Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

29 984

Spoor: vervoer- en beheerplan

Nr. 525

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 30 juni 2014
Hierbij ontvangt u de jaarlijkse evaluatie van de winterweeraanpak van NS
en ProRail en een vooruitblik op de komende winter. NS en ProRail
hebben in de voorbereiding op de winter 2013/2014 de voorgenomen
(aanvullende) maatregelen gerealiseerd. Een overzicht van al deze
maatregelen vindt u in de bijlage1. Hiermee is een volgende stap gezet in
het gezamenlijke winterweerprogramma. Echter, gelet op de zeer beperkte
winterse weersomstandigheden van afgelopen winter, is de effectiviteit
van deze maatregelen in beperkte mate vast te stellen. Deze evaluatie
biedt dus met name een korte terugblik op de voorbereidingen voor
afgelopen winter en een vooruitblik naar komende winter. Anders dan
voorgaande jaren wordt ook stil gestaan bij de stormen die hebben
plaatsgevonden, aangezien op één van de stormdagen besloten is tot de
inzet van een aangepaste dienstregeling.
Evaluatie winter 2013/2014
De winterambitie voor de lange termijn is om toe te werken naar een
situatie waarin onder vrijwel alle omstandigheden betrouwbaar vervoer
en goede reisinformatie aan de reiziger wordt gegeven. Desalniettemin
zullen sneeuw, vorst, storm en bliksem altijd een factor van betekenis
blijven. In de tussentijd wordt, conform het winterweerprogramma,
zekerheid boven capaciteit gesteld. Naast het nemen van preventieve
maatregelen in de infrastructuur en het materieel, is het inzetten van een
aangepaste dienstregeling hierbij een belangrijke maatregel. Afgelopen
winter is slechts twee maal, op 24 en 25 januari 2014, het besluitvormingsproces voor het aanpassen van de dienstregeling gestart naar aanleiding
van winters weer, op basis van het criterium voor de eerste keer sneeuw.
In beide gevallen is, conform de geldende criteria, besloten om de
voorbereidingen voor het aanpassen van de dienstregeling niet te starten.
Dit bleken achteraf juiste besluiten.

1

kst-29984-525
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 984, nr. 525

1

Alerteringscriteria
Zoals ik in mijn brief van 17 oktober jl.2 heb aangegeven, is op basis van
de ervaringen van afgelopen winters duidelijk geworden dat aanpassing
van de alerteringscriteria mogelijk en wenselijk was. In aanloop op
afgelopen winter hebben NS en ProRail de criteria dan ook op een aantal
punten aangescherpt. Zo is bijvoorbeeld het vorstcriterium verhoogd van
10% naar 50% kans op 10 graden vorst. Dit met als doel dat reizigers
minder vaak met een aangepaste dienstregeling te maken krijgen. De
ambitie is om deze criteria steeds verder aan te scherpen, waarbij altijd de
afweging zal worden gemaakt tussen het voorkomen van een out of
control situatie en het bieden van een goed spoorproduct voor de reiziger,
waarbij ook onder extreme weersomstandigheden zo min mogelijk met
een aangepaste dienstregeling wordt gereden. Echter, omdat het effect
van deze aanscherping niet getest kon worden door de zachte weersomstandigheden, worden de criteria voor komende winter nog niet verder
aangescherpt.
Infrastructuur
Infrastructuurstoringen die door winters weer veroorzaakt worden,
betreffen met name wissels. Daarom is afgelopen jaren in het kader van
het winterweerprogramma een aantal korte termijn maatregelen voor
wissels genomen om zo het aantal verstoringen terug te brengen. Deze
maatregelen zijn in voorbereiding op afgelopen winter voortgezet en waar
nodig aangescherpt. Zo is een landelijke ingebruikname van anti-icing
installaties gerealiseerd, waarmee naar verwachting minder sneeuw en ijs
van de treinen tussen de wissels valt. Ook zijn extra maatregelen getroffen
voor wissels op 55 risicolocaties en zijn verbeteringen bij wisselverwarmingen doorgevoerd.
Capaciteit van de treinen
Zoals aangegeven in de brief van 17 oktober jl.3 betekent het inzetten van
een aangepaste dienstregeling dat er met minder treinen (in de Randstad
tot 50%) gereden wordt. Het reizigersaantal blijft echter min of meer gelijk,
waardoor het dus drukker is in de trein, met name in de spits in de
Randstad. De treinen kunnen technisch nooit dermate worden verlengd
dat de vervoerscapaciteit op dagen met een aangepaste dienstregeling
overeenkomt met de reguliere vervoerscapaciteit. Dit is inherent aan de
keuze van zekerheid van vervoer boven capaciteit. NS en ProRail spannen
zich echter maximaal in om hinder door drukke treinen zoveel mogelijk te
beperken. Zo is het ontwerp van de aangepaste dienstregeling op een
aantal punten verbeterd ten behoeve van de capaciteit (o.a. meer
spitstreinen) en zijn er verbeteringen doorgevoerd in de realisatie van het
aangepaste materieelplan. Verder doen NS en ProRail momenteel
onderzoek naar de mogelijkheid tot het verlengen van perrons, zodat
meer treinen kunnen worden verlengd. In het najaar informeer ik u, in het
kader van de voorbereiding voor komende winter, over de voortgang van
dit onderzoek. Ook zijn diverse maatregelen voorbereid op stations, zoals
het ruimer aanbieden van beschutte wachtruimtes. Naast maatregelen ter
beperking van de hinder door drukke treinen als gevolg van de aangepaste dienstregeling, bestaat inmiddels ook het verbeterprogramma
«vervoerscapaciteit naar tevredenheid», gericht op de problematiek
rondom overvolle treinen. U wordt hierover geïnformeerd via het
vervoerplan 2015, waarin dit programma wordt opgenomen. Bij de

