Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

29 427

ILO-verdragen

Nr. 124

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 juli 2022
Van 27 mei t/m 11 juni 2022 vond de 110e Internationale Arbeidsconferentie (IAC) plaats. In mijn brief van 25 mei 2022 (Kamerstuk 29 427, nr.
123) informeerde ik u over de inzet van het Koninkrijk der Nederlanden
tijdens de IAC. U ontvangt hierbij het verslag van deze conferentie.
Zoals aangekondigd in mijn brief van 25 april 2022 (Kamerstuk 29 427, nr.
122) ontvangt u middels deze brief tevens nadere informatie over de
besluitvorming omtrent de stappen die het kabinet voornemens is te
nemen ten aanzien van de ratificatie van het Verdrag betreffende een
promotioneel kader voor veiligheid en gezondheid op het werk, Genève,
15 juni 2006 (Trb. 2011, nr. 229) (hierna: C187).
Internationale Arbeidsconferentie 2022
Nadat de IAC in 2019 vanwege de Covid-19 pandemie geen doorgang
vond en de conferentie vorig jaar alleen virtueel kon plaatsvinden, is de
IAC dit jaar op grotendeels reguliere, weliswaar hybride, wijze
georganiseerd.
Plenair
De IAC werd geopend met een toespraak van de scheidend DirecteurGeneraal van de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO), Guy Ryder. In
zijn toespraak ging hij in op het voortdurende effect dat de Covidpandemie heeft op de arbeidsmarkt in veel landen. Het equivalent van 112
miljoen voltijdsbanen is door de pandemie verloren geraakt en in veel
landen bevindt het inkomensniveau van werknemers zich onder dat van
vóór de pandemie. De effecten op de economie worden wereldwijd
verergerd door de Russische agressie ten opzichte van Oekraïne en
andere grote onzekerheden voor de nabije toekomst. Ook wees DirecteurGeneraal Ryder expliciet op het belang van het toezicht door de IAO op
naleving van arbeidsnormen en naar pogingen, onder andere van

kst-29427-124
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 427, nr. 124

1

sommige lidstaten, om het toezichtsmechanisme ter discussie te stellen of
de effectiviteit ervan te ondergraven.
In mijn eigen videotoespraak tot de plenaire vergadering heb ik aandacht
gevraagd voor de uitdagingen die bestaan om te komen tot een inclusieve
arbeidsmarkt, zoals de inzet op duurzame internationale waardeketens en
de strijd tegen kinderarbeid. Ik heb inkomend Directeur-Generaal
Houngbo gefeliciteerd met zijn uitverkiezing en de wens uitgesproken een
goede samenwerking aan te gaan, onder meer ten aanzien van het
versterken van het reeds genoemde toezichtsmechanisme van de IAO.
Ook heb ik mijn zorg uitgesproken over de tragische gevolgen van de
Russische invasie in Oekraïne voor de bevolking van dat land en voor
Oekraïense werknemers en bedrijven. Dat laatste onderwerp kwam
uiteraard ook in veel andere plenaire bijdragen terug.
Opname van veilige en gezonde arbeidsomstandigheden in het IAO-kader
van fundamentele arbeidsrechten.
De IAC heeft een resolutie aangenomen waarmee het principe van
gezonde en veilige werkomstandigheden wordt bevestigd als een
fundamenteel arbeidsrecht van de IAO, waarmee het wordt toegevoegd
aan het kader van reeds bestaande fundamentele arbeidsrechten die zien
op het afschaffen van kinderarbeid, het verbod op discriminatie, het
verbod op dwangarbeid en op eerbiediging van het recht op vereniging
en collectief onderhandelen. Dat impliceert dat lidstaten van de IAO
worden geacht dit beginsel uit hoofde van hun lidmaatschap te respecteren. Ook bereikte de IAC overeenstemming over het aanwijzen van twee
IAO-verdragen die de verdragsrechtelijke uitwerking van dit principe
belichamen, het Verdrag betreffende arbeidsveiligheid, gezondheid en het
arbeidsmilieu, Genève, 22 juni 1981 (Trb. 1981, nr. 243) (hierna: C155) en
het reeds genoemde Verdrag betreffende een promotioneel kader voor
veiligheid en gezondheid op het werk (C187).
Ik ben verheugd dat het de IAC gelukt is om consensus te bereiken over
de bevestiging van dit nieuwe arbeidsrecht en over de aanwijzing van
deze verdragen als fundamentele IAO-conventies. Ik heb u reeds
geïnformeerd over het voornemen van het kabinet om C187 voor
Nederland te gaan ratificeren en ik heb de voorbereidingen daartoe
opgestart. Voor Europees Nederland ben ik tot de conclusie gekomen dat
er geen implementatiewetgeving nodig is om over te gaan tot ratificatie.
Voor Caribisch Nederland wordt dit momenteel nog onderzocht. Aan de
Caribische landen zal binnenkort de vraag voor medegelding worden
voorgelegd. Aangezien C187 voortbouwt op C155, en C155 tot op heden
alleen voor Europees Nederland geratificeerd is, zal ik gelijktijdig de
overweging tot ratificatie van C155 nogmaals voorleggen aan de
Caribische landen.
Informatie en rapporten inzake de toepassing en naleving van verdragen
en aanbevelingen
In het comité inzake de toepassing en naleving van arbeidsnormen
(Committee on the application of standards, CAS), een belangrijk
onderdeel van het toezichthoudend mechanisme op de naleving van
arbeidsnormen van de IAO, zijn dit jaar casussen met betrekking tot 22
landen besproken1.

