
1. Een calamiteitenplan als bedoeld in artikel 5.29 van de Waterwet,
dat van kracht is, geldt als een calamiteitenplan als bedoeld in
artikel 19.14 van de Omgevingswet.
2. Als een ontwerp van een calamiteitenplan voor de inwerkingtreding van de Omgevingswet voor commentaar is gezonden aan de
besturen van de veiligheidsregio als bedoeld in artikel 5.29, derde
lid, van de Waterwet, blijft het oude recht van toepassing tot het
calamiteitenplan van kracht wordt.
Artikel 4.68 (maatregel bij gevaar voor waterstaatswerken)
1. Een maatregel als bedoeld in artikel 5.30 van de Waterwet die van
kracht is en die nog niet volledig ten uitvoer is gelegd, geldt als
een maatregel als bedoeld in artikel 19.15 van de Omgevingswet.
2. Een melding als bedoeld in artikel 5.30, tweede of derde lid, van
de Waterwet die voor de inwerkingtreding van de Omgevingswet
is gedaan, geldt als een melding als bedoeld in artikel 19.15,
tweede lid, van de Omgevingswet.
Artikel 4.69 (aanwijzing provincie bij gevaar voor
waterstaatswerken)
Landelijk Crisisplan Hoogwater en Overstromingen | 35

1. Een aanwijzing als bedoeld in artikel 3.12 van de Waterwet die met
toepassing van artikel 5.31, eerste lid, van die wet, aan het bestuur
van een waterschap is gegeven en onherroepelijk is, en waaraan
nog niet uitvoering is gegeven op de wijze aangegeven in die
aanwijzing, geldt als een instructie aan het waterschapsbestuur
als bedoeld in artikel 19.16, eerste lid, van de Omgevingswet.
2. Een aanwijzing van de commissaris van de Koning in de provincie
als bedoeld in artikel 3.12 van de Waterwet die met toepassing van
artikel 5.31, tweede lid, van die wet, aan het bestuur van een
waterschap is gegeven en onherroepelijk is, en waaraan nog niet
uitvoering is gegeven op de wijze aangegeven in die aanwijzing,
geldt als een instructie aan het waterschapsbestuur als bedoeld in
artikel 19.16, tweede lid, van de Omgevingswet.
3. Als een aanwijzing als bedoeld in het eerste of tweede lid niet
onherroepelijk is, blijft het oude recht daarop van toepassing tot
zij onherroepelijk wordt als voor de inwerkingtreding van de
Omgevingswet het bestuur van het waterschap van het voornemen tot het geven van de aanwijzing in kennis is gesteld.
Artikel 4.70 (getrapte aanwijzing Rijk bij gevaar voor
waterstaatswerken)
1. Een aanwijzing als bedoeld in artikel 3.13 van de Waterwet die met
toepassing van artikel 5.31, derde lid, van die wet aan gedeputeerde staten in de provincie is gegeven en onherroepelijk is, en
waaraan nog niet uitvoering is gegeven op de wijze aangegeven in
die aanwijzing, geldt als een instructie aan het provinciebestuur
als bedoeld in 2.34, derde lid, van de Omgevingswet.
2. Als een aanwijzing niet onherroepelijk is, blijft het oude recht
daarop van toepassing tot zij onherroepelijk wordt als voor de
inwerkingtreding van paragraaf 2.5.2 van de Omgevingswet
gedeputeerde staten of de commissaris van de Koning in de
provincie van het voornemen tot het geven van de aanwijzing in
kennis zijn of is gesteld.

36 | Landelijk Crisisplan Hoogwater en Overstromingen

Artikel 4.71 (aanwijzing Rijk bij gevaar voor waterstaatswerken)
1. Een aanwijzing als bedoeld in artikel 3.13 van de Waterwet die met
toepassing van artikel 5.31, vierde lid, van die wet aan het bestuur
van een waterschap is gegeven en onherroepelijk is, en waaraan
nog niet uitvoering is gegeven op de wijze aangegeven in die
aanwijzing, geldt als een instructie aan het waterschapsbestuur
als bedoeld in artikel 19.16, vierde lid, van de Omgevingswet.
2. Als een aanwijzing niet onherroepelijk is, blijft het oude recht
daarop van toepassing tot zij onherroepelijk wordt als voor de
inwerkingtreding van afdeling 19.4 van de Omgevingswet het
bestuur van het waterschap van het voornemen tot het geven van
de aanwijzing in kennis is gesteld.

