Algemeen ambtsbericht Iran

Datum

Februari 2021

Pagina 1 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

Colofon

Plaats
Opgesteld door

Den Haag
Afdeling Ambtsberichten (DAF/AB)

Pagina 2 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

Inhoudsopgave

Colofon ....................................................................................................... 2
Inhoudsopgave ............................................................................................. 3
Inleiding ...................................................................................................... 5
1
1.1
1.1.1
1.1.2
1.2
1.2.1
1.2.2
1.2.3
1.2.4
1.2.5

Politieke en veiligheidssituatie .................................................................... 6
Politieke situatie ........................................................................................... 6
Politiek(e)(-bestuurlijke) ontwikkelingen .......................................................... 6
COVID-19 ................................................................................................... 11
Veiligheidssituatie ........................................................................................ 16
Protesten van november 2019 ....................................................................... 16
Explosies en branden in de zomer van 2020..................................................... 18
Koerdistan, Kermanshah en West-Azerbeidzjan ................................................ 19
Khuzestan .................................................................................................. 20
Sistan-Baluchistan ....................................................................................... 22

2
2.1
2.1.1
2.1.2
2.1.3
2.1.4
2.2
2.2.1
2.2.2
2.2.3
2.2.4
2.2.5
2.2.6

Identiteit, nationaliteit en documenten ..................................................... 23
Identificatieplicht, identiteits- en reisdocumenten ............................................. 23
Geboorteboekje/identiteitsboekje ................................................................... 23
Nationale identiteitskaart .............................................................................. 23
Paspoort ..................................................................................................... 24
Documentfraude .......................................................................................... 24
Nationaliteit ................................................................................................ 25
Verkrijging nationaliteit van rechtswege .......................................................... 25
Toetreding via naturalisatie ........................................................................... 25
Verlies van de Iraanse nationaliteit ................................................................. 25
Herverkrijgen van de Iraanse nationaliteit ....................................................... 26
Meervoudige nationaliteit .............................................................................. 26
Kinderen van een Iraanse vrouw en een niet-Iraanse man ................................. 27

3
3.1
3.1.1
3.1.2
3.1.3
3.1.4
3.1.5
3.1.6
3.1.7
3.1.8
3.2
3.2.1
3.2.2
3.3
3.3.1
3.3.2
3.3.3
3.3.4
3.3.5
3.3.6

Mensenrechten .......................................................................................... 29
Positie van specifieke groepen ....................................................................... 29
Bescherming van burgers .............................................................................. 29
Etnische groepen ......................................................................................... 29
Militaire dienst ............................................................................................. 42
Leden van oppositiepartijen en politieke activisten ............................................ 46
Lesbiennes, homoseksuelen, biseksuelen, transgenders en interseksen (LHBTI) .... 49
Vrouwen ..................................................................................................... 58
Bloed- en erekwesties .................................................................................. 64
(Alleenstaande) minderjarigen ....................................................................... 65
Nalevingen en schendingen ........................................................................... 68
Vrijheid van meningsuiting ............................................................................ 68
Vrijheid van godsdienst en levensovertuiging ................................................... 78
Toezicht en rechtsbescherming ...................................................................... 98
Aangifte van een misdrijf .............................................................................. 98
Wetgeving .................................................................................................. 99
Rechtsgang ............................................................................................... 103
Juridische documenten ............................................................................... 108
Arrestaties, bewaring en detenties................................................................ 112
Doodstraf ................................................................................................. 117
Pagina 3 van 141

4
4.1
4.2
4.3
4.4
4.5
4.6

Vluchtelingen .......................................................................................... 119
Afghanen in Iran ........................................................................................ 119
Het Amayesh-systeem ................................................................................ 119
Legaal verblijf ........................................................................................... 120
Illegaal verblijf .......................................................................................... 120
Discriminatie ............................................................................................. 121
Documenten van de Afghaanse autoriteiten ................................................... 122

5
5.1
5.2

Terugkeer ................................................................................................ 123
Problemen bij terugkeer.............................................................................. 123
Informanten .............................................................................................. 125

6
6.1
6.2
6.3
6.4
6.5
6.6
6.7

Bijlagen ................................................................................................... 126
Lijst van gebruikte afkortingen..................................................................... 126
Begrippenlijst ............................................................................................ 127
Rapporten en publicaties ............................................................................. 129
Websites .................................................................................................. 137
Nieuwsbronnen .......................................................................................... 139
Wetten ..................................................................................................... 140
Kaart van Iran ........................................................................................... 141

Pagina 4 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

Inleiding

Dit ambtsbericht is opgesteld aan de hand van de in de door het ministerie van
Justitie en Veiligheid opgestelde Terms of Reference (ToR) gestelde vragen en
genoemde aandachtspunten. De ToR voor dit ambtsbericht is vastgesteld op
17 augustus 2020. Een geanonimiseerde versie van deze ToR is tezamen met het
ambtsbericht gepubliceerd op de website van de rijksoverheid.1
In dit algemeen ambtsbericht wordt de situatie in Iran beschreven voor zover deze
van belang is voor de beoordeling van asielaanvragen van personen die afkomstig
zijn uit Iran en voor de besluitvorming over terugkeer van afgewezen Iraanse
asielzoekers. Dit ambtsbericht is een actualisering van het algemeen ambtsbericht
van 22 maart 2019. De verslagperiode beslaat de periode van maart 2019 tot en
met januari 2021. Relevante ontwikkelingen zijn tot aan de publicatiedatum
meegenomen. Dit ambtsbericht betreft een feitelijke, neutrale en objectieve
weergave van de bevindingen gedurende de onderzochte periode en biedt geen
beleidsaanbevelingen.
Dit ambtsbericht is opgesteld aan de hand van openbare en vertrouwelijke bronnen
waarbij gebruik is gemaakt van zorgvuldig geselecteerde, geanalyseerde en
gecontroleerde informatie. Bij de opstelling is onder meer gebruik gemaakt van
informatie van niet-gouvernementele organisaties (ngo’s), vakliteratuur,
berichtgeving in de media en (indien van toepassing) relevante overheidsinstanties.
De passages in dit ambtsbericht berusten op meerdere bronnen, tenzij anders
vermeld of in het geval van algemeen onbetwiste feiten. De geraadpleegde
openbare bronnen zijn opgenomen in de bijlagen bij dit ambtsbericht.
Voor dit ambtsbericht is ook gebruik gemaakt van vertrouwelijke informatie
afkomstig van de diplomatieke vertegenwoordiging van Nederland in Iran en
vertrouwelijke gesprekken en correspondentie. De op vertrouwelijke basis
ingewonnen informatie is voornamelijk gebruikt ter ondersteuning van en aanvulling
op passages die zijn gebaseerd op openbare informatie. De vertrouwelijke bronnen
zijn in het voetnotenapparaat aangemerkt als ‘vertrouwelijke bron’ en voorzien van
een datum.
Hoofdstuk één behandelt de politieke en veiligheidssituatie in Iran. Hoofdstuk twee
behandelt Iraanse documenten en nationaliteitswetgeving. Hoofdstuk drie behandelt
de mensenrechtensituatie in Iran. Daarbij wordt aandacht besteed aan de positie
van enkele specifieke groepen, waaronder etnische- en religieuze minderheden,
dienstplichtigen, politieke activisten, LHBTI, vrouwen en minderjarigen. Hoofdstuk
vier behandelt de situatie van in Iran verblijvende Afghanen. Hoofdstuk vijf gaat in
op de terugkeer van Iraniërs naar Iran.

1

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/.
Pagina 5 van 141

1

Politieke en veiligheidssituatie

Dit hoofdstuk sluit aan op de beschrijving van de politieke en veiligheidssituatie
zoals beschreven in het ambtsbericht van 22 maart 2019. Het beschrijft relevante
ontwikkelingen vanaf maart 2019.

1.1

Politieke situatie

1.1.1

Politiek(e)(-bestuurlijke) ontwikkelingen
In de verslagperiode is de politieke situatie in Iran niet significant gewijzigd.
Ondanks een verdere verslechtering van de economische situatie, de coronacrisis en
uitbarstingen van protest, bleven de machtsstructuren in stand. Groot-ayatollah Ali
Khamenei bleef aan als de opperste leider (rahbar).2 Hij benoemde op 7 maart 2019
hojatoleslam Ebrahim Raïsi tot hoofd van de rechterlijke macht.3 Raïsi volgde
ayatollah Sadeq Amoli Larijani op. Larijani was sinds 30 december 2018 het hoofd
van de Beoordelingsraad (Expediency Council) en lid van de Raad van Hoeders
(Guardian Council).4 Meteen na zijn benoeming ontsloeg Raïsi het plaatsvervangend
hoofd van de rechterlijke macht, Akbar Tabari.5 Op 21 april 2019 benoemde
Khamenei generaal-majoor Hossein Salami tot commandant van het Islamic
Revolutionary Guard Corps (IRGC).6 Verder benoemde Khamenei op 1 november
2020 hojatoleslam Ahmad Khatami tot lid van de Raad van Hoeders ter vervanging
van ayatollah Mohammad Yazdi.7 Veel van de benoemingen in de verslagperiode
betroffen mensen die gelieerd zijn (of waren) aan het IRGC. Dat gold ook voor een
groot aantal parlementariërs die na de parlementsverkiezingen van februari 2020
waren aangetreden. Er was sprake van een toenemende invloed van het IRGC in
meerdere facetten van de Iraanse samenleving.8 In de verslagperiode bleef Hassan
2

CNN, Ayatollah Seyyed Ali Khamenei fast facts, 18 juli 2019; AI, Human rights in Iran: Review of 2019, 18 februari
2020, p. 1.
3
The Guardian, Cleric linked to mass executions appointed head of Iran’s judiciary, 7 maart 2019; RFE/RL, ‘Serious
rights violator’ appointed head of Iran’s judiciary, 7 maart 2019; Tehran Times, Ayatollah Khamenei appoints
Iran’s new judiciary chief, 8 maart 2019; Reuters, Hardline Iranian cleric consolidates leadership position, 12
maart 2019; HRW, World report 2020, Iran, 14 januari 2020, p. 3; Radio Farda, Documentary reveals attempts
to groom Raeesi as next Iranian leader, 8 mei 2020; Radio Farda, Former senior judiciary official in Iran on trial
for large-scale corruption, 7 juni 2020.
4
Radio Farda, Khamenei quickly appoints his trusted man to head an important council, 30 december 2018; AlMonitor, Iran judiciary chief defends internal corruption probe, 15 augustus 2019; RFE/RL, Corruption probe or
power struggle? Iran’s former judiciary chief comes under attack, 24 augustus 2019.
5
Radio Farda, Khamenei’s chief justice builds an anti-corruption image, 28 september 2019; IranWire, From luxury
villas to defrauded banks: The mother of all corruption cases gets under way in Iran, 13 juni 2020.
6
Iran kent twee strijdmachten, te weten het reguliere leger (genaamd artesh) en het IRGC. Het reguliere leger is
verantwoordelijk voor de bewaking van de buitengrenzen en de interne veiligheid. Het IRGC is verantwoordelijk
voor de bescherming van het islamitische systeem. De volledige Perzische benaming voor het IRGC is Sepah-e
Pasdaran-e Enqelab-e Eslami. Het IRGC staat in het Nederlands bekend als de ‘Revolutionaire Garde’; The New
York Times, Iran’s supreme leader replaces head of Revolutionary Guards, 21 april 2019; Al Jazeera, Iran’s
supreme leader appoints new Revolutionary Guard chief, 22 april 2019; AD, Met Iran’s Revolutionaire Garde valt
niet te spotten, 4 januari 2020; Al Jazeera, Iranian commander vows to avenge US assassination of top general,
19 september 2020.
7
Ayatollah Mohammad Yazdi overleed op 9 december 2020 na een langdurig ziekbed; Tehran Times, Ahmad Khatami
replaces Ayatollah Yazdi in Guardian Council, 1 november 2020; Mehr News, Leader appoints a new member of
Guardian Council, 1 november 2020; Radio Farda, Prolific cleric appointed as member of Guardian Council, 2
november 2020; Tehran Times, Ayatollah Yazdi passes away, 9 december 2020; IFP News, Top Iranian cleric
ayatollah Mohammad Yazdi dies at 89, 9 december 2020; Iran International, Former Iranian judiciary chief,
radical cleric Mohammad Yazdi dies, 9 december 2020.
8
Radio Farda, Iran’s Majles A parliament of IRGC commanders, 2 juni 2020; Radio Farda, Why IRGC’s increasing
influence in Iran’s parliament is significant?, 4 juni 2020; Foreign Affairs, The Revolutionary Guards are poised to
take over Iran, 27 augustus 2020.

Pagina 6 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

Rouhani aan als president, hoewel een aantal parlementariërs hem in 2020 tot twee
keer toe probeerde af te zetten. De eerstvolgende presidentsverkiezingen zijn
gepland op 18 juni 2021. Omdat Rouhani al twee opeenvolgende termijnen als
president heeft gediend, kan hij niet herkozen worden.9
Economische sancties
In de verslagperiode legden de Verenigde Staten Iran nieuwe economische sancties
op, naast de sancties die de VS eerder al hadden opgelegd na het eenzijdig
opzeggen van het Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA). Mede door het niet
implementeren van het JCPOA, de Amerikaanse sancties, de coronacrisis, corruptie
en slecht management, verslechterde de economische situatie in Iran.10 Daarbij nam
de inflatie toe. Het gevolg hiervan was dat naar schatting ruim de helft van de
Iraanse bevolking onder de armoedegrens belandde.11
Dood Soleimani
Op 3 januari 2020 kwamen de Iraanse generaal-majoor Qassem Soleimani, de
Irakees Abu Mahdi al-Muhandis12 en acht anderen om het leven bij een Amerikaanse
drone-aanval in Bagdad.13 Al-Muhandis was de plaatsvervangend commandant van
de Popular Mobilisation Forces (PMF, Hashd al-Shaabi) in Irak.14 Soleimani was sinds
1998 hoofd van de Quds Force. De Quds Force (Niru-ye Qods) is de speciale eenheid
van het IRGC voor operaties buiten Iran.15 Brigadegeneraal Esmail Qa’ani volgde
Soleimani op.16 De herdenkingsdiensten voor Soleimani waren drukbezocht. Bij de
9

Al-Monitor, Iran’s Khamenei nips Rouhani impeachment in the bud, 17 juli 2020; AP News, Iran sets June 18 as
date for next presidential election, 24 augustus 2020; Radio Farda, Who are the potential reformist candidates for
Iran’s 2021 presidential election?, 27 augustus 2020; Middle East Eye, Iran presidential election: Reformists face
an uphill battle, 12 oktober 2020; Iran International, Tempers rising in Iran as hardliners demand impeaching
Rouhani, 19 oktober 2020; Iran International, Majles drops Rouhani impeachment ‘in the interest of expediency’,
20 oktober 2020.
10
Het JCPOA staat in het Nederlands ook bekend als het ‘nucleair akkoord’; The New York Times, Trump abandons
Iran nuclear deal he long scorned, 8 mei 2018; BBC News, Strait of Hormuz: US confirms drone shot down by
Iran, 20 juni 2019; The New York Times, What we know about Iran shooting down a U.S. drone, 20 juni 2019;
CNN, Trump announces ‘hard-hitting’ new sanctions against Iran, 24 juni 2019; The New York Times, Trump
imposes new sanctions on Iran, adding to tensions, 24 juni 2019; BBC News, Iran: New US sanctions target
Supreme Leader Khamenei, 24 juni 2019; BBC News, Six charts that show how hard US sanctions have hit Iran,
9 december 2019; Australian Government, DFAT country information report Iran, 14 april 2020, p. 13; Al
Jazeera, Iran dismisses new US sanctions as ‘fruitless and repetitive’, 21 mei 2020; ICG, Iran: The U.S. brings
maximum pressure to the UN, 19 augustus 2020; Al Jazeera, US sanctions ‘ruining lives’, Iran tells United
Nations court, 16 september 2020; Trouw, VS: Alle sancties tegen Iran zijn weer van kracht, 21 september 2020;
Al Jazeera, Concerns mount for human toll after US blacklists Iran’s banks, 9 oktober 2020; Al Jazeera, US
imposes Iran-related sanctions on 6 firms, 4 people, 10 november 2020; The Independent, US hits Iran with new
sanctions as Pompeo defends strategy, 18 november 2020; Al Jazeera, Iran conservatives score key victory in
battle over cash handouts, 25 november 2020; Vertrouwelijke bron, 14 september 2020.
11
Radio Farda, Labor groups in Iran demand a major boost to minimum wage amid high inflation, 2 februari 2020; Al
Jazeera, Humour, resignation, despair: Living with inflation in Iran, 5 oktober 2020; Iran International, Statistics
suggest half of Iranians living in poverty, 8 oktober 2020; The Economist, The tale of Iran’s stockmarket bubble
is familiar – but also strange, 15 oktober 2020; BBCM, Iran: Hardline students hold rally against high prices, 9
december 2020; Financial Times, Spiralling poverty in Iran adds to pressure on regime, 25 januari 2021.
12
The Guardian, Abu Mahdi al-Muhandis: Iraqi killed in US strike was key militia figure, 3 januari 2020; The New
York Times, Airstrike that killed Suleimani also killed powerful Iraqi militia leader, 3 januari 2020.
13
BBC News, Qasem Soleimani: US strike on Iran general was unlawful, UN expert says, 9 juli 2020; The New York
Times, U.S. strike in Iraq kills Qassim Suleimani, commander of Iranian forces, 9 juli 2020.
14
De PMF zijn milities in Irak die zijn opgericht om de jihadistische groepering ISIS (Islamitische staat in Irak en alSham) te bestrijden; Al Jazeera, Cash-strapped Iran struggles to maintain sway over Iraq militias, 11 juni 2020;
Al Jazeera, Iran and US president Donald Trump: A timeline of key events, 29 juni 2020.
15
Al-Quds is de Arabische benaming voor Jeruzalem; BBC News, Qasem Soleimani: US kills top Iranian general in
Baghdad air strike, 3 januari 2020; Al Jazeera, Who was Qassem Soleimani, Iran’s IRGC’s Quds Force leader?, 3
januari 2020; The New York Times, Qassim Suleimani, master of Iran’s intrigue, built a shiite axis of power in
mideast, 3 januari 2020; The Guardian, US kills Iran general Qassem Suleimani in strike ordered by Trump, 3
januari 2020; CNN, US drone strike ordered by Trump kills top Iranian commander in Baghdad, 4 januari 2020.
16
De Volkskrant, De opvolger van Soleimani is een ervaren bureacraat met als eerste opdracht: wraak, 7 januari
2020; BBC News, Esmail Qaani: The new man leading Iran’s elite Quds Force, 7 januari 2020; Al Jazeera, Esmail
Qaani: New ‘shadow commander’ of Iran’s Quds Force, 20 januari 2020; Radio Farda, Iran and Russia strongly
condemn threat to kill Soleimani’s successor, 24 januari 2020.

Pagina 7 van 141

begrafenisoptocht op 7 januari 2020 in de stad Kerman kwamen minstens 56
mensen door verdrukking om het leven.17 In reactie op de dood van Soleimani
voerde het IRGC op 8 januari 2020 raketaanvallen uit op twee luchtmachtbases in
Irak.18
Neerhalen PS752
Enkele uren na de raketaanvallen op de twee Iraakse bases waar Amerikaanse
soldaten gelegerd waren, haalde het IRGC op 8 januari 2020 met twee raketten het
Oekraïense passagiersvliegtuig met vluchtnummer PS752 neer. Dit gebeurde vlak
nadat het toestel was opgestegen vanaf de Imam Khomeini luchthaven in Teheran.19
Daarbij kwamen alle 176 inzittenden om het leven.20 De Iraanse autoriteiten
ontkenden in de eerste drie dagen alle verantwoordelijkheid. Pas op 11 januari 2020
verklaarde president Rouhani dat er sprake was geweest van een onvergeeflijke
vergissing.21 Na deze verklaring mondden op 11 januari 2020 enkele
herdenkingsbijeenkomsten voor de slachtoffers van de PS752 in Teheran, Shiraz,
Isfahan, Hamedan en Orumiyeh uit in politieke protesten die gericht waren tegen de
regering en het IRGC. Deze protesten hielden ook op 12 en 13 januari 2020 aan.22
Voor zover bekend zijn nadien minstens twintig demonstranten veroordeeld
vanwege hun rol in de protesten.23 Zo veroordeelde een revolutionaire rechtbank op
25 juli 2020 een vrouwenactiviste, die betrokken was bij de protesten, tot vier jaar
en acht maanden gevangenisstraf wegens propaganda tegen de Islamitische

17

The New York Times, A sea of mourners in Iran, and new threats from both sides, 6 januari 2020; NOS, Miljoenen
Iraniërs bij afscheid generaal, Khamenei in tranen, 6 januari 2020; The Guardian, Iran: dozens dead in crush at
Suleimani burial procession, 7 januari 2020; Nederlands Dagblad, Doden bij begrafenis Soleimani, 8 januari
2020.
18
Het betrof de Ayn al-Asad luchtmachtbasis en de luchtmachtbasis in Erbil; Die Zeit, Iran informierte Irak vorab
über Raketenangriffe, 8 januari 2020; Reuters, Key facts about al-Asad air base in Iraq, site attacked by Iran, 8
januari 2020; The New York Times, Iran ‘concludes’ attacks, foreign minister says, 8 januari 2020; Trend, Iran
reveals details of attack on Iraq’s Ayn al-Assad air base, 8 januari 2020; Arab News, No Iraqi casualties as 22
Iranian missiles hit bases: Iraq military, 9 januari 2020; France 24, Iran missile attack on Iraq’s Ain Al-Asad
base: a timeline, 14 januari 2020; De Standaard, Iran wil Donald Trump laten arresteren, 30 juni 2020; The New
York Times, Iran posts arrest warrant for Trump in general’s death, 30 juni 2020.
19
BBC News, Iran plane crash: Tor-M1 missiles fired at Ukraine jet, 21 januari 2020; DW, Iran confirms two missiles
shot at Ukraine airliner, 21 januari 2020.
20
BBC News, Iran plane crash: Canada mourns Iran crash victims, 9 januari 2020; CTV News, What we know about
the plane crash victims with Canadian roots, 10 januari 2020; BBC News, Iran plane crash: The victims of
Ukraine flight PS752, 16 januari 2020.
21
Al Jazeera, ‘No survivors’: Ukrainian jet crashes in Iran with 176 on board, 8 januari 2020; CNN, Ukrainian Boeing
plane crashes in Iran, 176 people dead, 9 januari 2020; The New York Times, Iran says it unintentionally shot
down Ukrainian airliner, 10 januari 2020; BBC News, Iran plane crash: Ukrainian jet was ‘unintentionally’ shot
down, 11 januari 2020; BBC News, Iran plane crash: Why this could be a watershed moment, 12 januari 2020;
The New York Times, New video shows two Iranian missiles hit Ukrainian plane, 14 januari 2020; The Guardian,
Iran admits it fired two missiles at Ukrainian passenger jet, 21 januari 2020; Reuters, Recording shows Iran knew
immediately it had shot down plane: Zelenskiy, 3 februari 2020; HRW, Iran: Prosecutions for protests about
plane-downing, 8 mei 2020; Trouw, Iran wil Franse hulp in ramp-onderzoek, 13 juni 2020; RFE/RL, Sweden says
Iran agrees to compensate families from downing of Ukrainian airliner, 2 juli 2020.
22
Reuters, ‘Disastrous mistake’: Iran acknowledges shooting down Ukrainian airliner, 11 januari 2020; BBC News,
Iran plane crash: Protesters condemn ‘lies’ on downed jet, 11 januari 2020; BBC News, Iran plane crash: Britain
condemns Tehran’s arrest of UK ambassador, 12 januari 2020; IranWire, Iranians call their leaders “Bi Sharaf”,
12 januari 2020; Al Jazeera, Anger after Iran admits downing plane: All the latest updates, 12 januari 2020; ABC
News, Iran protests over downed Ukrainian plane turn violent as Trump tweets support, 13 januari 2020;
Nederlands Dagblad, Protest in Iran tegen regering, 13 januari 2020; BBC News, Iran plane downing: Police deny
shooting anti-government protesters, 13 januari 2020; RFE/RL, Iranian protests continue after Tehran admits
shooting down passenger plane, 13 januari 2020; ABC News, Iran protests over downed Ukrainian passenger
plane continue as crowds put pressure on leaders, 13 januari 2020; NOS, Protest Iran houdt aan: ‘Ik sterf liever
dan dat ik word gearresteerd’, 14 januari 2020; CHRI, Students assaulted, arrested in state crackdown on
university protests, 15 januari 2020; BBC News, Iran protests: Who are the opposition in the country?, 16 januari
2020.
23
HRW, Iran: Prosecutions for protests about plane-downing, 8 mei 2020; Radio Farda, Iran jails 20 protesting
downing of Ukrainian plane, none sentenced from military, 25 juli 2020; HRW, World report 2021, Iran, 14
januari 2021, p. 2.

Pagina 8 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

Republiek (art. 500, Wetboek van Strafrecht, hierna: WvS) en het bedreigen van de
nationale veiligheid (art. 610, WvS).24
De Civil Aviation Organization of Iran (CAOI) stelde op 11 juli 2020 dat de oorzaak
mogelijk zat in een verkeerd ingestelde radar en slechte communicatie.25 In
december 2020 stuurde de CAOI haar onderzoeksrapport naar de betrokken
landen.26
Parlementsverkiezingen van 21 februari 2020
Het Iraanse parlement (Majlis)27 bestaat uit één kamer met 290 zetels, waarvan vijf
zetels zijn gereserveerd voor erkende religieuze minderheden.28 Iran heeft een
kiesdistrictenstelsel met één of meerdere zetels per kiesdistrict. Om de vier jaar
kiest het electoraat de afgevaardigden rechtstreeks in één van de 208
kiesdistricten.29 Een kandidaat moet in de eerste stemronde in een kiesdistrict
minstens twintig procent van de stemmen behalen om een zetel te kunnen
bemachtigen. Als geen van de kandidaten de kiesdrempel van twintig procent
behaalt, volgt een tweede stemronde tussen de twee kandidaten met de meeste
stemmen. In kiesdistricten met meerdere zetels, zoals Teheran met dertig zetels,
brengen kiezers net zoveel stemmen uit als dat er zetels zijn. Daarbij geldt
eveneens een kiesdrempel van twintig procent per zetel.30
Kandidaten moeten aan strenge eisen voldoen. In december 2019 keurde de Raad
van Hoeders meer dan de helft van de kandidaten af. Daar zaten ook negentig leden
van het toenmalige parlement bij.31 Van de ongeveer 16.000 kandidaten die zich
hadden aangemeld, kon op 21 februari 2020 op 7.148 personen, onder wie 782
vrouwen, in een van de 55.000 stembureaus een stem worden uitgebracht.32
24

Radio Farda, Beaten during arrest prominent Iranian female activist on hunger strike, 17 februari 2020; Radio
Farda, Activist on hunger strike in protest to arrest violence freed on bail, 19 februari 2020; Middle East Eye,
Iranian press review: Arrest of prominent political activist sparks outrage, 20 februari 2020; CHRI, Prominent
activist sentenced to four years in prison for protesting downing of Ukrainian passenger plane, 27 juli 2020;
HRW, World report 2021, Iran, 14 januari 2021, p. 2.
25
BBC News, Iran plane crash: ‘Human error’ to blame for downing of Ukrainian jet, 12 juli 2020; CBC, Iran blames
missile strike that downed Ukrainian airliner on bad communication, poor alignment, 12 juli 2020; NRC Next,
Oekraïnse Boeing 737 Iran: Verkeerd ingestelde radar leidde tot neerhalen vliegtuig, 13 juli 2020; BBCM, Iran
says misaligned radar led to downing Ukrainian plane – full text, 15 juli 2020.
26
ICAO, ICAO council urges Iran to complete PS752 accident investigation final report, 6 november 2020; BBCM,
Iran sends final report on downed Ukrainian plane to parties, 30 december 2020; Al Jazeera, Search for answers
continues one year after Iran plane crash, 7 januari 2021; Al Jazeera, ‘Countries will hold Iran to account’ over
downed airliner, 8 januari 2021; Trouw, Nabestaanden Iraanse vliegramp wachten nog op de waarheid, 8 januari
2021.
27
Formeel heet dit orgaan de Islamitische Consultatieve Vergadering (Majlis-e Shura-ye Eslami); Ministerie van
Buitenlandse Zaken, Algemeen ambtsbericht Iran, 27 augustus 2012, p. 8.
28
De vijf afgevaardigden vertegenwoordigen de Zoroastriërs, de Assyriërs en Chaldeeën (de afvaardiging wisselt
tussen deze twee groepen), de Joden, de Armeniërs uit de bisdommen van Atrpatakan en Teheran en de
Armeniërs uit het bisdom van Isfahan; Gohar Iskandaryan, The Armenian community in Iran: Issues and
emigration, Global Campus Human Rights Journal 3(1), 2019, p. 127-140, 131; IFP News, Assyrian Christians
indebted to Qassem Soleimani: MP, 12 februari 2020; Radio Zamaneh, Iran parliamentary election explained:
Who is competing, why does it matter?, 17 februari 2020; Armenpress, Iranians head to polls to elect new
parliament, 6 Iranian-Armenians among candidates, 21 februari 2020; News.am, 2 Armenians elected to Iranian
parliament, 22 februari 2020; Al Jazeera, Iran conservatives prevail in polls marked by low turnout, 23 februari
2020.
29
ABC News, Iran begins registering candidates for parliamentary polls, 1 december 2019; Radio Farda, Partial
results announced in Iran elections called a ‘sham’ by Pompeo, 22 februari 2020; Australian Government, DFAT
country information report Iran, 14 april 2020, p. 19.
30
Chatham House, As parliamentary elections loom, the legitimacy of Iran’s regime has been shaken, 5 december
2019; Radio Farda, Partial results announced in Iran elections called a ‘sham’ by Pompeo, 22 februari 2020;
RFE/RL, Hard-liners take all parliamentary seats in Teheran; Full vote totals still not released, 23 februari 2020.
31
AA, Candidates register for Iran’s parliamentary election, 1 december 2019; BBC News, Iran elections: Hardliners
set to sweep parliamentary polls, 21 februari 2020; Freedom House, Freedom in the world 2020, Iran, 4 maart
2020, p. 4.
32
ABC News, Report: Some 14,000 to run for 290 seats in Iran parliament, 7 december 2019; The Guardian, Purge
of reformists in Iran election could doom nuclear deal, say diplomats, 9 februari 2020; France 24, Campaigning

Pagina 9 van 141

De landelijke opkomst was met ruim 42 procent laag in vergelijking met de 62
procent van de vorige parlementsverkiezingen.33 De opkomst in Teheran bedroeg
25,4 procent.34 De ‘conservatieve’35 kandidaten behaalden 221 van de 290 zetels,
inclusief alle dertig zetels in Teheran.36 Vanwege de coronacrisis kwam het nieuwe
parlement pas op 27 mei 2020 voor het eerst bijeen.37 De dag erop koos het
parlement Mohammad Baqer Qalibaf als parlementsvoorzitter.38 Op 11 september
2020 vond een tweede stemronde plaats in tien kiesdistricten. De opkomstcijfers in
deze kiesdistricten lagen tussen de twee en vijftien procent. Tasnim News Agency
betitelde acht nieuw verkozen parlementariërs uit de tweede stemronde als
‘conservatief’ en twee als ‘onafhankelijk’.39
Dood Fakhrizadeh
Op 27 november 2020 vond in het stadje Absard in de provincie Teheran een aanval
plaats op een auto met daarin kernfysicus Mohsen Fakhrizadeh en zijn lijfwachten.
Fakhrizadeh overleed vlak na deze aanval. Volgens de Iraanse minister van
Buitenlandse Zaken Mohammad Javad Zarif was Israël verantwoordelijk voor deze
aanval.40 Verder stelde de minister van Inlichtingen Seyyed Mahmoud Alavi dat ook
de Mujahedin-e Khalq (zie paragraaf 3.1.4.1) bij deze aanval betrokken was.41

begins in Iran parliamentary election, 13 februari 2020; Al Jazeera, Polls close in Iranian parliamentary election,
21 februari 2020; DW, Iran elections: Polls close, hardliners set for victory, 21 februari 2020; The Guardian, Iran
elections: conservatives on brink of landslide victory, 22 februari 2020; Al Jazeera, Conservatives make early
gains in Iran parliamentary election, 22 februari 2020; AA, Iran: Conservatives win majority of seats in
parliament, 23 februari 2020.
33
BBC News, Iran elections: Record low turnout but hardliners set for win, 23 februari 2020; Al Jazeera, Iran
announces lowest voter turnout since 1979, 23 februari 2020; ICG, Iran’s new parliament heralds conservative
consolidation, 12 juni 2020.
34
Al Jazeera, All you need to know about Iran’s parliamentary election, 20 februari 2020; The Guardian, Iran
elections: conservatives on brink of landslide victory, 22 februari 2020; BBC News, Iran elections: Record low
turnout but hardliners set for win, 23 februari 2020; NOS, Historisch lage opkomst bij Iraanse verkiezingen, in
Teheran 25 procent, 23 februari 2020; The Guardian, Iran’s foreign minister heckled and called a liar in
parliament, 5 juli 2020.
35
In het Iraanse parlement kan een onderscheid worden gemaakt tussen conservatieven, gematigd conservatieven
en hervormers; ICG, Iran’s new parliament heralds conservative consolidation, 12 juni 2020; Al Jazeera, Polls
close in Iran’s delayed runoff parliamentary election, 11 september 2020.
36
BBC News, Iran elections: Record low turnout but hardliners set for win, 23 februari 2020; Al Jazeera, Rouhani
urges cooperation as newly elected parliament convenes, 27 mei 2020; Caspian News, Iran’s president
congratulates new parliament speaker on his election, 29 mei 2020.
37
Reuters, New Iran parliament convenes under strict coronavirus curbs, 27 mei 2020; DW, Iran’s new parliament
convenes despite pandemic, 27 mei 2020; Daily Sabah, New Iranian parliament convenes under strict COVID-19
measures, 27 mei 2020.
38
Financial Times, Former Revolutionary guard to be speaker of Iran’s parliament, 28 mei 2020; Caspian News,
Iran’s president congratulates new parliament speaker on his election, 29 mei 2020; Radio Farda, Iran’s Majles:
A parliament of IRGC commanders, 2 juni 2020; Al Jazeera, US pressure keeps elite infighting in Iran in check,
26 augustus 2020.
39
Tehran Times, Second round of Iran’s parliamentary elections may be held in September, 10 maart 2020; APA,
Iran to hold runoff parliamentary vote on September 11, 11 augustus 2020; Al Jazeera, Polls close in Iran’s
delayed runoff parliamentary election, 11 september 2020; Mehr News, Final results of 2nd round of Parl election
announced, 12 september 2020; Iran International, Extremely low turnout in Iran parliamentary by-election
alarming for the regime, 12 september 2020.
40
BBCM, Iran officials blame ‘Zionist regime’, vow revenge for scientist’s assassination, 27 november 2020; The
Independent, Mastermind of Iran nuclear programme ‘assassinated’, 28 november 2020; BBC News, Mohsen
Fakhrizadeh: Iran blames Israel for killing top scientist, 28 november 2020; NRC Next, De ‘vader van de Iraanse
bom’ is gedood, 28 november 2020; AD, ‘Israël achter aanslag atoomwetenschapper’, 28 november 2020;
Financial Times, Explosives, machine guns and hit squad: The killing of Iranian nuclear mastermind, 29 november
2020.
41
IFP News, Plenty of clues found in Iranian scientist’s assassination case: Intelligence Minister, 30 november 2020;
BBC News, Mohsen Fakhrizadeh: Iran scientist ‘killed by remote-controlled weapon’, 30 november 2020; Tasnim
News Agency, People involved in Iranian scientist’s assassination identified: Spokesman, 2 december 2020.

Pagina 10 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

1.1.2

COVID-19

1.1.2.1

Eerste besmettingsgolf
In de beginfase van de coronacrisis controleerden de Iraanse autoriteiten reizigers
uit China niet op de aanwezigheid van het coronavirus.42 De autoriteiten ontkenden
aanvankelijk de eerste besmettingsgevallen.43 Daardoor voerden de autoriteiten
relatief laat maatregelen in. Pas op 19 februari 2020, twee dagen voor de
parlementsverkiezingen, deelde het ministerie van Gezondheid mee dat twee
Iraniërs in de drukbezochte heilige stad en tevens bedevaartsoord Qom na een
coronabesmetting waren overleden. De volgende dag gingen alle scholen en
universiteiten in Qom dicht.44 In de dagen erna rapporteerde het ministerie van
Gezondheid over besmettingsgevallen elders in het land. Vanaf 23 februari 2020
gingen sportevenementen en concerten niet meer door en sloten alle
onderwijsinstellingen, bioscopen en culturele centra in 14 van de 31 provincies.45 De
Hazrat-e Masumeh, het grote sjiitische heiligdom in Qom bleef open.46 Op 26
februari 2020 deelde president Rouhani mee dat personen die een besmetting
hadden opgelopen in quarantaine moesten gaan, maar dat hij niet van plan was om
hele steden en bedevaartsoorden af te sluiten.47 Op 16 maart 2020 sloten de
belangrijkste bedevaartsoorden in Qom, Mashhad en Teheran echter alsnog.48
Vanwege de uitbraak van corona in gevangenissen, lieten de autoriteiten vanaf
maart 2020 een groot aantal gevangenen tijdelijk vrij (zie paragraaf 3.3.5.2).
Vanaf eind februari 2020 volgden aanvullende maatregelen. Zo gingen in
verschillende steden vanaf 28 februari 2020 de vrijdagmiddaggebeden niet door.49
Verder lieten de autoriteiten straten en ziekenhuizen desinfecteren, noodhospitalen
opzetten en mondkapjes produceren.50 Om reizigers te controleren op
42

The Guardian, Satellite images show Iran has built mass graves amid coronavirus outbreak, 12 maart 2020;
Reuters, Elections, ties with China shaped Iran’s coronavirus response, 2 april 2020; AA, How COVID-19 turned
into major health crisis in Iran, 2 april 2020.
43
Al Jazeera, Legislator from Iran’s Qom alleges coronavirus coverup, 25 februari 2020; Radio Farda, Former Iran
health minister says he warned officials last year on coronavirus threat, 23 maart 2020; Al Jazeera, Coronavirus:
Iran’s death toll goes past 20,000, 19 augustus 2020.
44
BBC News, Coronavirus: Iran reports two suspected fatal cases at Qom hospital, 19 februari 2020; DW,
Coronavirus: First deaths reported in Middle East, 19 februari 2020; Al Jazeera, Two die of coronavirus in Iran,
first fatalities in Middle East, 19 februari 2020; Al Jazeera, Iran confirms three more coronavirus cases, 20
februari 2020; AA, Schools closing in Qom, Iran after coronavirus outbreak, 20 februari 2020.
45
Op 23 februari 2020 sloten Pakistan, Turkije, Afghanistan en Armenië eveneens hun grenzen met Iran; AA, Fear
grips Iran after 5 deaths from coronavirus, 21 februari 2020; France 24, Iran reports fifth coronavirus death,
most outside Far East, 22 februari 2020; Al Jazeera, Iran shuts schools, cultural centres as coronavirus kills six,
23 februari 2020; The Guardian, Turkey and Pakistan close borders with Iran over coronavirus deaths, 23
februari 2020; France 24, Iran neighbours close their borders as coronavirus toll rises, 23 februari 2020; Al
Jazeera, Neighbours close borders with Iran as virus concerns rise, 23 februari 2020; Tehran Times, Iran cancels
cultural events in attempt to stem coronavirus’ spread, 23 februari 2020; Eurasianet, Following coronavirus
outbreak in Iran, Armenia closes border and Azerbaijan keeps it open, 24 februari 2020; BBC News, Coronavirus:
Iran has no plans to quarantine cities, Rouhani says, 26 februari 2020; RFE/RL, Armenia extends closure of
border with Iran over coronavirus fears, 2 maart 2020.
46
Al-Monitor, Why some Iranians are opposed to closing religious shrines to fight coronavirus, 23 maart 2020; BBC
News, Coronavirus: Iran is facing a major challenge controlling the outbreak, 27 maart 2020.
47
BBC News, Coronavirus: Iran has no plans to quarantine cities, Rouhani says, 26 februari 2020; Die Zeit, Iran
verzeichnet fast 3.000 Neuinfektionen an einem Tag, 1 juni 2020.
48
The Guardian, Iranian police disperse crowds from shrines after Covid-19 closures, 17 maart 2020; Tasnim News
Agency, Closure of religious sites, prison furloughs extended in Iran, 19 april 2020.
49
RFE/RL, Tehran cancels Friday prayers as coronavirus cases spike, 27 februari 2020; Reuters, Iran coronavirus
death toll reaches 26, many Friday prayers canceled, 27 februari 2020; AA, Iran: Health ministry calls to cancel
Friday prayers, 27 februari 2020; Radio Farda, Iran cancels Friday prayers again due to coronavirus, 4 maart
2020.
50
Tasnim News Agency, Tehran police deploys water cannons to fight against coronavirus, 1 maart 2020; Reuters,
Fear, distrust and disinfectant in the air amid Iran’s coronavirus outbreak, 1 maart 2020; The Guardian, ‘An
absolute disaster’: Iran struggles as coronavirus spreads, 3 maart 2020; Tehran Times, NAJA launches face
mask, antiseptic production line, 16 maart 2020; The New York Times, Power struggle hampers Iran’s
coronavirus response, 17 maart 2020; Al Jazeera, As Iran coronavirus deaths rise, Rouhani hits back at criticism,
29 maart 2020; France 24, Mosque converted into mask factory in virus-hit Iran, 6 april 2020; Tasnim News

Pagina 11 van 141

koortsverschijnselen, richtten de autoriteiten tussen 5 maart 2020 en 11 april 2020
langs enkele hoofdwegen controleposten in. Reizigers met koorts kregen het advies
om thuis in quarantaine te gaan of om voor behandeling naar het ziekenhuis te
gaan.51 Daarnaast adviseerden de autoriteiten om tijdens de Nowruz-vakantie, die
begon op 21 maart, thuis te blijven en geen onnodige reizen te maken. De snelweg
tussen Teheran en Qom ging voor enkele dagen dicht, hoewel de tolpoorten vanaf
26 maart 2020 weer open gingen en veel mensen, ondanks het verzoek van de
autoriteiten om geen onnodige reizen te maken, toch gingen reizen.52 Tijdens de
Nowruz-vakantie voerden de autoriteiten enkele restricties in, waaronder de sluiting
van alle winkelcentra en bazaars met ingang van 22 maart 2020. Daarbij waren
drogisterijen, bakkerijen en groentewinkels uitgezonderd. Na de vakantie
verlengden de autoriteiten deze restricties.53
Op 4 april 2020 lanceerde de National Task Force for Fighting Coronavirus (NTFFC)
een plan voor smart social distancing.54 Iedere dag rond het middaguur hield het
ministerie van Gezondheid een persconferentie met een dagelijkse update. Op
televisie verschenen filmpjes over handenwassen en mondkapjes dragen. Vanaf 11
april 2020 hieven de autoriteiten de restricties buiten Teheran deels op, waardoor
reizen tussen steden weer mogelijk was, ambtenaren weer naar kantoor mochten
komen en sportscholen weer open konden gaan.55 Vanaf 18 april 2020 volgde ook
een versoepeling in Teheran zelf, zodat winkelcentra en bazaars weer openden.56 Op
26 april 2020 voerden de autoriteiten de kleurcodes wit, geel en rood in. Later
volgde nog de kleur oranje. Dit kleurensysteem was gebaseerd op het aantal

Agency, Iran opens largest mask factory in southwest Asia, 14 april 2020; BBC News, Coronavirus: Iran and the
US trade blame over sanctions, 17 april 2020; Al Jazeera, Sanctions make Iran’s coronavirus crisis more deadly,
8 mei 2020; Financial Times, Iranian hospitals hobbled by sanctions in fight against Covid, 20 oktober 2020.
51
BBC News, Coronavirus: Iran limits travel and urges banknote avoidance, 5 maart 2020; Radio Farda, Despite
coronavirus epidemic, Iran reopens major roads to travel, 8 maart 2020; Tehran Times, Iran limits intercity
travel to prevent coronavirus spread, 8 maart 2020; The Iran Primer, Photos: Life in the time of COVID-19, 11
maart 2020; Radio Farda, Iran coronavirus taskforce to limit road trips between 11 provinces, 14 maart 2020;
Radio Farda, ‘No lockdown’ says Rouhani as nearly 14,000 Iranians contract COVID-19, 15 maart 2020; AlMonitor, Iran asks people to stay home for Nowruz holidays, 16 maart 2020; France 24, Iran’s coronavirus death
toll rises to 1,433, 20 maart 2020; Middle East Eye, Coronavirus: Iran announces more than 100 new deaths, 21
maart 2020; IranWire, Coronavirus pandemic: An Iranian chronology, March 2020, 31 maart 2020; Al Jazeera,
Iran warns of coronavirus cluster spread as 71 more die, 14 mei 2020.
52
ABC News, Iran warns it could use ‘force’ to halt travel amid virus, 6 maart 2020; Middle East Eye, Iranian press
review: Iranians ignore coronavirus travel warning ahead of Nowruz holiday, 19 maart 2020; BBC News,
Coronavirus: Iranians urged to stay home during holiday, 19 maart 2020; BBC News, Coronavirus: Iran bans
internal travel to avert ‘second wave’, 25 maart 2020; Reuters, Iran starts intercity travel ban amid fears of
surge of coronavirus, 26 maart 2020; Bloomberg, Iran bans inter-city travel, closes parks as virus cases surge,
26 maart 2020; Radio Farda, Tehran public transport to be suspended amid confusion over restrictions, 27 maart
2020.
53
OCHA, Islamic Republic of Iran: Flash Update – As of 24 March 2020, 25 maart 2020; BBC News, Coronavirus:
Iran is facing a major challenge controlling the outbreak, 27 maart 2020.
54
Iran Press, Social distancing program to continue by turning into smart distancing: Iran’s president, 4 april 2020;
Tasnim News Agency, President unveils smart social distancing plan in Iran, 4 april 2020.
55
The Guardian, Iran’s president has left nation open to second Covid-19 wave – critics, 13 april 2020; Radio Farda,
As businesses reopen in Iran 60 cities are tagged epidemic red zones, 27 april 2020; Reuters, As lockdown eases.
Iran’s mosques to resume daily prayers, 30 mei 2020.
56
Radio Farda, Iran’s capital remains epicenter of COVID-19 outbreak as businesses re-open, 18 april 2020; Al
Jazeera, Iran reopens shops, highways amid the coronavirus pandemic, 20 april 2020; Reuters, Business as usual
in Iran as malls, bazaars reopen amid coronavirus, 20 april 2020; The Wall Street Journal, Iran begins soft
reopening after coronavirus shutdowns, 20 april 2020.

Pagina 12 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

besmettingen en doden in een bepaalde subprovincie (shahrestan).57 Daarbij
mochten in de witte zones vanaf 4 mei 2020 moskeeën en scholen weer opengaan.58
1.1.2.2

Tweede besmettingsgolf
In de loop van mei 2020 kwam een tweede golf van besmettingen en doden op
gang.59 Dat leidde tot tijdelijke lockdowns in onder meer de provincies Khuzestan en
Hormozgan, waarbij reizen tussen de steden in deze provincies verboden waren.60
Desondanks gingen op 13, 15 en 17 mei 2020 vele moskeeën tijdelijk open voor de
viering van de Waardevolle Nacht.61 Daarnaast gingen op 25 mei 2020 de
belangrijkste bedevaartsoorden, waaronder het Shah Abdol-Azim heiligdom in
Teheran en het Imam Reza complex in Mashhad, weer open.62
In juli 2020 volgde opnieuw een verscherping van de maatregelen.63 Zo stelden de
autoriteiten vanaf 5 juli 2020 het dragen van mondkapjes in overdekte openbare
ruimtes verplicht.64 Op 14 juli 2020 merkten de autoriteiten twaalf provincies,
waaronder het zwaar getroffen Khuzestan, aan als rode zones.65 Op 15 juli 2020
volgde in Teheran een nieuwe tijdelijke lockdown waarbij onder meer sportscholen,
zwembaden en moskeeën voor de duur van een week moesten sluiten. Groepen
groter dan tien personen mochten niet langer bij elkaar komen. Daarnaast dreigden
de autoriteiten met sluiting van bedrijven die klanten zonder mondkapjes

57

Een Iraanse provincie (ostan) is onderverdeeld in subprovincies (shahrestan) die op hun beurt weer zijn
onderverdeeld in districten (bakhsh); Al Jazeera, Iran plans to reopen mosques in areas free of coronavirus, 17
april 2020; President van Iran, Country to be divided into white, yellow, red zones based on coronavirus
outbreak, 26 april 2020; Tasnim News Agency, Iran declares 20 cities of northern province coronavirus ‘red
zones’, 3 augustus 2020.
58
Reuters, Iran plans to reopen mosques in areas free of coronavirus, president says, 26 april 2020; Reuters,
Mosques and schools to reopen in Iran’s low-risk areas, 3 mei 2020; DW, Iran reopens some mosques amid
gradual coronavirus easing, 9 mei 2020.
59
The Guardian, Iran’s rapid rise in Covid-19 cases stokes fears of second wave, 1 juni 2020; The Wall Street
Journal, As Iran lift its lockdown, coronavirus cases return to peak level, 2 juni 2020; The Guardian, Iran cases
hit record high in second wave of coronavirus, 4 juni 2020; BBC News, Coronavirus: Iran fears second wave after
surge in cases, 4 juni 2020; AA, Fears of 2nd virus wave grip Iran as new cases surge, 4 juni 2020; The
Washington Post, Iran’s coronavirus cases surge again as strategic province becomes new epicenter, 5 juni 2020;
Reuters, Iranian wedding party fuelled new COVID-19 surge, president Rouhani says, 6 juni 2020; BBC News,
Coronavirus: Has a second wave of infections hit Iran?, 15 juni 2020.
60
Reuters, Iran locks down southwest county after spike in coronavirus cases, 10 mei 2020; Al-Monitor, Part of
Iran’s oil-rich southwest goes under lockdown again, 11 mei 2020; Garda, Iran: Multiple counties in Khuzestan
province placed under lockdown as COVID-19 cases rise May 10 /update 26, 11 mei 2020; Radio Farda, COVID19 cases rising in three Iranian provinces as total reaches 117,000, 15 mei 2020; The New York Times, Iran sees
new surge in virus cases after reopening country, 20 mei 2020; Middle East Eye, Coronavirus: Iran says its
Covid-19 cases have surpassed 150,000, 31 mei 2020; The Washington Post, As virus flares up in Iran, oil
province becomes a hot spot, 6 juni 2020; IranWire, Coronavirus pandemic: An Iranian chronology, June 2020, 1
juli 2020.
61
Dit staat in Iran bekend als Shab-i Ihya of Laylat al-Qadr. Dit betreft de herdenking van de nacht dat de engel
Djibril (Gabriël) voor het eerst een Koranvers aan de profeet Mohammed heeft geopenbaard. Deze nacht wordt
doorgaans in de laatste oneven dagen van de ramadan herdacht; France 24, Virus-hit Iran to reopen mosques for
holy nights, 12 mei 2020; Tehran Times, Why Iran, unlike others, held mass prayers succesfully amid pandemic?,
16 mei 2020; IRNA, Laylat al-Qadr; night of destiny, 16 mei 2020; AA, Iranians observe Laylat al-Qadr amid
COVID-19 pandemic, 17 mei 2020; Al Jazeera, Iran braces for new coronavirus wave after surge in infections, 6
juni 2020.
62
France 24, Iran announces further easing of virus measures, 23 mei 2020; Middle East Eye, Coronavirus: Iran
reopens key shrines after two-month closure, 25 mei 2020; BBC News, Coronavirus: Iran reopens Shia muslim
shrines after two-month closure, 25 mei 2020; RFE/RL, COVID-19: Iran reopens religious shrines, 25 mei 2020;
Al Jazeera, Iran reopens major Shia shrines after two-month closure, 25 mei 2020.
63
Al Jazeera, Iran reports new record one-day coronavirus death toll, 5 juli 2020; BBC News, Coronavirus: Iran
cover-up of deaths revealed by data leak, 3 augustus 2020; De Standaard, Gelekte cijfers: ‘Iraanse dodentol
driemaal hoger dan gemeld’, 4 augustus 2020; NRC Next, Iran: ‘Regering geeft expres drie keer lager dodental
dan werkelijkheid’, 4 augustus 2020; AD, ‘In Iran drie keer meer doden dan wordt beweerd’, 4 augustus 2020.
64
Reuters, Iran imposes new curbs as coronavirus toll rises, 4 juli 2020; RFE/RL, Iran’s president says wear masks,
or be denied public services, 4 juli 2020; The Washington Post, Iran mandates masks as public shrugs off
resurgent virus, 5 juli 2020; Daily Sabah, Iran reports record number of COVID-19 deaths in a day, 21 juli 2020.
65
IFP News, Iran declares 12 provinces as coronavirus ‘Red zone’, 14 juli 2020; Al-Monitor, 25 of Iran’s 31 provinces
on coronavirus watch list, 23 juli 2020.

Pagina 13 van 141

bedienden.66 Op 19 juli 2020 volgden eveneens nieuwe tijdelijke lockdowns voor de
duur van drie dagen in 22 plaatsen in de provincie Khuzestan.67 Verder verklaarde
president Rouhani op 18 juli 2020 dat naar schatting 25 miljoen Iraniërs een
besmetting hadden opgelopen.68
Op 21 augustus 2020 begon de maand muharram. In deze maand vonden veel
sjiitische herdenkingsbijeenkomsten plaats.69 Daarnaast vond van 19 tot en met 22
augustus 2020 het toelatingsexamen voor de universiteit (konkur) plaats.70 Verder
startte op 5 september 2020 het nieuwe schooljaar. Er ontstond daarbij enige onrust
over de vraag of kinderen wel veilig naar school konden gaan. In de zones die op
dat moment als rood waren aangemerkt gingen de scholen niet open.71
1.1.2.3

Derde besmettingsgolf
In de loop van september 2020 kwam een derde besmettingsgolf op gang die medio
november 2020 piekte.72 Op 16 november 2020 rapporteerde het Iraanse ministerie
van Gezondheid een recordaantal van 486 bevestigde overlijdensgevallen wegens
COVID-19 binnen 24 uur, maar vermoedelijk lag dat aantal in werkelijkheid een stuk
hoger.73
Op 18 september 2020 stelde Iraj Harirchi, de onderminister van Gezondheid, dat
heel Iran een rode zone was.74 Eind september 2020 waren nog 26 van de 31
provincies aangemerkt als rode zones.75 Van 3 tot 9 oktober 2020 volgde opnieuw
een tijdelijke lockdown in Teheran. Daarbij sloten onder meer scholen,
universiteiten, moskeeën, musea en restaurants. Daarnaast sloot Iran de grenzen
met Irak vanwege een verbod op de Arba’een bedevaart op 7 oktober 2020.76 Vanaf
10 oktober 2020 gold in Teheran een algemene plicht tot het dragen van een
mondkapje in het openbaar. Mensen die geen mondkapje droegen riskeerden een
geldboete.77 Op 14 oktober 2020 volgde een tijdelijk reisverbod van en naar vijf
66

Radio Farda, Mosques, sports shutting down again in Iran’s capital as pandemic crisis deepens, 15 juli 2020;
Garda, Iran: Authorities reintroduce lockdown measures in Tehran on July 15 /update 35, 16 juli 2020.
67
Reuters, Rouhani says 25 million Iranians may have been infected with coronavirus, 18 juli 2020; ABC News,
Countries look to lockdown again after easing of restrictions sees coronavirus cases soar, 21 juli 2020.
68
Reuters, Rouhani says 25 million Iranians may have been infected with coronavirus, 18 juli 2020; RFE/RL, Rohani
says an estimated 25 million Iranians infected with coronavirus, 18 juli 2020; AA, Iran says it has 25M
coronavirus infections, 18 juli 2020.
69
RFE/RL, To weep or not to weep: Iran debates holding Muharram during pandemic, 3 augustus 2020; The
Economist, Iran’s clerics argue over how to hold the festival of Muharram, 20 augustus 2020; IFP News,
Muharram mourning rituals start in Iran amid strict COVID-19 measures, 22 augustus 2020; AA, Iran marks
Ashura with low-key ceremonies over virus, 30 augustus 2020.
70
Tehran Times, Konkur kicks off amid pandemic, 19 augustus 2020; IRIB News Agency, Iran holds university
entrance exam, 19 augustus 2020.
71
DW, Coronavirus: Iran reopens schools after seven months, 5 september 2020; Al Jazeera, Iran schools reopen:
Gov’t seeks to reassure concerned parents, 5 september 2020; Tehran Times, Iran begins new school year under
strict health protocols, 7 september 2020.
72
Al Jazeera, Concerns mount as Iran gripped by third major COVID-19 wave, 27 september 2020; The Guardian,
Iran at breaking point as it fights third wave of coronavirus, 14 oktober 2020.
73
IRNA, COVID-19 kills 486 mote people in Iran, 16 november 2020; Reuters, Iran reports 13,053 new coronavirus
cases, 475 deaths, 22 november 2020; IRNA, Official: 483 more Iranians die from COVID-19 over past 24 hours,
24 november 2020.
74
The Guardian, Iran appears to be in grip of ‘third wave’ of coronavirus outbreak, 18 september 2020; Reuters,
Whole of Iran on coronavirus red alert due to rise in deaths, health official says, 18 september 2020; Radio
Farda, Entire Iran under coronavirus red alert, 19 september 2020.
75
IFP News, Almost entire Iran declared as COVID-19 ‘red zones’, 27 september 2020.
76
De Arba’een is een sjiitisch bedevaartsevenement in de Iraakse stad Karbala. Deze gebeurtenis trekt doorgaans
ook veel sjiitische pelgrims uit Iran aan; AA, COVID-19: Iran-Iraq borders closed to Arbaeen pilgrims, 19
september 2020; Al Jazeera, Iran to implement stricter restrictions as COVID-19 cases mount, 3 oktober 2020;
Garda, Iran: Authorities tighten COVID-19 restrictions in Tehran between October 3-9 /update 36, 4 oktober
2020.
77
Radio Farda, Tehran on lockdown after covid spike, 4 oktober 2020; The Guardian, Iran at breaking point as it
fights third wave of coronavirus, 14 oktober 2020; The Guardian, Tehran curfew unlikely to halt Iran’s Covid
spread, experts warn, 10 november 2020.

Pagina 14 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

grote steden, waaronder Teheran en Mashhad, hoewel dat niet altijd even goed
werd nageleefd.78 Eind oktober 2020 uitte Saeed Namaki, de minister van
Gezondheid, dan ook kritiek op de eigen overheidsinstanties voor het onvoldoende
afdwingen van de maatregelen.79 Op 2 november 2020 volgde opnieuw een tijdelijk
reisverbod voor de duur van vier dagen van en naar 25 grote steden in Iran. De
autoriteiten verlengden dit tijdelijke reisverbod nadien een aantal keren. Op het niet
naleven van het binnenlandse reisverbod stond een geldboete van vijf miljoen rial.80
Met ingang van 4 november 2020 volgde in de rode zones een sluiting van een groot
aantal openbare gebouwen, waaronder bioscopen en zwembaden. Daarnaast
mochten er geen bijeenkomsten meer plaatsvinden en mocht het onderwijs alleen
nog online plaatsvinden. Deze maatregelen golden voor de duur van tien dagen.81
Vanaf 10 november 2020 moesten alle niet-essentiële ondernemingen in Teheran en
dertig andere steden om zes uur ’s avonds sluiten. Alleen supermarkten, bakkerijen
en apotheken mochten tot negen uur ‘s avonds openblijven.82 Per 21 november
2020 volgde voor de duur van twee weken een uitgaansverbod tussen negen uur ’s
avonds en vier uur ’s ochtends in de rode zones en een verbod op reisbewegingen
tussen steden in de rode zones. Op het niet naleven van het nachtelijke
uitgaansverbod stond een geldboete van tien miljoen rial.83 Op 5 december volgde
een verlenging van deze maatregelen.84 Sindsdien namen de officiële
besmettingscijfers af. Op 19 december 2020 verklaarde de president dat er geen
steden meer als rode zones waren aangemerkt.85 Begin januari 2021 kreeg een
aantal steden in de provincie Mazandaran echter alsnog code rood.86
Het is niet bekend in hoeverre de autoriteiten reisbewegingen tijdens de coronacrisis
monitorden en of er medische of andere gevoelige persoonsgegevens voor de
autoriteiten beschikbaar kwamen. Evenmin is bekend of de autoriteiten de
verkregen informatie ook voor andere doeleinden gebruikten dan om corona te
bestrijden.87

78

Trend, Iran announces traffic ban in 5 big cities due to Coronavirus resurgence, 14 oktober 2020; The
Independent, Months into pandemic, Iran sees worst wave of virus deaths, 15 oktober 2020.
79
Tehran Times, Leniency toward Covid-19 may prove tragic, 20 oktober 2020; AP, Wary of angering public, Iran
has few ways to contain virus, 26 oktober 2020.
80
Vijf miljoen rial komt overeen met 98,28 euro. Omrekenkoers volgens www.wisselkoers.nl, geraadpleegd op 18
februari 2021; Radio Farda, Iran imposes travel restrictions as virus deaths hit record, 1 november 2020;
Reuters, Iran reports record high COVID death toll as travel bans go into force, 2 november 2020; IranWire, Will
the Coronavirus “Fiasco” in Tehran turn into a “catastrophe”?, 4 november 2020; Atlantic Council, Iran tries
another lockdown as coronavirus cases soar, 20 november 2020; Vertrouwelijke bron, 1 december 2020.
81
Al Jazeera, Iran to implement new restrictions as COVID-19 cases surge, 31 oktober 2020; Garda, Iran:
Authorities to tighten COVID-19 restrictions in 25 provinces November 4 /update 40, 1 november 2020.
82
AP News, Iran, Lebanon to impose lockdowns, curfews as virus surges, 10 november 2020; The Guardian, Tehran
curfew unlikely to halt Iran’s Covid spread, experts warn, 10 november 2020; IranWire, An Iranian dies from
Covid-19 every three minutes, 10 november 2020; Garda, Iran: Authorities impose curfew in Tehran and 30
other cities November 11 /update 41, 11 november 2020; Al Jazeera, Iran passes grim milestone of 40,000
deaths from COVID-19, 12 november 2020.
83
Tien miljoen rial komt overeen met 196,55 euro. Omrekenkoers volgens www.wisselkoers.nl, geraadpleegd op 18
februari 2021; Tehran Times, Iran gets ready for two-week coronavirus closure, 14 november 2020; Al Jazeera,
Iran imposes nationwide COVID-19 restrictions but no lockdown, 21 november 2020; The Independent, Iran
closes businesses, curtails travel amid virus surge, 21 november 2020; Garda, Iran: Authorities to impose
tightened COVID-19 restrictions from November 21 /update 42, 21 november 2020; AA, COVID-19 fatalities in
Iran near 45,000, 22 november 2020.
84
Al Jazeera, Iran extends restrictions as COVID-19 dearth toll passes 50,000, 5 december 2020; Garda, Iran:
Authorities extend COVID-19 restrictions in high-risk areas through Dec. 19. /update 27, 7 december 2020.
85
Tehran Times, COVID-19 lockdown moves most cities out of “red” zone, 28 november 2020; BBCM, Covid-19
responses: President says no ‘red’ cities in Iran anymore, 19 december 2020; Tasnim News Agency, COVID-19
restrictions yield results, no high-risk city in Iran: President, 19 december 2020; Trend, Number of COVID-19
‘red zones’ in Iran down, 21 december 2020.
86
IRNA, Human phase of vaccine joint production near: Minster, 3 januari 2021; IFP News, Tehran declared as
‘yellow’ zone; only 6 cities ‘red’: Coronavirus headquarters, 9 januari 2021.
87
Vertrouwelijke bron, 2 november 2020.

Pagina 15 van 141

1.2

Veiligheidssituatie
Iran ligt in een instabiele regio. De veiligheidssituatie binnen Iran zelf is fragiel. In
de verslagperiode vonden verschillende protesten plaats, onder meer van arbeiders,
leraren, gepensioneerden en medewerkers in de gezondheidszorg.88 Deze protesten
waren overwegend sociaaleconomisch van aard, maar vertaalden zich af en toe in
politieke slogans gericht op het aftreden van Khamenei. Deze protesten liepen soms
uit op gewelddadige confrontaties tussen demonstranten en ordetroepen. Van al
deze uitbarstingen van protest sloegen de autoriteiten de protesten van november
2019 met het meeste geweld neer (zie paragraaf 1.2.1).89 Verder vond in de zomer
van 2020 een opvallende reeks branden en explosies plaats op diverse plekken in
Iran, die echter niet met elkaar in verband leken te staan (zie paragraaf 1.2.2).
Daarnaast bleef de veiligheidssituatie in de westelijke (Koerdistan, Kermanshah,
West-Azerbeidzjan en Khuzestan) en oostelijke (Sistan-Baluchistan) grensprovincies
instabiel. In de verslagperiode vonden in deze grensprovincies ongeregeldheden en
confrontaties plaats tussen Iraanse (grens)troepen en diverse actoren, onder wie de
Koerdische politieke partijen (zie paragraaf 3.1.2.2) en militante Baluchi-facties (zie
paragraaf 1.2.5). Desondanks beschikten de Iraanse autoriteiten in heel Iran
effectief over de macht en hielden zij in de verslagperiode het land in een stevige
greep.90

1.2.1

Protesten van november 2019
Op 14 november 2019 maakten autoriteiten via de staatstelevisie91 een
onmiddellijke verhoging van de brandstofprijzen bekend.92 Vervolgens braken
tussen 15 en 19 november 2019 in alle 31 provincies protesten uit. Deze protesten
waren over het algemeen vreedzaam van aard.93 De protesten waren leiderloos en
er zat geen eenduidig agenda achter.94 De autoriteiten sloten vanaf de avond van 16
november 2019 het internet gedurende vijf dagen bijna volledig af.95 Volgens de ngo

88

BBCM, Iran monthly protests report: August 2020, 10 september 2020; BBCM, Iran monthly protests report:
September 2020, 12 oktober 2020; BBCM, Analysis: Turbulent year for Iran’s human rights after November
protests, 16 november 2020; BBCM, Iran monthly protests report: October 2020, 30 november 2020; BBCM,
Protest gatherings reported in southwest Iran over flooding, 5 december 2020; BBCM, Iran monthly protests
report: December 2020, 7 januari 2021; CHRI, “Suffering” Iranian retirees joining nationwide protests against
chronic state failures, 19 januari 2021.
89
Radio Farda, Angry protest in Iran as man shot dead for not having a driver’s license, 27 mei 2019; IHRM, Iranian
police arrest 30 in protest against the killing of a young man, 30 mei 2019; FAZ, Proteste in Iran, 17 juli 2020; Al
Jazeera, Iran police vow to deal ‘decisively’ with any further protests, 17 juli 2020; Al Jazeera, Iran makes arrests
over last week’s anti-government protests, 20 juli 2020; Vertrouwelijke bron, 14 september 2020.
90
Vertrouwelijke bron, 14 september 2020.
91
De Islamic Republic of Iran Broadcasting (IRIB) heeft in Iran een monopoliepositie op de staatstelevisie; The
Economist, The battle over state TV in Iran, 30 mei 2020; Radio Farda, Rouhani praises government’s monopoly
on broadcasting in Iran, experts disagree, 18 augustus 2020.
92
Reuters, Iran gasoline rationing, price hikes draw street protests, 14 november 2019; The New York Times, Iran
abruptly raises fuel prices, and protests erupt, 15 november 2019; France 24, Iran radically raises petrol prices
by 50 percent, 15 november 2019; Al Jazeera, Petrol rationing and price hikes take Iranians by surprise, 15
november 2019; Radio Farda, Rouhani defends gasoline price rise, as people protest in Iran, 15 november 2019;
NOS, Protest in Iran tegen stijgende brandstofprijzen richt zich tegen regime, 16 november 2019; RFE/RL,
Outrage in Iran over hike in gas prices as economic woes worsen, 16 november 2019.
93
BBC News, Iran petrol price hike: Protesters warned that security forces may intervene, 17 november 2019; The
Guardian, Iran supreme leader backs petrol price rises as protests spread, 17 november 2019; RFE/RL,
Explainer: What is known about the violent Iranian protests through the lens of an internet blackout?, 19
november 2019; JFI, Shoot to kill! Preliminary findings of Justice for Iran’s investigation into the November 2019
protests, 28 februari 2020, p. 11; JFI, Mockery of Justice. State’s policies and laws regarding the victims of Iran’s
2019 November protests, mei 2020; UN, Situation of human rights in the Islamic Republic of Iran, 21 juli 2020,
p. 3.
94
Vertrouwelijke bron, 14 september 2020.
95
Article 19, Iran: Protests met with violent crackdown and online censorship, 19 november 2019; NOS, Protesten in
Iran: ‘Niet weten hoe het met je familie gaat, is angstaanjagend’, 20 november 2019; USDoS, Iran 2019 human
rights report, 11 maart 2020, p. 26; JFI, Shoot to kill!, 28 februari 2020, p. 8; AI, Trampling humanity. Mass

Pagina 16 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

NetBlocks was de internet connectiviteit nog slechts vijf procent van wat gebruikelijk
was.96 De autoriteiten drukten de ‘benzineprotesten’ hard de kop in. Bij de
confrontaties maakten de ordetroepen gebruik van waterkanonnen en traangas. Zij
schoten ook met scherp op de demonstranten en omstanders.97 Volgens de
autoriteiten vielen daarbij 230 doden.98 Amnesty International rapporteerde echter
304 doden, onder wie 23 kinderen.99 Het werkelijke aantal ligt vermoedelijk veel
hoger. Sommige schattingen gaan zelfs uit van ongeveer vijftienhonderd doden.100
Van de door Amnesty International gerapporteerde doden vielen de meesten in de
provincies Teheran, Khuzestan, Alborz, Kermanshah, Fars en Isfahan, veelal als
gevolg van schotwonden.101 Het precieze aantal gewonden is onbekend, maar
diverse bronnen spreken van minstens tweeduizend gewonden.102
De autoriteiten pakten in de nasleep van de benzineprotesten op grote schaal
mensen op. Volgens diverse bronnen hadden de autoriteiten binnen enkele weken
minstens zevenduizend personen gearresteerd.103 Volgens Amnesty International
identificeerden de autoriteiten mensen die hadden deelgenomen aan de protesten
aan de hand van beelden die waren opgenomen door de ordetroepen of
beveiligingscamera’s. De autoriteiten arresteerden hen vervolgens thuis, op hun
werkplekken en in het geval van scholieren ook op school. Demonstranten en
omstanders die gewond waren geraakt en medische hulp zochten in ziekenhuizen,
werden daar ook gearresteerd. Niet alle arrestanten hadden daadwerkelijk
deelgenomen aan de protesten. Behalve demonstranten en omstanders werden ook
studentenactivisten, journalisten, mensenrechtenverdedigers, activisten die
opkomen voor de rechten van minderheden, familieleden van gezochte
demonstranten, personen die bij herdenkingsbijeenkomsten voor de omgekomen
slachtoffers aanwezig waren en mensen die op sociale media berichten hadden
gepost, gearresteerd. Amnesty International heeft informatie verzameld over meer
dan vijfhonderd demonstranten en anderen die strafrechtelijk werden vervolgd. De
aanklachten in deze zaken hielden onder meer verband met de artikelen 287, WvS
(gewapende opstand), 279-285 (vijandschap tegen God), 499 (lidmaatschap van
arrests, disappearances and torture since Iran’s November 2019 protests, 2 september 2020, p. 14; AI, Iran:
Internet deliberately shut down during November 2019 killings – new investigation, 16 november 2020.
96
NOS, Protest in Iran tegen stijgende brandstofprijzen richt zich tegen regime, 16 november 2019; Freedom House,
Freedom in the world 2020, Iran, 4 maart 2020, p. 8.
97
Radio Farda, Iran security official says ‘Instigators of protests in Behbahan’ arrested, 20 juli 2020; AI, Iran:
Internet deliberately shut down during November 2019 killings – new investigation, 16 november 2020.
98
Al Jazeera, Iran says 230 killed in November protests after petrol price hike, 1 juni 2020; HRW, Iran: No justice for
bloody 2019 crackdown, 17 november 2020; HRW, World report 2021, Iran, 14 januari 2021, p. 2.
99
AI, 'They shot our children.' Killings of minors in Iran's November 2019 protests, 11 maart 2020, p. 4-7.
100
The New York Times, With brutal crackdown, Iran is convulsed by worst unrest in 40 years, 1 december 2019; AI,
Iran: Thousands arbitrarily detained and at risk of torture in chilling post-protest crackdown, 16 december 2019;
Reuters, Special report: Iran’s leader ordered crackdown on unrest – ‘Do whatever it takes to end it’, 23
december 2019; Nederlands Dagblad, 1500 betogers komen om bij protesten Iran, 24 december 2019; AI,
Human rights in Iran: Review of 2019, 18 februari 2020, p. 1; Freedom House, Freedom in the world 2020, Iran,
4 maart 2020, p. 2; USDoS, Iran 2019 human rights report, 11 maart 2020, p. 1; AI, Iran: Details of 304 deaths
in crackdown on November 2019 protests, 20 mei 2020, p. 1; UN, Situation of human rights in the Islamic
Republic of Iran, 21 juli 2020, p. 4; IHRM, Iranian protester Nader Mokhtari dies in custody, 22 september 2020.
101
AI, Iran: Details of 304 deaths in crackdown on November 2019 protests, 20 mei 2020, p. 5.
102
BBC News, Iran protests: Videos reveal crackdown regime tried to hide from world, 27 november 2019; The New
York Times, With brutal crackdown, Iran is convulsed by worst unrest in 40 years, 1 december 2019; Reuters,
U.S. says Iran may have killed more than 1,000 in recent protests, 5 december 2019; AI, Trampling humanity, 2
september 2020, p. 15.
103
Het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken noemde het getal van 8.600 arrestanten; BBCM, MP says
7,000 arrested over protests in Iran, 27 november 2019; Reuters, U.S. says Iran may have killed more than
1,000 in recent protests, 5 december 2019; Radio Farda, Iran continues crackdown a month after protests with
650 new arrests, 18 december 2019; HRANA, An update on arrestees of the last November’s protests, 27
februari 2020; USDoS, Iran 2019 human rights report, 11 maart 2020, p. 1; IHRM, Man could face death penalty
for participating November Iran protests, 11 juli 2020; AI, Trampling humanity, 2 september 2020, p. 6; Iran
International, The network of suppression behind the bloody crackdown on November 2019 protests, 11
november 2020.