1

https://www.ilo.org/ilc/ILCSessions/110/committees/standards/documents/WCMS_846894/lang-en/index.htm

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 427, nr. 124

2

Dit jaar kregen met name zaken met betrekking tot de fundamentele
IAO-verdragen die zien op de vakverenigingsvrijheid, het afschaffen van
dwangarbeid, het verbod op discriminatie en op de ergste vormen van
kinderarbeid, zoals werk dat waarschijnlijk schadelijk is voor de
gezondheid, de veiligheid of de zedelijkheid van kinderen (IAO-conventies
87, 105, 111 en 182), aandacht.
In het CAS is een casus behandeld inzake de niet-naleving door China van
IAO-conventie 111 inzake discriminatie in beroep en beroepsuitoefening
(C111), met betrekking tot etnische en religieuze minderheden, de
Oeigoeren in het bijzonder. Het CAS concludeerde dat China zich schuldig
maakt aan ongeoorloofde discriminatie van onder andere Oeigoeren en
wet- en regelgeving moet aanpassen en moet naleven. Het CAS heeft
China aanbevolen een bezoek van een tripartiete missie te aanvaarden die
tekortkomingen kan vaststellen en aanbevelingen kan doen om deze te
verhelpen. China is verzocht voor 1 september nader te rapporteren over
de wet- en regelgeving en over de toepassing van C111 in de praktijk. Bij
onvoldoende voortgang of gebrek aan samenwerking om de tripartiete
missie te ontvangen, zal het IAO-expertcomité aanbevelingen doen over
het verdere vervolg, inclusief de mogelijkheid om een zogeheten
«Commission of Inquiry» aan te stellen.
Ook Sint Maarten kwam aan de orde in het CAS in verband met een klacht
van een Sint Maartense werkgeversorganisatie over schending van
IAO-conventie 87 betreffende de vakverenigingsvrijheid. De klacht hield in
dat de Sint Maartense overheid, via een overheidsorganisatie, getracht
zou hebben een overkoepelende werkgeversorganisatie op te richten en
vertegenwoordiging in de Sociaal Economische Raad van Sint Maarten
hebben gegeven om zodoende een bestaande werkgeversorganisatie te
marginaliseren. De overheid van Sint Maarten heeft in het CAS bestreden
dat de in de klacht voorgestelde gang van zaken correct is en heeft zich
bereid verklaard met de IAO samen te werken als onbedoeld stappen zijn
gezet die niet conform IAO-conventie 87 zijn. Naast vertegenwoordigers
van de overheid van Sint Maarten hebben ook werkgevers- en
werknemersorganisaties in het CAS inbreng gegeven en hun positie
toegelicht. Sint Maarten heeft inmiddels technische assistentie van de IAO
aangeboden gekregen voor het adresseren van de geconstateerde situatie
en is eveneens verzocht voor 1 september nader te rapporteren aan het
IAO-expertcomité.
In het CAS heeft Nederland zijn inzet via het EU-voorzitterschap laten
verlopen, waarbij is verzekerd dat in elke zaak met betrekking tot
dwangarbeid en kinderarbeid vanuit de EU inbreng is geleverd. Door de
desbetreffende landen (Ghana, Turkmenistan, Zimbabwe en Kiribati) is
toegezegd nadere samenwerking aan te gaan met de IAO, bijvoorbeeld in
de vorm van technische bijstand.
Discussie over normstelling op het gebied van apprenticeships en
traineeships
Discussies over normstelling in IAO-verband vinden doorgaans in twee
sessies plaats; in het eerste jaar worden de brede kaders voor
normstelling bepaald, bijvoorbeeld ten aanzien van de keuze voor een
verdrag of aanbeveling, en worden de inhoudelijke prioriteiten benoemd.
In het tweede jaar vindt de onderhandeling over de daadwerkelijke tekst
van het gekozen instrument plaats. Dit jaar vond de eerste sessie plaats
over normstelling op het gebied van apprenticeships en traineeships.
Duidelijk was dat dwingende normstelling op dit terrein buitengewoon
complex is, omdat de definities en de praktijk in verschillende landen sterk
uiteenlopen. Mede om die reden is in deze eerste ronde van de discussie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 427, nr. 124

