Beleidsregels indicatiestelling AWBZ 2009

Bijlage 6
Begeleiding

Versie 1 juli 2009

Beleidsregels indicatiestelling AWBZ
Bijlage 6
Begeleiding

Inhoudsopgave
1

Inleiding

3

2

Doelstelling functie

10

2.1

Algemeen

10

2.2

Het bevorderen, behouden of compenseren van zelfredzaamheid

10

2.3

Directe omgeving

10

2.4
Het bieden van een dagprogramma ter vervanging van onderwijs, arbeid of
andersoortige dagstructurering
10
2.5

3

4

Activiteiten

11

Indicatiecriteria

13

Afbakening Onderwijs en AWBZ

16

Omvang en geldigheidsduur van de indicatie

18

4.1

Omvang

18

4.2

Geldigheidsduur

21

Versie 1 juli 2009

Pagina 2 van 21

Beleidsregels indicatiestelling AWBZ
Bijlage 6
Begeleiding

1

Inleiding
1. Deze bijlage van de beleidsregels indicatiestelling AWBZ is van toepassing op de indicatiestelling voor de functie Begeleiding, zoals bedoeld in artikel 6 van het Besluit zorgaanspraken
(Bza) en voor Vervoer zoals bedoeld in artikel 10 van het Besluit zorgaanspraken (Bza).
2. Deze bijlage kan worden aangehaald als ‘bijlage Begeleiding’.
3. Op deze bijlage zijn de bijlagen ‘Algemeen’, ‘Grondslagen’ en ‘Gebruikelijke zorg’ van
toepassing.

Wettelijk kader
Artikel 6 Besluit zorgaanspraken:
1. “Begeleiding omvat door een instelling te verlenen activiteiten aan verzekerden met een
somatische , psychogeriatrische of psychiatrische aandoening of beperking, of een verstandelijke,
lichamelijke of zintuiglijke handicap die matige of zware beperkingen hebben op het terrein van
a. de sociale redzaamheid,
b. het bewegen en verplaatsen,
c. het psychisch functioneren,
d. het geheugen en de oriëntatie, of
e. die matig of zwaar probleemgedrag vertonen.
2. De activiteiten, bedoeld in het eerste lid, zijn gericht op bevordering, behoud of compensatie
van de zelfredzaamheid en strekken tot voorkoming van opname in een instelling of
verwaarlozing van de verzekerde.
3. De activiteiten, bedoeld in het eerste lid, bestaan uit:
a. het ondersteunen bij of oefenen met vaardigheden of handelingen,
b. het ondersteunen bij of oefenen met het aanbrengen van structuur of het voeren van
regie, of
c. het overnemen van toezicht op de verzekerde.
Toelichting algemeen
1.4 Omvormen van drie zorgfuncties tot twee zorgfuncties
Met ingang van 1 april 2003 zijn ondersteunende begeleiding en activerende begeleiding als
aparte omschrijvingen van de zorg (ook wel functies genoemd) waarop grond van de AWBZ
aanspraak bestaat, geïntroduceerd. Gebleken is dat de ruime omschrijving van deze functies, met
name bij ondersteunende begeleiding, de mogelijkheid biedt er vele activiteiten onder te brengen.
Het CVZ heeft in zijn rapport “Ondersteunende begeleiding, activerende begeleiding en
behandeling in de AWBZ” aangegeven dat de formulering van de aanspraken ondersteunende
begeleiding, activerende begeleiding en behandeling onvoldoende duidelijk is. Het onderscheid
tussen ondersteunende en activerende begeleiding is niet helder. Dat geldt ook voor het
onderscheid tussen activerende begeleiding en behandeling. De afbakening met andere sectoren
is eveneens niet helder. Het CVZ adviseert om de zorgvormen ondersteunende begeleiding,
activerende begeleiding en behandeling te herformuleren tot twee nieuwe, te weten begeleiding
en behandeling. Het kabinet heeft dat advies overgenomen. Daarnaast heeft het kabinet de
zorgfunctie begeleiding zo vormgegeven dat alleen de meest kwetsbare mensen daar nog een
beroep op kunnen doen.
Het onderhavige besluit beperkt de doelen van de aanspraak op begeleiding tot het eerste doel:
zelfredzaamheid. Het tweede doel: maatschappelijke participatie behoort naar de mening van het
kabinet niet tot onbetwistbare AWBZ-zorg en derhalve niet tot het domein van de AWBZ. Dit

Versie 1 juli 2009

Pagina 3 van 21

Beleidsregels indicatiestelling AWBZ
Bijlage 6
Begeleiding

behoort tot andere domeinen zoals familie en andere relaties van betrokkenen, de Wmo,
onderwijs en de eigen verantwoordelijkheid.
1.5 Begeleiding
1.5.1 Doelstelling pakketmaatregel begeleiding
De pakketmaatregel begeleiding moet bijdragen aan het aanpassen van een ontwikkeling die al
jaren aan de gang is. Namelijk dat het indicatiestellers, door de te ruime definiëring van de
begeleidingsfuncties aan criteria ontbreekt om grenzen te stellen aan hulpvragen en ze in omvang
te beperken. Daarnaast hebben aanbieders van zorg vanuit hun persoonlijke betrokkenheid de
neiging om verantwoordelijkheden over te nemen in plaats van de zorgvrager de weg te wijzen
om zaken zelf op te lossen. Het kabinet hecht er juist aan dat mensen zoveel mogelijk zelf blijven
doen, al dan niet samen met hun eigen netwerk, zodat onnodige medicalisering tegen wordt
gegaan en zelfstandigheid bevorderd wordt. De zorgverlening vanuit de AWBZ krijgt veelal de
vorm van individuele begeleiding, hetgeen voortvloeit uit de individuele aanspraken in de AWBZ.
Hierdoor wordt gedacht in individuele oplossingen ook daar waar een collectief arrangement soms
passender en doelmatiger zou kunnen zijn.
Individuele begeleiding kan onbedoelde stigmatisering in de hand werken. Zeker bij jongeren is
dit te betreuren omdat zij het risico lopen te vroeg en daardoor te lang afhankelijk te worden van
een zorgsysteem als de AWBZ. Dit is niet wenselijk en niet nodig. Het blijkt dat een beroep doen
op wat mensen nog wél kunnen, bijdraagt aan het behoud van die capaciteit of restcapaciteit,
terwijl het overnemen van taken ertoe leidt dat mensen passief worden.
Ook wil het kabinet meer eenduidige prikkels aanbrengen, zodat activiteiten die hetzelfde beogen
niet meer vanuit verschillende wetten georganiseerd kunnen worden voor dezelfde groepen. Nu
kunnen bijvoorbeeld activiteiten met hetzelfde doel (participatie) vanuit diverse wetten plaats
vinden (onder andere de AWBZ en de Wmo).
Behalve dat dit inefficiënt gebruik van collectieve middelen is, frustreert het mensen in de
praktijk om vorm te geven aan het eigen leven en dat wil het kabinet voorkomen door de
participatiedoelstelling uit de AWBZ te schrappen. Dat betekent overigens niet dat het kabinet
participatie onbelangrijk zou vinden. Integendeel, maar de vraag is wel of begeleiding bij
participatie een individuele aanspraak op grond van de AWBZ moet zijn. Het schrappen van de
participatiedoelstelling betekent dat geen begeleiding meer wordt geïndiceerd die uitsluitend is
gericht op maatschappelijke integratie (bijvoorbeeld vrijetijdsbesteding, uitstapjes, wandelen).
Betrokkenen zullen in belangrijke mate een beroep moeten doen op het eigen netwerk / de
sociale omgeving. Verder is de Wmo juist ingevoerd om onder andere participatie in de lokale
samenleving te bevorderen.
Met de tot nu toe op grond van de AWBZ geregelde begeleidingsfuncties, zijn de zorg en het
dagelijks leven zo verweven dat de eigen en de collectieve verantwoordelijkheid niet goed uit
elkaar zijn te houden. Door als overheid te veel verantwoordelijkheid van mensen over te nemen
gaat de betrokkenheid van burgers meer en meer verloren. De verhouding tussen collectieve
verantwoordelijkheid en individuele verantwoordelijkheid is daarmee uit balans geraakt. Veel
activiteiten die vallen onder de functie begeleiding, sluiten nauw aan bij dagelijkse handelingen.
De maatregel die het kabinet neemt, doet recht aan de mate waarin mensen in staat zijn eigen
verantwoordelijkheid te nemen.
Er is daarom gekozen voor een uitwerking van de pakketmaatregel begeleiding die de aard en de
zwaarte van de beperkingen van mensen centraal stelt. De aard en de zwaarte van iemands
beperkingen bepalen straks, samen met de AWBZ-grondslag, of iemand al dan niet recht heeft op
de functie begeleiding. Mensen met lichte beperkingen acht het kabinet in beginsel in staat zelf
verantwoordelijkheid te dragen voor het invullen van de activiteiten die momenteel onder de
AWBZ-aanspraak begeleiding vallen.