Bijlage 10 Bevoegdheden evacuatiebesluit
Wie is bevoegd te besluiten tot evacueren?
Burgemeester/Voorzitter Veiligheidsregio
De burgemeester is belast met het opperbevel bij de rampenbestrijding en bij het treffen van maatregelen in geval van ernstige vrees
voor het ontstaan van een ramp18. In geval van een ramp of crisis
van meer dan plaatselijke betekenis, of van ernstige vrees voor het
ontstaan daarvan is die rol neergelegd bij de voorzitter van de
veiligheidsregio19.
In de praktijk wordt de noodbevoegdheid uit artikel 176 van de
Gemeentewet toegepast als grondslag voor de opdracht tot
evacuatie door de burgemeester. Beperking hieraan is dat een
dergelijke evacuatieopdracht - vanwege de beperkingssystematiek
van de Grondwet (specifiek artikelen 10 en 12) - geen grondslag biedt
om mensen met dwang te bewegen tot het verlaten van hun
woning. Onverlet het bovenstaande kan de burgemeester eenieder
verbieden zich op te houden binnen het getroffen gebied, en kan
dit verbod handhaven. De aanwijzingen, gegeven door de politie,
ter handhaving van dit verbod dienen te worden nagekomen.
Commissaris van de Koning (CdK)
Ook de Commissaris van de Koning beschikt niet over een specifieke evacuatiebevoegdheid. De Commissaris kan, ingeval van een
(dreigende) ramp of crisis van meer dan regionale betekenis, een
aanwijzing geven aan de voorzitter van de veiligheidsregio over het
door de betrokken voorzitter te voeren beleid inzake de rampenbestrijding of crisisbeheersing20.
Minister van Justitie en Veiligheid (JenV)
Ook de minister van JenV beschikt niet over een specifieke evacuatiebevoegdheid. Bovendien heeft hij in beginsel geen rechtstreekse
aanwijzingsbevoegdheid. Hierop zijn twee uitzonderingen:
• Op grond van artikel 5c, tweede lid van de Ambtsinstructie van de
Koning kan de minister de commissaris, in zijn rol als rijksheer,
verzoeken aanwijzingen (als bedoeld in artikel 42 van de Wvr) te
geven aan de voorzitter van de veiligheidsregio over het inzake de
rampenbestrijding of crisisbeheersing te voeren beleid. De
commissaris dient onverwijld uitvoering te geven aan het verzoek
van de minister;
• In geval van buitengewone omstandigheden kan de minister de
CdK de opdracht geven in een concreet geval (bijvoorbeeld de
noodzaak tot evacuatie) de nodige aanwijzingen te geven aan de
burgemeesters inzake de rampenbestrijding21. De minister kan
zelfs, indien het algemeen belang zulks dringend eist, voorzien in
de uitoefening van bevoegdheden van de CdK en van de burge-

Artikel 5, eerste lid, Wvr.
Artikel 39 Wvr.
20
Artikel 42, eerste lid, Wvr.
21
Artikel 53 Wvr.
18
19