Pagina 17 van 141

een illegale organisatie), 500 (propaganda tegen de Islamitische Republiek), 514
(belediging van de leider en grondlegger van de Islamitische Republiek), 609
(belediging van ambtenaren), 610 (het bedreigen van de nationale veiligheid) en
687 (vandalisme en brandstichting). Volgens Amnesty International vonden er in
detentie op grote schaal mishandelingen en martelingen van de arrestanten
plaats.104 Daarbij kwam in detentie naar verluidt een persoon om het leven.105 De
opgelegde straffen bestonden uit (langdurige) gevangenisstraffen, zweepslagen en
in sommige gevallen ook terdoodveroordelingen. Daarbij leidden de
terdoodveroordelingen van Amir Hossein Moradi, Saeed Tamjidi en Mohammad
Rajabi tot veel ophef in Iran (zie paragraaf 5.1).106 Een onbekend aantal
demonstranten, die vanwege de benzineprotesten zijn opgepakt, is op borgtocht
vrijgelaten.107 Verder lieten de autoriteiten naar eigen zeggen 157 deelnemers aan
de benzineprotesten in november 2020 vrij tijdens het pardon ter gelegenheid van
de geboortedag van de Profeet.108
1.2.2

Explosies en branden in de zomer van 2020
In de zomer van 2020 vond in Iran een aantal opvallende incidenten plaats
waarover de internationale media in samenhang berichtten. Een opvallend incident
was een explosie in de provincie Teheran bij een raketfabriek in Khojir in de buurt
van de militaire basis Parchin op 25 juni 2020.109 Diezelfde dag veroorzaakte een
explosie in een energiecentrale een stroomstoring in de stad Shiraz in de provincie
Fars.110 Verder vond op 30 juni 2020 een gasexplosie plaats in het Sina Athar
gezondheidscentrum in Teheran waarna er brand uitbrak. Daarbij kwamen
negentien personen om het leven.111 Daarnaast vond op 2 juli 2020 een mogelijke
sabotageactie plaats in een nucleair complex in de buurt van de stad Natanz in de
provincie Isfahan. Een onbekende groep genaamd de ‘Jachtluipaarden van het
thuisland’ eiste dit incident op.112 Vervolgens vond er op 4 juli 2020 een explosie
104

AI, Trampling humanity, 2 september 2020, p. 7-8.
Radio Farda, Iranian protester dies in custody, opposition website reports, 22 september 2020; IHRM, Iranian
protester Nader Mokhtari dies in custody, 22 september 2020; IranWire, Suicide, addiction, sickness: Bare-faced
lies over deaths in Iranian custody, 28 september 2020.
106
IranWire, Five-months’ imprisonment for protesting against poverty and rising prices, 20 december 2019; HRW,
Iran: Death penalty for protest-related charges, 10 juli 2020; NetBlocks, Internet disrupted in Iran amid regional
protests, 16 juli 2020; Reuters, Iran security forces fire tear gas to disperse protesters, 16 juli 2020; Garda,
Iran: Demonstration reported in Behbahan (Khuzestan province) July 16, 16 juli 2020; IranWire, Imprisoned
mother-of-three: I’m proud to have fought against poverty and discrimination, 16 augustus 2020; VOA, Iran
sentences protesters to long prison terms, thousands of lashes, 27 oktober 2020; BBCM, Analysis: Turbulent year
for Iran’s human rights after November protests, 16 november 2020; HRW, Iran: No justice for bloody 2019
crackdown, 17 november 2020; BBCM, Iran filmmaker gets three and half years jail on security charges, 12
januari 2021.
107
UN, Situation of human rights in the Islamic Republic of Iran, 21 juli 2020, p. 9.
108
Er zijn jaarlijks dertien gelegenheden waarbij een pardon kan worden verleend, waaronder de geboortedag van
Imam Hoessein en de gedenkdag van de Islamitische Revolutie; IRNA, Iran pardons 157 prisoners with security
charges, 10 november 2020; Reuters, Iran frees 157 detained during protests as more U.S. sanctions loom, 10
november 2020; Middle East Eye, Iran releases prisoners detained during anti-government protests, 11
november 2020; BBCM, Iran’s leader pardons prisoners on revolution anniversary, 8 februari 2021;
Vertrouwelijke bron, 14 november 2020.
109
Radio Farda, What Iranian authorities hid about the big explosion in East Tehran, 27 juni 2020; The New York
Times, After Iranian missile facility blows up, conspiracy theories abound in Tehran, 29 juni 2020; NOS,
Mysterieuze reeks explosies en branden in Iran ‘kan nauwelijks toeval zijn’, 4 juli 2020.
110
AA, Massive explosion reported east of Iran’s capital, 26 juni 2020; BBC News, Iran explosions: Officials deny
reports of fresh blast, 10 juli 2020.
111
DW, Iran: Gas explosion kills at least 19 in Tehran, 30 juni 2020; Daily Sabah, Powerful explosion at clinic in
Iranian capital Tehran kills 19, 30 juni 2020; The Guardian, Gas explosion at Iran medical clinic kills 19, 1 juli
2020.
112
De naam van deze groep is in het Perzisch: Youzpalang haye mihan; The Guardian, Fire or explosion damages
building at Iran nuclear site, 2 juli 2020; De Volkskrant, ‘Incident’ bij nucleair complex is tweede mysterieuze
explosie in een week in Iran, 2 juli 2020; AD, ‘Jachtluipaarden’ claimen aanslag op nucleaire installatie, 4 juli
2020; Al Jazeera, Fire at Iran’s Natanz nuclear facility caused sugnificant damage, 5 juli 2020; Politico, Iran
conforms damaged nuclear site was centrifuge facility, 5 juli 2020; BBC News, Iran nuclear: Natanz fire caused
‘significant’ damage, 5 juli 2020; BBC News, Iran blasts: What is behind mysterious ‘attacks’ at key sites?, 6 juli
105

Pagina 18 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

plaats in de Shahid Medhaj Zargan energiecentrale in de buurt van de stad Ahwaz in
de provincie Khuzestan.113 Diezelfde dag ontstond er een chloorgaslek in de Karoon
petrochemische fabriek in de stad Mahshahr in de provincie Khuzestan.114 Verder
vond op 7 juli 2020 een explosie plaats in een zuurstoffabriek in de stad Baqershahr
in de provincie Teheran.115 Daarnaast brak op 12 juli 2020 brand uit in de Shahid
Tondgooyan petrochemische fabriek in de provincie Khuzestan.116 Voorts brak op 13
juli 2020 een brand uit op het Kavian Fariman industrieterrein in de buurt van de
stad Mashhad in de provincie Razavi Khorasan.117 Op 15 juli 2020 brak brand uit op
een scheepswerf in de stad Bushehr in de provincie Bushehr.118 Verder vond op 19
juli 2020 een explosie plaats in een energiecentrale in de provincie Isfahan.119 De
Iraanse autoriteiten deden deze incidenten veelal af als ongelukken, zoals die wel
vaker voorkomen in Iran.120
1.2.3

Koerdistan, Kermanshah en West-Azerbeidzjan
In de Iraanse media verschenen in de verslagperiode met enige regelmaat berichten
over gewapende confrontaties tussen Koerdische partijen (zie paragraaf 3.1.2.2) en
Iraans veiligheidspersoneel in de provincies Koerdistan, Kermanshah en WestAzerbeidzjan. Daarbij vielen doden en gewonden. Deze confrontaties vonden onder
meer plaats omdat een aantal Koerdische partijen gewapende troepen hebben die
ook in de grensregio’s actief zijn. Daarom bevindt zich in deze gebieden ook relatief
veel Iraans veiligheidspersoneel.121 Zo berichtten verschillende media over de dood
van een IRGC-soldaat bij een gewapend treffen met onbekende schutters in de

2020; The New York Times, Explosion at Iran nuclear site sets back enrichment, 6 juli 2020; NRC, Iran meldt
zware schade aan nucleair complex na brand, 6 juli 2020; NRC, Brand verwoest nucleaire installatie, wellicht
sabotage, 7 juli 2020; The Washington Post, Sabotage suspected in blast at Iranian nuclear site, 7 juli 2020; Al
Jazeera, Iran says sabotage caused explosion at Natanz nuclear site, 23 augustus 2020; BBC News, Iran nuclear:
Fire at Natanz plant ‘caused by sabotage’, 24 augustus 2020; Ministerie van Buitenlandse Zaken van Iran,
Statement by H.E. Ambassador Kazem Gharibabadi, resident representative to the IAEA before the IAEA Board of
Governors on report of the IAEA Director General (GOV/2020/47), 16 september 2020, p. 3; Al Jazeera, Iran
says ‘internal agents’ may be responsible for Natanz blast, 22 september 2020.
113
Al Jazeera, Fires flare at Iranian power plant, latest in series of incidents, 4 juli 2020; Radio Farda, Breaking:
Explosion at power plant and chlorine leak at petrochemical plant in Iran, 4 juli 2020.
114
BBC News, Iran explosions: Officials deny reports of fresh blast, 10 juli 2020; Tasnim News Agency, Fire in
Iranian petchem complex contained: official, 13 juli 2020; The Independent, Iran explosion: Blast hits power
plant in Isfahan province, 19 juli 2020; De Volkskrant, Wie zit er achter al die explosies in Iran?, 21 juli 2020.
115
Middle East Eye, Two dead, three injured in pre-dawn explosion at Iranian factory, 7 juli 2020; Al Jazeera, Factory
blast near Iran’s capital kills two in latest explosion, 7 juli 2020; TRT World, At least two dead in Tehran factory
blast, 7 juli 2020.
116
Radio Farda, Petrochemical plant in southern Iran catches fire in a string of similar incidents, 12 juli 2020;
Reuters, Fire breaks out at petrochemical facility in southwest Iran, 12 juli 2020.
117
Al-Monitor, Iran probes another blast at industrial complex, 13 juli 2020; Reuters, Explosion as fire breaks out at
Iranian industrial complex, 13 juli 2020.
118
The Guardian, Seven vessels catch fire in southern Iranian shipyard, 15 juli 2020; Al Jazeera, Seven ships
damaged after fire breaks out at Iran’s Bushehr port, 15 juli 2020; BBC News, Bushehr port: Seven ships ablaze
in latest Iran mystery fires, 15 juli 2020; The Independent, Seven ships burn in Iranian port city of Bushehr, local
media reports, 16 juli 2020; The New York Times, Shipyard is latest site hit by fires across Iran, 16 juli 2020;
CNN, Fire spreads to seven ships at Iranian port, state media reports, 16 juli 2020.
119
AA, Iran: ‘Mysterious’ new explosion rocks power plant, 19 juli 2020; RFE/RL, Explosion at Iranian power plant, no
casualties reported, 19 juli 2020; TRT World, Explosion hits power plant in Iran’s Isfahan province, 19 juli 2020.
120
TRT World, Israel faces tough questions over mysterious explosions in Iran, 3 juli 2020; Middle East Eye,
Explosion hits Iran power plant in Isfahan, 19 juli 2020; ABC News, What is behind these explosions and fires in
Iran? Experts suggest some possible theories, 23 juli 2020; Atlantic Council, When it comes to Iran, not
everything that goes boom in the night is sabotage, 30 juli 2020; Al-Monitor, Fire at Iranian industrial site adds
to wave of mysterious explosions, 4 augustus 2020.
121
Kurdistan 24, Three IRGC members killed near Kurdish city as clashes increase, 9 juli 2019; Kurdistan 24, After
death of teenage girl, KRG demands Iran stop shelling Kurdistan Region, 10 juli 2019; RFE/RL, Iran says killed
five suspected terrorists near Iraqi border, 12 juli 2019; Kurdistan 24, Several casualties in clashes between
Iranian forces and Kurdish opposition parties, 8 september 2019; Iran Press, IRGC: Ten dozen terrorists killed at
Iranian border, 29 september 2019; AA, Iran mourns killing of 2 border guards by terror group, 11 oktober 2020;
BBCM, Another border guard killed in northwest Iran, 11 oktober 2020; BBCM, Iran arrests three
‘counterrevolutionary terrorists’ in north-west, 2 december 2020.

Pagina 19 van 141

provincie Kermanshah op 10 juli 2019.122 Verder sneuvelden op 7 augustus 2019
twee IRGC-soldaten in de provincie West-Azerbeidzjan tijdens een vuurgevecht met
een niet met naam genoemde Koerdische partij.123 Tevens kwamen op 5 mei 2020
drie IRGC-soldaten om het leven bij een gevecht met een niet met naam genoemde
Koerdische partij in de provincie Koerdistan.124
Naast Iraans veiligheidspersoneel en leden van Koerdische partijen kwamen ook
burgers om het leven, omdat het Iraanse veiligheidspersoneel vaak met scherp
schoot op de smokkelaars en de handelaren die deelnamen aan het illegale
handelsverkeer tussen Iran en Iraaks Koerdistan. Vanwege de hoge werkloosheid in
de westelijke grensprovincies zijn veel Koerden betrokken bij het smokkelen van
goederen van en naar Iraaks Koerdistan. De Iraanse term voor een dergelijke
smokkelaar is kolbar. Met enige regelmaat verschenen in de verslagperiode
berichten over kolbars en handelaren die om het leven kwamen, bijvoorbeeld na
aanvaringen met de grenspolitie of door natuurgeweld.125 Volgens de ngo Kurdistan
Human Rights Network (KHRN) kwamen in 2019 57 kolbars en handelaren om het
leven bij confrontaties met het Iraanse leger en het IRGC. 22 anderen kwamen om
het leven bij ongevallen zoals lawines, valpartijen en ongelukken met landmijnen.
Verder raakten 165 personen gewond.126 Volgens de ngo Kurdistan Human Rights
Association-Geneva (KMMK-G) vielen in 2020 72 doden en 179 gewonden.127
1.2.4

Khuzestan
De veiligheidssituatie in de provincie Khuzestan bleef in de verslagperiode fragiel. Er
vonden verschillende confrontaties plaats tussen burgers en Iraans
veiligheidspersoneel waarbij doden en gewonden vielen. Hieronder volgen enkele
voorbeelden van confrontaties waarbij doden en gewonden vielen. Dit overzicht is
geenszins uitputtend.
In april 2019 vond in de subprovincie Dasht-e Azadegan een confrontatie plaats
tussen het IRGC en Arabische boeren (zie paragraaf 3.1.2.3) die protesteerden
tegen het doorsteken van de dijken bij hun landbouwgebieden. Een boer raakte
122

Kurdistan 24, Iran shells Kurdish village after opposition fighters kill IRGC member: Watchdog, 10 juli 2019; Iran
Press, IRGC servicemen martyred in terror attack in western Iran, 10 juli 2019; Rûdaw, Iran artillery kills 18year-old, wounds 2 of her brothers in Kurdistan Region, 10 juli 2019.
123
Pars Today, Two IRGC servicemen martyred in near Turkey border, 7 augustus 2019; Iran Press, 2 Iranian border
guards killed in clashes with terrorists, 7 augustus 2019; Radio Farda, Two revolutionary guard officers killed in a
clash in northwestern Iran, 7 augustus 2019.
124
Al-Monitor, IRGC soldiers killed in Kurdish area of Iran, 6 mei 2020; Kurdistan 24, Iran Guard troops killed in new
clashes with Kurdish opposition group: Monitor, 7 mei 2020.
125
HRANA, Four kulbars were killed or injured by police shot, 31 mei 2019; UK Home Office, Country policy and
information note. Iran: Smugglers, 9 augustus 2019, p. 5; Hengaw, Bloody may, 34 kolbars were killed and
wounded, 7 juni 2019; Radio Farda, Many children working as porters die on Iran-Iraq border, 22 december
2019; Rûdaw, At least one Kurdish kolbar killed, 6 injured by Iranian border guards, 16 februari 2020; Hengaw,
Killing and injury of 237 kolbars during 1398 solar year, 21 maart 2020; Kurdistan 24, Iranian border guards kill
two Kurdish porters near Kurdistan region, 3 mei 2020; Rûdaw, Iranian border guards kill a Kurdish kolbar, injure
two others: rights group, 9 mei 2020; Hengaw, A Kurdish kolbar killed on the border of Sardasht, five kolbar
killed in less than ten days, 13 mei 2020; Radio Farda, Government in Iran bans tourism to region where many
‘human mules’ die, 19 juni 2020; Rûdaw, Iran’s Kurdish kolbars: Two sons, two deaths, two months, 28 juli
2020; Radio Farda, Iranians protest killing of Kurdish porters by border guards, 3 augustus 2020; IranWire,
#Don’t_Kill_Kulbars Twitter storm takes over Iranian cyberspace, 3 augustus 2020; Rûdaw, Three kolbar cousins
shot dead by border guards in less than three months, 18 augustus 2020; Al-Monitor, High unemployment forces
Iranian Kurds into smuggling, wity deadly consequences, 17 september 2020; BBC News, The heartbreaking
video and the death of a Kurdish-Iranian family, 15 november 2020; IHRM, State forces fatally shoot Kurd man
in West Iran, 18 november 2020; BBCM, Iran dismantles arms trafficking gang in north-western province, 6
december 2020; KHRN, A kolbar shot dead by Iranian border guards, 8 december 2020; KHRN, Montly report;
Three kolbars and tradsmen killed and seven others wounded by the Iranian military forces, 26 december 2020;
The Independent, Kolbars: Quest for a livelihood on the Iran-Iraq border ends in tragedy, 26 januari 2021;
Rûdaw, Young father killed by Iranian border guards: local source, 4 februari 2021.
126
KHRN, Report: 79 Kurdish border porters, tradesmen died, 165 injured in 2019, 5 januari 2020.
127
KMMK-G, Human rights violations in Kurdistan of Iran, februari 2021, p. 3.

Pagina 20 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

daarbij naar verluidt gewond en overleed enkele uren later in het ziekenhuis.128
Volgens sommige oppositionele media en mensenrechtenorganisaties vond tijdens
de landelijke benzineprotesten in november 2019 een van de ergste bloedbaden in
de stad Mahshahr plaats. Daarbij zou het IRGC naar verluidt meer dan 148 mensen
om het leven hebben gebracht (zie paragraaf 1.2.1).129 Op 22 januari 2020 schoten
twee gemaskerde mannen in het stadje Darkhoveyn een IRGC-officier dood. Het is
niet bekend wie er achter deze aanval zaten.130 Op 23 mei 2020 blokkeerden
demonstranten in het district Gheizaniyeh een hoofdweg uit protest tegen het
uitblijven van salarisbetalingen en drinkwaterleveringen. De ordetroepen doorbraken
deze wegblokkade met traangas en plastic kogels. Daarbij raakten minstens twee
arrestanten gewond. Het is niet bekend wat er vervolgens met beide arrestanten is
gebeurd.131 Op 26 augustus 2020 protesteerden inwoners van het dorp Abolfazl
tegen de inbeslagname van hun land en de sloop van hun woningen door de
Mostazafan Foundation. Naar verluidt maakten de ordetroepen hieraan met traangas
en plastic kogels een einde.132 Volgens verschillende bronnen zijn vervolgens 130
dorpsbewoners opgepakt, waarvan zestig op borgtocht weer zouden zijn
vrijgelaten.133 Het is niet bekend wat er vervolgens met de gearresteerde
dorpsbewoners is gebeurd.
Verder verschenen in de verslagperiode enkele berichten over arrestaties van
burgers die banden hadden met de Arab Struggle Movement for the Liberation of AlAhwaz (ASMLA). Zo berichtten verschillende bronnen over de arrestatie van veertien
personen in de stad Mahshahr op 27 mei 2020. De politie stelde dat zij banden
hadden met de ASMLA.134 De politie pakte naar verluidt op 28 mei 2020 in de stad
Shushtar ook minstens dertig personen op.135 Het is niet bekend wat er sindsdien
met bovenstaande arrestanten is gebeurd.

128

VOA, Activists: Iran’s Revolutionary Guards fire on protesters in deadly flood confrontation, 4 april 2019; IHRM,
Tribal sheikh arrested for protesting inadequate relief response by the regime, 5 april 2019; Radio Farda,
Evacuations in Iran’s oil-producing province as dams reach full capacity, 6 april 2019; Radio Farda, Convoys of
Iraqi militia deployed to Iran’s flood-hit regions as dissent mounts, 14 april 2019.
129
The Washington Post, Iran finally admits it shot and killed ‘rioters’. But it still won’t say how many people died in
last month’s protests, 3 december 2019; IranWire, 148 killed in Mahshahr during November protests, 17
december 2019; Radio Farda, Governor denies widely reported massacre of Iran protesters in November, 15 juni
2020; IHRM, Names of 20 protesters killed in November protests in northwest Iran, 4 oktober 2020;
Vertrouwelijke bron, 30 september 2020.
130
Al-Monitor, IRGC officer gunned down in Iran’s southwest, 22 januari 2020; Radio Farda, Iran Guard’s officer shot
dead in oil-rich province, 22 januari 2020; Al Jazeera, Masked gunmen kill local commander of Iran’s security
forces, 22 januari 2020; Reuters, Militia ally of Iran’s Soleimani shot dead in southwest Iran: IRNA, 22 januari
2020; IRNA, Provincial Basij cmdr assassinated in southwest Iran, 22 januari 2020.
131
Radio Farda, People protest lack of water in Iran’s oil-rich province, 23 mei 2020; The Jerusalem Post, Protests in
southwest Iran over water shortage, 25 mei 2020; Rûdaw, Dozens arbitrarily detained in Iran as Supreme Leader
pardons thousands for Eid al-Fitr, 24 mei 2020; Radio Farda, Khamenei representative apologizes after plastic
bullets fired at Iranian protesters, 26 mei 2020; Garda, Iran: Violent protests over water shortages in Ahvaz
(Khuzestan province) May 23, 26 mei 2020; IFP News, Villagers in Southern Iran to get potable water after years
of protest, 27 mei 2020.
132
De Mostazafan Foundation (Bonyad-e Mostazafan) is een ontwikkelingsorganisatie die onder directe controle staat
van de Iraanse overheid en die geassocieerd wordt met het IRGC; IHRM, Iran’s security forces fire shotgun
pellets at protesting villagers, 27 augustus 2020; Radio Farda, Police chief denies firing shotgun pellets at
protesting villagers in Iran, 27 augustus 2020; BBCM, Iran police say images of shooting over disputed village
‘fake’, 27 augustus 2020; AHRO, Iranian authorities attack villagers in Ahwaz who resisted the confiscation of
their lands, 28 augustus 2020; IranWire, Why is the Foundation for the Oppressed demolishing poor people’s
houses?, 28 augustus 2020.
133
ADPF, The story behind Abolfazl village, 28 augustus 2020; IHRM, Authorities prosecute 130 villagers who
protested demolition of their homes, 31 augustus 2020; UN, Report of the Special Rapporteur on the situation of
human rights in the Islamic Republic of Iran, 11 januari 2021, p. 9.
134
Press TV, Iran arrests 14 people affiliated to takfiri terrorist groups in Kuzestan province, 27 mei 2020; BBCM,
Iran arrests ‘extremists’ in southwestern province, 27 mei 2020; Radio Farda, Iran police arrests fourteen on
charges of separatism in southern city, 28 mei 2020; Al-Monitor, Iran arrests ‘separatists’ in southwest
Khuzestan province, 28 mei 2020.
135
Radio Farda, Iran security forces arrest dozens in Khuzestan province, 30 mei 2020; IHRM, Iran security forces
arrest dozens of Ahvazi Arabs including children, 1 juni 2020.

Pagina 21 van 141

1.2.5

Sistan-Baluchistan
In de oostelijke grensprovincie Sistan-Baluchistan vonden in de verslagperiode
diverse confrontaties plaats tussen militante Baluchi-facties, burgers en Iraans
veiligheidspersoneel. Daarbij vielen ook doden en gewonden.136 De bekendste
militante Baluchi-factie is Jaish al-Adl (Leger van de Gerechtigheid). Deze
soennitische groepering opereert vanuit Pakistan.137 Op 8 maart 2020 verklaarde de
inlichtingendienst dat een lid van de Jaish al-Adl bij een gewapend treffen vlakbij de
grens met Pakistan om het leven was gekomen.138 Verder ontplofte volgens de
Iraanse media op 30 juni 2020 een bermbom in de buurt van twee voertuigen van
het IRGC. Daarbij raakte volgens de autoriteiten niemand gewond. Volgens de
autoriteiten was Jaish al-Adl verantwoordelijk voor deze actie.139 Verder kwamen
volgens de autoriteiten op 29 september 2020 drie soldaten van het IRGC en twee
tegenstanders om het leven bij een gewapend treffen bij de stad Nikshahr.140
In het grensgebied met Pakistan en Afghanistan vindt veel smokkel van onder meer
drugs en brandstof plaats.141 Door toedoen van Iraans veiligheidspersoneel kwamen
in de verslagperiode ook enkele brandstofsmokkelaars (sokhtbaran) om het leven.142

136

TRT World, Pakistan says four Iranian soldiers rescued from banned militant group, 21 maart 2019; Middle East
Eye, Two killed in clashes with a ‘terrorist group’ in southeastern Iran, 21 juli 2019; Tehran Times, Two IRGC
soldiers killed in terror attack in Sistan-Balouchestan, 21 juli 2019; Tehran Times, Two border guards killed in
clashes with terrorists, 22 februari 2020; Iran Press, 70 terrorists arrested, 5 neutralized in Southern Sistan and
Baluchistan, 13 april 2020; Radio Farda, Armed attackers reportedly ambush prison bus in Iran, 31 mei 2020;
Ceasefire et al., In the name of security. Human rights violations under Iran’s national security laws, 26 juni
2020, p. 30.
137
RFE/RL, Iran’s Rohani calls for ‘decisive’ action from Pakistan in wake of border attack, 9 maart 2019; BBCM,
Pakistani PM vows to tackle Iranian Sunni militants, 22 april 2019; BBCM, Sunni militant group claims
responsibility for bomb blast in southeast Iran, 3 juli 2019; DW, Why did US declare an anti-Iran militant group
terrorist?, 5 juli 2019; BBCM, ‘Sonic bomb’ exploded, another foiled in southeastern Iran says police, 5 juli 2019;
Al-Monitor, US ban on anti-Iran militant group could have wide-ranging impact, 17 juli 2019; Radio Farda, Iran
Guards’ commander says US, Saudis supplying arms to militant groups, 19 februari 2020; Tehran Times, Saudis
have provided arms to Jaish ul-Adl terrorists: general, 19 februari 2020; BBCM, Iran executes man for alleged
role in killing of IRGC members, 26 december 2020; Reuters, Ethnic Baluch hanged for guards’ shooting death
five years ago – judiciary, 26 december 2020; BBCM, Two Iranian border guards held by militant group released,
3 februari 2021.
138
IRNA, Intelligence forces arrest Jaish ul-Adl terrorist team in southern Iran, 8 maart 2020; Tehran Times, Head of
terrorist team killed in southeastern Iran: Intelligence Ministry, 9 maart 2020.
139
Tehran Times, No fatalities in terrorist attack on IRGC forces in southeast Iran: MP, 30 juni 2020; Reuters,
Roadside bomb targets Revolutionary Guards in southeast Iran, official says, 30 juni 2020; Radio Farda,
Insurgent group claims killing guards commander in Iran, officials deny, 30 juni 2020; Iran Press, Jaish ul-Adl’s
terrorist attack leaves no casualty: Official, 30 juni 2020.
140
Iran Press, Terrorists behind attacks on IRGC soldiers in Nikshahr arrested, 3 oktober 2020; Press TV, Iran arrests
culprits behind deadly attack on IRGC members, 3 oktober 2020.
141
Press TV, Iran contained fuel smuggling by over 20 percent in one year: Official, 3 juli 2019; Tehran Times, Three
tons of narcotics seized in Sistan-Baluchestan, 14 juli 2019; VOA, Iran’s november gas price hike fails to ease
fuel smuggling to Pakistan, 15 februari 2020; IHRDC, Extreme inequality: The human rights situation of Iran’s
Baluch minority, 10 juli 2019, p. 28; Tehran Times, Drug trafficking gangs disbanded in southeastern Iran, 19
september 2020; Mehr News, Over 87 tons of narcotics seized in S Iran in 6 months, 26 oktober 2020; BBCM,
Iran executes two Baluch prisoners on narcotics charges, 19 december 2020.
142
IHRDC, Extreme inequality: The human rights situation of Iran’s Baluch minority, 10 juli 2019, p. 22; UN, Report
of the Special Rapporteur on the situation of human rights in the Islamic Republic of Iran, 18 juli 2019, p. 21;
IHRM, Iranian security forces arbitrarily killed Baluch teenager, 3 oktober 2019; UN, Report of the Special
Rapporteur on the situation of human rights in the Islamic Republic of Iran, 28 januari 2020, p. 12; Ceasefire et
al., In the name of security., juni 2020, p. 25; IHRM, Summary execution of Alireza Totazehi by security forces in
Minab, 19 november 2020; KHRN, A Kurdish tradesmen shot dead by IRGC forces in Sistan Balochestan, 6
december 2020; IHRM, Three fuel carriers shot dead by the state security force in Sistan and Baluchistan, 16
december 2020.
Pagina 22 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

2

Identiteit, nationaliteit en documenten

2.1

Identificatieplicht, identiteits- en reisdocumenten

2.1.1

Geboorteboekje/identiteitsboekje
Na de registratie van de geboorte van een kind bij een lokaal kantoor van de
National Organization for Civil Registration (NOCR) ontvangt iedere Iraniër een
shenasnameh (geboorte-/identiteitsboekje).143 Dit boekje heeft een groene kaft en
is geldig totdat de houder vijftien jaar is. Het boekje voor documenthouders ouder
dan vijftien heeft een bruine kaft en bevat geen verloopdatum.144 Een
notariskantoor kan een huwelijk of een scheiding in een shenasnameh
bijschrijven.145 Volgens verschillende bronnen hoeft een aanvrager bij het aanvragen
van een nieuwe shenasnameh in Iran het oude document niet in te leveren.146
Wanneer de NOCR een shenasnameh afgeeft aan een Iraniër, slaat de NOCR een
archiefdocument op. Dit interne document dient voor later gebruik, bijvoorbeeld bij
vernieuwing of wanneer iemand zijn shenasnameh kwijtraakt en een nieuw
document aanvraagt.147 Volgens verschillende bronnen komt het voor dat iemand
een shenasnameh heeft met een huwelijksregistratie en een shenasnameh zonder
huwelijksregistratie, bijvoorbeeld wanneer iemand bij de documentaanvraag doet
alsof het oude document kwijt is en geld betaald om de gegevens van het huwelijk
op het nieuwe document weg te laten. Daarnaast kan iemand middels smeergeld
voorkomen dat een registratie van een echtscheiding in een shenasnameh
terechtkomt.148

2.1.2

Nationale identiteitskaart
Vanaf vijftienjarige leeftijd is iedere Iraanse staatsburger verplicht om een nationale
identiteitskaart (kart-e melli) aan te vragen bij de NOCR.149 Volgens een bron maakt
de NOCR bij de aanvraag slechts één origineel exemplaar van een identiteitskaart.
De NOCR geeft dit exemplaar af aan de aanvrager.150 De identiteitskaarten die in de
verslagperiode in Iran zijn uitgegeven betreffen smart cards in credit cardformaat.151 De smart card en het bijbehorende elfcijferige identificatienummer zijn
143

NOCR, An introduction to the civil registration system in the Islamic Republic of Iran, september 18 september
2015; Australian Government, DFAT country information report Iran, 14 april 2020, p. 71; NID, ID database,
Iran, Documents, Other documents, Shenasnameh (proof of birth), Application and issuance procedure, voor het
laatst bijgewerkt op 10 juni 2020, geraadpleegd op 18 februari 2021; NOCR, Birth registration,
https://www.sabteahval.ir/Upload/Modules/Contents/asset90/101.pdf, geraadpleegd op 18 februari 2021.
144
NID, ID database, Iran, Documents, Other documents, Shenasnameh (proof of birth), Description, voor het laatst
bijgewerkt op 10 juni 2020, geraadpleegd op 18 februari 2021; NIDC, Issuance procedures of the Iranian birth
certificate: The Shenasnameh, 9 november 2020, p. 1; Landinfo, Report Iran: Passports, ID and civil status
documents, 5 januari 2021, p. 11.
145
Landinfo, Report Iran, 5 januari 2021, p. 15.
146
Vertrouwelijke bron, 7 september 2020; Vertrouwelijke bron, 2 november 2020; Vertrouwelijke bron, 7 november
2020; NOCR, ID card (booklet) replacement,
https://www.sabteahval.ir/Upload/Modules/Contents/asset90/103.pdf, geraadpleegd op 18 februari 2021.
147
NID, ID database, Iran, Documents, Other documents, Shenasnameh (proof of birth), Application and issuance
procedure; NIDC, Issuance procedures of the Iranian birth certificate: The Shenasnameh, 9 november 2020, p.
3.
148
NIDC, Issuance procedures of the Iranian birth certificate: The Shenasnameh, 9 november 2020, p. 4; Landinfo,
Report Iran, 5 januari 2021, p. 42; Vertrouwelijke bron, 7 november 2020.
149
Australian Government, DFAT country information report Iran, 14 april 2020, p. 71; Landinfo, Report Iran, 5
januari 2021, p. 21; NOCR, Issuance of national ID card,
https://www.sabteahval.ir/kharejeh/default.aspx?tabid=5744, geraadpleegd op 18 februari 2021.
150
Vertrouwelijke bron, 7 november 2020.
151
NID, ID database, Iran, Documents, National ID Card, Electronic ID card (karte melli), Description, voor het laatst
bijgewerkt op 20 november 2017, geraadpleegd op 18 februari 2021; Landinfo, Report Iran, 5 januari 2021, p.
24.

Pagina 23 van 141

nodig voor een groot aantal diensten, waaronder het aanvragen van een rijbewijs,
het uitvoeren van banktransacties en het kopen van treinkaartjes.152 De deadline
voor het inwisselen van de oude identiteitskaarten voor deze smart card liep af in
maart 2019.153 Bij de aanvraag van een nieuwe identiteitskaart, blijft de oude
identiteitskaart alleen geldig in combinatie met de tracking code die de NOCR bij de
vernieuwingsaanvraag afgeeft.154 Een Iraniër kan een verlopen identiteitskaart in de
praktijk soms nog steeds gebruiken, bijvoorbeeld bij het kopen van een huis of het
aanvragen van een uitkering.155
2.1.3

Paspoort
De Immigratie- en Paspoortendienst van de Iraanse politie geeft paspoorten af op
basis van onder meer een shenasnameh en een kart-e melli.156 Bij de aanvraag van
een nieuw paspoort hoeft de aanvrager het oude paspoort niet in te leveren. De
Paspoortendienst maakt bij de afgifte van het nieuwe document met perforatie het
oude paspoort ongeldig.157
In de meeste Iraanse paspoorten ontbreekt op de derde pagina de handtekening
van de houder. Het is niet verplicht om daar een handtekening neer te zetten. Die
handtekening is ook niet nodig om Iran uit te kunnen reizen. Bovendien handhaven
de Iraanse autoriteiten daar niet op. Het ontbreken van een handtekening betekent
derhalve niet dat het paspoort per definitie frauduleus is verkregen.158
Een man die zijn dienstplicht nog niet heeft vervuld kan met toestemming van de
militaire autoriteiten en tegen betaling van een borgsom een paspoort krijgen (zie
paragraaf 3.3.3.6).159

2.1.4

Documentfraude
Zoals volgt uit paragraaf 2.1.1 kan een documenthouder een nieuw geboorteboekje
opvragen waarin actuele informatie over de burgerlijke staat is weggelaten.
Daarnaast kan iemand eenvoudig met de hand informatie over een huwelijk en
kinderen aan een geboorteboekje toevoegen. De autoriteiten voegen deze
informatie met de hand toe.160 Volgens een bron wordt een stempel gezet in het
gedeelte waar de wijziging is uitgevoerd. Alle wijzigingen, inclusief de stempels,
moeten aangebracht worden door een registratiekantoor.161

152

Radio Zamaneh, National ID card as a new tool to oppress minorities in Iran, 28 januari 2020; Minority Rights
Group International, Minority and Indigenous Trends 2020. Focus on technology, 1 oktober 2020, p. 178-179;
Landinfo, Report Iran, 5 januari 2021, p. 22.
153
Vertrouwelijke bron, 19 oktober 2020; Vertrouwelijke bron, 7 november 2020.
154
Vertrouwelijke bron, 7 september 2020; Vertrouwelijke bron, 19 oktober 2020; Vertrouwelijke bron, 2 november
2020.
155
Vertrouwelijke bron, 7 september 2020; Vertrouwelijke bron, 2 november 2020; Vertrouwelijke bron, 7 november
2020.
156
NID, ID database, Iran, Documents, Passport, S-series, Application and issuance in Iran, voor het laatst
bijgewerkt op 10 juni 2020, geraadpleegd op 18 februari 2021; PRADO, Document: IRN-AO-04001, 18
september 2020; NIDC, Iran: Issuance procedures of the Iranian passport in Iran and abroad, 24 september
2020, p. 2.
157
Vertrouwelijke bron, 2 november 2020; Vertrouwelijke bron, 31 januari 2021.
158
Ministerie van Buitenlandse Zaken, Algemeen ambtsbericht Iran, 7 december 2013, p. 30; Vertrouwelijke bron, 19
oktober 2020; Vertrouwelijke bron, 2 november 2020.
159
Landinfo, Report Iran, 5 januari 2021, p. 28; Vertrouwelijke bron, 2 november 2020; Vertrouwelijke bron, 7
november 2020.
160
NID, ID database, Iran, Documents, Other Documents, Shenasnameh (proof of birth), Issuance control, voor het
laatst bijgewerkt op 13 mei 2019, geraadpleegd op 18 februari 2021; NIDC, Iran: Issuance procedures of the
Iranian birth certificate. The Shenasname, 9 november 2020, p. 5; Landinfo, Report Iran, 5 januari 2021, p. 43.
161
Vertrouwelijke bron, 21 februari 2021.

Pagina 24 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

Geboorteboekjes, identiteitskaarten en paspoorten zijn voorzien van allerlei
echtheidskenmerken die het moeilijk maken om met deze documenten te
frauderen.162 Desondanks valt niet uit te sluiten dat fraude met Iraanse
identiteitsdocumenten voorkomt. Volgens verschillende bronnen zijn
identiteitsdocumenten in Iran op frauduleuze wijze te verkrijgen.163
Een bron stelt, overigens zonder dit nader toe te lichten, dat in Iraanse asielzaken
veel documentfraude voorkomt.164 Juridische documenten (zie paragraaf 3.3.4),
verklaringen van banken en verklaringen van derden zijn in vergelijking met
identiteitsdocumenten relatief eenvoudig op frauduleuze wijze te verkrijgen.165
2.2

Nationaliteit

2.2.1

Verkrijging nationaliteit van rechtswege
Artikel 976 van het Iraanse Burgerlijk Wetboek (BW) noemt de zeven bepalingen
voor het van rechtswege verkrijgen van de Iraanse nationaliteit.166 Het in Iran
geboren onwettige kind met een Iraanse vader verkrijgt op grond van de tweede
bepaling van artikel 976, BW, van rechtswege de Iraanse nationaliteit. De tweede
bepaling heeft betrekking op personen geboren (in of buiten Iran) met een Iraanse
vader. Daarbij krijgt het onwettige kind de achternaam van de vader.167

2.2.2

Toetreding via naturalisatie
Artikel 979, BW, noemt de vier bepalingen voor het verkrijgen van de Iraanse
nationaliteit via naturalisatie.168

2.2.3

Verlies van de Iraanse nationaliteit
Uit artikel 41 van de Iraanse grondwet volgt dat de Iraanse autoriteiten de
nationaliteit van een Iraniër niet kunnen ontnemen. Wel kan een Iraniër de Iraanse
nationaliteit verliezen als hij of zij daar vrijwillig afstand van doet. Artikel 988, BW,
somt de vier voorwaarden op om vrijwillig afstand te kunnen doen van de Iraanse
nationaliteit. Ten eerste moet de aanvrager minimaal 25 jaar oud zijn. Ten tweede
moet de Ministerraad instemmen met de aanvraag. Ten derde moet de aanvrager
binnen een jaar nadat de instemming van de Ministerraad is verkregen, zijn of haar
onroerende goederen in Iran of aanspraken daarop formeel hebben overgedragen.
Ten vierde moet de aanvrager, indien het om een man gaat, de militaire dienstplicht
hebben vervuld. Blijkens de eerste aantekening bij artikel 988, BW, moet de
aanvrager Iran na de instemming van de Ministerraad binnen drie maanden
verlaten. Deze termijn kan met toestemming van het Iraanse ministerie van
Buitenlandse Zaken tot maximaal een jaar verlengd worden. Na het verstrijken van

162

Landinfo, Report Iran, 5 januari 2021, p. 40.
Australian Government, DFAT country information report Iran, 14 april 2020, p. 72; Vertrouwelijke bron, 7
november 2020.
164
Vertrouwelijke bron, 2 november 2020.
165
IRBC, Iran: Court summonses and arrest warrants, including issuance procedures, 13 maart 2020, p. 6;
Australian Government, DFAT country information report Iran, 14 april 2020, p. 72; EASO, Release on temporary
bail, court documents, exit from Iran, 21 april 2020, p. 7.
166
Iran Data Portal, Nationality Law, https://irandataportal.syr.edu/nationality-law, geraadpleegd op 18 februari
2021.
167
Nadjma Yassari, Iran. In: N. Yassari et al. (red), Filiation and the protection of parentless children. Towards a
social definition of the family in Muslim jurisdictions, T.M.C. Asser Press, 2019, p. 82; Seyed Masoud Noori &
Maryamossadat Torabi, The principle of protecting the best interests of the child in Shia jurisprudence and Iran’s
legal systeem with emphasis on custody (new understanding of a traditional legal concept), Asian Journal of Legal
Education 6(1), 2019, p. 67-82; Eliyeh Delavari, Report on citizenship law: Iran, september 2020, p. 10;
Vertrouwelijke bron, 22 november 2020.
168
Iran Data Portal, Nationality Law.
163

Pagina 25 van 141

de vertrektermijn kunnen de autoriteiten de betrokkene ontslaan, uitzetten en zijn
of haar onroerende goederen te koop zetten.169
Een Iraniër kan een aanvraag voor het afstand doen indienen bij het Iraanse
ministerie van Buitenlandse Zaken.170 Omdat bij de aanvraagprocedure veel
instanties zijn betrokken, waaronder de Ministerraad, de veiligheidsdienst, de
belastingdienst en de rechterlijke macht, kan de aanvraagprocedure twee jaar in
beslag nemen.171 Het ministerie van Buitenlandse Zaken is de instantie die
uiteindelijk al dan niet een voorstel voorlegt bij de Ministerraad. Na instemming van
de Ministerraad ontvangt de aanvrager een document waarin dit is vastgelegd. De
leges hiervoor bedragen 20.000 rial.172
Blijkens een opiniestuk op de website van Al Jazeera komt een inwilliging van deze
aanvraag, mede vanwege de beslissende stem van de Ministerraad, in de praktijk
nooit voor.173 Volgens een andere bron hebben veel Iraniërs met een dubbele of
zelfs driedubbele nationaliteit in het buitenland afstand gedaan van de Iraanse
nationaliteit. De autoriteiten passen de relevante wetgeving in de praktijk niet zo
strikt toe.174
2.2.4

Herverkrijgen van de Iraanse nationaliteit
Artikel 990, BW, behandelt het herverkrijgen van de Iraanse nationaliteit.175

2.2.5

Meervoudige nationaliteit
Uit de artikelen 41 en 42 van de Iraanse grondwet volgt dat Iran in principe geen
dubbele nationaliteit erkent.176 In de praktijk tolereert Iran deze wel, hoewel Iran
personen met een dubbele nationaliteit in de eerste plaats als Iraans staatsburger
beschouwt.177 Het is op grond van artikel 977, BW, wel mogelijk dat een kleine
groep Iraniërs naast de Iraanse nationaliteit een tweede nationaliteit bezit. Dan gaat
het om Iraniërs, waarvan de vader een andere nationaliteit heeft, die na hun
achttiende opteren voor de nationaliteit van de vader.178

169

IRBC, Iran: Requirements and procedures for a former Iranian citizen by birth, who renounced their citizenship, to
reacquire Iranian citizenship, including circumstances that may bar someone from re-acquiring Iranian citizenship
(2015-August 2017), 22 augustus 2017, p. 1.
170
Ministerie van Buitenlandse Zaken van Iran, Citizenship, https://en.mfa.ir/portal/viewpage/4008, geraadpleegd
op 18 februari 2021.
171
Ministerie van Buitenlandse Zaken, Algemeen ambtsbericht Iran, 27 augustus 2012, p. 23.
172
Vertrouwelijke bron, 6 december 2020.
173
Al Jazeera, Stuck with two passports, 19 januari 2016.
174
Vertrouwelijke bron, 7 december 2020.
175
Iran Data Portal, Nationality Law.
176
BBC News, Iran ‘convicts British-Iranian dual national of spying for Israel’, 27 augustus 2019; The Jerusalem Post,
Iranian FM on British prisoner: ‘Iran does not recognize dual nationality’, 21 oktober 2019; FIDH/JFI, Orwellian
state: Islamic Republic of Iran's state media as a weapon of mass suppression, 1 juni 2020, p. 18, voetnoot 49;
AP News, Iranian TV: British Iranian dual national faces new charge, 9 september 2020; Al Jazeera, Iran rejects
Sweden’s ‘intervention’ on academic facing execution, 25 november 2020.
177
Ministerie van Buitenlandse Zaken, Algemeen ambtsbericht Iran, 27 augustus 2012, p. 23; NRC, Onderzoeker 6
jaar cel voor Frans-Iraanse, 18 mei 2020.
178
VIND Burgerzaken, Iran nationaliteit, https://portal.vindburgerzaken.nl/doc/266701/iran/, geraadpleegd op 18
februari 2021.
Pagina 26 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

2.2.6

Kinderen van een Iraanse vrouw en een niet-Iraanse man
Op 3 juni 2020 volgde de bekendmaking van de Wet op het verlenen van het
staatsburgerschap aan kinderen die zijn voortgekomen uit een huwelijk tussen een
Iraanse vrouw en een niet-Iraanse man.179 Op grond van artikel 2 van het Burgerlijk
Wetboek treedt een wet vijftien dagen na bekendmaking in werking.180
Op basis van deze wet kan een Iraanse vrouw die legaal gehuwd is met een nietIraanse man, tot het moment dat hun kind achttien jaar is geworden, de Iraanse
nationaliteit aanvragen voor het kind. Het parlement keurde deze wet goed na het
aannemen van een aantal amendementen die het ministerie van Inlichtingen en
Veiligheid (MOIS) en de inlichtingendienst van het IRGC het recht gaven om een
screening uit te voeren naar de beide ouders en het kind. Dat betekent dat het
staatsburgerschap pas verleend kan worden als beide instanties hieraan hun
goedkeuring verlenen.181
De kinderen uit het huwelijk van een Iraanse vrouw en een niet-Iraanse man
kunnen bovendien op basis van deze wet vanaf achttienjarige leeftijd de Iraanse
nationaliteit verkrijgen indien de moeder voor hun achttiende daar nog niet om
verzocht had en er, volgens het MOIS en de inlichtingendienst van het IRGC, geen
veiligheidsproblemen spelen. Dit veiligheidsonderzoek moet volgens de wet binnen
drie maanden zijn afgerond. Wanneer bij de vader van dit kind evenmin
veiligheidsproblemen spelen, krijgt de vader een verblijfsvergunning.182
Volgens de eerste aantekening (tabsareh) van deze wet mag de aanvrager de
rechtbank verzoeken om de afstamming te bepalen, indien de ouders van de
aanvrager niet in leven zijn of niet beschikbaar zijn en er twijfels bestaan over de
afstamming. Volgens de tweede aantekening van deze wet kunnen staatlozen die
zelf in Iran zijn geboren en waarvan minstens een van de ouders in Iran is geboren,
na hun achttiende het Iraanse staatsburgerschap aanvragen, indien zij geen
strafblad hebben en er volgens het MOIS en de inlichtingendienst van het IRGC geen
veiligheidsproblemen spelen.183
Deze wet vervangt een wet uit 2006 die aan artikel 1060 van het Burgerlijk Wetboek
een artikel en twee aantekeningen toevoegde. Op basis van de wet uit 2006 konden
kinderen met een Iraanse moeder en een niet-Iraanse vader binnen een jaar na hun
achttiende verjaardag de Iraanse nationaliteit krijgen.184

179

IFP News, Iran ratifies law to let mothers pass nationality to children, 2 oktober 2019; The Independent, Iranian
mothers can now pass on citizenship to children in ‘huge win’ for campaigners, 3 oktober 2019; UNHCR, UNHCR
welcomes Iran’s new nationality law addressing statelessness, 8 oktober 2019; HRW, World report 2020, Iran, 14
januari 2020, p. 4; AI, Human rights in Iran: Review of 2019, 18 februari 2020, p. 3; USDoS, Iran 2019 human
rights report, 11 maart 2020, p. 33; Radio Farda, Children with Iranian mothers, foreign fathers to receive
citizenship, 4 juni 2020; InfoMigrants, Iranian citizenship law for children of foreign fathers approved, 4 juni
2020; ABC News, Iran implements law allowing women to pass their nationality to their children, 25 juni 2020.
180
Vertrouwelijke bron, 7 november 2020.
181
HRW, Iran: Parliament Oks nationality law reform, 14 mei 2019; CHRI, New legislation, if approved, will give
citizenship rights to children born to Iranian women, 17 mei 2019; HRW, Reforms will grant nationality to
children of Iranian women, 3 oktober 2019; Vertrouwelijke bron, 2 november 2020.
182
VIND Burgerzaken, Iran nationaliteit; Vertrouwelijke bron, 2 november 2020.
183
Vertrouwelijke bron, 2 november 2020.
184
Ministerie van Buitenlandse Zaken, Algemeen ambtsbericht Iran, 29 mei 2017, p. 19-20; CHRI, New legislation, if
approved, will give citizenship rights to children born to Iranian women, 17 mei 2019.
Pagina 27 van 141

In Iran zijn naar schatting meer dan een half miljoen ongedocumenteerde kinderen
van Iraanse moeders en niet-Iraanse vaders.185 De niet-Iraanse vaders zijn veelal
afkomstig uit Afghanistan en Irak.186 Omdat deze kinderen niet de Iraanse
nationaliteit hebben en daardoor niet in het bezit zijn van een geboorteboekje,
kunnen zij geen gebruik maken van een aantal diensten.187 Vanwege de restrictieve
toepassing van de wet kan slechts een beperkt aantal kinderen uit deze groep een
Iraans geboorteboekje krijgen. Volgens de Iraanse autoriteiten kunnen op basis van
deze wet ongeveer 75.000 kinderen in aanmerking komen voor de Iraanse
nationaliteit. Op 18 november 2020 ontving de eerste groep kinderen van een nietIraanse vader en een Iraanse moeder een shenasnameh.188

185

The Independent, Iranian mothers can now pass on citizenship to children in ‘huge win’ for campaigners, 3
oktober 2019; CHRI, Children born to non-Iranian fathers win right to file for citizenship – with a catch, 7 oktober
2019; Radio Farda, Children with Iranian mothers, foreign fathers to receive citizenship, 4 juni 2020.
186
VOA, Iranian children of non-iranian fathers to get citizenship, 2 oktober 2019; InfoMigrants, Iranian citizenship
law for children of foreign fathers approved, 4 juni 2020.
187
ABC News, Iran implements law allowing women to pass their nationality to their children, 25 juni 2020.
188
UNHCR, 75,000 children in Iran to gain nationality under new law, 1 december 2020; Tehran Times, Groundbreaking step in Iran towards reducing statelessness, 3 december 2020; UNICEF, UNICEF welcomes Iran’s
implementation of the new nationality law granting birth certificate and nationality to children born to Iranian
mothers and non-Iranian fathers, 4 december 2020; Middle East Eye, Iran issues first ID cards to children born to
foreign fathers, 5 december 2020; Tehran Times, ID cards issued to 84 children of Iranian mothers, foreign
fathers, 18 december 2020; Vertrouwelijke bron, 11 december 2020.
Pagina 28 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

3

Mensenrechten

Dit hoofdstuk gaat in op de mensenrechtensituatie in Iran sinds het laatste
algemene ambtsbericht van 22 maart 2019.

3.1

Positie van specifieke groepen

3.1.1

Bescherming van burgers
Volgens een bron is er geen verschil in de mate van bescherming van burgers in de
verschillende gebieden en provincies door de autoriteiten. Het hangt van de zaak af
of iemand die behoort tot een bepaalde (sociale) groep bescherming krijgt.189

3.1.2

Etnische groepen
Deze paragraaf gaat in op de situatie en positie van een aantal in Iran wonende
etnische groepen.

3.1.2.1

Azeri
De Azeri zijn de grootste etnische minderheid in Iran. Zij spreken een Turkse taal;
het Azerbeidzjaans. In Iran wonen meer Azeri dan in buurland Azerbeidzjan. Azeri
wonen voornamelijk in de hoofdstad Teheran en in de noordwestelijke provincies
Oost-Azerbeidzjan, West-Azerbeidzjan, Ardabil en Zanjan. De meeste Azeri zijn
sjiitische moslims. Azeri zijn over het algemeen goed geïntegreerd in de Iraanse
samenleving. Een groot aantal personen uit de Iraanse politieke en geestelijke elite
heeft een Azeri-achtergrond.190
Azeri die opkomen voor de rechten van de Azeri-minderheid, die deelnemen aan
(politieke-) protesten of die zich uitspreken voor de afscheiding van ‘ZuidAzerbeidzjan’, kunnen te maken krijgen met problemen van de zijde van de Iraanse
autoriteiten. In de verslagperiode zijn enkele Azeri-activisten gearresteerd en
gedetineerd.191 Zo veroordeelde een rechtbank in oktober 2019 de Azeri-activist
Abbas Lesani op grond van de artikelen 498, 500 en 610, WvS, tot vijftien jaar
gevangenisstraf en twee jaar interne ballingschap. Volgens Amnesty International
luidde een van de beschuldigingen dat hij contact had met het South Azerbaijan
National Liberation Front (SANLF).192
Verder arresteerden de autoriteiten volgens de nieuwswebsite IranWire rond 16 juli
2020 52 Azeri-activisten die in onder meer Tabriz, Orumiyeh en Teheran
protesteerden naar aanleiding van de opgelopen spanningen tussen Azerbeidzjan en
189

Vertrouwelijke bron, 7 november 2020.
JAM News, Iranian Azerbaijanis achieve right to teach native language in schools, 28 augustus 2019; Australian
Government, DFAT country information report Iran, 14 april 2020, p. 25; Vertrouwelijke bron, 29 augustus 2020.
191
CHRI, Iran’s intelligence ministry slaps Azeri rights activist with new charges, claim he’s organizing protests from
prison, 8 maart 2019; AI, Human rights in Iran: Review of 2019, 18 februari 2020, p. 3; IHRM, Iran lashes five
peaceful activists and political prisoners in 10 days, 13 juni 2020; IranWire, Journalism is not a crime: activist
detained again after two-week release, 23 juli 2020; IranWire, Iran arrests Azerbaijani activists demanding
ethnic rights, 3 augustus 2020; Turan, Actions in support of Karabakh in Iranian Azerbaijan, 19 oktober 2020;
AA, Iran: Court sentences Azerbaijani human rights activist, 28 december 2020; VOA, Source: Iran sentences
Azerbaijani Turk rights activist to prison, 31 december 2020; United for Iran, Rasoul Razavi,
https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/2374/, geraadpleegd op 18 februari 2021; United for Iran, Ali Reza
Farshi, https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/5540/, geraadpleegd op 18 februari 2021.
192
AI, Human rights in Iran: Review of 2019, 18 februari 2020, p. 3; AA, Iran: Court upholds activist’s 15-year
prison sentence, 6 juli 2020; IHR, Human rights organizations call for the release of Abbas Lisani, 28 juli 2020;
AI, Activist’s sentence increased to 15 years, 14 oktober 2020; United for Iran, Abbas Lesani,
https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/2082/, geraadpleegd op 18 februari 2021.
190

Pagina 29 van 141

Armenië. In juli en augustus 2020 zijn sommige demonstranten op borgtocht
vrijgelaten in afwachting van hun proces. Op 2 januari 2021 veroordeelde een
revolutionaire rechtbank in Orumiyeh een activist tot drie jaar gevangenisstraf
vanwege zijn deelname aan een illegale bijeenkomst op 16 juli 2020 en een jaar
gevangenisstraf wegens het verspreiden van propaganda tegen de Islamitische
Republiek.193
Op 30 september 2020 en 1 oktober 2020 braken opnieuw protesten uit in Teheran
en in enkele steden in het noordwesten van Iran vanwege het conflict tussen
Azerbeidzjan en Armenië. Daarbij pakte de politie minstens elf demonstranten op.
Naar verluidt vielen daarbij drie gewonden. Verder vond op 18 oktober 2020 in
Tabriz een demonstratie plaats waarbij eveneens demonstranten zijn opgepakt.
Tegen het einde van de verslagperiode waren nog geen veroordelingen van deze
demonstranten bekend.194
In de verslagperiode zijn meerdere keren supporters van de voetbalclub Tractor Sazi
FC uit Tabriz, waarvan de meesten afkomstig zijn uit het ’40 meter district’ in Tabriz,
gearresteerd vanwege het scanderen van pro-Turkse en anti-Armeense leuzen in het
Sahand Tabriz Stadion. Volgens de speciale rapporteur van de VN is een aantal van
hen veroordeeld tot gevangenisstraffen van maximaal zes jaar.195
Bij de viering van de geboortedag van de negende-eeuwse figuur Babak bij fort Bazz
op 5 juli 2019 was veel Iraans veiligheidspersoneel aanwezig.196 Het is niet bekend
of deze typische Azeri-aangelegenheid in de zomer van 2020 is doorgegaan.197
3.1.2.2

Koerden
Na de Azeri zijn de Koerden de grootste etnische minderheid in Iran. Zij wonen
voornamelijk in de noordwestelijke provincies Koerdistan, West-Azerbeidzjan,
Kermanshah, Hamedan en Ilam. De meeste Iraanse Koerden zijn soennitische

193

IranWire, Iran arrests Azerbaijani activists demanding ethnic rights, 3 augustus 2020; VOA, Iran sentences
Azerbaijani Turk activist to 3 years in prison for joining 2020 pro-Azerbaijan street protest, 13 januari 2021;
United for Iran, Hakimed Ahmadi, https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/4887/, geraadpleegd op 18 februari
2021; United for Iran, Maghsoud Fazli Chiman Zamin, https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/6172/,
geraadpleegd op 18 februari 2021; United for Iran, Yavar Soltani, https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/6243/,
geraadpleegd op 18 februari 2021; United for Iran, Salar Taher Afshar,
https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/6479/, geraadpleegd op 18 februari 2021.
194
AA, Iran arrests 11 pro-Azerbaijan protesters, 30 september 2020; Garda, Iran: Pro-Azerbaijan rallies planned in
cities nationawide October 1, 30 september 2020; Daily Sabah, Pro-Azerbaijan protestors in Tabriz demand
closure of Iran-Armenia border, 1 oktober 2020; Yeni Şafak, Iran arrests 11 pro-Azerbaijan protesters, 1 oktober
2020; BBCM, Iranian protesters support Azerbaijan in Nagorno-Karabakh conflict, 1 oktober 2020; Iran
International, Protests in two Iranian cities in support of Azerbaijan, 1 oktober 2020; Radio Farda, Protests erupt
in Iran backing Azerbaijan in Nagorno-Karabach conflict, 2 oktober 2020; IranWire, Hundreds of protesters
arrested for opposing Iran’s support of Armenia, 4 oktober 2020; Turan, Actions in support of Karabakh in
Iranian Azerbaijan, 19 oktober 2020; BBCM, Iran summonses 29 individuals to court citing national security
threat, 3 november 2020.
195
Global Voices, Iran faces backlash from its Azeri citizens over Armenia and the Karabakh question, 11 april 2019;
IranWire, A bloody day in Iran’s premier league football, 24 april 2019; UN, Report of the Special Rapporteur, 18
juli 2019, p. 19; Turan, Azerbaijanis and other minorities are discriminated in Iran – UN, 24 oktober 2019; Radio
Farda, Iranian officials react to soccer match with political overtones, 3 november 2019; BBCM, Seven detained
after football match in Iran, 3 november 2019; Daily Sabah, 7 Tractor Sazi fans detained in Iran after pro-Turkey
slogans at match, 4 november 2019; USDoS, Iran 2019 human rights report, 11 maart 2020, p. 49;
Vertrouwelijke bron, 29 augustus 2020.
196
Vertrouwelijke bron, 3 september 2020; Vertrouwelijke bron, 30 september 2020.
197
Touraj Atabaki, Iranian history in transition: Recasting the symbolic identity of Babak Khorramdin, In: Abbas
Amanat & Farzin Vejdani (red.), Iran facing others. Identity boundaries in a historical perspective, Palgrave,
2012, p. 63-76; Zaur Gasimov, Historical dictionary of Azerbaijan, Rowman & Littlefield, 2018, p. 55-56; Vahid
Rashidi, Tractor Sazi FC and the Civil Rights Movement of Turks in Iranian Azerbaijan, The International Journal
of Sport and Society 10(2), maart 2019, p. 62-63; USDoS, Iran 2019 human rights report, 11 maart 2020, p. 49;
Vertrouwelijke bron, 29 augustus 2020; Vertrouwelijke bron, 30 september 2020.

Pagina 30 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

moslims.198 In de provincie Kermanshah woont ook een grote populatie sjiitische
Koerden.199
Koerden kunnen in de Iraanse samenleving te maken krijgen met discriminatie
vanwege hun geloofsovertuiging en hun etniciteit. Daarbij kan het gaan om
discriminatie op de arbeidsmarkt, in het onderwijs, in het leger, in het openbaar
bestuur en in de gezondheidszorg. Koerden zijn op verschillende manieren als
zodanig herkenbaar. Zo is het merendeel van de Koerden soennitisch en zodoende
herkenbaar aan hun religieuze oriëntatie. Verder is niet voor alle Koerden het
Perzisch de moedertaal, waardoor zij herkenbaar zijn aan hun accent of dialect.
Koerden kunnen soms herkend worden aan hun voornamen of hun familienamen.
Wat uiterlijk betreft zijn Koerden soms ook herkenbaar aan hun Koerdische kleding.
Daarnaast zijn yarsani mannen soms herkenbaar aan hun snorren.200
Er zijn geen concrete aanwijzingen dat de autoriteiten Koerden zwaarder straffen
voor eenzelfde misdrijf in vergelijking met hun niet-Koerdische landgenoten. Wel
zijn er volgens een bron voorbeelden te noemen van vergrijpen waar Koerden wel
voor gestraft worden en hun niet-Koerdische landgenoten niet. Een voorbeeld
hiervan is taalonderwijs. In Iran bestaat geen officieel verbod op de Koerdische taal
en cultuur.201 Er is Koerdische radio en televisie. De Koerdische taal mag worden
onderwezen, maar er is geen Koerdisch taalonderwijs van overheidswege.202
Desondanks zou iemand van Perzische afkomst op de universiteit aan iemand
Koerdische les kunnen geven, zonder dat de autoriteiten dat als een vergrijp
aanmerken. Maar als een Koerd in Iraans Koerdistan (de provincies Koerdistan,
Kermanshah en Ilam) aan kinderen Koerdische les geeft, is het wel een vergrijp. De
autoriteiten kunnen dit als een separatistische activiteit opvatten.203 Zo is een
taaldocente in de stad Sanandaj op 23 mei 2019 gearresteerd wegens het zonder
vergunning lesgeven in het Koerdisch. Zij kwam op 2 december 2019 op borgtocht
vrij. Op 14 juli 2020 veroordeelde een revolutionaire rechtbank haar tot tien jaar
gevangenisstraf op grond van artikel 498, WvS (het oprichten of leiden van een
illegale organisatie).204
Volgens een bron hebben Koerden het gevoel dat het beleid jegens de kolbars (zie
paragraaf 1.2.3) een anti-Koerdisch beleid is en dat de autoriteiten kolbars
doodschieten, omdat zij Koerden zijn en niet zozeer omdat zij smokkelaars zijn.205
De situatie met betrekking tot de mensenrechten in Iraans Koerdistan is een
onderwerp dat in Iran taboe is. Daar mag niet over gesproken of geschreven
worden. Evenmin mogen Iraanse academici andere onderwerpen, zoals de
198

DIS, Iranian Kurds. Consequences of political activities in Iran and KRI, 7 februari 2020, p. 49; Kurdistan 24, ‘At
least’ 300 COVID-19 deaths in Iranian Kurdistan; more than double reported by Tehran: Report, 29 maart 2020;
Australian Government, DFAT country information report Iran, 14 april 2020, p. 26; Michael M. Gunter, Iran’s
forgotten Kurds, Journal of South Asian and Middle Eastern Studies (43)2, 2020, p. 54-67, 54.
199
Kurdistan 24, Iranian Kurds slam artist after saying he is ‘not a Kurd’, 22 juli 2020; Vertrouwelijke bron, 7
september 2020; Vertrouwelijke bron, 8 septembeDISr 2020.
200
UN, Report of the Special Rapporteur, 18 juli 2019, p. 17 en 21; Australian Government, DFAT country
information report Iran, 14 april 2020, p. 26; Michael M. Gunter, Iran’s forgotten Kurds, Journal of South Asian
and Middle Eastern Studies 43(2), 2020, p. 54; Vertrouwelijke bron, 30 augustus 2020.
201
Vertrouwelijke bron, 21 juli 2020.
202
Rûdaw, Can Kurdish language in Iran be saved from extinction?, 24 februari 2020.
203
Vertrouwelijke bron, 8 september 2020.
204
AI, Kurdish activist arbitrarily detained, 13 november 2019; UNPO, Iranian Kurdistan: Kurdish teacher sentenced
to 10 years in jail, 16 juli 2020; Rûdaw, ‘Nothing but a pen’: Kurdish language activists in Iran left reeling by
Zara Mohammadi sentencing, 19 juli 2020; Kurdistan 24, Academics call for acquittal of activist convicted in Iran
for teaching Kurdish language, 24 augustus 2020; IHR, Iran Human Rights defenders report 2019/20, 12
november 2020, p. 30; Vertrouwelijke bron, 28 november 2020.
205
Vertrouwelijke bron, 8 september 2020.

