Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

34 095

Initiatiefnota van de leden Gesthuizen en
Merkies: «Het centraal aandeelhoudersregister
in de strijd tegen witwassen»

Nr. 2

INITIATIEFNOTA
Inleiding
In 2010 werd naar ruwe schatting 16,2 miljard euro witgewassen in
Nederland. Witwassen houdt in dat illegaal verkregen vermogen legaal
wordt gemaakt, zodat de illegale herkomst niet langer zichtbaar is. De
Nederlandse regering heeft geen inzicht in de voornaamste witwasrisico’s
en in de resultaten van witwasbestrijding, terwijl de gegevens er wel zijn.1
Ons land is bovendien één van de kwetsbaarste landen in de EU gebleken
als het gaat om het witwassen van crimineel geld.2
Wwft
Eén van de manieren waarop Nederland witwassen wil bestrijden is door
middel van de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van
terrorisme (Wwft). Deze wet is ontstaan door samenvoeging van de Wet
melding ongebruikelijke transacties (Wet MOT) en de Wet identificatie bij
dienstverlening (Wid). De Wwft is van toepassing op domicilieverleners3,
verkopers, makelaars en taxateurs in onroerende zaken, maar ook op:
− financiële instellingen, zoals banken, geldwisselkantoren, casino’s,
trustkantoren, beleggingsinstellingen en bepaalde verzekeraars,
− vrije beroepsbeoefenaren, zoals notarissen, advocaten, accountants,
belastingadviseurs en administratiekantoren.4
Op grond van de Wwft zijn deze financiële instellingen en vrije beroepsoefenaren verplicht een onderzoek in te stellen naar hun cliënten en de
uiteindelijke belanghebbende. Een dergelijk cliëntenonderzoek moet
tevens uitwijzen of de (voorgenomen) transactie ongebruikelijk is. Indien
1

Algemene Rekenkamer, «Bestrijden witwassen: stand van zaken 2013», februari 2014
Financieel Dagblad, «Nederland één van de kwetsbaarste landen in EU voor witwassen
crimineel geld». 5 maart 2013
3
Een domicilieverlener stelt bedrijfs- of beroepsmatig een adres of een postadres ter
beschikking aan een derde. Hieronder valt ook het op beperkte schaal aanbieden van
(eenvoudige) receptiewerkzaamheden, zoals het aannemen van de telefoon en het doorsturen
van ongeopende poststukken.
4
http://www.belastingdienst.nl/wps/wcm/connect/bldcontentnl/belastingdienst/zakelijk/
aangifte_betalen_en_toezicht/toezicht/voorkomen_van_witwassen_en_terrorismefinanciering/
wat_is_de_wwft
2

kst-34095-2
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 095, nr. 2

1

daar sprake van is moet deze gemeld worden op grond van artikel 16
Wwft. Een voorbeeld is de notaris die verzocht is om mee te werken aan
een aandelenoverdracht. Op grond van artikel 1 lid 1 sub a12 jo. 3 Wwft
moet deze onderzoek doen naar de identiteit van de verkoper van de
aandelen, de identiteit van de uiteindelijk belanghebbende, maar ook naar
het doel en de beoogde aard van de zakelijke relatie.5 Er zijn een aantal
mogelijkheden voor de betreffende notaris om te trachten hierachter te
komen.
De eerste mogelijkheid is het aandeelhoudersregister dat een BV zelf op
grond van artikel 2:194 BW dient bij te houden. Dit register is echter vaak
zoek of niet actueel.6
De tweede mogelijkheid is het huidige handelsregister. Hierin worden
onder andere de naam en het adres van het bedrijf, en de juridische
eigenaar opgenomen. Het laatste is echter vaak een BV of een stichting,
waardoor een natuurlijk persoon verborgen kan blijven achter een andere
juridische entiteit. Indien er meerdere aandeelhouders zijn hoeft dat niet
in het handelsregister vermeld te worden.7 Een aandeelhouder wordt dus
alleen geregistreerd als de 100% belanghebbende is in de BV.8
Beide registers bieden dus weinig soelaas, waardoor het vrijwel
onmogelijk is de verplichting om een cliëntenonderzoek na te komen.
Financiële instellingen en vrije beroepsbeoefenaren worden op deze
manier te afhankelijk gemaakt van verklaringen van derden en zoekmachines op internet.
Centraal aandeelhoudersregister
Door de Europese Commissie is inmiddels in het kader van de herziening
van de anti-witwasrichtlijn voorgesteld om een zogenaamd UBO-register
in te stellen. In dit register dienen kort gezegd alle rechtspersonen in de
EU zelf informatie over hun uiteindelijke belanghebbende bij te houden.9
Deze informatie zal minimaal moeten bestaan uit de namen, geboorteplaats, geboortedata, nationaliteit, contactgegevens, het aantal aandelen,
categorieën van aandelen en het aandeel van de aandeelhouder in de
controle.10 Het UBO-register moet ervoor zorgen dat cliëntenonderzoeken
door financiële instellingen en vrije beroepsbeoefenaren goed kan worden
uitgevoerd. Bovendien zal de informatie over de uiteindelijke eigenaren
publiekelijk bekend zijn.
Minister Timmermans van Buitenlandse Zaken noch Minister Dijsselbloem
van Financiën hebben zich voorstander getoond van dit UBO-register. Zij
zien meer in het door de Minister Opstelten van Veiligheid & Justitie
voorgestelde centraal aandeelhoudersregister.11 Hiervan was het
oorspronkelijke doel van de Tweede Kamer het enerzijds vergroten van de
transparantie in het rechtsverkeer en het anderzijds tegengaan van
misbruik van BV’s en NV’s. Hun besturen worden immers verplicht een
aantal basisgegevens met betrekking tot het bedrijf op te nemen,
5