meester op grond van de Wet op de Veiligheidsregio’s, door die
uitoefening geheel of ten dele aan zich te trekken dan wel
daarmee geheel of ten dele een andere autoriteit te belasten22.
De bevoegdheden voor buitengewone omstandigheden kunnen in
werking worden gesteld zonder dat een noodtoestand is afgekondigd; wel is voor inwerkingstelling van deze bevoegdheden een
koninklijk besluit (KB) op voordracht van de minister-president
vereist. Dit KB moet onverwijld worden gevolgd door een voorstel
van wet over het voortduren van de inwerking gestelde
bevoegdheden23.
In geval van een (dreiging van een) ramp die zodanig is dat
bestaande bevoegdheden niet toereikend zijn, kan de minister van
JenV24 de verplaatsing van bevolking25 gelasten op grond van de Wet
verplaatsing bevolking (Wvb). Uitgangspunt van deze wet is dat de
grote lijnen van het verplaatsingsbeleid, zoals het vaststellen van
het tijdstip waarop met de verplaatsing wordt begonnen, wie
moeten worden verplaatst en waarheen, door het kabinet worden
bepaald via de besluitvormingsstructuren van het Nationaal
Handboek Crisisbesluitvorming.
Deze wet voorziet overigens alleen in de evacuatie van de bevolking,
niet van vee en goederen. De bevoegdheid om evacuatie te gelasten
wordt in werking gesteld bij koninklijk besluit, op voordracht van
de minister-president26. Vervolgens moet onverwijld een voorstel
van wet aan de Tweede Kamer worden gezonden omtrent het
voortduren van de werking van de bij dat besluit in werking gestelde
bepalingen.27
Op basis van de Wvb kan de minister in het geval van een (dreiging
van een) ramp, een algemene of bijzondere machtiging verlenen op
grond waarvan de burgemeester of de CdK in het belang van de
veiligheid van de bevolking of van de instandhouding van het
maatschappelijk leven verplaatsing van de bevolking kan gelasten28.
Deze machtiging kan pas worden verleend, nadat artikel 2b van de
Artikel 54 Wvr.
Artikel 52 Wvr.
24
Op grond van artikel 2d, gelezen in samenhang met artikel 2a van de Wet
verplaatsing bevolking (Wvb).
25
De wet verstaat onder verplaatsing van bevolking: de gehele of gedeeltelijke
ontruiming van een gebied en de daaruit voortvloeiende afvoer, huisvesting
en verzorging van bevolking en de daarmee samenhangende registratie,
alsmede de voorbereidingen hiertoe.
26
Artikelen uit de Wvb kunnen ook in werking worden gesteld als een (beperkte)
noodtoestand wordt afgekondigd op basis van de Coördinatiewet uitzonderingstoestanden, bijvoorbeeld indien de crisis de inzet van bevoegdheden op
een breed terrein respectievelijk de inzet van zeer ingrijpende bevoegdheden
vergt.
27
Artikel 2 Wvb.
28
Artikel 2b Wvb.
22
23

Landelijk Crisisplan Hoogwater en Overstromingen | 37

Wvb bij koninklijk besluit in werking is gesteld. Ook kan worden
bepaald welk gebied voor opneming van de te verplaatsen bevolking in aanmerking komt29.
De burgemeester kan ten behoeve van verplaatste en te verplaatsen
personen hetzij het beschikbaar stellen in gebruik van woonruimte,
gebouwen en andere onderkomens, zo nodig met inventaris, hetzij
onderbrenging, al of niet met onderhoud, vorderen30.
Sectorspecifieke bevoegdheden - Evacueren van vee
De minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit is beleidsmatig verantwoordelijk voor de agrarische sector en de hierbij
bedrijfsmatig gehouden landbouwhuisdieren (vee)31. Dit zijn niet
alleen bedrijfsmiddelen maar tevens levende wezens waarvoor een
algemene zorgplicht geldt op grond van de Gezondheids- en
welzijnswet voor dieren. De zorgplicht ligt primair bij de eigenaar
van de dieren (veehouder). De veehouder is zelf verantwoordelijk
voor het evacueren van zijn vee, daartoe gefaciliteerd door de
lokale/regionale overheid. In de gemeentelijke draaiboeken moet
worden voorzien in onder meer procedures voor het verplaatsen, de
opvang en de verzorging van vee.

Artikel 3, tweede lid, Wvb.
Artikel 7 Wvb. Onderbrenging in de zin van deze wet omvat het beschikbaar
stellen in gebruik van vertrekken met nachtligging, meubilair, alsmede
verwarming en verlichting of plaats in een verwarmd en verlicht vertrek, ter
keuze van de bewoner. Onderhoud in de zin van deze wet omvat het
verschaffen van spijs en drank.
31
Zie de “Leidraad voor het evacueren van vee” van het toenmalige ministerie
van Landbouw, Natuur en voedselkwaliteit (Den Haag 2008).
29
30