Pagina 31 van 141

economische situatie in de Koerdische gebieden, bestuderen. In Teheran, waar zich
een grote Koerdische gemeenschap bevindt, proberen Koerdische verenigingen niet
al te expliciet pro-Koerdisch te zijn, bijvoorbeeld door het woord Koerdisch zo min
mogelijk te gebruiken.206
Koerden die actief opkomen voor hun etnische, religieuze of politieke rechten staan
in de verhoogde aandacht van de autoriteiten.207 Koerden die opkomen voor hun
culturele rechten kunnen eveneens in de verhoogde aandacht van de autoriteiten
komen te staan.208 Er zijn in Iran in vergelijking met andere etnische minderheden
relatief veel politieke activisten met een Koerdische achtergrond.209 De autoriteiten
voeren in Iraans Koerdistan veel controles uit, waardoor het soms lijkt alsof er meer
veiligheidspersoneel op straat is dan gewone burgers.210
In Iran is geen ruimte voor Koerdische politieke partijen. De autoriteiten
beschouwen alle Koerdische politieke partijen als terroristische organisaties.211
Volgens een bron brengen de autoriteiten een Koerd die op laag niveau politieke
activiteiten ontplooit, zoals deelname aan een demonstratie of een staking, al snel in
verband met een van de Koerdische partijen.212 Met enige regelmaat zijn er
veroordelingen van (vermeende) leden en aanhangers van Koerdische partijen,
onder meer op grond van de artikelen 498, 499 (lidmaatschap van een illegale
organisatie), 500 (propaganda tegen de Islamitische Republiek) of 610 (het
bedreigen van de nationale veiligheid), WvS.213 Zo veroordeelde een rechtbank in
Orumiyeh een vrouw op 21 juli 2020, onder meer op grond van artikel 499, WvS,
naar verluidt tot vijftien jaar gevangenisstraf. Zij was ongeveer drie jaar lid geweest
van de Kurdistan Freedom Party (In het Koerdisch: Partî Azadî Kurdistan, afgekort
tot PAK). Het is niet bekend wat haar activiteiten voor de PAK zijn geweest. Haar
zeventienjarige dochter kreeg op grond van artikel 499, WvS, op 16 oktober 2020
vijf jaar gevangenisstraf. Zij waren beiden in augustus 2019 teruggekeerd naar Iran
nadat zij een ‘immuniteitsbrief’ van het IRGC hadden ontvangen. Blijkens IranWire
arresteerden de autoriteiten hen bij terugkeer naar Iran bij de grensovergang. Toen
bleek dat zij een immuniteitsbrief hadden, zijn zij vrijgelaten met het verzoek om
206

Vertrouwelijke bron, 14 september 2020; Vertrouwelijke bron, 8 september 2020.
DIS, Iranian Kurds, 7 februari 2020, p. 19; KHRN, At least 2,000 Iranian Kurdish civilians and activists were
arrested from 21 March 2019 to 21 March 2020, 2 april 2020; Australian Government, DFAT country information
report Iran, 14 april 2020, p. 20; KHRN, Two civil activists still detained at intelligence service center in
Orumiyeh, 6 november 2020; KHRN, At least 11 Kurdish students and civil rights activists arrested by security
forces, 10 januari 2021; Hengaw, With the arrest of 10 other Kurdish citizens in one day, the number of
detainees in Iranian Kurdistan reaches to 44, 20 januari 2021; Rûdaw, Seven Kurdish activists arrested in
Western Azerbaijan, whereabouts unknown: human rights network, 21 januari 2021; Rûdaw, Nearly 80 arrested
in Iran’s Kurdish cities in less than one month: monitor, 1 februari 2021.
208
Open Democracy, Iran: how to kill a language, 6 augustus 2020; Kurdistan 24, Academics call for acquittal of
activist convicted in Iran for teaching Kurdish language, 24 augustus 2020; Hengaw, Kurdish language teacher
and cultural activist Anisa JafariMehr, arrested in Kermanshah, 23 november 2020; IHR, Iran: Kurdish cultural
activist Anisa Jaffari arrested in Kermanshah, 24 november 2020; CHRI, 36 human rights groups appeal for
release of Kurdish detainees and other minorities in Iran, 4 februari 2021; CPJ, Anisa Jafari-Mehr,
https://cpj.org/data/people/anisa-jafari-mehr/, geraadpleegd op 18 februari 2021; United for Iran, Anisa Jafari
Mehr, https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/6435/, geraadpleegd op 18 februari 2021.
209
Australian Government, DFAT country information report Iran, 14 april 2020, p. 26; Vertrouwelijke bron, 21 juli
2020; Vertrouwelijke bron, 7 september 2020.
210
DIS, Iranian Kurds, 7 februari 2020, p. 21; Vertrouwelijke bron, 30 augustus 2020.
211
The Irish Times, ‘We are only 1,000, but we fight like 10,000,’ says leader of Kurdistan Freedom Party, 26
december 2019; DIS, Iranian Kurds, 7 februari 2020, p. 19; Australian Government, DFAT country information
report Iran, 14 april 2020, p. 27; Vertrouwelijke bron, 21 juli 2020.
212
DIS, Iranian Kurds, 7 februari 2020, p. 19 en 22; Australian Government, DFAT country information report Iran,
14 april 2020, p. 19-20; VOA, Source: Iranian Kurdish activist married couple defy summons for trial based on
forced confessions, 10 november 2020.
213
CHRI, Father of female political prisoner worries she has COVID-19 without access to treatment, 10 juni 2020;
Hengaw, Saber Ghaderi, Kurdish civil and environmental activist detained to serve his 28-month prison sentence,
22 november 2020; IHRM, Kurdish citizen sentenced to 2 years’ prison after being flogged, 4 december 2020;
Hengaw, Two Kurdish citizens from Piranshahr sentenced to 10 years in prison, 4 januari 2021.
207

Pagina 32 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

zich de volgende dag bij het IRGC te melden. De volgende dag werden beiden
alsnog gearresteerd. Op 26 november 2020 kwam de dochter vrij, nadat een
rechtbank in Orumiyeh haar bestraffing omzette naar een jaar gevangenisstraf.214
Verschillende bronnen stellen dat Koerdische activisten in de verslagperiode te
maken kregen met marteling in detentie. Verder eindigde een aantal rechtszaken in
terdoodveroordelingen.215 Zo veroordeelde een rechtbank Houshmand Alipour op 29
december 2019 ter dood. Volgens een woordvoerder van de PAK had hij als lid van
een militaire eenheid van de PAK in Iraaks-Koerdistan gevochten tegen ISIS.
Volgens de Iraanse autoriteiten had hij deelgenomen aan een aanval op een
politiebureau in de stad Saqqez in de provincie Koerdistan op 3 augustus 2018.216
Verder veroordeelde een revolutionaire rechtbank in Orumiyeh Shaker Behrouz op
10 september 2020 ter dood. Hij werd eveneens veroordeeld wegens lidmaatschap
van Komala en de Kurdistan Democratic Party of Iran (KDPI). Volgens zijn advocaat
had hij zich als lid gedurende acht maanden aangesloten bij de KDPI in Noord-Irak.
Hij was geen lid van Komala. Het is niet bekend of hij een belangrijke rol had binnen
de KDPI. Behrouz was in het najaar van 2018 teruggekeerd naar Iran nadat hij een
‘immuniteitsbrief’ van het IRGC had ontvangen. Na zijn terugkeer meldde hij zich bij
het kantoor van het IRGC in Orumiyeh. Daar werd hij twee weken vastgehouden en
ondervraagd. Op 12 maart 2019 werd hij gearresteerd op beschuldiging van het
plegen van een moordaanslag op een commandant van de Basij. Het is niet bekend
of hij na zijn terugkeer in Iran pro-Koerdische activiteiten had ontplooid.217
Verschillende bronnen stellen dat in de zaken van Koerdische activisten over het
algemeen geen sprake is van een eerlijke procesgang.218

214

De Iraanse autoriteiten kunnen op verzoek van een Iraniër of diens familieleden een immuniteitsbrief (amannameh) afgeven waarmee de desbetreffende persoon naar Iran kan terugkeren met de belofte dat hij of zij niet
aan strafvervolging zal worden onderworpen; DIS, Iranian Kurds Consequences of political activities in Iran and
KRI, 7 februari 2020, p. 32; IranWire, Kurdish mother-of-three promised amnesty, then jailed for 15 years, 26
juli 2020; Kurdistan 24, Iran sentences Kurdish activist to 15 years in prison, 27 juli 2020; KHRN, Kurdish
woman jailed for 15 years despite being promised amnesty, 30 juli 2020; KHRN, Political prisoner in critical
health condition on the seventh day of her hunger strike, 6 augustus 2020; IranWire, Kurdish girl sentenced to
five years in prison on political charges, 17 november 2020; Hengaw, Update: Ainaz Zare, a 17-year-old Kurdish
teenager, released from Urmia prison, 26 november 2020; United for Iran, Shahnaz Sadeghifar,
https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/6147/, geraadpleegd op 18 februari 2021; United for Iran, Aynaz Zare,
https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/6148/, geraadpleegd op 18 februari 2021.
215
DIS, Iranian Kurds, 7 februari 2020, p. 24; Radio Farda, Iran Supreme Court upholds death sentence for Kurdish
political prisoner – Rights group, 8 augustus 2020; VOA, Iranian Kurd in danger of being Iran’s next executed
political prisoner, lawyer says, 17 september 2020; Radio Farda, Heidar Ghorbani at risk of execution in Iran, 24
september 2020; Iran International, Concerns about execution of another political prisoner Heidar Ghorbani, 24
september 2020; Vertrouwelijke bron, 21 juli 2020.
216
IHR, Houshmand Alipour’s father: “My son and Mohammad Ostadqader were severely tortured”, 31 augustus
2018; IHRM, Iran sentences Kurd political prisoner Houshmand Alipour to death, 2 januari 2020; AI, Kurdish
Iranian man at risk of execution, 23 januari 2020; RFE/RL, Kurdish Iran man sentenced to death after ‘unfair’
trial, 23 januari 2020; IranWire, Death sentence for a Kurdish hero in the war against ISIS, 30 januari 2020;
Kurdistan 24, Iran sentences Kurdish activist to 15 years in prison, 26 juli 2020; KHRN, Supreme Court
overturned the death sentence for a Kurdish political prisoner, 16 september 2020; FIDH/LDDHI, No one is
spared. The widespread use of the death penalty in Iran, oktober 2020, p. 31.
217
KHRN, Kurdish political prisoner sentenced to death, 11 september 2020; Rûdaw, Iran hands Kurdish political
prisoner death sentence, despite offer of immunity, 13 september 2020; IHRM, Death-row political prisoner
Shaker Behrouz is innocent, 29 oktober 2020; Hengaw, Shakir Behroozi, a Kurdish political prisoner, sentenced
to death for the second time, 26 december 2020; Rûdaw, Kurdish political prisoner sentenced to death for second
time in Iran, 27 december 2020; United for Iran, Shaker Behrouzi,
https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/4704/, geraadpleegd op 18 februari 2021.
218
RFE/RL, Kurdish Iran man sentenced to death after ‘unfair’ trial, 23 januari 2020; DIS, Iranian Kurds, 7 februari
2020, p. 26-27; AI, Tortured Iranian Kurd at risk of execution, 3 augustus 2020.
Pagina 33 van 141

Volgens verschillende bronnen was iets meer dan de helft van de personen die
tussen 2010 en 2019 in Iran zijn geëxecuteerd vanwege banden met verboden
politieke en militante groeperingen van Koerdische afkomst.219 Zo vond naar verluidt
op 11 mei 2020 in het stadje Oshnavieh in de provincie West-Azerbeidzjan de
executie van Hedayat Abdullahpour plaats. Naar verluidt beschuldigden de
autoriteiten hem ervan dat hij voedsel en onderdak gaf aan leden van de KDPI
tijdens een gewapend treffen met het IRGC in 2016. Vanwege deze samenwerking
met de KDPI werd hij ter dood veroordeeld. Het is niet bekend of hij ook lid was van
de KDPI.220
Verder vond op 13 juli 2020 in de stad Orumiyeh in de provincie West-Azerbeidzjan
de executie plaats van Diako Rasoulzadeh en Saber Sheikh Abdollah. Volgens de
Iraanse autoriteiten waren Diako Rasoulzadeh en Saber Sheikh Abdollah lid van
Komala. De autoriteiten arresteerden hen in 2014 vanwege een aanslag in 2010.
Volgens verschillende mensenrechtenorganisaties was er in deze zaken sprake van
gedwongen bekentenissen. Het is niet bekend of zij politieke activiteiten hebben
verricht.221
Koerdische politieke partijen
Hieronder volgt een overzicht van de belangrijkste Koerdische politieke partijen.
Deze Koerdische partijen zijn in Iran illegaal.
De Kurdistan Democratic Party of Iran (KDPI) uit 1945 stond in de verslagperiode
onder leiding van Mustafa Hijri.222 Volgens de website van de KDPI strijdt deze partij
voor de nationale rechten van Koerden in een federaal en democratisch Iran.223 Het
hoofdkwartier van de KDPI bevond zich in Koy Sanjaq (Koya) in Noord-Irak.224 De
KDPI is socialistisch georiënteerd. Het hoogste partijorgaan is het partijcongres, dat
om de vier jaar plaatsvindt. Het politbureau van het centraal comité vormt het

219

IHR/ECPM, Annual report on the death penalty in Iran 2019, 31 maart 2020, 53; Vertrouwelijke bron, 21 juli
2020, p. 5.
IHR, Concerns over fate of death row political prisoner, Hedayat Abdollahpour, 9 days after disappearance, 17 mei
2020; Hengaw, Urima enforcement of verdict: Hedayat Abdollahpour has been executed, 10 juni 2020; AI, Iran:
Authorities must tell family of forcibly disappeared prisoner the truth about ‘secret execution’, 11 juni 2020; VOA,
Iran silent on Kurdish activist’s execution, 19 juni 2020; IHR, Urgent: Political prisoner, Hedayat Abdullahpour
executed “by firing squad”, 24 juni 2020; IHRM, Death certificate indicates political prisoner killed by firing
squad, 24 juni 2020; CHRI, Kurdish prisoner, 27, secretly executed despite judge agreeing he was innocent, 25
juni 2020; Kurdistan 24, Iran secretly executed Kurdish political prisoner in May: PDKI, 26 juni 2020; AI, Iran:
Forcibly disappeared prisoner feared ‘executed by firing squad’, 30 juni 2020; OHCHR, Iran: UN rights experts
condemn secret execution of Kurdish political prisoner, 3 juli 2020; Kurdistan 24, Iran continues execution of
Kurdish prisoners to little international outcry, 22 juli 2020; FIDH/LDDHI, No one is spared. The widespread use
of the death penalty in Iran, 1 oktober 2020, p. 31; United for Iran, Hedayat Abdollahpour,
https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/3198/, geraadpleegd op 18 februari 2021.
221
IHRM, Iran executes two Kurdish inmates tortured to confess, 14 juli 2020; Radio Farda, Iran executes two
Kurdish political prisoners in Western city, rights groups say, 14 juli 2020; IHR, Iran: Kurdish political prisoners,
Diako Rasoulzadeh and Saber Sheikh-Abdullah executed, 14 juli 2020; Rûdaw, Two Kurdish prisoners executed in
Iran: rights groups, 14 juli 2020; AI, Iran: Two Kurds executed amid increasing use of death penalty as weapon
of repression, 15 juli 2020; KHRN, Two Kurdish political prisoners executed at Orumiyeh central prison, 15 juli
2020; CHRI, Two Kurdish political prisoners executed despite “serious questions” in the case, 15 juli 2020;
Hengaw, Urmiyeh: Two Kurdish political prisoners executed, 16 juli 2020; Kurdistan 24, Iran continues execution
of Kurdish prisoners to little international outcry, 22 juli 2020; CHRI, Danger of imminent execution of Kurdish
political prisoner, lawyer says, 22 september 2020; FIDH/LDDHI, No one is spared, 1 oktober 2020, p. 30.
222
Ministerie van Buitenlandse Zaken, Algemeen ambtsbericht Iran, 29 mei 2017, p. 43; UK Home Office, Country
policy and information note. Iran: Kurds and Kurdish political groups, januari 2019, p. 20; DIS, Iranian Kurds, 7
februari 2020, p. 9 en 15; Radio Farda, Iran guards launch drone, missile attacks against Kurdish insurgents, 4
augustus 2020; Rûdaw, PDKI leader on Biden administration, party unification, 30 december 2020; KDPI, A brief
biography of Mustafa Hijri, https://pdki.org/english/a-brief-biography-of-mustafa-hijri/, geraadpleegd op 18
februari 2021.
223
KDPI, About, http://pdki.org/english/about/, geraadpleegd op 18 februari 2021.
224
De Volkskrant, Beri Shalmashi vertelt het verhaal van haar Koerdische dorp middels de verhalen van haar
dorpsgenoten, 16 juni 2020; De Volkskrant, Terug naar af, 17 juni 2020.
220

Pagina 34 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

dagelijks bestuur van de KDPI. De leden zijn georganiseerd op basis van een
cellenstructuur.225 De KDPI heeft ook een militaire tak.226 In de verslagperiode
vielen Iraanse veiligheidstroepen verschillende malen bases van de KDPI in NoordIrak aan.227 Vanwege de vele controles van de autoriteiten in Iraans Koerdistan
bleven de activiteiten van de KDPI in Iran veelal beperkt tot bijvoorbeeld het via de
sociale media oproepen tot een staking of tot het houden van protestmarsen.228
De Kurdistan Democratic Party – Iran (KDP-I) uit 2006 stond in de verslagperiode
onder leiding van Khalid Azizi.229 Het hoofdkwartier van de KDP-I bevond zich net als
dat van de KDPI in Koy Sanjaq (Koya) in Noord-Irak.230 Net als de KPDI heeft de
KDP-I een militaire tak.231 De activiteiten van de KDP-I in Iran bleven veelal beperkt
tot het oproepen tot demonstraties of stakingen.232
De Party of Free Life in Kurdistan (in het Koerdisch: Partiya Jiyana Azad a
Kurdistanê, afgekort tot PJAK) is opgericht rond 2004.233 De partijleider was in de
verslagperiode de in Duitsland woonachtige Abdul Rahman Haji Ahmadi.234 De
covoorzitters waren Siamand Moeini en Zilan Vejin.235 Volgens diverse bronnen is de
PJAK de Iraanse tak van de Koerdische Arbeiderspartij (in het Koerdisch: Partiya
Karkerên Kurdistanê, afgekort tot PKK), die in Turkije opereert.236 Net als de PKK
heeft de PJAK haar bases in het Qandil-gebergte in Noord-Irak.237 De PJAK heeft een
militaire tak met de naam East Kurdistan Defence Forces (YRK). De politieke tak
heet de East Kurdistan Democratic and Free Society (KODAR).238 In de
verslagperiode hebben in Noord-Irak en in het grensgebied in Iran verschillende
gewapende confrontaties plaatsgevonden tussen de PJAK en Iraans
225

Ministerie van Buitenlandse Zaken, Algemeen ambtsbericht Iran, 29 mei 2017, p. 43.
Al Jazeera, Tensions build along Iraq-Iran border, 8 augustus 2017; MECRA, With the Kurdish PDKI on the border
with Iran: Exclusive new photos from Zach Huff, 1 september 2018; Radio Farda, Iran guards launch drone,
missile attacks against Kurdish insurgents, 4 augustus 2020; Middle East Eye, Iranian-Turkish deal to fight PKK
risks harming stability of Iraq’s Kurdish region, 20 september 2020.
227
France 24, Iran Guards say strike ‘terrorists’ in Iraqi Kurdistan, 12 juli 2019; Rûdaw, Iran strikes Kurdish
opposition party base in Kurdistan region territory, 3 augustus 2020; Al-Monitor, Iran strikes Kurdish Iranian
group in Iraqi territory, 3 augustus 2020; Radio Farda, Iran guards launch drone missile attacks against Kurdish
insurgents, 4 augustus 2020; Iran International, Iran’s Revolutionary Guards ‘shell border villages’ in Iraqi
Kurdistan, 30 oktober 2020.
228
DIS, Iranian Kurds, 7 februari 2020, p. 16; Vertrouwelijke bron, 30 augustus 2020.
229
UK Home Office, Kurds and Kurdish political groups, januari 2019, p. 18; DIS, Iranian Kurds, 7 februari 2020, p.
14.
230
Rûdaw, US, world powers ‘ignores’ Kurdish, other Iranian opposition: former KDP-Iran leader, 13 juni 2019; Radio
Farda, Iran guards launch drone missile attacks against Kurdish insurgents, 4 augustus 2020; KDP Press,
Message of Mr Khalid Azizi the Secretary General of Kurdistan Democratic Party, 22 januari 2021..
231
Rûdaw, US sanctions limit Iran’s reach, but at what cost to Kurdish opposition, 18 juli 2019; Rûdaw, Iran strikes
Kurdish opposition party base in Kurdistan Region territory, 3 augustus 2020; Radio Farda, Iran Guards launch
drone, missile attacks against Kurdish insurgents, 4 augustus 2020.
232
DIS, Iranian Kurds, 7 februari 2020, p. 16.
233
Rûdaw, Iran Revolutionary Guards clash with Kurdish opposition group, 24 juni 2019; Bertelsmann Stiftung, BTI
2020 country report – Iran, 29 april 2020, p. 6; The National, Denied freedom of thought and action, but Kurds
are fighting back in Iran, 6 september 2020.
234
UK Home Office, Kurds and Kurdish political groups, januari 2019, p. 28; CRS, Iran Internal politics and U.S.
policy and options, 9 december 2020, p. 37.
235
Rûdaw, PJAK chief: ‘We won’t sit idly by’ if US goes to war with Iran, 22 mei 2019; MECRA, Interview with Zeylan
Vajin, co-chair of PJAK, an Iranian Kurdish political party, 16 augustus 2020; The National, Denied freedom of
thought and action, but Kurds are fighting back in Iran, 6 september 2020.
236
Al Jazeera, Turkey says it will stage raids with Iran against Kurdish rebels, 6 maart 2019; Rûdaw, PJAK chief: ‘We
won’t sit idly by’ if US goes to war with Iran, 22 mei 2019; Rûdaw, Turkish drone strike ‘killed PJAK fighters’ –
not PKK, 29 mei 2020; Middle East Eye, Iranian-Turkish deal to fight PKK risks harming stability of Iraq’s Kurdish
region, 20 september 2020.
237
DIS, Iranian Kurds, 7 februari 2020, p. 10; Rûdaw, Environmentalist, intellectual, PJAK fighter: the life and death
of Rebwar Gholizadeh, 21 juli 2020.
238
De Koerden wonen verspreid over een aantal landen, met name in Turkije, Iran, Irak en Syrië. De Iraanse
Koerden bewonen het oostelijk deel van het Koerdische verspreidingsgebied. Daarom verwijzen de namen van de
militaire en politieke takken van de PJAK naar ‘Oost-Koerdistan’; UK Home Office, Kurds and Kurdish political
groups, januari 2019, p. 28; PJAK, Organize the society and liberate Kurdistan with the revolutionary spirit of the
people, 17 augustus 2020.
226

Pagina 35 van 141

veiligheidspersoneel, waarbij aan beide zijden dodelijke slachtoffers vielen.239
Daarnaast vielen ook Turkse veiligheidstroepen PJAK-strijders in Noord-Irak aan.240
Van de PJAK is niet bekend in hoeverre deze in de verslagperiode binnen Iran actief
was.
De Revolutionary Organization of the Toilers of Iranian Kurdistan (afgekort tot
Komala, letterlijk: samenleving) ontstond rond 1969.241 Van deze partij splitsten
minstens vijf andere partijen af die allemaal de naam Komala gebruikten. Volgens
een bron waren in de verslagperiode nog drie afsplitsingen actief, die alle drie bij het
dorp Zergwez, in de buurt van de stad Suleimaniya in Noord-Irak, een basis hadden.
Zij deden in de verslagperiode alle drie aan ideologische verspreiding in Iran. Dat
bestond onder meer uit het onaangekondigd houden van politieke bijeenkomsten op
het platteland, het verspreiden van informatie via de sociale media, pamfletten en
tijdschriften, het schrijven van leuzen op muren en het tonen van de rode vlag op
enkele specifieke dagen, waaronder de dag van de oprichting van Komala.242 Van
deze drie afsplitsingen is niet bekend wat de structuur is. De eerste afsplitsing is de
Komala Communist Party of Iran (Komala-CPI) uit 1984 onder leiding van Ibrahim
Alizade.243 De tweede is de Komala Toilers Party of Kurdistan (Komala-TPK) uit 2007
onder leiding van Omar Ilkhanizadeh.244 De derde is de Komala Party of Iranian
Kurdistan (Komala-PIK) uit 2000 onder leiding van Abdullah Mohtadi.245 De Komala
Party of Iranian Kurdistan - Reunification Faction (Komala-RF) uit 2008 die onder
leiding stond van Abdulla Konaposhi fuseerde volgens een bericht van Komala-PIK in
2020 met Komala-PIK.246
De Kurdistan Freedom Party (PAK) uit 1991 stond in de verslagperiode onder leiding
van Hussein Yazdanpanah. Het hoofdkwartier bevond zich in Noord-Irak.247 Van de
PAK is verder niet bekend wat de structuur is en of deze partij actief is in Iran.
239

Kurdistan 24, Iran Guards kill Kurdish opposition fighter, injure, arrest others near Turkish border, 25 juni 2019;
Kurdistan 24, Iranian troops clash with PKK-affiliated fighters: Monitor, 26 juli 2019; Radio Farda, Multiple
clashes reported between IRGC and Kurdish insurgents, 3 juli 2019; Reuters, Iran strikes opposition positions on
border with Iraqi Kurdistan – Tasnim, 12 juli 2019; Kurdistan 24, Iranian troops clash with PKK-affiliated fighters:
Monitor, 26 juli 2019; Kurdistan 24, PKK-affiliate group reports deaths from recent clash with Iran Guards, 5
augustus 2019; Rûdaw, Deadly attack on IRGC could spark yet another conflict with Kurdish groups, 8 mei 2020;
AA, 3 soldiers killed in clashes with gunmen in NW Iran, 29 mei 2020; AA, Iran mourns killing of 2 border guards
by terror group, 11 oktober 2020.
240
Rûdaw, Turkish drone strike ‘killed PJAK fighters’ – not PKK, 29 mei 2020; VOA, Turkish drone strike leaves
civilian casualties, 2 juli 2020; Rûdaw, Environmentalist, intellectual, PJAK fighter: the life and death of Rebwar
Gholizadeh, 21 juli 2020; HRW, Iraq: Turkish airstrike disregards civilian loss, 22 juli 2020; MECRA, IranianKurdish PJAK militant killed by Turkish drone in Kuna Masi, 26 juli 2020; Rûdaw, Turkish aircrafts kill seven
members of Iranian Kurdish opposition group: statement, 10 augustus 2020; Al-Monitor, Iraq tells Turkey
defense minister to stay away after its officers killed in drone strike, 12 augustus 2020; Rûdaw, Iran and Turkey
to keep up coordinated attack on PKK, PJAK: joint statement, 8 september 2020; Hürriyet Daily News, Ankara,
Tehran agree to take steps against PKK, PJAK, 9 september 2020.
241
DIS, Iranian Kurds, 7 februari 2020, p. 7; Komala International, Read-About,
https://www.komalainternational.org/read-about, geraadpleegd op 18 februari 2021.
242
Vertrouwelijke bron, 30 augustus 2020.
243
UK Home Office, Kurds and Kurdish political groups, januari 2019, p. 24; IranWire, Kurdish-Iranian talks: Hope
for peace or just another political stunt?, 17 juli 2019.
244
UK Home Office, Kurds and Kurdish political groups, januari 2019, p. 25; IranWire, Kurdish-Iranian talks: Hope
for peace or just another political stunt?, 17 juli 2019; AP News, Iran’s Kurdish opposition considers negotiations,
28 juli 2019, geraadpleegd op https://www.youtube.com/watch?v=ES9wkXoF8hk.
245
Al-Monitor, Iranian Kurdish rebels hire law firm to lobby Trump administration, 5 februari 2020; Komala
International, Remarks by Mr. Abdullah Mohtadi, secretary general of the Komala Party on BBC Persian, 20
november 2020.
246
Komala International, Announcement on the Komala Party of Iranian Kurdistan – Reunification Faction rejoining,
24 oktober 2020.
247
Kurdistan 24, PAK accuses Iraqi security of arresting, handing ex-Rojhilat peshmerga to Iran’s IRGC, 2 mei 2019;
Kurdistan 24, Iranian Kurdish party claims it arrested Iranian agent on ‘espionage’ mission, plotting attack, 13
juli 2019; The Irish Times, ‘We are only 1,000, but we fight like 10,000,’ says leader of Kurdistan Freedom Party,
26 december 2019; Kurdistan 24, Kurdistan says farewell to former German soldier who trained Kurdish security
guards, 16 januari 2020.

Pagina 36 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

3.1.2.3

Arabieren
De meeste Iraanse Arabieren wonen in de provincie Khuzestan.248 In deze 4,7
miljoen inwoners tellende provincie zijn ook andere bevolkingsgroepen woonachtig,
onder wie de Perzen, Loren en Bakhtiari.249 De Arabische aanduiding van de
provinciehoofdstad is Al-Ahwaz. Daarom noemen etnische Arabieren uit Iran zich
ook wel Ahwazi’s. De transcriptie van de Perzische benaming van de hoofdstad is
Ahvaz.250 De meeste Arabische gemeenschappen bevinden zich in het westelijke
deel van de provincie Khuzestan. De meeste Arabieren zijn sjiitisch en een kleiner,
maar nog steeds significant deel, is soennitisch.251 De Arabische bevolkingsgroep
maakt naar schatting tussen de twee en vier procent van de totale Iraanse
bevolking van 84 miljoen mensen uit.252
De provincie Khuzestan ligt tegen de grens met Irak in het zuidwesten van Iran. Het
is vanuit economisch en strategisch oogpunt een van de belangrijkste provincies van
Iran. De Iraanse autoriteiten hebben in de afgelopen jaren erkend dat de provincie
Khuzestan onderontwikkeld is, ondanks het feit dat deze provincie rijk is aan
bodemschatten, waaronder voorraden olie en gas, en er zich in deze provincie een
grote petrochemische industrie en diverse andere industrieën bevinden.253
Delen van Khuzestan, die decennialang golden als vruchtbare landbouwgebieden
voor tarwe, maïs, rijst en suiker, zijn veranderd in kale vlaktes als gevolg van
klimaatveranderingen en wanbestuur van de overheid, dat bijvoorbeeld leidde tot de
bouw van inefficiënte dammen. Veel inwoners van Khuzestan hebben te kampen
met droogte, zand- en stofstormen en een gebrek aan schoon drinkwater. Daarnaast
vonden in deze provincie in maart en april 2019 overstromingen plaats.254 Daar
kwam nog bij dat Khuzestan een van de provincies was die het hardst werd
getroffen door de coronacrisis in Iran.255 De slechte leefomstandigheden vormden in
de verslagperiode de reden voor een aantal demonstraties in Khuzestan. Daarbij
vielen ook doden en gewonden (zie paragraaf 1.2.4).
Arabieren kunnen vanwege hun afkomst in de Iraanse samenleving te maken
krijgen met discriminatie, zoals beperkte toegang tot het onderwijs, de arbeidsmarkt
en de woningmarkt.256 Veel van de problemen in Khuzestan komen voort uit of
verslechteren door etnische spanningen tussen de Arabische etnische groepen en de
centrale overheid. Daarnaast klaagt het soennitische Arabische deel van de
bevolking in Khuzestan al langere tijd over hun ondervertegenwoordiging in het
lokale en nationale bestuur. Net als andere provincies met grote etnische
248

Australian Government, DFAT country information report Iran, 14 april 2020, p. 24; CRS, Iran Internal politics
and U.S. policy and options, 9 december 2020, p. 16.
249
Al Jazeera, Iran floods: Mass evacuations amid warnings of heavy showers, 7 april 2019; IFP News, Staged photos
depict hard-to-believe Iranian myths, 7 augustus 2019; M. Troy Burnett (red.), Nationalism today: Extreme
political movements around the world, 2020, p. 370; Radio Farda, COVID-19 spreading fast in Iran’s oil
producing province, 7 mei 2020; Mehr News, Bakhtiari nomadic lifestyle, 6 oktober 2020.
250
Al Jazeera, Is it Ahvaz or Ahwaz – and what difference does it make?, 25 september 2018; UK Home Office, Iran:
Ahwazis and Ahwazi political groups, januari 2019, p. 10; Vertrouwelijke bron, 30 september 2020.
251
UN, Report of the Special Rapporteur, 18 juli 2019, p. 18; Australian Government, DFAT country information
report Iran, 14 april 2020, p. 24; M. Troy Burnett (red.), Nationalism today: Extreme political movements around
the world, 2020, p. 365.
252
CRS, Iran: Internal politics and U.S. policy and options, 9 december 2020, p. 16; Vertrouwelijke bron, 30
september 2020.
253
Vertrouwelijke bron, 7 september 2020; Vertrouwelijke bron, 30 september 2020.
254
AI, Human rights in Iran: Review of 2019, 18 februari 2020, p. 1; Australian Government, DFAT country
information report Iran, 14 april 2020, p. 12; USDoS, Outlaw regime: A chronicle of Iran’s destructive activities,
17 september 2020, p. 61; IranWire, Health officials finally admit hepatitis A outbreak in Khuzestan, 22 januari
2021.
255
Vertrouwelijke bron, 30 september 2020.
256
AI, Human rights in Iran Review of 2019, 18 februari 2020, p. 3; Bertelsmann Stiftung, BTI 2020 country report –
Iran, 29 april 2020, p. 13; CRS, Iran Internal politics and U.S. policy and options, 9 december 2020, p. 16.

Pagina 37 van 141

minderheden, zoals bijvoorbeeld de provincies in Iraans-Koerdistan, is Khuzestan
een broeinest van sociale, economische en politiek geladen onrust. Verder voerden
Arabische separatisten sporadisch aanvallen uit tegen de centrale overheid (zie
paragraaf 1.2.4).257
Er zijn geen concrete aanwijzingen dat de autoriteiten Arabieren zwaarder straffen
voor eenzelfde misdrijf in vergelijking met hun niet-Arabische landgenoten.258
Arabieren die actief opkomen voor hun etnische, religieuze of politieke rechten staan
in de verhoogde aandacht van de autoriteiten. Arabieren die opkomen voor hun
culturele rechten kunnen eveneens in de verhoogde aandacht van de autoriteiten
komen te staan.259 Daarbij merken de autoriteiten sommige activiteiten al snel aan
als politieke daden. Zo arresteerden de autoriteiten in april 2019 minstens zeventig
Arabieren die als vrijwilligers voedsel en dekens wilden aanbieden aan de
slachtoffers van de overstromingen in Khuzestan. Het is verder niet bekend wat er
met hen is gebeurd.260
De Iraanse autoriteiten beschouwen de meeste Arabische protestbewegingen als
islamitische extremistische terroristische organisaties.261 In de verslagperiode zijn
(vermeende) leden van Arabische protestbewegingen veroordeeld.262 Arabische
politieke activisten kregen in de verslagperiode te maken met mishandelingen en
martelingen in detentie.263 In de verslagperiode zijn ook activisten, die de
autoriteiten in verband brachten met Arabische verzetsgroepen, geëxecuteerd. Zo
volgden op 4 augustus 2019 in de gevangenis van Dezful in Khuzestan de executies
van Abdullah Karmollah Chab en Ghassem Beit-Abdullah wegens moharebeh
(vijandschap tegen God, art. 279-285, WvS).264
Ahwazi-protestbewegingen
Hieronder volgt een overzicht van de belangrijkste Ahwazi-protestbewegingen. Deze
zijn geen van allen in Iran toegestaan. Het is niet mogelijk om een beschrijving te
geven van de opbouw en structuur van deze protestbewegingen.

257

RFE/RL, Iran denies unrest after death of poet, 11 november 2019; BBCM, Iran arrests four ‘separatists’ in
southwestern province, 15 december 2020; Vertrouwelijke bron, 30 september 2020.
Ministerie van Buitenlandse Zaken, Algemeen ambtsbericht Iran, 22 maart 2019, p. 47; Vertrouwelijke bron, 7
november 2020.
259
UN, Report of the Special Rapporteur, 18 juli 2019, p. 19; RFE/RL, Iran denies unrest after death of poet, 11
november 2019; United for Iran, Hassan Sobhipour, https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/4774/, geraadpleegd
op 18 februari 2021.
260
CHRI, Revolutionary Guards arrest 11 Arab-Iranian flood volunteers in Khuzestan province, 12 april 2019; IHRM,
Iran’s ministry of Intelligence arrests dozens of volunteer relief workers, 20 april 2019; CHRI, Charity worker who
assisted flood victims arrested in Tehran, 3 mei 2019; UN, Report of the Special Rapporteur, 18 juli 2019, p. 18.
261
APA, Two terrorists executed at Dezful prison in Iran, 6 augustus 2019; Tehran Times, Members of a terrorist
group arrested in Iran’s Ahwaz, 27 december 2019; FIDH/JFI, Orwellian state, 1 juni 2020, p. 18.
262
AI, Iran: Fears of secret execution mount for disappeared prisoners from minority groups, 12 mei 2020; IranWire,
Prisoners on death row in Ahvaz, 23 september 2020; ADPF, Death sentence of another Ahwazi Arab activist, 12
november 2020; United for Iran, Jasem Heydari, https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/6464/, geraadpleegd op
18 februari 2021.
263
AI, Tortured prisoners in need of medical care, 30 april 2020; IHRM, Tortured Ahwazi Arab prisoner denied
medical treatment despite critical condition, 4 juni 2020; VOA, Iranian dissident whose prison beatings left him
unable to walk beaten again, lawyer says, 18 september 2020.
264
In de artikelen 287, 504, 675 en 687 van het Wetboek van Strafrecht wordt ook gerefereerd aan moharebeh;
IHRM, Iran executes Ahwazi Arab men ‘tortured to confess’, 6 augustus 2019; IHR/ECPM, Annual report on the
death penalty in Iran 2019, 31 maart 2020, p. 29; USDoS, Iran 2019 international religious freedom report, 10
juni 2020, p. 10; FIDH/LDDHI, No one is spared, 1 oktober 2020, p. 33.
258

Pagina 38 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

De Arab Struggle Movement for the Liberation of Al-Ahwaz (ASMLA) is in 1999
opgericht.265 De ASMLA streeft naar een onafhankelijke Arabische staat. De politieke
tak opereert vanuit het buitenland. In 2015 viel de politieke tak uiteen in twee
facties. Een factie opereert onder leiding van Habib Jabor vanuit Denemarken. Een
andere factie opereert sinds 2018 onder leiding van Hattem Saddam vanuit
Nederland. Deze laatste volgde Ahmad Mola Nissi op die in 2017 in Den Haag was
vermoord.266 De Mohiuddin Al-Nasser Martyrs Brigade is de gewapende tak van de
ASMLA.267 Het is niet bekend of deze militie in de verslagperiode aanvallen en
bomaanslagen heeft uitgevoerd in Khuzestan.268 De websites van de ASMLA zijn
www.ahwazna.net, www.ahwazna.org en www.ahwazona.net. De ASMLA verzorgt
ook uitzendingen via Alahwaz TV.269 Het ASMLA-embleem bestaat uit een weergave
van het land ‘Al-Ahwaz’ in de kleur oker met daaronder de Perzische (of vanuit het
perspectief van de ASMLA: Arabische) Golf in de kleur blauw. Daaromheen loopt een
lint met zwarte, witte en rode banen en een groen omcirkelde ster in het midden.270
Het Arab Front for the Liberation of Al-Ahwaz (AFLA) is in 1980 in Irak opgericht.271
Deze groepering opereerde in de verslagperiode vanuit Nederland.272 De website van
het AFLA is www.alahwazvoice.com. Het AFLA-embleem bestaat uit een roofvogel op
een gele achtergrond met daarboven een groene omcirkelde vijfpuntige ster en
daaronder het jaartal 1980. De rand van het embleem bestaat uit een rode, witte en
zwarte baan.273
De Democratic Solidarity Party of Al-Ahwaz (DSPA) is in 2003 in Londen opgericht,
onder meer door de in 2008 overleden Mansour Silavi.274 De DSPA noemt zich
seculier, tegen geweld en voor samenwerking met andere etnische minderheden in
een federalistisch Iran. De website van de DSPA is www.alahwaz.info. Het DSPAembleem bestaat uit een rode roos met daaronder het woord Alahwaz.275

265

Reuters, Be careful, murdered Iranian activist’s daughter tells European exiles, 12 december 2017; IranWire,
Iranian Arab groups who oppose the Islamic Republic, 24 september 2018; NPO Radio 1, De vader van Hawra
Nissi werd 2 jaar geleden vermoord, 7 november 2019; The Iran Primer, Profiles: Iranian opposition groups, 2
juli 2020.
266
The Iran Primer, Profiles: Iranian opposition groups, 2 juli 2020; Argos, Hoe een Iraans-Saoedisch conflict naar
Nederland kwam, 17 oktober 2020; Argos, AIVD waarschuwt Iraanse activisten voor ontvoering in buitenland, 12
november 2020.
267
Reuters, Iranian political activist shot dead in Netherlands, 9 november 2017; ASMLA, In new blow to Iran
regime, ASMLA brigades hit major oil field in Ahwaz, 27 februari 2018; M. Troy Burnett (red.), Nationalism today:
Extreme political movements around the world, 2020, p. 372.
268
BBC News, Denmark arrests Iranian opposition members suspected of spying for Saudis, 3 februari 2020; Tehran
Times, Four Saudi agents arrested in Europe before terrorist attack in Iran, 4 februari 2020; TRT World, Denmark
jails three men suspected of spying for Saudi Arabia, 5 februari 2020; AD, Opgepakte activist ziet complot Iran
om hem vast te zetten, 13 mei 2020; Radio Farda, Iran police arrests fourteen on charges of separatism in
southern city, 28 mei 2020.
269
Argos, Nederland beveiligt tegenstanders Iraans regime, 12 oktober 2019; Het Parool, ‘Extra beveiliging voor
Iraanse Nederlanders’, 12 oktober 2019; Omroep West, Inval in pand Iraanse afscheidingsbeweging in Rijswijk, 3
februari 2020; Argos, Zweden vervolgt journalist voor spionage bij Iraanse Nederlanders, 6 november 2019.
270
AD, Hoe Iran en Saoedi-Arabië elkaar op een industrieterrein in Rijswijk naar het leven staan, 4 februari 2020;
ASMLA, Homepage, https://www.ahwazna.org/en/, geraadpleegd op 18 februari 2021.
271
AFLA, Arab Front for Liberation of Ahwaz (AFLA), 22 juli 2012; IranWire, Iranian Arab groups who oppose the
Islamic Republic, 24 september 2018.
272
Het Parool, ‘Extra beveiliging voor Iraanse Nederlanders’, 12 oktober 2019; 1Limburg, Maastrichtse Iraniërs
beveiligd na liquidaties, 12 oktober 2019; Argos, Nederland beveiligt tegenstanders Iraans regime, 12 oktober
2019.
273
AFLA, Biological warfare. A report issued by the AFLA, 1 april 2020.
274
UNPO, Ahwazi: Respected leader dies, 15 maart 2008; AI, Whereabouts of disappeared man unknown, 28 april
2016; M. Troy Burnett (red.), Nationalism today: Extreme political movements around the world, 2020, p. 371.
275
UK Home Office, Ahwazis and Ahwazi political groups, januari 2019, p. 22; DSPA, homepage,
https://english.alahwaz.info, geraadpleegd op 18 februari 2021.
Pagina 39 van 141

Het Ahwazi Democratic Popular Front (ADPF) is naar eigen zeggen opgericht in
1990. Het ADPF streeft naar een onafhankelijke Ahwazi-staat. Het ADPF opereert
vanuit Londen. De websites van de ADPF zijn www.adpf.org en www.alahwaz.org.
Het embleem bestaat uit de kop van een roofvogel in de kleur rood in een
vijfpuntige groene ster met daaronder een rode, witte en zwarte baan. Onder de
partijnaam staat het jaartal 1990.276
De National Liberation Movement of Ahwaz (NLMA) is in 1997 opgericht. De NLMA
streeft volgens IranWire naar een onafhankelijke Ahwazi-staat en schuwt daarbij de
gewapende strijd niet.277 De NLMA opereert vanuit Canada en de VS. De secretarisgeneraal is Khaza’al Al-Hashemi. De websites van de NLMA zijn www.al-ahwaz.org,
www.al-ahwaz.com en www.al-ahwaz.net. Het embleem bestaat uit een palmboom
met daaronder het woord Al-Ahwaz. De vlag bestaat uit een groene, witte en zwarte
horizontale baan. Daarbij staat in een rode driehoek een halvemaan met een ster. In
de witte baan staat met groene letters Allahoe akbar (God is de grootste)
geschreven.278
De Al-Ahwaz Liberation Organization (ALO) is in 1990 opgericht. De ALO opereert
vanuit Nederland. De ALO streeft naar een onafhankelijke Ahwazi-staat. In het
verleden heeft de ALO de verantwoordelijkheid opgeëist voor een aantal gewapende
acties in Iran. De ALO staat onder leiding van Faleh Abdullah Al-Mansouri.279 AlMansouri zat tussen 2006 en 2014 in Iran gevangen.280 De website van de ALO is
www.miaad.org. De ALO maakt gebruik van een vlag bestaat uit gelijke rode, witte
en zwarte horizontale banen met een groene omcirkelde vijfpuntige ster in het
midden.281
Volgens verschillende bronnen kan enkel het lidmaatschap van een Arabische
verzetsgroep al leiden tot problemen met de Iraanse autoriteiten. Op grond van
artikel 499, WvS, kan iemand bestraft worden met drie maanden tot vijf jaar
gevangenisstraf wegens lidmaatschap van een Arabische verzetsgroep.282 Volgens
een bron leidt het enkele openlijk sympathiseren met Arabische verzetsgroepen
zonder verder actief te zijn voor deze groepen niet tot problemen met de Iraanse
autoriteiten. Zolang iemand alleen maar zegt dat hij of zij sympathiseert met een
Arabische verzetsgroep en in dit verband verder geen activiteiten onderneemt, zal
dit niet tot problemen leiden. Volgens dezelfde bron kan tegen een Iraniër die
meedoet aan een demonstratie voor de Iraanse ambassade in Den Haag een
strafzaak worden gestart voor een revolutionaire rechtbank.283

276

ADPF, Secretary-general’s message on 29th anniversary of founding of organization of the Ahwazi Democratic
Popular Front, 20 januari 2019; ADPF, Iranian militias in Ahwaz (South and Southwest), 20 april 2019.
277
IranWire, Iranian Arab groups who oppose the Islamic Republic, 24 september 2018.
278
Al-Ahwaz.org, Speech of SG of NLMA Mr. Khaza’l Al-Hashemi in the occasion of Eid Al-Adha, 11 januari 2017; UK
Home Office, Ahwazis and Ahwazi political groups, januari 2019, p. 22; Al-ahwaz.org, About us, http://alahwaz.org/english/about/, geraadpleegd op 18 februari 2021.
279
Tweede Kamer der Staten Generaal, Vragen van het lid Karimi (GroenLinks) aan de minister van Buitenlandse
Zaken over een in Syrië gearresteerde Nederlander, 31 augustus 2006; Trouw, ‘De armen van Iran reiken ver’,
31 oktober 2007; Ministerie van Buitenlandse Zaken, Algemeen ambtsbericht Iran, 8 januari 2010, p. 73; M. Troy
Burnett (red.), Nationalism today: Extreme political movements around the world, 2020, p. 371.
280
1Limburg, Al Mansouri zag nooit een rechter in Iran, 25 januari 2015; 1Limburg, Iraanse separatisten
demonstreren tijdens Amstel Gold Race, 17 april 2016.
281
Flags of the World, Al-Ahwaz (Khuzestan) political organizations (Iran), 18 december 2013; 1Limburg, Iraanse
separatisten demonstreren tijdens Amstel Gold Race, 17 april 2016; Al Arabiya, Analysis: ‘Ethnic restructuring’
behind Iranian oppression of Ahwazi Arabs, 14 april 2017; Radio Farda, Denmark arrests three Iranians accused
of spying for Saudi Arabia, 3 februari 2020.
282
Vertrouwelijke bron, 7 september 2020; Vertrouwelijke bron, 7 november 2020.
283
Vertrouwelijke bron, 7 november 2020.

Pagina 40 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

3.1.2.4

Baluchi
De meeste Baluchi zijn soennitische moslims en wonen in de zuidoostelijke provincie
Sistan-Baluchistan. Deze provincie grenst aan Pakistan en Afghanistan. Dit is een
van de armste provincies van Iran.284 Als gevolg van hevige regenval tussen 9 en 12
januari 2020 vonden overstromingen plaats in grote delen van de provincie SistanBaluchistan. Daardoor raakten meer dan 12.000 Baluchi dakloos.285 Veel Baluchi zijn
vanwege de armoedige leefomstandigheden betrokken bij smokkelpraktijken (zie
paragraaf 1.2.5). Een groot aantal Baluchi is niet in het bezit van een
shenasnameh.286 Zij waren van oudsher nomaden die vanwege hun nomadische
levenswijze rondtrokken door Iran en Pakistan en weinig contact met de autoriteiten
hadden. Volgens een bron beschouwen de Iraanse autoriteiten Baluchi die geen
shenasnameh hebben niet als een urgent probleem.287 De Iraanse autoriteiten
beschouwen hen desondanks toch als Iraniërs.288
Baluchi die actief opkomen voor hun etnische, religieuze of politieke rechten staan in
de verhoogde aandacht van de autoriteiten.289 Zo arresteerden de autoriteiten op 28
november 2019 de soennitische geestelijke Fazl al-Rahman Kouhi uit de stad Sarbaz
nadat hij in zijn vrijdagmiddagpreek kritiek had geleverd op hoe de autoriteiten met
de deelnemers aan de benzineprotesten omgingen. Zijn arrestatie leidde op 30
november 2019 tot protesten in Sarbaz. Blijkens IranWire was hij op 2 oktober 2020
door een rechtbank voor geestelijken in de stad Mashhad in de provincie Razavi
Khorasan veroordeeld tot zes jaar en vier maanden gevangenisstraf.290
In de verslagperiode is een aantal Baluchi geëxecuteerd.291 Zo vond in april 2020 in
de stad Zahedan in de provincie Sistan-Baluchistan de executie van Abdulbaset
Dahani plaats wegens vijandschap tegen God (art. 279-285, WvS).292 Op 19
december 2020 vond in Zahedan de executie plaats van twee Baluchi wegens

284

IHRDC, Extreme inequality: The human rights situation of Iran’s Baluch minority, 10 juli 2019, p. 24; UN, Report
of the Special Rapporteur, 18 juli 2019, p. 20; IranWire, Poverty in Iran: Sistan and Baluchistan, 2 maart 2020;
Australian Government, DFAT country information report Iran, 14 april 2020, p. 26; Radio Farda, Activists say
Sunni mosque foundations demolished in Iran ‘to pressure’ sunnis, 25 januari 2021.
285
Radio Farda, Hit by deadly floods, discrimination, Iran’s Baluchistan calls for help, 14 januari 2020; Press TV,
Iran’s president visits flood-hit Sistan & Baluchestan province, 18 januari 2020; AA, Aftermath of Iran flash flood,
20 januari 2020; IFRC, Iran: Sistan-Baluchestan floods emergency plan of action, 21 januari 2020, p. 1-2; IHRM,
Flood stricken locals in Sistan and Baluchestan stuck without potable water, 25 januari 2020; Middle East Eye,
Floods in Iran kill 21 and injure dozens more, 1 april 2020.
286
Al-Monitor, Thousands left stateless in Iran amid ID card limbo, 23 augustus 2018; IHRDC, Extreme inequality:
The human rights situation of Iran’s Baluch minority, 10 juli 2019, p. 6; Global Voices, Iran’s invisible children, 1
augustus 2019; Landinfo, Report Iran, 5 januari 2021, p. 9.
287
Vertrouwelijke bron, 16 september 2020.
288
IHRDC, Extreme inequality: The human rights situation of Iran’s Baluch minority, 10 juli 2019, p. 25;
Vertrouwelijke bron, 7 november 2020.
289
CHRI, Imprisoned Iranian Baluchi rights activist not heard from weeks after sudden transfer, 3 april 2018; Al
Arabiya, Iranian Baloch activist risks being extradited to Iran after arrest in Turkey, 13 juni 2020.
290
BBCM, Relatives of detained Sunni cleric interrogated, threatened in south-east Iran, 6 december 2019; Radio
Farda, Iran Sunni leader calls for release of outspoken cleric, 15 december 2019; VOA, ‘Bleak’ future seen for
Iran’s sunnis as minority cleric’s detention drags to 6 months, 16 juni 2020; IranWire, Four decades of
assassination and imprisonment of Sunni imams in Iran, 3 oktober 2020; United for Iran, Fazlolrahman Kouhi,
https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/5509/, geraadpleegd op 18 februari 2021; Vertrouwelijke bron, 30
september 2020.
291
BBCM, Iran executes Baluch man over abduction, killing of guard members, 30 januari 2021.
292
IHRM, Iran executes Baluchi prisoner despite claim of forced confession, 24 april 2020; Radio Farda, Iran
executes three more people in a spree of recent hangings, 26 april 2020; United for Iran, Abdolvaset Dehani,
https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/3838/, geraadpleegd op 18 februari 2021.

Pagina 41 van 141

drugssmokkel.293 Verder vond op 3 januari 2021 de executie plaats van twee Baluchi
wegens lidmaatschap van Jaish al-Adl.294
3.1.3

Militaire dienst
De militaire dienstplicht geldt voor alle mannelijke staatsburgers van Iran vanaf de
leeftijd van achttien jaar die geschikt zijn voor het vervullen van de dienstplicht.295
Volgens verschillende bronnen hoeft iemand ouder dan vijftig jaar in vredestijd geen
dienstplicht te vervullen.296 Er geldt geen dienstplicht voor vrouwen.297
Iraanse mannen die buiten Iran zijn geboren of die permanent buiten Iran
verblijven, moeten eveneens in dienst. Wel kunnen Iraanse mannen in de
dienstplichtige leeftijd, die permanent in het buitenland wonen, een keer per jaar
voor de duur van drie maanden op vakantie gaan naar Iran zonder dat zij meteen
het leger in moeten voor het vervullen van hun dienstplicht. Bij een langer verblijf
dan drie maanden, moeten zij alsnog in dienst of een boete betalen.298
Volgens een bron dienen in de eerste maand van het Iraanse kalenderjaar alle
jongens in Iran die dat jaar de leeftijd van achttien jaar bereiken zich uit eigen
beweging te melden bij de politieafdeling +10299 om zich te laten registreren als
dienstplichtige. Deze aanmelding kan ook online. Voor de initiële registratie neemt
de dienstplichtige zijn shenasnameh mee om zich te identificeren. De kart-e melli is
daarbij niet nodig. Na de registratie krijgt de dienstplichtige een boekje mee met
informatie over de militaire dienst. Daarin zit ook een vragenlijst waarin de
dienstplichtige moet aangeven of hij meteen in dienst, uitstel of vrijstelling wil. Dit
boekje kan een dienstplichtige ook downloaden vanaf de website van de
dienstplichtafdeling van de politie. De dienstplichtige levert dit boekje vervolgens in
bij een lokale dienstplichtafdeling van de politie, eventueel vergezeld van de
benodigde bewijsstukken wanneer er sprake is van een verzoek om uitstel of
vrijstelling. Dienstplichtigen die hebben aangegeven dat zij uitstel willen vanwege
een vervolgopleiding ontvangen vervolgens een brief van de dienstplichtafdeling
waarmee zij het toelatingsexamen voor de universiteit (konkur) kunnen doen.300

293

IHR, Iran: Prisoners Behnam and Shoaib Rigi executed in Zahedan, 19 december 2020; BBCM, Iran executes two
Baluch prisoners on narcotics charges, 19 december 2020; CHRI, Three Baluch prisoners executed, three others
in imminent danger of execution, 23 december 2020; Iran International, Iran hangs Baluchi prisoner in Zahedan
amid pleas to stop executions, 26 december 2020; IranWire, Two sunni clerics face execution in Iran, 20 januari
2021.
294
IHR, Two Baluch political prisoners transferred for execution, 2 januari 2021; RFE/RL, Three executed in Iran for
‘terrorist’ acts and murder, 3 januari 2021; Rûdaw, Iran’s executions of religious minorities continue unabated, 3
januari 2021; United for Iran, U4I statement on the recent executions of Balochi political prisoners in Iran, 13
januari 2021.
295
Radio Farda, Iran armed forces suspend conscription of soldiers due to coronavirus, 2 maart 2020; USDoS, Iran
2019 human rights report, 11 maart 2020, p. 51; UK Home Office, Iran: Military service, april 2020, p. 7.
296
Vertrouwelijke bron, 21 september 2020; Vertrouwelijke bron, 7 november 2020; Global Security, Iran – Military
conscription,
https://www.globalsecurity.org/military/world/iran/conscription.htm#:~:text=Every%20year%20about%20580
%2C000%20men,obligation%20is%2018%2D24%20months, geraadpleegd op 18 februari 2021.
297
CIA, The World Factbook, Iran, 16 september 2020; Australian Government, DFAT country information report
Iran, 14 april 2020, p. 56.
298
Vertrouwelijke bron, 7 september 2020; Vertrouwelijke bron, 21 september 2020; Vertrouwelijke bron, 7
november 2020.
299
De afdeling +10 is een administratieve afdeling van de politie (in Iran afgekort tot NAJA, Niru-ye entezami-ye
Jomhuri-ye Eslami) die zich bezighoudt met een groot aantal diensten, waaronder het afgeven van rijbewijzen,
het vernieuwen van paspoorten, het afgeven van nationale identiteitskaarten en het afgeven van
geboorteboekjes; Vertrouwelijke bron, 23 september 2020.
300
Vertrouwelijke bron, 21 september 2020.
Pagina 42 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

Volgens een andere bron zijn er jaarlijks vier oproeprondes van drie maanden
waarbinnen groepen dienstplichtigen worden opgeroepen om te beginnen met hun
militaire basisopleiding.301 Vanwege de coronacrisis is de oproepronde in het
voorjaar van 2020 met twee maanden uitgesteld.302
De dienstplichtafdeling bepaalt naar welke kazerne of onderdeel de dienstplichtigen
gaan.303 Dat kan het reguliere leger (artesh) zijn, maar ook het IRGC, de politie of
de Basij.304 Het selectieproces vindt min of meer willekeurig plaats. De
dienstplichtafdeling houdt in principe rekening met het opleidingsniveau en expertise
van de dienstplichtige, maar niet op structurele basis. Hoogopgeleide en
getalenteerde dienstplichtigen kunnen hun dienstplicht ook vervullen bij een aantal
niet-militaire bedrijven en organisaties op het gebied van onderwijs, productie en
gezondheidszorg of zij kunnen deelnemen aan een onderzoeksproject.305 Voordat zij
in actieve dienst gaan, ontvangen dienstplichtigen op de kazerne eerst een militaire
basisopleiding.306
Volgens een bron verstrekt de dienstplichtafdeling aan het begin van de diensttijd
een militaire identiteitskaart. Hierop staan de rang, de persoonsgegevens en de
datum van indiensttreding.307 Deze kaart is voorzien van een chip die persoonlijke
informatie van de drager bevat. De dienstplichtige houdt deze kaart tot het einde
van de dienstplicht bij zich.308 Dienstplichtigen houden tijdens hun dienstplicht ook
hun civiele documenten. De dienstplichtafdeling neemt deze niet in.309
Blijkens de aankondiging van de militaire dienstplicht voor het jaar 1399
(2020/2021) duurt de dienstplicht tussen de 18 en 24 maanden. Bij
overheidsinstellingen duurt het 24 maanden. Bij de strijdkrachten duurt het 21
maanden. Bij vervulling van de dienstplicht in afgelegen gebieden is dat 19
maanden en bij vervulling in minder veilige gebieden, zoals de grensregio’s, gaat het
om 18 maanden.310 Daarbij heeft volgens twee bronnen de omstandigheid dat een
dienstplichtige kinderen heeft invloed op de dienstplichtperiode.311 Volgens een bron
kan een dienstplichtige voor ieder kind drie maanden verkorting van de diensttijd
krijgen. Deze bron heeft daarbij echter niet aangegeven of er een maximum is aan
deze verkorting.312

301

Vertrouwelijke bron, 9 september 2020.
Trend, Call for military service postponed due to coronavirus in Iran, 2 maart 2020; Radio Farda, Iran armed
forces suspend conscription of soldiers due to coronavirus, 2 maart 2020.
303
Australian Government, DFAT country information report Iran, 14 april 2020, p. 55; Vertrouwelijke bron, 21
september 2020.
304
De Basij is een paramilitaire organisatie. Basij betekent mobilisatie. De officiële aanduiding van deze organisatie is
Nirou-ye Moqavemat-e Basij (letterlijk: Mobilisatie Verzetsleger); The Washington Institute, Iran’s coercive
apparatus: Capacity and desire, 5 januari 2018.
305
Tehran Times, Talented conscripts can do military service at knowledge-based companies, 13 augustus 2018;
Vertrouwelijke bron, 7 september 2020.
306
IFP News, Iran parliament working on plan to abolish conscription, 30 juli 2018.
307
Vertrouwelijke bron, 7 september 2020.
308
Vertrouwelijke bron, 2 november 2020.
309
Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020; Vertrouwelijke bron, 2 november 2020.
310
Radio Farda, Iran armed forces suspend conscription of soldiers due to coronavirus, 2 maart 2020; UK Home
Office, Iran: Military service, april 2020, p. 7; Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020; Vertrouwelijke bron, 7
november 2020.
311
Vertrouwelijke bron, 2 november 2020; Vertrouwelijke bron, 7 november 2020.
312
Vertrouwelijke bron, 2 november 2020.
302

Pagina 43 van 141

Gedurende de diensttijd krijgen dienstplichtigen per bankoverschrijving soldij
uitgekeerd op een militaire rekening van een bank van het Iraanse ministerie van
Defensie. In de verslagperiode bedroeg de soldij minimaal 334.000 toman.313 Het
precieze bedrag is afhankelijk van iemands persoonlijke situatie, bijvoorbeeld of een
dienstplichtige gehuwd is, of een dienstplichtige kinderen heeft, of de dienstplichtige
familie van een martelaar314 is, welk diploma en/of rang een dienstplichtige heeft en
waar de dienstplichtige gelegerd is. Deze soldij is in principe maandelijks, maar
vanwege financieringstekorten krijgen de dienstplichtigen dit niet altijd maandelijks
of soms slechts gedeeltelijk uitbetaald.315
Na afloop leveren de dienstplichtigen de militaire identiteitskaarten in. Zij krijgen
vervolgens een militaire afzwaaikaart.316 Deze kaart is nodig als een Iraniër in de
dienstplichtige leeftijd verder wil gaan studeren, ergens solliciteert naar een officiële
baan of een reis naar het buitenland wil maken.317 Voor een aantal
overheidsdiensten, zoals een paspoort, is een afzwaaikaart of vrijstellingskaart
benodigd.318
3.1.3.1

Uitstel
Op grond van artikel 33 van de Wet op de dienstplicht kunnen scholieren, studenten
aan een universiteit en studenten religieuze wetenschappen op vertoon van een
certificaat van hun onderwijsinstelling bij de dienstplichtafdeling uitstel van het
vervullen van de dienstplicht krijgen. De dienstplichtafdeling bepaalt vervolgens de
duur van het uitstel.319 Studenten kunnen na het verlenen van het uitstel een
paspoort aanvragen om Iran tijdelijk te kunnen verlaten, bijvoorbeeld voor een
studie in het buitenland. In dat geval moeten studenten een borgsom van vijftien
miljoen toman betalen. Na terugkeer in Iran kunnen de studenten dit bedrag
terugvragen.320
Na de universitaire opleiding moeten de ex-studenten alsnog hun dienstplicht
vervullen. De universiteit informeert de dienstplichtafdeling wanneer een student is
afgestudeerd of tussentijds is gestopt met zijn studie.321
Volgens een bron kan een dienstplichtige ook om medische redenen tijdelijk uitstel
krijgen. Bij een derde keer verlenging van een tijdelijk uitstel op medische gronden
krijgt de dienstplichtige een vrijstelling.322

313

Een Iraanse toman is tien rial. 334.000 toman komt overeen met 65,67 euro. Omrekenkoers volgens
www.wisselkoers.nl, geraadpleegd op 18 februari 2020; Vertrouwelijke bron, 21 september 2020; Vertrouwelijke
bron, 12 oktober 2020.
314
In de context van de Islamitische Republiek Iran is een martelaar iemand die is gesneuveld in dienst van de
Revolutie. Een recent voorbeeld hiervan is Mohsen Fakhrizadeh (zie paragraaf 1.1.1). Verder gelden als
martelaars de soldaten die zijn gesneuveld tijdens de oorlog met Irak (1980-1988).
315
Vertrouwelijke bron, 7 september 2020; Vertrouwelijke bron, 21 september 2020.
316
Vertrouwelijke bron, 21 september 2020; Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020.
317
Vertrouwelijke bron, 9 september 2020; Vertrouwelijke bron, 21 september 2020.
318
Global Security, Iran – Military conscription; Ministerie van Buitenlandse Zaken van de Islamitische Republiek
Iran, Issuing first passport, https://en.mfa.ir/portal/GeneralServiceInfo/4010, geraadpleegd op 18 februari 2021.
319
Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020.
320
Vijftien miljoen toman komt overeen met 2.949,22 euro. Omrekenkoers volgens www.wisselkoers.nl,
geraadpleegd op 18 februari 2021; Ministerie van Buitenlandse Zaken, Algemeen ambtsbericht Iran, 7 december
2013, p. 48; Vertrouwelijke bron, 9 september 2020.
321
Australian Government, DFAT country information report Iran, 14 april 2020, p. 56; Vertrouwelijke bron, 7
september 2020; Vertrouwelijke bron, 9 september 2020; Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020.
322
Vertrouwelijke bron, 21 september 2020.

Pagina 44 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

3.1.3.2

Vrijstelling
Er zijn verschillende medische en sociale gronden waarop iemand vrijstelling kan
krijgen. Daarbij staat medisch afgekeurd zijn gelijk aan te zijn vrijgesteld.323 Op de
vrijstellingskaart staat de vrijstellingsgrond vermeld.324 Verder staat vermeld dat het
gaat om vrijstelling in vredestijd en niet in oorlogstijd. De wet voorziet niet in
vrijstelling voor religieuze minderheden. De autoriteiten erkennen geen
gewetensbezwaren.325 Zie verder paragraaf 2.3.6 van het algemeen ambtsbericht
van 7 december 2013 voor een overzicht van de vrijstellingsgronden.326

3.1.3.3

Tatoeages
Tatoeages komen steeds meer voor in Iran, zowel onder mannen als onder
vrouwen.327 Bekende Iraniërs met tatoeages zijn onder meer de rapper Amir Tataloo
en de voetbalinternational Ashkan Dejagah.328 Een tatoeage is voor veel mensen in
Iran een taboe, maar wettelijk gezien is het hebben van een tatoeage niet strafbaar.
Het kan wel leiden tot problemen met de autoriteiten.329 Volgens een bron kan
iemand met een zichtbare tatoeage op straat aangehouden worden door de
zedenpolitie en vervolgens de opdracht krijgen om de tatoeage te bedekken of weg
te laten halen. Wettelijk gezien levert het hebben van een tatoeage geen problemen
op voor dienstplichtigen.330 Volgens een bron kan het hebben van een tatoeage voor
de autoriteiten aanleiding zijn om een dienstplichtige naar een verafgelegen kazerne
te sturen.331

3.1.3.4

Dienstweigering en desertie
Dienstweigering en desertie zijn strafbaar op grond van de Wet algemene militaire
dienst uit 1984. Mannen die zich na hun achttiende jaar niet tijdig melden bij de
autoriteiten worden gezien als dienstweigeraar. Studenten kunnen in aanmerking
komen voor uitstel van de dienstplicht, maar zij worden geacht binnen zes maanden
na de studie alsnog hun dienstplicht te vervullen. Indien een ex-student zich niet
binnen die periode bij de militaire dienstplichtautoriteiten meldt, geldt hij als een
dienstweigeraar.332
Er bestaat een politieafdeling die zich bezighoudt met de opsporing van
dienstweigeraars, maar het is niet bekend hoe actief deze afdeling is. Indien de
politie op straat iemand aanhoudt die niet in het bezit is van een afzwaaikaart of een
vrijstellingskaart, neemt de politie deze persoon mee naar een kazerne om alsnog
de militaire dienst te vervullen.333
323

Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020.
USDoS, Iran 2019 human rights report, 11 maart 2020, p. 51; UK Home Office, Iran: Military service, april 2020,
p. 10; Australian Government, DFAT country information report Iran, 14 april 2020, p. 56.
325
Australian Government, DFAT country information report Iran, 14 april 2020, p. 55-56.
326
Ministerie van Buitenlandse Zaken, Algemeen ambtsbericht Iran, 7 december 2013, p. 48.
327
DW, Women get tattooed in Iran – in secret, 8 maart 2019; Australian Government, DFAT country information
report Iran, 14 april 2020, p. 50; Vertrouwelijke bron, 7 september 2020; Vertrouwelijke bron, 24 september
2020; Vertrouwelijke bron, 19 oktober 2020.
328
Tehran Times, Iran to drop tattooed players from team Melli, 18 maart 2019; AD, Tatoeage? Dan moet je in Iran
een psychologische test afleggen om een rijbewijs te krijgen, 6 augustus 2019; BBC News, Amir Tataloo: Iranian
rapper detained by Turkish authorities, 28 januari 2020; The Guardian, Iranian rapper Amir Tataloo arrested in
Turkey, 29 januari 2020; RFE/RL, Popular Iranian rapper Tataloo released from detention in Turkey, 5 februari
2020; IranWire, Instagram shuts down the account of popular Iranian singer accused of child grooming, 26 april
2020; Tehran Times, Ashkan Dejagah attacked by Iranian fans, 14 juni 2020.
329
Ministerie van Buitenlandse Zaken, Algemeen ambtsbericht Iran, 22 maart 2019, p. 32; DW, Iran: Challenging
convention with tattoos, 13 april 2019; Radio Farda, Young partygoers arrested in Iran for resembling ‘devil
worshipers’, 13 december 2019; Vertrouwelijke bron, 19 oktober 2020.
330
Vertrouwelijke bron, 7 september 2020; Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020; Vertrouwelijke bron, 7 november
2020.
331
Vertrouwelijke bron, 19 oktober 2020.
332
Ministerie van Buitenlandse Zaken, Algemeen ambtsbericht Iran, 7 december 2013, p. 47 en 49.
333
Vertrouwelijke bron, 7 september 2020; Vertrouwelijke bron, 21 september 2020.
324

Pagina 45 van 141

Iemand die zich te laat meldt voor het vervullen van de militaire dienst, heeft twee
opties. De eerste optie is het betalen van een boete. De hoogte van deze boete is
afhankelijk van iemands persoonlijk situatie, bijvoorbeeld welk diploma iemand
heeft, of die persoon inmiddels getrouwd is of kinderen heeft. Na het betalen van
deze boete krijgt iemand vrijstelling.334 De tweede optie is dat iemand alsnog de
militaire dienst vervult. Daarbij volgt naast de in de verslagperiode gebruikelijke
dienstplichtperiode van 21 maanden een verlenging met een paar maanden.335
Op grond van artikel 40 van het militaire Wetboek van Strafrecht staat op het
ontduiken van de militaire dienstplicht een gevangenisstraf van zes maanden tot
twee jaar, of een verlenging van de dienstplichtperiode. Bij drie maanden
dienstplichtontduiking in vredestijd (of vijftien dagen in oorlogstijd) volgt een
verlenging van drie maanden. Bij drie tot twaalf maanden dienstplichtontduiking in
vredestijd (of meer dan vijftien dagen in oorlogstijd) volgt een verlenging van de
gebruikelijke diensttijd met zes maanden. Bij dienstplichtontduiking van meer dan
twaalf maanden in vredestijd (of meer dan twee maanden in oorlogstijd) riskeren
dienstplichtontduikers een strafzaak voor een militaire rechtbank die kan leiden tot
zes maanden tot twee jaar detentie.336
Als de afwezigheid van een dienstplichtige tijdens de militaire dienst de toegestane
limiet overschrijdt, geldt hij als een voortvluchtige soldaat. Deze situatie doet zich
bijvoorbeeld voor wanneer een dienstplichtige niet op tijd terugkeert van verlof.337
Voor iedere dag ongeoorloofde afwezigheid tijdens het vervullen van de militaire
dienst, kan een dienstplichtige een verlenging van de diensttijd met drie dagen of
een gevangenisstraf krijgen. Daarbij volgt de gevangenisstraf na afloop van de
dienstperiode.338 Het onderzoek en de besluitvorming hieromtrent vindt onder de
verantwoordelijkheid van de garnizoenscommandant en de desbetreffende militaire
eenheid plaats.339
3.1.4

Leden van oppositiepartijen en politieke activisten

3.1.4.1

Mujahedin-e Khalq (MKO)340
In de verslagperiode voerde Maryam Rajavi vanuit Frankrijk de MKO aan.341 Tussen
2013 en 2016 is een groot aantal MKO-leden vanuit Irak overgeplaatst naar Albanië.
In de verslagperiode verbleven volgens verschillende bronnen meer dan
tweeduizend MKO-leden op de zwaar beveiligde basis Ashraf 3 vlakbij het dorp
Manzë in Albanië.342 Meerdere MKO-leden zijn in Albanië uit de MKO gestapt. Een
334

Ieder kind levert vijf procent korting op; Australian Government, DFAT country information report Iran, 14 april
2020, p. 56; Vertrouwelijke bron, 21 september 2020.
335
Vertrouwelijke bron, 16 november 2020.
336
UK Home Office, Iran: Military service, april 2020, p. 10; Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020.
337
Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020.
338
Vertrouwelijke bron, 21 september 2020.
339
Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020.
340
De term Mujahedin verwijst naar strijders die een ‘heilige oorlog’ voeren. De groepering wordt in het Engels ook
wel aangeduid als Mujahedin-e Khalq Organization of Iran (MKO of MeK) of de People’s Mujahedin Organization of
Iran (PMOI). Het is de belangrijkste oppositiegroep binnen de National Council of Resistance of Iran (NCRI);
Reuters, Two years after failed bomb plot, Iranian opposition rallies backers online, 17 juli 2020; CRS, Iran:
Internal politics and U.S. policy and options, 9 december 2020, p. 38.
341
Middle East Eye, How Iranian MEK went from US terror list to halls of Congress, 17 juli 2019; VOA, Albania names
Iranian, Turkish members of alleged terrorist cell, 23 oktober 2019; Australian Government, DFAT country
information report Iran, 14 april 2020, p. 38; Radio Farda, Pompeo orders U.S. missions to limit contact with Iran
opposition groups, 9 januari 2020.
342
Der Spiegel, “Sie beschimpften mich als Spion, drückten Zigaretten auf mir aus”, 15 februari 2019; VRT, Wat doet
een Iraans internetleger in Albanië?, 21 februari 2019, geraadpleegd van
https://www.youtube.com/watch?v=BFZ7pu6NpKA; The Guardian, Trump allies’ visit throws light on secretive

Pagina 46 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

aantal van hen is zonder papieren in Albanië achtergebleven. Anderen zijn met
behulp van smokkelaars doorgereisd naar andere landen.343 Het is niet bekend of
MKO-afvalligen vanuit Albanië zijn teruggekeerd naar Iran. Vanwege de aanslagen
die deze groepering in de jaren zeventig en tachtig pleegde en de toenmalige
samenwerking met Saddam Hussein, heeft de MKO onder veel Iraniërs een zeer
slechte reputatie.344 De Iraanse autoriteiten beschouwen de MKO als een
terroristische organisatie.345 Op 17 november 2019 bracht Khamenei de MKO in
verband met de benzineprotesten (zie paragraaf 1.2.1).346 In de verslagperiode
arresteerden de Iraanse autoriteiten een aantal (vermeende) MKO-leden.347 Zo
volgde op 10 april 2020 de arrestatie van twee studenten. Zij kregen op 5 mei 2020
onder meer als aanklacht tegengeworpen dat zij banden zouden hebben met de
MKO.348 Verder namen de autoriteiten in mei 2020 de bezittingen in beslag van een
echtpaar dat de autoriteiten in verband brachten met de MKO.349
In Iran bestaat geen formele amnestieregeling voor voormalige MKO-leden.350 Wel
was Iran in het verleden bereid om voormalige MKO-leden op te nemen wanneer zij
afstand namen van de MKO. De gegadigden voor terugkeer kregen de toezegging
dat zij in Iran niet vervolgd zouden worden. Hierop zag het IRGC toe.351 Volgens een
bron lieten de autoriteiten voormalige MKO-leden die met een dergelijke toezegging
waren teruggekeerd over het algemeen met rust. Volgens dezelfde bron lieten de
autoriteiten ook familieleden van voormalige MKO-leden in tegenstelling tot in de
jaren tachtig meestal met rust.352 Dat gold echter niet voor ongeveer honderd
(voormalige) MKO-leden die Iran op een zwarte lijst heeft staan en die bij terugkeer
strafvervolging staat te wachten.353 Volgens een bron kwam het soms voor dat de
autoriteiten na een incident een voormalig MKO-lid als zondebok gebruikten als zij
dat voormalig MKO-lid konden linken aan dat incident. De ngo Nejat Society hielp
voormalige MKO-leden om te re-integreren in de Iraanse samenleving. Desondanks
Iranian opposition group, 15 juli 2019; AP News, Albania says it’s discovered an Iranian paramilitary network, 23
oktober 2019; BBC News, The Iranian opposition fighters who mustn’t think about sex, 11 november 2019;
Middle East Eye, MEK defectors raise doubts over alleged Iranian ‘terror cell’ in Albania, 11 december 2019; TRT
World, Albania becomes a frontline in the proxy battle between Iran and the US, 16 januari 2020; Radio Farda,
Prime minister says Albania not changing its position on hosting Iranian opposition group, 31 januari 2020; The
New York Times, Highly secretive Iranian rebels are holed up in Albania. They gave us a tour, 17 februari 2020;
Australian Government, DFAT country information report Iran, 14 april 2020, p. 38; Tehran Times, MEK
commanders treat members like serfs: Albanian journalist, 16 september 2020.
343
BBC News, The Iranian opposition fighters who mustn’t think about sex, 11 november 2019; Nejat Society,
Albanian MEK Ashraf Camp is a prison, 11 november 2019; DW, Iran lashes out against Albania after Soleimani
killing, 21 januari 2020; The New York Times, Highly secretive Iranian rebels are holed up in Albania. They gave
us a tour, 17 februari 2020; Nejat Society, Ehsan Bidi press conference was cancelled – collusion continues, 17
augustus 2020.
344
Borzou Daragahi, Beyond control: Iran and its opponents locked in a lopsided confrontation, Atlantic Council,
2019, p. 9; RFE/RL, Female cyclist angers hard-liners in Iran by riding without her hijab, 23 oktober 2020.
345
Borzou Daragahi, Beyond control, 2019, p. 9; Vertrouwelijke bron, 19 november 2020.
346
Press TV, Iran’s leader supports government’s gas price hike, 18 november 2019; AI, Trampling humanity, 2
september 2020, p. 62.
347
IHRM, Families and supporters of the opposition PMOI/MEK arrested across Iran, 25 mei 2020; Tehran Times,
IRGC captured MKO terrorists in Fars province, 17 juli 2020; IHRM, Intelligence ministry launches new wave of
arrests to fend off Iran protests, 15 november 2020; CRS, Iran: Internal politics and U.S. policy and options, 9
december 2020, p. 38.
348
RFE/RL, Detained Iranian student accused of ties to MKO; Family calls charges ‘ridiculous’, 6 mei 2020; AI,
University student at risk of torture, 12 mei 2020; VOA, Sister of detained Iranian student: Iran government
supporters threatened me, 12 mei 2020; HRW, Iran: Free students long in solitary, 6 juni 2020; Radio Farda,
Detained student accused of terrorist ties contracted coronavirus in Iran prison, 12 juni 2020.
349
CHRI, Political prisoner’s family faces homelessness in Iran due to state confiscation of properties, 21 maart 2019;
IHRM, Political prisoners’ children turn homeless after their house confiscated, 11 mei 2020; Radio Farda, Iran
confiscates home of couple in prison for ‘connections’ with exiled group, 12 mei 2020; IHRM, Health of political
prisoner Fatemeh Mosanna deteriorating in Evin prison, 21 oktober 2020.
350
Ministerie van Buitenlandse Zaken, Algemeen ambtsbericht Iran, 7 december 2013, p. 39; Vertrouwelijke bron, 7
november 2020; Vertrouwelijke bron, 19 november 2020.
351
Ministerie van Buitenlandse Zaken, Algemeen ambtsbericht Iran, 22 maart 2019, p. 44.
352
Vertrouwelijke bron, 24 september 2020.
353
Ministerie van Buitenlandse Zaken, Algemeen ambtsbericht Iran, 7 december 2013, p. 39.