S. Renssen en C.M.H. Vlaanderen, «De beperkte toegankelijkheid van het centraal aandeelhoudersregister en het cliëntenonderzoek op grond van de Wwft», WPNR, 9-16 augustus 2014,
p. 7028
6
Asser/Van Sollinge & Nieuwe Weme 2IIa 2013, nr. 285
7
Tax Justice NL, «Voorstellen ter bevordering van transparantie rondom de uiteindelijke
eigenaar»
8
S. Renssen en C.M.H. Vlaanderen, «De beperkte toegankelijkheid van het centraal aandeelhoudersregister en het cliëntenonderzoek op grond van de Wwft», WPNR, 9-16 augustus 2014,
p. 7028
9
S. Renssen en C.M.H. Vlaanderen, «De beperkte toegankelijkheid van het centraal aandeelhoudersregister en het cliëntenonderzoek op grond van de Wwft», WPNR, 9–16 augustus 2014,
p. 7028
10
Tax Justice NL, «Voorstellen ter bevordering van transparantie rondom de uiteindelijke
eigenaar»
11
Kamerstukken II 2012/13, 22 112, nr. 1578 en brief Dijsselbloem aan de Tweede Kamer d.d.
19 december 2013 (kenmerk FM/2013/2177U)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 095, nr. 2