Versie 1 juli 2009

Pagina 4 van 21

Beleidsregels indicatiestelling AWBZ
Bijlage 6
Begeleiding

Het kabinet hecht eraan te benadrukken dat het schrappen van begeleiding voor mensen met
lichte beperkingen uit de AWBZ geen één op één overheveling van taken naar andere domeinen
is. De meeste mensen waren voor 2003, toen de aanspraken in de AWBZ nog niet waren
gemoderniseerd, zelf verantwoordelijk voor de activiteiten die onder de functie begeleiding vallen.
1.5.2. Invulling begeleiding
De nieuwe functie begeleiding wordt uitsluitend gericht op het bevorderen van zelfredzaamheid
en is bestemd voor mensen met matige/zware beperkingen om te voorkomen dat zij in een
instelling moeten worden opgenomen of dat zij zich verwaarlozen. De maatregel sluit hiermee
aan bij het karakter van de AWBZ, die immers bedoeld is voor de meest kwetsbare mensen.
Bewust is gekozen geen onderscheid te maken naar doelgroep of levering van zorg. Het kabinet
pakt dus niet uitsluitend het pgb aan, of één doelgroep, maar kiest voor een maatregel die
rekening houdt met individuele keuzevrijheid (pgb of zorg in natura) en met de zwaarte van
beperkingen van iedereen. De kern van de AWBZ ligt immers bij de zwaarte van de zorg en niet
bij doelgroepen. Op grond hiervan is de per 1 januari 2008 genomen maatregel om de individuele
begeleiding te schrappen voor verzekerden met een somatische grondslag, opgegaan in deze
nieuwe maatregel, zodat ook voor deze verzekerden begeleiding beschikbaar wordt dan wel blijft
als zij voldoen aan de voorwaarde van de nieuwe functie begeleiding. Hiermee draagt de nieuwe
functie begeleiding binnen de AWBZ optimaal bij aan het voorkomen van intramuralisering. Alleen
mensen met lichte beperkingen worden uitgesloten van de begeleidingsfunctie. Alleen als mensen
te maken hebben met matige tot zware beperkingen is er straks nog sprake van een collectieve
AWBZ-verantwoordelijkheid voor begeleiding. Begeleiding kan voor deze groep het verschil
betekenen tussen thuis blijven wonen of opgenomen worden in een instelling. Het kabinet is van
mening dat verzekerden zoveel mogelijk thuis moeten kunnen blijven wonen als ze dat willen en
wenst daarom te voorkomen dat voorliggende maatregelen ertoe leiden dat mensen in een
instelling moeten gaan wonen.
Het jaar 2009 is een overgangsjaar waarin de nieuwe regels alleen van toepassing zijn op
verzekerden die voor het eerst begeleiding aanvragen of die bij herindicatie een positief
indicatiebesluit krijgen voor de nieuwe zorgfunctie begeleiding. Voor de verzekerden die geen
begeleiding meer geïndiceerd krijgen, geldt na beëindiging van het oude indicatiebesluit nog wel
een gewenningsperiode zoals in paragraaf 1.2 is beschreven. Mensen met een doorlopende
indicatie zullen in 2009 geen veranderingen ondervinden. Per 2010 valt iedereen onder het
nieuwe regime.
Om de visie van het kabinet verder uit te werken en te vertalen in implementeerbare
maatregelen, is onderzoek uitgezet bij het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ) en onderzoeksbureau Hoeksma, Homans & Menting (bureau HHM). In het onderzoek is onder andere nagegaan
bij welke groepen verzekerden sprake is van groei van de begeleidingsvraag in de afgelopen
jaren en of deze groei te verklaren is op basis van de beperkingen van de verzekerden. Het
onderzoeksrapport van 30 september 2008, CIZ082499, is op 28 oktober 2008 aan de Tweede
Kamer aangeboden1. De uitkomsten van dit onderzoek wijzen overtuigend in de richting dat de
ontwikkelingen ten aanzien van de functie begeleiding zoals die tot de inwerkingtreding van dit
besluit op grond van de AWBZ is vormgegeven, zorgelijk zijn. Het onderzoek bevestigt het beeld
van een aanzienlijke stijging van de positieve indicatiebesluiten voor de functie begeleiding,
vooral bij ouderen met een somatische beperking en bij jong volwassenen met psychiatrische
problematiek. De groep jeugdigen met psychiatrische problematiek is bij deze analyse buiten

1

Kamerstukken II 2008/09, 30 597, nr, 34.