2
3

Kamerstuk 29 984, nr. 440
Kamerstuk 29 984, nr. 440

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 984, nr. 525

2

aanbieding van het vervoerplan 2015 doet NS een voorstel voor de wijze
waarop zij invulling geeft aan dit programma.
Doelstelling winter 2014/2015
NS en ProRail hebben de geplande voorbereidingen voor de winter van
2013/2014 getroffen en de voorgenomen maatregelen gerealiseerd. Door
het zachte winterweer was het echter vrijwel niet mogelijk om de
effectiviteit van de gerealiseerde maatregelen vast te stellen. Ook hebben
zich geen nieuwe problemen voorgedaan. Daarom is de doelstelling voor
de winter 2014/2015 vergelijkbaar met de doelstelling van afgelopen
winter. De nadruk voor komende winter zal dus liggen op het opnieuw
inzetten en verder verbeteren van bestaande maatregelen. Zo wordt
onderzocht of er mogelijkheden zijn voor het verder vergroten van de
vervoerscapaciteit bij een aangepaste dienstregeling en of deze dienstregeling ook tijdens één dagdeel kan worden ingezet in plaats van een
gehele dag. Ook wordt getracht het percentage te behandelen materieel
met anti-icing verder te verhogen. Het doel voor komende winter blijft
daarmee het zoveel mogelijk in control blijven bij extreme weersomstandigheden en de hinder voor reizigers als gevolg van de eventuele
verstoringen zoveel mogelijk beperken.
Lange termijn maatregelen
Om de lange termijn winterambitie (onder vrijwel alle omstandigheden
betrouwbaar vervoer en goede reisinformatie) te verwezenlijken, wordt er
momenteel gewerkt aan een systeemsprong voor wissels en het
fundamenteel verbeteren van de be- en bijsturing. Invulling van de
winterambitie is onderdeel van de Lange Termijn Spooragenda (LTSa),
waarover u in mijn brief van 28 maart jl.4 bent geïnformeerd. Wat betreft
de uitvoering worden bovengenoemde lange termijn maatregelen
meegenomen in het programma «Beter en Meer», de operationele
uitwerking van de LTSa door NS en ProRail. Over de voortgang van deze
maatregelen zult u dan ook geïnformeerd worden in het kader van de
Lange Termijn Spooragenda. Deze maatregelen tezamen moeten leiden
tot een minimale inzet van een aangepaste dienstregeling.
In het meerjarige programma «systeemsprong wissels» van ProRail wordt
proefondervindelijk een set maatregelen ontwikkeld waardoor de
prestaties van de veel gebruikte wissels sterk verbeteren, ook onder
winterse omstandigheden. Het programma richt zich op de wissels in de
driehoek Amsterdam, Schiphol, Utrecht. Uit de evaluatie van de vorige
winter is al gebleken dat wissels die in het kader van de systeemsprong
aangepakt werden 20–40% minder storingen lieten zien. Het programma
evalueert momenteel welke set maatregelen de meest kansrijke zijn voor
verdere opschaling. Vervolgens wordt vastgesteld in welke gebieden deze
maatregelen verder worden doorgevoerd.
Het verbeteren van de be- en bijsturing moet zwarte dagen als gevolg van
extreem weer helpen voorkomen door de kans te verkleinen dat verstoringen elders tot uitval en vertragingen leiden en door bij verstoringen
treinen zo snel mogelijk weer te kunnen laten rijden. Deze «Be- en
Bijsturing van de Toekomst» is een complex programma, dat de komende
jaren in stappen uitgerold zal worden. Eén van de gestelde randvoorwaarden is voltooiing van deze redesign van de be- en bijsturing binnen
vijf jaar (nu drie jaar).