Pagina 47 van 141

vertrok een aantal voormalige MKO-leden opnieuw uit Iran, omdat zij daar moeilijk
een nieuw leven konden opbouwen.354 Het is niet bekend of voormalige MKO-leden
in de verslagperiode nog een beroep konden doen op de informele amnestieregeling.
3.1.4.2

Aanslagen op Iraniërs buiten Iran
In de verslagperiode ontvingen activisten in de Iraanse diaspora bedreigingen.355
Daarnaast vonden enkele gewelddadige acties tegen Iraniërs in het buitenland
plaats.356 Zo schoten onbekenden op 14 november 2019 Masoud Molavi Vardanjani
in Istanboel dood.357 Verder stak een Iraanse man Sadegh Zarza, die behoorde tot
de KDPI (zie paragraaf 3.1.2.2), op 19 juni 2020 neer bij het station van
Leeuwarden.358 Daarnaast kwam de voormalige rechter Gholamreza Mansouri op 19
juni 2020 in Boekarest onder verdachte omstandigheden om het leven.359

3.1.4.3

Ontvoeringen van Iraniërs buiten Iran
In de verslagperiode zijn enkele politieke activisten buiten Iran ontvoerd en naar
Iran overgebracht. Een voorbeeld is de Duits-Iraanse Jamshid Sharmahd van de
Tondar-groepering. Hij vertrok vanuit de VS, waar hij op dat moment woonde, naar
Dubai. Volgens zijn familieleden was het laatste contact met hem op 28 juli 2020.
Op 1 augustus 2020 verklaarde het Iraanse ministerie van Inlichtingen dat zij hem
gearresteerd hadden vanwege gewapende acties en sabotage in het verleden. Hij
verscheen ook geblinddoekt op de Iraanse televisie. Tegen het einde van de
verslagperiode was nog geen veroordeling bekend.360
354

Nejat Society, Nejat Society, https://www.nejatngo.org/en/about-us, geraadpleegd op 18 februari 2021;
Vertrouwelijke bron, 24 september 2020.
355
Het Parool, ‘Extra beveiliging voor Iraanse Nederlanders’, 12 oktober 2019; 1Limburg, Maastrichtse Iraniërs
beveiligd na liquidaties, 12 oktober 2019; RSF, Open letter about threats to Iranian journalists in six EU countries
and US, 22 januari 2020; HIVOS, Silencing across borders. Transnational repression and digital threats against
exiled activists from Egypt, Syria, and Iran, februari 2020, p. 13; Radio Farda, PEN America condemns threats
against Iranian writers, activists in the US, 28 juni 2020; Argos, Nederland beveiligt tegenstanders Iraans
regime, 12 oktober 2019; CBC, Family members of PS752 victims report receiving threats for speaking out
against Iranian regime, 29 oktober 2020.
356
Radio Farda, Prime minister says Albania not changing its position on hosting Iranian opposition group, 31 januari
2020; The Jerusalem Post, Iran’s assassins: Tehran has a long history of assassinating people, 14 september
2020; Reuters, Iranian diplomat warned of retaliation over Belgian bomb plot trial, document shows, 9 oktober
2020; De Standaard, Belgisch terreurdossier gelinkt aan Iraans regime, 10 oktober 2020; Al Jazeera, Iran slams
new allegations against arrested diplomat in Belgium, 14 oktober 2020; IranWire, Iran’s campaign of terror in
Iraqi Kurdistan, 12 november 2020.
357
Reuters, Exclusive: Iranian diplomats instigated killing of dissident in Istanbul, Turkish officials say, 27 maart
2020; Reuters, U.S. believes Iran was ‘directly involved’ in killing of Iranian dissident in Turkey, 2 april 2020;
Radio Farda, Pompeo says Iran’s diplomats agents of terror, responsible for ‘multiple’ killings, 2 april 2020; The
Independent, The story of Iran, a murdered hacker and me, 3 augustus 2020; Daily Sabah, Iranian diplomat
nabbed over dissident murder plot in Turkey, 11 februari 2021.
358
NOS, ‘Neergestoken man in Leeuwarden is Iraanse activist’, 20 juni 2020; Kurdistan 24, Kurdish Iranian politician
survives assassination attempt in the Netherlands: Local media, 20 juni 2020; AD, Iraniërs weten het zeker:
Aanval had politiek motief, 22 juni 2020; NOS, ‘Mijn broer is op klaarlichte dag neergestoken door een
landgenoot’, 7 juli 2020; Leeuwarder Courant, Neergestoken activist Zarza: ‘Ik ga door, al is het met één oog’, 9
juli 2020; De Volkskrant, ‘Teheran toont zijn macht in Friesland’, 22 juli 2020; Radio Farda, Tehran continues its
terror campaign in Europe – Will Europeans respond?, 22 juli 2020; NRC Next, Leeuwarden OM: Iran lijkt niet
betrokken bij mesaanval op Iraniër, 22 september 2020.
359
Radio Farda, Differing police accounts on death of Iran judge in Romania, 19 juni 2020; Press TV, Iran asks
Romania to accelerate probe into death of fugitive ex-judge, 21 juni 2020; BBCM, Iranian paper suggests fugitive
judge murdered in Romania, 24 juli 2020; Financial Times, Bribery case reignites scrutiny of Iran’s ‘Beverly Hills’
elite, 31 juli 2020.
360
Tondar betekent ‘donder’ in het Perzisch. Het gaat in dit geval om een groepering in ballingschap die streeft naar
het herstel van de Iraanse monarchie; Reuters, Iran says it has detained U.S.-based opposition leader over 2008
bomb attack, 1 augustus 2020; The Independent, Iran says it has detained leader of California-based exile
group, 1 augustus 2020; NRC, Iran: Leider opgepakt van oppositiegroep die opereert vanuit de VS, 1 augustus
2020; Al Jazeera, Iran says it has arrested head of US-based ‘terrorist group’, 1 augustus 2020; DW, US-based
‘terrorist’ leader Jamshid Sharmahd arrested by Iran, 1 augustus 2020; IRNA, Iran arrests counter-revolutionary
terrorist, 3 augustus 2020; RFE/RL, Mystery surrounds Iran’s detention of leader of U.S.-based exile group, 4
augustus 2020; Los Angeles Times, Iran abducted Southern California man while he was in Dubai, family says, 4
augustus 2020; Radio Farda, Daughter of man abducted by Iran intelligence says there is no news about him, 9
augustus 2020; Der Spiegel, “Wenn ich a meinen Papa denke, stelle ich mir vor, wie sie ihn foltern”, 26

Pagina 48 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

Een ander voorbeeld is de Zweeds-Iraanse Habib Chaab. Hij was een prominent lid
van de ASMLA. Op 1 november 2020 verklaarde Mojtaba Zonnouri, het hoofd van
het Iraanse Nationale Veiligheidscomité, dat Chaab in het buitenland was
gearresteerd en overgebracht naar Iran. De autoriteiten brachten hem in verband
met een grote aanslag op een militaire parade in de stad Ahwaz op 22 september
2018. Volgens enkele Turkse media was hij op 9 oktober 2020 ontvoerd in
Istanboel. Tegen het einde van de verslagperiode was nog geen veroordeling
bekend.361
3.1.5

Lesbiennes, homoseksuelen, biseksuelen, transgenders en interseksen (LHBTI)
Informatie over LHBTI is niet op alle onderwerpen in detail beschikbaar. Bronnen
maken niet altijd onderscheid tussen lesbiennes, homoseksuelen, biseksuelen,
transgenders en interseksen. Hierdoor is een aantal vragen onbeantwoord gebleven.
Voorgaande ambtsberichten constateerden dat de Iraanse autoriteiten geen actief
en systematisch vervolgingsbeleid tegen LHBTI voeren.362 Volgens een bron is in de
positie en wetgeving ten aanzien van LHBTI in Iran sinds het ambtsbericht van 22
maart 2019 geen verandering opgetreden.363 Volgens een andere bron is de positie
van LHBTI tijdens de coronacrisis wel verslechterd, omdat ontmoetingen in persoon
moeilijker zijn geworden en veel jonge LHBTI geen beschikking hebben over een
eigen smartphone waardoor zij elkaar evenmin digitaal kunnen ontmoeten. Daar
komt bij dat de autoriteiten volgens diezelfde bron in de verslagperiode een aantal
Telegram kanalen die gericht waren op LHBTI sloten.364 Verder hadden transgenders
volgens de ngo 6Rang in de verslagperiode als gevolg van de coronacrisis problemen
met de aanschaf van de voor hun geslachtsverandering benodigde medicatie.
Daarnaast nam volgens 6Rang het aantal LHBTI dat als gevolg van de coronacrisis in
de prostitutie terecht kwam toe.365
Uit het vorenstaande en ook uit de overige ten behoeve van deze paragraaf
geraadpleegde bronnen komt echter niet het beeld naar voren dat de Iraanse
autoriteiten in de verslagperiode een actief en systematisch vervolgingsbeleid tegen
LHBTI zijn gaan voeren. Dat volgt onder meer uit het gegeven dat mannelijke en
vrouwelijke homoseksuele gerichtheid in Iran op zichzelf wettelijk niet strafbaar of
november 2020; Der Tagesspiegel, Verschleppte Ausländer sind das Faustpfand der Mullahs, 29 november 2020;
CHRI, Abducted German-Iranian denied choice of attorney, whereabouts still unknown, 23 december 2020.
361
Hij staat ook bekend als Habib Osayvad, Habib Asyud, Habib Eseywed en Farajollah Chaab; Rûdaw, Iranian
opposition leader abducted in Turkey, 31 oktober 2020; Middle East Eye, Iran arrests leading Arab separatist
figure abroad, 1 november 2020; Radio Farda, Former leader of separatist group ‘arrested,’ transferred to Iran, 2
november 2020; NRC, AIVD: Iraans-Nederlandse activisten riskeren buiten EU ontvoering, 12 november 2020;
Tehran Times, Ringleader of the group behind Ahvaz terror attack arrested, 13 november 2020; NOS, ‘Iran
probeert Iraanse activisten in Nederland te hacken’, 11 december 2020; The Washington Post, Turkey says
Iranian intelligence was behind elaborate plot to kidnap opponent in Istanbul, 13 december 2020; BBCM, Turkey
detains Iranian intel suspects over Istanbul abduction –report, 14 december 2020; Al Jazeera, Turkey detains 11
over abduction of Iranian dissident, 14 december 2020; TRT World, Turkey says Iranian intelligence behind
kidnapping of dissident Chaab, 14 december 2020; Rûdaw, The son of a peshmerga commander turns crossborder Iranian intelligence operative, 15 december 2020; BBCM, Turkish news channels air footage of Iranian
dissident’s ‘abduction’, 17 december 2020; Hürriyet Daily News, Iranian woman sought in abduction of dissident,
19 december 2020; United for Iran, Habib Osayvad, https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/6378/, geraadpleegd
op 18 februari 2021.
362
Ministerie van Buitenlandse Zaken, Algemeen ambtsbericht Iran, 8 januari 2010, p. 80; Ministerie van
Buitenlandse Zaken, Algemeen ambtsbericht Iran, 25 augustus 2011, p. 79; Ministerie van Buitenlandse Zaken,
Algemeen ambtsbericht Iran, 7 december 2013, p. 44; Ministerie van Buitenlandse Zaken, Thematisch
ambtsbericht situatie van christenen en van LHBT's, 7 mei 2015, p. 13; Ministerie van Buitenlandse Zaken,
Algemeen ambtsbericht Iran, 29 mei 2017, p. 54; Ministerie van Buitenlandse Zaken, Algemeen ambtsbericht
Iran, 22 maart 2019, p. 54.
363
Vertrouwelijke bron, 10 september 2020.
364
Vertrouwelijke bron, 18 september 2020.
365
Iran Journal, Starker Anstieg der LGBT-prostitution im Iran in Coronazeiten, 11 december 2020.

Pagina 49 van 141

verboden is.366 Voor zover bekend vond in de verslagperiode geen strafvervolging
plaats van LHBTI enkel vanwege hun seksuele gerichtheid of geslachtskenmerken en
zonder dat de autoriteiten hen beschuldigden van homoseksuele handelingen.
3.1.5.1

Strafbaarstelling van homoseksuele handelingen
Het verrichten van seksuele handelingen tussen personen van hetzelfde geslacht is
in Iran strafbaar. Vervolging kan plaatsvinden op grond van de artikelen 233-234
(livat, sodomie door mannen),367 235-236 (tafkhiz, sodomie door mannen zonder
binnendringen),368 237 (overige homoseksuele handelingen) en 238-240
(musaheqeh, geslachtelijke omgang tussen vrouwen),369 WvS. Dit kan leiden tot een
bestraffing met zweepslagen of de doodstraf. Daarbij maakt artikel 234 een
onderscheid tussen de ‘insertieve/actieve partner’ en de ‘receptieve/passieve
partner’. Op grond van artikel 234 kan de passieve partner in het geval van livat –
gehuwd of ongehuwd – de doodstraf opgelegd krijgen. Indien de actieve partner
gehuwd is of als er sprake was van dwang of geweld, kan de actieve partner
eveneens de doodstraf krijgen. De maximale straf voor ongehuwden is honderd
zweepslagen. Mocht de actieve partner geen moslim zijn, maar de passieve partner
wel, dan kan de eerste evengoed de doodstraf opgelegd krijgen, ongeacht of de
actieve partner gehuwd is of niet.
Op grond van artikel 236 is de maximale straf voor tafkhiz honderd zweepslagen,
tenzij de passieve partner een moslim is en de actieve partner niet. In dat geval kan
de actieve partner de doodstraf opgelegd krijgen.
Op grond van artikel 237 kunnen overige homoseksuele handelingen bestraft
worden met minimaal 31 en maximaal 74 zweepslagen voor zowel mannen als
vrouwen. Overige homoseksuele handelingen betreffen bijvoorbeeld zoenen en
onzedige aanrakingen als gevolg van lust.370 Cross-dressing door transgenders valt
eveneens onder dit wetsartikel.371
Blijkens artikel 239 is de maximale straf voor musaheqeh honderd zweepslagen.372
Uit artikel 240 volgt dat daarbij geen onderscheid wordt gemaakt tussen actieve en
passieve partners, burgerlijke staat of religie. Evenmin is daarbij van belang of er
sprake was van dwang of geweld. Met uitzondering van overige homoseksuele
handelingen, zoals bedoeld in artikel 237, kan bij een vierde veroordeling wegens
livat, tafkhiz, musaheqeh of een combinatie daarvan de doodstraf worden opgelegd
indien de overtreder voor alle eerdere veroordelingen zweepslagen opgelegd heeft
gekregen.373 Dat betekent dat een vrouw in verband met deze handelingen pas bij

366

Ministerie van Buitenlandse Zaken, Algemeen ambtsbericht Iran, 22 maart 2019, p. 52; Vertrouwelijke bron, 24
september 2020.
367
Artikel 233 definieert livat als de penetratie van een mannelijk geslachtsorgaan in de anus van een andere man
vanaf het punt van besnijdenis.
368
Artikel 235 definieert tafkhiz als het plaatsen van een mannelijk geslachtsorgaan tussen de dijen of billen van een
andere man. Blijkens de aantekening bij artikel 235 wordt een penetratie van een mannelijk geslachtsorgaan in
de anus van een andere man die niet het punt van besnijdenis bereikt, aangemerkt als tafkhiz.
369
Artikel 238 definieert musaheqeh als een omstandigheid waarbij een vrouw haar geslachtsorgaan tegen het
geslachtsorgaan van een andere vrouw plaatst.
370
Australian Government, DFAT country information report Iran, 14 april 2020, p. 52; Vertrouwelijke bron, 10
september 2020.
371
6Rang, Submission to the UN independent expert, maart 2019, p. 2; 6Rang, Hidden wounds, september 2020, p.
12; Vertrouwelijke bron, 18 september 2020.
372
FIDH/LDDHI, No one is spared, 1 oktober 2020, p. 27; ILGA, State-sponsored homophobia. Global legislation
overview update, december 2020, p. 48.
373
ECPM/IHR, Annual report on the death penalty in Iran 2019, 31 maart 2020, p. 17; Gay Star News, How this
lesbian TV reporter uses journalism to fight for the LGBT+ community in Iran, 17 juni 2020.

Pagina 50 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

een vierde veroordeling ter dood kan worden veroordeeld, terwijl dat bij een man al
bij een eerste veroordeling kan.374
Bij bestraffingen vanwege homoseksuele handelingen kunnen minderjarigen
dezelfde bestraffingen ontvangen als meerderjarigen, aangezien de minimumleeftijd
voor strafbaarstelling van meisjes negen maanjaren is en voor jongens vijftien
maanjaren (zie paragraaf 3.1.8).375
Lavat-e be-onf is een zaak waarin sprake is van sodomie met geweld of
verkrachting.376 Het slachtoffer van een man-man verkrachting loopt het risico
aangemerkt te worden als een actieve homoseksueel, bijvoorbeeld omdat de dader
het slachtoffer ervan beschuldigt dat het met wederzijdse instemming plaatsvond.
Daarmee kan het slachtoffer uiteindelijk ook strafbaar zijn. Daarbij speelt de leeftijd
van het slachtoffer geen rol.377 Het is niet bekend of een dergelijke zaak zich in de
verslagperiode heeft voorgedaan.
3.1.5.2

Positie in de samenleving
In de Iraanse samenleving is homoseksualiteit voor veel mensen een groot taboe.378
Toch doorbreken mensen dit taboe vaker in vergelijking met vijftien of twintig jaar
geleden.379 Onder sommige Iraniërs is iets meer acceptatie van homoseksualiteit
waar te nemen onder invloed van de aandacht die bekende Iraanse artiesten,
influencers en anderen aan dit onderwerp geven op de sociale media, internet en
satelliet-TV.380 Desondanks is de sociale druk op LHBTI heel groot om te voldoen
aan de heteroseksuele norm en te trouwen.381 Dit speelt volgens een bron ook bij
Iraniërs die buiten Iran verblijven.382 Het is niet bekend of hierbij sprake is van een
verschil tussen stad en platteland.383
Volgens verschillende bronnen lopen LHBTI in vergelijking met heteroseksuelen
onevenredig veel kans het slachtoffer te worden van represailles van familie,
vrienden en anderen, bijvoorbeeld omdat zij homoseksualiteit als een aantasting van
de familie-eer zien.384 Volgens een bron registreert de politie dit soort geweld niet.
In de eventuele aangiftes komt meestal iets anders te staan, bijvoorbeeld slachtoffer
van diefstal of aanzetten tot geweld. Hieruit volgt dat de autoriteiten LHBTI in die
gevallen niet op de juiste wijze behandelen.385

374

USDoS, Iran 2019 human rights report, 11 maart 2020, p. 50; Australian Government, DFAT country information
report Iran, 14 april 2020, p. 52.
375
Artikel 147, WvS; BBC News, Iran ‘must stop youth executions, 28 juli 2005.
376
6Rang, Letter to Dutch government regarding its asylum policy for Iranian LGBTQI, 11 februari 2020;
FIDH/LDDHI, No one is spared, 1 oktober 2020, p. 27.
377
Small Media, Breaking the Silence, 17 mei 2018, p. 26; Australian Government, DFAT country information report
Iran, 14 april 2020, p. 53; Vertrouwelijke bron, 10 september 2020; Vertrouwelijke bron, 24 september 2020.
378
Australian Government, DFAT country information report Iran, 14 april 2020, p. 53; Pink News, Top Iranian aide
apologises for ‘homosexual propaganda’ after sharing cartoon of loving lesbian and gay parents, 19 mei 2020.
379
Ministerie van Buitenlandse Zaken, Algemeen ambtsbericht Iran, 22 maart 2019, p. 53.
380
The Guardian, Iran’s queen of pop promotes gay rights in new music video, 18 februari 2014; Los Angeles Times,
Lesbian-themed music video by expatriate Iranian singer sparks debate, 19 februari 2014; Small Media, Breaking
the Silence, 17 mei 2018, p. 39; Radio Farda, London-based Persian TV to lodge complaint against Iran for
satellite jamming, 23 november 2019; Vertrouwelijke bron, 18 september 2020.
381
OutRight International, Human rights report: Being lesbian in Iran, 31 oktober 2016, p. 30; Small Media, Breaking
the Silence, 17 mei 2018, p. 85; Yadegarfard, How are Iranian gay men coping, december 2019, p. 1262;
Vertrouwelijke bron, 10 september 2020.
382
Vertrouwelijke bron, 24 september 2020.
383
Vertrouwelijke bron, 10 september 2020.
384
DW, Iran defends execution of gay people, 12 juni 2019; Vertrouwelijke bron, 10 september 2020.
385
Vertrouwelijke bron, 24 september 2020.

Pagina 51 van 141

Er zijn geen berichten bekend van gevallen van eerwraak in de verslagperiode in
verband met seksuele gerichtheid.386 Volgens een bron komt eerwraak bij LHBTI ook
minder vaak voor, omdat hun familieleden LHBTI vaak niet serieus nemen en hen
beschouwen als mensen met een ziekte. Hun familieleden zetten LHBTI in dat geval
eerder onder druk om een therapie of een geslachtsveranderingsoperatie te
ondergaan.387
LHBTI hebben in Iran te maken met discriminatie en geweld van de zijde van de
autoriteiten en andere actoren.388 Tussen november 2019 en januari 2020 hield
6Rang via de sociale media een enquête onder Iraanse LHBTI. Dat leverde 230
ingevulde vragenformulieren op. Uit deze 230 reacties volgde dat bijna twintig
procent van de respondenten te maken heeft gehad met geweld en arrestatie door
de politie, de veiligheidsdiensten en de zedenpolitie. Dit had te maken met hun
gedrag, hun uiterlijk (kleding), het niet dragen van de hijab (art. 638, WvS), hun
aanwezigheid bij privéfeesten of een melding door familieleden of collega’s. Verder
kwam uit deze enquête naar voren dat 46 procent te maken heeft gehad met
geweld in het onderwijs. Voorts had 62 procent te maken gehad met geweld van de
zijde van directe familieleden.389 LHBTI hebben soms te maken met verbale
aanvallen. Daarnaast kunnen zij problemen ondervinden bij het vinden of behouden
van een baan. Verder lopen LHBTI een verhoogd risico op uitsluiting door anderen in
de samenleving.390
3.1.5.3

Online monitoring
Openlijke LHBTI-getinte uitingen op internet en de sociale media, zoals bijvoorbeeld
het beheren van een site met informatie over homorechten, kunnen leiden tot
strafrechtelijke vervolging. Dat kan bijvoorbeeld op grond van de artikelen 14, 15 en
18 van de Law on Punishment of Computer Related Crimes (ook wel de Cyber Crime
Act genoemd) uit 2009.391 Sites die zich richten op LHBTI worden ofwel afgesloten of
gemonitord door de autoriteiten.392 Het komt ook voor dat de contentbeheerders
bedreigingen ontvangen van bijvoorbeeld troll accounts, zodat zij stoppen met hun
activiteiten op internet.393
De Iraanse politie heeft een speciale eenheid genaamd Cyber Police.394 Volgens een
bron werkt deze eenheid veel samen met jonge studenten die afkomstig zijn uit
arme en traditionele families. Zij krijgen betaald om verschillende groepen in de
gaten te houden, waaronder groepen LHBTI. Daarbij hanteren zij nepprofielen en
vriendschapsverzoeken.395 Het kwam volgens verschillende bronnen voor dat de
autoriteiten gebruik maakten van nepprofielen. Daarmee infiltreerden zij in
datingapps, in besloten chatgroepen, in besloten Facebookgroepen en elders op
internet in een poging om mensen in de val te lokken.396 Zo volgde naar verluidt in

386

IranWire, A dark history: Honor killings of Iran’s LGBTQ citizens, 2 augustus 2020.
Vertrouwelijke bron, 24 september 2020.
Freedom House, Freedom in the world 2020, Iran, 4 maart 2020, p. 14.
389
6Rang, Hidden wounds, september 2020, p. 10-17.
390
Reuters, Greedy? Confused? Bisexual Iranians go online to fight prejudice, 3 juli 2019; 6Rang, Hidden wounds,
september 2020, p. 13; Vertrouwelijke bron, 24 september 2020.
391
Small Media, Breaking the Silence, 2018, p. 18; Vertrouwelijke bron, 10 september 2020
392
Small Media, Breaking the Silence, 17 mei 2018, p. 8; USDoS, Iran 2019 human rights report, 11 maart 2020, p.
50; Vertrouwelijke bron, 10 september 2020.
393
Small Media, Breaking the Silence, 17 mei 2018, p. 96; Vertrouwelijke bron, 18 september 2020.
394
Radio Farda, Iran’s cyber police goes after street musicians, 24 mei 2019; CRS, Iranian offensive cyber attack
capabilities, 13 januari 2020, p. 1; France 24, Iran cyberpolice arrest 24 over coronavirus, 26 februari 2020.
395
Vertrouwelijke bron, 24 september 2020.
396
MECRA, Cyber Hezbollah, 5 november 2018; Al Jazeera, Facebook dismantles disinformation network tied to
Iranian media, 5 mei 2020; Vertrouwelijke bron, 10 september 2020; Vertrouwelijke bron, 18 september 2020;
Vertrouwelijke bron, 24 september 2020.
387
388

Pagina 52 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

oktober 2019 tegen een zanger een aanklacht wegens het verspreiden van ‘corruptie
op aarde’. In artikel 286, WvS, is deze aanklacht heel ruim gedefinieerd. Het ziet
onder meer toe op het verspreiden van leugens, brandstichting, prostitutie en
verstoring van de economie.397 Naar verluidt volgde deze aanklacht na een
chatgesprek op de sociale media. Het is niet bekend of deze zanger vervolgens is
veroordeeld.398
3.1.5.4

Beschermingsmogelijkheden voor LHBTI
Volgens een bron bieden de autoriteiten geen daadwerkelijke bescherming bij
eventuele problemen van de zijde van derden. Volgens dezelfde bron durven LHBTI
meestal niet naar de politie te gaan om bescherming te vragen, omdat zij daarbij
het risico lopen op problemen van de zijde van de autoriteiten.399 Volgens
verschillende bronnen lopen homoseksuelen een verhoogd risico op afpersing en
seksuele intimidatie of soms zelfs verkrachting door personen werkzaam voor de
autoriteiten of anderen in hun directe omgeving.400

3.1.5.5

LHBTI in de nationale media
De Iraanse nationale media berichten over het algemeen niet over homoseksuelen.
Als Iraanse media al iets rapporteren dan betreft dat volgens een bron gevallen die
zij aanmerken als sodomie of als verkrachtingszaken.401 Volgens verschillende
bronnen zijn er geen voorbeelden bekend van positieve uitlatingen over
homoseksuelen in de nationale media.402
Verschillende keren lieten politici en geestelijken zich in de Iraanse media negatief
uit over homoseksuelen.403 Zo ontkende de toenmalige president Mahmoud
Ahmadinejad in 2007 het bestaan van homoseksuelen in Iran.404 Uit toespraken van
Khamenei volgt dat hij homoseksualiteit beschouwt als een westerse ideologie en als
een pakket aan normen en waarden dat als ideologie overgedragen kan worden en
de Iraanse samenleving kan binnendringen. Hij gebruikte daarbij het woord nufuz
(infiltratie).405 Een ander voorbeeld is de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken
Javad Zarif die in juni 2019 de wetgeving op grond waarvan homoseksuelen kunnen
worden geëxecuteerd verdedigde door te stellen dat er morele principes zijn.406

397

In het Arabisch: fisad fil-arz. De dader van fisad fil-arz wordt aangeduid met mofsed fil-arz. Blijkens artikel 286,
WvS, staat op ‘corruptie op aarde’ de doodstraf. Volgens de IHR en de ECPM hanteren de revolutionaire
rechtbanken deze aanklacht wanneer andere aanklachten die kunnen leiden tot de doodstraf moeilijk toegepast
kunnen worden; IHR/ECPM, Annual report on the death penalty in Iran 2019, 31 maart 2020, p. 28.
398
Out, Iran could execute popular singer accused of being gay, 8 oktober 2019; Jerusalem Post, Iran charges
famous Kurdish singer with being gay, faces execution, 8 oktober 2019; KHRN, Kurdish singer trial held in
absentia, 11 oktober 2019; Q News, ‘Hanging judge’ hears case of outed Iranian Kurdish singer, 15 oktober
2019; Q News, Reports suggest Iran executed Mohsen Lorestani 6 December, 27 december 2019; Vertrouwelijke
bron, 24 september 2020.
399
Vertrouwelijke bron, 24 september 2020.
400
Small Media, Breaking the Silence, 17 mei 2018, p. 11; Yadegarfard, How are Iranian gay men coping, december
2019, p. 1268; 6Rang, Hidden wounds, p. 11 en 22; Vertrouwelijke bron, 10 september 2020; Vertrouwelijke
bron, 24 september 2020.
401
Vertrouwelijke bron, 24 september 2020.
402
Vertrouwelijke bron, 10 september 2020; Vertrouwelijke bron, 24 september 2020.
403
6Rang, “It’s a great honor to violate homosexuals’ rights”. Official hate speech against LGBT people in Iran,
december 2017; The Jerusalem Post, Iranian cleric compares gay marriage to bestiality, 28 november 2019; The
Times, Nicola Sturgeon pulls out of conference with Iran cleric Dr Mohammad Shomali, 28 november 2019;
Vertrouwelijke bron, 10 september 2020.
404
The Guardian, ‘No homosexuality here’, 25 september 2007; Small Media, Breaking the Silence, 17 mei 2018, p.
10; Attitude, Iran’s invisible people, 17 juli 2020.
405
OutRight International, Iran’s supreme leader says “There is no worst form of moral degeneration than
homosexuality”, 27 mei 2016; 6Rang, “It’s a great honor to violate homosexuals’ rights”, december 2017; Small
Media, Breaking the Silence, 17 mei 2018, p. 46; Vertrouwelijke bron, 24 september 2020.
406
Gay Star News, Iran foreign minister defends gay death penalty: We have ‘moral principles’, 12 juni 2019; Pink
News, Iran’s foreign minister defends execution of gay people on ‘moral principles’, 12 juni 2019; DW, Iran
defends execution of gay people, 12 juni 2019; The Washington Post, With the help of his boyfriend, a German

Pagina 53 van 141

3.1.5.6

Homoseksualiteit als ziekte
In de Iraanse samenleving overheerst de gedachte dat homoseksualiteit een ziekte
is, waarvan iemand kan genezen.407 Zorgpersoneel en psychologen in Iran
beschouwen homoseksualiteit veelal als een gender identity disorder (GID).
Behandeling daarvoor omvat onder meer medicatie, hormoonbehandelingen,
conversie therapieën en geslachtsveranderingsoperaties.408 In Iran bestaan
verspreid over het land meerdere behandelcentra die zich richten op de behandeling
van LHBTI.409 Daarbij maken de meeste medische behandelaars geen onderscheid
tussen homoseksuele mannen, homoseksuele vrouwen en transgenders. De hulp die
deze behandelaars bieden aan LHBTI voldoet over het algemeen niet aan de
internationale standaarden.410
Het komt voor dat familieleden en medische behandelaars homoseksuelen onder
druk zetten om een geslachtsveranderingsoperatie te ondergaan, zodat zij zich
kunnen conformeren aan de heteroseksuele norm.411 Een bron gaf aan uit
persoonlijke getuigenissen mondeling te hebben vernomen dat er homoseksuelen
zijn gedwongen om een geslachtsveranderingsoperatie te ondergaan.412 Volgens een
andere bron komt het met enige regelmaat voor dat homoseksuelen worden
gedwongen tot een geslachtsveranderingsoperatie.413 Dit kan verder echter niet met
openbare bronnen geverifieerd worden. Evenmin is bekend of familieleden,
medische behandelaars en autoriteiten daarbij een verschil maken tussen
homoseksuele mannen en biseksuele mannen. Wel geven verschillende bronnen aan
dat homoseksuele mannen zich soms laten opereren tot transvrouw en
homoseksuele vrouwen tot transman. Dat doen zij niet omdat zij transgender zijn,
maar omdat zij aan strafvervolging willen ontkomen en een min of meer ‘legale’
status willen krijgen.414 Andere homoseksuelen doen aan cross dressing in het
openbaar om hun verschil met anderen tot uiting te laten komen.415

3.1.5.7

Documenten en uitreizen
LHBTI ondervinden over het algemeen vanwege hun geaardheid geen problemen bij
het verkrijgen van documenten.416 Volgens een bron ondervinden LHBTI vanwege
hun geaardheid evenmin problemen bij het uitreizen.417

reporter asked Iran’s foreign minister why the country executes people for being gay, 12 juni 2019; The
Jerusalem Post, Iran’s FM affirms right to execute gays and blasts U.S. and Israel, 12 juni 2019.
407
UN, Situation of human rights in the Islamic Republic of Iran, 2 augustus 2019, p. 15; The Sun, Sexual
‘cleansing’. Iran is forcing thousands of gay people to have gender reassignment surgery against their will or face
execution, 19 februari 2020.
408
6Rang, Stop reparative therapies & mandatory sex reassignment surgeries. Homophobia, transphobia and health
care abuses in the Islamic Republic of Iran, 2014; 6Rang, Submission to the UN independent expert, maart 2019,
p. 2; UN, Situation of human rights in the Islamic Republic of Iran, 2 augustus 2019, p. 15; Australian
Government, DFAT country information report Iran, 14 april 2020, p. 53; UN, Report of the Special Rapporteur
on the situation of human rights in the Islamic Republic of Iran, 11 januari 2021, p. 10; IranWire, LGBT Iranians
recount the horrors of “conversion therapy”, 18 februari 2021; Vertrouwelijke bron, 24 september 2020.
409
6Rang, Submission to the UN independent expert, maart 2019, p. 2; USDoS, Iran 2019 human rights report, 11
maart 2020, p. 51.
410
Small Media, Breaking the Silence, 17 mei 2018, p. 81-87; Vertrouwelijke bron, 24 september 2020.
411
BBC News, The gay people pushed to change their gender, 5 november 2014; USDoS, Iran 2019 human rights
report, 11 maart 2020, p. 51; Thiiird Magazine, Forced gender reassignment on LGBTQUA community in Iran:
Interview with Fariba Sahraei, 18 juni 2020.
412
Vertrouwelijke bron, 10 september 2020.
413
Vertrouwelijke bron, 24 september 2020.
414
Yadegarfard, How are Iranian gay men coping, december 2019, p. 2; The Sun, Sexual ‘cleansing’, 19 februari
2020.
415
Yadegarfard, How are Iranian gay men coping, december 2019, p. 1260; Vertrouwelijke bron, 24 september
2020.
416
Vertrouwelijke bron, 10 september 2020; Vertrouwelijke bron, 24 september 2020.
417
Vertrouwelijke bron, 24 september 2020.

Pagina 54 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

3.1.5.8

Lesbiennes, homoseksuelen en biseksuelen (LHB’s)
Verschillende bronnen geven aan dat er binnen Iran geen openlijke LHB’s zijn.418
LHB’s kunnen in Iran, zeker buiten de grote steden, slechts zeer beperkt hun
geaardheid uitten. Dat gebeurt over het algemeen alleen in besloten kring en niet in
de openbaarheid. Er zijn geen homobars waar LHB’s elkaar kunnen ontmoeten.
Desondanks is er over het algemeen, indien een LHB een laag profiel behoudt en
naar buiten toe niet open is over de seksuele gerichtheid, ruimte voor een LHB om
zich in Iran te bewegen en een eigen leven te leiden. Met name in de grote steden,
maar ook daarbuiten, zijn er informele ontmoetingsplekken in de openbare ruimte
waar ook LHB’s elkaar kunnen tegenkomen.419 Daarnaast kunnen LHB’s elkaar
ontmoeten binnen een eigen (ondergronds) netwerk en bij privéfeesten. Zij kunnen
relatief eenvoudig contacten leggen via de sociale media of via dating apps.420
Net als andere gemarginaliseerde groepen, waaronder etnische- en religieuze
minderheden, kregen ook LHB’s in de verslagperiode te maken met strafvervolging.
Daarbij ging het er in de eerste plaats niet om dat iemand een LHB was, maar om
wat die persoon deed. Iemand mag bijvoorbeeld wel een homoseksuele gerichtheid
hebben, maar er niet naar handelen of als activist de homoseksuele geaardheid
promoten of aan een groot publiek bekend maken.421 Dit komt naar voren uit de
zaken van LHB’s en LHBTI-activisten die in de verslagperiode te maken kregen met
strafvervolging.422
Naar verluidt voerden de autoriteiten in de verslagperiode op diverse plaatsen in
Iran invallen uit bij gemengde feesten (waar zowel mannen als vrouwen aanwezig
waren) en bij vermoedelijke gay parties.423 In sommige gevallen konden de
feestgangers de lokale politie met smeergeld afkopen. In andere gevallen ontvingen
de aanwezigen een geldboete of een gevangenisstraf, bijvoorbeeld vanwege
alcoholgebruik of het overtreden van de kledingvoorschriften (art. 638, WvS,
misdrijf tegen de openbare zedelijkheid en normen).424

418

BBC News, The gay people pushed to change their gender, 5 november 2014; BBC News, Iran footballers
investigated over lesbian claims, 27 mei 2016; Vertrouwelijke bron, 10 september 2020; Vertrouwelijke bron, 24
september 2020.
419
Mohammadrasool Yadegarfard, How are Iranian gay men coping with systematic suppression under islamic law? A
qualitative study, Sexuality & Culture 23(4), december 2019, p. 1250-1273, 1257-1258; Australian Government,
DFAT country information report Iran, 14 april 2020, p. 54; Attitude, Iran’s invisible people: LGBTQ life in a
country where being gay carries the death penalty, 17 juli 2020; Vertrouwelijke bron, 10 september 2020;
Vertrouwelijke bron, 24 september 2020.
420
Yadegarfard, How are Iranian gay men coping, december 2019, p. 1264; Australian Government, DFAT country
information report Iran, 14 april 2020, p. 54; Attitude, Iran’s invisible people, 17 juli 2020; Vertrouwelijke bron,
10 september 2020; Vertrouwelijke bron, 24 september 2020.
421
6Rang, Submission to the UN independent expert on protection against violence and discrimination based on
sexual orientation and gender identity, maart 2019, p. 2; USDoS, Iran 2019 human rights report, 11 maart 2020,
p. 50.
422
Small Media, Breaking the Silence. Digital media and the struggle for LGBTQ rights in Iran, 17 mei 2018, p. 20;
CHRI, Fourth women's rights activist arrested in Iran in less than a month, 28 september 2018; 6Rang, Letter to
Dutch government regarding its asylum policy for Iranian LGBTQI, 11 februari 2020; Vertrouwelijke bron, 10
september 2020; Vertrouwelijke bron, 18 september 2020; Vertrouwelijke bron, 24 september 2020.
423
The Jeruzalem Post, Shots fired as Iran arrests over 30 gay men in violent raid, 20 april 2017; 6Rang, Submission
to the UN independent expert, maart 2019, p. 5; Radio Farda, Security forces arrest 15 youth for holding ‘mixedgender party’ in Iran, 27 oktober 2019; USDoS, Iran 2019 human rights report, 11 maart 2020, p. 50; IHRM,
Iran arrests people in private mixed-gender parties, 7 april 2020; Gay Star News, How this lesbian TV reporter
uses journalism to fight for the LGBT+ community in Iran, 17 juni 2020; Attitude, Iran’s invisible people, 17 juli
2020; 6Rang, Hidden wounds. A research report on violence against LGBTI in Iran, september 2020, p. 12;
Vertrouwelijke bron, 10 september 2020; Vertrouwelijke bron, 24 september 2020.
424
Yadegarfard, How are Iranian gay men coping, december 2019, p. 1258; IRBC, Iran. Dress codes, including
enforcement, 21 februari 2020, p. 1-2; Radio Farda, Iran police arrests party-goers, but not for breaking social
distancing rules, 3 april 2020; Vertrouwelijke bron, 24 september 2020.
Pagina 55 van 141

Op 12 december 2019 veroordeelde een revolutionaire rechtbank in Teheran een
activiste die streefde naar gendergelijkheid tot vijf jaar gevangenisstraf op grond
van artikel 610, WvS (bedreigen van de nationale veiligheid). Volgens de rechtbank
handelde zij tegen de nationale veiligheid door het normaliseren van homoseksuele
relaties. Zij had deelgenomen aan workshops over vrouwenrechten en gelijke
rechten.425
Verschillende bronnen geven aan dat zij vermoeden dat het bekend zijn van
homoseksuele gedragingen of een homoseksuele geaardheid van een persoon in de
praktijk kan leiden tot een onevenredige of discriminatoire bestraffing of
tenuitvoerlegging van een straf bij vervolging wegens een commuun delict. Hiervoor
ontbreekt echter hard bewijs.426
Volgens een bron komt het voor dat de autoriteiten LHB’s na hun arrestatie, op
grond van de artikelen uit het Wetboek van Strafrecht die betrekking hebben op
homoseksuele handelingen, dwingen om bekentenissen af te leggen en onder druk
zetten om namen te noemen van andere LHB’s.427 Uit de geraadpleegde bronnen
komt echter niet het beeld naar voren dat er in de verslagperiode grootschalige
strafvervolgingen van LHB’s wegens homoseksuele handelingen hebben
plaatsgevonden. Het is verder niet bekend of in de verslagperiode sprake is geweest
van veroordelingen tot gevangenisstraffen of de doodstraf wegens homoseksuele
handelingen met wederzijdse instemming, hoewel er volgens verschillende bronnen
op dit punt mogelijk sprake is van onderrapporteren. Volgens deze bronnen hebben
de Iraanse autoriteiten er belang bij om hierover geen informatie naar buiten te
laten komen om internationale kritiek te voorkomen.428
Verder hebben voor zover bekend in de verslagperiode geen executies van LHB’s
vanwege homoseksuele handelingen plaatsgevonden. De kans dat het zover komt is
volgens een bron overigens niet zo groot, omdat er volgens de shariawetgeving in
het geval van mannen vier mannelijke getuigen van de daad moeten zijn en in het
geval van vrouwen acht vrouwelijke getuigen. Dit leidt ertoe dat er bijna nooit
voldoende bewijs is in dergelijke strafzaken. De laatste zaak waarbij sprake was van
een executie wegens lavat-e be-onf was op 10 januari 2019 in de stad Kazerun in de
provincie Fars. In die zaak waren naar verluidt getuigenissen en filmopnames van de
daad aanwezig.429

425

6Rang, Iran: Activist charged with normalising same sex relations, 22 februari 2019; 6Rang, Submission to the
UN independent expert, maart 2019, p. 4; FIDH, Iran: Judicial harassment of Mrs. Rezvaneh Mohammadi, 20
maart 2019; CHRI, Gender equality researcher tried in Iran under national security charge, 25 maart 2019;
FIDH, OMCT & LDDHI, Joint submission to the United Nations Universal Periodic Review (UPR) of Iran, 29 maart
2019, p. 3; Abdorrahman Boroumand Center, “If you’re not a lesbian, why don’t you have a boyfriend?”: Witness
testimony of Rezvaneh Mohammadi, 17 mei 2019; Radio Farda, Two Iran activists convicted to five-year prison
terms each, 13 december 2019; USDoS, Iran 2019 human rights report, 11 maart 2020, p. 50; United for Iran,
Rezvaneh Mohammadi, https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/4807/, geraadpleegd op 18 februari 2021;
Vertrouwelijke bron, 18 september 2020.
426
Vertrouwelijke bron, 10 september 2020; Vertrouwelijke bron, 24 september 2020.
427
Vertrouwelijke bron, 10 september 2020.
428
Australian Government, DFAT country information report Iran, 14 april 2020, p. 53; Vertrouwelijke bron, 10
september 2020.
429
IHRM, Iran publicly executes man on sodomy charges, 11 januari 2019; The Jerusalem Post, Iran publicly hangs
man on homosexuality charges, 26 januari 2019; Gay Star News, Iran publicly hangs man on charges of
homosexuality, 28 januari 2019; Ministerie van Buitenlandse Zaken, Algemeen ambtsbericht Iran, 22 maart
2019, p. 53; UK Home Office, Iran: Sexual orientation and gender identity or expression, juni 2019, p. 17;
6Rang, Letter to Dutch government regarding its asylum policy for Iranian LGBTQI, 11 februari 2020, p. 2;
USDoS, Iran 2019 human rights report, 11 maart 2020, p. 50; Vertrouwelijke bron, 24 september 2020.
Pagina 56 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

In de verslagperiode hebben zich in Iran voor zover bekend geen grootschalige
arrestatiegolven van LHB’s voorgedaan vanwege hun seksuele gerichtheid. Er zijn
geen berichten dat in Iran een grote LHB-gevangenispopulatie aanwezig is. Volgens
een bron sturen de autoriteiten homoseksuelen die in de gevangenis terechtkomen
soms expres naar een afdeling met veel zware criminelen.430 Volgens andere
bronnen lopen homoseksuelen in de gevangenis een verhoogd risico op geweld en
seksueel misbruik door zowel medegevangenen als gevangenispersoneel.431
Het is voor maatschappelijke organisaties in Iran niet mogelijk om de belangen van
LHB’s te behartigen.432 Volgens een bron bestaan er buiten Iran wel organisaties die
banden hebben met de LHBTI-gemeenschap in Iran, maar het is voor deze
organisaties moeilijk communiceren met de LHBTI-gemeenschap in Iran. Er zijn voor
zover bekend geen gestructureerde ondergronds opererende organisaties die de
belangen behartigen van LHB’s. Wel bestaan er informele netwerken die door
individuen zijn opgezet, bijvoorbeeld via de sociale media.433
3.1.5.9

Transgenders
De positie van transgenders verschilt van die van LHB’s, omdat transgenders zich in
de Iraanse samenleving vrijer kunnen bewegen.434 Op basis van een fatwa van
ayatollah Ruhollah Khomeini is een geslachtswijziging van zowel mannen als
vrouwen in Iran mogelijk. Daarbij mogen transgenders op basis van hun nieuwe
geslacht trouwen. De betrokken persoon moet daarvoor gediagnosticeerd zijn met
een GID en een geslachtveranderingsoperatie hebben ondergaan.435 Een dergelijke
operatie is in Iran toegestaan.436 Om de transitiekosten te dekken kan een
transgender een gedeeltelijke subsidie ontvangen.437 Volgens een bron is de hoogte
daarvan afhankelijk van de financiële situatie van de aanvrager. Deze subsidie geldt
echter alleen tot en met de operatie.438 Volgens andere bronnen is deze subsidie niet
toereikend en soms zelfs afwezig.439 Binnen 24 uur na de operatie kunnen
transgenders identiteitsdocumenten krijgen op basis van hun nieuwe naam en
geslacht. Het is daarbij niet mogelijk om een derde sekse op te geven.440
Een geslachtsveranderingsoperatie levert grote gezondheidsrisico’s op, onder meer
omdat de meeste chirurgen de operatie niet volgens de internationale standaarden
uitvoeren en zij geen specialisten op het gebied van transseksualiteit zijn, maar

430

Vertrouwelijke bron, 24 september 2020.
CHRI, Prisoners in Iran’s Gharchak prison for women protest inhumane living conditions, 30 augustus 2019;
Vertrouwelijke bron, 10 september 2020.
432
Small Media, Breaking the Silence, 17 mei 2018, p. 12; Yadegarfard, How are Iranian gay men coping, december
2019, p. 3; OutRight International, Islamic Republic of Iran, https://outrightinternational.org/region/islamicrepublic-iran, geraadpleegd op 18 februari 2021.
433
Vertrouwelijke bron, 10 september 2020.
434
Vertrouwelijke bron, 18 september 2020.
435
Ministerie van Buitenlandse Zaken, Thematisch ambtsbericht situatie van christenen en van LHBT's, 7 mei 2015,
p. 14; AP News, Iran’s transgender people face discrimination despite fatwa, 21 mei 2018; One World,
Transgender mensen in Iran: Een paradijselijke hel, 22 januari 2019; IranWire, Iranian women you should know:
Maryam Khatoon Molkara, 10 april 2020; Farsi Cinema Center, Is it enough to just be bold and raise questions? A
reflection of gender and sexuality in Iranian cinema, 15 april 2020; Vertrouwelijke bron, 10 september 2020.
436
Kayhan Life, More and more Iranian women undergo seks reassignment surgery, official says, 27 juni 2020;
Vertrouwelijke bron, 10 september 2020.
437
OutRight International, Being transgender in Iran, 2016, p. 46; The Economist, Why Iran is a hub for sexreassignment surgery, 4 april 2019; HRW, World report 2020, Iran, 14 januari 2020, p. 5; Rûdaw, Transgender
in Iran: Soon you’ll read the news of my suicide, 18 januari 2020; The Sun, Sexual ‘cleansing’, 19 februari 2020;
The Jeruzalem Post, Homosexuals in Iran are having sex reassignment surgery to avoid execution, 6 maart 2020;
Thiiird Magazine, Forced gender reassignment on LGBTQUA community in Iran, 18 juni 2020.
438
Vertrouwelijke bron, 24 september 2020.
439
Iran Journal, Transgender im Gottesstaat, 9 december 2019; Vertrouwelijke bron, 10 september 2020.
440
Vertrouwelijke bron, 24 september 2020.
431

Pagina 57 van 141

algemene cosmetische chirurgen.441 Transgenders hebben toegang tot medische
steun en zorg als er na de operatie complicaties optreden. Daarbij moeten zij de
zorg zelf regelen en de medische kosten zelf betalen.442
In de Iraanse maatschappij worden transgenders over het algemeen gezien als zielig
of als personen die een ziekte hebben. Transgenders hebben te maken met allerlei
vormen van discriminatie, bijvoorbeeld in het onderwijs en bij het vinden van een
baan.443 Volgens een bron is het wel mogelijk dat transgenders, nadat zij een
operatie hebben ondergaan en van geslacht zijn veranderd, in aanmerking komen
voor publieke functies.444 Maar transgenders ontvangen over het algemeen weinig
steun of acceptatie van de zijde van familieleden en de autoriteiten.445 Een aantal
transgenders leidt als gevolg daarvan een bestaan aan de randen van de
samenleving, bijvoorbeeld in de prostitutie.446 In de verslagperiode zaten naar
verluidt ongeveer twintig transgender vrouwen om uiteenlopende redenen vast in de
Evin gevangenis.447 Voor zover bekend is in Iran één geregistreerde ngo aanwezig
die zich richt op transgender vrouwen.448
3.1.6

Vrouwen
Vrouwenrechten en gelijkheid tussen mannen en vrouwen bleven in de
verslagperiode gevoelige thema’s in Iran. Hoewel vrouwen deelnemen aan bijna alle
economische sectoren en beroepen, onder meer als parlementariërs, gouverneurs,
ambassadeurs, doctoren, ingenieurs, leraressen, universiteitsdocenten,
taxichauffeurs en vrachtwagenchauffeurs, zijn vrouwen volgens de wet niet gelijk
aan mannen. Daar komt bij dat slechts zeventien procent van de Iraanse vrouwen
actief is op de arbeidsmarkt.449 Vrouwen hebben in Iran op tal van terreinen te
maken met discriminatie en ongelijke behandeling.450
441

6Rang, Submission to the UN independent expert, maart 2019, p. 2; UN, Situation of human rights in the Islamic
Republic of Iran, 2 augustus 2019, p. 15; DW, How Iran’s anti-LGBT policies put transgender people at risk, 28
april 2020; Vertrouwelijke bron, 10 september 2020.
442
DW, How Iran’s anti-LGBT policies put transgender people at risk, 28 april 2020; Vertrouwelijke bron, 24
september 2020.
443
Iran Journal, Transgender im Gottesstaat, 9 december 2019; Mahnaz Farahmand & Fatemeh Danafar,
Transgenders’ mental experiences of gender duality: A qualitative study in Iran, Iranian Journal of Psychiatry and
Behavioral Sciences 14(2), 1 juni 2020, p. 4; Iran Journal, “Besonders stark an den Rang gedrängt”: LGBTQ im
Iran, 30 september 2020; Vertrouwelijke bron, 10 september 2020; IranWire, The saga of trans and gay
students in Iran, 17 oktober 2020; Vertrouwelijke bron, 24 september 2020.
444
Vertrouwelijke bron, 24 september 2020.
445
Rûdaw, Transgender in Iran: Soon you’ll read the news of my suicide, 18 januari 2020; IranWire, A dark history:
Honor killings of Iran’s LGBTQ citizens, 2 augustus 2020; IranWire, A trans woman’s memory of harassment and
humiliation in Iran, 9 januari 2021; Vertrouwelijke bron, 18 september 2020; Vertrouwelijke bron, 24 september
2020.
446
Rûdaw, Transgender in Iran: Soon you’ll read the news of my suicide, 18 januari 2020; The Sun, Sexual
‘cleansing’, 19 februari 2020; NRC, Teherans afval geeft geheim bloot, 28 april 2020; Vertrouwelijke bron, 18
september 2020; Vertrouwelijke bron, 24 september 2020.
447
Kayhan Life, Transgender inmates in Tehran’s Evin prison are mistreated, human rights bodies say, 17 oktober
2019; Iran International, Reports of at least 30 Iranian prisoners and guards contracting CORVID-19, 3 maart
2020; IranWire, Three transgender Iranians arrested because of Instagram posts, 20 oktober 2020;
Vertrouwelijke bron, 18 september 2020.
448
OutRight International, Human Rights Report. Being transgender in Iran, 31 oktober 2016, p. 11; Sohayl Vafai,
Iran: The formation of trans identity and possible paths toward the acceptance of greater gender “deviance”,
Berkeley Journal of Middle Eastern & Islamic Law 9(1), 8 mei 2018, p. 28; Yadegarfard, How are Iranian gay men
coping, december 2019, p. 1260; IranWire, Iranian women you should know: Maryam Khatoon Molkara, 10 april
2020.
449
Radio Farda, Outspoken female lawmaker delivers fiery speech in Iran against ‘grim despotism’, 9 december
2019; Radio Farda, Former lawmaker in Iran being tried for voicing criticism, 14 juni 2020; The Independent,
Does the Trump administration really care about women’s rights in Iran – or are its motives far more alarming?,
14 augustus 2020; CHRI, Fact sheet: Women’s rights in Iran, december 2020, p. 2.
450
Ceasefire et al., Beyond the Veil. Discrimination against women in Iran, 16 september 2019; IranWire, Permission
to travel – A nightmare for many Iranian women, 2 november 2019; HRW, World report 2020, Iran, 14 januari
2020, p. 4; Reuters, Breaking down walls, Iranian women fight home-built patriarchy, 16 januari 2020; AI,
Human rights in Iran: Review of 2019, 18 februari 2020, p. 3.

Pagina 58 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

De ongelijke positie van vrouwen in Iran kwam in de verslagperiode bijvoorbeeld tot
uiting toen begin september 2020 enige opschudding ontstond nadat het ministerie
van Onderwijs de afbeelding van twee meisjes op een tekening op de voorkant van
een wiskundeboek had verwijderd, zodat alleen nog drie jongens te zien waren. Op
de sociale media verschenen daarbij berichten met de hashtag
#womencannotbeeliminated. Uiteindelijk bood de Minister van Onderwijs op 13
september 2020 zijn excuses aan voor deze actie.451
3.1.6.1

Anti-verplichte-hijab-acties
De autoriteiten kregen met name in de steden met enige regelmaat te maken met
vrouwen die zich niet aan de kledingvoorschriften hielden, bijvoorbeeld omdat hun
hoofddoek onvoldoende bedekkend was (bad hijab).452 Het overtreden van de
kledingvoorschriften kan op grond van artikel 638, WvS, bestraft worden met een
geldboete van 50.000 tot 500.000 rials of een gevangenisstraf van tien dagen tot
twee maanden.453
In de verslagperiode bleven openlijke acties tegen het verplicht dragen van de hijab
in het openbaar voortduren. Hieronder volgen enkele voorbeelden van vrouwen die
zijn veroordeeld in verband met anti-verplichte-hijab-acties. Dit overzicht van
voorbeelden is geenszins uitputtend.
Op 8 maart 2019 ging een aantal vrouwen in Teheran naar aanleiding van
Internationale Vrouwendag ongesluierd over straat. Daarbij deelden drie vrouwen
ongesluierd witte bloemen uit in de vrouwencoupé van de metro in Teheran. Zij
plaatsten een filmpje van deze actie op het internet. Op 10 en 11 april 2019 volgden
hun arrestaties. Een revolutionaire rechtbank in Teheran veroordeelde twee van de
drie vrouwen op 31 juli 2019 op grond van de artikelen 500 (propaganda tegen de
Islamitische Republiek), 610 (het bedreigen van de nationale veiligheid) en 639 (het
aanmoedigen tot losbandigheid), WvS, tot zestien jaar gevangenisstraf. De derde
vrouw kreeg 23 jaar gevangenisstraf vanwege het beledigen van de heiligdommen
van de religie (art. 513, WvS). Op 5 februari 2020 bracht een rechtbank de straffen
van alle drie de veroordeelden in beroep terug tot negen jaar en zeven maanden,
waarvan zij 5,5 jaar moesten uitzitten.454

451

Iran International, Education ministry removes girls from cover of elementary school math book, 10 september
2020; IranWire, Outrage after Iran erases girls from a math textbook cover, 12 september 2020; Iran
International, Iran education ministry apologizes for omission of girls from textbook cover, 13 september 2020;
France 24, Iranian publishers remove images of girls from math textbook, parents add them back, 14 september
2020; RFE/RL, Anger in Iran after images of girls removed from cover of math textbook, 15 september 2020.
452
Radio Farda, Why Iran’s hardliners are tightening enforcement of hijab?, 31 juli 2019; Radio Farda, Police in Iran
complain of lacking manpower to enforce hijab rules, 1 augustus 2020.
453
50.000 rial komt overeen met 0,98 euro en 500.000 rial met 9,83 euro. Omrekenkoers volgens
www.wisselkoers.nl, geraadpleegd op 18 februari 2021; IRBC, Iran. Dress codes, including enforcement, 21
februari 2020, p. 1; Article 19, Iran: Policing women on social media, 22 mei 2020.
454
VOA, Activists appear unveiled in Tehran on Women’s Day, 8 maart 2019; CHRI, Anti-compulsory hijab protester,
mother in widely shared Tehran metro video both arrested, 12 april 2019; CHRI, Three women issued lengthy
prison sentences for peacefully protesting Iran’s mandatory hijab law, 8 augustus 2019; AI, Iran:
Strafvermindering voor Yasaman Aryani, 10 februari 2020; United for Iran, Yasaman Ariani,
https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/4711/, geraadpleegd op 18 februari 2021; United for Iran, Monireh Arab
Shahi, https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/4793/, geraadpleegd op 18 februari 2021; United for Iran,
Mozhgan Keshavarz, https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/5104/, geraadpleegd op 18 februari 2021.
Pagina 59 van 141

Verder demonstreerden op 13 mei 2019 enkele honderden studenten op de campus
van de Universiteit van Teheran tegen de toenemende controle op de verplichte
hijab. Tegen het einde van de demonstratie probeerde de paramilitaire Basij de
demonstratie te verstoren.455
Mensenrechtenverdediger Saba Kord Afshari protesteerde eveneens tegen het
dragen van een hoofddoek. Zij kwam in februari 2019 vrij tijdens het pardon ter
gelegenheid van de verjaardag van de islamitische revolutie. De autoriteiten
arresteerden haar echter in juni 2019 opnieuw. Een revolutionaire rechtbank in
Teheran veroordeelde haar op 27 augustus 2019 op grond van de artikelen 500, 610
en 639, WvS, tot 24 jaar gevangenisstraf. Op 27 november 2019 bracht een
rechtbank de straf in beroep terug tot negen jaar. Op 30 mei 2020 kreeg haar
advocaat te horen dat die laatste uitspraak was teruggedraaid en dat haar straf was
teruggezet naar 24 jaar.456
Nasrin Sotoudeh had als advocate een aantal vrouwen bijgestaan die aangeklaagd
waren wegens het niet dragen van een hijab. Een revolutionaire rechtbank in
Teheran veroordeelde haar op 6 maart 2019 op grond van de artikelen 499
(lidmaatschap van een illegale organisatie), 500, 610, 618 (verstoren van de
openbare orde), 638, 639 en 698 (laster), WvS, tot 38 jaar gevangenisstraf en 148
zweepslagen. Deze uitspraak bleef bij uitspraak in beroep op 23 april 2019 in stand.
Op 10 augustus 2020 ging zij in hongerstaking. Tussen 8 november 2020 en 2
december 2020 mocht zij de gevangenis om gezondheidsredenen tijdelijk
verlaten.457
Verder arresteerden de autoriteiten in Najafabad medio oktober 2020 een vrouw die
op een filmpje te zien was geweest terwijl zij zonder hoofddoek rondfietste.458 Het is
niet bekend of zij vervolgens is veroordeeld.

455

AP News, Iranian students protest mandatory headscarf rule, 13 mei 2019; CHRI, Paramilitary force attacks
Tehran University protest against hijab enforcement units, 13 mei 2019; Al-Monitor, Students rally against hijab
crackdown at Iran’s largest university, 14 mei 2019.
456
IHRM, Women activists held in jail amid tightening repression, 12 juni 2019; IHRM, Saba Kord Afshari sentenced
to 24 years for protesting compulsory hijab, 28 augustus 2019; IranWire, Civil activist, 21, sentenced to 24 years
in prison, 28 augustus 2019; NOS, Iran straft steeds harder: activiste krijgt 24 jaar voor afdoen hoofddoek, 30
augustus 2019; USDoS, Iran 2019 human rights report, 11 maart 2020, p. 6; HRANA, Saba Kord Afshari was
sentenced to extra 15 years of imprisonment despite being acquitted, 2 juni 2020; Radio Farda, Imprisoned
mother demands justice for activist daughter, 6 juni 2020; The Guardian, Iranian authorities move to block
release of female rights activists, 30 juni 2020; AI, Young activist given 24-year jail sentence, 6 juli 2020; IHRM,
Iran’s Supreme Court refuses to grant imprisoned activist a retrial, 9 november 2020; IranWire, Jailed women’s
rights defender barred from retrial, 10 november 2020; Rûdaw, Iran upholds 24-year sentence for activist
protesting compulsory veiling, 10 november 2020; United for Iran, Saba Kurd Afshari,
https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/4710/, geraadpleegd op 18 februari 2021.
457
AI, Women’s rights defender faces 34 years in jail, 4 maart 2019; HRW, World report 2020, Iran, 14 januari 2020,
p. 3; AI, Human rights in Iran: Review of 2019, 18 februari 2020, p. 2; USDoS, Iran 2019 human rights report,
11 maart 2020, p. 18 en 20; AI, Iran: Free Nasrin Sotoudeh, 8 juni 2020; CHRI, Critical deterioration in Nasrin
Sotoudeh’s health as hunger strike hits three-week mark, 31 augustus 2020; Al Jazeera, Jailed Iran human rights
lawyer hospitalised after hunger strike, 20 september 2020; De Standaard, Activiste Nasrin Sotoudeh opgenomen
in ziekenhuis, 22 september 2020; AI, Jailed lawyer’s health at serious risk, 25 september 2020; Al Jazeera,
Iran: Jailed rights lawyer Nasrin Sotoudeh temporarily released, 7 november 2020; The Independent, Jailed
Iranian rights lawyer released, amid health problems, 7 november 2020; RFE/RL, Iranian activist Sotoudeh
contracts coronavirus, husband says, amid ‘catastrophic’ prison conditions, 11 november 2020; Al Jazeera, Nasrin
Sotoudeh: Iran human rights lawyer ordered back to jail, 2 december 2020; CHRI, Human rights lawyer Nasrin
Sotoudeh being returned to Gharchak prison, 2 december 2020; Radio Farda, Iranian activist Sotoudeh back in
prison after temporary release, 2 december 2020; Al-Monitor, Iran approves 3-day release for jailed lawyer
Nasrin Sotoudeh, 8 januari 2021; United for Iran, Nasrin Sotoudeh,
https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/4445/, geraadpleegd op 18 februari 2021.
458
The Guardian, Iranian woman arrested for ‘cycling without hijab’, 20 oktober 2020; Radio Farda, Female cyclist
arrested in Iran, 21 oktober 2020; RFE/RL, Female cyclist angers hard-liners in Iran by riding without her hijab,
23 oktober 2020.