38 | Landelijk Crisisplan Hoogwater en Overstromingen

Bijlage 11	Kleurcodering Landelijke Draaiboek
Hoogwater en Overstromingen (LDHO)
De kleurcodering Landelijke Draaiboek Hoogwater en
Overstromingen (LDHO) heeft twee functies:
Voorliggend draaiboek is gebaseerd op de landelijke kleurcodering.
De kleurcodering heeft twee functies:
• De kleurcode heeft een signaalfunctie voor de (verwachte)
toestand van het Nederlandse watersysteem en de mogelijke
maatschappelijke impact, vergelijkbaar met de waarschuwingssystematiek van het weer. Doel daarvan is het creëren van een
eenduidig en gedeeld landelijk beeld van de situatie onder
burgers, waterbeheerders en hulpdiensten uit de algemene
kolom;
• De kleurcode is de basis voor de afspraken die gelden voor
informatie-uitwisseling, afstemming over maatregelen en
afstemming over pers- en publiekscommunicatie.
Kleurcode groen
Er is sprake van regulier dagelijks waterbeheer.
Kleurcode geel
Hier en daar zijn (verwachte) waterstanden verhoogd.
Waterbeheerders nemen standaardmaatregelen. Gebruiksfuncties
op en aan het water, zoals scheepvaart en activiteiten in uiterwaarden of in andere buitendijkse gebieden, worden mogelijk beperkt.
Kleurcode geel kan meerdere keren per jaar voorkomen.
Kleurcode oranje
De dreiging van het hoogwater neemt (naar verwachting) toe.
Waterbeheerders nemen verdergaande maatregelen. Indien nodig
worden grootschalige maatregelen voorbereid. Gebruiksfuncties
op en aan het water worden beperkt. Lichte schade aan waterkeringen kan optreden.
Kleurcode oranje komt gemiddeld eens in de vijf jaar voor.
Kleurcode rood
Ernstige en uitzonderlijke situatie in het watersysteem (verwacht).
Grootschalige noodmaatregelen worden mogelijk getroffen.
Schade kan optreden. Nationale veiligheid kan in het geding zijn.
Kleurcode rood komt gemiddeld eens in de 20 tot 100 jaar voor
(afhankelijk van het gebied).

Code rood duidt op een behoorlijk uitzonderlijke situatie. Zo’n
situatie treedt zelden op, maar is niet persé reden tot grote zorg.
Voorbeeld:
In december 2013 is bij Delfzijl een waterstand conform code
rood bereikt. Echter, de dijk aldaar kan nog een veel hogere
waterstand weerstaan (mits waterschap en Rijkswaterstaat de
benodigde maatregelen nemen, wat op dat moment ook heeft
plaatsgevonden).
• De LCO schaalt op als oranje wordt verwacht, of geel in meerdere
regio’s. Echter, zelfs oranje kan betekenen dat de LCO slechts in
klein comité opschaalt en wellicht slechts eenmalig een beknopt
landelijk waterbeeld verspreidt.

Besluitvorming over af te geven kleurcode
Het afgeven van een kleurcode op basis van het eerste criterium
(waterstand-, wind- en neerslagverwachtingen) gebeurt automatisch
door het WMCN. WMCN-LCO kan, via het Departementaal Coördina­
tiecentrum Crisisbeheersing-Infrastructuur en Waterstaat (DCC-IenW)
en de Landelijk Netwerkmanager van Rijkswaterstaat, aan de DG
Rijkswaterstaat adviseren om hiervan af te wijken, indien andere
belangen meewegen. De DG Rijkswaterstaat, in zijn rol als portefeuillehouder crisisbeheersing en voorzitter van de coördinatie­groep van
het Ministerie van IenW, besluit in dat geval over het afgeven van een
afwijkende kleurcode.
In andere gevallen besluit de DG Rijkswaterstaat over de af te geven
kleurcode, op advies van de WMCN-LCO, via het DCC-IenW en de
Landelijk Netwerkmanager van Rijkswaterstaat. De afgegeven
kleurcode wordt gecommuniceerd via het LCMS en het Landelijk
Waterbeeld.
Teruggaan van een kleurcode naar een ‘lagere’ kleurcode gebeurt
automatisch, indien de waterstand-, wind- of neerslagverwachtingen
hier reden toe geven. Indien om andere redenen een bepaalde
kleurcode was afgegeven, besluit de DG Rijkswaterstaat over het
‘verlagen’ van de kleurcode.

