Input van Stephen Hodes, directeur LAgroup bv en initiatiefnemer van Amsterdam in Progress
voor de hoorzitting over spreiding van toerisme op 24 januari 2018
16-01-18
Rondetafelgesprek over de spreiding van toerisme in Nederland op 24 januari 2018 voor de vaste
commissie voor Economische Zaken en Klimaat van de Tweede Kamer.
Doel
Doel van het rondetafelgesprek is inzicht te krijgen hoe meer toerisme kan worden gekregen op
plekken waar een economische impuls welkom is, en hoe toerisme kan worden beperkt op overvolle
plekken. De vraag hierbij is welke instrumenten het Rijk kan inzetten om dit doel te bereiken.
Spreiding klinkt intelligent, maar…
Spreiding in tijd en ruimte is een mantra die de afgelopen 30 jaar met grote regelmaat is gebruikt
door de toeristische industrie, de promotionele organisaties en de betrokken overheden. Het klinkt
intelligent en aannemelijk, maar werkt het?
Spreiding is een generieke term. De mate waarin spreiding kan werken, is zeer afhankelijk van de
doelgroepen die Nederland wil aanspreken en aantrekken. Er zijn, als het om toerisme gaat, vier
hoofddoelgroepen, namelijk:
1. Binnenlands toerisme: Nederlanders
2. Buitenlands toerisme vanuit de buurlanden
3. Buitenlands toerisme vanuit overig Europa
4. Buitenlands toerisme vanuit langeafstandsmarkten zoals Noord-Amerika, Zuid-Amerika, Azië, etc.
Naarmate bezoekers van verder weg komen, weten zij minder over Nederland en is hun beeld van
wat Nederland is en wat Nederland te bieden heeft minder breed en minder helder. Er is, naast
herkomst, een groot verschil tussen first-time visitors en repeat visitors en tussen groepsbezoekers
en individuele bezoekers. Ook is er een groot verschil tussen de behoeften en het gedrag van een
bezoeker die naar Nederland komt voor een kustvakantie en die van een bezoeker die komt voor een
stedentrip.
Bezoekers die van verder weg komen en voor het eerst in Nederland zijn, zijn minder makkelijk te
spreiden. Waarom? Zij gaan primair voor de must see/must do toeristische producten en diensten.
Toeristische aanbodpiramide

Must see / must do bezienswaardigheden
Figuur 1

Aantrekkelijke bezienswaardigheden
Figuur 2

Basisinfrastructuur (vervoer, accommodatie, horeca, etc.)
Figuur 3

Voor hen is Nederland primair molens, tulpen, kaas en Amsterdam. En Amsterdam is de grachten,
het Van Gogh Museum, het Rijksmuseum/Rembrandt en het Anne Frank Huis. Dit zijn de sterke