Pagina 60 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

3.1.6.2

Verboden
In enkele grote steden in Iran is fietsen in opkomst. Dit roept ook weerstand op
tegen fietsende vrouwen. De lokale autoriteiten in Isfahan probeerden in mei 2019
tevergeefs een verbod op fietsen voor vrouwen in te voeren. Het verschilt sterk per
stad hoe de autoriteiten hiermee omgaan. In meerdere grote steden, waaronder
Mashhad, worden vrouwelijke fietsers gedoogd. Zij ondervinden daarbij relatief
weinig problemen.459
Wel geldt voor vrouwen een verbod op het bijwonen van voetbalwedstrijden in
voetbalstadions. Op 2 september 2019 stak Sahar Khodayari, bijgenaamd Blue Girl,
zichzelf voor een rechtbank in brand nadat zij had geprobeerd om verkleed als man
een voetbalstadion binnen te komen en zij vervolgens was aangeklaagd omdat zij
geen hijab droeg. Een week later overleed zij in het ziekenhuis. Na een brief van de
FIFA liet Iran op 10 oktober 2019 vrouwen onder toezicht oog van vrouwelijke
politieagenten toe op de tribunes voor de interland tegen Cambodja.460 Dit was voor
zover bekend een eenmalige actie.461
Feesten en sportactiviteiten waaraan zowel mannen als vrouwen deelnemen zijn
wettelijk niet toegestaan. In de verslagperiode vielen de autoriteiten binnen bij
privéfeesten waar zowel mannen als vrouwen aanwezig waren. Bezoekers van
dergelijke gemengde feesten lopen het risico op een geldboete of zweepslagen.462
Verder volgde in mei 2019 de arrestatie van een groep van dertig mannen en
vrouwen in de stad Gorgan in de provincie Golestan. Zij namen deel aan een
gemengde yogales.463
Mannelijke en vrouwelijke muzikanten kunnen gezamenlijk optreden. Wel is het
vrouwen verboden om solo te zingen en/of solo te dansen voor een gemengd
publiek.464 Zo arresteerden de autoriteiten op 21 mei 2019 een zangeres nadat zij
459

Radio Farda, No more women on bicycles in Isfahan, orders prosecutor, 14 mei 2019; CHRI, Isfahan prosecutor
bans “sinful act” of women riding bicycles, 15 mei 2019; IHRM, Women’s cycling banned in Iranian city as “sinful
act”, 16 mei 2019; RFE/RL, Women banned from cycling in bike-friendly Iranian city, 18 mei 2019; Radio Farda,
Iran’s judiciary backpedals on banning cycling for women, 22 mei 2019; ABC News, Bright orange bikes help
women break barriers in Iran, 5 juli 2019; RFE/RL, Prosecutor denies ban on women’s cycling in Iranian city, 5
augustus 2020; France 24, Uphill battle but Tehran aims to become bike-friendly, 2 december 2020; IranWire, A
female journalist’s diaries of riding a bicycle in Tehran, 11 januari 2021.
460
RFE/RL, Iranian woman banned from stadium dies days after setting herself alight, 10 september 2019; BBC
News, Iran’s ‘blue girl’ dies after setting herself on fire, 10 september 2019; The Guardian, Death of Blue Girl
shines light on women’s rights in Iran, 20 september 2019; The Guardian, Iranian women allowed to watch
football at stadium for first time in decades, 9 oktober 2019; DW, Iranian women to be allowed into stadium for
men’s match, 9 oktober 2019; BBC News, Iran football: Women attend first match in decades, 10 oktober 2019.
461
VOA, Report: Iran gives FIFA commitment on women’s access to matches, 20 december 2019; Radio Farda, FIFA
demands Iran allow women to attend all football matches, 18 februari 2020; Vertrouwelijke bron, 14 september
2020.
462
Radio Farda, Two European diplomats arrested, released at a party in Tehran, 2 juni 2019; Radio Farda, Security
forces arrest 15 youth for holding ‘mixed-gender party’ in Iran, 27 oktober 2019; Radio Farda, Young partygoers
arrested in Iran for resembling ‘devil worshipers’, 13 december 2019; IHRM, Iran arrests people in private mixedgender parties, 7 april 2020; Australian Government, DFAT country information report Iran, 14 april 2020, p. 51.
463
The Independent, Iran arrests entire yoga class and its instructor for ‘inappropriate outfits’, 24 mei 2019; BBC
News, Iran police arrest 30 at private yoga class, 24 mei 2019; CHRI, 30 arrested for practising “indecent”
discipline of yoga, 24 mei 2019; BBCM, Iran police arrest 30 at private yoga class, 24 mei 2019; IranWire,
Tehran’s underground gender-neutral yoga class, 29 augustus 2019; USDoS, Iran 2019 international religious
freedom report, 10 juni 2020, p. 26.
464
The Sun, Beaten for dancing. Outrage as Iranian woman ‘is beaten for dancing in public and not wearing a hijab’
in front of cheering crowd, 19 juni 2019; Radio Farda, Three young women arrested in Iran for publishing their
dance videos, 9 oktober 2019; France 24, Iranian police arrest more women for the ‘crime’ of dancing, 1
november 2019; BBC News, The woman forced to flee her country for rapping, 19 juli 2020; Newsweek, Iran
threatens musician with jail for encouraging women to sing, dance, 13 augustus 2020; Financial Times, When
dance gets dangerous: The perils of free expression in Iran, 20 augustus 2020; ABC News, Iranian artists jailed
for defying government restrictions on women singing and dancing, 23 augustus 2020; Kayhan Life, Playing
heavy metal and drumming as a woman in the Islamic Republic of Iran – Interview with Shirin Vaezi, 23
augustus 2020; BBC News, Iranian musician Mehdi Rajabian arrested for working with women, 26 augustus

Pagina 61 van 141

op 17 mei 2019 op Instagram een filmpje had gepost waarin te zien was dat zij voor
een groep toeristen in het dorp Abyaneh in de provincie Isfahan optrad. Twee dagen
later kwam zij op borgtocht vrij. Een rechtbank veroordeelde haar op 14 september
2019 tot een jaar gevangenisstraf.465
3.1.6.3

Geweld tegen vrouwen
In Iran bestaat geen wet die huiselijk geweld verbiedt. Wel keurde de regering de
conceptwet Protection, dignity and security of women against violence op 4 januari
2021 goed. Deze wet bepaalt onder meer dat er een fonds moet komen dat
bloedgeld (diya) uitkeert aan familieleden van vermoorde vrouwen. Tegen het einde
van de verslagperiode was deze wet nog niet in het parlement in stemming
gebracht.466
Er zijn geen speciale opvanghuizen waar slachtoffers van huiselijk geweld langere
tijd kunnen verblijven. Wel bestaat er een alarmnummer van de State Welfare
Organization (SWO) en zijn er Iraanse ngo’s die slachtoffers van huiselijk geweld
kunnen ondersteunen.467
In de verslagperiode verzochten vrouwelijke slachtoffers van zuuraanvallen het
Iraanse parlement om wetgeving tegen hun aanvallers. Op 23 oktober 2019 keurde
de Raad van Hoeders een wet goed waarmee de daders strenger gestraft konden
worden.468
Verder berichtten vanaf begin augustus 2020 een aantal Iraniërs met de hashtag
#MeToo op Twitter over hun ervaringen met seksueel grensoverschrijdend gedrag.
In reactie hierop verklaarde het hoofd van de politie in Teheran op 25 augustus
2020 dat de politie een voormalige student van de universiteit van Teheran had
gearresteerd die op Twitter door verschillende vrouwen was beschuldigd van
verkrachting. Hij nodigde vervolgens andere vrouwen uit om ook aangifte te komen
doen. Deze oproep resulteerde vervolgens ook in een aanklacht tegen een bekende
schilder.469
2020; Al Jazeera, Iran: Musician faces jail for working with women dancers, singers, 28 augustus 2020; The
Jakarta Post, All-women band in Iran struggles to break through, 18 september 2020; NRC Next, ‘Ik zie het als
mijn missie dat de Iraanse muziek niet verdwijnt’, 7 januari 2021.
465
BBC News, Iranian singer gets summons over solo performance, 22 mei 2019; IHRM, Iranian female singer
prosecuted for singing in public, 22 mei 2019; France 24, Female singer summoned to court for performing solo
in Iran, 24 mei 2019; United for Iran, Negar Moazzam, https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/5263/,
geraadpleegd op 18 februari 2021.
466
The Law Library of Congress, Legal provisions on gender equality, Arab countries, Israel, Iran, februari 2020, p.
7; AI, Human rights in Iran: Review of 2019, 18 februari 2020, p. 3; HRW, Iran: Adopt draft law to protect
women, 4 december 2020; Al Jazeera, Iran gov’t approves bill to combat violence against women, 4 januari
2021; RFE/RL, Iran’s cabinet OKs bill to protect women from violence that critics say falls short, 4 januari 2021;
BBCM, Iran’s Rouhani welcomes bill to protect women from violence, 5 januari 2021; The New York Times, Iran
moves bill to outlaw sexual violence and harassment of women, 7 januari 2021; HRW, World report 2021, Iran,
14 januari 2021, p. 5; Tehran Times, Iranian government submits ‘violence against women’ bill to parliament, 15
januari 2021.
467
BBCM, Iran TV says women’s charity closed for receiving foreign funds, 29 augustus 2019; USDoS, Iran 2019
human rights report, 11 maart 2020, p. 39; One World, Deze Iraanse vrouwen schrijven een wet die ze
beschermt tegen hun man, 20 maart 2020; BBC News, Iran women’s podcast gives voice to victims of abuse, 4
augustus 2020; Atlantic Council, Coronavirus pandemic exacerbates Iran’s child abuse problem, 13 augustus
2020.
468
USDoS, Iran 2019 human rights report, 11 maart 2020, p. 40; IFP News, Iranian acid attack victims turn into
fashion models, 2 juni 2020; Radio Farda, Make life unsafe for bad-hijabs, ayatollahs urge Iranian police, 4
oktober 2020; IranWire, Isfahan remembers acid attacks as cleric speaks out against “bad hijab”, 5 oktober
2020; Rûdaw, Iran: Acid attack survivors break taboos by modeling, 15 november 2020.
469
RFE/RL, Iran’s #MeToo moment: Women’s tweets highlight alleged sexual abuse, rape by prominent figures, 25
augustus 2020; IranWire, Iran’s #MeToo moment: First steps of a “long march”, 1 september 2020; Al Jazeera,
Iran is having its #MeToo moment, 9 september 2020; Al Jazeera, Iranians break taboos with their own version
of #MeToo, 22 september 2020; TRT World, Iran’s #MeToo opens long-overdue discussion on sexual abuse, 28
september 2020; IranWire, Why breaking the silence on rape is so risky in Iran, 14 oktober 2020; The New York

Pagina 62 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

In oktober 2020 berichtte de nieuwswebsite van Radio Farda dat het aantal dakloze
vrouwen dat zich aanmeldde bij de daklozenopvang in 2020 met twintig procent was
toegenomen in vergelijking met het jaar daarvoor. Dit zou te maken kunnen hebben
met een toename van verslavingsproblematiek, echtscheidingen, familieruzies en
werkloosheid als gevolg van de coronacrisis.470
3.1.6.4

Zwangerschapspreventie
In Iran is de bevolkingsgroei aan het afzwakken. Om die reden konden vrouwen
sinds juni 2020 van staatswege alleen nog voorbehoedsmiddelen ontvangen in geval
van medische noodzaak. Verder besloten de autoriteiten om sterilisaties niet langer
uit te voeren in staatsziekenhuizen.471

3.1.6.5

Moeders met onwettige kinderen
Binnen het Iraanse recht geldt als uitgangspunt dat de geboorte van ieder kind in
principe binnen het huwelijk plaatsvindt. Uit de artikelen 1158 tot en met 1167, BW,
volgt dat een kind onwettig is als het buiten het huwelijk is geboren of binnen zes
maanden na de huwelijkssluiting.
In Iran kijken mensen veelal neer op ongetrouwde vrouwen die een kind hebben
gekregen. Vaak krijgt het kind op school te maken met pesterijen. Deze
ongetrouwde vrouwen lopen daarbij eveneens risico op eerwraak (zie paragraaf
3.1.7).472
Het komt voor dat stelletjes ongehuwd samenwonen. Iraniërs noemen dit illegale
samenwonen een ‘wit huwelijk’ (ezdevaj-e safid).473 Volgens een bron volgt soms
alsnog een huwelijk als het stel kinderen krijgt of de vrouw zwanger raakt, omdat zij
een huwelijk vaak als de enige juiste samenlevingsvorm zien. Daarbij kan dan
gezegd worden dat zij daarvoor in een sigheh (tijdelijk huwelijk)474 waren gestapt.
Hiermee kan de verbintenis officieel worden. Desondanks bestaat de kans dat
iemand anders een klacht indient en dat de vrouw vervolgens zweepslagen of een
gevangenisstraf krijgt, omdat zij buiten het huwelijk seks heeft gehad. Een
getrouwde vrouw die een kind heeft gekregen van een andere man dan haar wettige
echtgenoot loopt eveneens het risico op bestraffing als haar wettige echtgenoot of
een openbaar aanklager een officiële klacht indient. Daarbij kan de openbaar
aanklager de zaak doorverwijzen voor een forensisch onderzoek, inclusief een DNAtest. Vaak bestraffen de autoriteiten de vrouw in deze gevallen hoger of zwaarder
dan de man. Daarbij maakt het geen verschil of het overspel binnen of buiten Iran
heeft plaatsgevonden.475
Times, #MeToo awakens in Iran with accusations against star artist, 23 oktober 2020; CBC, Iran’s #MeToo
movement makes waves in Toronto as calls mount for festival to cut ties with celebrated artist, 2 november
2020.
470
Tehran Times, DMZ festival picks Iran’s “The Unseen”, 19 augustus 2020; Radio Farda, Tehran homeless shelters
under strain, 25 oktober 2020.
471
The Guardian, Iran ends provision by state of contraceptives and vasectomies, 15 juni 2020; BBC News, Iran
reins in family planning as population ages, 15 juni 2020; NRC, Iran: Teheran wil geen sterilisaties meer:
bevolkingsgroei daalt, 16 juni 2020; Financial Times, Iran’s demographic crisis: ‘How can I have children when I
can barely make ends meet?’, 23 augustus 2020; CHRI, Fact sheet: Women’s rights in Iran, december 2020, p.
1; Iran International, Iran’s Ministry of Health prevents contraception for tribal areas, 16 januari 2021; NRC, In
Iran is het leven te duur om kinderen te krijgen, 1 februari 2021.
472
Vertrouwelijke bron, 24 september 2020; Vertrouwelijke bron, 11 december 2020.
473
Magdalena Rodziewicz, The legal debate on the phenomenon of ‘white marriages’ in contemporary Iran,
Anthropology of the Middle East 15(1), maart 2020, p. 50-63, 50; Australian Government, DFAT country
information report Iran, 14 april 2020, p. 51; Vertrouwelijke bron, 24 september 2020.
474
Het sigheh-huwelijk is een rechtsgeldige verbintenis voor een vooraf vastgestelde duur tussen een man en een
vrouw, waardoor een seksuele relatie is toegestaan; Middle East Institute, Temporary marriage in Iran and
women’s rights, 13 januari 2021.
475
Vertrouwelijke bron, 24 september 2020; Vertrouwelijke bron, 27 december 2020.

Pagina 63 van 141

3.1.7

Bloed- en erekwesties
Bij eerwraak gaat het om een gewelddadige actie die vaak is gericht op het
vermoorden van een familielid. Deze actie is uitgevoerd door of in opdracht van een
familielid om de familie-eer te zuiveren die is aangetast door – verdenking van –
een bepaalde daad van een ander familielid. Situaties die de familie-eer kunnen
aantasten zijn bijvoorbeeld het weigeren van een (gedwongen) huwelijk, het
slachtoffer zijn van een verkrachting, seks met iemand van hetzelfde geslacht, een
echtscheiding of overspel.476 De autoriteiten in Iran publiceerden in de
verslagperiode geen exacte cijfers over de frequentie van eerwraak in Iran. Iraanse
media stelden in december 2019 op basis van wetenschappelijk onderzoek dat
jaarlijks tussen de 375 en 450 eerwraakmoorden plaatsvinden.477 Een medewerker
van de politie uit Teheran stelde in 2014 dat het in twintig procent van alle
moordzaken ging om eerwraak. Meer dan dertig procent van alle slachtoffers van
moord had een familierelatie met de dader.478 Uit een onderzoek kwam naar voren
dat ongeveer twintig procent van alle slachtoffers van moord een vrouw was.
Daarvan was 61 procent door een familielid om het leven gebracht.479
Eerwraakmoorden blijven soms onopgemerkt of de autoriteiten rapporteren er niet
over, hoewel er in de verslagperiode onder invloed van de sociale media meer
aandacht is gekomen voor dergelijke zaken.480 Het vermoeden bestaat ook dat de
autoriteiten eerwraakmoorden soms aanmerken als verdwijning, ongelukken,
zelfmoord of verdachte sterfgevallen.481 Een verschijnsel dat verband houdt met
eergerelateerd geweld is zelfverbranding. In de verslagperiode kwam het enkele
keren voor dat vrouwen zichzelf al dan niet gedwongen door familieleden in brand
staken.482
Bloedwraak is eveneens een vorm van eergerelateerd geweld. Bloedwraak komt
voort uit een geschil tussen twee partijen, waarbij een persoon om het leven is
gekomen of (ernstig) gewond is geraakt. Als oplossing van een bloedvete passen
twee rivaliserende stammen soms het uithuwelijken van een jong meisje toe.483
Volgens een bron komt bloedwraak in Iran minder vaak voor dan eerwraak.484
Eergerelateerd geweld komt volgens verschillende bronnen meestal niet voor in de
grotere steden, maar in kleinere steden en op het platteland waar de inwoners
traditioneler en religieuzer zijn. Het komt eerder voor in de tribale gebieden.
Verschillende bronnen leggen een link met demografische factoren en stellen dat het
476

Bijan Pirnia et al., Honour killings and violence against women in Iran during the COVID-19 pandemic, The Lancet
Psychiatry 7(10), 1 oktober 2020; Vertrouwelijke bron, 27 november 2020.
477
IFP News, ‘Honour’ killing of 14-year-old girl causes outrage in Iran, 28 mei 2020; BBCM, Explainer: ‘Honour
killings’ in Iran: Social pressure and discriminatory laws, 29 mei 2020; IHRM, Violence against women in Iran
mandated by law, 24 november 2020.
478
Radio Farda, Police in Iran arrest father of 13-year-old girl for ‘honor killing’, 26 mei 2020; BBCM, Explainer:
‘Honour killings’ in Iran: Social pressure and discriminatory laws, 29 mei 2020; RFE/RL, Gruesome death of
Iranian teenager shows shame of ‘honor’ killings, 4 juni 2020.
479
Rûdaw, Iran teen’s murder renews calls for law against honour killing: human rights advocate, 28 mei 2020;
IHRM, Violence against women in Iran mandated by law, 24 november 2020; Vertrouwelijke bron, 27 november
2020.
480
FIDH/LDDHI, No one is spared, 1 oktober 2020, p. 29; Vertrouwelijke bron, 24 september 2020.
481
RFE/RL, Gruesome death of Iranian teenager shows shame of ‘honor’ killings, 4 juni 2020; IranWire, ‘Punish my
father after my death’ Iran shocked by teenage girl’s suicide, 4 juli 2020.
482
BBC News, Iran’s ‘blue girl’ dies after setting herself on fire, 10 september 2019; Ceasefire et al., Beyond the Veil.
Discrimination against women in Iran, 16 september 2019, p. 34; Rûdaw, International women’s day in Iran
Kurdish activists challenge patriarchy, 7 maart 2020; RFE/RL, Gruesome death of Iranian teenager shows shame
of ‘honor’ killings, 4 juni 2020; AA, Woman’s self-immolation sparks outrage in Iran, 21 november 2020; Human
Rights Activists in Iran, 2020. Annual report, 29 december 2020, p. 33 en 35.
483
DW, Child marriage in Iran forces girls into a life of oppression, 11 september 2017; Mozhgan Asna-ashary et al.,
Socio-economic determinants of child marriage: Evidence from the Iranian provinces, CESifo Working Paper
8073, 22 januari 2020, p. 4.
484
Vertrouwelijke bron, 24 september 2020.

Pagina 64 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

eerder voorkomt in gebieden waar veel discriminatie plaatsvindt en waar veel
armoede en werkloosheid is, zoals in Iraans Koerdistan, Sistan-Baluchistan en
Khuzestan.485
Een eerwraakzaak die in de verslagperiode tot veel verontwaardiging leidde, was de
moord op de veertienjarige Romina Ashrafi op 21 mei 2020 in het dorpje Haviq in de
provincie Gilan. Romina was met haar 35-jarige vriend van huis weggelopen, nadat
haar vader geen toestemming had gegeven voor hun huwelijk. Vijf dagen later
pakte de politie hen op. Weliswaar had Romina bij de politie en de rechtbank
geklaagd over het gewelddadige gedrag van haar vader, maar haar vader mocht
haar weer komen ophalen. Haar vader onthoofdde haar vervolgens midden in de
nacht in haar slaapkamer. Omdat haar vader wettelijk gezien de status van wali had
(zie paragraaf 3.3.2.1), kreeg hij hiervoor niet de doodstraf opgelegd, maar negen
jaar gevangenisstraf.486
Een andere zaak die veel aandacht kreeg was de moord op de 22-jarige Reyhaneh
Ameri op 15 juni 2020 in de stad Kerman in de provincie Kerman. Haar vader
vermoordde haar naar verluidt nadat zij te laat thuis was gekomen.487
De zaak van Romina Ashrafi illustreert wat over het algemeen de reactie van de
autoriteiten is wanneer iemand om bescherming tegen eergerelateerd geweld
verzoekt. Volgens een bron is er weinig steun van de kant van de autoriteiten voor
de slachtoffers.488 Het ontbrak in de verslagperiode in Iran aan wettelijke
beschermingsmogelijkheden tegen eergerelateerd geweld. Het enige wat de
rechterlijke macht in dergelijke gevallen kan doen is de slachtoffers doorverwijzen
naar de SWO. Deze organisatie heeft weliswaar alarmnummer 123 opgezet, maar in
de praktijk ontbreekt het daar aan faciliteiten om eergerelateerd geweld effectief
tegen te gaan. Daarnaast ligt er al ongeveer acht jaar een wetsvoorstel klaar ter
bescherming van vrouwen die slachtoffer dreigen te worden van eergerelateerd
geweld, maar dat voorstel was tegen het einde van de verslagperiode nog niet
goedgekeurd.489
3.1.8

(Alleenstaande) minderjarigen

3.1.8.1

Meerderjarigheid
Vanaf de leeftijd van negen volle maanjaren (acht jaar en negen maanden volgens
de zonnekalender) kunnen meisjes in Iran wettelijk meerderjarig zijn. Vanaf de
leeftijd van vijftien volle maanjaren (veertien jaar en zeven maanden volgens de
zonnekalender) zijn jongens in Iran in principe wettelijk meerderjarig en daarmee
handelingsbekwaam. Vanaf dat moment kan ook de juridische en strafrechtelijke
485

Australian Government, DFAT country information report Iran, 14 april 2020, p. 50; Radio Farda, Police in Iran
arrest father of 13-year-old girl for ‘honor killing’, 26 mei 2020; Vertrouwelijke bron, 24 september 2020.
486
Al Jazeera, Romina Ashrafi: ‘Honour killing’ sparks outcry in Iran, 27 mei 2020; BBC News, Romina Ashrafi:
Outrage in Iran after girl mudered ‘for eloping’, 27 mei 2020; The Independent, Outcry in Iran over honour killing
of 14 year old girl, 28 mei 2020; The Guardian, Romina Ashrafi: outcry in Iran over so-called ‘honour killing’ of
14-year-old-girl, 28 mei 2020; Al-Monitor, Iran arrests man over ‘honor killing’ of 14-year-old daughter, 28 mei
2020; DW, Iran debates ‘honor killings’ after girl’s murder shocks country, 3 juni 2020; RFE/RL, Iran passes
child-protection law following gruesome killing of teenager, 9 juni 2020; The Guardian, Outcry in Iran at nineyear sentence for man who beheaded daughter, 28 augustus 2020.
487
IHRM, Honor killings sanctioned by law take new toll on Iranian women, 16 juni 2020; Radio Farda, Third ‘honor
killing’ in one month shakes many Iranians, 18 juni 2020; Al-Monitor, Parliament alone cannot stop honor killings
in Iran, 22 juni 2020.
488
Vertrouwelijke bron, 24 september 2020.
489
Rûdaw, Iran teen’s murder renews calls for law against honour killing: Human rights advocate, 28 mei 2020;
BBCM, Explainer: ‘Honour killings’ in Iran: Social pressure and discriminatory laws, 29 mei 2020; IHRM, Violence
against women in Iran mandated by law, 24 november 2020; Vertrouwelijke bron, 24 september 2020;
Vertrouwelijke bron, 27 november 2020.

Pagina 65 van 141

aansprakelijkheid gaan gelden. Daarbij kan een jongen vanaf dat moment ook onder
het volwassenenstrafrecht vallen.490 Dat kan ertoe leiden dat een jongen die ten
tijde van een misdrijf vijftien jaar (in zonjaren gerekend) was, een
terdoodveroordeling opgelegd kan krijgen. De autoriteiten executeerden in 2019
minstens vier personen die ten tijde van het misdrijf minderjarig waren. In twee
gevallen wegens moord en in twee gevallen wegens verkrachting. Van twee gevallen
is bekend dat hun executies middels ophanging plaatsvonden.491 In 2020
executeerden de autoriteiten minstens vijf personen die ten tijde van het misdrijf
minderjarig waren.492
3.1.8.2

Onderwijs
In Iran geldt een leerplicht vanaf zesjarige leeftijd tot achttien jaar (zonjaren).493
Sommige kinderen van etnische minderheden hebben echter beperkter toegang tot
onderwijs dan Perzische kinderen. Zo hebben volgens een schatting van een Iraans
parlementslid in 2017 meer dan 36.000 kinderen in de provincie Sistan-Baluchistan
geen identiteitsdocumenten, waardoor zij moeilijk toegang tot onderwijs kunnen
krijgen. Overigens gaan volgens een woordvoerder van de Balochistan People’s
Party andere schattingen uit van tussen de 80.000 en 100.000 kinderen van Baluchi
afkomst.494 Verder mogen Afghaanse kinderen deelnemen aan het onderwijs op
Iraanse overheidsscholen, ongeacht hun verblijfsstatus. In de praktijk wordt hun
toegang tot onderwijs echter regelmatig beperkt. Daarbij hield deze beperking soms
toch verband met hun verblijfsstatus of met een gebrek aan financiële middelen.
Sinds augustus 2020 kregen recent gearriveerde Afghaanse kinderen geen toegang
tot het Iraanse onderwijssysteem.495

490

Abdorrahman Boroumand Center, Children, yet convicted as adults, 10 oktober 2019, p. 19; CHRI, Children in
Iran should be protected from numerous rights violations, 20 november 2019; Radio Farda, Iran finally adopts a
child-protection law, held back by conservatives for nine years, 8 juni 2020; IHR, Mohammad Reza Haddadi, 18
years on death row for a crime he did not commit at 15, 19 augustus 2020.
491
AI, Iran: Two 17-year-old boys flogged and secretly executed in abhorrent violation of international law, 29 april
2019; IHR, Iran: Two juveniles executed; one with mental disability, 30 april 2019; HRW, Iran: 2 child offenders
executed, 1 mei 2019; BBC News, ‘Execution’ of Iranian teenage boys condemned, 2 mei 2019; IHR/ECPM,
Annual report on the death penalty in Iran 2019, 31 maart 2020, p. 50-51; AI, Death sentences and executions
2019, 2020, p. 37; USDoS, Iran 2019 human rights report, 11 maart 2020, p. 4; AI, Iran: Stop execution of
young man arrested at 16 and forced to “confess” under torture, 18 december 2020.
492
IHR, Iran: Juvenile offender Danial Zeinolabedini in danger of execution, 30 mei 2019; IHRM, Juvenile death row
convict murdered by prison guards, 2 april 2020; IHRM, Iran hangs juvenile offender who fled after coronavirus
prison unrest, 21 april 2020; Radio Farda, Iran hangs juvenile offender who escaped during coronavirus jail
unrest, 21 april 2020; AI, Iran: Execution of young man ‘vengeful and cruel’, 21 april 2020; OHCHR, Bachelet
condemns execution of child offenders in Iran, 22 april 2020; RFE/RL, UN rights experts ‘shocked’ over execution
of juvenile offender in Iran, 22 april 2020; KHRN, A child-offender executed at Orumiyeh central prison, 20
augustus 2020; FIDH/LDDHI, No one is spared, 1 oktober 2020, p. 22; BBCM, Iran executes man for murder
committed when he was 16, 31 december 2020; IHR, Iran: Juvenile offender Hassan Rezaei executed on the last
day of 2020, 31 december 2020; BBC News, Mohammad Hassan Rezaiee: UN condemns Iran over ‘juvenile
execution’, 31 december 2020; RFE/RL, UN condemns Iran’s execution of juvenile offender, the fourth this year,
31 december 2020; IHRM, Iran Human Rights Monitor annual report 2020 – Death penalty in Iran, 3 januari
2021; Vertrouwelijke bron, 19 januari 2021.
493
BAMF, Länderreport 16. Iran: Streiflichter einer gesellschaftlichen Entwicklung nach über 40 Jahren Islamische
Revolution, 1 september 2019, p. 4; The World Bank, Primary school starting age (years),
https://data.worldbank.org/indicator/SE.PRM.AGES, geraadpleegd op 18 februari 2021.
494
Radio Farda, Half the girls living in border areas drop out of school, 9 september 2017; Global Voices, Iran’s
invisible children, 1 augustus 2019.
495
Tehran Times, 500,000 Afghan nationals studying in Iranian schools, 12 maart 2019; RFE/RL, Iran takes step
toward abolishing discriminatory citizenship law, 14 mei 2019; VOA, Iran criticized for threat to deport Afghan
refugees, 15 mei 2019; IRNA, Iran provides 500,000 legal, illegal foreign students with free education: Minister,
19 augustus 2020; IFP News, 500,000 foreign students going to school in Iran, 21 augustus 2019; UNHCR,
Afghan children learn side by side with Iranian peers, 10 december 2019; Al-Monitor, As Iran applauds BLM,
Afghan minority short on rights, 8 juli 2020; IRNA, Iran provides 500,000 legal, illegal foreign students with free
education: Minister, 19 augustus 2020; UNHCR, Afghan girl who waited years for school refuses to let her
enthusiasm wane, 2 september 2020; NIDC, Iran: Identity documents of Afghans residing in Iran, 25 augustus
2020, p. 5; IranWire, Fact check: Do Afghan children enjoy free education in Iran?, 16 december 2020;
Vertrouwelijke bron, 19 januari 2021.

Pagina 66 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

3.1.8.3

Kindbruiden
De minimumleeftijd voor een huwelijk voor jongens is vijftien volle zonjaren. Die
voor meisjes is dertien volle zonjaren. Daarbij is toestemming van de wali nodig (zie
paragraaf 3.3.2.1). Een huwelijk op jongere leeftijd is alleen mogelijk met
goedkeuring van een rechter.496 Dat bleek bijvoorbeeld nadat op 1 september 2019
op internet een filmpje was verschenen van een sigheh tussen een elfjarig meisje en
een 22-jarige man op 26 augustus 2019 in het dorp Bahmaei in de provincie
Kohgiluyeh en Boyer-Ahmad. Hierover ontstond enige ophef in Iran. De autoriteiten
verklaarden dit huwelijk vervolgens ongeldig, omdat er geen goedkeuring van een
rechter aan te pas was gekomen.497
Volgens de NOCR was in het jaar 1396 (2017/2018) 5,8 procent van de bruiden
jonger dan vijftien.498 In het jaar 1397 (2018/2019) zijn ongeveer 550.000
huwelijken geregistreerd. Daarvan was de bruid in ongeveer 113.000 gevallen
(twintig procent) zeventien jaar of jonger. In ruim 54.000 gevallen (tien procent)
was de bruid jonger dan zestien en in ruim duizend gevallen (0,20 procent) onder de
dertien jaar.499 Verder bleek uit informatie van het Statistics Center of Iran dat
tussen maart en mei 2020 ruim zevenduizend meisjes onder de veertien jaar zijn
gehuwd.500
Volgens verschillende bronnen blijven met name in de grensregio’s en de armere
delen van het land veel kindhuwelijken ongeregistreerd. Dat betekent dat de
kinderen uit die huwelijken vaak evenmin geregistreerd zijn.501 Volgens de ngo
Minority Rights Group International is in de provincie Sistan-Baluchistan jaarlijks bij
ongeveer veertig procent van de huwelijken sprake van een kindhuwelijk.502
Op 7 juni 2020 keurde de Raad van Hoeders de Wet ter bescherming van kinderen
en adolescenten goed. Deze wet bestaat uit 51 artikelen. Op grond van deze wet is
het onder meer strafbaar om kinderen onderwijs te onthouden, om kinderen te
misbruiken en te verwaarlozen en om sigaretten aan kinderen te verkopen. Deze
wet maakt echter geen einde aan kindhuwelijken en de terdoodveroordelingen van
minderjarigen.503

496

CHRI, Abuse of 11-year-old child bride in Iran sees some lawmakers calling for reforms, 21 februari 2019; Radio
Farda, Many under-thirteen child brides becoming mothers in Iran, 4 augustus 2019; IranWire, Twenty percent of
marriages in Iran are child marriages, 9 februari 2020; The Law Library of Congress, Legal provisions on gender
equality, Arab countries, Israel, Iran, februari 2020, p. 3; Girls not brides, Iran,
https://www.girlsnotbrides.org/child-marriage/iran/, geraadpleegd op 18 februari 2021.
497
RFE/RL, Child bride: 11-year-old Iranian girl’s marriage annulled after public outcry, 4 september 2019; IranWire,
She’s 10, he’s 22. He was allowed to marry her, 4 september 2019; France 24, Rare video of underage marriage
in Iran: The ‘bride’ is aged 11, 6 september 2019.
498
Asna-ashary et al., Socio-economic determinants of child marriage, 22 januari 2020, p. 4; CHRI, Easy state loans
prompting surge in child marriages in Iran, 1 december 2020.
499
Kurdistan 24, 400,000 underage girls married off in Iran within decade, 3 januari 2017; BBCM, Child brides in
Iran: Tradition, poverty and resisting change, 26 april 2019; IranWire, Twenty percent of marriages in Iran are
child marriages, 9 februari 2020.
500
IranWire, Thousands of young girls married off in Iran in two months, 1 december 2020.
501
DW, Child marriage in Iran forces girls into a life of oppression, 11 september 2017; CHRI, Abuse of 11-year-old
child bride in Iran sees some lawmakers calling for reforms, 21 februari 2019.
502
Minority Rights Group International et al., Fact sheet on discrimination against women in Iran, 16 september
2019.
503
Radio Farda, Iran finally adopts a child-protection law, held back by conservatives for nine years, 8 juni 2020; The
New York Times, Girl’s killing spurs passage of abuse law, 9 juni 2020; RFE/RL, Iran passes child-protection law
following gruesome killing of teenager, 9 juni 2020; Kayhan Life, Iran Guardian Council ratifies child, adolescent
protection act after Romina killing, 15 juni 2020; HRW, Iran: Child protection law positive, but insufficient, 23
juni 2020; Atlantic Council, The new Iranian child protection law is holistic, but discriminatory, 24 juni 2020;
NRC, Weggelopen met haar vriend, vermoord door haar vader, 29 juni 2020; HRW, World report 2021, Iran, 14
januari 2021, p. 6.

Pagina 67 van 141

3.1.8.4

Opvang van minderjarigen
Minderjarigen die niet langer opvang hebben bij hun ouders of familieleden kunnen
onder de zorg vallen van de SWO. Deze organisatie had in het jaar 1397
(2018/2019) 663 opvangfaciliteiten verspreid over Iran. Deze organisatie plaatst
ook kinderen in adoptiegezinnen.504
Straatkinderen kunnen terecht bij de kindertehuizen van de staat of de opvang van
liefdadigheidsinstellingen en Iraanse ngo’s. Deze laatsten zijn met name in de
grotere steden actief.505 Een groot deel van de dakloze kinderen verricht
kinderarbeid. Straatkinderen lopen een groot risico op geweld, seksueel misbruik en
uitbuiting. Verder zijn Afghaanse straatkinderen in de verslagperiode uitgezet naar
Afghanistan.506 Er is geen aanvullende informatie over het toezicht op de opvang en
welke ngo’s actief zijn voor opvang van alleenstaande minderjarigen.
Het IRGC arresteerde op 21 juni 2020 drie medewerkers van de Imam Ali Popular
Student Relief Society. Deze grote liefdadigheidsinstelling hield zich onder meer
bezig met de opvang van minderjarigen in Iran. Een van die drie was de directeur,
Sharmin Meymandi Nejad. Naar verluidt vond zijn arrestatie plaats op grond van
belediging van de leider en grondlegger van de Islamitische Republiek (art. 514,
WvS). Meymandi Nejad kwam op 27 oktober 2020 op borgtocht vrij. Volgens
verschillende bronnen probeerden de autoriteiten meer controle te krijgen op deze
ngo.507

3.2

Nalevingen en schendingen

3.2.1

Vrijheid van meningsuiting

3.2.1.1

Mensenrechtenactivisten
De situatie van mensenrechtenactivisten bleef in de verslagperiode slecht. De
autoriteiten traden in de verslagperiode op tegen personen die zich in het openbaar
kritisch uitlieten. Mensenrechtenactivisten kregen in de verslagperiode te maken
met intimidaties, arrestaties, uitreisverboden en veroordelingen.508 Deze
veroordelingen vonden vaak plaats op grond van artikel 498, WvS (het oprichten of
leiden van een illegale organisatie), 499, WvS (lidmaatschap van een illegale

504

Statistical Center of Iran, Iran statistical yearbook 2018-2019 (1397), z.d., p. 596; Landinfo, The Iranian welfare
systeem, 12 augustus 2020, p. 33-34.
505
IranWire, They don’t know what childhood is. The saga of child laborers in Iran, 11 februari 2020; DW, Homeless
children at risk in coronavirus outbreak in Iran, 11 maart 2020; Vertrouwelijke bron, 24 september 2020.
506
CHRI, Fact sheet: Children in Iran, 16 juli 2019, p. 3; DW, Iranian street children face torture and abuse, 19 juli
2019; Radio Farda, Thousands of children forced to work, beg in the streets in Iran, 2 september 2019; IranWire,
They don’t know what childhood is. The saga of child laborers in Iran, 11 februari 2020; Radio Farda, Iran
extraditing Afghan children who are waste pickers amid coronavirus epidemic, 15 maart 2020; IHRM, New wave
of child laborers in Iran in step with coronavirus outbreak, 11 juni 2020; Atlantic Council, Coronavirus pandemic
exacerbates Iran’s child abuse problem, 13 augustus 2020.
507
Radio Farda, Iran arrests prominent charity founder, alleging ‘anti-Iranian’ activities, 22 juni 2020; Radio Farda,
Iran charity founder arrested for allegations of insulting leader – statement, 23 juni 2020; IranWire, The relief
organization that has angered the Revolutionary Guards, 26 juni 2020; Al Jazeera, Iran’s message to its people:
if you revolt, you die, 18 juli 2020; Radio Farda, More than 500 public figures in Iran call for release of antipoverty NGO founder, 28 juli 2020; Al-Monitor, Prominent Iranian charity leader fights worsening health in
detention, 30 september 2020; IHR, Iran Human Rights defenders report 2019/20, 12 november 2020, p. 24-25;
Vertrouwelijke bron, 24 september 2020; United for Iran, Sharmin Meymandinejad,
https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/6116/, geraadpleegd op 18 februari 2021.
508
UN, Report of the Special Rapporteur, 18 juli 2019, p. 4; IranWire, US resident banned from leaving Iran, 24 juni
2019; HRW, Iran: Draconian sentences for rights defenders, 10 september 2019; Australian Government, DFAT
country information report Iran, 14 april 2020, p. 42; RFE/RL, Iran’s leader said it was OK to criticize him. So
why was this man sentenced to prison?, 2 juli 2020.

Pagina 68 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

organisatie) of 500, WvS (propaganda tegen de Islamitische Republiek).509 Een
aantal gedetineerde mensenrechtenactivisten kreeg tegen het einde van hun
detentieperiode te maken met nieuwe aanklachten die leidden tot een verlenging
van hun detentie.510
3.2.1.2

Vrouwenrechtenactivisten
In de verslagperiode stonden vrouwenrechtenactivisten eveneens in de negatieve
aandacht van de autoriteiten. Zij kregen in de verslagperiode te maken met
intimidaties, arrestaties en veroordelingen (zie ook paragraaf 3.1.6.1).511 Een
voorbeeld was Golrokh Ebrahimi Iraei. Zij zat sinds 24 oktober 2014 gedetineerd
nadat bij een inval in haar woning een verder niet gepubliceerd kritisch verhaal was
gevonden over de steniging van een vrouw. Nadat zij haar straf erop had zitten
kwam zij op 8 april 2019 vrij. Zij moest daarbij een borgtocht betalen, omdat er een
nieuwe aanklacht tegen haar was ingediend nadat zij brieven had geschreven over
de omstandigheden in de gevangenis en een lied over geëxecuteerde gevangenen
had gezongen. Op 18 juni 2019 veroordeelde een rechtbank haar tot twee jaar
aanvullende detentie wegens propaganda tegen de Islamitische Republiek (art. 500,
WvS) en het beledigen van de opperste leider (art. 514, WvS). Op 9 november 2019
volgde haar arrestatie.512

3.2.1.3

Milieuactivisten
In de verslagperiode stonden milieuactivisten eveneens in de negatieve aandacht
van de autoriteiten.513 Zo veroordeelde een rechtbank op 18 februari 2020 acht
milieuactivisten van de Persian Wildlife Heritage Foundation (PWHF) die werkten
voor het behoud van de Aziatische cheeta tot gevangenisstraffen van tussen de vier
en tien jaar, onder meer wegens spionage (art. 501, WvS) en samenwerking met
een vijandige overheid (art. 508, WvS).514 In oktober 2020 volgde volgens Human
Rights Watch (HRW) tegen een van hen een nieuwe aanklacht nadat zij had
geklaagd over haar behandeling in de gevangenis.515

509

The Independent, Iran frees rights activist after more than 8 years in prison, 8 oktober 2020; HRW, World report
2021, Iran, 14 januari 2021, p. 2.
510
The Guardian, Iranian authorities move to block release of female rights activists, 30 juni 2020; IranWire, My
daughter’s prison sentence was extended on the day of her release, 5 juli 2020; HRW, Iran: Prisoners who
reported abuse charged, 23 oktober 2020.
511
The Guardian, ‘Losing my mind’: former beauty queen pursued by Iran fears for her health, 6 november 2019;
The Guardian, Philippines grants asylum to Iranian woman held in airport, 9 november 2019; VOA, Iran moves
closer to rejailing female rights activist over criticism of government, 14 oktober 2020; DW, German-Iranian
women’s rights activist detained in Tehran, 23 oktober 2020; IHR, Women’s rights activists Hoda Amid and
Najmeh Vahedi sentence to a total of 15 years, 14 december 2020.
512
IHRM, Political prisoner Golrokh Iraee denied visits with husband, 1 januari 2020; IHRM, Political prisoner’s letter
sheds light on appalling condition of Qarchak prison, 10 september 2020; CHRI, New charges thrown at political
prisoners to keep them behind bars, 30 september 2020; IHR, Iran Human Rights defenders report 2019/20, 12
november 2020, p. 17; USCIRF, Golrokh Ebrahimi Iraee, https://www.uscirf.gov/religious-prisonersconscience/current-rpocs/golrokh-ebrahimi-iraee, geraadpleegd op 18 februari 2021; United for Iran, Arash
Sadeghi, https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/1931/, geraadpleegd op 18 februari 2021; United for Iran,
Golrokh Ebrahimi Iraee, https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/761/, geraadpleegd op 18 februari 2021.
513
Hengaw, Kurdish environmental activist detained in Marivan – Iranian Kurdistan, 11 januari 2021.
514
AI, Iran: Release eight wildlife conservationists following unfair trial on trumped-up spying charges, 5 maart
2019; Radio Farda, Top Iran prosecutor insists jailed environmentalists are spies, 8 maart 2019; The Washington
Post, Iranian environmentalists sentenced to prison for ‘collaborating’ with U.S., 20 november 2019; Tehran
Times, Eight Iranian conservationists get jail terms on espionage charges: Judiciary, 18 februari 2020; RFE/RL,
Iran sentences eight environmental activists on charges of spying for U.S., 18 februari 2020; Radio Zamaneh,
Torture of female environmentalist in Iranian prisons has led to public outrage on social media, 19 februari 2020;
HRW, Iran: Environmentalists’ unjust sentences upheld, 19 februari 2020; RFE/RL, Jailed Iranian ecologist says
threatened with rape, death, forced to imitate animals, 22 februari 2020; IranWire, 1200 hours of torture, sexual
threats and forced confessions, 2 maart 2020; Iran International, Jailed Iran environmentalists reach 1000 days
‘robbed of nature’, 21 oktober 2020; United for Iran, Morad Tahbaz,
https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/4043/, geraadpleegd op 18 februari 2021; United for Iran, Niloufar
Bayani, https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/4042/, geraadpleegd op 18 februari 2021.
515
HRW, Iran: Prisoners who reported abuse charged, 23 oktober 2020.

Pagina 69 van 141

Verder arresteerden de autoriteiten op 27 juni 2020 een Amerikaans-Iraanse
milieuactivist in de stad Sanandaj in de provincie Koerdistan. Het is niet bekend hoe
de aanklacht luidde.516 Daarnaast arresteerden de autoriteiten in juni en augustus
2020 in Sanandaj voor zover bekend nog drie andere milieuactivisten.517 Tegen het
einde van de verslagperiode was nog geen veroordeling in deze zaken bekend.
3.2.1.4

Journalisten
Iran is ten opzichte van 2019 drie plaatsen gezakt en stond in 2020 op de 173ste
plaats van de World Press Freedom Index van Reporters without Borders (van in
totaal 180 landen).518 In de verslagperiode zijn verschillende journalisten, bloggers
en sociale media activisten gearresteerd en veroordeeld, bijvoorbeeld omdat zij in
hun berichtgeving gevoelige thema’s hadden aangestipt zoals de benzineprotesten,
corruptie bij de overheid of de corona-aanpak van de autoriteiten.519 Er was ook
sprake van een aanhoudende intimidatie van familieleden van journalisten. Dit
betrof met name familieleden van journalisten van BBC Persia. Deze journalisten
opereerden vanuit Groot-Brittannië.520 De volgende voorbeelden dienen ter
illustratie. Dit overzicht is geenszins uitputtend.
De autoriteiten arresteerden op 1 mei 2019 een journaliste van het dagblad Shargh
nadat zij verslag had gedaan van een demonstratie voor het parlementsgebouw ter
gelegenheid van de Dag van de Arbeid. De autoriteiten arresteerden haar wegens
deelname aan de demonstratie. Een rechtbank veroordeelde haar op 13 augustus
2019 op grond van de artikelen 500, 610 en 618, WvS, tot 10,5 jaar
gevangenisstraf en 148 zweepslagen. Zij kwam op 26 oktober 2019 op borgtocht
vrij. In december 2019 bracht een rechtbank de straf in beroep terug tot vijf jaar.521
Verder veroordeelde een revolutionaire rechtbank op 23 mei 2019 de voormalige
hoofdredacteur van het maandblad Sedaye Parsi op grond van de artikelen 609
(belasteren van ambtenaren), 698 (laster) en 514 (beledigen van de opperste
leider), WvS, tot 4,5 jaar gevangenisstraf en een beroepsverbod van twee jaar. Hij
had op Twitter berichten geplaatst over corruptie binnen het ministerie van

516

IranWire, US resident banned from leaving Iran, 24 juni 2019; KHRN, Iran: Kurdish environmental activist Afshin
Sheikholeslami Vatani arrested, 29 juni 2020; KHRN, Seven days after Afshin Sheikholeslami’s arrest his
whereabouts are still unknown, 4 juli 2020.
517
KHRN, Kurdish environmental activist still detained, 22 juli 2020; KHRN, Environmental activist still detained at
Sanandaj prison, 23 oktober 2020; Hengaw, Two months uncertainty about Khabat Mafakheri’s fate, 27 oktober
2020; KHRN, Environmental activist released on bail, 15 november 2020; KHRN, Environmental activist’s arrest
warrant extended for the fifth time, 30 december 2020.
518
RSF, 2020 World Press Freedom Index, https://rsf.org/en/ranking, geraadpleegd op 18 februari 2021.
519
RSF, Flood emergency triggers crackdown on journalists in Iran, 29 april 2019; RFE/RL, Iran releases four
journalists, two labor activists on bail, 27 oktober 2019; Radio Zamaneh, Iran rearrests labor activist Speideh
Gholian amid nationwide protests, 18 november 2019; RSF, Iran: Two journalists arrested over cartoon mocking
traditional remedies for coronavirus, 28 april 2020; Radio Farda, Senior army general in Iran lambasts the
Revolutionary Guard, 1 juni 2020; FIDH, Iran: Arbitrary detention of labour rights activist Ms. Sepideh Gholian,
26 juni 2020; CHRI, Veteran journalist reporting to prison to serve three-year sentence, 24 augustus 2020; RSF,
Iran cracks down on journalists again in response to UN report, 8 september 2020; CPJ, Iranian journalist Kayvan
Samimi begins 3-year prison sentence over protest coverage, 8 december 2020.
520
UN News, Iran: BBC and other broadcast journalists harassed; families threatened – UN experts, 11 maart 2020;
BBC News, UN experts demand Iran ceases harassing BBC Persian staff, 11 maart 2020; IranWire, Weekly
censorship review: Iranian journalists work under the threat of kidnapping and execution, 21 december 2020.
521
HRANA, Marzieh Amiri was sentenced to 10-year and six months prison term and 148 lashes, 24 augustus 2019;
CPJ, Iran sentences journalist Marzieh Amiri to 10.5 years in prison, 148 lashes, 26 augustus 2019; CHRI,
Journalist sentenced to 10.5 years imprisonment for covering Labor Day rally, 28 augustus 2019; Radio Farda,
Iran releases four journalists, two labor activists on bail, 27 oktober 2019; Radio Zamaneh, Iran temporarily
releases six labor rights prisoners on hefty bail amounts, 27 oktober 2019; BBCM, Iran appeal court approves
prison terms for nine labour activists, 14 december 2019; RFE/RL, RSF ‘appaled’ as five Iranian journalists get
total of 25 years in prison, 19 december 2019; IFJ, Iran: Journalist Marzieh Amiri to serve a five-year jail
sentence, 5 februari 2020; USDoS, Iran 2019 human rights report, 11 maart 2020, p. 24; United for Iran,
Marzieh Amiri, https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/4987/, geraadpleegd op 18 februari 2021.

Pagina 70 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

Industrie. Op 4 april 2020 kwam hij vervroegd vrij in verband met de
coronacrisis.522
Op 22 november 2019 arresteerde het IRGC een freelance journalist nadat hij op 18
november 2019 op Twitter een bericht had gepost over de internetafsluiting tijdens
de benzineprotesten (zie paragraaf 1.2.1). Op 7 december 2019 kwam hij op
borgtocht vrij. Eind februari 2020 kreeg hij van de autoriteiten een waarschuwing
nadat hij kritiek had geleverd op de wijze waarop de autoriteiten reageerden op de
verspreiding van het coronavirus in Qom. Op 2 september 2020 volgde een
veroordeling van vier jaar en negen maanden, een beroepsverbod van twee jaar en
een verbod op het gebruik van communicatieapparatuur voor de duur van twee jaar.
De precieze aanklachten zijn niet bekend. Nadat hij een dagvaarding had ontvangen
om zijn straf te komen uitzitten, vertrok hij naar Turkije.523
Internationaal trok de zaak van onlinejournalist Ruhollah Zam veel aandacht. Zam
richtte de website Amad News op dat ook een Telegram-kanaal had. Hij onthulde op
zijn nieuwskanaal corruptiezaken en vertrouwelijke informatie van de Iraanse
autoriteiten. Op 11 oktober 2019 vertrok hij vanuit Frankrijk, waar hij op dat
moment woonde, per vliegtuig naar Bagdad. Een paar dagen later, op 14 oktober
2019, verklaarde het IRGC hem te hebben gearresteerd. Het is niet bekend waar de
arrestatie plaatsvond en hoe hij in Iran terechtkwam. De autoriteiten beschuldigden
Ruhollah Zam er onder meer van dat hij via zijn Telegram kanaal Amad News de
onrust aanwakkerde tijdens de grootschalige demonstraties in december 2017januari 2018. Op 30 juni 2020 veroordeelde een revolutionaire rechtbank in Teheran
hem tot de doodstraf, onder meer wegens ‘corruptie op aarde’ (art. 286, WvS).524
Op 10 juli 2020 volgde een televisie-interview op IRTV2 waarin presentator Ali
Rezvani hem ondervroeg.525 Het hooggerechtshof liet bij uitspraak van 8 december
2020 in hoger beroep de terdoodveroordeling in stand. Op 12 december 2020
volgde de executie van Ruhollah Zam.526
522

CPJ, Iran jails Sedaye Parsi editor Masoud Kazemi on new national security charges, 22 mei 2019; RFE/RL,
Iranian journalist Kazemi jailed on new national security charges, 23 mei 2019; IranWire, Judge insults journalist
and orders his arrest, 23 mei 2019; CHRI, “Your pens should be broken” journalist jailed for social media posts, 5
juni 2019; IFJ, Iran: journalists sentenced to heavy jail terms, 27 augustus 2019; DW, Press freedom in danger:
Ten ‘most urgent’ cases in September, 2 september 2019; AI, Human rights in Iran: Review of 2019, 18 februari
2020, p. 2; USDoS, Iran 2019 human rights report, 11 maart 2020, p. 23; United for Iran, Masoud Kazemi,
https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/4972/, geraadpleegd op 18 februari 2021.
523
Radio Farda, Media freedom group condemns harassment of Iran journalists, 23 februari 2020; AI, Trampling
humanity, 2 september 2020, p. 18; Iran International, Well-known journalist investigating corruption in Iran
sentenced to prison, 3 september 2020; Radio Farda, Iranian Press-Freedom awardee sentenced to more than
four years in prison, 3 september 2020; DW, Iran takes action against DW Freedom of Speech Award laureate
Mohammad Mosaed, 10 september 2020; Rûdaw, Iranian journalist given press freedom award, 20 november
2020; IranWire, Prominent Iranian journalist in danger of deportation from Turkey, 18 januari 2021; Middle East
Eye, Turkey will not deport journalist Mohammad Mosaed to Iran, sources say, 18 januari 2021; United for Iran,
Mohammad Mosaed, https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/5429/, geraadpleegd op 18 februari 2021.
524
BBCM, Name in the news: Iran’s Amadnews – exposing corruption of foreign ‘lackey’?, 8 september 2017;
IranWire, Did the Guards lure a dissident journalist back to Iran to arrest him?, 14 oktober 2019; BBC News,
Ruhollah Zam: Iran sentences journalist to death for fanning unrest, 30 juni 2020; NOS, Iraanse journalist
Ruhollah Zam ter dood veroordeeld, 30 juni 2020; FAZ, Todesstrafe in Iran, 30 juni 2020; RSF, Tehran court
sentences AmadNews editor Rouhollah Zam to death, 30 juni 2020; The Guardian, Iran sentences journalist
Ruhollah Zam to death, 30 juni 2020; NRC, Iran: Doodstraf dissident die opriep tot protest, 1 juli 2020; Radio
Farda, Was Ruhollah Zam’s execution payback for embarrassing Iran’s intel agencies?, 14 december 2020; The
Economist, Why Iran abducted and hanged Ruhollah Zam, 16 december 2020; United for Iran, Rouhollah Zam,
https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/5328/, geraadpleegd op 18 februari 2021.
525
IranWire, Iran’s state TV airs forced confessions of journalist, 11 juli 2020; Radio Farda, TV interrogation of jailed
Iran dissident facing execution amounts to ‘torture’ – RSF, 12 juli 2020; BBCM, Iran TV airs new ‘confessions’ of
dissident journalist on death row, 9 december 2020.
526
Mehr News, Ruhollah Zam appeals against ‘death sentence’, 8 juli 2020; IranWire, Reporters without borders calls
on UN to save Iranian journalist, 21 oktober 2020; BBCM, Iran Supreme Court upholds death sentence for
dissident journalist, 8 december 2020; NOS, Doodstraf voor Iraanse journalist Ruhollah Zam blijft staan, 8
december 2020; BBCM, Iran users discuss execution of dissident journalist, 12 december 2020; The New York
Times, Iran executes a dissident it says fueled unrest online, 13 december 2020; NRC Next, Iran hangt kritische

Pagina 71 van 141

Op 10 augustus 2020 sloten de autoriteiten het financiële dagblad Jahan-e Sanat
nadat deze een interview had gepubliceerd met een epidemioloog over de
coronacijfers. Op 1 september 2020 verscheen het dagblad weer.527
3.2.1.5

Demonstranten
In de verslagperiode vonden met enige regelmaat demonstraties plaats waarvoor de
autoriteiten geen toestemming hadden verleend (zie paragraaf 1.2). In confrontaties
met de ordetroepen vielen soms doden en gewonden. Demonstranten kregen te
maken met arrestaties, mishandelingen, martelingen en veroordelingen. Bij het
opsporen van demonstranten maakten de autoriteiten ook gebruik van
gezichtsherkenningstechnieken.528
Het kwam tijdens demonstraties voor dat mannen in burgerkleding demonstranten
aanvielen. Deze mannen worden de lebas-e shakhsi (mannen zonder uniform)
genoemd. Volgens een bron zijn de lebas-e shakhsi niet verbonden aan enige
officiële organisatie. Zij nemen hun bevelen rechtstreeks aan van het kantoor van de
opperste leider. Sommigen brengen hen in verband met het IRGC of de Basij. Zij
treden op bij het neerslaan van demonstraties en bijeenkomsten en bij het breken
van stakingen. Volgens diezelfde bron kunnen burgers geen klacht indienen tegen
hen, omdat het gaat om een groep regeringsgezinde mannen die op een informele
wijze is georganiseerd.529

3.2.1.6

Artiesten
In Iran is een levendige muziekscene aanwezig, hoewel het ministerie van Cultuur
en Islamitische Begeleiding muzikanten soms geen toestemming geeft om opnames
te maken en optredens te verzorgen, bijvoorbeeld vanwege de inhoud van hun
liedjes.530 In de verslagperiode kregen sommige muzikanten en andere artiesten te
maken met arrestaties en veroordelingen. Zo veroordeelde een revolutionaire
rechtbank in Teheran op 14 juli 2019 filmregisseur Mohammad Rasoulof op grond
van artikel 500, WvS, tot een jaar gevangenisstraf, een uitreisverbod en een verbod
op lidmaatschap van politieke- en sociale organisaties gedurende twee jaar. De
autoriteiten merkten zijn films Goodbye (2011), Manuscripts don’t burn (2013) en A
man of Integrity (2017) aan als propaganda tegen de Islamitische Republiek, omdat
het een donker beeld zou geven van de Iraanse samenleving.531
journalist Zam op, 14 december 2020; The Economist, Why Iran abducted and hanged Ruhollah Zam, 19
december 2020.
527
AP News, Iran shutters newspaper after expert questions virus numbers, 10 augustus 2020; The Independent,
Coronavirus: Iran shuts down newspaper after it quotes expert questioning official Covid death toll, 10 augustus
2020; Het Financieele Dagblad, Teheran sluit krant na corona-interview, 11 augustus 2020; RSF, Iran: UN special
rapporteur urged to visit Iranian prisons holding journalists, 21 augustus 2020.
528
AI, Trampling humanity, 2 september 2020, p. 7; Minority Rights Group International, Minority and Indigenous
Trends 2020. Focus on technology, 1 oktober 2020, p. 179.
529
DRC/DIS, Iran. House churches and converts, februari 2018, p. 36; Bertelsmann Stiftung, BTI 2020 country
report – Iran, 29 april 2020, p. 10; Al-Monitor, Cleric reopens scars of acid attacks after threatening Iranian
women, 13 oktober 2020; Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020.
530
Kayhan Life, Iran has banned 52 women musicians from performing since January, 13 augustus 2019; Radio
Farda, Concerts of outspoken Iranian pop singer banned for his political views, 1 februari 2020; The Guardian,
Mohammad Reza Shajarian embodied the timeless beauty of Persian music, 9 oktober 2020.
531
RFE/RL, Award-winning Iranian filmmaker Rasoulof sentenced to prison, travel ban, 24 juli 2019; The New York
Times, Defiant Iranian directors speak out about censorship, onscreen and off, 1 maart 2020; The Guardian,
Golden Bear winner Mohammad Rasoulof sentenced to jail in Iran, 4 maart 2020; Trouw, Gouden Beer-winnaar
Mohammad Rasoulof weigert celstraf uit te zitten, 4 maart 2020; BBC News, Mohammad Rasoulof: Awardwinning Iranian director summoned to prison, 5 maart 2020; RFE/RL, Golden Bear-winning filmmaker Rasoulof
defiant, despite Iran prison order, 8 maart 2020; DW, Why Mohammad Rasoulof still makes films despite Iran’s
threats, 10 maart 2020; United for Iran, Mohammad Rasoulof, https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/5096/,
geraadpleegd op 18 februari 2021; IMDB, Mohammad Rasoulof,
https://www.imdb.com/name/nm1488024/?ref_=tt_ov_dr, geraadpleegd op 18 februari 2021.

Pagina 72 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

3.2.1.7

Familieleden van activisten
Familieleden van activisten kregen in de verslagperiode eveneens te maken met
intimidaties, arrestaties en veroordelingen.532 Zo veroordeelde een revolutionaire
rechtbank in juli 2020 Alireza Alinejad tot acht jaar gevangenisstraf op grond van de
artikelen 500, 514 (het beledigen van de opperste leider) en 610, WvS. Volgens
sommige mensenrechtenorganisaties was dit een vergeldingsactie die gericht was op
zijn zus, vrouwenrechtenactiviste Masih Alinejad-Ghomi, die in de VS verbleef. Zij
was de initiatiefneemster van de “Witte Woensdag” campagne.533
Verder zetten de autoriteiten familieleden van slachtoffers van de benzineprotesten
onder druk om zich stil te houden. Zo benaderden de autoriteiten hen met het
verzoek om genoegen te nemen met de financiële compensatie voor martelaren en
om de zaak als afgedaan te beschouwen. Verder gaven de autoriteiten soms de
lichamen van de slachtoffers pas vrij, nadat de familieleden hadden toegezegd zich
stil te houden.534

3.2.1.8

Internet en sociale media
Het aantal internetgebruikers is in de verslagperiode toegenomen. Volgens een
bericht uit de Tehran Times maakte ongeveer 64 procent van de bevolking in 2018
gebruik van internet.535 Internet World Stats meldde dat in december 2019 ruim 67
miljoen Iraniërs (80,5 procent) gebruik maakten van het internet.536 Volgens diverse
berichten gebruikten in juni 2020 ruim zeventig miljoen Iraniërs snel mobiel
internet.537 In Iran is het internet echter zeer ingeperkt. In de verslagperiode waren
onafhankelijk nieuwswebsites en een groot aantal internationale sociale media
platforms en applicaties geblokkeerd, waaronder Facebook, Telegram, Twitter en
YouTube.538 Instagram en WhatsApp waren daarentegen meestal niet geblokkeerd,
hoewel het hoofd van de Islamic Development Organization (IDO), Mohammad
Qomi, op 14 juni 2020 in het parlement kritiek leverde op de inhoud van Instagram
532

The Guardian, Iran’s threats to BBC Persian staff must be confronted, 17 maart 2019; HRW, Joint letter on the
arrests of activists’ relatives by the Iranian government, 2 oktober 2019; The Washington Post, A sibling’s
sacrifice in Iran, 2 mei 2020; RSF, Prison sentences for relatives of Iranian journalists, 22 juli 2020; FIDH, Iran:
Deterioration of Ms. Nasrin Sotoudeh’s health while in detention, and arbitrary arrest of her daughter, 21
augustus 2020.
533
Masih Alinejad startte in mei 2017 met de Witte Woensdag campagne. Daarbij werden zowel mannen als vrouwen
uitgenodigd om op woensdagen een witte hoofddoek, sjaal of armband te dragen om hun steun te betuigen voor
de campagne tegen de verplichte hoofddoek; BBC News, Why Iranian women are wearing white on Wednesdays,
13 juni 2017; AI, Iran: Family of women’s rights activist arrested in despicable attempt to intimidate her into
silence, 25 september 2019; DW, Iran detains family members of women’s rights activist Masih Alinejad, 26
september 2019; DW, White Wednesdays founder Masih Alinejad: ‘His crime is to be my brother’, 27 september
2019; RSF, Relatives of Iranian journalists taken hostage in Iran, 3 oktober 2019; IranWire, The continued
detention of Masih Alinejad’s brother and his friend, 21 januari 2020; The Washington Post, He chose jail over
disowning his sister – and set an example for all his countrymen, 1 mei 2020; Radio Farda, Brother of anti-hijab
activist sentenced to eight years in Iran, 16 juli 2020; CHRI, Activist’s brother sentenced to eight years in prison,
collective punishment of families continues in Iran, 16 juli 2020; IranWire, Masih Alinejad’s brother sentenced to
eight years, 19 oktober 2020; Radio Farda, Brother of women’s rights activist sentenced to jail in Tehran, 21
oktober 2020; United for Iran, Ali Alinejad, https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/5321/, geraadpleegd op 18
februari 2021.
534
Justice for Iran, Mockery of Justice, 16 mei 2020, p. 11-12; UN, Situation of human rights in the Islamic Republic
of Iran, 21 juli 2020, p. 8; HRW, Iran: No justice for bloody 2019 crackdown, 17 november 2020.
535
Tehran Times, Some 64% of Iranians are internet users: report, 11 januari 2019.
536
Internet World Stats, Middle East, https://www.internetworldstats.com/middle.htm#ir, geraadpleegd op 18
februari 2021.
537
Radio Farda, Faster mobile internet growing in Iran despite higher cost, 20 juni 2020; Press TV, 70 million
Iranians using high-speed mobile internet: Regulator, 25 juni 2020.
538
DW, There is ‘no light on the horizon’ in Iran, 14 maart 2019; IFP News, 3 most popular business platforms in
Iran, 17 november 2019; BBC News, Iran letter raises prospect of ‘white list’ internet clampdown, 26 november
2019; Los Angeles Times, When Iran blocked the internet, tech experts in the U.S. tried to hack a solution.
Here’s why they couldn’t, 17 december 2019; Bloomberg, Data breach shows Iranians use chat apps to spy,
researchers say, 17 april 2020; Radio Farda, Iran lawmakers aim to fully ban all ‘foreign’ messaging apps, 25
augustus 2020; Freedom House, Freedom on the net 2020, Iran, 14 oktober 2020, p. 9-10; The Independent,
Iran’s telecom minister appears before prosecutor, 20 januari 2021.

Pagina 73 van 141

en er plannen zijn om ook Instagram in te perken.539 Desondanks maken veel
Iraniërs gebruik van internationale sociale media door de filtering van de Iraanse
firewall te omzeilen met hulpmiddelen zoals een VPN-server of een proxyserver.540
Het gebruiken of downloaden van bepaalde applicaties, zoals VPN-apps, omzeiling
software-instrumenten, encryption tools en Signal, is echter strafbaar.541 Ondanks
de filtering hebben hooggeplaatste Iraniërs zoals opperste leider Ali Khamenei,
president Hassan Rouhani en minister van Buitenlandse Zaken Mohammad Javad
Zarif hun eigen Facebook-, Instagram- en/of Twitter-accounts.542
Op 16 augustus 2020 volgde een wetsvoorstel in het parlement om een striktere
controle op de sociale media te laten uitvoeren door de Iraanse strijdkrachten, om
buitenlandse chat-apps te vervangen door Iraanse alternatieven en om bouwers en
aanbieders van VPN’s zwaarder te bestraffen. Dit wetsvoorstel was tegen het einde
van de verslagperiode nog niet in stemming gebracht.543 Daarnaast bouwden de
autoriteiten in de verslagperiode verder aan een Iraans nationaal intranet, het
National Information Network (NIN), dat op termijn gescheiden van het wereldwijde
internetverkeer zal functioneren.544 Verder maakte brigadegeneraal Mohammadreza
Yazdi in november 2020 bekend dat het IRGC 144 cyber-bataljons heeft voor
toezicht op het internetverkeer. Het is echter niet bekend wat de omvang van zo’n
cyber-bataljon is.545
Er zijn in de verslagperiode meerdere gevallen geweest van mensen die door de
politie zijn opgeroepen, gearresteerd en/of veroordeeld op basis van hun online
activiteiten. Daarbij ging het onder meer om bloggers, online journalisten,
activisten, mensenrechtenadvocaten, influencers, modellen uit de modewereld en
muzikanten.546 Zij schreven onder meer over thema’s als de hijab, vrouwenrechten,
539

De IDO is een ontwikkelingsorganisatie van de Iraanse overheid; RFE/RL, Instant ban for Iran’s IRGC on
Instagram: Social-media giant blocks commanders’ sites, 17 april 2019; Radio Farda, Iran restores minimal
internet access in one province, steps up arrests, 21 november 2019; Radio Farda, Rumors of blocking Instagram
worries millions of Iranian users, 17 juni 2020; Al-Monitor, Iranian official criticizes Instagram for ‘immorality’, 17
juni 2020; DW, Why is the Iranian regime wary of Instagram?, 23 juni 2020; Al-Monitor, Iran's conservative
parliament moves to ban Instagram, 29 juni 2020; RFE/RL, Iran proposes bill for tighter online censorship,
‘military control’ of internet, 29 augustus 2020; BBCM, Iran ICT minister indicted for ‘refusing’ to enforce
censorship policies, 20 januari 2021.
540
VPN staat voor Virtual Private Network. Via een VPN-verbinding is het mogelijk om een blokkade van een
applicatie of een website te omzeilen. Een proxyserver is een server die tussen de computer van de gebruiker en
het internet instaat, waardoor het lijkt alsof alle dataverkeer vanuit de proxyserver komt en niet vanuit de
computer van de gebruiker; AP News, Iranians manage to surf the web despite tide of censorship, 26 juli 2019;
BBC News, Iran letter raises prospect of ‘white list’ internet clampdown, 26 november 2019; AI, Human rights in
Iran: Review of 2019, 18 februari 2020, p. 2; The Jerusalem Post, Iran’s supreme leader tweets against iPhone
imports on iPhone, 24 augustus 2020; RFE/RL, Iran proposes bill for tighter online censorship, ‘military control’ of
internet, 29 augustus 2020.
541
Freedom House, Freedom on the net 2020, Iran, 14 oktober 2020, p. 14; RSF, Combined total of 128 years in
prison for 10 Iranians with journalism links, 28 oktober 2020; Vertrouwelijke bron, 24 september 2020.
542
DW, Iran’s new attempt to introduce ‘military control’ over social networks, 8 september 2020; RFE/RL, U.S. calls
on social-media networks to block Iranian leader accounts, 24 november 2019; USDoS, Outlaw regime: A
chronicle of Iran’s destructive activities, 17 september 2020, p. 56; BBCM, Iran leader targets Trump in
controversial tweet, 22 januari 2021.
543
RFE/RL, Iran proposes bill for tighter online censorship, ‘military control’ of internet, 29 augustus 2020; RSF,
Iranian bill aims to reinforce “digital wall” and online censorship, 24 september 2020; Vertrouwelijke bron, 24
november 2020.
544
Radio Farda, Iran says its intranet almost ready to shield country from ‘harmful’ internet, 20 mei 2019; Tehran
Times, ‘National Information Network provides advanced cyberspace for Iranians’, 30 mei 2019; Freedom House,
The true depth of Iran’s online repression, 2 december 2019; RFE/RL, Iran to work with China to create national
internet system, 4 september 2020; IFP News, Iran’s National Information Network not based on censorship –
official, 6 september 2020; Radio Farda, Security official threatens more internet censorship as Iran moves
towards intranet, 7 september 2020.
545
Iran International, Iran commander says he has 144 active cyber-battalions, 17 november 2020.
546
Radio Farda, City council member in Iran sentenced to one year prison for defending Baha’is, 2 juni 2019; AlMonitor, Iran struggles to mold ‘revolutionary youth’, 25 juli 2019; Freedom House, Freedom on the net 2020,
Iran, 14 oktober 2020, p. 2; IranWire, Three transgender Iranians arrested because of Instagram posts, 20

Pagina 74 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

de benzineprotesten, het milieu, corruptie, corona of zij plaatsten een als grappig
bedoeld filmpje.547 Volgens een bron ging het in sommige gevallen ook om mensen
die zelf geen post op Facebook of Instagram hadden geplaatst, maar die getagd
waren bij een bepaalde foto of een video of die een like hadden gegeven.548
Sommigen van hen kwamen op borgtocht vrij of zij kregen een waarschuwing.
Daarbij moesten zij soms ook de wachtwoorden van hun accounts aan de
autoriteiten overhandigen.549 Anderen kregen tussen de twee en twaalf jaar
gevangenisstraf en in enkele gevallen zelfs de doodstraf opgelegd.550 Vanwege al
deze acties tegen online activiteiten passen veel gebruikers van de sociale media
zelfcensuur toe.551 De volgende voorbeelden van mensen die zijn veroordeeld op
basis van hun online activiteiten dienen ter illustratie. Dit overzicht is geenszins
uitputtend.
Een rechtbank veroordeelde mensenrechtenadvocaat Amirsalar Davoudi op 1 juni
2019 op grond van de artikelen 498, 500, 501 (spionage), 508 (samenwerking met
een vijandige overheid), 514 en 698 (laster), WvS, tot in totaal dertig jaar
gevangenschap en 111 zweepslagen. De aanklachten hielden onder meer verband
met een post op zijn Telegram-kanaal.552
In april 2020 veroordeelde een revolutionaire rechtbank in Teheran een echtpaar,
dat zich vanaf september 2019 in Turkije bevond, bij verstek. Beiden waren als
bekende influencers actief op Instagram. De man kreeg op grond van de artikelen
500 en 639, WvS, zeven jaar gevangenisstraf, zweepslagen en geldboetes opgelegd
en de vrouw kreeg op grond van artikel 639, WvS, zes jaar gevangenisstraf, 74
zweepslagen, een geldboete en drie maanden onbetaald werk voor de gemeente.553
Naarmate de corona-epidemie in Iran voortduurde, arresteerden de autoriteiten een
aantal journalisten, burgerjournalisten en anderen vanwege hun kritiek op de wijze
waarop de autoriteiten met de crisis omgingen.554 Zo verklaarde een woordvoerder
van de Iraanse strijdkrachten op 29 april 2020 dat 3.600 mensen waren
gearresteerd wegens het online verspreiden van geruchten over de

oktober 2020; RFE/RL, ‘Iranian YouTube’ CEO sentenced to 10 years over video uploaded by user, 26 oktober
2020; RSF, Round-up 2020: journalists detained, held hostage and missing, 14 december 2020, p. 12; BBC
News, The Instagrammers who worry Iran, 17 januari 2021.
547
The Guardian, Iranian police arrest five over prank aubergine-rain video, 16 maart 2020; VOA, Iran uses arrests,
censorship to silence critical COVID-19 coverage, 25 maart 2020; The Guardian, Iranians tortured and jailed after
mass protests, Amnesty says, 2 september 2020; KHRN, Kurdish cyber activist trial held at Sanandaj, 20
november 2020; Vertrouwelijke bron, 24 september 2020.
548
Vertrouwelijke bron, 24 september 2020.
549
CHRI, Iran cracks down on Instagram celebrities as it tightens noose on freedom of speech and expression, 16
augustus 2019; Freedom House, Freedom on the net 2020, Iran, 14 oktober 2020, p. 23.
550
IHRM, Iranian man sentenced to death for “insulting Prophet” through messaging app, 6 december 2019; BBCM,
Iran jails eight in video-sharing website case, 25 oktober 2020.
551
USDoS, Iran 2019 human rights report, 11 maart 2020, p. 25; Article 19, Iran Policing women on social media, 22
mei 2020; HIVOS, Silencing across borders, 2020, p. 33; Freedom House, Freedom on the net 2020, Iran, 14
oktober 2020, p. 9; Vertrouwelijke bron, 24 november 2020.
552
AI, Human rights in Iran: Review of 2019, 18 februari 2020, p. 2; Article 19, Freedom of expression in Iran.
Priorities for the 43rd session of the Human Rights Council, februari 2020, p. 3; IHR, Iran Human Rights defenders
report 2019/20, 12 november 2020, p. 9; Lawyers for Lawyers, Two years since the arrest of Amirsalar Davoudi,
20 november 2020; United for Iran, Amir Salar Davoudi, https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/4721/,
geraadpleegd op 18 februari 2021.
553
CHRI, Iran cracks down on Instagram celebrities as it tightens noose on freedom of speech and expression, 16
augustus 2019; Radio Farda, Iran sentences a popular Instagram couple in self-exile to jail, lashes, 30 april
2020; IranWire, Instagram influencer flees Iran fearing impisonment, 30 april 2020; United for Iran, Shabnam
Shahrokhi, https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/5966/, geraadpleegd op 18 februari 2021; United for Iran,
Ahmad Moein Shirazi, https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/5965/, geraadpleegd op 18 februari 2021.
554
Radio Farda, Iran continues persecution of dissidents and critics amid coronavirus crisis, 12 maart 2020;
IranWire, Critics of government’s inept health policies arrested in Iran, 15 maart 2020; Freedom House, Freedom
on the net 2020, Iran, 14 oktober 2020, p. 2.