Hierbij is het belangrijk om te realiseren:
• De code heeft een signaalfunctie, maar heeft niet automatisch
bepaalde gevolgen. Van het allergrootste belang is de duiding die
de keringsbeheerder (waterschap en Rijkswaterstaat) en de LCO
geven aan de ernst van de situatie. Voorbeeld: een waterstand op
de Rijn die nét boven het criterium voor rood uitkomt, is
uitstekend te weerstaan, tenzij het waterschap aangeeft dat er
zwakke plekken in de waterkering zitten die zich onrustbarend
ontwikkelen.
• Code oranje klinkt serieus (en is dat ook) maar is voor de
waterbeheerder nog ‘business as usual’. Hij neemt maatregelen
waarmee de dreiging uitstekend weerstaan kan worden.
Landelijk Crisisplan Hoogwater en Overstromingen | 39

Bijlage 12 Evaluatie en Opleiden-Trainen-Oefenen
1. Evaluatie

2. Opleiden-Trainen-Oefenen (OTO)

Na een crisis wordt doorgaans geëvalueerd. Door een gedegen
evaluatie kan de organisatie leren en krijgt zij zicht op eventuele
omissies en mogelijke aanpassingen/verbeteringen. Een tweede
invalshoek voor een evaluatie kan de noodzaak zijn om verantwoording af te leggen. Bij het evalueren van crises kan onderscheid
worden gemaakt tussen de inhoudelijke evaluatie van de oorzaak
van de calamiteit, de evaluatie van de bestrijding van de calamiteit
en de evaluatie van de crisisrespons.
Essentieel is dat er informatie beschikbaar is over de crisis.
De informatie kan vergaard worden door onder andere documentanalyse, enquêtes onder betrokkenen en interviews. Evaluaties
staan of vallen met het kunnen opmaken van een goed zogenaamd
feitenrelaas.
Uit een evaluatie komen in het algemeen aanbevelingen in termen
van verbetervoorstellen. Deze verbetervoorstellen lopen uiteen van
zogenaamde quick wins tot aan ingrijpende verbeteringen. Het is
aan de organisatieonderdelen die het betreffen zelf, om te besluiten
welke aanpassingen en/of verbeteringen ook daadwerkelijk
uitgevoerd worden. Mochten er verbetervoorstellen naar voren
komen die buiten de invloedssfeer van de opdrachtgever liggen dan
is het de verantwoordelijkheid van de opdrachtgever om de
betreffende crisispartners hetzij zelf hetzij via een andere weg te
verzoeken om deze verbetervoorstellen te implementeren. Ter
verdere borging van geïmplementeerde verbeteringen dienen
natuurlijk ook de opleidingen, trainingen en oefeningen die
regelmatig plaatsvinden.
Het voor Nederland meest markante hoogwater dat in het verleden
is geëvalueerd is de Watersnoodramp van 1953 in Zeeland. Meer
recent hebben evaluaties plaatsgevonden van de overstromingsdreiging van de rivieren in de Betuwe in 199332 en 199533, en de hoogwater situatie in Groningen in 201234.

De OTO-activiteiten van de crisisorganisatie dragen bij aan het
voorbereid zijn op crisissituaties. Naast het opleiden en trainen van
functionarissen vallen hier ook oefeningen onder: kleinschalige
oefeningen en grote oefeningen waaraan vele partijen (soms ook
burgers en bedrijven) deelnemen:
• DCC stelt een oefenbeleidsplan en oefenjaarplan op;
• Veiligheidsregio’s stellen een oefenbeleidsplan en een oefenjaarplan op;
• Waterschappen en Rijkswaterstaat oefenen met de maatregelen
in hun calamiteitenplannen en doen mee aan oefeningen met
andere overheidslagen.

TAW Technische Adviescommissie voor de Waterkeringen, ‘Water tegen de
dijk 1993’, 1994.
33
TAW Technische Adviescommissie voor de Waterkeringen, ‘Druk op de dijken
1995’, 1995.
34
https://www.ifv.nl/kennisplein/incidenten-en-evaluaties/publicaties/
evaluatie-hoogwater-groningen-rbt-5-9-januari-2012.
32

40 | Landelijk Crisisplan Hoogwater en Overstromingen

De ervaringen worden gebruikt om de crisis- en calamiteitenplannen te verbeteren. De SMWO geeft een overzicht van alle gezamenlijke multi-oefeningen in een landelijke oefenkalender.