merken die bepalen hoe toeristen uit de langeafstandsmarkten Nederland/Amsterdam in eerste
instantie zien.
Wij zijn van nature kuddedieren
Dat klinkt misschien negatief, maar dat is onze oorsprong en het zit in ons DNA. Zijn wij anders dan
vissen, vogels, mieren, olifanten, apen, schapen, walvissen, dolfijnen of sprinkhanen? Nee, want er is
safety in numbers. Wij volgen de massa. Toeristen staan uren in de rij voor het Anne Frank Huis, voor
het Van Gogh Museum, de Heineken Experience en soms het Rijksmuseum. Of de London Eye, het
Louvre, Versailles, etc. Zie het artikel uit 2015 over drukte en kuddedieren uit het NRC https://www.nrc.nl/nieuws/2015/05/11/over-toeristen-a1416376. Kijk naar het gedrag van toeristen
in Venetië of Barcelona of Amsterdam, ze volgen elkaar, en als je 200 meter links of rechts afslaat is
het stil. Wij zeggen allemaal dat wij van de gebaande paden afgaan, maar is dat zo? U gaat in een
vreemde stad ’s avonds op zoek naar een restaurant om te eten. Er zijn naast elkaar een vol
restaurant en één dat bijna leeg is. Welke kiest u? Als u voor het bijna lege restaurant kiest, dan
behoort u tot een zeer kleine minderheid.
Spreiding in tijd en ruimte gaat tegen onze natuur in. Het werkt alleen als we de bezoekers een reden
geven die aantrekkelijk genoeg is om hun gedrag te beïnvloeden, dus aantrekkelijker dan het aanbod
van Amsterdam nu. Dit vraagt om grote investeringen in projecten/producten, die inspelen op de
behoeften en interesses van de (potentiële) bezoeker. En het vraagt ook om een lange aanloop. En
het is echt niet zo dat de wal het schip zal keren, dat als het te druk wordt de mensen weg zullen
blijven. Dat laten Venetië, Barcelona, Dubrovnik, het Grand Palace in Bangkok, het Louvre, etc. zien.
Amsterdam niet promoten?
Het voorstel van Tweede Kamerlid Jan Paternotte om Amsterdam door het NBTC niet te laten
promoten, houdt wat mij betreft geen stand. Voor Nederland, de omliggende landen en zelfs voor de
rest van Europa zou het misschien kunnen, maar voor alle langeafstandsmarkten geldt dat
Amsterdam beeldbepalend is voor Nederland. Amsterdam is de toeristische poort naar Nederland,
de ‘haak’ waarmee de meeste toeristen kennis zullen en/of willen maken met Nederland.
De meeste toeristen die van langeafstandsmarkten komen, hebben een short- en longlist van mogelijke bestemmingen die zij willen bezoeken. Voor Europa staan de steden Londen, Parijs en Rome het
hoogst op hun lijst, gevolgd door Berlijn, Amsterdam, Barcelona, Istanbul en Praag. Men kiest voor
een eerste bezoek eerder voor steden dan voor landen. Het idee van Jan Paternotte om Leeuwarden,
Leiden, de Waddeneilanden en de Hoge Veluwe te promoten, eerder dan Amsterdam, werkt niet
voor deze markten en wellicht ook niet voor sommige ‘verder weg’ Europese herkomstlanden.
Na de positionering van Muiderslot als Amsterdam Castle is recentelijk bekend geworden dat Paleis
het Loo zich, na de grootschalige verbouwing, in Azië als het ‘Versailles van Amsterdam’ zal promoten. Ondanks het feit dat er 90 km liggen tussen Amsterdam en Apeldoorn, zal dit voor nog meer
aandacht voor Amsterdam zorgen en maakt het Amsterdam nog aantrekkelijker en dus nog drukker.
Steden zoals Apeldoorn moeten niet op de bagagedrager van Amsterdam meeliften, maar vanuit een
eigen kracht een eigen identiteit ontwikkelen om zodoende aantrekkelijk te zijn voor bezoekers.
De zelfbewuste campagne rond Mondriaan/De Stijl in 2017 waarbij Amersfoort, Utrecht en Den Haag
samenwerkten vanuit hun eigen sterkten is hier een goed voorbeeld van. Maar dan moet je iets van
waarde te bieden hebben.
Amsterdam wel promoten?
Amsterdam is een kleine stad met een kosmopolitische aantrekkingskracht. De schaal van de stad en
de aantrekkingskracht op toeristen botsen met elkaar. De disbalans tussen bewoners en bezoekers