Versie 1 juli 2009

Pagina 5 van 21

Beleidsregels indicatiestelling AWBZ
Bijlage 6
Begeleiding

beschouwing gebleven, omdat zij instromen via de bureaus jeugdzorg. Maar uit de evaluatie van
de pgb-regeling blijkt dat ook bij deze groep een duidelijke groei is waar te nemen 2.
Het onderzoek laat zien dat de groep die deze begeleiding aanvraagt, in de loop der jaren wat
betreft beperkingenpatroon nauwelijks verandert. Ook blijkt uit de analyse dat bij min of meer
gelijkblijvende beperkingen de omvang van de geïndiceerde begeleiding in de afgelopen jaren
fors is toegenomen. Zo kreeg de groep die behalve begeleiding ook andere functies geïndiceerd
heeft gekregen, in 2005 nog gemiddeld 9 uur begeleiding per week. In 2007 is dat gegroeid tot
14 uur per week. Toch is de tevredenheid van de burger over de zorg in ons land niet
toegenomen en is de druk op de intramurale voorzieningen niet afgenomen.
De activiteiten die onder de functie begeleiding kunnen worden uitgeoefend zijn zeer divers. Het
kan gaan om zo’n 25 verschillende activiteiten, variërend van hulp bij de administratie, bij het
boodschappen doen, bij lezen, rekenen en schrijven, begeleiding bij bioscoopbezoek, bij
huiswerk, oppassen, samen wandelen, tot samen meubels kopen, iemand begeleiden naar een
instantie, bank, postkantoor, in het openbaar vervoer, etc. Hoewel dit soort begeleiding op
zichzelf genomen belangrijk kan zijn voor mensen met beperkingen, is het niet wenselijk dat alle
vormen van begeleiding via de AWBZ moeten worden georganiseerd en betaald. Dat was ook
nooit de bedoeling. Voor 2003 bestond er geen twijfel over dat dit soort activiteiten niet
thuishoort in de AWBZ. Ze zijn met de modernisering, vanaf het moment dat de functie
begeleiding voor iedereen beschikbaar is gesteld, onbedoeld in de AWBZ terecht gekomen.
De conclusie is dat er momenteel sprake is van een weliswaar rechtmatig, maar onbeheersbaar
gebruik van begeleiding door een bijna oneindige vraag naar deze functie. Door de te ruime
definiëring van de aanspraken op begeleiding ontbreekt het indicatiestellers aan criteria om
hulpvragen af te wijzen en in omvang te begrenzen. Op deze manier komen dus enerzijds veel
onbedoelde vragen in de AWBZ terecht en anderzijds zijn er geen prikkels om de rechtmatige
vraag op een eenduidige wijze te begrenzen.
Bij de uitwerking van de maatregel is op basis van het hierboven genoemde onderzoek gekozen
voor twee “aanvliegroutes”: het inperken van de toegang en het begrenzen van de omvang van
de functie begeleiding in de AWBZ.
1.5.3. Het inperken van de toegang
Op basis van het onderzoek van het CIZ/bureau HHM is een systematiek ontwikkeld voor het
CIZ/de bureaus jeugdzorg om vast te kunnen stellen wanneer zorgvragers in aanmerking komen
voor begeleiding. Nadat de indicatiestellers de ziekte, aandoening of stoornis (de zogenaamde
AWBZ-grondslag) hebben vastgesteld, worden de soort beperkingen en de mate van ernst
daarvan in kaart gebracht, die de zorgvrager ervaart op (maximaal) negen terreinen. (..)
1. Sociale redzaamheid (mogelijkheid hebben om sociale contacten aan te gaan, eigen leven
vorm te geven en te regisseren, inclusief financiën regelen).
2. Bewegen en verplaatsen (zelfstandig voortbewegen binnen- en buitenshuis).
3. Probleemgedrag (destructief, grensoverschrijdend, agressief, dwangmatig gedrag).
4. Psychisch functioneren (stoornissen in denken, concentratie en waarneming).
5. Geheugen- en oriëntatiestoornissen (problemen met oriëntatie in tijd, plaats en persoon).
6. Persoonlijke verzorging (eten&drinken, wassen, kleden en toiletteren).
7. Huishoudelijk leven (dagelijkse zorg voor het huishouden: maaltijden, kleding verzorgen,
lichte schoonmaak).

2

Kamerstukken II 2007/08, 26 631, nr. 232.

Versie 1 juli 2009

Pagina 6 van 21

Beleidsregels indicatiestelling AWBZ
Bijlage 6
Begeleiding

8. Maatschappelijke participatie (zelfstandig contacten opbouwen en onderhouden, activiteiten
buitenshuis ondernemen).
9. Psychisch welbevinden (depressie, angst, eenzaamheid, geen levensvervulling).
Elk terrein kent een aantal onderliggende activiteiten, waarop de beperkingen zich kunnen
voordoen en per activiteit wordt gescoord hoe belastend de beperking is. Mensen kunnen dus
licht, matig dan wel zwaar beperkt zijn op deze terreinen. (..) Echter niet alle terreinen waarop
beperkingen gescoord worden, zijn relevant voor een toeleiding naar AWBZ-begeleiding. In de
nieuwe systematiek die is ontwikkeld, zijn alleen de zwaarte van de scores op de eerste vijf van
de negen bovenstaande terreinen van belang. Beperkingen op de onderste vier terreinen
(persoonlijke verzorging, huishoudelijk leven, maatschappelijke participatie en psychisch
welbevinden) geven geen toegang meer tot begeleiding.
De redenen hiervoor zijn:
Persoonlijke verzorging: beperkingen op dit terrein geven toegang tot de AWBZ-functie
persoonlijke verzorging.
• Huishoudelijk leven: de aard van deze beperkingen geeft sinds 1 januari 2007 toegang tot de
Wmo.
• Maatschappelijke participatie: de doelstelling van de functie begeleiding is zelfredzaamheid en
participatie wordt met ingang van 1 januari 2009 geschrapt als eigenstandige doelstelling van
begeleiding, daarvoor is de Wmo immers bedoeld.
• Psychisch welbevinden: de aard van deze beperkingen geven door de overheveling van de
geestelijke gezondheidzorg toegang tot de zorgverzekering als bedoeld in de
Zorgverzekeringswet. De problemen op dit gebied kunnen wel versterkend werken op andere
beperkingen en daardoor mede bepalend zijn voor de omvang van de indicatie.

•

Een zorgvrager moet beperkingen hebben op minimaal één van de eerste vijf genoemde terreinen
alvorens een indicatie voor AWBZ-begeleiding aan de orde kan zijn. Dat is niet de enige
voorwaarde: alleen als er sprake is van matige of zware beperkingen op één of meer van deze
eerste vijf terreinen is het verstrekken van de functie begeleiding voor rekening van de AWBZ
mogelijk. Mensen blijven natuurlijk wel gewoon recht houden op de overige AWBZ-functies, zowel
in de vorm van een pgb als in de vorm van zorg in natura. (..)
1.5.4. Het begrenzen van de omvang
Zoals hiervoor is aangegeven, heeft het onderzoek van het CIZ/bureau HHM opgeleverd dat de
omvang van de functie begeleiding vanaf 2003 enorm is toegenomen zonder dat de onderliggende beperkingen van de groep gebruikers navenant mee zijn gegroeid en zonder dat de
tevredenheid van de burger over de zorg is toegenomen of de druk op de intramurale
voorzieningen is afgenomen. Om de onbedoelde groei terug te dringen, wil het kabinet per
1 januari 2009 ook komen tot een normering van het aantal uren van de nieuwe functie
begeleiding per verzekerde, door per activiteit of combinatie van activiteiten een normering van
het aantal te indiceren uren vast te stellen.
De nieuwe functie begeleiding heeft tot doel zelfredzaamheid te bevorderen, het onderscheid
tussen begeleiding in uren en in dagdelen blijft bestaan. Voor begeleiding in dagdelen blijft het
bestaande maximum van kracht, dat wil zeggen maximaal 9 dagdelen per week.
Voor begeleiding in uren zullen straks drie groepen activiteiten te indiceren zijn, gericht op het
bevorderen, behouden of compenseren van de zelfredzaamheid:
1. het ondersteunen bij/oefenen met het aanbrengen van structuur, of het voeren van regie
over het eigen leven;