2

waardoor de transparante in het rechtsverkeer wordt vergroot.12 Daaraan
heeft Minister Opstelten toegevoegd dat de invoering van het centraal
aandeelhoudersregister primair gericht zal zijn op het toegankelijk maken
van aandeelhoudersinformatie van BV’s en NV’s voor de aangewezen
diensten in het kader van controle, toezicht en opsporingstaken.13
Om privacyredenen is het register echter niet openbaar toegankelijk. Het
register is alleen toegankelijk voor de aandeelhouders, notarissen en
overheidsdiensten zoals Justis, Bureau Bibob, de Belastingdienst,
bijzondere opsporingsdiensten, veiligheids- en inlichtingendiensten,
politie en het Openbaar Ministerie. Het zal naar verwachting per 1 januari
2016 ingevoerd worden en ondergebracht worden bij het Handelsregister
van de Kamer van Koophandel.14
Voorstel
De verplichting tot het verrichten van cliëntenonderzoek strekt zich zoals
hiervoor reeds is vermeld niet alleen uit tot het notariaat. Andere
financiële instellingen en vrije beroepsbeoefenaren die dezelfde
verplichting hebben op grond van de Wwft blijven aangewezen op het
onbetrouwbare aandeelhoudersregister van artikel 2:194 BW, het beperkte
handelsregister van de Kamer van Koophandel, de verklaringen van
derden en zoekmachines op internet. Indieners hebben begrip voor de
redenering van Minister Opstelten dat dergelijke (persoons)gegevens om
privacyredenen niet publiekelijk toegankelijk gemaakt zullen worden,
echter: de Nederlandse overheid laat hierdoor mogelijkheden liggen om
witwaspraktijken beter in kaart te brengen en uiteindelijk beter te kunnen
bestrijden. Bovendien zal de kwaliteit van het register toenemen als
meerdere ogen meekijken en zijn bedrijven in staat om te traceren met
wie ze precies zaken doen.
Doordat notarissen zijn gehouden aan een wettelijke geheimhoudingsplicht is de privacy voldoende gewaarborgd. Voor advocaten geldt
hetzelfde, al hebben zij dan weer géén toegang tot het centraal aandeelhoudersregister terwijl zij wel eenzelfde cliëntenonderzoek dienen te
verrichten op grond van de Wwft. Indieners stellen daarom voor om het
voorgestelde centraal aandeelhoudersregister in ieder geval toegankelijk
te maken voor alle Wwft-instellingen die tevens onderworpen zijn aan een
wettelijke geheimhoudingsplicht.
Voor de andere Wwft-instellingen moet echter ook toegang geregeld
worden om witwaspraktijken zo goed als mogelijk aan te pakken.
Indieners pleiten er daarom voor om te laten onderzoeken op welke
manier de privacy gewaarborgd kan worden, ondanks dat de instelling die
toegang heeft tot de gegevens uit het register op dit moment niet
gehouden is aan een wettelijke geheimhoudingsplicht. Dit kan bijvoorbeeld door aan te sluiten bij de geheimhoudingsplichten van notarissen
en advocaten door wettelijk vast te leggen dat elke Wwft-instelling die
toegang heeft tot het centraal aandeelhoudersregister tevens een plicht
heeft tot geheimhouding van de gegevens. Een andere mogelijkheid is om
aan te sluiten bij de procedure die voor Tweede Kamerleden geldt als zij
een vertrouwelijk stuk willen inzien. Voordat zij het betreffende stuk
mogen inzien dienen zij telkens voor geheimhouding te tekenen.
Volgens indieners zal de verbreding van de toegankelijkheid van het
centraal aandeelhoudersregister ertoe leiden dat Wwft-instellingen
optimaal aan hun verplichtingen kunnen voldoen en daarmee het doel
van de wet, namelijk het bestrijden van witwaspraktijken, ten goede komt.
12

S. Renssen en C.M.H. Vlaanderen, «De beperkte toegankelijkheid van het centraal aandeelhoudersregister en het cliëntenonderzoek op grond van de Wwft», WPNR, 9-16 augustus 2014,
p. 7028
13
Kamerstukken II 2012/13, 32 608, nr. 4, pagina 3 t/m 6
14
https://www.ondernemersplein.nl/wetswijziging/invoering-centraal-aandeelhoudersregister/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 095, nr. 2

3

Bovendien wordt de transparantie in het rechtsverkeer daarmee nog
groter en het tegengaan van misbruik van BV’s en NV’s verbeterd.
Aanbevelingen
1. Maar het centraal aandeelhoudersregister toegankelijk voor alle
Wwft-instellingen om de transparantie, rechtszekerheid en het
voorkomen van misbruik en witwaspraktijken te verbeteren.
2. Onderzoek op welke manier de privacy van de aandeelhouders daarbij
het best kan worden gewaarborgd. Dit kan bijvoorbeeld door wettelijk
vast te leggen dat Wwft-instellingen verplicht zijn tot geheimhouding,
of hen per inzage te laten tekenen voor geheimhouding.
Financieel kader
Deze nota regelt dat meer partijen inzage krijgen in het centraal aandeelhoudersregister. Dit zal hooguit meer capaciteit vergen van de Kamer van
Koophandel wegens de verwachte toename van het aantal inzages in het
centraal aandeelhoudersregister. Hier staat echter tegenover dat criminaliteit beter kan worden voorkomen en bestreden. De markt draagt
bovendien voornamelijk zelf de kosten, maar krijgt er meer rechtszekerheid voor terug. De plichten die financiële instellingen en vrije
beroepsbeoefenaren hebben op grond van de Wwft kunnen tot slot
optimaler worden nagekomen.
Gesthuizen
Merkies

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 095, nr. 2

4