Pagina 75 van 141

coronapandemie.555 Verder verklaarde het hoofd van de Iraanse politie,
brigadegeneraal Hossein Ashtari, op 9 mei 2020 dat zij om dezelfde reden 320
personen hadden gearresteerd. Het is niet bekend wat er vervolgens met hen is
gebeurd.556
In mei 2020 volgde de arrestatie van een parkouratleet wegens onislamitisch
gedrag, omdat hij op zijn Instagram-account een video en foto’s had geplaatst
waarin hij op het dak van zijn woning in Teheran zijn vriendin kuste. Na op
borgtocht te zijn vrijgelaten, vertrok hij naar Turkije.557
Verder veroordeelde een rechtbank in juni 2020 actrice Taraneh Alidoosti tot vijf
maanden voorwaardelijk. Zij had een video gepost waarop te zien was dat een
agent van de zedenpolitie een vrouw aanviel en haar beledigde wegens bad hijab.
Daarnaast had zij getwitterd over het gewelddadige gedrag van de politie tijdens
een confrontatie met een groep burgers.558
In oktober 2020 veroordeelde een rechtbank een leraar in Teheran wegens
belediging tot 45 zweepslagen. Dit volgde na een post op Telegram waarmee hij de
minister van Onderwijs beledigd zou hebben.559
Verder veroordeelde een revolutionaire rechtbank in Teheran op 5 december 2020
een voormalige adviseur van de president op het gebied van vrouwen- en
familiezaken tot 2,5 jaar gevangenisstraf en een geldboete. Zij had naar verluidt een
afbeelding gedeeld via Telegram. Deze afbeelding was gemaakt door de Verenigde
Naties.560
3.2.1.9

Internetproviders
De private internetproviders in Iran zijn afhankelijk van de goedkeuring van de
Telecommunication Company of Iran (TCI) en het ministerie van Cultuur en
Islamitische Begeleiding. Al het dataverkeer van deze providers loopt via de filters
van TCI. TCI is grotendeels in handen van het IRGC.561 Volgens diverse bronnen zijn
alle internetproviders min of meer in handen van de inlichtingendiensten en het
IRGC, waardoor in de praktijk eigenlijk niet gesproken kan worden van private

555

RFE/RL, Iran says 3.600 arrested for spreading coronavirus-related rumors, 29 april 2020.
Radio Farda, Iran still hiding COVID death figures in hotspots, 320 arrested for ‘spreading rumors’, 9 mei 2020;
AA, Iran arrests 320 over ‘provocative’ COVID-19 posts, 10 mei 2020; IHRM, 320 people arrested for spreading
‘rumors’ about Iran’s coronavirus epidemic, 10 mei 2020; IranWire, Coronavirus pandemic: An Iranian
chronology, May 2020, 31 mei 2020.
557
RFE/RL, Iranian parkour athlete reportedly detained after posting romantic Instagram photos, 19 mei 2020; BBC
News, Iranian parkour athlete arrested over a rooftop kiss, 22 mei 2020; ABC News, Iranian couple practicing
parkour arrested for romantic rooftop photos, 22 mei 2020; The Independent, Parkour athletes arrested after
image of kiss atop Tehran skyline shared online, 23 mei 2020; IranWire, Iranian parkour champ arrested in
Turkey and faces deportation threat, 3 juli 2020; Radio Farda, Amnesty International trying to stop extradition of
Iranian from Turkey, 4 juli 2020.
558
IranWire, Actress Taraneh Alidoosti sentenced to five months in prison, 23 juni 2020; The Independent, Taraneh
Alidoosti: Film star given suspended prison sentence in Iran for ‘anti-government activism’, 27 juni 2020.
559
IHRM, Reza Nehzat a teacher in Tehran, 12 oktober 2020, geraadpleegd van
https://twitter.com/IranHrm/status/1315692126873759747; Radio Farda, Iranian teacher sentenced to lashes
for ‘insulting’ minister, 13 oktober 2020.
560
Out TV, Topadviseur Iran mogelijk de cel in wegens ‘homopropaganda’, 20 juli 2020; France 24, Iran ex-VP for
women says she will appeal jail sentence, 5 december 2020; IFP News, Rouhani’s former VP for women affairs
sentenced to prison, 5 december 2020; BBCM, Iran sentences former vice-president to prison for ‘information
disclosure’, 5 december 2020; IranWire, Former vice president sentenced to 28 months in prison, 6 december
2020; AA, Iran: Rouhani’s close aides face legal battles, 6 december 2020.
561
Radio Farda, Faster mobile internet growing in Iran despite higher cost, 20 juni 2020; Freedom House, Freedom
on the net 2020, Iran, 14 oktober 2020, p. 6.
556

Pagina 76 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

internetproviders. Privégebruikers zijn niet verplicht tot het plaatsen van een
internetfilter.562
3.2.1.10

Wachtwoorden
Bij legaal vertrek uit Iran vragen de autoriteiten uitreizenden niet naar de
wachtwoorden van hun sociale media accounts. Evenmin gebeurt dit bij een legale
binnenkomst in Iran. Dat is anders wanneer een reiziger wordt opgepakt. Als
iemand ergens van verdacht wordt, kunnen de autoriteiten daarnaar vragen.563

3.2.1.11

Informatie op een weblog
Volgens een bron is het op een website of weblog buiten Iran plaatsen van content
door een Iraniër op dezelfde wijze strafbaar als het in Iran plaatsen van content op
een website of weblog, indien de Iraanse autoriteiten aan die content aanstoot
nemen.564

3.2.1.12

Mobiele telefoonverkeer
In juni 2020 berichtte Press TV dat in Iran ruim 121 miljoen simkaarten in omloop
zijn.565 Alle simkaarten moeten op naam geregistreerd staan. Bij de aanschaf van
een belbundel of een mobiele telefoon moet de koper een kopie van de kart-e melli
afgeven.566 De Iraanse autoriteiten zijn in staat om het telefoonverkeer,
internetgebruik en de sociale media te monitoren.567 Volgens verschillende bronnen
monitoren de autoriteiten een deel van het mobiele telefoonverkeer. Daarbij gaat de
aandacht uit naar personen die zij als een veiligheidsrisico beschouwen. De
autoriteiten richten zich in de eerste plaats op personen met een openbaar profiel,
die politiek actief zijn, die zich uitspreken tegen de mensenrechtensituatie, die
contacten hebben met buitenlanders of die anderszins door de autoriteiten als een
bedreiging voor de Islamitische Republiek worden gezien. Bijvoorbeeld omdat zij
vanwege hun bekendheid invloed kunnen hebben op de maatschappij, maar niet tot
de gevestigde politieke of religieuze orde behoren.568

3.2.1.13

Gezichtsherkenningstechnieken
De Iraanse autoriteiten kunnen met gezichtsherkenningstechnieken personen
identificeren.569 Dat gebeurt bijvoorbeeld bij demonstraties in binnen- en buitenland
of bij kerken.570 Het is niet bekend of deze technieken worden gebruikt bij het
monitoren van sociale media en internet. Evenmin is bekend op welke schaal deze
technieken worden toegepast.571

562

Vertrouwelijke bron, 24 september 2020; Vertrouwelijke bron, 7 november 2020.
CGVS, Iran. Behandeling van terugkeerders door hun nationale autoriteiten, 30 maart 2020, p. 7; Vertrouwelijke
bron, 24 september 2020; Vertrouwelijke bron, 7 november 2020.
564
Vertrouwelijke bron, 24 september 2020.
565
Press TV, Iran’s mobile penetration rate at over 144% in June: Regulator, 28 september 2020.
566
The Washington Post, Breaking with some Mideast neighbors, Iran now lets mothers give their citizenship to their
children, 26 december 2020; Vertrouwelijke bron, 24 september 2020.
567
HIVOS, Silencing across borders, 2020, p. 14; Freedom House, Freedom on the net 2020, Iran, 14 oktober 2020,
p. 12-13.
568
Ministerie van Buitenlandse Zaken, Algemeen ambtsbericht Iran, 22 maart 2019, p. 21; Open Doors, Iran:
Country dossier, 6 januari 2020, p. 12; USDoS, Iran 2019 human rights report, 11 maart 2020, p. 19; Australian
Government, DFAT country information report Iran, 14 april 2020, p. 45; Vertrouwelijke bron, 24 september
2020; Vertrouwelijke bron, 7 november 2020.
569
Tasnim News Agency, Iran police using facial recognition cameras against illegal currency dealers, 25 juni 2019;
Fars News Agency, Iranian knowledge-based company develops system to identify masked faces, 28 december
2020.
570
Ministerie van Buitenlandse Zaken, Algemeen ambtsbericht Iran, 22 maart 2019, p. 24 en 27; Vertrouwelijke
bron, 24 september 2020.
571
Vertrouwelijke bron, 30 september 2020.
563

Pagina 77 van 141

3.2.2

Vrijheid van godsdienst en levensovertuiging
Blijkens artikel 12 van de Iraanse grondwet is de sjiitische islam volgens de Ja’afari
(Twaalver) rechtsschool de staatsgodsdienst. Daarnaast respecteert Iran volgens de
grondwet vijf andere rechtsscholen.572 Verder staat de grondwet het christendom,
jodendom en zoroastrisme573 toe om binnen de wet hun rituelen uit te voeren en
samen te komen als religieuze gemeenschap.574 De leden van deze drie
minderheidsgodsdiensten mogen hun geloof of overtuiging niet verspreiden. De
autoriteiten bestraffen dergelijke activiteiten doorgaans op grond van artikel 500,
WvS (propaganda tegen de Islamitische Republiek). Hierop staat drie maanden tot
een jaar gevangenisstraf.575 Zo kwam het in de verslagperiode voor dat
bekeerlingen tot het christendom, die actief bezig waren met hun
geloofsovertuiging, op basis van dit artikel werden aangeklaagd wegens ‘propaganda
tegen de Islamitische Republiek door het promoten van zionistisch christendom’.576
Verder is het de leden van niet-erkende religies of geloofsovertuigingen verboden
om bijeenkomsten van hun eigen geloofsgemeenschappen bij te wonen. De
autoriteiten bestraffen dit niet altijd op grond van artikel 500, maar soms ook op
grond van artikel 499, WvS (lidmaatschap van een illegale organisatie). Hierop staat
drie maanden tot vijf jaar gevangenisstraf.577 Daarnaast is het de leden van nieterkende religies of geloofsovertuigingen verboden om diensten te organiseren of te
leiden. De autoriteiten bestraffen dit doorgaans op grond van artikel 498, WvS (het
oprichten of leiden van een illegale organisatie). Hierop staat twee tot tien jaar
gevangenisstraf.578

3.2.2.1

Christenen
Uit de geraadpleegde bronnen, waaronder de jaarrapporten van de ngo’s Open
Doors, Article 18, MEC en CSW, komt het beeld naar voren dat in de positie van
christenen sinds het ambtsbericht van 22 maart 2019 geen wezenlijke verandering –
zowel ten goede als ten slechte – is opgetreden.579 Zo had Iran een score van 85,60
op de World Watch List 2021. Dit is een jaarlijkse lijst van landen waar christenen
volgens Open Doors te maken hebben met de meeste beperkingen. Daarbij stond
Iran op plaats acht. Vanwege een toenemende invloed van de autoriteiten op de

572

Dit betreft vier soennitische rechtsscholen (Hanafi, Shafi’i, Maliki en Hanbali) en een sjiitische rechtsschool
(Zaydi).
Het zoroastrisme was eeuwenlang de overheersende godsdienst in Iran voor het intreden van de islam.
574
Constitute Project, Iran (Islamic Republic of)’s constitution of 1979 with amendments through 1989, 4 februari
2020, p. 12.
575
Open Doors et al., Report to the Human Rights Committee on: Islamic Republic of Iran, 29 mei 2020; USDoS,
Iran 2019 international religious freedom report, 10 juni 2020, p. 20; Open Doors et al., Annual report 2020.
Rights violations against Christians in Iran, januari 2021, p. 7; United for Iran, Fatemeh Bakhtari,
https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/5213/, geraadpleegd op 18 februari 2021; United for Iran, Amin Khaki,
https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/1539/, geraadpleegd op 18 februari 2021; United for Iran, Mahrokh
Ghanbari, https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/5118/, geraadpleegd op 18 februari 2021; United for Iran,
Mohammad Reza Rezaei, https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/5723/, geraadpleegd op 18 februari 2021;
United for Iran, Asghar Salehi, https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/5724/, geraadpleegd op 18 februari 2021.
576
Open Doors et al., 2019 annual report. Violations against Christians in Iran, 14 januari 2020, p. 10; MEC, Iran:
Christian converts in Rasht sentenced, 7 augustus 2020; Article 18, Christian homes targeted in coordinated
Fardis raids, 11 november 2020; Article 18, Iranian Christian prisoners list,
https://articleeighteen.com/prisoners-list-2/, geraadpleegd op 18 februari 2021.
577
Article 18, Ismaeil Maghrebinejad faces prison as final appeals fail, 16 juli 2020; Article 18, Iran’s judicial
standards document just another smokescreen, 6 november 2020; Article 18, Christian convert’s third plea for
retrial rejected, 13 november 2020; Article 18, Renewed fears over parliamentary bill that threatens Iran’s
religious minorities, 11 december 2020; United for Iran, Ebrahim Firouzi,
https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/1403/, geraadpleegd op 18 februari 2021; United for Iran, Zaman Fadaei,
https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/2488/, geraadpleegd op 18 februari 2021.
578
Open Doors, Iran: The reality for Christians, augustus 2019, p. 3; UK Upper Tribunal, Iran country guidance, 20
februari 2020, p. 12; Article 18, House-church leaders acquitted of ‘acting against national security’, 26
november 2020.
579
Open Doors, Iran: Country dossier, 6 januari 2020, p. 29-30; Open Doors et al., 2019 annual report., 31 januari
2020, p. 1; Open Doors et al., Annual report 2020, januari 2021, p. 2; Vertrouwelijke bron, 4 november 2020.
573

Pagina 78 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

privésfeer en de familiesfeer viel de score iets hoger uit dan in de voorgaande vier
edities, toen de scores respectievelijk 85,06, 85,21, 84,79 en 85,00 bedroegen.580
‘Oude’ kerken
Geboren christenen die behoren tot een van de ‘oude’ kerken (Armeniërs, Chaldeeën
en Assyriërs) zijn een grondwettelijk erkende religieuze minderheid.581 Verder
erkennen de autoriteiten christenen die kunnen aantonen dat hun families voor de
revolutie van 1979 al christelijk waren.582
Blijkens artikel 13 van de grondwet, mogen erkende christenen binnen de grenzen
van de wet hun geloof belijden. Zo mogen zij hun eigen kerkdiensten houden,
religieus onderwijs geven aan de leden van hun kerk en hun eigen regels met
betrekking tot huwelijk en echtscheiding toepassen. Leden van de Armeensapostolische kerk kunnen bijvoorbeeld samenkomen in de Sint Sarkis kathedraal in
Teheran, onderwijs volgen op een Armeense school en bij een huwelijk een
kerkelijke huwelijksakte ontvangen. De erkende christenen hebben ook
afgevaardigden in het parlement (zie voetnoot 28).583
Om bezoeken van buitenstaanders en evangelisering te voorkomen mag de liturgie
in de oude kerken niet in het Perzisch (Farsi) plaatsvinden, maar in een van de
Armeense of Assyrische talen. Zij mogen hun religieuze werken evenmin in het
Perzisch uitgeven.584 Er zijn slechts enkele oude kerken die hun diensten nog in het
Perzisch mogen houden, maar zij mogen evenmin buitenstaanders toelaten.585
De autoriteiten controleren streng of er geen moslims of andere buitenstaanders in
de oude kerken komen, onder meer door camera’s in en bij kerken op te hangen,
door identiteitscontroles onder kerkgangers uit te voeren en door de kerken te
waarschuwen geen mensen van buiten hun eigen gemeenschap toe te laten.586
Indien oude kerken moslims toelaten of de liturgie alsnog in het Perzisch uitvoeren,
580

De verslagperiode voor dit rapport liep van 1 oktober 2019 tot 30 september 2020; Open Doors, Iran: Country
dossier, november 2020, p. 24; Open Doors, Iran – Media & advocacy dossier, januari 2021.
581
Voorbeelden van deze oude kerken zijn de Armeens-apostolische kerk (drie bisdommen), de Armeens-katholieke
kerk (één bisdom), de Assyrische kerk van het Oosten (Nestoriaans, één bisdom) en de Chaldeeuws-katholieke
kerk (drie bisdommen); R. Macuch, Assyrians in Iran I. The Assyrian community (Āšūrīān) in Iran, Encyclopaedia
Iranica II/8, 28 juni 2016, p. 817-822; Iskandaryan, The Armenian community in Iran, 2019, p. 132; IRNA,
Assyrian leader: Iran our safe house, 5 april 2019; News.am, Archbishop Sepuh Sargsyan: Iranian-Armenians
support Islamic Revolution, 10 februari 2020.
582
Australian Government, DFAT country information report Iran, 14 april 2020, p. 30; USDoS, Iran 2019
international religious freedom report, 10 juni 2020, p. 6.
583
Iskandaryan, The Armenian community in Iran, 2019, p. 128; Tehran Times, Over 3,000 Armenians on pilgrimage
at St. Thaddeus monastery, 27 juli 2019; IFP News, Education Minister makes surprise visit to Christian school in
Tehran, 29 december 2019; IRNA, New Year’s Eve in Tehran’s Saint Sarkis cathedral, 1 januari 2020; Tehran
Times, A peek into Christmas celebration in Iran, 1 januari 2020; Australian Government, DFAT country
information report Iran, 14 april 2020, p. 29; Tehran Times, Historical Saint Sarkis cathedral in Tehran to be
demarcated, 18 april 2020; IRNA, Armenians celebrate Holy Cross ceremony in Iran, 14 september 2020; Iran
Journal, Iranische Christen feiern Weihnachten, 6 januari 2021.
584
BAMF, Länderreport 10. Iran: Situation der Christen, 1 april 2019, p. 6; Radio Farda, Iran intelligence ‘summons’
people ‘who showed interest in Christianity’, 4 mei 2019; Open Doors, Iran: The reality for Christians, augustus
2019, p. 2; Article 18, Tehran withdraws tax exemption from churches, synagogues, 23 september 2019; Open
Doors et al., 2019 annual report., 14 januari 2020, p. 2-3 en 27; Australian Government, DFAT country
information report Iran, 14 april 2020, p. 30; Open Doors et al., Report to the Human Rights Committee on:
Islamic Republic of Iran, 29 mei 2020, p. 2; Article 18, Ismaeil Maghrebinejad, 2 juni 2020; USDoS, Iran 2019
international religious freedom report, 10 juni 2020, p. 24.
585
WWM, Iranian authorities shut church in Tehran, 8 juni 2012; UK Home Office, Christians and Christian converts,
29 februari 2020, p. 26; Article 18, UK accepts ‘real risk’ of persecution for ‘ordinary’ Iranian Christians, 18 maart
2020; USDoS, Iran 2019 international religious freedom report, 10 juni 2020, p. 24; Open Doors et al., Annual
report 2020, januari 2021, p. 5.
586
UN, Report of the Special Rapporteur, 18 juli 2019, p. 10; Open Doors, Iran: Country dossier, 6 januari 2020, p.
23-24; Open Doors et al., 2019 annual report, 14 januari 2020, p. 1, 21 en 27; Australian Government, DFAT
country information report Iran, 14 april 2020, p. 30; USDoS, Iran 2019 international religious freedom report,
10 juni 2020, p. 24; IranWire, Iran’s quiet ban on Muslims visiting other places of worship, 24 augustus 2020.

Pagina 79 van 141

riskeren zij arrestaties van de voorganger en de bezoekers. Dit kan leiden tot
kerksluiting en strafvervolgingen op grond van artikel 500, WvS.587
In de verslagperiode vond voor zover bekend een kerksluiting van een oude kerk
plaats. Volgens Article 18 confisqueerden de autoriteiten op 9 mei 2019 een
Assyrisch-Presbyteriaanse kerk in Tabriz op basis van een rechterlijke uitspraak uit
2011. Daarbij verwijderden zij het kruis van de torenspits en hingen zij camera’s op.
Dit incident leidde tot een aantal reacties binnen- en buiten Iran. Zo schreef de
Assyrische afgevaardigde in het Iraanse parlement een brief aan de president.
Uiteindelijk plaatsten de autoriteiten het kruis op 9 juli 2019 terug op de toren en
stelden dat de kerk nooit gesloten was geweest.588
De oude kerken zijn geen actief evangeliserende kerken. Zij laten in principe ook
geen bekeerlingen of moslims toe.589 Dit sluit echter niet uit dat individuele
kerkleden op eigen initiatief evangeliserende activiteiten kunnen verrichten. Daarbij
kunnen de autoriteiten het geven van een bijbel aan een bevriende moslim of het
uitnodigen om een kerkdienst bij te wonen al als evangeliseren aanmerken.590 Voor
zover bekend behandelen de autoriteiten christenen van oude kerken hetzelfde als
christenen van ‘nieuwe’ kerken wanneer er sprake is van evangeliseren.591
Volgens een bron zouden in uitzonderlijke situaties oude kerken toch een moslim
toelaten tot hun diensten, bijvoorbeeld bij de rouw- of trouwdienst van een
bevriende christen. Volgens diezelfde bron leidt dat niet tot problemen, tenzij de
moslim in kwestie na enige tijd opnieuw deze kerk bezoekt of wanneer de dienst
voor die bezoekende moslim vertaald wordt in het Perzisch. Dit kunnen de
autoriteiten als evangeliseren aanmerken.592
‘Nieuwe’ kerken
De autoriteiten erkennen christenen die behoren tot een van de ‘nieuwe’ kerken
niet. Deze groep christenen bestaat voornamelijk uit bekeerde Perzisch-sprekende
ex-moslims en in mindere mate uit christenen uit de oude kerken die overgegaan
zijn tot een andere stroming binnen het christendom, waaronder enkele
protestantse en evangelische stromingen. Aangezien de nieuwe kerken grotendeels
uit bekeerlingen bestaan, betekent dit dat zij moslims toelaten tot hun diensten.593
De autoriteiten hanteren soms de begrippen ‘evangelisch christendom’ of ‘zionistisch

587

Article 18, ‘Now I know even innocents can be jailed’ – Sevada Aghasar after his conditional release, 22 juli 2019;
Open Doors, Iran: The reality for Christians, augustus 2019, p. 3; Australian Government, DFAT country
information report Iran, 14 april 2020, p. 30; USDoS, Iran 2019 international religious freedom report, 10 juni
2020, p. 6 en 24; Article 18, Victor Bet-Tamraz reflects on 10-year sentence that forced him out of Iran, 25
september 2020; Vertrouwelijke bron, 4 november 2020.
588
Article 18, Assyrian Presbyterian church in Tabriz closed down, 23 mei 2019; WWM, Iranian church closed, cross
torn down, 24 mei 2019; Radio Farda, Iranian intelligence shuts down church, removes cross, 26 mei 2019;
Article 18, Assyrian parliamentary representative condemns Tabriz church closure, 27 mei 2019; Article 18, Cross
put back on top of Tabriz church after outcry, 10 juli 2019; Article 18, ‘Tabriz church was never closed, cross fell
down’ – pro-government agency, 17 juli 2019; Barnabas Fund, Cross put back on Assyrian church in Iran, but
Christians remain barred, 19 juli 2019; USCIRF, 2020 Annual Report, april 2020, p. 24; USDoS, Iran 2019
international religious freedom report, 10 juni 2020, p. 24; Open Doors et al., Annual report 2020, januari 2021,
p. 18.
589
Open Doors, Iran: Country dossier, 6 januari 2020, p. 27; Australian Government, DFAT country information
report Iran, 14 april 2020, p. 32.
590
Article 18, Death and life under religious apartheid, 29 november 2019; Vertrouwelijke bron, 4 november 2020.
591
Ministerie van Buitenlandse Zaken, Algemeen ambtsbericht Iran, 22 maart 2019, p. 27; Vertrouwelijke bron, 4
november 2020.
592
Vertrouwelijke bron, 4 november 2020.
593
Australian Government, DFAT country information report Iran, 14 april 2020, p. 32; Open Doors, Iran: Country
dossier, November 2020, p. 30.

Pagina 80 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

christendom’ wanneer het gaat om de, niet-traditionele en niet-etnische, nieuwe
kerken in Iran.594
De Iraanse autoriteiten erkennen de evangelische kerken, pinkstergemeenten en
Jehova’s getuigen niet als religieuze groepen.595 Volgens de Deense
immigratiedienst ondernemen de Jehova’s getuigen geen bekeringsactiviteiten in
Iran. Over de huidige positie van de Jehova’s getuigen in Iran is verder geen
informatie bekend.596 Er zijn verder geen aanwijzingen dat de autoriteiten bij de
behandeling van leden van nieuwe kerken onderscheid maken tussen de
verschillende stromingen, zoals evangelische kerken, pinkstergemeenten en
Jehova’s Getuigen.
In tegenstelling tot de erkende christenen kunnen leden van de nieuwe kerken hun
geloof niet openlijk belijden. Zij mogen geen Perzischtalige kerkgemeenschappen
opzetten om te voorkomen dat moslims in Iran kunnen volgen waar het over gaat.
Zij kunnen in Iran hun geloof enkel belijden in informele huiskerken of door hun
geloof voor zich te houden.597 Leden van nieuwe kerken krijgen over het algemeen
geen toegang tot de oude kerken en zijn daarom aangewezen op diensten die de
nieuwe kerken in informele huiskerken organiseren. Deze bijeenkomsten kunnen
daadwerkelijk in een huis of op een andere locatie plaatsvinden. Op verschillende
plaatsen in Iran komen huiskerken voor, met name in de grote steden. De
organisatie daarvan verschilt per huiskerk.598 Een gemiddelde huiskerk heeft
doorgaans tussen de vijf en twaalf leden. Om onopgemerkt te blijven en
strafvervolging te vermijden, opereren huiskerken als cellen, waarbij leden van de
ene cel bewust niet op de hoogte zijn van de samenstelling van een andere cel.
Leden van huiskerken zijn zich er van bewust dat zij in de gaten gehouden kunnen
worden en zetten om die reden bij bijeenkomsten hun mobiele telefoon uit.
Daarnaast bestaat het risico van infiltratie door informanten. Verder proberen
huiskerken onopgemerkt te blijven door klein en informeel te opereren en niet te
veel te groeien. Doorgaans gaan de leden uit elkaar als de groep te vaak is
samengekomen. Huiskerken bestaan daarom vaak niet langer dan twee jaar.599 Dit
maakt het soms moeilijk voor bekeerlingen om bij een huiskerk aansluiting te
vinden. Een bekeerling kan op de hoogte raken van het bestaan van een huiskerk
via de eigen netwerken, via het internet, via de sociale media, via evangelische
satelliet-TV zenders600 of via bijeenkomsten buiten Iran, zoals in Turkije.601

594

Article 18, Persecution of Christians in Iran – Dr Sara Afshari, 8 april 2019; Open Doors, Iran: Country dossier, 6
januari 2020, p. 20 en 23; CBN News, Iranian pastor’s punishment by Islamic Republic for ‘Christian activities’
draws international outcry, 11 mei 2020; IranWire, US government publishes overview of Iran’s crimes against
religious minorities, 11 juni 2020; MEC, Iran: Christian converts in Rasht sentenced, 7 augustus 2020; The
Permanent Mission of the Islamic Republic of Iran, Ref. 2050/331/656137, 12 januari 2021, p. 4; Article 18,
Iranian Christian group ‘dismantled’ for ‘creating moral deviations’, 25 januari 2021.
595
Ministerie van Buitenlandse Zaken, Algemeen ambtsbericht Iran, 25 augustus 2011, p. 46; RFE/RL, Countries
where Jehovah’s witnesses’ activities are banned, 7 februari 2019.
596
DRC/DIS, Iran. House churches and converts, februari 2018, p. 17; Radio Farda, Iran court upholds lengthy
sentences against Christian pastor and his wife, 20 augustus 2020.
597
Open Doors, Iran: Country dossier, 6 januari 2020, p. 25; Australian Government, DFAT country information
report Iran, 14 april 2020, p. 32; Article 18, Iran’s judicial standards document just another smokescreen, 6
november 2020.
598
UN, Report of the Special Rapporteur, 18 juli 2019, p. 15; Open Doors, Iran: Country dossier, 6 januari 2020, p.
10; Australian Government, DFAT country information report Iran, 14 april 2020, p. 32; The Economist,
Disenchanted Iranians are turning to other faiths; Iran, 21 januari 2021.
599
UK Upper Tribunal, Iran country guidance, 20 februari 2020, p. 15; Sat 7, Heavenly worship in Iranian house
churches, april 2020; Australian Government, DFAT country information report Iran, 14 april 2020, p. 33.
600
Voorbeelden van deze zenders zijn Mohabat TV, Sat-7 Pars, Kelisa TV en Nejat TV; BAMF, Länderreport 10, 1 april
2019, p. 7.
601
Open Doors, Iran: The reality for Christians, augustus 2019, p. 2; FCNN, Hundreds of thousands come to Jesus as
revival happens in the Islamic Republic of Iran, 14 januari 2020.

Pagina 81 van 141

Volgens verschillende bronnen lanceren de autoriteiten vaak vlak voor Kerstmis en
Pasen anti-christelijke campagnes in de Iraanse media. Dan vinden ook invallen bij
huiskerkbijeenkomsten plaats.602 Doorgaans zouden de autoriteiten bij deze invallen
de mannen van de vrouwen scheiden. Daarna zouden zij persoonlijke bezittingen
zoals bijbels, andere christelijke lectuur, mobiele telefoons en computers in beslag
nemen. Hiermee kunnen de autoriteiten ook weer andere nieuwe kerken en
bekeerlingen op het spoor komen. Vervolgens zouden de autoriteiten alle personen
die zij bij een inval hebben aangetroffen doorgaans afzonderlijk voor een camera
verhoren. Daarbij zouden bekeerlingen vaak gedwongen worden om hun geloof te
verloochenen of verklaringen te ondertekenen dat zij niet meer samenkomen met
andere christenen en verder geen christelijke activiteiten meer ondernemen. Daarna
zouden de bekeerlingen ofwel gearresteerd en aangeklaagd ofwel heengezonden
worden met de mededelingen dat zij op korte termijn een oproep zullen
ontvangen.603 Het kwam vaak voor dat de autoriteiten aangeklaagden na betaling
van een (hoge) borgsom vrijlieten.604 Soms moedigden de autoriteiten de
voorgangers van huiskerken daarbij aan om Iran te verlaten.605 Hierna volgen
enkele voorbeelden van arrestaties en detenties van leden van nieuwe kerken in de
verslagperiode. Dit overzicht van voorbeelden is geenszins uitputtend.
In juli 2020 liet een rechtbank in beroep de veroordeling in stand van een dominee
van een pinkstergemeente in Teheran tot tien jaar gevangenisstraf en een
uitreisverbod van twee jaar. Dat gold eveneens voor zijn echtgenote die vijf jaar
gevangenisstraf en een uitreisverbod van twee jaar had gekregen. Op 11 augustus
2020 ontving zijn echtgenote een dagvaarding waarin stond dat zij zich binnen vijf
dagen moest melden bij de Evin gevangenis voor de uitvoering van haar straf.
Vervolgens vertrok het echtpaar op 15 augustus 2020 naar het buitenland.606
Verder arresteerden de autoriteiten in de stad Rasht in de provincie Gilan tussen 29
januari 2019 en 23 februari 2019 een dominee en acht bekeerlingen van de
pinksterbeweging Church of Iran. Een revolutionaire rechtbank veroordeelde hen op

602

Article 18, Persecution of Christians in Iran – Dr Sara Afshari, 8 april 2019; Article 18, ‘I was arrested for the
crime of believing in Jesus’ – Rohksareh Ghanbari, 15 oktober 2019; Al Arabiya, Iran arrests evangelical
Christians before Christmas holiday, 15 december 2019; Open Doors et al., 2019 annual report., 31 januari
2020, p. 6; The Jeruzalem Post, Are Iran’s Christian converts at greater risk after Soleimani’s demise?, 7 februari
2020.
603
USDoS, Iran 2019 international religious freedom report, 10 juni 2020, p. 20; Article 18, 12 Christians arrested by
Revolutionary Guards in three cities, 3 juli 2020; IHRM, Iran continues to persecute Christian converts with
arrests, prison sentences and financial penalty, 6 juli 2020; Article 18, Iran’s judicial standards document just
another smokescreen, 6 november 2020; OHCHR, Communication No. AL IRN 26/2020, 11 november 2020, p. 2;
Article 18, Christian convert’s third plea for retrial rejected, 13 november 2020; Open Doors, Iran: Country
dossier, november 2020, p. 12; Article 18, ‘We can’t allow sick people like you to prosper in the Islamic Republic’,
10 december 2020; Article 18, Iranian Christians ordered not to meet – in person or online, 3 februari 2021.
604
Article 18, Convert taken to Evin prison, threatened with 10-year sentence, 17 februari 2019; Open Doors, Iran:
Country dossier, 6 januari 2020, p. 7; Open Doors et al., 2019 annual report., 14 januari 2020, p. 6 en 16;
Mohabat News, New law in Iran threatens more arrests of Christians, rights advocates say, 2 juli 2020; Article
18, Unprecedented bail demand for Iranian-Armenian house-church leader, 23 juli 2020; Article 18, Ismaeil
Maghrebinejad faces prison as final appeals fail, 16 juli 2020; Article 18, Joseph Shahbazian released on bail after
54 days, 25 augustus 2020; Article 18, Judge to Christians: ‘Who set this low bail so you were free to roam the
streets?’, 17 december 2020.
605
Open Doors, Iran: Country dossier, 6 januari 2020, p. 20 en 22; Australian Government, DFAT country
information report Iran, 14 april 2020, p. 33.
606
Article 18, Iranian-Assyrian Christian couple lose appeals against combined 15 years in prison, 16 augustus 2020;
Rûdaw, Assyrians convicted for faith practice denied appeal by Tehran courts, 17 augustus 2020; Open Doors,
Update: Iranian church leaders flee Iran just in time, 19 augustus 2020; Article 18, Iranian-Assyrian Christians
flee but vow to continue legal battle, 19 augustus 2020; Radio Farda, Iran court upholds lengthy sentences
against Christian pastor and his wife, 20 augustus 2020; Article 18, Victor Bet-Tamraz reflects on 10-year
sentence that forced him out of Iran, 25 september 2020; Nederlands Dagblad, ‘Iran ziet geloof als politiek’, 29
september 2020; Article 18, Iranian Christian prisoners list.

Pagina 82 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

13 oktober 2019 tot vijf jaar gevangenisstraf op grond van de artikelen 500 en 610,
WvS. Deze veroordeling bleef in beroep op 25 februari 2020 in stand.607
De autoriteiten arresteerden op 1 juli 2019 na invallen in hun woningen acht
bekeerlingen, waaronder drie echtparen, in de stad Bushehr. Een van hen kwam
vanwege haar hoge leeftijd dezelfde dag nog vrij. De zeven anderen kwamen twee
weken later op borgtocht vrij. Op 21 juni 2020 veroordeelde de revolutionaire
rechtbank van Bushehr twee van hen op grond van artikel 500, WvS, tot een jaar
gevangenisstraf, een beroepsverbod en een interne ballingschap van twee jaar. Dat
laatste hield in dat de veroordeelden na hun vrijlating twee jaar lang in een
afgelegen plaats moesten verblijven en al die tijd niet in hun woonplaats Bushehr
mochten komen. Twee anderen kregen respectievelijk een jaar en 91 dagen
gevangenisstraf opgelegd. De overige drie ontvingen hoge geldboetes. De
autoriteiten namen van een echtpaar hun adoptiekind af, omdat het christenen niet
is toegestaan om een kind van een moslim te adopteren. Een rechtbank bevestigde
in beroep de veroordelingen.608
Verder kregen in oktober en november 2020 voor zover bekend twee bekeerlingen
tachtig zweepslagen toegediend wegens het drinken van (alcoholische)
communiewijn. Het drinken van alcohol is strafbaar op grond van artikel 265, WvS,
hoewel het erkende christenen wel is toegestaan om in besloten kring alcohol te
nuttigen.609
Article 18 berichtte in de verslagperiode over een opmerkelijke uitspraak. Op 9
november 2020 vernietigde een rechtbank in beroep de veroordelingen van 25 juli
2020 van twee bekeerlingen tot vier en zes jaar gevangenisstraf wegens gebrek aan
bewijs.610
607

MEC, Iran: Three more converts arrested in Rasht, 28 februari 2019; Article 18, Seven Rasht Christians released
on bail, two detained, 20 maart 2019; Article 18, Nine Christian converts given five-year sentences, 18 oktober
2019; CSW, Pastor sentenced to five years in prison, 18 oktober 2019; MEC, Iran: Prison sentence against pastor
upheld by special decree, 3 maart 2020; CSW, Sentence against pastor Haghnejad upheld without court hearing,
4 maart 2020; Radio Farda, Four imprisoned Iranian Christians denied release despite coronavirus outbreak, 18
maart 2020; CSW, Four Christians released on bail, 21 mei 2020; MEC, Iran: Four Christian converts begin
serving five-year prison sentences, 5 juni 2020; USDoS, Iran 2019 international religious freedom report, 10 juni
2020, p. 20; Mohabat News, New law in Iran threatens more arrests of Christians, rights advocates say, 2 juli
2020; United for Iran, Babak Hosseinzadeh, https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/5441/, geraadpleegd op 18
februari 2021; United for Iran, Abdolreza Ali Haghnejad, https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/1885/,
geraadpleegd op 18 februari 2021; United for Iran, Mohammad Eslamdoust,
https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/5447/, geraadpleegd op 18 februari 2021; United for Iran, Mehdi Khatibi,
https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/5443/, geraadpleegd op 18 februari 2021; Article 18, Iranian Christian
prisoners list.
608
The Jerusalem Post, Iran’s regime arrests 8 Christians, sending them to solitary confinement, 6 juli 2019; Open
Doors, Iran: Country dossier, 6 januari 2020, p. 25; Open Doors et al., 2019 annual report, 14 januari 2020, p.
9; Article 18, Bushehr Christians face prison, exile, work restrictions and fines, 29 juni 2020; MEC, Iran: Christian
convert parents lose custody of child, 24 september 2020; Article 18, Christian converts’ adopted child to be
removed from their care, 24 september 2020; Iran International, Iran court separates two-year-old child from
Christian-convert adoptive parents, 25 september 2020; IranWire, Iranian Christians forced to separate from
adopted daughter, 26 september 2020; Open Doors, Iranian couple has daughter taken from them – just
because they follow Jesus, 30 september 2020; Article 18, Lawyers and activists call on judiciary to overturn
‘illegal’ adoption ruling against converts, 13 oktober 2020; Article 18, Converts face prison for ‘promoting
Christianity’, 1 februari 2021; United for Iran, Sam Khosravi, https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/5089/,
geraadpleegd op 18 februari 2021.
609
Abdorrahman Boroumand Center, Flogging offences in Iranian law, 18 november 2019, p. 2; Article 18, Iranian
Christian convert lashed 80 times for drinking communion wine, 14 oktober 2020; IHRM, Christian convert
Mohammad Reza Omidi receives 80 lashes for drinking communion wine, 16 oktober 2020; Open Doors, Tachtig
zweepslagen voor drinken van wijn bij avondmaal, 16 oktober 2020; Article 18, US condemns Iran for flogging
Christian convert for taking communion, 19 oktober 2020; Article 18, Second Christian convert flogged for
drinking communion wine, 16 november 2020; MEC, Iran: Second Christian convert given 80 lashes, 16
november 2020; Nederlands Dagblad, Zweepslagen voor drinken communiewijn, 20 november 2020.
610
Article 18, Arrest and continued detention of Christian convert Aziz Majidzadeh, 11 april 2018; Article 18, Housechurch leaders acquited of ‘acting against national security’, 26 november 2020; United for Iran, Aziz Majidzadeh,
https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/4152/, geraadpleegd op 18 februari 2021.

Pagina 83 van 141

Het bezit van een in Iran vertaalde Perzischtalige bijbel is wettelijk gezien niet
strafbaar. De officiële Perzischtalige bijbel is volgens diverse bronnen in Iran
verkrijgbaar.611 Volgens een bron is deze Perzischtalige bijbel lastig te verkrijgen,
omdat deze maar in een beperkte oplage is gedrukt en eigenlijk alleen maar
beschikbaar is voor studenten. Armeenstalige bijbels zijn eveneens beperkt
beschikbaar.612 In augustus 2019 berichtte de ngo Hengaw dat een revolutionaire
rechtbank een Koerdische boekverkoper uit de stad Bukan in de provincie WestAzerbeidzjan had veroordeeld tot zes maanden en een dag gevangenisstraf wegens
het verkopen van bijbels. Het is verder niet bekend om wat voor bijbels het hierbij
ging.613
3.2.2.2

Afvalligheid en bekering
Verschillende bronnen geven aan dat steeds meer Iraanse moslims zich bekeren tot
het christendom. Precieze cijfers zijn echter niet voorhanden.614 Een bekering kan
worden gezien als geloofsafval. Afvalligheid staat niet als zodanig in het Wetboek
van Strafrecht, omdat er onder geestelijken en islamitische geleerden geen
overeenstemming is over de definitie en strafbaarheid van afvalligheid.615 Gelet op
artikel 167 van de Iraanse grondwet hebben rechters de mogelijkheid om
afvalligheid op basis van hun eigen interpretatie als een hudud-misdrijf (een
categorie van zware misdrijven in de sharia waarvoor vaste straffen staan) aan te
merken aan de hand van de sharia en uitgebrachte fatwa’s. Op basis daarvan
kunnen zij een afvallige ter dood veroordelen.616 In de verslagperiode hebben voor
zover bekend geen terdoodveroordelingen of executies wegens afvalligheid
plaatsgevonden.617 De laatste keer dat de autoriteiten een bekeerling wegens
geloofsafval executeerden, was in 1990 met de executie van dominee Hossein
Soodmand van The Assemblies of God Church of Mashhad. Overigens berichtten zijn
familieleden op 3 december 2019 dat zijn graf was vernield.618
Personen beschuldigd op grond van afvalligheid of ketterij kunnen ook op grond van
‘corruptie op aarde’ (artikel 286, WvS) de doodstraf krijgen.619 Er zijn in de
verslagperiode echter geen gevallen bekend geworden van veroordelingen van
afvalligen op grond van artikel 286.

611

Deze versie is door Pirouz Sayyar vertaald en in Teheran uitgegeven; Kenneth J. Thomas & Fereydun Vahman,
Bible VII. Persian translations of the Bible, Encyclopaedia Iranica, IV/2,19 oktober 2016, p. 209-213; BAMF,
Länderreport 10, 1 april 2019, p. 7; USDoS, Iran 2019 international religious freedom report, 10 juni 2020, p.
29.
612
Vertrouwelijke bron, 4 november 2020.
613
Hengaw, Kurdish bookseller sentenced to prison for selling Bible, 27 augustus 2019; Mohabat News, A bookseller
from Iran was arrested on charges of selling ‘Bible’, 12 september 2019; The Jerusalem Post, Kurdish bookseller
sentenced to three months in prison for selling Bible, 14 juni 2020.
614
Australian Government, DFAT country information report Iran, 14 april 2020, p. 32; Nederlands Dagblad,
Nederlands onderzoek schat aantal christenen in Iran hoger, 8 september 2020.
615
Article 18, Persecution of Christians in Iran – Dr Sara Afshari, 8 april 2019; Australian Government, DFAT country
information report Iran, 14 april 2020, p. 36.
616
UN, Report of the Special Rapporteur, 18 juli 2019, p. 10; Open Doors, Iran: The reality for Christians, augustus
2019, p. 4; USCIRF, 2020 Annual Report, Iran, april 2020, p. 24.
617
Australian Government, DFAT country information report Iran, 14 april 2020, p. 33.
618
Open Doors, Iran: The reality for Christians, augustus 2019, p. 5; The Jerusalem Post, Iran bulldozes grave of
reverend hanged by regime, 15 januari 2020; Article 18, ‘Every time the bell rang, we thought it was him’ –
daughter of pastor executed 30 years ago, 9 maart 2020.
619
Het verschil tussen afvalligheid en ketterij is in de Iraanse context dat bij afvalligheid een geboren moslim dan wel
een bekeerde moslim de islam verlaat en dat bij ketterij sprake is van een afwijkende uitleg of praktisering van
de islam; The Guardian, Iran executes man for heresy, 29 september 2014; USDoS, Iran 2019 human rights
report, 11 maart 2020, p. 4; Australian Government, DFAT country information report Iran, 14 april 2020, p. 60.
Pagina 84 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

Juridisch gezien is het niet mogelijk om in Iran zonder religie te zijn. Bij het
aanvragen van een identiteitskaart moet de aanvrager de geloofsovertuiging
opgeven. De aanvrager kan daarbij alleen kiezen uit één van de vier in Iran erkende
religies.620 In januari 2020 berichtten verschillende media dat de NOCR de optie
‘andere religies’ van het aanvraagformulier had verwijderd.621 Op de identiteitskaart
zelf staat de geloofsovertuiging niet vermeld.622 Verder moet de persoon in kwestie
bij het aanmelden voor het toelatingsexamen voor de universiteit of bij
indiensttreding bij de overheid zijn of haar erkende religie opgeven.623
Indien bekeerlingen hun nieuwe geloof al te openlijk uitdragen, kunnen zij in de
verhoogde aandacht van de autoriteiten komen te staan. Het kan daarbij
bijvoorbeeld gaan om uitlatingen op de sociale media, om uitlatingen die
geïnterpreteerd kunnen worden als kritiek op de islam, om evangeliseren, om het
uitgeven en bezitten van Perzischtalige christelijke lectuur, om het preken in het
Perzisch of om het dragen van een kruisje aan een halsketting. Dit kan resulteren in
een waarschuwing, arrestatie, ondervragingen, detentie, zweepslagen of een interne
ballingschap (zie ook paragraaf 3.2.2.1).624 Daarnaast kan dit resulteren in
problemen op school of op het werk. Zo schorste de Azad universiteit in Teheran op
21 december 2019 een bekeerlinge zonder opgave van reden.625 Het is niet bekend
of in de verslagperiode iemand vanwege het hebben van een christelijke tatoeage
strafrechtelijk is vervolgd, bijvoorbeeld vanwege vermeende afvalligheid.626
Bekeerlingen die niet evangeliseren, maar wel anderszins actief zijn voor nieuwe
kerken lopen het risico op strafvervolging op grond van artikel 499, WvS. Op grond
van dit artikel kan iemand bestraft worden met drie maanden tot vijf jaar
gevangenisstraf. Bekeerlingen die hun nieuwe religie enkel in de huiselijke sfeer
620

De islam, het christendom, het zoroastrisme en het jodendom.
IranWire, Baha’is in Iran denied ID cards as economic persecution continues, 8 januari 2020; Iran Press Watch,
No smart national smart ID for Baha’is in Iran, 8 januari 2020; Radio Farda, Iran eliminates ‘other option’ of
religious affiliation for citizens’ IDs, 24 januari 2020; DW, Iran: ID card rule highlights plight of Baha’i, 25 januari
2020; CHRI, Unrecognized minorities in Iran must now hide religion to obtain crucial government ID, 27 januari
2020; Radio Farda, Iran imposes discriminatory forms for new national ID cards, 27 januari 2020; Article 18,
Iran’s ID-card policy turns unrecognised religious minorities into ghosts, 28 januari 2020; USCIRF, USCIRF
condemns Iranian government measures targeting Baha’is, 29 januari 2019; The Sydney Morning Herald, Iran
locks members of minority Baha’i faith out of identity documents, 9 februari 2020; Landinfo, Report Iran, 5
januari 2021, p. 25.
622
Barnabas Fund, Iran forces Christian converts from Islam to declare their faith to obtain ID cards, 24 februari
2020; Australian Government, DFAT country information report Iran, 14 april 2020, p. 71.
623
USDoS, Iran 2019 international religious freedom report, 10 juni 2020, p. 8-9.
624
UN, Report of the Special Rapporteur, 18 juli 2019, p. 15; Open Doors, Iran: The reality for Christians, augustus
2019, p. 6; Open Doors, Iran: Country dossier, 6 januari 2020, p. 20 en 24; Article 18, Ebrahim Firouzi’s exile
extended by 11 months, 13 maart 2020; Article 18, Ebrahim Firouzi on life in prison and exile, 15 april 2020;
VOA, Iranian Christian convert criticizes Iran’s banishment as harassment, 1 juli 2020; CSW, Iranian Christian
informed that he will have to go into internal exile, 4 september 2020; MEC, Iran: Prayer for a Christian convert
in exile, 5 oktober 2020.
625
Een maand later, op 12 januari 2020, arresteerden de autoriteiten deze bekeerlinge tijdens een demonstratie in
verband met het neerschieten van het Oekraïense passagiersvliegtuig. Op 26 februari 2020 kwam zij op
borgtocht vrij. Een rechtbank veroordeelde haar vervolgens op 21 april 2020 tot drie maanden en een dag
gevangenisstraf plus tien zweepslagen vanwege haar deelname aan die demonstratie. De rechtbank legde deze
straf voorwaardelijk met een proeftijd van een jaar op; Article 18, Iranian Christian activist kicked out of
university, 23 december 2019; IHRM, Persecution of Iranian Christians on the eve of Christmas and New Years,
23 december 2019; Article 18, Christian convert Fatemeh Mohammadi arrested in Tehran, 16 januari 2020;
Nederlands Dagblad, Iran pakt Mary Mohammadi (21) op in Teheran, 22 januari 2020; Article 18, ‘We’re too
quiet,’ say Iranian Christian survivors of persecution, 6 februari 2020; Nederlands Dagblad, Christelijk activiste
Mary Mohammadi op borgtocht vrij, 2 maart 2020; Article 18, Six Christians among 54,000 released from prison,
4 maart 2020; Article 18, Mary Mohammadi given suspended prison sentence and lashes, 21 april 2020; The
Jerusalem Post, Iran imposes flogging on Christian convert for peaceful protest, 23 april 2020; VOA, Iranian
Christian activist hailed by Trump says Iran detaining 15 other Christians, 18 juni 2020; Article 18, Reflections on
the start of the school year for those deprived of education, 5 oktober 2020; IHR, Iran Human Rights defenders
report 2019/20, 12 november 2020, p. 29; Article 18, Mary Mohammadi told she can’t have old job back,
arrested again, 21 januari 2021; Open Doors et al., Annual report 2020, januari 2021, p. 13.
626
Vertrouwelijke bron, 24 september 2020.
621

Pagina 85 van 141

uitoefenen lopen over het algemeen weinig risico op strafvervolging. Voor zover
bekend zijn er geen speciale opsporingsambtenaren in Iran die speciaal zijn
aangesteld om bekeerlingen op te sporen.627
Er zijn geen gevallen bekend van afvalligen die enkel vanwege hun afvalligheid en
zonder dat zij hun afvalligheid uitdragen strafrechtelijk zijn vervolgd.
Bekeerlingen kunnen te maken krijgen met represailles van de zijde van familie,
vrienden of mensen uit de buurt. Dan kan het bijvoorbeeld gaan om verstoting door
de familie, omdat de familie vreest voor de goede naam in de buitenwereld of omdat
de familie van mening is dat de bekeerling niet voldoet aan de sociale normen. Het
kan ook zijn dat familieleden het contact met bekeerlingen verbreken, omdat zij
bang zijn om in de negatieve belangstelling te komen staan van de autoriteiten. Zo
komt het voor dat familieleden van bekeerlingen, die Iran hebben verlaten, door de
autoriteiten worden bedreigd.628 Verder kunnen bekeerlingen op hun werk
problemen ondervinden als daar hun bekering bekend wordt.629
Religieuze minderheden en afvalligen kunnen vanwege de inhoud van hun
telefoongesprekken of internetberichten ook in de verhoogde aandacht van de
autoriteiten komen te staan. Zij kunnen daarbij door de autoriteiten worden
gewaarschuwd, bedreigd, opgeroepen, gearresteerd en/of veroordeeld (zie ook
paragraaf 3.2.1.8).630
Volgens Open Doors zijn er betrouwbare berichten dat informanten in het Westen
rapporteren aan de Iraanse veiligheidsdiensten over de activiteiten van Iraanse
christenen in het buitenland.631 Het is verder niet bekend in hoeverre er speciale
aandacht is voor asielzoekers die zich bekeren en/of hun geloof opgeven.
Kritische religieuze uitingen op het internet of sociale media van leden van religieuze
minderheden en van afvalligen over hun afvalligheid vanuit het buitenland, kunnen
leiden tot (strafrechtelijke) vervolging bij terugkeer. Het gaat immers om iemand
met de Iraanse nationaliteit. Er zijn aanwijzingen dat de Iraanse autoriteiten
personen die zij als een bedreiging zien in het buitenland monitoren, bijvoorbeeld
omdat zij al eerder vanwege politieke activiteiten in de verhoogde aandacht van de
autoriteiten stonden, omdat zij enige bekendheid genieten of omdat zij zich bezig
houden met bekeringsactiviteiten.632
Belediging van de heiligdommen van de religie kan op grond van artikel 513, WvS,
bestraft worden met een gevangenisstraf van een tot vijf jaar of de doodstraf.
Blijkens de aantekening bij artikel 263, WvS, wordt belediging van de heiligdommen
van de religie niet bestraft met een gevangenisstraf of de doodstraf, maar met
minimaal 31 en maximaal 74 zweepslagen als de belediging uit boosheid, onder
invloed (dronkenschap) of uit een misverstand voortkwam.633 Het is niet mogelijk
om een definitie te geven van welke kritiek op de islam, zoals bedoeld in artikel 513,
WvS, precies aangemerkt kan worden als geloofsafval of blasfemie. Dat kan van
627

UK Upper Tribunal, Iran country guidance, 20 februari 2020, p. 14.
Article 18, Iranian Christian refugees’ families targeted by intelligence agency, 24 augustus 2019.
629
Australian Government, DFAT country information report Iran, 14 april 2020, p. 33; USDoS, Iran 2019
international religious freedom report, 10 juni 2020, p. 31.
630
Open Doors, Iran: The reality for Christians, augustus 2019; Vertrouwelijke bron, 4 november 2020.
631
Open Doors, Iran: Country dossier, 6 januari 2020, p. 26.
632
Open Doors, Iran: The reality for Christians, augustus 2019, p. 6; Australian Government, DFAT country
information report Iran, 14 april 2020, p. 33.
633
Abdorrahman Boroumand Center, Flogging offences in Iranian law, 18 november 2019, p. 2; Australian
Government, DFAT country information report Iran, 14 april 2020, p. 36.
628

Pagina 86 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

geval tot geval verschillen.634 Ter illustratie volgen hieronder drie voorbeelden van
veroordelingen op grond van artikel 513, WvS.
Op 3 juli 2019 veroordeelde een rechtbank een lid van de metalband Confess uit
Teheran in beroep bij verstek tot 12,5 jaar gevangenisstraf en 74 zweepslagen,
onder meer op grond van de artikelen 513 en 514, WvS. Zijn medebandlid kreeg bij
verstek twee jaar detentie en vier jaar voorwaardelijk. Beide muzikanten verbleven
sinds 2017 buiten Iran. Zij speelden liedjes met titels als ‘Teh-Hell-Ran’ en ‘I’m your
God now’.635
In 2017 had een jonge vrouw met behulp van make up en een fotobewerkingsprogramma foto’s van haar gezicht gemaakt. Deze bewerkte foto’s had zij op
Instagram geplaatst met de bewering dat dit het resultaat was van plastische
chirurgie. Deze foto’s trokken eind november en begin december 2017 wereldwijd
veel aandacht. Zij kwam bekend te staan als de zombie-versie van Angelina Jolie.
Op 5 oktober 2019 arresteerden de autoriteiten haar naar aanleiding van die foto’s
wegens blasfemie, het aanzetten tot geweld, het illegaal verwerven van eigendom,
het beledigen van de landelijke kledingvoorschriften en het aanmoedigen van
jongeren om corruptie te begaan. Eind oktober 2019 zond de Iraanse televisiezender
IRTV2 een interview met haar uit waarin zij spijt betuigde van de grap die zij had
uitgehaald. In de gevangenis raakte zij in april 2020 besmet met het coronavirus.
Begin december 2020 veroordeelde een rechtbank haar tot tien jaar
gevangenisstraf, waarna zij op borgtocht vrijkwam.636
Op 11 januari 2020 veroordeelde een rechtbank een bekeerling die was toegetreden
tot de anglicaanse kerk op grond van artikel 513, WvS, tot drie jaar gevangenisstraf.
Hij had naar verluidt met een lachende emoji gereageerd op een bericht dat hij had
ontvangen op zijn mobiele telefoon. In dat bericht werden Iraanse geestelijken
belachelijk gemaakt. Op 27 februari 2020 volgde een aanvullende bestraffing van
twee jaar gevangenisstraf op grond van artikel 499, WvS. Verder volgde op 16 mei
2020 een aanvullende bestraffing van een jaar gevangenisstraf op grond van art.
500, WvS. Bij uitspraak in beroep van 5 juli 2020 kwam de eerste veroordeling te

634

IHRM, Iranian man sentenced to death for “insulting Prophet” through messaging app, 6 december 2019;
FIDH/LDDHI, No one is spared, 1 oktober 2020, p. 12; BBCM, Iran reports crack downs on cyber crimes including
‘sacrilege’, 22 december 2020.
635
The Independent, Metal band Confess reportedly jailed and facing execution for ‘blasphemy’ in Iran, 17 februari
2016; Loudwire, Iran’s Confess sentenced to 14 ½ years in prison and lashing for playing metal, 9 juli 2019;
CHRI, Iranian heavy metal band members escape to Norway after receiving prison sentences, 30 juli 2019; De
Volkskrant, Iraanse metalheads met ware doodsverachting, 6 augustus 2020; Loudwire, Metal band Arsames
escape Iran after being sentenced to 15 years in prison, 12 augustus 2020; De Volkskrant, Leden
deathmetalband weg uit Iran, 14 augustus 2020; De Morgen, Voor ‘satanische muziek’ veroordeelde metalband
Arsames gevlucht uit Iran, 14 augustus 2020; Confess, Teh-Hell-Ran, 7 december 2017, geraadpleegd op
https://www.youtube.com/watch?v=BTu9rjsxeKw; Confess, I’m your God now, geraadpleegd op
https://www.youtube.com/watch?v=LLlKZOkxZ0k.
636
AD, Sahar viel 40 kilo af en onderging 50 operaties om op idool te lijken, 28 november 2017; The Sun, Tomb
Raider teen ‘undergoes 50 surgeries’ in a bid to look like her idol Angelina Jolie…but is branded a ‘zombie’
instead, 1 december 2017; BBC News, Sahar Tabar: Iranian Instagram star ‘arrested for blasphemy’, 6 oktober
2019; The Independent, Sahar Tabar: Instagram star ‘arrested for blasphemy’ in Iran, 7 oktober 2019; The
Guardian, Sahar Tabar: Iran Instagram star known for plastic surgery arrested for blasphemy, 7 oktober 2019;
CNN, Iranian Instagram star ‘arrested for blasphemy’, 8 oktober 2019; BBC News, Iran parades jailed Instagram
star on TV, 23 oktober 2019; ABC News, Iran parades ‘zombie Angelina Jolie’ lookalike, Sahar Tabar on national
television for apology, 25 oktober 2019; RFE/RL, Detained Iranian Instagram celebrity on ventilator after
contracting coronavirus, 17 april 2020; AD, ‘Lookalike’ Angelina Jolie (22) aan de beademing, besmet met corona
in gevangenis, 17 april 2020; BBC News, Sahar Tabar: Jailed Iranian Instagram star ‘has coronavirus’, 18 april
2020; Al Jazeera, Iranian Instagram star contracts coronavirus in prison, 20 april 2020; The Jerusalem Post,
Jailed Iranian ‘zombie Angelina Jolie’ Fatemeh Khishvand has coronavirus, 20 april 2020; HRANA, Open letter to
release Iran’s female prisoners of conscience during pandemic, 22 april 2020; BBCM, Jailed Iranian Instagram
star receives 10 years prison term, 12 december 2020; Trouw, Iraanse influencer veroordeeld tot tien jaar cel, 15
december 2020; BBCM, Iranian Instagram star released on bail, 17 december 2020.

Pagina 87 van 141

vervallen en werd de derde veroordeling teruggebracht tot zeven maanden en 31
dagen.637
Het is niet bekend in hoeverre de autoriteiten belangstelling hebben voor een
persoon die zich bekeert van het ene niet-islamitische geloof naar een ander nietislamitisch geloof.
3.2.2.3

Zoroastriërs
Het zoroastrisme is een erkende minderheidsreligie in Iran met een afgevaardigde in
het Iraanse parlement. Dat betekent dat zoroastriërs binnen de grenzen van de wet
hun geloof mogen belijden. Zij hebben hun eigen verenigingen, vuurtempels en
scholen.638 Blijkens de volkstelling van 2016 woonden er op dat moment 23.000
zoroastriërs in Iran, waarvan de meesten in de steden Teheran, Yazd en Kerman.639
Het is zoroastriërs in Iran niet toegestaan om hun geloof te verspreiden onder
moslims. Zoroastriërs houden zich voor zover bekend niet bezig met
bekeringsactiviteiten. Het is niet bekend of zij moslims met interesse voor het
zoroastrisme zouden toelaten tot hun rituelen, diensten of tempels.640
In de verslagperiode berichtten de Iraanse media over zoroastriërs naar aanleiding
van de moord op de Amerikaans-Iraanse zoroastrische priester Arash Kasravi in juli
2020. Zijn stoffelijk overschot was samen met de lichamen van zijn verpleegkundige
en zijn lijfwacht gevonden in de stad Mahan in de provincie Kerman. Over de
motieven van deze moord is verder niets bekend.641

3.2.2.4

Joden
Het jodendom is eveneens een erkende minderheidsreligie in Iran met een
afgevaardigde in het Iraanse parlement. Dat betekent onder meer dat de joodse
gemeenschap haar religieuze ceremonies en diensten mag uitvoeren in synagogen,
dat zij hun eigen slagerijen, koosjere restaurants en scholen hebben, dat rabbijnen
huwelijken mogen voltrekken en dat zij wijn mogen produceren voor gebruik tijdens
de sabbat.642 Volgens het Tehran Jewish Committee verblijven naar schatting
negenduizend joden in Iran.643 Volgens opperrabbijn Yehuda Garami zijn er tussen
de 20.000 en 25.000 joden in Iran, waarvan de meesten in de steden Teheran,

637

IHRM, Crackdown on Christians in Iran continues with eight more arrests, 21 februari 2019; Mohabat News, A
Christian convert, “Ismail Maghrebi-Nejad”, rejected charges against him in court, 3 november 2019; The
Jerusalem Post, Iran’s regime sentences Christian convert to prison for “insulting Islam”, 24 januari 2020; Open
Doors, Iranian convert sentenced to three years in prison, 29 januari 2020; IranWire, Convert gets two more
years in prison for “evangelical zionist christianity’, 5 maart 2020; Anglican Mainstream, Anglican church member
given third prison sentence at retrial, 22 mei 2020; Article 18, Ismaeil Maghrebinejad, 2 juni 2020; Article 18,
Ismaeil Maghrebinejad faces prison as final appeals fail, 16 juli 2020; RD, Iraanse bekeerling verliest hoger
beroep, 17 juli 2020; Open Doors et al., Annual report 2020, januari 2021, p. 21; United for Iran, Esmail
Mogharrebinejad, https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/5375/, geraadpleegd op 18 februari 2021.
638
Tehran Times, Zoroastrians to observe Pir-e Sabz pilgrimage in Yazd, 12 juni 2019; Asia Times, Zoroastrians:
Iran’s forgotten minority, 17 oktober 2020; IRNA, Sadeh festival celebrated in Yazd, 29 januari 2021.
639
Radio Farda, Election of a non-muslim and flogging of a city chairman in Iran, 18 januari 2019; Radio Farda,
Coronavirus epidemic hits Iran’s small Zoroastrian community very hard, 18 maart 2020; Australian Government,
DFAT country information report Iran, 14 april 2020, p. 31.
640
Australian Government, DFAT country information report Iran, 14 april 2020, p. 31; IranWire, Iran’s quiet ban on
Muslims visiting other places of worship, 24 augustus 2020; Asia Times, Zoroastrians: Iran’s forgotten minority,
17 oktober 2020.
641
IranWire, Iranian-American Zoroastrian priest killed in Kerman, 26 juli 2020; Radio Farda, US-based zoroastrian
priest killed on a visit to Iran, 27 juli 2020; IranWire, The killing of a Zoroastrian priest highlights religious
apartheid in Iran, 29 juli 2020.
642
DW, Celebrating Sabbath with Iran’s jewish minority, 13 juli 2019; Australian Government, DFAT country
information report Iran, 14 april 2020, p. 29; Al-Monitor, Chief rabbi of Iran: Israel does not represent Judaism,
21 juni 2020; Vertrouwelijke bron, 6 september 2020.
643
USDoS, Iran 2019 human rights report, 11 maart 2020, p. 45.

Pagina 88 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

Shiraz, Isfahan en Kermanshah wonen.644 Dit verschil in aantal zou volgens een
bron verklaard kunnen worden, omdat een aantal Iraanse joden een gedeelte van
het jaar in Iran verblijft en het resterende deel in de VS of Europa.645 Overigens
staat in Iraanse paspoorten dat het de paspoorthouder niet is toegestaan om naar
bezet Palestina (Israël) te reizen.646
Volgens het Tehran Jewish Committee zijn er honderd synagogen verspreid over
Iran. Daarvan zijn er 31 in Teheran, waarvan er meer dan twintig actief zijn.647
Volgens een andere bron zijn in heel Iran nog tussen de twintig en veertig
synagogen actief. Daarvan zijn sommigen dagelijks geopend, anderen alleen in het
weekend en de rest alleen tijdens de feestdagen. Volgens dezelfde bron laten joden
moslim soms als gasten tot hun diensten toe. Het is verder niet bekend of deze
bezoeken nog negatieve consequenties hebben voor de personen in kwestie.648
De joodse gemeenschap in Iran voelt zich tot op zekere hoogte geïntimideerd door
de anti-Israël propaganda van de autoriteiten. Zij neemt regelmatig openlijk afstand
van het zionisme, bijvoorbeeld door te condoleren voor de dood van Qassem
Soleimani (zie paragraaf 1.1.1). Voor zover bekend was er in de verslagperiode
geen sprake van doodsbedreigingen of gewelddadige aanvallen tegen leden van de
joodse gemeenschap in Iran.649
3.2.2.5

Sabaeërs-mandeërs
De autoriteiten zouden sabaeërs-mandeërs als een christelijke groep aanmerken,
hoewel sabaeërs-mandeërs hun religie als een onafhankelijke religie zien. De
sjiitische geestelijken in Iran beschouwen sabaeërs-mandeërs niet als een
bedreiging, omdat zij niet evangeliseren en omdat iemand alleen maar een sabaeërmandeër kan zijn als beide ouders dat ook zijn. Artikel 13 van de Iraanse grondwet
noemt sabaeërs-mandeërs echter niet. Sabaeërs-mandeërs hebben ook geen
afgevaardigde in het Iraanse parlement.650

3.2.2.6

Baha’i
Het precieze aantal baha’i in Iran is onbekend, maar diverse bronnen spreken van
minstens 300.000 personen.651 In Iran is het baha’i-geloof652 niet erkend als religie.
In de verslagperiode bleef de situatie van baha’i onverminderd zorgelijk.
644

Al-Monitor, Chief rabbi of Iran: Israel does not represent Judaism, 21 juni 2020; Tehran Times, Jewish people
have total freedom of religion in Iran, says rabbi, 22 juni 2020.
645
Vertrouwelijke bron, 6 september 2020.
646
USDoS, Iran 2019 international religious freedom report, 10 juni 2020, p. 30; IranWire, Will Iranian gamers be
allowed to compete in Israel?, 13 november 2020.
647
Australian Government, DFAT country information report Iran, 14 april 2020, p. 31; USDoS, Iran 2019
international religious freedom report, 10 juni 2020, p. 30.
648
Vertrouwelijke bron, 6 september 2020.
649
The Jeruzalem Post, Iran’s chief rabbi says Zionist ‘do not represent Judaism’, 27 mei 2020; Vertrouwelijke bron,
13 januari 2020.
650
Payvand, Photos: As old as water itself – the Mandaeans of Iran, followers of John the Baptist, 31 juli 2010;
Humanists International, The freedom of thought report, Iran, 12 november 2019, p. 3; Open Doors, Iran:
Country dossier, 6 januari 2020, p. 10; Australian Government, DFAT country information report Iran, 14 april
2020, p. 30; IranWire, Baptism ceremony of Mandaean children in Ahvaz, 16 juli 2020; IranWire, Mandaean
graves in Iran segregated and destroyed, 1 oktober 2020.
651
HRW, Glimmer of hope in Iran for long-persecuted Baha’is?, 29 januari 2019; The Jerusalem Post, Baha’is in Iran
plagued by worsening ‘systematic persecution’, 1 mei 2019; Radio Zamaneh, Violations of Baha’i rights are a
systematic policy in Iran, 27 juni 2019; Radio Farda, Iran arrests more followers of the Baha’i faith, 22 oktober
2019; Iran Press Watch, Iran sentences three Baha’is to 20 years for their religious beliefs, 5 november 2019;
IranWire, Baha’is in Iran denied ID cards as economic persecution continues, 8 januari 2020; VOA, Baha’i leader:
Iran keeping up to 100 Baha’is in prisons under virus threat, 14 april 2020; Australian Government, DFAT country
information report Iran, 14 april 2020, p. 34; Vertrouwelijke bron, 10 september 2020.
652
Het baha’i-geloof ontstond in de negentiende eeuw nadat Ali-Muhammad zich in 1844 uitriep tot de ‘Báb’. Na zijn
executie in 1850 kwam Mirza Husayn-‘Alí, bekend als Bahá’u’lláh, op als leider van de gemeenschap van de
volgelingen van de Báb.