3

over normstelling besloten om in de volgende behandeling, op de IAC van
2023, te werken aan het opstellen van een aanbeveling, en geen verdrag,
door de IAO. De aanbeveling zal zich beperken tot apprenticeships. Het
tevens stellen van normen voor traineeships werd te hoog gegrepen
geacht.
Discussie omtrent fatsoenlijk werk en de sociale en solidaire economie
Het belangrijkste doel van deze algemene discussie was het overeenkomen van een definitie van de term «sociale en solidaire economie»
(SSE) en het opstellen van eerste handvatten voor overheden, sociale
partners en de IAO. Op de IAC is niet eerder in comitéverband over dit
onderwerp gesproken. Over het vaststellen van een definitie is lang
gesproken, met verschillende inzichten omtrent de reikwijdte en breedte
daarvan. Nederland pleit voor een definitie die niet te beperkt is, zodat
voldoende ruimte blijft voor verschillen in aanpak tussen landen. De
uiteindelijk bereikte conclusie komt daarmee overeen. In de overeengekomen definitie wordt een niet-uitputtende lijst van organisatiestructuren
genoemd die, afhankelijk van de nationale omstandigheden, onder de
SSE kunnen vallen. De belangrijkste elementen van de definitie zijn dat
SSE-organisaties zich inzetten voor het collectieve belang en een aantal
kernwaardes. Deze kernwaardes zijn zorg voor mens en planeet, gelijkwaardigheid en eerlijkheid, onderlinge afhankelijkheid, zelfbestuur,
transparantie en aansprakelijkheid en de verwezenlijking van fatsoenlijk
werk. Ook is gediscussieerd over de rol die overheden en sociale partners
hebben in de sociale en solidaire economie. In de conclusies is bijvoorbeeld opgenomen dat het de taak van de overheden is om te zorgen dat
SSE-organisaties worden behandeld volgens nationale wetgeving
waardoor er geen oneerlijke concurrentie ontstaat tussen
SSE-organisaties en andere bedrijven.
Discussie over de werkgelegenheidsdoelstellingen
Voor de derde keer vond op de IAC een discussie plaats over werkgelegenheidsdoelstellingen in lidstaten en in de IAO. Eén van de discussiepunten is het concept «living wage», waarbij duidelijk is dat er tussen en
binnen de tripartiete geledingen van de IAO verschillende gedachten
leven over de theoretische reikwijdte en de praktische betekenis van dit
concept en over de verhouding ervan met IAO-conventies over bijvoorbeeld het minimumloon. De EU-lidstaten en de werknemersgeleding
pleitten ervoor dat de IAO verder onderzoek zal doen naar dit concept, dat
steeds vaker terugkeert in beleidsdiscussies rond de IAO, juist om
onduidelijkheden in de IAO-context te kunnen adresseren. De discussie
wordt afgerond met het aannemen van algemene aanbevelingen aan
landen en aan het IAO-bureau ten aanzien van maatregelen die genomen
kunnen worden om werkgelegenheidsbeleid te ondersteunen.
Amendementen Maritiem Arbeidsverdrag
De IAC heeft in overweldigende meerderheid acht wijzigingen van de
Code van het Maritiem Arbeidsverdrag (MAV) goedgekeurd die door het
Bijzonder Tripartiete Comité van de IAO in mei 2022 waren aangenomen.
Een deel van de wijzigingen is gericht op het oplossen van problemen die
tijdens de Covid-19 pandemie aan het licht zijn gekomen.
De wijzigingen zorgen ervoor dat zeevarenden toegang hebben tot alle
noodzakelijke persoonlijke beschermingsmiddelen in passende maten en
dat zeevarenden die zorg nodig hebben van boord worden gehaald en
toegang krijgen tot medische zorg aan wal. Ook worden vlaggenstaten
opgeroepen statistische gegevens omtrent overlijdensgevallen,
waaronder zelfmoorden, te verzamelen en door te geven aan de IAO.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 427, nr. 124

4

Reders en havenstaten worden aangemoedigd om internettoegang voor
zeevarenden uit te breiden om sociale isolatie tegen te gaan. Deze
hoognodige wijzigingen versterken de bescherming die zeevarenden
genieten en leiden tot betere werk- en leefomstandigheden. De
verplichting voor reders om persoonlijke beschermingsmiddelen in
passende maten beschikbaar te stellen draagt ook bij aan een inclusievere
scheepvaartindustrie waarbij rekening wordt gehouden met vrouwelijke
zeevarenden.
Hiernaast wordt geregeld dat aan zeevarenden voldoende drinkwater en
een gebalanceerd dieet wordt aangeboden zonder dat daarvoor betaald
hoeft te worden, dat zeevarenden gerepatrieerd kunnen worden wanneer
zij op een schip worden achtergelaten door de reder en dat zeevarenden
die te maken hebben met arbeidsbemiddelaars of wervingsbureaus beter
geïnformeerd worden over hun rechten. Tenslotte is er een technische
wijziging met betrekking tot verplichte verzekeringen goedgekeurd.
Lidstaten die het MAV hebben geratificeerd kunnen binnen twee jaar
aangeven deze wijzigingen af te wijzen. Voor de lidstaten die deze
wijzigingen niet afwijzen, treden zij in beginsel in werking zes maanden na
afloop van deze periode. Het is derhalve mijn verwachting dat de
wijzigingen op 23 december 2024 voor Nederland in werking zullen
treden. Daarvoor is implementatiewetgeving noodzakelijk, waarover ik uw
Kamer binnenkort nader zal informeren.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
C.E.G. van Gennip

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 427, nr. 124

5