Versie 1 juli 2009

Pagina 7 van 21

Beleidsregels indicatiestelling AWBZ
Bijlage 6
Begeleiding

2. het ondersteunen bij/oefenen met vaardigheden/handelingen ten behoeve van
zelfredzaamheid;
3. het overnemen van toezicht op de verzekerde.
Het beeld uit de periode voor 2003 rechtvaardigt de verwachting dat de overgrote meerderheid
van de zorgvragers voldoende heeft aan maximaal 9,9 uur (klasse 4)3 individuele begeleiding per
week voor ondersteuning bij de eerste twee activiteiten (ondersteuning bij het aanbrengen van
structuur, het voeren van regie en het ondersteunen bij vaardigheden/handelingen).
Voor het oefenen met het aanbrengen van structuur dan wel met nieuwe vaardigheden (een
onderdeel van de huidige functie activerende begeleiding) kan per week tevens maximaal 3 uur
individuele begeleiding geïndiceerd worden met een looptijd van maximaal 1 jaar. Samen is dat
dan klasse 5. Daarnaast is er voor een groep zorgvragers behoefte aan het overnemen van (een
gedeelte van) de toezichtstaak om de belasting te verminderen van gezinsleden/mantelzorgers
die langdurig informele zorg bieden. Hiervoor blijft het mogelijk maximaal 3,9 uur (klasse 2) per
week individuele begeleiding te indiceren. De groep die begeleiding bij alle drie activiteiten nodig
heeft, kan per week maximaal geïndiceerd worden in klasse 5 (12,9 uur). Als er daarnaast ook
oefening nodig is, kan er maximaal geïndiceerd worden in klasse 6 (15,9 uur). Dan resteert een
kleine groep zorgvragers met een dusdanig zware (gedrags)problematiek dat maximaal klasse 7
(19,9 uur) per week, inclusief oefenen geïndiceerd kan worden.
De omvang van Begeleiding, gericht op toezicht tijdens het onderwijs, is afhankelijk van de mate
van de gedragsproblemen die de omgang met andere kinderen bemoeilijkt. De omvang per week
is maximaal klasse 2. In geval van zeer ernstige gedragsproblemen (zie definitie zeer ernstige
gedragsproblemen onder paragraaf 4.1 ‘omvang’) kan de totale omvang van de functie
Begeleiding wanneer het mede gaat om toezicht tijdens onderwijs met één klasse worden
verhoogd (zie in paragraaf 4.1 de tabel). Dit leidt ertoe dat voor kinderen die in verband met
zeer ernstige gedragsproblematiek ook toezicht tijdens het onderwijs aanvullend vanuit de AWBZ
nodig hebben maximaal klasse 8 (20 – 24,9 uur per week) mogelijk is.
Voor de mensen die zijn aangewezen op palliatief/terminale zorg blijft het nu geldende maximum
van 56 uur per week van kracht.
Toelichting artikel 6 Besluit zorgaanspraken:
In het nieuwe artikel 6 is de nieuwe zorgvorm begeleiding geformuleerd zoals in de paragrafen
1.4 en 1.5 (..) is aangegeven.
In het eerste lid is de grondslag aangegeven (de aandoening, beperking, handicap) alsmede de
terreinen waarop matige of zware beperkingen moeten bestaan, willen verzekerden voor
begeleiding voor rekening van de AWBZ in aanmerking komen.
In het tweede lid zijn het doel van de begeleiding en in het derde lid de activiteiten die in het
kader van de begeleiding verricht kunnen worden, omschreven.
In de paragrafen 1.5.3 en 1.5.4 van het algemene deel van deze nota van toelichting zijn de
systematiek en de normering per activiteit beschreven die het CIZ en de bureaus jeugdzorg
hanteren bij de indicatiestelling voor begeleiding. In de op grond van artikel 11 van het

3

De omvang van de functie Begeleiding wordt vastgesteld in klassen, met daarin een bandbreedte in uren. De klassen zijn
als volgt bepaald:
klasse 1: 0 – 1,9 uur per week
klasse 2: 2 – 3,9 uur per week
klasse 3: 4 – 6,9 uur per week
klasse 4: 7 – 9,9 uur per week
klasse 5: 10 – 12,9 uur per week
klasse 6: 13 – 15,9 uur per week
klasse 7: 16 – 19,9 uur per week

Versie 1 juli 2009

Pagina 8 van 21

Beleidsregels indicatiestelling AWBZ
Bijlage 6
Begeleiding

Zorgindicatiebesluit vastgestelde Beleidsregels indicatiestelling AWBZ zijn de systematiek en de
normering uitgewerkt. Ook is in dat kader voor de desbetreffende terreinen, en wel per activiteit,
het onderscheid tussen lichte, matige en zware beperkingen uitgewerkt.
Artikel 10 Besluit zorgaanspraken:
“Indien de verzekerde zorg als bedoeld in artikel 6 gedurende een dagdeel in een instelling
ontvangt, omvat de zorg tevens vervoer naar en van de instelling indien daarvoor een medische
noodzaak bestaat.”

Versie 1 juli 2009

Pagina 9 van 21

Beleidsregels indicatiestelling AWBZ
Bijlage 6
Begeleiding

2
2.1

Doelstelling functie
Algemeen
De functie Begeleiding is gericht op het bevorderen, het behoud of het compenseren van zelfredzaamheid van de verzekerde. De Begeleiding is bedoeld voor verzekerden die zonder deze
Begeleiding zouden moeten verblijven in een instelling of zouden verwaarlozen.
De verzekerde kan zijn aangewezen op Begeleiding in de vorm van individuele begeleiding (BGind) of begeleiding in groepsverband (BG-groep).
De functie Begeleiding kan (deels) zijn aangewezen als is vastgesteld dat behandeling geen
adequate oplossing biedt om de zelfredzaamheid van de verzekerde te bevorderen of te
handhaven. Als verbetering van de beperkingen door behandeling mogelijk is, is de verzekerde
daarop in eerste instantie aangewezen. Tijdens die behandeling kan, in overleg met de
behandelaar, zo nodig tijdelijk Begeleiding worden geïndiceerd.

2.2

Het bevorderen, behouden of compenseren van zelfredzaamheid
Bij zelfredzaamheid in relatie tot de functie begeleiding gaat het om de lichamelijke, cognitieve en
psychische mogelijkheden die verzekerde in staat stellen om binnen de persoonlijke levenssfeer
te functioneren.
In de eerste plaats kan het gaan om het compenseren en actief herstellen van het beperkte of
afwezige regelvermogen van verzekerde, waardoor hij onvoldoende of geen regie over het eigen
leven kan voeren. Het gaat dan om zaken als het helpen plannen van activiteiten, regelen van
dagelijkse zaken, het nemen van besluiten en het structureren van de dag. Omdat de grens
tussen de persoonsgebonden sociale omgeving en participatie niet altijd scherp te trekken is, zal
voor verzekerden met matige en zware beperkingen binnen de functie Begeleiding ook
ondersteuning mogelijk zijn in de vorm van het stimuleren tot en het voorbereiden van
gesprekken met instanties op het terrein van wonen, school, werk, etc.
Ten tweede kan Begeleiding de vorm aannemen van praktische hulp en ondersteuning bij het
uitvoeren dan wel het eventueel ondersteunen bij/oefenen van handelingen/vaardigheden die
zelfredzaamheid tot doel hebben.
In de derde plaats kan het gaan om het overnemen van toezicht.

2.3

Directe omgeving
Begeleiding kan zich (in tijdelijke vorm) ook richten op mantelzorg in de directe omgeving van
verzekerde, zoals zijn ouders, als dit ten goede komt aan een verzekerde. De Begeleiding is dan
gericht op het oefenen van de mantelzorger/gebruikelijke zorger hoe om te gaan met de
gevolgen van de aandoening, stoornis of beperking van de verzekerde. De indicatie is echter
gesteld op naam van verzekerde en niet op naam van degene op wie de oefening zich direct richt.

2.4

Het bieden van een dagprogramma ter vervanging van onderwijs, arbeid of
andersoortige dagstructurering
De functie Begeleiding in de vorm van een dagprogramma kan aangewezen zijn omdat
verzekerde vanwege de aard, omvang en duur van zijn beperkingen niet in staat is om tot een
vorm van dagstructurering te komen, ook niet door gebruik te maken van reguliere of speciale
vormen van onderwijs of arbeid.