Pagina 89 van 141

Op 31 juli 2013 vaardigde opperste leider Ali Khamenei een fatwa uit waarin hij de
baha’i-gemeenschap kenschetste als een afwijkende en misleidende sekte. Daarbij
riep hij Iraniërs op om geen zaken te doen met baha’i.653 Verder duidde hij de
baha’i-gemeenschap op 26 maart 2018 aan als een perverse en misleidende
sekte.654 Volgens de speciale VN-rapporteur voor Iran beschouwen de autoriteiten
baha’i als ongelovigen die geen bescherming mogen genieten. In Iran schetsen
nieuwswebsites, films, televisieprogramma’s en schoolboeken over het algemeen
een negatief beeld van baha’i.655 Daarbij worden baha’i soms afgeschilderd als
Israëlische spionnen vanwege het Bahá’í World Centre dat in de stad Haifa in Israël
staat.656 Het kwam in de verslagperiode ook voor dat lokale autoriteiten mensen
aanmoedigden om zich tegen baha’i te keren.657
Het is baha’i verboden om hun geloof te verspreiden en bijeenkomsten of diensten
te organiseren. Baha’i beschikken in Iran niet over eigen gebedshuizen. Zij mogen
geen instellingen oprichten.658 Baha’i mogen niets erven.659 Een memorandum uit
1991 over de kwestie van de baha’i, dat was goedgekeurd door Khamenei, gaf een
aantal aanbevelingen, waaronder het ontslaan van baha’i en het van de
universiteiten wegsturen van baha’i.660 In de verslagperiode kregen baha’i die waren
geslaagd voor hun toelatingsexamens geen toegang tot het hoger onderwijs.661
Verder moesten middelbare scholieren en studenten stoppen met hun opleiding als
bleek dat zij baha’i waren.662 Om toch in de onderwijsbehoefte te kunnen voorzien,
is in 1987 op particulier initiatief het Bahá’í Institute for Higher Education (BIHE)
opgezet. Via het BIHE is het voor baha’i mogelijk om online onderwijs te volgen. In

653

AP News, Top Iran leader issues edict on Baha’i faith, 1 augustus 2013; Ministerie van Buitenlandse Zaken,
Algemeen ambtsbericht Iran, 7 december 2013, p. 25; Iran Press Watch, Leader of the fatwa against Baha’is: No
one has any objections to non-muslims, 20 februari 2015; Australian Government, DFAT country information
report Iran, 14 april 2020, p. 34.
654
Ministerie van Buitenlandse Zaken, Algemeen ambtsbericht Iran, 7 december 2013, p. 35.
655
UN, Report of the Special Rapporteur, 18 juli 2019, p. 13-14; BIC, The Bahá’ís of Iran – A persecuted community,
augustus 2020, p. 10.
656
UN, Report of the Special Rapporteur, 18 juli 2019, p. 14; USCIRF, Iran policy brief: Increased persecution of
Iran’s Baha’i community in 2019, oktober 2019, p. 1; FIDH/JFI, Orwellian state, 1 juni 2020, p. 18; USDoS, Iran
2019 international religious freedom report, 10 juni 2020, p. 30.
657
IranWire, Fears for the safety of nine Baha’is arrested in Isfahan, 1 december 2019; USDoS, Iran 2019
international religious freedom report, 10 juni 2020, p. 31; BIC, The Bahá’ís of Iran, augustus 2020, p. 10;
Vertrouwelijke bron, 10 september 2020.
658
Ministerie van Buitenlandse Zaken, Algemeen ambtsbericht Iran, 27 augustus 2012, p. 51; BIC, The Bahá’ís of
Iran, augustus 2020, p. 1.
659
Landinfo, Report Iran: The situation of the Baha’i community, 12 augustus 2016, p. 24; USDoS, Iran 2019
international religious freedom report, 10 juni 2020, p. 9.
660
UN, Report of the Special Rapporteur, 18 juli 2019, p. 14; USCIRF, USCIRF supports sanctions on Iranian official
responsible for Baha’i persecution, 4 november 2019; Australian Government, DFAT country information report
Iran, 14 april 2020, p. 34; Iran Press Watch, Persecution of Baha’is intensifies in Iran, 20 juni 2020.
661
UN, Report of the Special Rapporteur, 18 juli 2019, p. 15; IHRM, Dozens of Iranian Baha’i students banned from
education due to their faith, 22 september 2019; HRANA, 22 Iranian Baha’is were denied higher education in
september, 22 september 2019; UN, Report of the Special Rapporteur, 28 januari 2020, p. 12; USDoS, Iran 2019
human rights report, 11 maart 2020, p. 28; SBS News, An Australian doctor who wasn’t allowed to study
medicine in Iran is drawing attention to the plight of Baha’is, 22 juli 2020; Iran Press Watch, This year too, Baha’i
citizens are not allowed to enter university; systematic discrimination in the homeland, 11 november 2020;
IranWire, Baha’i university candidates summoned for interrogation, 18 november 2020; IranWire, How
“Reformists” tried to placate the UN over discrimination against Baha’is, 24 november 2020; Radio Farda, Baha’is
barred from higher education in Iran, 26 november 2020; The Jerusalem Post, Iran continues to deny Bahá’i
entrance to universities, 9 december 2020; HRANA, International day of education; an overview of the right to
education in Iran in 2020, 25 januari 2021.
662
Article 18, Ban schoolchildren who propagate ‘unrecognised’ religions, says Iran’s Minister of Education, 12
september 2019; USDoS, Iran 2019 international religious freedom report, 10 juni 2020, p. 7; UN, Report of the
Special Rapporteur, 18 juli 2019, p. 15; BBC News, Twitter suspends Iran news agencies over ‘harassment of
Baha’is’, 21 juli 2019; CHRI, Baha’i youth expelled from secondary school for gifted students solely due to his
faith, 14 juli 2020; Iran Press Watch, Shima Fattahi prevented from continuing education because of belief in the
Baha’i faith, 20 januari 2021; Vertrouwelijke bron, 10 september 2020; Vertrouwelijke bron, 9 oktober 2020.

Pagina 90 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

de verslagperiode kregen sommige baha’i die als studenten of docenten betrokken
waren bij het BIHE te maken met arrestaties en detenties.663
Baha’i mogen een groot aantal beroepen niet uitoefenen. Daarbij gaat het onder
meer om banen in het onderwijs, bij de overheid of bij de strijdkrachten. Verder
kunnen baha’i hun baan of pensioen verliezen, soms zelfs met een eis tot
terugbetaling, als hun geloofsovertuiging naar buiten komt.664
Ondernemers kregen in de verslagperiode te maken met intrekkingen van hun
vergunningen, met verzegeling of met sluiting van hun ondernemingen nadat zij als
baha’i ontmaskerd waren.665 In de verslagperiode kwam het ook voor dat de
autoriteiten bezittingen van baha’i in beslag namen. Dit leidde er onder meer toe dat
ondernemingen die in handen waren van baha’i niet meer konden functioneren.666
Zo oordeelden twee rechtbanken op respectievelijk 1 augustus 2020 en 13 oktober
2020 dat de inbeslagname van de bezittingen van 27 baha’i uit het dorpje Ivel in de
provincie Mazandaran terecht was.667 Verder voerden de autoriteiten op 22
november 2020 in minstens zeven steden gelijktijdig invallen uit in woningen van
baha’i. Daarbij namen zij bezittingen in beslag, waaronder mobiele telefoons,
laptops en boeken.668
Het kwam in de verslagperiode ook voor dat graven van baha’i werden vernield of
vernietigd en dat baha’i geen gelegenheid kregen om hun doden volgens hun eigen
gebruiken te begraven, bijvoorbeeld omdat baha’i in een aantal steden, waaronder
Tabriz, hun doden niet mochten begraven.669

663

IranWire, The underground classrooms of future architects, 9 september 2019; Iran Press Watch, Azita Rafizadeh,
a Baha’i citizen, has been released from Evin prison, 22 oktober 2019; Iran Press Watch, Baha’i Hassan
Sarvestani released from Evin prison after completing his sentence, 11 januari 2020; Iran Press Watch, BIHE
instructor Payman Koushk Baghi released from prison, 23 april 2020; HRANA, A Baha’i citizen, Elaheh
Samizadeh, sentenced to an extra year in prison, 25 mei 2020; VOA, Iran refuses to free jailed Baha’i woman
apparently eligible for furlough, 30 mei 2020; USDoS, Iran 2019 international religious freedom report, 10 juni
2020, p. 15 en 18; IranWire, US government publishes overview of Iran’s crimes against religious minorities, 11
juni 2020; Iran Press Watch, Constructive resilience: How an oppressed minority manages to thrive in Iran, 13
september 2020; Vertrouwelijke bron, 9 oktober 2020; BIHE, Quick facts,
http://www.bihe.org/index.php?option=com_content&task=view&id=146&Itemid=236, geraadpleegd op 18
februari 2021.
664
BIC, The Bahá’i question revisited: Persecution and resilience in Iran, oktober 2016, p. 102; USDoS, Iran 2019
international religious freedom report, 10 juni 2020, p. 9; Vertrouwelijke bron, 10 september 2020;
Vertrouwelijke bron, 9 oktober 2020.
665
USDoS, Iran 2019 international religious freedom report, 10 juni 2020, p. 19; IHRM, Appeals court sentences
eight Iranian Baha’is to 11 years of prison, 9 september 2020; HRW, World report 2021, Iran, 14 januari 2021, p.
6; Vertrouwelijke bron, 10 september 2020; Vertrouwelijke bron, 9 oktober 2020.
666
Radio Farda, New wave of arrests against Baha’i community in Iran, 14 augustus 2019; HRANA, Three Baha’is
were arrested in Shiraz, 21 oktober 2019; IranWire, Fresh crackdown on the Baha’i of Shiraz, 22 oktober 2019;
Radio Farda, U.S. commission on religious freedom condemns arrests of Baha’is in Iran, 6 december 2019;
IranWire, False accusations and poisoned juice: Baha’i jeweler sent to jail, 8 januari 2020; USDoS, Iran 2019
international religious freedom report, 10 juni 2020, p. 23; BIC, The Bahá’ís of Iran, augustus 2020, p. 3; Iran
Wire, Three more Baha’i houses raided in Iran, 14 januari 2021; Vertrouwelijke bron, 29 oktober 2020.
667
Abdorrahman Boroumand Center, Verdict of the Mazandaran province special court for article 49 of the
constitution, November 4, 2019, 4 november 2019; USCIRF, USCIRF condemns Iranian government measures
targeting Baha’is, 29 januari 2020; BIC, The Bahá’ís of Iran, augustus 2020, p. 12-15; Iran Press Watch, Land
confiscation and mass displacement of Baha’is in Iran, 26 januari 2021.
668
IranWire, Breaking: An all-out assault on Baha’is across Iran, 22 november 2020; Iran International, Security
agents in Iran raid homes of persecuted Baha’i community members, 22 november 2020; RFE/RL, Baha’i homes
reportedly raided in cities across Iran, 23 november 2020; VOA, Sources: Iran raids homes of 50 Baha’i families,
25 november 2020; BIC, Home raids across Iran indicate alarming increase in human rights violations against
Baha’is, says Baha’i International Community, 30 november 2020.
669
Iran Press Watch, Denial of burial for 44 Baha’is in Tabriz, 17 juli 2017; UN, Report of the Special Rapporteur, 18
juli 2019; Iran Press Watch, Destruction of Baha’i tombs in Yazd, 4 december 2019; USDoS, Iran 2019
international religious freedom report, 10 juni 2020, p. 3, 19 en 23; Radio Farda, Women’s images removed from
graveyards in Northern Iran, 25 oktober 2020; Radio Farda, Kidnapping the dead, attacking the graves; Islamic
Republic not letting go of its opponents’ afterlife, 31 december 2020.

Pagina 91 van 141

Als baha’i zich verenigen en samenkomen lopen zij het risico om door de Iraanse
autoriteiten als een bedreiging te worden gezien. In de verslagperiode zijn diverse
keren baha’i gearresteerd en veroordeeld.670 De autoriteiten klagen baha’i
doorgaans aan op grond van de artikelen 498 (het oprichten of leiden van een
illegale organisatie), 499 (lidmaatschap van een illegale organisatie) en 500
(propaganda tegen de Islamitische Republiek), WvS.671 Zo arresteerden de
autoriteiten op 30 april 2019 drie baha’i in de provincie Semnan. Een revolutionaire
rechtbank in de stad Semnan veroordeelde een van hen op 23 oktober 2019 op
grond van de artikelen 498 en 500, WvS, tot tien jaar gevangenisstraf en een
interne ballingschap voor de duur van twee jaar. De andere twee baha’i kregen op
grond van de artikelen 499 en 500, WvS, vijf jaar gevangenisstraf en een interne
ballingschap voor de duur van twee jaar. Dat laatste hield in dat de veroordeelden
gedurende twee jaar niet in de provincie Semnan mochten komen. In beroep zette
een rechtbank in december 2019 de gevangenisstraffen om naar respectievelijk zes
jaar, 3,5 jaar en 2,5 jaar.672
Verder veroordeelde een revolutionaire rechtbank in Mashhad op 19 oktober 2020
vijf baha’i op grond van artikel 500, WvS, tot een jaar gevangenisstraf wegens
propaganda tegen de Islamitische Republiek door het verkondigen van het baha’igeloof. Zij waren in 2015 in hun woningen gearresteerd en nadien op borgtocht
vrijgelaten.673
Het kwam voor dat de rechtbanken bij een borgtocht hoge borgsommen oplegden.
Om daaraan te kunnen voldoen moesten baha’i daarbij soms als borgsom de
vergunningen voor hun ondernemingen inleveren.674

670

Iran Press Watch, Birjand revolutionary court sentenced nine Baha’is to 54 years in prison, 12 juli 2019; Radio
Farda, New wave of arrests against Baha’i community in Iran, 14 augustus 2019; USCIRF, Iran policy brief:
Increased persecution of Iran’s Baha’i community in 2019, oktober 2019, p. 3; IranWire, Fears for the safety of
nine Baha’is arrested in Isfahan, 1 december 2019; HRANA, 11 Baha’is were arrested in Isfahan and Omidiyeh, 2
december 2019; IranWire, More Baha’is arrested in Iran, 2 december 2019; UN, Report of the Special
Rapporteur, 28 januari 2020, p. 4 en 12; Iran Press Watch, Arrest of a young Baha’i couple in Qaemshahr, 13
maart 2020; IHRM, Nine Baha’i faith members sentenced to 51 years imprisonment, 24 april 2020; HRANA, A
Baha’i citizen, Elaheh Samizadeh, sentenced to an extra year in prison, 25 mei 2020; USDoS, Iran 2019
international religious freedom report, 10 juni 2020, p. 15; Iran Press Watch, Baha’i citizen living in Kerman
transferred to prison, 16 december 2020; VOA, Source: Iran sentences 8 Baha’is to prison, other punishments
after ‘unfair’ trial, 29 december 2020.
671
IranWire, 65 Baha’is stand trial in just six months, 7 oktober 2019; Reuters, Iran revolutionary court sentences 7
bahais to 33 years prison, 16 mei 2020; VOA, Lawyer: Iranian Baha’i woman sent to prison to start sentence for
practicing her faith, 22 augustus 2020; IranWire, Baha’i groom returned to jail three days after his wedding, 26
augustus 2020; HRWF, In prison for their faith 2020, september 2020, p. 13; Iran International, Three Baha’i
citizens sentenced to prison in Iran, 30 januari 2021; United for Iran, Maryam Laghaei,
https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/6299/, geraadpleegd op 18 februari 2021.
672
IranWire, Baha’is denied family contact as they mark two months in jail, 28 juni 2019; IranWire, 65 Baha’is stand
trial in just six months, 7 oktober 2019; IHRM, Iran sentences three Bahais to 20 years for their religious beliefs,
29 oktober 2019; Iran Press Watch, Ten years in prison, two years in exile: Ardeshir Fanaian “jailed solely for
Baha’i belief, 23 december 2019; USDoS, Iran 2019 international religious freedom report, 10 juni 2020, p. 16;
HRWF, In prison for their faith 2020, september 2020, p. 16; United for Iran, Ardeshir Fanayian,
https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/5130/, geraadpleegd op 18 februari 2021; United for Iran, Yalda
Firouzian, https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/5132/, geraadpleegd op 18 februari 2021; United for Iran,
Behnam Eskandarian, https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/5131/, geraadpleegd op 18 februari 2021.
673
IranWire, Authorities launch new crackdown on Baha’is, 16 november 2015; Iran Press Watch, Iran sentences five
Bahai women to total five years of prison, 26 oktober 2020; BBCM, Iran court of appeal upholds prison sentence
against five Bahais, 26 december 2020; United for Iran, Nika Pakzadan,
https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/2193/, geraadpleegd op 18 februari 2021; United for Iran, Faraneh
Daneshgari, https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/2194/, geraadpleegd op 18 februari 2021.
674
BIC, The Bahá’ís of Iran, augustus 2020, p. 3; Vertrouwelijke bron, 29 oktober 2020.

Pagina 92 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

Tijdens de coronacrisis is een aantal baha’i tijdelijk vrijgelaten. Tegelijkertijd is een
aantal baha’i middenin de coronacrisis opgeroepen om hun straf uit te komen
zitten.675
Volgens een bron houden baha’i zich niet bezig met bekeringsactiviteiten.676 Het
komt wel voor dat Iraniërs op eigen initiatief op zoek gaan naar informatie over het
baha’i-geloof en besluiten om zich te bekeren tot het baha’i-geloof.677 Baha’i houden
bevriende moslims niet tegen als zij bij hun samenkomsten willen zijn, omdat zij
geen onderscheid willen maken tussen baha’i en anderen.678 Volgens een bron lopen
baha’i die moslims toelaten bij hun samenkomsten het risico om gearresteerd te
worden, terwijl moslims die bij een baha’i-samenkomst zijn geweest het risico lopen
op intimidatie door de autoriteiten.679 Zo veroordeelde een revolutionaire rechtbank
in de stad Bushehr op 6 mei 2019 zeven baha’i tot drie jaar gevangenisstraf. Naar
verluidt kregen zij deze straf, omdat zij vragen over het baha’i-geloof hadden
beantwoord van bevriende moslims die bij hen thuis op bezoek waren geweest.680
3.2.2.7

Soefi’s
Een groot aantal Iraanse moslims, zowel sjiieten als soennieten, en zowel mannen
als vrouwen, richt zich in hun geloofsbeoefening ook op gnosis (erfan). Een bekende
mystiekgeoriënteerde geestelijke was ayatollah Ruhollah Khomeini.681 Er zijn ook
conservatieve geestelijken die neerkijken op de islamitische mystiek en het
georganiseerde soefisme. Zo noemden ayatollah Hossein Nouri Hamedani en
ayatollah Naser Makarem Shirazi in september 2019 het soefisme een vorm van
ketterij en een van de islam afgedwaalde stroming. In hun ogen was soefisme
haram (religieus verboden). Dit stelden zij in reactie op de plannen voor het maken
van een film over de middeleeuwse dichter Roemi.682
Een soefi is iemand die zich toelegt op het mystieke kant van de islam, het soefisme
(tasawwuf). Hij of zij streeft daarbij naar een spirituele nabijheid of vereniging met
God (fana’). Een van de andere benamingen in Iran voor een soefi is een derwisj. De
meeste soefi’s in Iran zijn sjiitische moslims.683 Veel soefi’s zijn aangesloten bij een
soefi-orde (tariqa) met aan het hoofd een spiritueel leider.684 In Iran bestaan
verschillende soefi-ordes, waaronder de Nematollahi, de Dhahabiyya, de
675

IranWire, Lengthy prison sentences for 30 Iranian Baha’is, 23 juni 2020; BIC, The Bahá’ís of Iran, augustus 2020,
p. 3; VOA, Lawyer: Iranian Baha’i woman sent to prison to start sentence for practicing her faith, 22 augustus
2020; IranWire, Baha’is summoned to prison despite coronavirus crisis, 2 oktober 2020; VOA, Source: 2 Baha’i
women in Iran report to prison to begin sentences for practicing their faith, 16 oktober 2020; Iran Press Watch,
More Baha’is begin serving prison sentences in Iran simply for their beliefs, 22 oktober 2020; IranWire, Five
Baha’is summoned to Covid-hit prison, 3 februari 2021.
676
Vertrouwelijke bron, 9 oktober 2020.
677
IranWire, Baha’i man missing for six months, 22 juli 2019; Vertrouwelijke bron, 10 september 2020.
678
Vertrouwelijke bron, 10 september 2020; Vertrouwelijke bron, 9 oktober 2020.
679
Vertrouwelijke bron, 9 oktober 2020.
680
Radio Farda, Iran sentences seven Bahais to three years in jail each for their religious beliefs, 7 mei 2019; CHRI,
Seven Baha’i faith members sentenced to three years imprisonment in Bushehr, 12 mei 2019; USDoS, Iran 2019
international religious freedom report, 10 juni 2020, p. 17; United for Iran, Emad Jaberi,
https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/4082/, geraadpleegd op 18 februari 2021; United for Iran, Pouneh
Nasheri, https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/4081/, geraadpleegd op 18 februari 2021.
681
Seema Golestaneh, The social life of gnosis: Sufism in post-revolutionary Iran, 2014, p. 49; France 24, Khomeini:
Father of Iran’s Islamic Republic, 1 juni 2019.
682
UN, Report of the Special Rapporteur, 18 juli 2019, p. 16; Tehran Times, Shia clerics oppose Iran-Turkey plan for
film on Rumi, Shams, 24 september 2019; Tehran Times, “Drunk on Love” getting advice from Rumi expert
Mohammad-Ali Movahhed, 25 september 2019; Al-Monitor, Why Iran’s grand ayatollahs are fighting over Rumi,
16 oktober 2019; Australian Government, DFAT country information report Iran, 14 april 2020, p. 35; IHRDC,
Living under suppression: The situation of Gonabadi dervishes in Iran, november 2020, p. 13-14.
683
Radio Farda, Three dervish women released from Iran prison after two years in jail, 9 februari 2020; Australian
Government, DFAT country information report Iran, 14 april 2020, p. 35.
684
Afhankelijk van de soefi-orde wordt deze spirituele leider aangeduid met de titel qotb, sjeik, murshid, pir of hadi;
Radio Zamaneh, A Qutb under house arrest in Seventh Golestan, 14 mei 2019.

Pagina 93 van 141

Khaksariyya, de Naqshbandiyya en de Qadiriyya.685 Zij hebben hun eigen soefi-loges
(khaneqah of hosseiniyeh).686
De Nematollahi Gonabadi-orde
De Nematollahi Gonabadi-orde is een van de vertakkingen van de Nematollahi-orde.
Deze afsplitsing is de grootste soefi-orde in Iran.687
Sinds 2006 kwam de Nematollahi Gonabadi soefi-orde steeds meer in de negatieve
aandacht van de autoriteiten te staan. Daarbij sloten de autoriteiten soefi-loges of
braken deze zelfs af. Verder arresteerden de autoriteiten redactieleden van de
nieuwswebsite van deze soefi-orde, de website Majzooban-e Noor.688 Daarnaast
voerden de autoriteiten volgens het Center for Human Rights in Iran (CHRI)
cyberaanvallen uit op de website Majzooban-e Noor.689
Na gewelddadige confrontaties in onder meer de wijk Golestan in Teheran op 19
februari 2018 tussen ordetroepen en Gonabadi soefi’s, die gedemonstreerd hadden
voor de vrijlating van een van hun broeders, zijn ruim driehonderd Gonabadi soefi’s
gearresteerd.690 Daarvan zijn meer dan tweehonderd personen veroordeeld, onder
meer wegens het bedreigen van de nationale veiligheid (art. 610, WvS) en het
verstoren van de openbare orde (art. 618, WvS).691 Zo veroordeelde een rechtbank
in Teheran in maart 2019 23 Gonabadi soefi’s tot gevangenisstraffen van tussen de
zes en 26 jaar, 74 tot 148 zweepslagen, een interne ballingschap, een uitreisverbod
en een verbod op maatschappelijke activiteiten.692
De spiritueel leider (qotb) van de Gonabadi, Noor Ali Tabandeh, zat sinds 20 februari
2018 in huisarrest in zijn woning in de wijk Golestan. Uit protest tegen de
behandeling van Gonabadi soefi’s ging hij net als 72 gedetineerde soefi’s in
november 2019 in hongerstaking. Op 24 december 2019 overleed hij op 92-jarige
leeftijd in een ziekenhuis in Teheran.693
685

Tourner La Page, Discrimination against the Kurds in the Islamic Republic of Iran, 12 februari 2019, p. 2;
Kurdistan 24, Sufi crowds force through Iranian border into Kurdistan region to attend leader’s funeral, 9 juli
2020; Rûdaw, Hundreds of Sufis breach Kurdistan region-Iran border en route to leader’s funeral, 9 juli 2020;
VOA, Iran’s Kurdish Sufis dash into Iraq for funeral, exposing COVID border control deficiencies, 10 juli 2020.
686
IHRDC, Living under suppression: The situation of Gonabadi dervishes in Iran, november 2020, p. 9.
687
RFE/RL, Clashes highlight tensions between dervishes and Iran’s establishment, 20 februari 2018; Radio Farda,
Three dervish women released from Iran prison after two years in jail, 9 februari 2020; Australian Government,
DFAT country information report Iran, 14 april 2020, p. 35; IHRDC, Living under suppression: The situation of
Gonabadi dervishes in Iran, november 2020, p. 9; Vertrouwelijke bron, 11 november 2020.
688
VOA, Rejection of detained Iranian journalist’s pandemic release requests upsets wife, 15 mei 2020; Miaan Group,
Spiraling attacks: Iranian hacking campaign, september 2020, p. 4.
689
CHRI, Iranian state malware continues to hack online accounts of religious minority groups, 20 mei 2019.
690
Radio Farda, Six people said killed, 300 arrests at sufi protest in Iran, 20 februari 2018; IranWire, Sketches from
inside an Iranian prison, 20 maart 2019; CHRI, Iran: Free imprisoned Gonabadi dervishes, 8 april 2019; CHRI,
Sufi woman beaten by inmate in Gharchak prison, 22 april 2019; Freedom House, Freedom in the world 2020,
Iran, 4 maart 2020, p. 9; IHRM, Imprisoned Gonabadi dervishes violently relocated within Tehran penitentiary, 4
mei 2020; IranWire, Trial after execution: The grotesque saga of Mohammad Salas Babajani, 18 mei 2020; VOA,
Iran’s Gonabadi dervish activists face more harsh treatment by government, 28 mei 2020; IHRM, Prisoner goes
on hunger strike after being forcibly taken to mental hospital, 29 september 2020; IHRM, Jailed Iranian dissident
with panic disorder denied urgent medical care, 28 oktober 2020; IHRDC, Living under suppression: The situation
of Gonabadi dervishes in Iran, november 2020, p. 6; United for Iran, Mostafa Abdi,
https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/1136/, geraadpleegd op 18 februari 2021.
691
Hengaw, Two Gonabadi dervishes arrested in Ilam, 7 oktober 2020; IHRDC, Living under suppression: The
situation of Gonabadi dervishes in Iran, november 2020, p. 7; AI, Tortured Sufi prisoner must be released, 11
december 2020; UN, Report of the Special Rapporteur on the situation of human rights in the Islamic Republic of
Iran, 11 januari 2021, p. 9; BBCM, Imprisoned Iranian Sufi dervish dies after days in coma, 16 februari 2021.
692
CHRI, Iran appeals court upholds lengthy prison sentences, lashings against 23 dervishes, 15 maart 2019;
IranWire, Sketches from inside an Iranian prison, 20 maart 2019; UN, Situation of human rights in the Islamic
Republic of Iran, 2 augustus 2019, p. 14; HRWF, In prison for their faith 2020, september 2020, p. 144.
693
Radio Zamaneh, A Qutb under house arrest in Seventh Golestan, 14 mei 2019; UN, Report of the Special
Rapporteur, 18 juli 2019, p. 17; Tehran Times, Noor Ali Tabandeh dies in hospital in Tehran, 24 december 2019;

Pagina 94 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

Het is niet bekend hoe actief soefi’s andere moslims werven om toe te treden tot
een soefi-orde in het algemeen dan wel de Gonabadi-orde in het bijzonder. Wel
kunnen moslims die op zoek zijn naar een verinnerlijking van de islam vrij
eenvoudig aansluiting zoeken bij een van de soefi-ordes.694
3.2.2.8

Ahl-e Haqq/yarsani’s
De Ahl-e Haqq (Mensen van de Waarheid) wonen met name in het westen van Iran,
rond de stad Kermanshah, in de provincie Lorestan en in de Koerdische gebieden.
Veel Ahl-e Haqq noemen zichzelf yarsani’s.695 Schattingen over het aantal yarsani’s
in Iran lopen uiteen van een tot drie miljoen.696 Yarsani’s zijn bijna allemaal etnisch
Koerdisch, hoewel er ook enkele Azerisprekende en Perzischsprekende yarsani’s
zijn.697 De yarsani’s vormen een grotendeels van de islam afwijkende
geloofsgemeenschap. Onder de yarsani’s zijn de meningen verdeeld over hun relatie
met de islam. Sommige yarsani’s beschouwen zich niet als moslims, maar als een
aparte religieuze groep. Andere yarsani’s suggereren wel een relatie met de islam en
noemen zich om die reden eerder Ahl-e Haqq dan yarsani’s.698 De autoriteiten
beschouwen yarsani’s als heterodoxe moslims, namelijk als sjiitische moslims die
zich richten op het soefisme.699 Sommige sjiitische geestelijken beschouwen
yarsani’s als een van de islam afgedwaalde sekte.700 Yarsani’s houden zich over het
algemeen niet aan het islamitische rituele gebed en de ramadan.701
Met name yarsani’s die zich niet als moslims beschouwen, houden hun religie naar
buiten toe veelal verborgen. Zij laten ook geen buitenstaanders toe tot hun
geloof.702 Yarsani’s die aansluiting zoeken bij de Twaalver sjiitische islam staan wel
open voor buitenstaanders die zich tot hun stroming willen bekeren. De autoriteiten
zien dit niet meteen als een bedreiging. Deze groep yarsani’s houdt zich niet actief
bezig met bekeringsactiviteiten.703 Daarbij speelt volgens een bron mogelijk een rol
dat iemand van het ministerie van Inlichtingen vaak bij een ceremonie aanwezig
is.704
Radio Farda, Dervish leader passes away, Iran security block streets around hospital, 24 december 2019;
RFE/RL, Popular Iranian sufi leader dies in Tehran, 24 december 2019; IRNA, Spiritual leader of the Gonabadi
dervishes buried in hometown, 25 december 2019; VOA, Dervish activists reject Iran official’s claim their
banishment to poor areas is not deliberate, 29 augustus 2020; IHRDC, Living under suppression: The situation of
Gonabadi dervishes in Iran, november 2020, p. 42; CPJ, Mostafa Abdi, https://cpj.org/data/people/mostafaabdi/, geraadpleegd op 18 februari 2021.
694
IHRDC, Living under suppression: The situation of Gonabadi dervishes in Iran, november 2020, p. 12;
Vertrouwelijke bron, 11 november 2020.
695
Australian Government, DFAT country information report Iran, 14 april 2020, p. 35; USDoS, Iran 2019
international religious freedom report, 10 juni 2020, p. 4.
696
Seyedeh Behnaz Hosseini, An ethnography of a community’s re-appropriation of Yārsān in cyberspace: The
Facebook phenomenon. Journal of Religion, Media and Digital Culture 6(1), 2017, p. 1-22, 3; IHRM, Iran hangs
Yarsan man arrested on religious ground, 11 oktober 2018; BBC News, In pictures: Inside Iran’s secretive Yarsan
faith, 13 november 2019; USDoS, Iran 2019 international religious freedom report, 10 juni 2020, p. 4; IranWire,
Yarsanis who fled Iran: The story of an exodus, 21 september 2020; IranWire, The increasing pressure on
Yarsanis, one of the largest religious minorities in Iran, 24 november 2020.
697
UN, Report of the Special Rapporteur, 18 juli 2019, p. 17; Australian Government, DFAT country information
report Iran, 14 april 2020, p. 35.
698
DIS, Iran: The Yaresan, 6 april 2017, p. 4; Vertrouwelijke bron, 8 september 2020.
699
BBC News, In pictures: Inside Iran’s secretive Yarsan faith, 13 november 2019; Open Doors, Iran Country
dossier, januari 2020, p. 10; USDoS, Iran 2019 international religious freedom report, 10 juni 2020, p. 6;
Vertrouwelijke bron, 11 november 2020.
700
UN, Report of the Special Rapporteur, 18 juli 2019, p. 17; BBC News, In pictures: Inside Iran’s secretive Yarsan
faith, 13 november 2019; Samri Reports, Ali Ghadami, 21 juni 2020, geraadpleegd op
https://twitter.com/samrireports/status/1274464330839289856.
701
Ministerie van Buitenlandse Zaken, Algemeen ambtsbericht Iran, 27 augustus 2012, p. 55.
702
DIS, Iran: The Yaresan, 6 april 2017, p. 4; UN, Report of the Special Rapporteur, 18 juli 2019, p. 18; IranWire,
Yarsanis who fled Iran: The story of an exodus, 21 september 2020.
703
DIS, Iran: Erfan-e Halgheh, 24 mei 2019, p. 10.
704
Article 18, Death and life under religious apartheid, 29 november 2019.

Pagina 95 van 141

Yarsani’s belijden hun geloof veelal in de privésfeer.705 Zij mogen hun
(begrafenis-)rituelen niet uitvoeren. Er geldt eveneens een verbod op het uitgeven
van hun, in de Koerdische talen Gorani en Sorani geschreven, religieuze teksten.706
Yarsani’s krijgen geen toegang tot hoger onderwijs of banen bij de overheid als zij
zich niet als moslims registreren.707 Yarsani-mannen laten soms uit religieuze
overwegingen hun snor groeien zonder deze bij te knippen. Yarsani’s werden in
militaire dienst en in detentie gedwongen om hun snor af te scheren.708
Volgens verschillende bronnen zijn yarsani-activisten slachtoffer van detenties of
verdwijningen.709 Zo arresteerde het IRGC op 20 november 2019 een yarsaniactivist vanwege zijn deelname aan de benzineprotesten in Kermanshah. Een
rechtbank in Kermanshah veroordeelde hem tot drie maanden gevangenisstraf,
onder meer vanwege het bedreigen van de nationale veiligheid (art. 610, WvS).710
3.2.2.9

Erfan-e Halgheh
Erfan-e Halgheh (Mystiek van de Ring) is een spirituele beweging. Deze beweging
staat ook bekend als het inter-universalisme of Erfan-e Keyhani (Kosmische
Mystiek). De oprichter van deze beweging is Mohammad Ali Taheri. Een aantal
opleidingscentra buiten Iran verzorgt cursussen over inter-universalisme. Een
voorbeeld daarvan is de Taheri Academy. Dit instituut biedt online Perzischtalige
cursussen aan.711
De autoriteiten beschouwen deze beweging als een van de islam afgedwaalde
sekte.712 Volgens een bron beschouwen de autoriteiten aanhangers van Erfan-e
Halgheh die geboren moslims zijn niet als afvalligen.713 Sinds begin 2008 proberen
de autoriteiten de Erfan-e Halgheh in een negatief daglicht te plaatsen, onder meer
door mensen ervan te weerhouden deel te nemen aan de cursussen. Zo verschenen
diverse keren artikelen in de Iraanse media waarin werd betoogd dat de cursussen
van deze sekte niet hielpen en zelfs schadelijk waren.714
Oprichter en tevens spiritueel leider Taheri zat sinds 2011 vast. Revolutionaire
rechtbanken veroordeelden hem in 2015 en 2017 ter dood wegens corruptie op
aarde (fisad fil-arz), maar het hooggerechtshof bevestigde deze uitspraken niet. Op

705

Kurdistan 24, Yarsan under attack in Iran, 8 maart 2016; USDoS, Iran 2019 international religious freedom
report, 10 juni 2020, p. 24.
706
Seyedeh Behnaz Hossein, Life after death in Manichaeism and Yārsān, Fritillaria Kurdica. Bulletin of Kurdish
Studies 13-14, september 2016, p. 12; BBC News, In pictures: Inside Iran’s secretive Yarsan faith, 13 november
2019; USDoS, Iran 2019 international religious freedom report, 10 juni 2020, p. 29.
707
DIS, Iran: The Yaresan, 6 april 2017, p. 7; UN, Report of the Special Rapporteur, 18 juli 2019, p. 17-18; KHRN,
Kurdish Yarsan student denied education, 9 november 2019; Australian Government, DFAT country information
report Iran, 14 april 2020, p. 35; USDoS, Iran 2019 international religious freedom report, 10 juni 2020, p. 29;
IranWire, Yarsanis ask to be recognized as a religious minority in Iran’s constitution, 29 januari 2021.
708
UN, Report of the Special Rapporteur, 18 juli 2019, p. 17; BBC News, In pictures: Inside Iran’s secretive Yarsan
faith, 13 november 2019; UK Home Office, Iran: Military service, april 2020, p. 9; Australian Government, DFAT
country information report Iran, 14 april 2020, p. 36; Hengaw, Kurdish-Yarsani citizen from Kermanshah
desecrated and detained in Saveh, Iran, 17 januari 2021.
709
Hengaw, Issuing of 3 years imprisonment for a Yarsan activist residing in Zanjan, 5 februari 2020; USDoS, Iran
2019 international religious freedom report, 10 juni 2020, p. 15.
710
KHRN, Kurdish Yarsan society activist taken to Dizelabad prison, 29 december 2019; United for Iran, Khalil Asadi
Bojani, https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/5454/, geraadpleegd op 18 februari 2021.
711
DIS, Iran: Erfan-e Halgheh, 24 mei 2019, p. 5; Taheri Academy, About courses,
https://mataheriacademy.com/en/about-courses/, geraadpleegd op 18 februari 2021.
712
UN, Report of the Special Rapporteur, 18 juli 2019, p. 18; Article 19, Iran: Lawmakers must urgently drop the Bill
that criminalises fundemental rights and freedoms, 10 december 2020.
713
Vertrouwelijke bron, 7 november 2020.
714
DIS, Iran: Erfan-e Halgheh, 24 mei 2019, p. 9; Vertrouwelijke bron, 11 november 2020.

Pagina 96 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

23 april 2019 kwam Taheri vrij. Hij vertrok in maart 2020 naar Canada.715 Sindsdien
geeft hij lezingen die via YouTube te volgen zijn.716
Volgens een bron kunnen aanhangers van Erfan-e Halgheh in de negatieve
belangstelling van de Iraanse autoriteiten komen te staan als zij actief zijn binnen
de beweging, bijvoorbeeld als deelnemer aan of trainer van een cursus, of als zij
openlijk activiteiten verrichten.717 Volgens een andere bron kunnen zij veroordeeld
worden op grond van de artikelen 498, 499 en 500, WvS.718 Zo veroordeelde een
revolutionaire rechtbank in Teheran in januari 2020 een aanhanger van Erfan-e
Halgheh, die een campagne voor de vrijlating van Taheri had georganiseerd, op
grond van de artikelen 498, 500 en 698 (laster), WvS, tot tien jaar
gevangenisstraf.719
Voor zover bekend zijn in de verslagperiode geen aanhangers van andere spirituele
bewegingen, waaronder aanhangers van de spirituele beweging Eckankar,
gearresteerd en gedetineerd. Marjan Davari zat voor zover bekend in de
verslagperiode nog steeds vast vanwege haar betrokkenheid bij Eckankar.720
3.2.2.10

Atheïsten
Er zijn geen betrouwbare schattingen van het aantal atheïsten in Iran.721 Uit een
steekproef die de Group for Analyzing and Measuring Attitudes in Iran (GAMAAN) in
juni 2020 onder 50.000 Iraniërs hield kwam naar voren dat negen procent van de
ondervraagden zichzelf als atheïst beschreven.722 Over het algemeen rust er in de
Iraanse samenleving een taboe op atheïsme. Het is ook verboden om in de media
over atheïsme te schrijven. Iemand die er publiekelijk voor uitkomt een atheïst te
zijn, kan in Iran als een geloofsafvallige worden beschouwd en loopt het risico op
strafvervolging wegens afvalligheid of godslastering. Dat is afhankelijk van waar,
hoe vaak en hoe iemand ervoor uitkomt een atheïst te zijn.723 Er zijn geen berichten
dat personen in de verslagperiode wegens atheïsme strafrechtelijk zijn vervolgd.724

3.2.2.11

Niet-praktiserende moslims
Uit verschillende bronnen komt het beeld naar voren dat een groot deel van de
Iraniërs niet erg religieus of praktiserend is. Uit de eerdergenoemde steekproef van
715

IHRM, Shiite mystic released from prison in Iran after serving nine years, case status unclear, 17 april 2019;
Radio Farda, Leader of ‘deviant’ Iran sect freed after years in prison, 23 april 2019; DIS, Iran: Erfan-e Halgheh,
24 mei 2019, p. 10; UN, Report of the Special Rapporteur, 18 juli 2019, p. 18; UN, Situation of human rights in
the Islamic Republic of Iran, 2 augustus 2019, p. 11; The Georgia Straight, Canada should welcome
Intrauniversalism founder Mohammad Ali Taheri on humanitarian grounds, 18 augustus 2019; USDoS, Iran 2019
international religious freedom report, 10 juni 2020, p. 21-22; USCIRF, USCIRF religious prisoner of conscience
mr. Mohammed Ali Taheri granted asylum in Canada, 16 april 2020; FIDH/LDDHI, No one is spared, 1 oktober
2020, p. 12; USCIRF, Mohammad Ali Taheri, https://www.uscirf.gov/religious-prisoners-conscience/releasedrpocs/mohammad-ali-taheri, geraadpleegd op 18 februari 2021.
716
Mohammad Ali Taheri, Norouz 1399, 20 maart 2020, geraadpleegd van
https://www.youtube.com/watch?v=DcLBUf7faTM; Mohammad Ali Taheri, Cosmointel launching, 1 mei 2020,
geraadpleegd van https://www.youtube.com/watch?v=uE0kBRo8O-g.
717
DIS, Iran: Erfan-e Halgheh, 24 mei 2019, p. 10.
718
Vertrouwelijke bron, 7 november 2020.
719
USCIRF, USCIRF religious prisoner of conscience mr. Mohammed Ali Taheri granted asylum in Canada, 16 april
2020; United for Iran, Amir Hossein Mirkhalili, https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/3088/, geraadpleegd op 18
februari 2021.
720
HRANA, Qarchak prison; a list of political prisoners and prison conditions, 2 maart 2020; United for Iran, Marjan
Davari, https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/2697/, geraadpleegd op 18 februari 2021.
721
Australian Government, DFAT country information report Iran, 14 april 2020, p. 36.
722
GAMAAN, Iranians’ attitudes toward religion. A 2020 survey report, augustus 2020, p. 1.
723
Een Vandaag, Er is lef voor nodig om de islam vaarwel te zeggen en daarom moeten ‘afvalligen’ worden
beschermd, 5 december 2019; AI, Human rights in Iran. Review of 2019, 18 februari 2020, p. 4; New Humanist,
Thousands were released in Iran, but not atheist prisoner Soheil Arabi, 16 april 2020; USDoS, Iran 2019
international religious freedom report, 10 juni 2020, p. 5; Vertrouwelijke bron, 7 november 2020.
724
Australian Government, DFAT country information report Iran, 14 april 2020, p. 36.

Pagina 97 van 141

GAMAAN volgt dat ongeveer zestig procent van de respondenten de dagelijkse
verplichte rituele gebeden niet uitvoert en dat 35 procent weleens alcohol drinkt.725
Sociaal gezien wordt religie in Iran doorgaans beschouwd als een privézaak en niet
als een zaak van de overheid. De overheid controleert dat ook niet actief bij
iedereen.726 Tijdens de ramadan controleren de autoriteiten strenger op de naleving
van de religieuze voorschriften. Iemand die tijdens de ramadan in het openbaar niet
meedoet met het vasten, loopt het risico op arrestatie, zweepslagen of detentie.727
De maatschappelijke en sociale gevolgen van het niet praktiseren zouden kunnen
zijn dat iemand problemen krijgt met zijn familieleden of met zijn werkgever.
3.2.2.12

Koranvertalingen
In Iran zijn koranvertalingen in andere talen beschikbaar. Zo worden korans in het
Arabisch met een interlineaire vertaling in het Perzisch uitgegeven. Daarnaast zijn
vertalingen te verkrijgen in onder meer het Engels, Koerdisch, Frans en Russisch.728
De meeste Iraniërs die onderwijs hebben gevolgd, kunnen Arabisch lezen, maar zij
kunnen het veelal niet begrijpen. Daarom zijn bijna alle korans in Iran voorzien van
een interlineaire vertaling in het Perzisch. Ayatollahs in Qom verzorgen deze
vertalingen.729 Volgens een bron mogen alleen korans die in Qom of elders in Iran
zijn gedrukt, in Iran uitgebracht en gedistribueerd worden. Het is niet toegestaan
om korans die in Saoedi-Arabië zijn uitgebracht te importeren naar Iran.730

3.3

Toezicht en rechtsbescherming

3.3.1

Aangifte van een misdrijf
Blijkens artikel 69 van het Wetboek van Strafvordering kan een aangifte van een
misdrijf bij de politie zowel mondeling als schriftelijk plaatsvinden. Een mondelinge
aangifte zal vervolgens op papier worden gezet. In beide gevallen dient de klager de
aangifte te ondertekenen of te waarmerken met een vingerafdruk.731 Volgens een
bron moet de klager de aangifte in sommige gevallen, zoals bijvoorbeeld bij diefstal,
in persoon doen. Dat kan op het lokale politiebureau (kalantari) of op het kantoor
van de openbaar aanklager (dadsara). In andere gevallen kan de klager de aangifte
telefonisch doen.732 Nadat de politie een aangifte in behandeling heeft genomen en
op schrift heeft gesteld, stuurt de politie deze door naar de openbaar aanklager.
Indien de openbaar aanklager besluit om een tenlastelegging op te stellen, kan een
zaak ter zitting komen.733
Een getuige of slachtoffer van een misdrijf kan hiervan melding maken bij het
callcenter van de politie (alarmnummer 110).734 Daarnaast kunnen via het algemene
telefoonnummer van de Iraanse inlichtingendienst (113) al dan niet anoniem
meldingen op een bandje worden ingesproken over misdrijven of illegale activiteiten

725

Atlantic Council, Even a coronavirus pandemic can’t save religion in Iran, 4 mei 2020; GAMAAN, Iranians’
attitudes toward religion. A 2020 survey report, augustus 2020, p. 3.
Australian Government, DFAT country information report Iran, 14 april 2020, p. 36; Vertrouwelijke bron, 7
november 2020.
727
IHR, Iran: 20 people lashed for eating or drinking during Ramadan fasting hours, 12 juni 2017; Radio Farda,
Police shut down hundreds of restaurants in Iran during Ramadan, 8 juni 2019; DW, Tehran shuts hundreds of
restaurants for flouting Islam, 9 juni 2019; The Jerusalem Post, ‘Nightlife’ banned in Teheran, 12 juni 2019.
728
Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020; Vertrouwelijke bron, 15 oktober 2020.
729
Vertrouwelijke bron, 15 oktober 2020; Vertrouwelijke bron, 19 november 2020.
730
Vertrouwelijke bron, 15 oktober 2020.
731
Ministerie van Buitenlandse Zaken, Algemeen ambtsbericht Iran, 29 mei 2017, p. 24; Vertrouwelijke bron, 12
oktober 2020.
732
Vertrouwelijke bron, 15 november 2020.
733
Ministerie van Buitenlandse Zaken, Algemeen ambtsbericht Iran, 22 maart 2019, p. 40.
734
Ministerie van Buitenlandse Zaken, Algemeen ambtsbericht Iran, 22 maart 2019, p. 21; Vertrouwelijke bron, 15
november 2020.
726

Pagina 98 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

van anderen. Deze meldingen komen terecht bij de inlichtingendienst die de
vervolgstappen bepaalt, zoals bijvoorbeeld het ondervragen van de klager en
onderzoek doen naar degene waar de melding betrekking op heeft.735
Doorgaans ontvangt een klager geen afschrift van de aangifte. Wel krijgt de klager
een dossier- of referentienummer van de politie, zodat de klager met dit nummer
het dossier online kan volgen. De klager moet daarbij niet vergeten om dit nummer
zelf op te schrijven, omdat de politie niet verplicht is om dat te doen.736 Wettelijk
gezien kan een klager van een misdrijf de politie verzoeken om een afschrift van de
aangifte. De politie geeft dit wel in reguliere zaken af, maar niet in politieke- en
veiligheidszaken.737
De rechtbank, de aanklager of het bemiddelingscomité stelt een persoon tegen wie
aangifte is gedaan, soms van die aangifte op de hoogte. Dat hangt van de zaak
af.738
De politie neemt aangiftes doorgaans in behandeling. Dat wil zeggen dat de politie
de aangifte compleet maakt en doorstuurt naar de openbare aanklager.739
Volgens een bron zijn er misdrijven waarbij alleen vervolging kan plaatsvinden als er
een aangifte ligt. Dat zijn misdrijven die niet algemeen van aard zijn, zoals laster,
belediging en obsceniteit. In deze gevallen neemt het kantoor van de openbaar
aanklager de aangifte meteen in behandeling. Volgens dezelfde bron is het mogelijk
om via het alarmnummer voor verkeersongelukken (197) een klacht in te dienen
tegen een lid van de politie, de Basij of het ICRG. Deze klacht moet vergezeld gaan
van de naam van het lid, documenten en bewijzen van de overtreding die is begaan
door het lid. Wanneer er sprake is van misdrijven, zoals belediging en obsceniteiten
of mishandeling door een politieagent, kunnen klagers naar het lokale kantoor van
de openbaar aanklager gaan. Daar kunnen zij aangifte doen of een verklaring
afleggen. Het is ook mogelijk om een klacht in te dienen door contact op te nemen
met een Office of Electronic Judicial Services (zie ook paragraaf 3.3.4.1).740 Indien
de politie in gebreke blijft, kunnen klagers direct naar het kantoor van de openbaar
aanklager gaan om daar een klacht in te dienen. In de praktijk heeft het niet altijd
zin om hier een klacht in te dienen. Dit hangt af van de aard van de kwestie. Als het
gaat om politieke zaken of mensenrechtenzaken, leidt de klacht meestal niet tot
enig resultaat. Het is in de praktijk niet mogelijk dat ngo’s of internationale
organisaties bij het verkrijgen van bescherming behulpzaam zijn.741
3.3.2

Wetgeving

3.3.2.1

Juridisch zeggenschap over een kind
De artikelen 1168 tot en met 1194 van het Burgerlijk Wetboek behandelen de zorg
en voogdij voor een kind. Daarin komen de begrippen negahdari, hezanat (hadana),
735

The Law Library of Congress, Iran’s ministry of intelligence and security: A profile, december 2012, p. 20;
Vertrouwelijke bron, 15 november 2020.
736
Vertrouwelijke bron, 16 november 2020; Vertrouwelijke bron, 15 december 2020.
737
Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020; Vertrouwelijke bron, 19 oktober 2020; Vertrouwelijke bron, 2 november
2020.
738
Vertrouwelijke bron, 2 november 2020; Vertrouwelijke bron, 7 november 2020.
739
Ministerie van Buitenlandse Zaken, Algemeen ambtsbericht Iran, 22 maart 2019, p. 21; Vertrouwelijke bron, 12
oktober 2020.
740
Om mensen met juridische vragen sneller van dienst te kunnen zijn, maakt de Iraanse rechterlijke macht gebruik
van een website. Bij een Office of Electronic Judicial Services (in het Perzisch: Defter Khadamat Elektroonik
Qazaei) kunnen mensen een digitaal dossier laten aanmaken, zodat zij alvast via de website aan dossieropbouw
kunnen doen voordat zij naar hun afspraak bij de rechtbank gaan; Vertrouwelijke bron, 16 december 2020.
741
Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020.

Pagina 99 van 141

wilayat en qayem voor. Het Burgerlijk Wetboek geeft echter geen definitie van deze
begrippen. Negahdari is een Perzisch woord dat betrekking heeft op de persoonlijke
zorg en opvoeding van een kind. Hezanat is van origine een Arabisch woord en kan
als een synoniem van negahdari worden gebruikt.742 Negahdari en hezanat zijn
zowel een recht als een plicht van beide ouders. Dit is normaal gesproken het geval
wanneer beide ouders bij elkaar zijn.743 Wilayat daarentegen heeft te maken met
vaderlijk gezag. Wilayat is het recht en de plicht van een wali (een wettelijke voogd
of toezichthouder) om de (financiële) middelen en bezittingen van een kind te
beheren en op te treden als zijn of haar wettelijk vertegenwoordiger. Een wali is
altijd de vader, en bij diens afwezigheid de vader van de vader. Zij worden in de wet
de speciale toezichthouders (wilayat khas) genoemd.744 Als er geen speciale
toezichthouders meer zijn, kan een ander mannelijk familielid in de opgaande lijn
van zowel vaderszijde als moederszijde of iemand van buiten de familie benoemd
worden tot qayem.745 Het begrip qayem betekent letterlijk hoeder. Een qayem is een
datieve voogd, oftewel een voogd die door een familierechter is benoemd.746
Na een echtscheiding heeft de moeder in principe de zorg over een kind tot de
leeftijd van zeven jaar. Dit geldt zowel voor jongens als voor meisjes. Daarna gaat
de zorg over naar de vader. De vader moet dan deze zorg verlenen totdat het
meisje negen jaar oud is en de jongen vijftien. Vanaf deze leeftijd van
volwassenheid heeft het kind het recht om te kiezen bij wie van de ouders het wil
verblijven als de ouders niet meer bij elkaar wonen.747 Blijkens artikel 1170 zal de
zorg, zowel recht als plicht, overgaan op de vader als de moeder op enig moment
hertrouwt. Een nieuw huwelijk van de vader heeft hierop geen invloed. In sommige
gevallen kan een van de ouders afzien van de zorg voor een kind ten gunste van de
ander. Een overeenkomst die de ouders hierover afsluiten, is geldig en bindend als
het niet indruist tegen de belangen van het kind.748 Daarnaast kan, als een
familierechter oordeelt dat het in het belang van het kind is, de zorg voor een kind
na het zevende jaar ook bij de moeder blijven liggen. Daarbij blijft de vader als wali
zijnde verantwoordelijk voor de financiële ondersteuning van het kind.749
Als een van de ouders overlijdt is de zorg voor een kind in principe de plicht van de
overlevende ouder. Als de overlevende ouder de moeder is, heeft zij ook recht op de
zorg voor het kind. Daarnaast kan een familierechter in deze situatie een qayem
benoemen. Deze kan door een aanklager voorgedragen worden. Een familierechter
bepaalt van geval tot geval de verantwoordelijkheden van een qayem. Het kan
daarbij gaan om enkele specifieke taken, zoals het vervullen van de rol van wettelijk
vertegenwoordiger en het beheren van de financiële zaken van een kind, of om een
breed takenpakket waarbij een rechter de qayem ook verantwoordelijk maakt voor
742

Nadjma Yassari, Who is a child? Consideration of tradition and modernity in Iranian child law. In: S. Rutten (red),
Recht van de Islam 22. Teksten van het op 18 juni 2004 te Leiden gehouden tweeëntwintigste RIMO-symposium,
Rimo, 2005, p. 22; Vertrouwelijke bron, 22 november 2020.
743
S.N. Ebrahimi, Child custody (hizanat) under Iranian law: An analytical discussion, Family Law Quarterly 39(2),
2005, p. 459-476, 466; Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020.
744
Ebrahimi, Child custody, 2005, p. 463 en 474; Nadjma Yassari et al., Synopsis, in: N. Yassari et al. (red.),
Parental care and the best interests of the child in Muslim countries, T.M.C. Asser Press, 2017, p. 331;
Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020.
745
IRBC, Iran: Whether a wife would be able to raise her daughters if this were stipulated in the will and testament
of her deceased husband, 13 juli 2000; Vertrouwelijke bron, 22 november 2020.
746
Arzoo Osanloo, Forgiveness Work. Mercy, law, and victims’ rights in Iran, Princeton University Press, 2020, p.
101; Vertrouwelijke bron, 22 november 2020.
747
Ebrahimi, Child custody, 2005, p. 475; Noori & Torabi, The principle of protecting the best interests of the child,
2019, p. 67-82.
748
Ebrahimi, Child custody, 2005, p. 472; BAMF, Länderreport 28. Iran: Frauen – rechtliche Stellung und
gesellschaftliche Teilhabe, 1 juli 2020, p. 17; Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020.
749
Ebrahimi, Child custody, 2005, p. 471; Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020; Vertrouwelijke bron, 22 november
2020; Vertrouwelijke bron, 11 december 2020.

Pagina 100 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

onderwijstaken en de opvoeding van een kind. Daarmee kunnen de
verantwoordelijkheden van een qayem in voorkomende gevallen dicht in de buurt
komen van die van een wali. Over het algemeen ontvangt een qayem een
vergoeding voor het vervullen van de door een familierechter bepaalde specifieke
taken. Kinderen die te maken hebben met een qayem behouden hun achternaam en
wonen over het algemeen niet bij hun qayem. Als beide ouders komen te overlijden,
gaat de zorg voor een kind in de eerste plaats over naar de vader van de vader.750
Een rechter kan in theorie een meerderjarige broer benoemen tot qayem van zijn
minderjarige zussen als er sprake is van een groot leeftijdsverschil en de broer
voldoende capabel is om de taken en verantwoordelijkheden op zich te nemen. Dat
is echter niet gebruikelijk in Iran. In de praktijk benoemt een rechter als qayem
eerder een ander familielid buiten het kerngezin of iemand van buiten de familie.
Een ouder die de zorg over een kind heeft kan tijdens het huwelijk, maar ook na een
echtscheiding, niet zonder toestemming van de andere ouder of de familierechter
een kind naar een andere stad in Iran of naar het buitenland meenemen als dat leidt
tot een inbreuk op het recht van de achterblijvende ouder om hezanat/wilayat uit te
oefenen op het kind.751 Als wali zijnde kan de vader zonder toestemming van de
moeder een paspoort voor het kind aanvragen. De moeder kan zich tot de
Immigratie- en Paspoortendienst of de rechtbank wenden als zij wil voorkomen dat
haar kind het land uitreist.752 Als een van de ouders overlijdt en de overlevende
ouder heeft de zorg over een kind, is het nodig om de toestemming te vragen van
een familierechter als de wali of qayem bezwaar maken tegen het vertrek naar een
andere stad of naar het buitenland.753
3.3.2.2

Trouwen met de handschoen
Trouwen met de handschoen is in Iran mogelijk.754 Daarbij moet een gemachtigde
bij de huwelijksvoltrekking aanwezig zijn.755 Dat het huwelijk met de handschoen
heeft plaatsgevonden, kan blijken uit de huwelijksakte wanneer daarin ook de
gegevens van de gemachtigde zijn opgenomen. Dat is echter niet altijd het geval.
Verder kan het blijken uit de aanwezigheid van een schriftelijke machtiging. Een
machtiging voor trouwen met de handschoen is echter vormvrij. Het kan ook
mondeling via de telefoon worden verleend.756

3.3.2.3

Maagdelijkheidstest
Voor vrouwen is een maagdelijkheidstest niet verplicht als voorwaarde om te
kunnen trouwen. De familie van de bruidegom kan wel om een maagdelijkheidstest
verzoeken, maar dat kan alleen met instemming van de vrouw plaatsvinden. Een
van de belangrijkste uitgangspunten voor een huwelijk is dat een vrouw nog maagd
is, hoewel dit gegeven niet staat vermeld in een huwelijksakte. Als een man na het
afsluiten van het huwelijk ontdekt dat zijn vrouw geen maagd meer is, heeft hij
vanwege dat uitgangspunt het recht om het huwelijk te ontbinden.757

750

Ebrahimi, Child custody, 2005, p. 459 en 470; Yassari, Iran, 2019, p. 83-84; Vertrouwelijke bron, 22 november
2020.
751
Ebrahimi, Child custody, 2005, p. 474; Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020; Vertrouwelijke bron, 11 december
2020.
752
Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020; Vertrouwelijke bron, 11 december 2020.
753
IRBC, Iran: Whether a wife would be able to raise her daughters if this were stipulated in the will and testament
of her deceased husband, 13 juli 2000; Ebrahimi, Child custody, 2005, p. 474.
754
Vertrouwelijke bron, 7 november 2020; Vertrouwelijke bron, 11 december 2020.
755
Vertrouwelijke bron, 24 september 2020; Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020.
756
Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020; Vertrouwelijke bron, 11 december 2020.
757
Vertrouwelijke bron, 24 september 2020; Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020.

Pagina 101 van 141

3.3.2.4

Scheidingsakte
Een Iraanse scheidingsakte heeft de vorm van een boekje met een witte kaft. Dit
boekje bevat informatie over de locatie en het nummer van het notariskantoor dat
als juridische instantie is geautoriseerd voor het registreren van echtscheidingen.
Verder bevat het boekje een serienummer, de datum van de registratie door het
notariskantoor, de namen van de betrokken personen, details van de scheiding en
de namen van de getuigen.758 Volgens een bron staat de reden van de echtscheiding
niet in de scheidingsakte vermeld.759
Na het kwijtraken van een huwelijksakte of een scheidingsakte kan het paar een
duplicaat kopie opvragen bij hetzelfde notariskantoor als waar het huwelijk of de
echtscheiding is geregistreerd. Dit nieuwe exemplaar wordt als een origineel
beschouwd. Er zit geen limiet aan het aantal kopieën dat kan worden opgevraagd.760
Volgens een bron staat op deze duplicaat kopie vermeld dat het om een duplicaat
gaat.761

3.3.2.5

Meldingsplicht bij artsen
Volgens een bron hebben artsen geen meldingsplicht als zij bij een patiënt iets
opmerken dat als oppositioneel kan worden opgevat.762

3.3.2.6

Abortus
Een abortus provocatus wordt doorgaans in het illegale circuit uitgevoerd. Deze
vorm van abortus is niet toegestaan in Iran. Een therapeutische abortus763 is onder
bepaalde omstandigheden legaal. Bijvoorbeeld om het leven van de moeder te
redden. Een abortus kan ook legaal zijn wanneer er sprake is van bepaalde ernstige
en ongeneeslijke afwijkingen bij de foetus, zoals bèta-thalassemie-major en
anencefalie. De zwangerschap mag in dergelijke gevallen tot en met de negentiende
week worden afgebroken.764 Het is niet bekend of alle groepen vrouwen hier in
gelijke mate toegang toe hebben.

3.3.2.7

Hijab in auto’s
Het niet dragen van een hoofddoek door vrouwen in de auto is strafbaar. Dit kan
leiden tot een boete van 100.000 toman,765 tien strafpunten in het rijbewijs en
strafvervolging wegens het niet volgens islamitische principes kleden (bad hijab). Dit
geldt voor zowel de bestuurder als de passagiers.766 Sinds november 2017 zendt de
politie soms ook een tekstbericht naar de eigenaar van een auto als zij constateren
dat de bestuurder of een van de passagiers zich niet aan de kledingvoorschriften
heeft gehouden, bijvoorbeeld omdat zij hun hoofddoek in de auto af hadden gedaan.
De politie roept de eigenaar van het voertuig op om zich binnen 72 uur te melden op
het bureau. Daar moet de eigenaar een verklaring ondertekenen dat het niet meer

758

NIDC, Iran: Issuance procedures of Iranian divorce certificates, 9 september 2020, p. 3; Landinfo, Report Iran, 5
januari 2021, p. 36.
Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020.
760
Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020; Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020.
761
Vertrouwelijke bron, 7 november 2020.
762
Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020.
763
Een therapeutische abortus is een abortus als gevolg van een zwangerschap die een bedreiging vormt voor de
lichamelijke of geestelijke gezondheid van de moeder.
764
Mahmoud Abbasi et al., Abortion in Iranian legal system, Iranian Journal of Allergy, Asthma and Immunology
13(1), februari 2014, p. 71-84, 75; Seyedeh Fatemeh Vasegh Rahimparvar et al., Characteristics of women
applying for a legal abortion in the Islamic Republic of Iran, Eastern Mediterranean Health Journal 24(11), 2018,
p. 1045; Seyed Amirhosein Mahdavi et al., Therapeutic abortion in Iran: an epidemiologic study of legal abortion
in 2 years, BMC Research Notes, 2020, p. 1; Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020.
765
100.000 toman komt overeen met 19,68 euro. Omrekenkoers volgens www.wisselkoers.nl, geraadpleegd op 18
februari 2021.
766
Vertrouwelijke bron, 9 september 2020; Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020.
759

Pagina 102 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

zal voorkomen. Bij een tweede keer volgt een inbeslagname van de auto gedurende
één week en bij een derde keer volgt er naast een inbeslagname strafvervolging. In
2019 riep de politie burgers op om een tekstbericht naar de politie te sturen
wanneer zij bij hun medeburgers een geval van bad hijab in een auto waarnamen,
zodat de politie vervolgens contact kon opnemen met de eigenaar van het
voertuig.767 De verkeerspolitie hield vanaf 13 september 2020 een nieuwe
campagne in Teheran waarbij voertuigeigenaren zich binnen tien dagen moesten
melden wanneer er sprake was van ongesluierde vrouwen of mannen met lang haar
in hun auto’s.768 De mate waarin autoruiten geblindeerd zijn speelt hierbij in zoverre
een rol dat de verduistering van de ramen van gewone auto’s niet meer dan vijftig
procent mag zijn, zodat de inzittenden ook op drie meter afstand zichtbaar zijn.769
3.3.2.8

Tasseografie
Toekomst voorspellen met behulp van Madame Lenormandkaarten,770 gedichtjes
(fal-e Hafez), handlezen, lezen van theebladeren en koffiedikkijken levert in Iran
geen problemen op zolang het slechts ter vermaak gebeurt. Het is op zich volgens
de wet niet strafbaar.771 Wanneer dit echter om commerciële redenen plaatsvindt, is
het wel strafbaar. In dat geval kan het onder het wetsartikel dat toeziet op het
verwerven van onwettig eigendom geschaard worden. Blijkens artikel 1 van de Wet
ter intensivering van de bestraffing van daders van omkoping, verduistering en
fraude staat hier één tot zeven jaar gevangenisstraf op.772 Het zou ook aangemerkt
kunnen worden als bedelarij of zwendel. Op grond van artikel 712, WvS, staat hier
één tot drie maanden gevangenisstraf op.773

3.3.3

Rechtsgang

3.3.3.1

Revolutionaire rechtbanken
Het Iraanse strafrechtsysteem kent twee pijlers, te weten de reguliere rechtbanken
die hoofdzakelijk bevoegd zijn bij commune delicten en de zogeheten revolutionaire
rechtbanken die bevoegd zijn in zaken die onder meer betrekking hebben op
politieke delicten, spionage, nationale veiligheid en drugshandel. Daarbij kan het
gaan om delicten als ‘vijandschap tegen God’ (art. 279-285, WvS), ‘corruptie op
aarde’ (art. 286, WvS) en belediging van de leider en grondlegger van de
Islamitische Republiek (art. 514, WvS). Het systeem van revolutionaire rechtbanken
functioneert onder de directe verantwoordelijkheid van het hoofd van de rechterlijke
macht, Ebrahim Raïsi. In de praktijk hebben de Iraanse inlichtingendiensten en het
IRGC hier echter de macht in handen. In het geval van revolutionaire rechtbanken is
er geen sprake van een eerlijke procesgang. Rechtsbeginselen, zoals toegang tot
een advocaat en de totstandkoming van vonnissen, worden bij regel geschonden.

767

De term bad hijab staat onder meer voor een onvoldoende bedekkende hoofddoek; Radio Farda, Police in Iran use
texting to summon women who violate hijab in cars, 26 april 2019; IHRM, Moral police sends text messages to
summon women violating hijab in cars, 28 april 2019; BBC News, Iranian hardliners threaten taxi app boycot in
hijab row, 11 juni 2019; Al Jazeera, Iranians boycott ride-hailing app after hijab controversy, 12 juni 2019;
RFE/RL, Snapp judgment: Iran ride-sharing company at center of ‘bad hijab’ dispute, 15 juni 2019; Radio Farda,
Iran set to start new hijab enforcement plan soon, 29 augustus 2019; Radio Farda, Police chief in Iran says he
will be vigilant enforcing hijab rules, 9 oktober 2019.
768
IranWire, People of Tehran swindled by morality police cash grab scheme, 16 september 2020; Vertrouwelijke
bron, 9 september 2020.
769
The Guardian, Iranian women spark debate by defying hijab rule in cars, 11 juli 2017; CHRI, Contradictory laws
exasperate debate over Iranian women’s observance of hijab in cars, 17 juli 2017; Vertrouwelijke bron, 9
september 2020.
770
Marie-Anne-Adélaïde Lenormand was een bekende Franse helderziende en waarzegster.
771
Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020.
772
Vertrouwelijke bron, 9 september 2020; Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020.
773
Mohammadi Doostdar, Alireza, Fantasies of reason: Science, superstition, and the supernatural in Iran, 2012, p.
49.