Bijlage 13	Procesanalyse hoogwater en overstromingen
In deze bijlage wordt het proces van informeren en opschalen weergegeven met een swimming lane. De swimming lane methodiek
is een bewezen en doeltreffende manier om processen inzichtelijk te maken. In deze visualisatie worden de deelprocessen melden
en alarmeren, op- en afschalen, besluitvorming en informatiemanagement meegenomen.
Een cirkel is de start of einde van een (deel-)proces, een rechthoek visualiseert een activiteit en een wybertje is een afweging of besluit en
heeft als output een “ja” of een “nee”.
Swimming lanes NCP HO 2020, versie 1.0

WMCN/
LCO

Verwachte
verhoogde
waterstanden

Houdt LCMS
(continu) bij
en verstuurt
waterbeeld

Min. IenW
(DCCIenW)

Start
monitoren
LCMS

Zet melding intern uit
en bij betrokken
departementen,
waaronder Defensie

Min. JenV
(NCC)

Start
monitoren
LCMS

Informeert
betrokken
departementen
en het LOCC

LOCC

Start
monitoren
LCMS

DCC-en
overige
departementen

Blijft
geïnformeerd

Waterschap
(WS)

Start
monitoren
LCMS

Stemt af met
WMCN en
beoordeelt en duidt
de dreiging

Geef de dreiging
aanleiding tot
verdere
opschaling

Rijkswaterstaat
(regio)

Start
monitoren
LCMS

Beoordeelt en duidt
de dreiging

Informeert het
DCC-IenW,
WMCN, VR
en WS

Veiligheidsregio
(VR)

Start
monitoren
LCMS

Neem contact op
met WS en
RWS regio

Voert gebiedsanalyse uit

Nee

Monitort de
situatie en
informeert
de VR
Ja

Stelt eigen
waterbeeld
op

Informeert
bestuurders

Landelijk Crisisplan Hoogwater en Overstromingen | 41

Nee

Geven de verwachtingen
en het regionale
waterbeeld aanleiding
tot opschaling LCO?

WMCN/
LCO

Monitort de
situatie
Ja

Haalt beeld op
bij RWS regio,
VR’s en WS

Schaalt op
naar LCO

Hebben de
verwachtingen impact
op andere
beleidsterreinen?

Min. IenW
(DCCIenW)

Min. JenV
(NCC)

LOCC

DCC-en
overige
departementen
Waterschap
(WS)

Zet eigen waterbeeld
in LCMS en stuurt
attendering naar
betrokken partijen

Stemt af met
de VR en RWS
regio

Dient er
opgeschaald te
worden naar een
WOT/WBT?

Nee

Rijkswaterstaat
(regio)

Levert, indien
nodig, aanvullende
informatie in LCMS

Dient er
opgeschaald te
worden naar het
RWS Crisiteam?

Nee

Veiligheidsregio
(VR)

Houdt LCMS bij en
verstuurt attendering
naar zowel publieke als
private partijen

Geeft waterbeeld en
dreigingsanalyse
aanleiding tot opschaling
naar ROT/ RBT?

Nee

Stemt af met
WS en RWS
regio

Min. IenW
(DCCIenW)

Ja
Nee
Monitort de
situatie

Stelt attenderingsbericht
op en verstuurt deze
intern en naar partners
(JenV/NCC, LOCC)

Ja
Monitort de
situatie

Monitort de
situatie

Werkt waterbeeld bij in
LCMS en verzendt deze
naar betrokken partijen

Start LCO
vergadering

WMCN/
LCO

Monitort de
situatie

Neemt deel
aan LCO
vergadering

Min. JenV
(NCC)

Stelt multibeeld
op in LCMS en
stuurt attendering
aan VR

LOCC

Stemt af met de
VR's en neemt
indien nodig
maatregelen

DCC-en
overige
departementen
Waterschap
(WS)

Schaalt op naar WOT,
informeert partners
en participeert in
(preparatief) ROT

Vult LCMS aan
en neemt,
indien nodig,
maatregelen

Vervolgt,
indien nodig,
opschaling (WBT)

Rijkswaterstaat
(regio)

Schaalt op naar RWS
CT, informeert partners
en participeert in
(preparatief) ROT

Vult LCMS aan
en neemt,
indien nodig,
maatregelen

Vervolgt,
indien nodig, interne
opschaling

Vult LCMS aan,
informeert zowel
publieke als
private partners
en neemt, indien
nodig,
maatregelen

Vervolgt,
indien nodig,
regionale
opschaling ((i)RBT)
en informeert
NCC

Veiligheidsregio
(VR)

Geeft
uitkomst WOT
en RWS CT aanleiding
tot opschalen
(preparatief)
ROT?