Versie 1 juli 2009

Pagina 10 van 21

Beleidsregels indicatiestelling AWBZ
Bijlage 6
Begeleiding

2.5

Activiteiten
Overzicht van te adviseren

Overzicht van handelingen die deel uit kunnen maken van de

activiteiten als onderdeel van

activiteit

de functie Begeleiding
1.4

Het ondersteunen bij het

•

Hulp bij initiëren of compenseren van eenvoudige of complexe taken,

•

Hulp bij het regelen van randvoorwaarden op het gebied van wonen,

aanbrengen van structuur,
c.q. het voeren van regie

besluiten nemen en gevolgen daarvan wegen.
onderwijs, werk,inkomen, iets kopen/ betalen, het stimuleren tot en
voorbereiden van een gesprek met dit type instanties5 (dit betreft niet

Deze activiteit richt zich met

het meegaan naar- aanwezig zijn bij het gesprek).

name op de beperkingen en
stoornissen in de sociale
redzaamheid en het psychisch

•

Hulp bij plannen, stimuleren en voorbespreken van activiteiten.

•

Hulp bij het initiëren of compenseren van op/bijstellen van
dag/weekplanning; dagelijkse routine.

functioneren, op oriëntatiestoornissen en op probleemgedrag.
2.6

Het ondersteunen bij

•

Inzicht geven in (mogelijke) gevolgen van besluiten.

•

Hulp bij zich aan regels, afspraken houden, corrigeren van besluiten of
gedrag.

•

praktische vaardigheden/

taken/activiteiten, of bij oplossen van praktische problemen die buiten

handelingen ten behoeve
van zelfredzaamheid

Hulp bij uitvoeren of overnemen van eenvoudige of complexe
de dagelijkse routine vallen.

•

Hulp bij uitvoeren van vaardigheden die geleerd zijn tijdens AWBZ- of
GGZ-behandeling.

Deze activiteit richt zich met

•

Hulp bij het beheren van (huishoud)geld.

•

Hulp bij de administratie (alleen in de zin van oefenen).

•

Hulp bij openbaar vervoer gebruik (alleen in de zin van oefenen).

•

Hulp bij of overnemen van post openmaken, voorlezen en regelen
afhandeling praktische zaken.

name op de beperkingen in
de sociale redzaamheid en

•

Hulp bij of overnemen van oppakken, aanreiken, verplaatsen van
dagelijks noodzakelijke dingen zoals het oppakken van dingen die op

het zich bewegen en

de grond zijn gevallen als een leesbril, het aanreiken van dingen die

verplaatsen.

buiten bereik zijn geraakt zoals een kussen, het verplaatsen van een
boek, telefoon e.d.
•

Hulp bij plannen en stimuleren van contact in persoonsgebonden

•

Hulp bij communicatie in de persoonsgebonden omgeving bij

sociale omgeving.
bijvoorbeeld afasie.
3.7

Het bieden van toezicht.

•

Toezicht op en het aansturen van gedrag ten gevolge van een stoornis,

•

Toezicht gericht op het bieden van fysieke zorg, zodat tijdig in kan

thuis of elders (bijvoorbeeld tijdens onderwijs).
worden gegrepen bij bijvoorbeeld valgevaar, of complicaties bij een
ziekte.

4
Deze activiteit staat gelijk aan activiteit b in het wettelijk kader: het ondersteunen bij of oefenen met het aanbrengen van
structuur of het voeren van regie.
5
Van instanties als gemeenten, woningbouwverenigingen, UWV, onderwijsinstellingen maar ook bijvoorbeeld banken mag
deskundigheid in communicatie met diverse doelgroepen worden verwacht. Hulp bij het meegaan naar winkels e.d. behoort
tot de eigen verantwoordelijkheid of kan worden ingevuld door vrijwilligers.
6
Deze activiteit staat gelijk aan activiteit a in het wettelijk kader: het ondersteunen bij of oefenen met vaardigheden of
handelingen.
7
Deze activiteit staat gelijk aan activiteit c in het wettelijk kader: het overnemen van toezicht op de verzekerde.

Versie 1 juli 2009

Pagina 11 van 21

Beleidsregels indicatiestelling AWBZ
Bijlage 6
Begeleiding

Overzicht van te adviseren

Overzicht van handelingen die deel uit kunnen maken van de

activiteiten als onderdeel van

activiteit

de functie Begeleiding
4.8

Oefenen met het aanbrengen

•

Oefenen door de verzekerde zelf: oefenen met vaardigheden (al dan

van structuur c.q. het voeren

niet aangeleerd tijdens AWBZ- of GGZ-behandeling) zoals gebruik

van regie en/of het uitvoeren

geleidestok en gebruik hulpmiddelen voor communicatie9, stimuleren

van handelingen die zelfredzaamheid tot doel hebben.

van wenselijk gedrag, inslijpen van gedrag.
•

Oefenen van de mantelzorger/gebruikelijke zorger hoe om te gaan met
de gevolgen van de aandoening, stoornis of beperking van de
verzekerde.

8
9

Deze activiteit staat gelijk aan activiteiten a en b in het wettelijk kader.
Het gaat hier om het oefenen in het het gebruik van de apparatuur (telefoon/computer) zelf.

Versie 1 juli 2009

Pagina 12 van 21

Beleidsregels indicatiestelling AWBZ
Bijlage 6
Begeleiding

3

Indicatiecriteria
De verzekerde kan toegang verkrijgen tot de functie Begeleiding als sprake is van een
somatische, psychogeriatrische of psychiatrische aandoening of beperking of van een
verstandelijke, lichamelijke of zintuiglijke handicap.
Om in aanmerking te komen voor de functie Begeleiding dient te zijn vastgesteld dat de
onderzochte beperkingen van verzekerde betekenen dat verzekerde matige tot zware
beperkingen heeft op één of meer van de volgende vijf terreinen:
1.
sociale redzaamheid,
2.
bewegen en verplaatsen,
3.
probleemgedrag,
4.
psychisch functioneren of
5.
geheugen- en oriëntatiestoornissen.
Het onderscheid tussen enerzijds lichte beperkingen en anderzijds matige tot zware beperkingen
wordt op elk van deze vijf terreinen onderzocht aan de hand van een aantal aspecten.
Bij sociale redzaamheid gaat het om de volgende aspecten:
1.
Begrijpen wat anderen zeggen.
2.
Een gesprek voeren.
3.
Zich begrijpelijk maken.
4.
Initiëren en uitvoeren eenvoudige taken.
5.
Kunnen lezen, schrijven en rekenen.
6.
Communicatiehulpmiddel gebruiken.
7.
Dagelijkse bezigheden.
8.
Problemen oplossen en besluiten nemen.
9.
Dagelijkse routine regelen.
10. Zelf geld beheren.
11. Initiëren en uitvoeren complexere taken.
12. Zelf administratie zaken bijhouden.
Lichte beperkingen houden in:
Verzekerde heeft lichte problemen met de dagelijkse routine en met het uitvoeren van met name
complexere activiteiten. Met enige stimulans en/of toezicht is hij/zij in staat zijn sociale leven
zelfstandig vorm te geven, aankopen te doen en zijn geld te beheren. Wat betreft het aangaan en
onderhouden van sociale relaties, op school, op het werk, met het sociale netwerk, is er met
praten bij te sturen: vanuit gezin, het sociale netwerk en/of school. Verzekerde kan zelf om hulp
vragen en er is geen noodzaak tot het daadwerkelijk overnemen van taken.
Matige beperkingen houden in:
Het oplossen van problemen, het zelfstandig nemen van besluiten, het regelen van dagelijkse
bezigheden en de dagelijkse routine (gebrek aan dag- en nachtritme) zijn voor verzekerde niet
vanzelfsprekend en leveren af en toe zodanige problemen op dat de verzekerde afhankelijk is van
hulp. De communicatie gaat niet altijd vanzelf doordat verzekerde soms niet goed begrijpt wat
anderen zeggen en/of zichzelf soms niet voldoende begrijpelijk kan maken. Het niet inzetten van
begeleiding kan leiden tot verwaarlozing/opname.
Zware beperkingen houden in:
Complexe taken moeten voor verzekerde worden overgenomen. Ook het uitvoeren van
eenvoudige taken en communiceren gaan moeizaam. Verzekerde kan niet zelfstandig problemen
oplossen en/of besluiten nemen, hij kan steeds minder activiteiten zelfstandig uitvoeren. De