4

Kamerstuk 29 984, nr 474

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 984, nr. 525

3

Stormen
Ondanks dat de winter van 2013/2014 geen aanleiding heeft gegeven voor
het inzetten van een aangepaste dienstregeling, waren er wel twee dagen
(28 oktober en 5 december 2013) waarop zware stormen hebben
plaatsgevonden. De zuidwesterstorm van 28 oktober was aanleiding voor
de inzet van een landelijk aangepaste dienstregeling. Dit proces is goed
verlopen en de inzet van een aangepaste dienstregeling heeft zich ook in
dergelijke weersomstandigheden bewezen als een belangrijke factor in de
beheersbaarheid en het op gang houden van de treindienst. Ondanks dat
het treinverkeer in delen van Nederland werd stilgelegd ten behoeve van
de veiligheid van reizigers en personeel, bleef het treinverkeer in
omliggende regio’s op niveau en beheersbaar.
De stormen hebben aangetoond dat de betrouwbaarheid van het
spoorsysteem niet alleen bij winters weer extra onder druk komt te staan,
maar ook bij andere extreme weersomstandigheden. Ondanks dat elk
seizoen specifieke maatregelen vereist, bestaan er ook overeenkomsten.
Zo is het inzetten van een aangepaste dienstregeling een belangrijke
maatregel om in control te blijven op dagen met extreme weersomstandigheden, onafhankelijk van het betreffende seizoen. Daarom zal ook op
de langere termijn de inzet van een aangepaste dienstregeling een
mogelijkheid blijven, zowel binnen als buiten de winterperiode.
Mede dankzij de ervaringen uit het winterweerprogramma, kunnen NS en
ProRail op uniforme wijze deze weerproblematiek aanpakken. Als
onderdeel van «Beter en Meer» zal de lange termijn aanpak worden
verbreed naar het vergroten van de betrouwbaarheid onder alle vormen
van extreem weer, waarbij het doel is de hinder voor de reiziger zoveel
mogelijk te beperken. Ook op korte termijn wordt de aanpak van
seizoenen meer gelijk getrokken. Zo is bijvoorbeeld op basis van de
ervaringen op de stormdagen een traject gestart om voor dergelijke
weersomstandigheden verbeterde alerteringscriteria en maatregelen te
definiëren, waarbij kennis en ervaring vanuit het winterweerprogramma
worden meegenomen.
Tot slot
NS en ProRail zullen de huidige winteraanpak continueren en deze op
basis van ervaringen op punten aanscherpen en verbeteren. Daarnaast
werken NS en ProRail in het kader van «Beter & Meer» aan de lange
termijn verbeteringen. In voorbereiding op afgelopen winter kan ik
concluderen dat de voorgenomen maatregelen gerealiseerd zijn en de
benodigde voorbereidingen waren getroffen. Ook in voorbereiding op
komende winter zullen deze maatregelen opnieuw ingezet en waar nodig
verbeterd worden.
Uiteraard wil ik samen met NS en ProRail dat de lange termijn winterambitie zo snel als mogelijk wordt verwezenlijkt. Vooruitlopend op de
resultaten van de lange termijn maatregelen, verwacht ik dan ook van NS
en ProRail dat de reiziger via stapsgewijze verbeteringen elke winter beter
vervoer geboden wordt. Ook verwacht ik dat, door het op de middellange
termijn aanscherpen van de alerteringscriteria, de drempel tot het inzetten
van een aangepaste dienstregeling steeds hoger wordt gelegd. Uiteindelijk moet toegewerkt worden naar een situatie waarin onder (vrijwel)
alle omstandigheden betrouwbaar vervoer en goede reisinformatie aan de
reiziger wordt geboden, zowel in de winter als daarbuiten.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu,
W.J. Mansveld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 984, nr. 525

4