42 | Landelijk Crisisplan Hoogwater en Overstromingen

Ja
Nee
Monitort de
situatie

Schaalt op
naar preparatief
ROT en
informeert
partners
(Waaronder
LOCC)

Schaalt op
naar (i)ROT
en informeert
partners
(waaronder
LOCC)

Blijft landelijk
waterbeeld
continu bijwerken
in LCMS

WMCN/
LCO

Min. IenW
(DCCIenW)

Verstuurt landelijk
waterbeeld en
attenderingsbericht
aan NCC en LOCC

Ontvangt landelijk
waterbeeld en stelt
attenderingsbericht
op

Deelt situatieschets met
publieke en private
partners

Dient er
departementaal
opgeschaald te
worden?

Nee

Informeert
WMCN en
JenV/NCC
Ja

Duidt de informatie,
stelt situatieschets op
en maakt landelijke
activiteit aan in LCMS

Min. JenV
(NCC)

Werkt multibeeld in
LCMS bij en verstuurt
attenderingsbericht

LOCC

DCC-en
overige
departementen

Deelt situatieschets met
publieke en private
partners

Waterschap
(WS)

Werkt LCMS
continu bij

Rijkswaterstaat
(regio)

Werkt LCMS
continu bij

Veiligheidsregio
(VR)

Werkt LCMS
continu bij

Volgt eigen
opschalings
procedures

WMCN/
LCO

Min. IenW
(DCCIenW)

Informeert interne
organisatie en het NCC en
schaalt op naar een VG en,
indien nodig een CG

Volgt eigen
departementale
procedures

Min. JenV
(NCC)

Stemt af met
IenW over
interdepartementale
opschaling

Dient er
departementaal
opgeschaald te
worden?

Haalt informatie
(WMCN, RWS,
WS) uit LCMS en
bereidt zich voor

Ja

Nee

Houdt
LCMS
bij

Nodigt
deelnemers
uit voor IT
en IAO

Haalt informatie
(VR) uit LCMS en
bereidt zich
voor

LOCC

Haalt informatie
(VR) uit LCMS en
bereidt zich
voor

DCC-en
overige
departementen

Stemmen af met
achterban (publiek
en privaat) en
bereidt zich voor

Stelt advies op voor
ICCb en actualiseert
landelijke activiteit in
LCMS
Stelt landelijk beeld
op en verstuurt
attenderingsbericht

Waterschap
(WS)
Rijkswaterstaat
(regio)
Veiligheidsregio
(VR)

Landelijk Crisisplan Hoogwater en Overstromingen | 43

WMCN/
LCO
Zet informatie uit
en informeert de
waterschappen
(attenderingsbericht)

Min. IenW
(DCCIenW)

Min. JenV
(NCC)

Nee
Geeft
informatie
aanleiding tot
afschalen?

Actualiseert situatieschets
en duiding en deelt
informatie met DCC’en
en VR’s (via LCMS)
Stemt af met Vr’s,
neemt indien
nodig maatregelen
en houdt LCMS bij

LOCC

DCC-en
overige
departementen

Houdt LCMS
bij

Zet informatie uit,
bij zowel publieke
als private partners

Waterschap
(WS)

Houdt LCMS bij
en neemt, indien
nodig,
maatregelen

Rijkswaterstaat
(regio)

Houdt LCMS bij
en neemt, indien
nodig,
maatregelen

Veiligheidsregio
(VR)