Versie 1 juli 2009

Pagina 13 van 21

Beleidsregels indicatiestelling AWBZ
Bijlage 6
Begeleiding

zelfredzaamheid wordt problematisch, Voor de dagstructuur en het voeren van de regie is
verzekerde afhankelijk van de hulp van anderen.
Bij zich bewegen en verplaatsen gaat het om de volgende aspecten:
1.
Lichaamspositie handhaven.
2.
Grove hand- en armbewegingen maken.
3.
Fijne handbewegingen maken.
4.
Lichtere voorwerpen tillen.
5.
Gecoördineerd bewegingen maken met benen en voeten.
6.
Lichaampositie veranderen.
7.
Trap op en af gaan zonder hulp(middelen).
8.
Zich verplaatsen met hulp(middelen).
9.
Voortbewegen binnenshuis, zonder hulp(middelen).
10. Gebruik maken van openbaar vervoer.
11. Eigen vervoermiddel gebruiken.
12. Voortbewegen buitenshuis zonder hulp(middelen).
13. Korte afstanden lopen.
14. Zwaardere voorwerpen tillen.
Lichte beperkingen houden dan in:
Verzekerde kan niet meer zelf fietsen of autorijden en kan zich buitenshuis niet meer zonder
hulpmiddel (bv een rollator) voortbewegen. Met het gebruik van hulpmiddelen kan er nog veel,
maar niet alles. Daarnaast kan verzekerde geen zware voorwerpen tillen. Het optillen van lichte
voorwerpen levert soms problemen op, maar met wat hulp en eenvoudige aanpassingen lukt dit
nog wel. Verzekerde kan de genoemde beperkingen in voldoende mate compenseren door hulp
uit de omgeving en zo nodig door de inzet van hulp bij het huishouden en/of voorzieningen uit de
Wmo.
Matige beperkingen houden dan in:
Het zelfstandig opstaan uit een stoel en gaan zitten levert soms problemen op. Fijne
handbewegingen worden minder vanzelfsprekend maar ook de grove hand- en armbewegingen
beginnen problemen te geven. Verzekerde kan zich, ook met behulp van een rollator of rolstoel,
moeilijker zelfstandig verplaatsen. Openbaar vervoer is eigenlijk ontoegankelijk voor verzekerde
geworden, maar vanuit eigen middelen of de Wmo zijn hiervoor alternatieven mogelijk.
Zware beperkingen houden dan in:
Bij het opstaan uit een stoel, het gaan zitten en het in- en uit bed komen moet verzekerde
volledig worden geholpen. Binnenshuis is verzekerde voor zijn verplaatsingen zowel naar een
andere verdieping of gelijkvloers volledig afhankelijk van hulpmiddelen Voor het oppakken of
vasthouden van lichte voorwerpen is hulp nodig. Ondanks het gebruik van hulpmiddelen kan
verzekerde de beperkingen onvoldoende compenseren in het dagelijks leven.
Bij gedragsproblemen gaat het om de volgende aspecten:
1. Destructief gedrag (gericht op zichzelf en/of de ander, zowel letterlijk als figuurlijk).
2. Dwangmatig gedrag.
3. Lichamelijk agressief gedrag.
4. Manipulatief gedrag.
5. Verbaal agressief gedrag.
6. Zelfverwondend of zelfbeschadigend gedrag.
7. Grensoverschrijdend seksueel gedrag.

Versie 1 juli 2009

Pagina 14 van 21

Beleidsregels indicatiestelling AWBZ
Bijlage 6
Begeleiding

Lichte beperkingen houden dan in:
Verzekerde vertoont lichte gedragsproblemen die bijsturing vereisen maar geen directe of acute
belemmering vormen voor de zelfredzaamheid. Het vertoonde gedrag kan relatief eenvoudig
worden bijgestuurd door de omgeving van verzekerde, het gezin en/of de school. Bijsturing is
voldoende zonder dat de overname noodzakelijk is.
Matige beperkingen houden dan in:
Verzekerde vertoont gedrag dat bijsturing en soms (gedeeltelijke) overname van taken vereist.
Het cliëntsysteem kan slechts gedeeltelijk in de bijsturing van verzekerde voorzien. Het
vertoonde gedrag vereist bijsturing door een deskundige professional. Als er geen deskundige
bijsturing wordt geboden, verslechtert de situatie van verzekerde.
Zware beperkingen houden dan in:
Verzekerde vertoont ernstig probleemgedrag en hierdoor ontstaan zelfredzaamheidproblemen. Er
is deskundige professionele sturing nodig om het gedrag in goede banen te leiden. Omdat er
risico’s zijn voor veiligheid van verzekerde of zijn omgeving is er continu hulp of begeleiding
nodig.
Bij psychisch functioneren gaat het om de volgende aspecten
1. Concentratie
2. Geheugen en denken
3. Perceptie van omgeving
Lichte beperkingen houden dan in:
Verzekerde heeft lichte problemen met concentreren, geheugen en denken. De oorzaak kan in
verschillende problemen liggen, zoals lichte sociaal-emotionele instabiliteit, stemmingsproblemen,
dan wel prikkelgevoeligheid. De concentratie en/of capaciteit tot informatieverwerking laat af en
toe te wensen over. Met hulpmiddelen en enige aansturing is de zelfredzaamheid van verzekerde
voldoende te ondersteunen. Er is geen noodzaak tot het overnemen van taken.
Matige beperkingen houden dan in:
Verzekerde heeft vaak zodanige problemen met de concentratie en informatieverwerking dat
hiervoor hulp noodzakelijk is. Als er niet met regelmaat deskundige hulp wordt geboden, ervaart
verzekerde in het dagelijks leven problemen bij de zelfredzaamheid.
Zware beperkingen houden dan in:
Verzekerde heeft ernstige problemen met de concentratie, het geheugen en denken en ook de
waarneming van de omgeving. Hierdoor is volledige overname van taken door een deskundige
professional noodzakelijk.
Bij oriëntatiestoornissen gaat het om de volgende aspecten
1. Oriëntatie in persoon
2. Oriëntatie in ruimte
3. Oriëntatie in tijd
4. Oriëntatie naar plaats
Lichte beperkingen houden dan in:
Verzekerde heeft lichte problemen met het besef van tijd en/of plaats. Het herkennen van
personen en de omgeving levert geen problemen op. De problemen doen zich af en toe voor en
verzekerde kan zich met hulp vanuit zijn netwerk, zelfstandig redden. De beperkingen vormen