die nu al voelbaar is, wordt de komende 10 à 15 jaar alleen maar pregnanter. In 10 jaar tijd zal het
aantal toeristen naar alle waarschijnlijkheid met 100% groeien, terwijl het aantal inwoners van
Amsterdam met circa 10% zal groeien. De disbalans neemt radicale vormen aan en radicale
problemen vragen om radicale oplossingen.
De groei van het aantal vluchtbewegingen van Schiphol van 500.000 naar 800.000 per jaar, de
opening van Lelystad Luchthaven voor vakantievluchten in 2019/2020, de verplaatsing van de
Passenger Terminal Amsterdam om meer en grotere cruiseschepen te kunnen ontvangen, de
ongebreidelde groei van vakantieverhuurplatforms zoals Airbnb, de groei van het aantal hotelkamers in Amsterdam, maar vooral in de omliggende gemeenten, zullen resulteren in een verdere
Disneyfisering van Amsterdam, tenzij er wordt ingegrepen.
Een stad heeft een maximaal draagvermogen en wanneer dat wordt overschreden, voorbij het
kantelpunt, dan wordt dát wat de stad bijzonder en aantrekkelijk maakt, kapot gemaakt. Wanneer
een stad en land alleen aandacht hebben voor profit en niet voor people en planet, gaan ze hier, op
termijn, aan ten onder. De toeristen zullen blijven komen, maar de leefbaarheid van de stad komt
sterk onder druk te staan.
Dus ja, Amsterdam wel promoten, maar gericht op de typen en aantallen toeristen die passen bij de
stad die wij willen zijn. Groei is niet een wet, maar een keuze. Dit vraagt lef en durf. Dit vraagt om
radicale maatregelen.
Afspraken tussen het NBTC en Amsterdam Marketing
Het NBTC en Amsterdam Marketing moeten nauwer samenwerken en hun doelstellingen en
strategieën beter op elkaar af stemmen; NBTC vanuit een landelijk perspectief en Amsterdam
Marketing vanuit het gezichtspunt van de metropoolregio. Vooral op het terrein van data-analyse en
(markt)onderzoek dienen de twee organisaties nauwer samen te werken omdat er weinig betrouwbare cijfers zijn op basis waarvan beleid gemaakt en geëvalueerd kan worden.
Sense of urgency
De externe ontwikkelingen, de groei van de wereldbevolking, van de mondiale middenklasse en dus
de groei van internationaal toerisme gaan veel harder dan de interne discussie en de maatregelen.
Wij worden links en rechts ingehaald terwijl we ons afvragen of we hier iets aan moeten doen. Ja! Er
is behoefte aan een integrale aanpak en voor Amsterdam behoefte aan een Deltaplan Toerisme. Tot
nu zijn alle maatregelen een optelsom van incidenten waarvan de effecten beperkt zijn. Wij moeten
durven om tien jaar vooruit te denken en dan terug te redeneren om in te zien wat we nu moeten
doen!
Wat kan het Rijk onder andere doen?
Te denken valt aan onder andere de volgende aspecten:
• Amsterdam een status aparte geven, want het heeft toeristisch een unieke positie in
Nederland. De uitdagingen waar Amsterdam voor staat zijn uniek en niet te vergelijken met
die van andere steden in Nederland.
• Registratie van vakantieverhuur mogelijk maken en de verhuurgrens terugbrengen van 60
naar 30 dagen en de mogelijkheid bieden om nul-dagengebieden aan te kunnen wijzen.
• Gezamenlijke inzameling van huis- én bedrijfsafval mogelijk maken, met gebruik van vervoer
over water, om daarmee de (verkeers)drukte in de binnenstad van Amsterdam te verminderen.
• Wetgeving om monocultuur van het winkelaanbod tegen te houden, om diversiteit te
stimuleren.

•
•
•

•

De discussie rond Schiphol en Lelystad luchthavens zien vanuit de big picture van wat
Amsterdam en Nederland aan kunnen en willen.
Het vraagstuk rond toerisme zien vanuit de belangen van profit, people & planet.
Toerisme is een complex samengesteld product, waaronder bezienswaardigheden, accommodatie, natuur, cultuur, kust, vervoer, promotie, imago, prijsstelling, marktonderzoek, etc.
Een destination management organisation (dmo) zoals het NBTC kan hierin een belangrijke
verbindende rol spelen. Wel moet bekeken worden aan welke voorwaarden een DMO nu en
in het komende decennium moet voldoen in een sterk veranderende markt, en wat de
financieringsbehoefte daarvan is.
Kennis over toerisme binnen de rijksoverheid en de ministerie van EZK is zeer beperkt
aanwezig en dit is de afgelopen decennium alleen maar afgenomen. Dit is geen gunstige
ontwikkeling omdat er te weinig knowhow is om weloverwogen besluiten te kunnen nemen.

Stephen Hodes
Directeur van LAgroup bv, adviesbureau op het gebied van de vrije tijd waaronder toerisme, zie
www.lagroup.bv, en Initiatiefnemer van Amsterdam in Progress, een onafhankelijke denktank over
drukte en balans in Amsterdam, zie www.amsterdaminprogress.nl, voor oplossingen voor de drukte
en disbalans in Amsterdam.