Ontvangt up to date
informatie via LCMS
en neemt, indien
nodig, maatregelen

44 | Landelijk Crisisplan Hoogwater en Overstromingen

Ja

Volgt interdepartementale
opschaling

Schaalt
crisisorganisatie
af

Bijlage 14 Afkortingenlijst
AZ
Algemene Zaken
BZK	Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (Ministerie van)
BRZO
Besluit Risico’s Zware Ongevallen
CB
Crisisbeheersing
CdK
Commissaris van de Koning
CET
Crisis Expert Team
CG
Coördinatie Groep (Ministerie van IenW)
CT-RWS
Crisisteam Rijkswaterstaat
DCC-IenW	Departementaal Coördinatiecentrum Crisisbeheersing IenW
DG DGWB
Directeur-Generaal Water en Bodem
DG RWS
Directeur-Generaal Rijkswaterstaat
DG S&B
Directoraat-Generaal Straffen en Beschermen (JenV)
DGWB
Directoraat-Generaal Water en Bodem (IenW)
DOCB
Directeuren Overleg Crisis Beheersing
EZK
Economische Zaken en Klimaat (Ministerie van)
GGD
Gemeentelijke Gezondheidsdienst
GHOR	Geneeskundige Hulpverleningsorganisatie in de Regio
GS
Gedeputeerde Staten
HID
Hoofdingenieur-Directeur RWS
IAO
Interdepartementaal Afstemmingsoverleg
ICCb
Interdepartementale Commissie Crisisbeheersing
ICT
Informatie- en communicatietechnologie
IenW
Infrastructuur en Waterstaat (Ministerie van)
ILT
Inspectie Leefomgeving en Transport
IOCB
Interdepartementaal Overleg Crisis Beheersing
JenV
Justitie en Veiligheid (Ministerie van)
KB
Koninklijk Besluit
KNMI
Koninklijke Nederlands Meteorologisch Instituut
LCMS
Landelijk Crisis Management Systeem
LCO	Landelijke Coördinatiecommissie Overstromingsdreiging
LCP-HO
Landelijke Crisisplan Hoogwater en Overstromingen
LDHO	Landelijke Draaiboek Hoogwater en Overstromingen
LIWO	Landelijk Informatiesysteem Water en Overstromingen
LNV	Landbouw Natuur en Voedselkwaliteit (Ministerie van)
LOCC
Landelijk Operationeel Coördinatie Centrum
LOCC-B	Bovenregionaal platform dat voor een collegiale afstemming kan dienen indien er meerdere veiligheidsregio’s bij een
incident betrokken zijn
LOCC-N	Nationaal platvorm voor operationele coördinatie en advisering op Rijksniveau
LTO
Land- en Tuinbouw Organisatie Nederland
MCCb
Ministeriële Commissie Crisisbeheersing
MP
Minister-President
NAP
Normaal Amsterdams Peil
NCC
Nationaal Crisiscentrum
NCP
Nationaal Crisisplan
NCTV	Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid
NHC
Nationaal Handboek Crisisbesluitvorming
NKC
Nationaal Kernteam Communicatie
OCW	Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (Ministerie van)
OOV
Openbare Orde en Veiligheid
RAC
Regionaal Actiecentrum Communicatie
Landelijk Crisisplan Hoogwater en Overstromingen | 45

RBT
Regionaal Beleidsteam
RCDV	Raad van Commandanten en Directeuren Veiligheidsregio’s
RIVM
Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
RMC
Regionale Meld- en Coördinatiepunten
ROT
Regionaal Operationeel Centrum
RVO
Rijksdienst Voor Ondernemend Nederland
RWS
Rijkswaterstaat
SCOR	Coördinatieplan Crisisbeheersing (dreigende) overstroming Randstad (voorheen Dijkringen 14, 15 en 44)
SMWO	Stuurgroep Management Watercrises en Overstromingen
SHN
Slachtofferhulp Nederland
VG
Voorbereidingsgroep (Ministerie van IenW)
VNK
Veiligheid Nederland in Kaart
VWM
Verkeer- en Watermanagement (RWS)
VWS
Volksgezondheid, Welzijn en Sport (Ministerie van)
WMCN
Water Management Centrum Nederland
WBT
Water Beleidsteam
WOT
Water Operationeel Team
WTS
Wet Tegemoetkoming Schade
WvB
Wet Verplaatsing Bevolking
WVL
Water, Verkeer en Leefomgeving (RWS)
Wvr
Wet op de Veiligheidsregio’s

46 | Landelijk Crisisplan Hoogwater en Overstromingen

Landelijk Crisisplan Hoogwater en Overstromingen | 47

Colofon
Uitgegeven door: Ministerie IenW:
Departementaal Coördinatiecentrum Crisisbeheersing
Informatie: DCC-IenW
Telefoon: +31 88 797 0222
Datum: 25 november 2020
Versienummer: 1.0
Status: Defnitief
Dit is een uitgave van het:
Departementaal Coördinatiecentrum Crisisbeheersing
onderdeel van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat
Postbus 20901 | 2500 EX Den Haag
www.rijksoverheid.nl/IenW
November 2020