Versie 1 juli 2009

Pagina 15 van 21

Beleidsregels indicatiestelling AWBZ
Bijlage 6
Begeleiding

geen bedreiging voor zijn zelfredzaamheid, want verzekerde kan veel taken op basis van
‘gewoonte’ zelfstandig uitvoeren.
Matige beperkingen houden dan in:
Verzekerde heeft problemen met het herkennen van personen en zijn omgeving. De
zelfredzaamheid van verzekerde staat onder druk. Verzekerde heeft vaak hulp nodig van anderen
bij het uitvoeren van taken en het vasthouden van een normaal dagritme. Als er geen deskundige
begeleiding wordt geboden, verslechtert de situatie van verzekerde.
Zware beperkingen houden dan in:
Verzekerde vertoont ernstige problemen in het herkennen van personen en van zijn omgeving.
Hij is gedesoriënteerd en zijn zelfredzaam is aangetast. Ondersteuning bij dagstructurering en bij
het uitvoeren van taken is noodzakelijk, ook is het overnemen van taken aan de orde. Als er geen
deskundige begeleiding geboden wordt, is opname het enige alternatief.
In geval van het oefenen (zie § 2.5 het schema, bij punt 4) dient bovendien te zijn vastgesteld:
1. dat verzekerde gemotiveerd en leerbaar is om te oefenen en trainbaar is;
2. dat het oefenen programmatisch en doelmatig plaatsvindt;
3. en/of dat mantelzorg in de directe omgeving en/of gebruikelijke zorger van de verzekerde
gemotiveerd en leerbaar is om te oefenen en trainbaar is.

Afbakening Onderwijs en AWBZ
Als een kind een grondslag heeft voor AWBZ-zorg, kan het binnen het onderwijs in aanmerking
komen voor de functie begeleiding indien er sprake is van matige of zware beperkingen op het
terrein van
a. de sociale redzaamheid,
b. het bewegen en verplaatsen,
c. het psychisch functioneren,
d. het geheugen of de oriëntatie, of
e. die matig of zwaar probleemgedrag vertoont.
In algemene zin geldt daarbij het volgende.
Als een kind, vanwege een aandoening, stoornis en beperkingen, gedrag heeft dat het leren
bemoeilijkt, valt de daarbij behorende begeleiding onder het onderwijs. Een concentratieprobleem
of wegloopgedrag van een kind leidt op zich dus niet tot een indicatie voor de functie BGindividueel tijdens onderwijs.
Als het gedrag de omgang met andere leerlingen bemoeilijkt kan BG-ind in de vorm van toezicht
zijn aangewezen. Te denken valt hierbij aan begeleiding bij “vrije’ of praktijklessen als
schoolzwemmen of schoolgym, bij de omgang met andere kinderen en/of bij spel.
Een school voor (voortgezet) speciaal onderwijs voorziet in begeleiding van leerlingen tijdens het
onderwijs. In relatie tot de functie Begeleiding betreft het de activiteiten (1) ondersteunen en
aanbrengen van structuur c.q. het voeren van regie en (2) ondersteuning bij praktische
vaardigheden en handelingen ten behoeve van zelfredzaamheid en (4) oefenen met het
aanbrengen van structuur, c.q. het voeren van regie en/of het uitvoeren van handeling die de
zelfredzaamheid tot doel hebben.
Er kan, ten laste van de AWBZ-functie BG, ook Begeleiding gericht op (3) toezicht aangewezen
zijn voor de tijd dat het kind deelneemt aan onderwijs.

Versie 1 juli 2009

Pagina 16 van 21

Beleidsregels indicatiestelling AWBZ
Bijlage 6
Begeleiding

De omvang van Begeleiding, gericht op toezicht tijdens het onderwijs, is afhankelijk van de mate
van de gedragsproblemen die de omgang met andere kinderen bemoeilijkt. De omvang per week
is maximaal klasse 2. In geval van zeer ernstige gedragsproblemen (zie definitie zeer ernstige
gedragsproblemen onder paragraaf 4.1 ‘omvang’) kan de totale omvang van de functie
Begeleiding met één klasse worden verhoogd (zie in paragraaf 4.1 de tabel)
Overblijven
Er is op scholen voor basisonderwijs tijdens het overblijven geen aanspraak op de functie BG
omdat de opvang van kinderen tussen de middag als een vorm van kinderopvang wordt
beschouwd. De afwezigheid van ouders door werk of studie kan niet leiden tot een aanspraak op
de functie BG in de middagpauzes (zie bijlage 3 Gebruikelijke Zorg).
Indien een ouder van een kind met een indicatie voor (voortgezet) speciaal onderwijs kiest voor
regulier onderwijs, is de ouder verantwoordelijk voor passende opvang tijdens de middagpauze.
Voor deze kinderen, die met een Rugzak naar het regulier onderwijs gaan, geldt dat zij door het
CIZ als leerlingen van het speciaal onderwijs worden beoordeeld. Het (voortgezet) speciaal
onderwijs biedt verplicht een continue rooster en daardoor is voor deze kinderen geen AWBZaanspraak op BG mogelijk tijdens de middagpauze.
Buitenschoolse opvang
Met ingang van 1 augustus 2007 zijn basisscholen verantwoordelijk voor het organiseren van
buitenschoolse opvang.
Scholen voor speciaal onderwijs hebben niet de verplichting om buitenschoolse opvang te
organiseren. Voor de buitenschoolse opvang van leerlingen van scholen voor speciaal onderwijs is
een AWBZ-indicatie voor de functie BG-groep mogelijk, voor zover BG-groep een ander doel dient
dan kinderopvang.

Versie 1 juli 2009

Pagina 17 van 21

Beleidsregels indicatiestelling AWBZ
Bijlage 6
Begeleiding

4
4.1

Omvang en geldigheidsduur van de indicatie
Omvang
Of de verzekerde is aangewezen op Begeleiding individueel of Begeleiding in groepsverband wordt
bepaald door de afweging wat zorginhoudelijk het meest doelmatig is. Begeleiding in
groepsverband is voorliggend op Begeleiding individueel als hetzelfde doel wordt beoogd. Alleen
als er medische contra-indicaties zijn voor Begeleiding in groepsverband, kunnen de activiteiten
in de vorm van de aanspraak Begeleiding individueel worden geïndiceerd.
Op basis van het zorgdoel voor de verzekerde kunnen Begeleiding individueel en Begeleiding in
groepsverband gecombineerd zijn aangewezen. Bij de indicatiestelling wordt rekening gehouden
met het feit, dat deze vormen van zorg niet op hetzelfde moment van de dag plaats kunnen
vinden.
Er is een maximale omvang vastgesteld voor de functie Begeleiding individueel (zie tabel
hieronder). De bepaling van de omvang van een individuele aanspraak is de optelsom van de
duur van de betreffende activiteiten die vervolgens leiden tot een aanspraak op BG in een
bepaalde klasse; deze omvang kan per combinatie van activiteiten nooit meer bedragen dan de in
de onderstaande tabel genoemde maxima
Begeleiding individueel
De omvang van de functie Begeleiding wordt vastgesteld in klassen, met daarin een bandbreedte
in uren. De klassen zijn als volgt bepaald:
klasse 1: 0 – 1,9 uur per week
klasse 2: 2 – 3,9 uur per week
klasse 3: 4 – 6,9 uur per week
klasse 4: 7 – 9,9 uur per week
klasse 5: 10 – 12,9 uur per week
klasse 6: 13 – 15,9 uur per week
klasse 7: 16 – 19,9 uur per week
Klasse 8: 20 – 24,9 uur per week
N.B.:
Alleen bij Palliatief Terminale Zorg kan sprake zijn van additionele zorg. De eventueel benodigde
additionele zorg wordt berekend vanaf klasse 8.
De omvang waarmee de Begeleiding wordt geïndiceerd is niet meer dan nodig om verantwoorde
zorg te bieden.

Versie 1 juli 2009

Pagina 18 van 21

Beleidsregels indicatiestelling AWBZ
Bijlage 6
Begeleiding

Overzicht van te adviseren activiteiten als onderdeel van de functie

Maximale omvang
per week10

Begeleiding

3 uur11

(4.) Oefenen
1. Het ondersteunen bij het aanbrengen van structuur, c.q. het voeren van regie
en/of

Klasse 4

2. Het ondersteunen bij vaardigheden/handelingen ten behoeve van zelfredzaamheid
1. en/of 2. + oefenen

Klasse 5

3. Het bieden van toezicht

Klasse 2

3.1 Het bieden van toezicht tijdens onderwijs

Klasse 2

3.1 + zeer ernstige gedragsproblematiek: gemotiveerd toekennen

Klasse 3

1. en/of 2. + 312

Klasse 5
13

1. en/of 2. + 3. + oefenen

Klasse 6

1. en/of 2. + 3. + 3.1 + oefenen14

Klasse 7

1. en/of 2. +3. + zeer ernstige gedragsproblematiek: gemotiveerd toekennen (wel of
niet incl. oefenen)
1. en/of 2. +3. + 3.1 + zeer ernstige gedragsproblematiek: gemotiveerd toekennen
(wel of niet incl. oefenen)
Voor Palliatief Terminale Zorg (PTZ) blijft de standaardnorm gehandhaafd

Klasse 7

Klasse 8
56 uur (7 x 8 uur,
inclusief klasse 8)

Zeer ernstige gedragsproblematiek
Er is sprake van zeer ernstige gedragsproblematiek als op tenminste drie van de volgende vijf
terreinen gemiddeld een 315 wordt gescoord: oriëntatiestoornissen, stoornissen in psychisch
functioneren, stoornissen op gebied van probleemgedrag/veiligheid, stoornissen in het psychisch
(on-)welbevinden en beperkingen in de sociale redzaamheid.
In geval BG gericht op toezicht tijdens onderwijs aan de orde is wordt dit meegenomen als
onderdeel van de aanspraak BG-individueel. Indien er sprake is van een combinatie van toezicht
tijdens onderwijs en zeer ernstige gedragesproblematiek kan in voorkomende gevallen klasse 8
(20 – 24,9 uur per week) als maximale omvang per week zijn aangewezen.

10

Normering volgens brief staatssecretaris ministerie van VWS ‘uitwerking AWBZ pakketmaatregel d.d. 16 september 2008
(kenmerk DLZ/ZI-U-2877632
11
Oefenen gaat samen met activiteiten 1 en 2. De van toepassing zijnde tijd wordt bij deze activiteiten opgeteld. De
combinatie van deze tijden leidt tot de te indiceren klasse.
12
In verband met samenvallende activiteiten wordt de maximale omvang naar beneden afgerond.
13
Zie vorige voetnoot
14
Zie vorige voetnoot
15
Zie bijlage Algemeen

Versie 1 juli 2009

Pagina 19 van 21

Beleidsregels indicatiestelling AWBZ
Bijlage 6
Begeleiding

Begeleiding in groepsverband
Voor Begeleiding in groepsverband zijn de klassen vastgesteld in termen van dagdelen (één
dagdeel staat gelijk aan maximaal 4 aaneengesloten uren). De klassen zijn als volgt bepaald:
klasse 1: 1 dagdeel per week
klasse 2: 2 dagdelen per week
klasse 3: 3 dagdelen per week
klasse 4: 4 dagdelen per week
klasse 5: 5 dagdelen per week
klasse 6: 6 dagdelen per week
klasse 7: 7 dagdelen per week
klasse 8: 8 dagdelen per week
klasse 9: 9 dagdelen per week
De omvang van de indicatie voor Begeleiding in groepsverband wordt bepaald door het doel van
de zorg. Daarbij kan het gaan om:
1. het bieden van een dagprogramma met als doel al dan niet aangepaste vormen van arbeid of
school te vervangen gedurende maximaal 9 dagdelen per week of:
2. het bieden van activiteiten met als doel een andersoortige vorm van dagstructurering dan
arbeid of school en tevens zelfredzaamheid en cognitieve capaciteiten en vaardigheden zoveel
mogelijk te handhaven en/of gedragsproblematiek te reguleren gedurende maximaal
9 dagdelen per week;
3. toezicht in een instelling:
a. ‘s nachts gedurende maximaal 7 nachten (=14 dagdelen) per week;
b. overdag gedurende maximaal 9 dagdelen per week.
Maximale omvang
Wanneer tijdelijk Verblijf, BG-groep en/of BG-ind wordt geïndiceerd kan dit voor maximaal 3
etmalen (=18 dagdelen) per week. In deze 3 etmalen per week moeten ook de dagdelen
(dagbesteding ter vervanging van) school en (medische) kinderdagverblijf worden meegerekend.
Indien de verzekerde is aangewezen op Begeleiding in groepsverband gedurende een dagdeel in
een instelling, omvat de zorg tevens Vervoer naar en van de instelling indien medisch noodzakelijk. Uitgangspunt bij het beoordelen van ‘medisch noodzakelijk’ is het gebrek aan zelfredzaamheid van de verzekerde. Uitzondering: voor kinderen tot twaalf jaar die zijn aangewezen op
Begeleiding in groepsverband wordt aangenomen dat er een medische noodzaak is voor vervoer
naar Begeleiding in groepsverband. Daarom wordt altijd een indicatie gesteld voor vervoer.
Begeleiding in groepsverband bevat ook alle PV en BG individueel, die tijdens de Begeleiding in
groepsverband moet worden gegeven.
Voor VP geldt dat dit onderdeel is van de zorg, als het gaat om een grondslag voor Begeleiding
die tevens toegang geeft tot VP. Indien de verzekerde op basis van zijn grondslag voor
Begeleiding wettelijk gezien geen toegang heeft tot de functie Verpleging kan, op basis van een
bijkomende grondslag die wel toegang geeft tot Verpleging, deze indien noodzakelijk aanvullend
op dit pakket worden geïndiceerd.
Indien verzekerde is aangewezen op Begeleiding in groepsverband en tevens is aangewezen op
een vorm van Behandeling zoals bedoeld in artikel 8 van het Bza en beschreven in bijlage 7 van
de beleidsregels indicatiestelling AWBZ, dan wordt in het indicatiebesluit naast Begeleiding in
groepsverband ook ‘Behandeling’ geïndiceerd. Ter toelichting hierop het volgende:

Versie 1 juli 2009

Pagina 20 van 21

Beleidsregels indicatiestelling AWBZ
Bijlage 6
Begeleiding

Als een verzekerde zowel een aanspraak heeft op Begeleiding in groepsverband als op
Behandeling, dan kunnen deze beide aanspraken leiden tot de levering van een dagactiviteit waar
ook ‘Behandeling’ plaatsvindt. Een eventueel verschil tussen de vorm en omvang van
Behandeling binnen de te leveren dagactiviteit en de voor de individuele verzekerde noodzakelijke
vorm en omvang van Behandeling, wordt in onderling overleg tussen het zorgkantoor en de
zorgaanbieder bepaald. Dit omdat de vorm en de omvang van Behandeling geen onderdeel
uitmaken van het indicatiebesluit.

4.2

Geldigheidsduur
Voor het vaststellen van de geldigheidsduur van de indicatie voor Begeleiding gelden de
algemene criteria (zie de bijlage Algemeen). Daarnaast geldt een maximum van 1 jaar in geval
van ‘oefenen’.

Versie 1 juli 2009

Pagina 21 van 21