Pagina 103 van 141

Zittingen van de revolutionaire rechtbanken vinden veelal achter gesloten deuren
plaats.774
3.3.3.2

Toegang tot een advocaat
Volgens de wetgeving dienen verdachten vanaf het moment dat zij in hechtenis
zitten, toegang te hebben tot adequate juridische bijstand. Dit volgt onder meer uit
artikel 35 van de grondwet waarin staat dat verdachten in alle rechtbanken het
recht hebben om een advocaat te benoemen. Als verdachten niet in staat zijn om
een advocaat te benoemen, moeten zij een advocaat toegewezen kunnen krijgen.775
Blijkens artikel 48 van het Wetboek van Strafvordering mogen verdachten
verzoeken om de aanwezigheid van een advocaat vanaf het moment dat zij onder
toezicht komen te staan. Wel staat in een aantekening van artikel 48 dat bij
veiligheidszaken in de onderzoeksfase de verdachte alleen mag kiezen uit een lijst
van advocaten die door het hoofd van de rechterlijke macht is goedgekeurd. Op
deze lijst staat maar een beperkt aantal advocaten. Dat betekent in de praktijk dat
in politiek gevoelige zaken die dienen bij revolutionaire rechtbanken meestal geen
sprake is van een vrije advocatenkeuze.776
Volgens een bron is in zaken in verband met misdrijven die bestraft kunnen worden
met de dood, amputatie of een langdurige gevangenisstraf de aanwezigheid van een
advocaat vereist.777 In de praktijk hebben advocaten in de onderzoeksfase echter
niet of nauwelijks toegang tot een verdachte. Advocaten krijgen in de regel pas
toegang tot de verdachte als een groot deel van de onderzoeksfase al is afgerond en
de verdachte vaak al schriftelijk of mondeling heeft bekend. Zeer regelmatig komt
het voor dat verdachten een advocaat krijgen aangewezen of het wordt hen
dringend aangeraden een door de rechtbank voorgestelde advocaat te
accepteren.778
Het komt regelmatig voor dat advocaten die door verdachten zijn uitgekozen lange
tijd geen of slechts beperkt toegang krijgen tot de verdachten, tot de rechtszaak of
tot de dossierstukken in een zaak. Gesprekken tussen de verdachten en hun
advocaten kunnen pas plaatsvinden nadat de advocaat hiervoor toestemming heeft
gekregen van de rechter. In strafrechtzaken die niet door een revolutionaire
rechtbank worden behandeld doet deze praktijk zich minder voor.779
In de verslagperiode kwamen ook advocaten in politieke en veiligheidszaken onder
druk te staan. Zij verloren hun licentie of zij kregen zelf te maken met vervolging
vanwege hun werkzaamheden (zie paragrafen 3.1.6.1 en 3.2.1.8).780

3.3.3.3

Borgstelling
Borgstelling is mogelijk op grond van artikel 217 van het Wetboek van
Strafvordering. Dat kan in de vorm van geld of een geldige eigendomsakte van een
onroerend goed. De eigenaar van de akte moet daartoe een verzoek indienen bij
774

IHR, Iran Human Rights defenders report 2019/20, 12 november 2020, p. 5; Vertrouwelijke bron, 9 september
2020; Vertrouwelijke bron, 15 januari 2021.
775
FIDH/LDDHI, No one is spared, 1 oktober 2020, p. 41; Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020.
776
FIDH/OMCT, Indefensible: Iran’s systematic criminalisation of human rights defenders, augustus 2019, p. 9;
Australian Government, DFAT country information report Iran, 14 april 2020, p. 67; FIDH/LDDHI, No one is
spared, 1 oktober 2020, p. 41; Article 18, Iran’s judicial standards document just another smokescreen, 6
november 2020; Vertrouwelijke bron, 9 september 2020.
777
Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020.
778
Article 18, Revolutionary Court trials ‘unfair in almost all cases’ – jailed rights lawyer, 2 april 2019; FIDH/LDDHI,
No one is spared, oktober 2020, p. 36; Vertrouwelijke bron, 15 januari 2021.
779
FIDH/LDDHI, No one is spared, 1 oktober 2020, p. 5 en 35; Vertrouwelijke bron, 15 januari 2021.
780
FIDH/LDDHI, No one is spared, 1 oktober 2020, p. 5; IHRDC, Living under suppression: The situation of Gonabadi
dervishes in Iran, november 2020, p. 46.

Pagina 104 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

een onderdeel van een rechtbank of bij een openbare aanklager die bereid is om
garant te staan voor de eigendomsakte in ruil voor de vrijlating van een verdachte.
De rechtbank of het kantoor van de aanklager verwijzen deze kwestie gewoonlijk
door naar een expert. Deze expert moet beoordelen of het onroerend goed
toereikend is voor de borgstelling. Als dat het geval is, geeft de expert het
registratiekantoor opdracht om de eigendomsakte in te nemen. Volgens een bron
noteert het registratiekantoor op de eigendomsakte de reden van de detentie en de
naam van de afdeling van de rechtbank.781 Oude eigendomsaktes zijn in de vorm
van boekjes, terwijl de nieuwe aktes bestaan uit een vel papier. Het
registratiekantoor registreert de borgstelling ook in het elektronische systeem en in
het eigen dossier. Daarna informeert het registratiekantoor de rechtbank of het
kantoor van de aanklager middels een officiële brief waarin staat dat het document
is ingenomen.782
3.3.3.4

Uitreisverbod
Als een verdachte of veroordeelde op borgtocht vrij is mag hij het land verlaten,
tenzij de rechter daarbij een uitreisverbod oplegt. De rechter maakt de beslissing tot
een uitreisverbod meestal mondeling bekend aan de verdachte of de advocaat van
de verdachte, omdat het ook in het dossier staat.783 Op grond van artikel 247,
aantekening 2, van het Wetboek van Strafvordering, kan tegen deze beslissing
binnen tien dagen beroep worden aangetekend.784
Op grond van de artikelen 188, 247, onder e, 248, 292 en 509 van het Wetboek van
Strafvordering, kunnen personen die onderworpen zijn aan strafrechtelijke
vervolging een uitreisverbod opgelegd krijgen.785 Blijkens artikel 188 kunnen
verdachten die bij aanvang van het strafrechtelijk onderzoek niet beschikbaar zijn
een uitreisverbod krijgen. Een rechter kan het bevel tot een uitreisverbod
uitvaardigen voor aanvang van het strafrechtelijk onderzoek. Hiertegen staat geen
rechtsmiddel open. Blijkens artikel 247, onder e, kan een openbaar aanklager de
rechter ook verzoeken om een uitreisverbod nadat een aanklacht bekend is
gemaakt.
Het is ook mogelijk om op basis van andere wetgeving een uitreisverbod op te
leggen. Zo kunnen veroordeelde criminelen die hun straffen nog niet hebben
uitgezeten of die op de vlucht zijn voor de uitvoering van hun straffen een
uitreisverbod krijgen. Daarnaast kunnen mensen met een (belasting-)schuld, zoals
bedoeld in artikel 17 van de Paspoortwet een uitreisverbod krijgen. Zij komen dan
niet in aanmerking voor een paspoort. Verder kunnen mensen met schulden bij een
bank op basis van een wet uit 1981 eveneens een uitreisverbod krijgen. Tevens
kunnen vrouwen die geen toestemming hebben van hun echtgenoten om het land te
verlaten op grond van artikel 18 van de Paspoortwet een uitreisverbod krijgen.
Verder kunnen aangeklaagden of verdachten in politiek gevoelige zaken een
uitreisverbod krijgen.786
Daarnaast kan volgens een bron een vrouw een rechtbank verzoeken om een
uitreisverbod voor haar echtgenoot uit te vaardigen als de echtgenoot de
verschuldigde bruidsschat niet aan haar wil betalen. Dit uitreisverbod kan alleen met
781

Vertrouwelijke bron, 8 december 2020.
EASO, Release on temporary bail, court documents, exit from Iran, 21 april 2020, p. 2; Vertrouwelijke bron, 24
september 2020; Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020.
783
EASO, Release on temporary bail, 21 april 2020, p. 3; Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020.
784
Vertrouwelijke bron, 14 oktober 2020.
785
Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020; Vertrouwelijke bron, 14 oktober 2020.
786
DRC/DIS, Iran. Judicial issues, februari 2018, p. 8; Australian Government, DFAT country information report Iran,
14 april 2020, p. 69; Vertrouwelijke bron, 4 oktober 2020; Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020.
782

Pagina 105 van 141

toestemming van de echtgenote worden opgeheven of op het moment dat de
bruidsschat alsnog is betaald.787
Verder kunnen op grond van artikel 16 van de Paspoortwet personen die buiten Iran
berucht zijn wegens bedelarij, landloperij, diefstal en fraude of anderszins een
slechte reputatie hebben, een uitreisverbod krijgen.788
Een uitreisverbod kan ook opgelegd worden als aanvullende straf. Op grond van
artikel 23, WvS, kunnen bij een veroordeling op grond van een misdrijf in de
categorie hudud, qisas of ta’zir (eerste tot zesde graad) een of meer aanvullende
straffen worden opgelegd, waaronder een uitreisverbod. In aantekening 1 van
artikel 23, WvS, is bepaald dat de aanvullende straf, waaronder het uitreisverbod,
niet meer dan twee jaar mag duren tenzij dat elders voorzien is in de wet.
De informatie over een uitreisverbod gaat naar alle luchthavens, grensovergangen
en steden in Iran.789 Zodra het uitreisverbod is verwerkt in de database is dit direct
digitaal beschikbaar en inzichtelijk voor de (grens-)politie.790 Volgens een bron lukt
het mensen met een uitreisverbod in een enkel geval om alsnog te vertrekken uit
Iran via een officiële grensovergang dankzij de wijdverbreide corruptie in Iran.791
Volgens een andere bron kan zelfs een persoon tegen wie een uitreisverbod is
uitgevaardigd het land soms legaal verlaten, omdat er enkele dagen kunnen zitten
tussen het opleggen van een uitreisverbod en de verwerking daarvan door een
medewerker van de rechtbank in het systeem.792
Een Iraniër is er niet altijd van op de hoogte dat er een uitreisverbod tegen hem of
haar is uitgevaardigd. Het komt voor dat er al een uitreisverbod ligt, maar dat de
autoriteiten de persoon in kwestie daarvan niet op de hoogte hebben gesteld. In dat
geval komt deze daar bijvoorbeeld pas achter tijdens de paspoortcontrole op de
luchthaven. Met name in politieke zaken geldt een systeem dat de persoon in
kwestie maar zelden formeel op de hoogte wordt gesteld dat hij of zij een
uitreisverbod heeft. Inlichtingendiensten, met name die van het IRGC, besluiten zelf
of iemand mag uitreizen.793
De geldigheidsduur van een uitreisverbod is zes maanden. Een uitreisverbod kan
elke zes maanden verlengd worden. Als dit uitreisverbod niet wordt verlengd,
verdwijnt het automatisch uit het digitale systeem en kan de persoon die een
uitreisverbod had, het land verlaten. Voor het opheffen van een uitreisverbod is
wettelijk gezien geen bevel nodig, maar in de praktijk is daarvoor een bevel van een
aanklager nodig.794 Volgens verschillende bronnen ligt de duur van het uitreisverbod
in zaken van nationale veiligheid niet vast, zelfs niet nadat iemand strafrechtelijk is
veroordeeld en zijn of haar straf heeft uitgezeten.795

787

Vertrouwelijke bron, 5 oktober 2020.
Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020; Vertrouwelijke bron, 20 november 2020.
Vertrouwelijke bron, 5 oktober 2020; Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020.
790
Ministerie van Buitenlandse Zaken, Algemeen ambtsbericht Iran, 22 maart 2019, p. 41; EASO, Release on
temporary bail, 21 april 2020, p. 4.
791
Vertrouwelijke bron, 4 oktober 2020.
792
Vertrouwelijke bron, 7 november 2020.
793
Australian Government, DFAT country information report Iran, 14 april 2020, p. 69; Vertrouwelijke bron, 7
november 2020; Vertrouwelijke bron, 15 januari 2021.
794
Vertrouwelijke bron, 4 oktober 2020; Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020; Vertrouwelijke bron, 17 november
2020.
795
Vertrouwelijke bron, 17 november 2020; Vertrouwelijke bron, 15 januari 2021.
788
789

Pagina 106 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

3.3.3.5

Huiszoeking
Wettelijk gezien moet bij een huiszoeking altijd een huiszoekingsbevel worden
getoond. De bewoner moet daarvan een kopie kunnen ontvangen of daarvan een
foto kunnen maken. Wettelijk gezien moet bij een huiszoeking vooraf ook
meegedeeld worden waarom een huiszoeking wordt gedaan en waarom een persoon
wordt gezocht.796 Desondanks komt het in de praktijk voor dat de
inlichtingendiensten bij een huiszoeking geen huiszoekingsbevel tonen en evenmin
vooraf meedelen waarom een huiszoeking wordt uitgevoerd.797

3.3.3.6

Bewegingsvrijheid
Het is mogelijk dat een persoon tegen wie een dagvaarding of arrestatiebevel is
uitgevaardigd Iran legaal kan verlaten. Dat is echter persoons- en zaaksafhankelijk.
In sommige gevallen kan dat alleen met toestemming van een rechter of een
inlichtingendienst. Iemand kan na betaling van een borgsom de stad of het land
legaal verlaten als er verder geen uitreisverbod ligt (zie paragraaf 3.3.3.4).798
Illegale uitreis uit Iran is strafbaar. Volgens artikel 3 van de Paspoortwet is het
verboden om het grondgebied van Iran zonder een paspoort of een ander
grensoverschrijdingsdocument te verlaten. Op grond van artikel 34 van deze wet
kan iedere Iraniër die het land verlaat zonder geldig paspoort of een ander
grensoverschrijdingsdocument een tot twee jaar gevangenisstraf of een geldboete
van 100.000 tot 500.000 rials krijgen.799 Volgens artikel 35 van deze wet kan iedere
Iraniër die het land niet via de officiële grensovergangen binnenkomt of verlaat twee
maanden tot een jaar gevangenisstraf of een boete van 100.000 tot 500.000 rials
krijgen.800 Personen die Iran illegaal zijn uitgereisd en daarna terugkeren krijgen
over het algemeen alleen een boete. Degene die terugkeert kan de boete soms met
smeergeld voorkomen.801 Het kan volgens een bron ook voorkomen dat iemand het
land illegaal uitreist en even later legaal inreist, zonder dat dit bij de autoriteiten
opvalt. Deze bron heeft echter verder niet verduidelijkt hoeveel tijd er doorgaans in
dergelijke gevallen zit tussen de uitreis en inreis.802
In sommige gevallen hebben Iraniërs toestemming nodig om Iran te mogen
verlaten. Dan kan het gaan om mannelijke bachelor-, master- of PhD-studenten die
nog niet in dienst zijn geweest en die Iran tijdelijk willen verlaten.803 Zij kunnen die
toestemming krijgen na het tekenen van een overeenkomst met en betaling van een
borgsom aan de lokale dienstplichtafdeling.804 De borgsom bedraagt drie miljoen
toman voor een bedevaart en vijftien miljoen voor een studie. Deze borgsom geldt
voor één reis. Na terugkeer in Iran kan een student zijn borg terugvragen. Indien
een student niet tijdig terugkeert, ontvangt hij zijn borgsom niet terug.805 Soms
796

Ministerie van Buitenlandse Zaken, Algemeen ambtsbericht Iran, 22 maart 2019, p. 41; Vertrouwelijke bron, 12
oktober 2020.
797
USDoS, Iran 2019 human rights report, 11 maart 2020, p. 13; AI, University student at risk of torture, 12 mei
2020; FIDH/JFI, Orwellian state, 1 juni 2020, p. 26; Article 18, Ismaeil Maghrebinejad, 2 juni 2020.
798
DRC/DIS, Iran. Judicial issues, februari 2018, p. 8; Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020; Vertrouwelijke bron, 19
oktober 2020; Vertrouwelijke bron, 7 november 2020; Vertrouwelijke bron, 19 januari 2021.
799
100.000 rial komt overeen met 1,96 euro en 500.000 rial met 9,84. Omrekenkoers volgens www.wisselkoers.nl,
geraadpleegd op 18 februari 2021; Vertrouwelijke bron, 2 november 2020; Vertrouwelijke bron, 8 november
2020.
800
Vertrouwelijke bron, 8 november 2020.
801
CGVS, Iran, 30 maart 2020, p. 8; Vertrouwelijke bron, 7 november 2020.
802
Vertrouwelijke bron, 7 november 2020.
803
Ministerie van Buitenlandse Zaken, Algemeen ambtsbericht Iran, 22 maart 2019, p. 11.
804
Australian Government, DFAT country information report Iran, 14 april 2020, p. 69; Vertrouwelijke bron, 9
september 2020.
805
Drie miljoen toman komt overeen met 590,30 euro en vijftien miljoen toman met 2.951,50 euro. Omrekenkoers
volgens www.wisselkoers.nl, geraadpleegd op 18 februari 2021; Ministerie van Buitenlandse Zaken, Algemeen
ambtsbericht Iran, 22 maart 2019, p. 11; Australian Government, DFAT country information report Iran, 14 april
2020, p. 69; Vertrouwelijke bron, 9 september 2020; Vertrouwelijke bron, 19 oktober 2020.

Pagina 107 van 141

hebben ook personen met toegang tot gevoelige informatie toestemming nodig. In
de wet is echter niet gespecificeerd voor welke groepen dit precies geldt.
Politieagenten en beroepsmilitairen mogen in sommige gevallen direct na afloop van
hun dienstbetrekking naar het buitenland reizen. Volgens een bron hangt dit af van
de positie van de persoon en de desbetreffende organisatie.806 Meestal valt de
beoordeling onder de verantwoordelijkheid van de veiligheidsdiensten.807
Voor vertrek uit Iran moeten Iraniërs een uitreisbelasting betalen.808 Verder krijgen
Iraniërs bij elke grensovergang, zowel bij legale uitreis als bij legale inreis, een
stempel in het paspoort.809 Buitenlandse toeristen krijgen daarentegen geen stempel
in hun paspoorten.810 Het langer wegblijven van een Iraniër uit Iran dan een visum
van een derde land toestaat is in Iran niet strafbaar.811
3.3.4

Juridische documenten

3.3.4.1

Het Sana-systeem
De Iraanse rechterlijke macht maakt gebruik van het Sana-systeem (Sabt-e Nam-e
Elektronik). Dit is een elektronische juridische database. Een gebruiker kan inloggen
in het Sana-systeem om de stukken die betrekking hebben op zijn of haar zaak te
raadplegen.812 Het is niet mogelijk om iemand anders te machtigen voor het Sanasysteem om op jouw account in te loggen. Wel heeft een advocaat met een eigen
wachtwoord en gebruikersnaam toegang tot de stukken van de zaak van zijn of haar
cliënt in het Sana-systeem.813 Een rechtbank of een kantoor van een openbaar
aanklager kan de stukken van een zaak uploaden in het Sana-systeem. Daarbij kan
het gaan om aangiftes, dagvaardingen, vonnissen en andere correspondentie in een
zaak. De gebruiker ontvangt van iedere wijziging in het Sana-systeem automatisch
een notificatie via sms of e-mail. In deze notificatie staat een nummer dat hoort bij
het document of de wijziging. Aan de hand daarvan kan de gebruiker het document
of de wijziging in het Sana-systeem opzoeken.814 Volgens een bron zijn de
documenten die de gebruiker in het Sana-systeem kan raadplegen en downloaden
niet aan te merken als originelen. De gebruiker moet zich wenden tot de
desbetreffende organisatie om een gewaarmerkte kopie te kunnen ontvangen.815
Volgens een andere bron worden alle documenten in het Sana-systeem op grond
van de artikelen 1283 en 1286, BW, en de artikelen 92 en 93 van de Law on the
Registration of the Official Document wel als originele documenten beschouwd.816 In
politieke zaken en zaken die te maken hebben met de staatsveiligheid kan de
gebruiker ook de notificaties via sms of e-mail ontvangen, maar vervolgens niet de
bijbehorende stukken in het Sana-systeem raadplegen.817

806

Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020.
Ministerie van Buitenlandse Zaken, Algemeen ambtsbericht Iran, 22 maart 2019, p. 11; USDoS, Iran 2019 human
rights report, 11 maart 2020, p. 31; Australian Government, DFAT country information report Iran, 14 april 2020,
p. 69; Vertrouwelijke bron, 7 november 2020.
808
Australian Government, DFAT country information report Iran, 14 april 2020, p. 69; Financial Tribune, Departure
tax rate unchanged in new budget bill, 4 december 2020.
809
Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020; Vertrouwelijke bron, 19 oktober 2020.
810
Tehran Times, No more passport stamps for foreign nationals visiting Iran, 24 juni 2019; Al-Monitor, Iran stops
stamping passports, 3 juli 2019; Tehran Times, What is an Iran e-visa (Iran online visa) and should you get
one?, 4 januari 2020.
811
Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020; Vertrouwelijke bron, 19 oktober 2020.
812
Vertrouwelijke bron, 8 september 2020; Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020.
813
DRC/DIS, Iran. Judicial issues, februari 2018, p. 6; Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020.
814
Vertrouwelijke bron, 9 september 2020.
815
Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020.
816
Vertrouwelijke bron, 25 november 2020.
817
Vertrouwelijke bron, 9 september 2020; Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020.
807

Pagina 108 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

Een registratie als gebruiker van het Sana-systeem moet in persoon worden
aangevraagd bij een Office of Electronic Judicial Services (OEJS) of een rechtbank.
De registratie vindt plaats na het tonen van een identiteitsbewijs, het verstrekken
van een aantal persoonlijke gegevens, waaronder het adres, de postcode en het
telefoonnummer en het verkrijgen van een digitale handtekening van het OEJS. Het
is mogelijk om vooraf al een aantal persoonlijke gegevens aan te leveren via de
Sana website, zodat het registratieproces bij het bezoek aan het OEJS of de
rechtbank sneller verloopt. Nadat de registratie voltooid is ontvangt de gebruiker
een registratieformulier met een persoonlijk wachtwoord. Bij het inloggen in het
Sana-systeem voert de gebruiker eerst het nationale nummer en daarna het
persoonlijke wachtwoord op het portaal in. Nadat de gebruiker op de knop ‘volgende
stap’ klikt, ontvangt de gebruiker via sms of e-mail een eenmalige toegangscode die
slechts 24 uur geldig is. Na het invoeren van deze toegangscode krijgt de gebruiker
toegang tot zijn of haar stukken in het Sana-systeem.818 Volgens een bron kunnen
mensen die niet als gebruikers van het Sana-systeem zijn geregistreerd rechtstreeks
naar de rechtbank gaan om inzage te vragen in de stukken.819
Volgens een bron kunnen gebruikers van het Sana-systeem het sms-bericht met de
tijdelijke toegangscode ook buiten Iran ontvangen op een niet-Iraanse simkaart.820
Een gebruiker die fysiek buiten Iran verblijft kan een notificatie via sms ook buiten
Iran ontvangen op een niet-Iraanse simkaart. Het portaal waarop een gebruiker met
een niet-Iraans IP-adres in kan loggen in het Sana-systeem functioneerde in de
verslagperiode echter nog niet.821
Volgens twee bronnen wordt het Sana-systeem niet gebruikt voor het signaleren
van gezochte personen.822
In theorie stelt de Iraanse rechterlijke macht juridische documenten, zoals
arrestatiebevelen en vonnissen, in heel Iran op een uniforme manier op. De
rechterlijke macht maakt deze documenten elektronisch aan in het Sana-systeem.823
Volgens een bron is dat niet overal het geval, omdat het juridische systeem niet
overal even goed gestructureerd en georganiseerd is.824 Volgens andere bronnen
maakt de rechterlijke macht in alle delen van Iran gebruik van dezelfde formats en
maakt zij alle juridische documenten elektronisch aan en slaat zij deze op dezelfde
manier op.825 Daarnaast maakt een medewerker van een rechtbank of van het
kantoor van de aanklager afdrukken van de juridische documenten voor in het
fysieke dossier. Deze werkwijze is bij alle rechtbanken hetzelfde.826 Wel kan volgens
een bron de inhoud afwijken, omdat de medewerker die deze stukken genereert de
inhoud van de formats kan wijzigen. Verder kunnen volgens dezelfde bron de
verslagen die medewerkers over hun eigen werkzaamheden schrijven van stad tot
stad verschillen.827 Daarnaast kan volgens verschillende bronnen een dagvaarding in
noodgevallen ook handgeschreven zijn. Een bron geeft aan dat een handgeschreven
818

Het webadres is: sana.adliran.ir; ACCORD, Anfragebeantwortung zum Iran: Überprüfung des Status von an
iranischen Gerichten anhängigen Strafverfahren online [a-11256], 27 april 2020; Ali Mohsenzadeh, How to
pursue a legal case, 23 september 2020; Vertrouwelijke bron, 9 september 2020; Vertrouwelijke bron, 12
oktober 2020.
819
Vertrouwelijke bron, 8 september 2020.
820
Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020.
821
Het internetadres van dit portal is: https://kharej.adliran.ir/. Het woord ‘kharej’ betekent ook ‘buiten’, oftewel
buiten Iran; Government of Canada, How to get a police certificate – Iran, 1 december 2020; Vertrouwelijke
bron, 9 september 2020; Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020; Vertrouwelijke bron, 7 november 2020.
822
Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020; Vertrouwelijke bron, 7 november 2020.
823
DRC/DIS, Iran. Judicial issues, februari 2018, p. 5; Vertrouwelijke bron, 25 november 2020.
824
Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020.
825
Vertrouwelijke bron, 19 november 2020; Vertrouwelijke bron, 20 november 2020.
826
Vertrouwelijke bron, 20 november 2020.
827
Vertrouwelijke bron, 19 november 2020.

Pagina 109 van 141

dagvaarding niet meer voorkomt bij de rechtbanken en de kantoren van de
aanklagers, maar wel bij de politie.828
Wettelijk gezien heeft een verdachte recht op een verslag van zijn of haar
politieverhoor of verhoor bij een rechtbank. Volgens een bron heeft in de praktijk
alleen de advocaat van een verdachte toegang tot deze stukken.829 Volgens een
andere bron kan een verdachte geen verslag krijgen, tenzij dat met goedkeuring
van een rechter gebeurt. In de praktijk gebeurt dat echter bijna nooit, met als reden
dat de handtekening van de rechter niet openbaar mag worden. Volgens dezelfde
bron krijgen verdachten in zaken die betrekking hebben op nationale veiligheid geen
verslagen, omdat deze stukken wettelijk gezien vertrouwelijk zijn.830
Het is wettelijk gezien niet toegestaan dat een aangehouden persoon zelf een
verklaring opschrijft in plaats van dat de politie dit doet.831 Volgens een bron stelt de
politie de verklaringen op. Als een verdachte tijdens een ondervraging aangeeft dat
hij of zij een klacht heeft over zijn of haar bejegening, schrijft de politie deze
verklaring namens de verdachte op en overhandigt dit aan de rechter. De verdachte
ontvangt daarvan volgens dezelfde bron geen kopie.832
Evenmin is het wettelijk gezien toegestaan dat een aangehouden persoon een
handtekening of een vingerafdruk zet op een blanco formulier.833 Volgens een bron
gebeurde dit vroeger wel bij de veiligheidsdiensten, maar tegenwoordig niet meer,
omdat advocaten kritiek leverden op het gebruik van een vingerafdruk op het
formulier en daarbij betoogden dat de inhoud na het plaatsen van de vingerafdruk
was toegevoegd.834
3.3.4.2

Dagvaarding
De openbaar aanklager is verantwoordelijk voor het uitvaardigen van
dagvaardingen.835 Een kantoor van een openbaar aanklager kan dagvaardingen
bekend maken door deze in het Sana-systeem te uploaden, zodat de gebruiker en/of
de advocaat daarvan de notificaties ontvangen en de documenten vervolgens
kunnen raadplegen en downloaden (zie paragraaf 3.3.4.1).836 Volgens een bron
worden dagvaardingen van revolutionaire rechtbanken in de regel niet verstrekt.
Advocaten krijgen nauwelijks inzicht in deze documenten.837
Als een aanklager een zaak toewijst aan de politie, verloopt de bekendmaking via de
politiebureaus.838 Over het algemeen bezorgt een medewerker van de politie een
dagvaarding bij de betrokken persoon in schriftelijke vorm.839 De politie kan een
dagvaarding bezorgen op ieder adres waar iemand mogelijk verblijft. Dat kan een
woonadres zijn, maar ook een werkadres.840 Als de betrokken persoon niet thuis is,
kan de politie een dagvaarding aan de deur bevestigen. Als de betrokken persoon
nog bij zijn of haar ouders woont en hij of zij niet thuis is, kan de politie een
828

EASO, Release on temporary bail, court documents, exit from Iran, 21 april 2020, p. 4-5; Vertrouwelijke bron, 8
september 2020; Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020; Vertrouwelijke bron, 20 november 2020.
829
Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020.
830
Vertrouwelijke bron, 19 november 2020.
831
Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020.
832
Vertrouwelijke bron, 19 november 2020.
833
Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020.
834
Vertrouwelijke bron, 19 november 2020.
835
EASO, Release on temporary bail, court documents, exit from Iran, 21 april 2020, p. 4.
836
Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020.
837
Vertrouwelijke bron, 15 januari 2021.
838
Vertrouwelijke bron, 8 september 2020; Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020.
839
DRC/DIS, Iran. Judicial issues, februari 2018, p. 5.
840
Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020.

Pagina 110 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

dagvaarding ook aan de ouders afgeven. Als geen verblijfplaats bekend is, volgt een
eenmalige bekendmaking via een (landelijke) krant.841
Alle regels met betrekking tot de behandeling van juridische documenten moeten in
overeenstemming zijn met de artikelen 67 tot en met 83, van het Iraanse Wetboek
van Burgerlijke Rechtsvordering.842 Hieruit volgt dat de rechterlijke macht iemand
niet per telefoon, sms of WhatsApp mag oproepen om te verschijnen.843 In de
praktijk komt het wel voor dat de politie een verdachte of getuige telefonisch of per
sms oproept om te verschijnen of dat zij naast het bezorgen van de dagvaarding
ook een sms-bericht stuurt naar een verdachte of getuige.844 Dit gebeurt zelden via
WhatsApp.845
Volgens een bron moet iemand die gehoor geeft aan de dagvaarding, dit document
bij de rechtbank inleveren als de zitting plaatsvindt.846
3.3.4.3

Arrestatiebevel
Over het algemeen komt een arrestatiebevel in strafzaken op twee manieren tot
stand. In het eerste geval vaardigt een rechter in een bepaalde strafzaak eerst een
dagvaarding uit om de verdachte te dwingen de straf te komen ondergaan. Dit is het
geval wanneer de uitspraak onherroepelijk is. In het tweede geval vaardigt een
rechter eerst een dagvaarding uit als een verdachte in een strafzaak moet worden
gehoord. Als de verdachte na de dagvaarding, zowel in het eerste als in het tweede
geval, niet in de rechtbank verschijnt, kan de rechterlijke macht op grond van artikel
179 van het Wetboek van Strafvordering een arrestatiebevel uitvaardigden.847
Op grond van artikel 180 van het Wetboek van Strafvordering kan de rechterlijke
macht in vier gevallen een arrestatiebevel uitvaardigen zonder dat daaraan een
dagvaarding voorafgaat. Dan gaat het onder meer om misdaden die kunnen leiden
tot de doodstraf en misdaden tegen de nationale veiligheid.848 Wettelijk gezien moet
de politie een arrestatiebevel aan een verdachte tonen. Een verdachte moet daarvan
een kopie ontvangen.849 Volgens de Immigration and Refugee Board of Canada
(IRBC) komt het in de praktijk nauwelijks voor dat een verdachte een kopie van een
arrestatiebevel ontvangt. De politie laat dit hooguit bij de arrestatie zien.850 Volgens
een bron kan een advocaat in het bezit komen van een arrestatiebevel.851 Volgens
een andere bron worden arrestatiebevelen van revolutionaire rechtbanken in de
regel niet verstrekt.852

841

DRC/DIS, Iran. Judicial issues, februari 2018, p. 5.
Vertrouwelijke bron, 22 september 2020.
843
Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020.
844
DRC/DIS, Iran. Judicial issues, februari 2018, p. 6; Radio Farda, Police in Iran use texting to summon women who
violate hijab in cars, 26 april 2019; KHRN, Kurdish civilians arrested after being summoned by IRGC Intelligence
unit, 15 november 2020.
845
Vertrouwelijke bron, 22 september 2020.
846
Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020.
847
AI, Flawed reforms. Iran’s new code of criminal procedure, 11 februari 2016, p. 32; DRC/DIS, Iran. Judicial
issues, februari 2018, p. 7; IRBC, Iran: Court summonses and arrest warrants, including issuance procedures, 13
maart 2020, p. 3; EASO, Release on temporary bail, court documents, exit from Iran, 21 april 2020, p. 4-5; VOA,
Iran illegally sent digital activist to prison to start sentence without first issuing summons, lawyer says, 8
december 2020; Vertrouwelijke bron, 8 september 2020; Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020.
848
AI, Flawed reforms. Iran’s new code of criminal procedure, 11 februari 2016, p. 32.
849
Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020.
850
IRBC, Iran: Court summonses and arrest warrants, including issuance procedures, 13 maart 2020, p. 5.
851
Vertrouwelijke bron, 8 september 2020.
852
Vertrouwelijke bron, 15 januari 2021.
842

Pagina 111 van 141

3.3.4.4

Vonnis
Een rechtbank kan een vonnis bekend maken door deze te uploaden in het Sanasysteem, zodat de gebruiker en/of de advocaat daarvan de notificaties ontvangen en
de documenten vervolgens kunnen raadplegen en downloaden. Als dat niet mogelijk
is, bijvoorbeeld omdat iemand niet geregistreerd staat als gebruiker van het Sanasysteem, verloopt de bekendmaking aan de betrokken personen via de
politiebureaus.853
Volgens de Danish Refugee Council (DRC) en de Danish Immigration Service (DIS)
kan de rechtbank berichten over een vonnis aan familieleden van de verdachte als
deze zich in het buitenland bevindt. Het vonnis zelf wordt echter niet aan
familieleden verstrekt.854
Een vonnis in een politiek gevoelige zaak of een zaak van nationale veiligheid, die
dient bij een revolutionaire rechtbank, wordt in de regel niet verstrekt aan de
verdachte en/of de advocaat. In dergelijke zaken hebben verdachten en advocaten
geen inzage in de vonnissen in het Sana-systeem. Vonnissen van revolutionaire
rechtbanken worden in de regel mondeling uitgesproken. De strafmaat en de
bijbehorende bepalingen worden geregistreerd, maar veroordeelden, advocaten en
familieleden krijgen nauwelijks inzicht in deze documenten. Een veroordeelde en zijn
of haar advocaat mogen een vonnis bij een revolutionaire rechtbank soms inzien.
Daarbij mag de advocaat het vonnis met een pen overschrijven.855

3.3.5

Arrestaties, bewaring en detenties

3.3.5.1

Reden van arrestatie
Wettelijk gezien moeten de autoriteiten personen bij hun arrestatie informeren over
de reden van de arrestatie.856 Volgens het IRBC hoeven de autoriteiten deze reden
niet nader te specificeren, zodat de reden in een arrestatiebevel soms heel breed
geformuleerd is. Zo staat er bijvoorbeeld ‘nationale veiligheid’.857 Familieleden
worden in zaken van nationale veiligheid pas in een late fase op de hoogte gesteld
van de arrestatie. Niet zelden moet daarbij gebruik worden gemaakt van informele
contacten om de verblijfplaats van hun gearresteerde familielid te achterhalen. De
betaling van niet-wettelijk vastgelegde gelden aan relevante autoriteiten, komt
regelmatig voor.858
Volgens een bron kunnen familieleden geen informatie krijgen over de reden van
arrestatie. Dat kan alleen de advocaat van een verdachte.859

3.3.5.2

Detentieomstandigheden
Begin 2018 berichtte Radio Farda dat er 240.000 mensen in Iran gevangen zaten.
Daarvan zat bijna veertig procent, 95.000 personen, vast wegens drugsgerelateerde
misdrijven.860 In november 2020 berichtte de Tehran Times dat ongeveer zeventig
procent van de gevangenen direct of indirect betrokken waren geweest bij
853

DRC/DIS, Iran. Judicial issues, februari 2018, p. 6; Vertrouwelijke bron, 8 september 2020; Vertrouwelijke bron,
12 oktober 2020; Vertrouwelijke bron, 25 november 2020.
854
DRC/DIS, Iran. Judicial issues, februari 2018, p. 6 en 20.
855
Australian Government, DFAT country information report Iran, 14 april 2020, p. 67; Vertrouwelijke bron, 8
september 2020; Vertrouwelijke bron, 9 september 2020; Vertrouwelijke bron, 15 januari 2021.
856
Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020.
857
IRBC, Iran: Court summonses and arrest warrants, including issuance procedures, 13 maart 2020, p. 5.
858
Vertrouwelijke bron, 15 januari 2021.
859
Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020.
860
Radio Farda, Iran’s overcrowded prisons hold a quarter of a million people, says chief warden, 12 mei 2018.

Pagina 112 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

drugsgerelateerde misdrijven.861 Volgens de website van Prison Insider waren in
2014 253 detentiecentra bekend.862 In de verslagperiode zaten politieke
gevangenen onder meer vast in de Rajai Shahr gevangenis in de wijk Gohardasht in
de stad Karaj, en in de Evin gevangenis in Teheran. Een aantal gevangenissen en
gevangenisafdelingen staat onder controle van het IRGC, waaronder afdeling 2A van
de Evin gevangenis.863 Daarnaast zijn er berichten over het bestaan van geheime
gevangenissen. Deze bevinden zich bijvoorbeeld in woonhuizen.864
De omstandigheden in Iraanse gevangenissen zijn slecht. Gevangenissen zijn
overbevolkt. Er is onvoldoende warm water. De kwaliteit van het voedsel is slecht,
terwijl dit in de gevangenis tegen hoge prijzen wordt verkocht. Bovendien zijn er
soms voedseltekorten. Er zijn te weinig slaapplekken. Er is geen goede ventilatie en
er zijn geen goede sanitaire voorzieningen. Gevangenen hebben ook te kampen met
insectenplagen. Het komt voor dat gevangenen onvoldoende medische zorg krijgen
of dat medische zorg wordt onthouden.865 Uit protest tegen hun behandeling namen
sommige gevangenen in de verslagperiode hun toevlucht tot een hongerstaking.866
Om de druk op het gevangenisstelsel te verlichten, kan een gevangenisstraf worden
omgezet in huisarrest, hetgeen gemonitord wordt middels een elektronische
enkelband.867
Vanaf maart 2020 nam in de gevangenissen het aantal coronabesmettingen toe. Dat
leidde tot grote onrust onder gevangenen. Eind maart en begin april 2020 braken
volgens Amnesty International rellen uit in minstens acht gevangenissen. Volgens
Amnesty International kwamen daarbij 36 gevangenen om het leven.868 Een aantal
gevangenen slaagden erin om tijdens die rellen te ontsnappen, waaronder een
voormalig lid van de KDPI genaamd Mostafa Salimi. Hij vluchtte naar verluidt naar
de autonome Koerdische regio in Noord-Irak. De autoriteiten van de autonome
Koerdische regio in Noord-Irak leverden hem echter uit aan Iran, waarna de Iraanse
autoriteiten hem op 11 april 2020 ophingen.869

861

Tehran Times, 70% of prisoners in Iran involved in drug crimes, 3 november 2020.
Prison Insider, Iran, https://www.prison-insider.com/en/countryprofile/iran-2018, geraadpleegd op 18 februari
2021.
863
BAMF, Länderreport 16, 1 september 2019, p. 9-10; IranWire, Friends insist “Not a victory” as jailed academic is
transferred back to Evin prison, 30 oktober 2020; United for Iran, Mostafa Abdi, 5 november 2020; IHR, Iran
Human Rights defenders report 2019/20, 12 november 2020, p. 30.
864
United for Iran, Report on the IRGC’s detention centers in Tehran, 2 april 2020; AI, Trampling humanity, 2
september 2020, p. 8.
865
IranWire, Sketches from inside an Iranian prison, 20 maart 2019; HRANA, Qarchak prison: A list of political
prisoners and prison conditions, 2 maart 2020; USDoS, Iran 2019 human rights report, 11 maart 2020, p. 9; AI,
Tortured prisoners in need of medical care, 30 april 2020; IHRM, The women’s ward of Evin prison and the
coronavirus pandemic, 5 juli 2020; IHRM, Jailed activist at risk of hearing loss due to lack of medical care, 26
november 2020. AI, Tortured prisoners in need of medical care, 30 april 2020; AI, Jailed Iranian Kurdish woman
tortured, 1 februari 2021.
866
CSW, Pastor Nadarkhani goes on hunger strike, 1 oktober 2019; Radio Farda, Activist on hunger strike in protest
to arrest violence freed on bail, 19 februari 2020; HRW, Why Nasrin Sotoudeh is on hunger strike to protest
Iran’s dire prison conditions, 10 september 2020; IHRM, Prisoner goes on hunger strike after being forcibly taken
to mental hospital, 29 september 2020.
867
IFP News, Iran to start using homegrown ankle monitors, 23 mei 2017; Tehran Times, Iranian inmates to wear
ankle monitors and go free, 15 juni 2017; RFE/RL, Lawyer: French-Iranian researcher released with ankle
bracelet, 3 oktober 2020; Vertrouwelijke bron, 7 november 2020.
868
IHRM, Prison riot in southwest Iran over coronavirus fears, 30 maart 2020; Radio Farda, Activists say many
inmates killed in Iran prison disturbances, 1 april 2020; AI, Iran: Prisoners killed by security forces during
COVID-19 pandemic protests, 9 april 2020; Advocatenblad, Politieke gevangen blijven vast, 28 april 2020; CHRI,
Political prisoners in Iran contracting COVID-19 at alarming rate, 11 augustus 2020.
869
IHR, Political prisoner extradited from Iraqi Kurdistan, executed in Iran, 11 april 2020; IHRM, Iran executes
Kurdish political prisoner following prison riot, 11 april 2020; Kurdistan 24, KRG investigating alleged handover of
Iranian Kurd executed by Tehran, 11 april 2020; Radio Farda, Prisoner in Iran who escaped during coronavirus
jail unrest is hanged, 12 april 2020; VOA, Activists: Iraq’s Kurdish region becomes less safe for Iranian
dissidents, 13 mei 2020.
862

Pagina 113 van 141

Vanwege de uitbraak van corona in gevangenissen, lieten de autoriteiten in maart
2020 naar eigen zeggen ongeveer 85.000 gevangenen, al dan niet voorzien van
enkelbanden, tijdelijk vrij. Het merendeel bestond uit gevangenen met straffen van
minder dan vijf jaar. Opvallend daarbij was dat een groot aantal bekende
mensenrechtenverdedigers en andere politieke gevangenen niet vrijkwam.870
Wettelijk gezien is marteling in Iran verboden. Op 15 oktober 2020 bracht Ebrahim
Raïsi, het hoofd van de rechterlijke macht, een document met 37 richtlijnen uit
onder de titel ‘Document over gerechtelijke veiligheid’. Hierin stond dat een aantal
zaken, waaronder marteling, het afdwingen van bekentenissen, eenzame opsluiting,
het onthouden van medische zorg aan gevangenen en willekeurige detentie door de
politie verboden was.871 In de praktijk pasten veiligheids- en gevangenispersoneel in
de verslagperiode veelvuldig dit soort handelingen toe. Zo zijn er verschillende
berichten dat de politie martelingen toepaste om bij arrestanten bekentenissen af te
dwingen.872 In de verslagperiode verschenen ook diverse berichten over
mishandelingen en martelingen in detentiecentra en gevangenissen. Arrestanten en
gevangenen raakten als gevolg daarvan soms ernstig gewond, in enkele gevallen
met blijvende schade. Daarnaast verschenen in de verslagperiode ook berichten van
gedetineerden die vermoedelijk als direct gevolg van ernstige mishandeling of
marteling overleden.873
Verder kwam in de verslagperiode (seksuele) vernedering door de politie voor. Zo
waren op Twitter beelden te zien van de politie in Teheran en Rasht die op 6 oktober
2020 met arrestanten door de straten paradeerde.874
Het toedienen van zweepslagen en amputatie zijn in Iran gebruikelijke straffen en
worden niet als foltering gezien. In de verslagperiode zijn beide strafmethoden
toegepast.875
870

BBC News, Iran’s jailed dual nationals and their uncertain fate, 1 oktober 2019; The New York Times, Iran’s
coronavirus response: Pride, paranoia, secrecy, chaos, 3 maart 2020; BBC News, Coronavirus: Iran temporarily
frees 54,000 prisoners to combat spread, 3 maart 2020; Tasnim News Agency, 70,000 get prison furlough in Iran
amid COVID-19 outbreak, 9 maart 2020; Reuters, Iran temporarily frees 85,000 from jail including political
prisoners, 17 maart 2020; ABC News, Iran releases 85,000 prisoners to curb coronavirus spread, but Australian
academic remains behind bars, 20 maart 2020; Rûdaw, Iran’s prisons gripped by revolt as coronavirus ravages
country, 9 april 2020; RFE/RL, Iran extends prisoner furloughs amid coronavirus threat, 19 april 2020; The
Guardian, Iran extends Nazanin Zaghari-Ratcliffe’s prison release by month, 21 april 2020; Iran Wire, Luxury
suites and a “cannibal island” in a Shiraz prison, 23 april 2020; The Guardian, Nazanin Zaghari-Ratcliffe to wait
another week for release decision, 6 juni 2020; OHCHR, UN experts urge Iran to release human rights defenders
from prison during COVID-19, 16 september 2020; OHCHR, Statement by Javaid Rehman, Special Rapporteur on
the situation of human rights in the Islamic Republic of Iran, at the 75th session of the General Assembly, 26
oktober 2020.
871
Al Jazeera, Iran: Judicial authority bans ‘torture’, 15 oktober 2020; Article 18, Iran’s judicial standards document
just another smokescreen, 6 november 2020.
872
BBC News, ‘Iran tortured me into confessing to be an Israeli spy’, 12 augustus 2019; AI, Tortured Kurdish man at
risk of execution, 22 september 2020; Article 18, Iran’s judicial standards document just another smokescreen, 6
november 2020.
873
CHRI, Prisoner of conscience “not heard from” since transfer to “punishment” unit in Adelabad prison, 19 juli
2019; IHRM, Ahwazi Arab dissident poet suspiciously dies in Iranian hospital, 11 november 2019; USDoS, Iran
2019 human rights report, 11 maart 2020, p. 3; AI, Ill-treated prisoner risks total paralysis, 6 mei 2020; AI,
Syrian Kurd under threat of execution in Iran, 26 juni 2020; Rûdaw, Amnesty appeals for Syrian Kurdish man
tortured in Iran, 30 juni 2020; IHRM, Young inmate tortured to death North Iran prison, 18 november 2020;
Hengaw, Kurdish citizen falls into coma after being tortured by Iranian intelligence forces in Kermanshah, 4
januari 2021.
874
Al-Monitor, Iran parades, tortures ‘thugs’ in show of ‘police power’, 7 oktober 2020; IHRM, Iran, torture in public:
Parading and humiliating detainees in the streets, 8 oktober 2020; France 24, How Iranian police publicly shame
suspected criminals, 9 oktober 2020.
875
IHRM, 23 prisoners in Iran at risk of having their hands amputated, 18 mei 2019; IHRM, Kurdish prisoner of
conscience flogged 100 times for blasphemy, 30 juli 2019; AI, Iran: Prisoner of conscience flogged 100 times for
‘drinking alcohol and insulting Islam’, 1 augustus 2019; Kurdistan 24, Iran flogs Kurdish singer 100 times for
drinking, ‘insulting Islamic sanctities’, 1 augustus 2019; KHRN, Kurdish singer ended his hunger strike, 5
augustus 2019; Radio Farda, A thief’s hand is amputated in Iran as islamic punishment, 24 oktober 2019;

Pagina 114 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

Overheidsfunctionarissen die zich schuldig maakten aan handelingen als marteling,
ernstige mishandeling en verkrachting, bleven in de verslagperiode veelal
ongestraft.876 Volgens diverse bronnen was de reden hiervoor dat deze handelingen
gewoonlijk in opdracht van het ministerie van Inlichtingen en de daaraan
ondergeschikte organisaties en onder toezicht van de rechterlijke macht
plaatsvonden. Het was ook niet mogelijk om hiertegen een officiële klacht in te
dienen.877
3.3.5.3

Iraniërs met een dubbele nationaliteit en buitenlanders
Het kwam in de verslagperiode voor dat de Iraanse autoriteiten Iraniërs met een
dubbele nationaliteit bij terugkeer in Iran lastigvielen, intimideerden en soms
kortstondig vasthielden. Personen met een zeker profiel kregen zelfs te maken met
strafrechtelijke vervolging. Verder waren er berichten van Iraniërs die onder druk
werden gezet om in het buitenland informatie te verzamelen of te spioneren (zie
paragraaf 5.2). Bij buitenlanders speelde mee dat de bilaterale relatie van een land
met Iran van invloed kon zijn op de vraag of zij problemen konden krijgen. In de
verslagperiode detineerden de autoriteiten een aantal Iraniërs met een dubbele
nationaliteit en een aantal niet-Iraniërs.878 De volgende voorbeelden dienen ter
illustratie. Dit overzicht is geenszins uitputtend.
In augustus 2019 arresteerden de autoriteiten in Teheran om onduidelijke redenen
de Brits-Iraanse antropoloog Kameel Ahmady. Hij deed in het verleden onderzoek
naar gevoelige onderwerpen zoals vrouwenbesnijdenis en kindhuwelijken. Het is niet
bekend of zijn Koerdische achtergrond een rol speelde bij zijn arrestatie. Hij kwam
in november 2019 op borgtocht vrij. Op 12 december 2020 veroordeelde een
revolutionaire rechtbank in Teheran hem tot negen jaar en drie maanden
gevangenisstraf, alsmede een geldboete, onder meer omdat hij samen zou werken
met andere landen en buitenlandse instituten. Na zijn veroordeling vertrok hij uit
Iran.879
RFE/RL, Iran urged to abolish ‘abhorrent’ amputations after thief has hand cut off, 25 oktober 2019; BBC News,
Iran cuts off man’s fingers for theft, 25 oktober 2019; Rûdaw, Iran authorities amputate man’s hand as
punishment for thefts, 25 oktober 2019; KHRN, Kurdish singer on conditional release, 2 september 2020; IHRM,
Iran to amputate the fingers of 3 men convicted of stealing, 18 september 2020; AI, Iran: Horrifying plan to
amputate fingers of four men convicted of robbery must be stopped, 24 september 2020; IHRM, Iranian worker
flogged 74 times for “insulting” labor minister in Iran, 27 november 2020; AI, Iran: Six men at imminent risk of
having their fingers amputated following unfair trials and torture, 3 december 2020.
876
Open Doors, Iran: Country dossier, 6 januari 2020, p. 27; USDoS, Iran 2019 human rights report, 11 maart 2020,
p. 2; Australian Government, DFAT country information report Iran, 14 april 2020, p. 62; France 24, Another
video of police violence in the Islamic Republic: ‘Iran’s George Floyd’, 30 oktober 2020; HRW, World report 2021,
Iran, 14 januari 2021, p. 1; AI, Iran: International action needed to break authorities’ cycle of protest bloodshed,
20 januari 2021.
877
Article 18, Iran’s judicial standards document just another smokescreen, 6 november 2020; Vertrouwelijke bron,
12 oktober 2020.
878
BBC News, Two Iranians sentenced to 10 years for spying, 11 augustus 2020; AI, Iranian-Sedish doctor at risk of
execution, 26 november 2020; The Guardian, ‘I don’t know what Iran wants’: Mariam Claren’s fight to free her
mother, 7 december 2020; BBC News, Iran’s jailed dual nationals and their uncertain fate, 15 december 2020;
The Independent, Diary shows how quest for love landed Navy vet in Iran jail, 16 januari 2021; Vertrouwelijke
bron, 15 januari 2021.
879
Kameel Ahmady, The changing paradigms of FGM/C. 2017 country report on FGM/C in Iran, 2017; BBC News,
Iran’s jailed dual nationals and their uncertain fate, 1 oktober 2019; Kurdistan 24, British-Kurdish academic
released on $40K bail from notorious Iranian prison, 21 november 2019; BBCM, Iran jails British-Iranian scholar
for nine years over ‘links’ with foreigners, 13 december 2020; The Independent, British-Iranian academic jailed
for 9 years in Iran for ‘subversive’ research, 13 december 2020; The Guardian, British-Itanian academic
sentenced to eight years in prison in Iran, 13 december 2020; Hengaw, Kurdish researcher Kamil Ahmadi
sentenced to 8 years in prison, 13 december 2020; BBC News, Kameel Ahmady: British FGM academic ‘jailed in
Iran’, 14 december 2020; Pink News, British-Iranian academic imprisoned for eight years for ‘promoting
homosexuality’, 14 december 2020; Al-Monitor, Iran sentences Kameel Ahmady, British-Iranian anthropologist,
to prison, 14 december 2020; RFE/RL, Iran sentences British-Iranian academic to eight years in prison, 14
december 2020; The Independent, Helping the British academic imprisoned in Iran is Boris Johnson’s chance to
redeem himself, 6 januari 2021; BBCM, British-Iranian scholar escapes Iran after receiving prison sentence, 3

Pagina 115 van 141

Een ander voorbeeld is de Brits-Iraanse Nazanin Zaghari-Ratcliffe. Zij zat sinds 2016
vast, onder meer op beschuldiging van spionage. Zij mocht op 17 maart 2020 met
een enkelband de gevangenis tijdelijk verlaten. Sindsdien verbleef zij in huisarrest
bij haar ouders in Teheran.880
Roland Marchal kwam in maart 2020 vrij bij een gevangenenruil met Frankrijk. Zijn
partner, de Frans-Iraanse antropologe Fariba Adelkhah kreeg in mei 2020 zes jaar
gevangenisstraf wegens het bedreigen van de nationale veiligheid (art. 610, WvS)
en propaganda tegen de Islamitische Republiek (art. 500, WvS). Deze veroordeling
bleef in beroep op 30 juni 2020 in stand.881 Zij mocht de gevangenis begin oktober
2020 op grond van een medisch verlof met een enkelband tijdelijk verlaten.882
Een rechtbank veroordeelde op 27 april 2020 de Oostenrijks-Iraanse Massud
Mossaheb, de secretaris-generaal van de Oostenrijks-Iraanse
Vriendschapsvereniging, tot 22 jaar gevangenisstraf wegens spionage voor
Duitsland en Israël. Op 13 augustus 2020 zond de Iraanse staatstelevisie zijn
bekentenissen uit. Volgens Amnesty International was in deze zaak sprake van
gedwongen bekentenissen.883
Op 25 november 2020 kwam de Brits-Australische wetenschapper Kylie MooreGilbert vrij. Naar verluidt verliep dit via een gevangenenruil met drie Iraniërs die in
Thailand vastzaten. Zij zat sinds september 2018 vast wegens spionage.884
februari 2021; BBC News, Kameel Ahmady: British academic facing jail escapes Iran over mountains, 3 februari
2021; De Volkskrant, Iraans-Britse wetenschapper vlucht over geitenpaadjes in de bergen weg uit Iran, 5
februari 2021.
880
BBC News, Iran’s jailed dual nationals and their uncertain fate, 1 oktober 2019; The Guardian, Iran extends
Nazanin Zaghari-Ratcliffe’s prison release by month, 21 april 2020; The Guardian, Nazanin Zaghari-Ratcliffe to
wait another week for release decision, 6 juni 2020; The Guardian, UK delays Zaghari-Ratcliffe release for fear of
offending Trump, lawyers claim, 24 augustus 2020; The Guardian, Zaghari-Ratcliffe: UK acknowledges debt owed
to Iran over Shah’s tank order, 4 september 2020; The Independent, Zaghari-Ratcliffe faces new charge, Iranian
media says, 9 september 2020; The Independent, ‘Indefensible and unacceptable’: Boris Johnson responds to
new charges facing Nazanin Zaghari-Ratcliffe, 10 september 2020; The New York Times, Iran postpones court
hearing for woman held since ’16, 14 september 2020; The Guardian, Zaghari-Ratcliffe files report of
Revolutionary Guards harassment, 22 september 2020; The Independent, Nazanin Zaghari-Ratcliffe ‘summoned
to court in Iran and told to pack bag for prison’, 29 oktober 2020; The Guardian, Nazanin Zaghari-Ratcliffe avoids
being returned to jail, 2 november 2020; The Independent, Iran game show asks contestants which ‘spy’ Boris
Johnson wants released, 12 november 2020; The Guardian, Foreign Office tells Richard Ratcliffe to keep quiet as
wife’s release date nears, 31 januari 2021.
881
The New York Times, Iran sentences islamic scholar to six years for conspiracy, 17 mei 2020; NRC, Onderzoeker 6
jaar cel voor Frans-Iraanse, 18 mei 2020; De Standaard, Franse wetenschapper is Iraanse pasmunt, 6 juni 2020;
France 24, Iran upholds five-year jail sentence for French-Iranian academic Fariba Adelkhah, 30 juni 2020; HRW,
Iran court upholds prison sentence for Iranian-French academic, 2 juli 2020; The Guardian, UK, France and
Germany summon Iranian ambassadors over prisoners, 23 september 2020.
882
Al Jazeera, Iranian-French academic Fariba Adelkhah temporarily freed, 3 oktober 2020; NRC, Teheran laat
Franse antropologe uit cel, 5 oktober 2020; United for Iran, Fariba Adelkhah,
https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/5144/, geraadpleegd op 18 februari 2021.
883
Die Zeit, Iraner wegen angeblicher Spionage für Deutschland verurteilt, 11 augustus 2020; Al Jazeera, Iran
convicts citizens for spying for foreign powers, 11 augustus 2020; AI, Austrian-Iranian prisoner at risk, 5
november 2020; Kayhan Life, Ailing Iranian-Austrian prisoner Massud Mossaheb issues plea from Evin jail, 15
januari 2021; Wiener Zeitung, Österreicher als Geisel des Iran, 4 februari 2021.
884
BBC News, Kylie Moore-Gilbert: Lecturer jailed in Iran moved to remote prison, 28 juli 2020; The Independent,
Kylie Moore-Gilbert: British-Australian lecturer moved to Iran’s notorious desert jail, 28 juli 2020; The Guardian,
Kylie Moore-Gilbert: Academic ‘terrified’ and suffering inside Iran’s Qarchak women’s prison, 29 juli 2020; The
Guardian, Kylie Moore-Gilbert granted meeting with Australian ambassador to Iran, 31 juli 2020; The Guardian,
Kylie Moore-Gilbert in good health in Iran with access to medical treatment and books, Dfat says, 4 augustus
2020; BBC News, Kylie Moore-Gilbert: Australia says lecturer jailed in Iran ‘is well’, 4 augustus 2020; The
Guardian, Kylie Moore-Gilbert’s every step being followed inside prison in Iran, 2 september 2020; The Guardian,
Hopes for Kylie Moore-Gilbert after detained academic moved out of Iran’s Qarchak prison, 25 oktober 2020; The
Independent, Australia asks Iran about report academic moved from prison, 26 oktober 2020; BBC News, Kylie
Moore-Gilbert: Lecturer released by Iran ‘in prisoner swap’, 25 november 2020; The Independent, Iran’s release
of academic shows ‘light at the end of the tunnel’, Nazanin Zaghari-Ratcliffe’s husband says, 26 november 2020;

Pagina 116 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

3.3.6

Doodstraf
Het Iraanse strafrecht kent een groot aantal delicten waarvoor de doodstraf kan
worden opgelegd. Dit betreffen onder meer seksuele delicten (bijvoorbeeld
overspel), religieuze delicten (bijvoorbeeld ‘belediging van de heiligdommen van de
religie’), politieke delicten (bijvoorbeeld ‘verspreiden van corruptie op aarde’ (fisad
fil-arz), ‘vijandschap tegen God’ (moharebeh) en gewapende opstand (baghy)),
drugsgerelateerde delicten, economische delicten en delicten als herhaaldelijk
alcoholgebruik, diefstal, moord en gewapende roofoverval.885
Het is niet bekend hoe vaak de autoriteiten in de verslagperiode de doodstraf
hebben opgelegd, omdat de autoriteiten niet over alle zaken berichten.886
Voorbeelden van zaken in de verslagperiode waarin sprake was van een
terdoodveroordeling zijn die van Houshmand Alipour (lidmaatschap PAK, zie
paragraaf 3.1.2.2), Shaker Behrouz (lidmaatschap KDPI, zie paragraaf 3.1.2.2),
Ruhollah Zam (journalist, zie paragraaf 3.2.1.4), Amir Hossein Moradi, Saeed
Tamjidi en Mohammad Rajabi (demonstranten, zie paragraaf 5.1).
De Iraanse autoriteiten maakten in de verslagperiode niet alle tenuitvoerleggingen
van de doodstraf bekend, maar het aantal executies in 2019 en 2020 was lager dan
in de jaren daarvoor vanwege een verandering van de strafmaat in
drugsgerelateerde zaken. Zie hiertoe paragraaf 2.3.9 van het ambtsbericht van 21
maart 2019. Een aantal doodstraffen wordt niet uitgevoerd, omdat de families van
de dader en het slachtoffer uiteindelijk tot een vergelijk komen.887
In 2019 zijn voor zover bekend minstens 251 doodstraffen uitgevoerd. Daarvan
waren 196 terdoodgebrachten veroordeeld wegens moord, dertig wegens
drugsgerelateerde misdrijven, twaalf wegens verkrachting, één wegens moord en
verkrachting, acht wegens ‘vijandschap tegen God’ (art. 279-285, WvS), twee
wegens ‘corruptie op aarde’ en één wegens ontvoering en verkrachting. In 2019 zijn
minstens vijftien vrouwen geëxecuteerd. In alle gevallen wegens moord. In
minstens tien gevallen vond de executie in het openbaar plaats. Dit gebeurde
meestal in de vorm van ophanging aan een hijskraan. Daarnaast vonden er ook
executies in gevangenissen plaats, waarna de bekendmaking pas achteraf volgde.888
In 2020 zijn minstens 233 personen geëxecuteerd. In een geval vond de executie in
het openbaar plaats. In 2020 zijn minstens acht vrouwen geëxecuteerd.889 Zo
executeerden de autoriteiten begin juli 2020 Reza Asgari wegens spionage.890 Dat

Al Jazeera, Iran swaps Kylie Moore-Gilbert with three prisoners held abroad, 25 november 2020; BBC News, Kylie
Moore-Gilbert: Thailand frees Iranians ‘in swap with academic’, 26 november 2020.
885
IHR/ECPM, Annual report on the death penalty in Iran 2019, 31 maart 2020, p. 17-20; FIDH/LDDHI, No one is
spared, 1 oktober 2020, p. 11-21,
886
Open Doors, Iran: Country dossier, 6 januari 2020, p. 28; IHR/ECPM, Annual report on the death penalty in Iran
2019, 31 maart 2020.
887
Osanloo, Forgiveness Work, 2020, p. 28; Vertrouwelijke bron, 15 januari 2021.
888
De officiële cijfers zijn lager dan de cijfers die ngo’s rapporteren. Officiële bronnen hebben over 84 uitgevoerde
doodstraffen gerapporteerd. Amnesty International schrijft over minstens 251 uitgevoerde doodstraffen.
IHR/ECPM noemen 280 als minimum aantal. Freedom House spreekt over bijna 300 gevallen; IHR/ECPM, Annual
report on the death penalty in Iran 2019, 2020, p. 7 en 51; AI, Death sentences and executions 2019, 2020, p. 4
en 9 en 37; BBCM, Iran executes two for murder, 15 januari 2020; Freedom House, Freedom in the world 2020,
Iran, 4 maart 2020, p. 2; USDoS, Iran 2019 human rights report, 11 maart 2020, p. 4; AI, Death penalty in
2019: Facts and figures, 21 april 2020.
889
FIDH/LDDHI, No one is spared, 1 oktober 2020, p. 4; Radio Farda, Iran urged to halt executions ahead of world
day against the death penalty, 9 oktober 2020; Human Rights Activists in Iran, 2020. Annual report, 29
december 2020, p. 22; IHRDC, IHRDC chart of executions by the Islamic Republic of Iran – 2020, 2 januari 2021;
IHRM, Iran executions timeline since 1st January 2017; HRW, World report 2021, Iran, 14 januari 2021, p. 3.
890
The Independent, Iran says it executed accused CIA spy for selling missile programme secrets to the US, 14 juli
2020; Al Jazeera, Iran executes former defence ministry staffer linked to CIA, 14 juli 2020; BBC News, Iran

Pagina 117 van 141

overkwam ook Mahmoud Mousavi-Majd die op 20 juli 2020 werd geëxecuteerd
wegens spionage voor de VS en Israël.891 Op 8 juli 2020 volgde de executie van
Morteza Jamali in Mashhad wegens het herhaaldelijk drinken van alcohol.892 Verder
werd Mostafa Salehi op 5 augustus 2020 terechtgesteld omdat hij tijdens protesten
een Basij om het leven zou hebben gebracht.893
Een executie die wereldwijd aandacht kreeg was die van worstelaar Navid Afkari op
12 september 2020 in de Adel Abad gevangenis in Shiraz. Hij legde op 5 september
2020 een bekentenis op tv af dat hij een beveiliger had vermoord. Volgens zijn
familie was deze bekentenis na marteling verkregen. Het kwam in de verslagperiode
vaker voor dat verdachten bekentenissen op tv aflegden.894 Zijn twee broers, die
tegelijk met hem op 17 september 2018 waren gearresteerd, kregen
gevangenisstraffen en zweepslagen opgelegd.895
In het geval van een terdoodveroordeling op grond van de wetten van God (sharia)
is er geen mogelijkheid van gratie. Bij andere typen terdoodveroordelingen kan een
terdoodveroordeelde berouw tonen en verzoeken om gratie. In dat geval kan een
rechter de terdoodveroordeling omzetten in een levenslange gevangenisstraf. Deze
kan op zijn beurt weer worden ingekort tot een detentie van vijf tot tien jaar. Dat is
echter zaaksafhankelijk.896 Zo zette het hooggerechtshof de doodstraf van de
Canadees-Iraanse webdesigner Saeed Malekpour na een gratieverzoek in augustus
2013 om in een levenslange gevangenisstraf. Malekpour was veroordeeld wegens
het verspreiden van ‘corruptie op aarde.’ Hij had software gemaakt waarmee foto’s
op het internet konden worden geüpload. Nadat hij in augustus 2019 tijdelijk
vrijkwam, vertrok hij uit Iran.897

executes man convicted of selling missile information to CIA, 14 juli 2020; FIDH/LDDHI, No one is spared, 1
oktober 2020, p. 18.
891
Al Jazeera, Iran says it will execute informant who led CIA to Soleimani, 9 juni 2020; The Washington Post, Iran
sentences man to death in alleged spying, 10 juni 2020; The Independent, Iran says it executed accused CIA spy
for selling missile programme secrets to the US, 14 juli 2020; NRC, Iran executeert vermeende CIA-dubbelspion,
14 juli 2020; Al Jazeera, Iran executes man convicted of spying for US and Israel, 20 juli 2020; NRC, Iran
executeert verdachte tolk voor spionage op generaal Soleimani, 20 juli 2020; Die Zeit, Mutmaßlicher US-Spion im
Iran hingerichtet, 20 juli 2020; The Washington Post, Iran executes man it says spied on Soleimani, 21 juli 2020;
FIDH/LDDHI, No one is spared, 1 oktober 2020, p. 18.
892
AI, Iran: Man executed for drinking alcohol, 10 juli 2020; FIDH/LDDHI, No one is spared, 1 oktober 2020, p. 15;
HRW, World report 2021, Iran, 14 januari 2021, p. 3.
893
IHRM, Iran executes tortured protester Mostafa Salehi in Isfahan, 5 augustus 2020; Al Jazeera, Iran executes
man for killing IRGC member during 2017-18 protests, 5 augustus 2020; The Washington Post, Man executed
over Guard soldier’s killing, 6 augustus 2020.
894
IranWire, New round of forced confessions start in Iran, 22 november 2019; FIDH/JFI, Orwellian state, 1 juni
2020; AP, Report: Iran TV airs 355 coerced confessions over decade, 25 juni 2020; RFE/RL, Rights groups say
Iran’s state TV aired 355 confessions extracted under duress over a decade, 25 juni 2020; AI, Austrian-Iranian
prisoner at risk, 5 november 2020.
895
CHRI, Death sentence for champion wrestler based on false evidence, torture and forced false confessions, 2
september 2020; AP News, Iran airs televised confession of wrestler after Trump tweet, 6 september 2020; BBC
News, Navid Afkari: Trump urges Iran not to execute champion wrestler, 4 september 2020; NRC Next, Sprankje
hoop voor ter dood veroordeelde Iraanse worstelaar, 8 september 2020; NRC, Wie redt ter dood veroordeelde
worstelaar?, 8 september 2020; AI, Iran: Secret execution of wrestler Navid Afkari a ‘travesty of justice’, 12
september 2020; De Standaard, Iraanse worstelaar sneller dan verwacht geëxecuteerd, 14 september 2020;
FIDH/LDDHI, No one is spared, 1 oktober 2020, p. 35.
896
Vertrouwelijke bron, 12 oktober 2020; Vertrouwelijke bron, 11 november 2020.
897
BBC News, Saeed Malekpour: Web designer escapes life sentence in Iran, 4 augustus 2019; Toronto Star, How a
B.C. restaurateur helped Saeed Malekpour escape Iran after 11 years in Tehran’s notorious Evin prison, 8
augustus 2019; FIDH/LDDHI, No one is spared, 1 oktober 2020, p. 16 en 18.
Pagina 118 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

4

Vluchtelingen

4.1

Afghanen in Iran
Afghanen vormen het overgrote deel van de migrantengemeenschap in Iran. Veel
Afghanen – al dan niet geregistreerd – verblijven al enkele decennia in Iran of zijn
er geboren en behoren tot de tweede of derde generatie Afghanen in Iran.898 In de
verslagperiode zijn de leefomstandigheden van Afghanen in Iran verslechterend.

4.2

Het Amayesh-systeem
Afghanen konden zich tot 2007 als vluchtelingen laten registeren bij het Iraanse
Bureau for Aliens and Foreign Immigration Affairs (BAFIA).899 Uit informatie van
BAFIA uit 2014 volgt dat zij toentertijd 951.142 Afghanen hebben geregistreerd als
vluchtelingen en in het bezit hebben gesteld van een Amayesh-kaart.900 Afghanen
die in het bezit zijn van een Amayesh-kaart kunnen toegang krijgen tot
basisvoorzieningen, zoals basale gezondheidszorg. Verder kunnen zij op basis van
de Amayesh-kaart een tijdelijke werkvergunning krijgen.901 Daarvoor moeten wel
apart leges worden betaald. Bovendien gelden er restricties. Zo zijn slechts 87
beroepen toegestaan voor Afghanen.902 Een werkvergunning is een jaar geldig en
moet jaarlijks vernieuwd worden. Afghanen met een Amayesh-kaart mogen reizen
binnen de provincie in Iran waar de kaart is afgegeven. Daarmee biedt een
Amayesh-kaart een tijdelijk verblijf in een bepaalde provincie in Iran. Voor een reis
buiten de provinciegrenzen moet een aparte reispas aangevraagd worden.903
De Amayesh-kaarten zijn doorgaans geldig voor (ruim) één jaar. Afghanen moeten
deze kaarten vaak vernieuwen. Om in aanmerking te komen voor een nieuwe
Amayesh-kaart dient een vluchteling zijn oude Amayesh-kaart in te leveren. Nieuwe
gezinsleden kunnen worden toegevoegd.904 Voor de herregistratie moeten leges
worden betaald.905 Volgens een bron is het herregistratieproces niet transparant.
Hierover wordt niet duidelijk gecommuniceerd richting de Afghaanse gemeenschap.
Het vindt ook niet op structurele basis plaats.906 De laatste herregistratieronde,
Amayesh XIV, liep van 28 mei 2019 tot 8 januari 2020.907
Volgens een bron verleent Iran steeds minder vaak een vluchtelingenstatus aan
Afghanen. Tussen 2015 en 2020 was er een afname van twintig procent. Dit maakt
Afghanen extra kwetsbaar, omdat zij dan geen bescherming meer krijgen en
gemakkelijk uitgezet kunnen worden. Daarbij stegen de kosten voor het verlengen
van een Amayesh-kaart. Tevens wordt er politieke druk uitgeoefend op de
Afghaanse gemeenschap om Iran te verlaten. Verder zijn er wetten van kracht die
898

UNHCR, Refugees in Iran, https://www.unhcr.org/ir/refugees-in-iran/, geraadpleegd op 18 februari 2021.
Australian Government, DFAT country information report Iran, 14 april 2020, p. 57.
900
Het betreft gegevens uit Amayesh ronde IX; USDoS, Iran 2019 human rights report, 11 maart 2020, p. 31;
UNHCR, Refugees in Iran.
901
UNHCR, Afghan children learn side by side with Iranian peers, 10 december 2019; NIDC, Iran: Identity documents
of Afghans residing in Iran, 25 augustus 2020, p. 2.
902
UNHCR, Support Platform for the Solutions Strategy for Afghan Refugees (SSAR), 17 februari 2020, p. 4.
903
Australian Government, DFAT country information report Iran, 14 april 2020, p. 57; NIDC, Iran: Identity
documents of Afghans residing in Iran, 25 augustus 2020, p. 2; Al Jazeera, City to city, camp to camp: Afghan
refugees struggle to find home, 25 november 2020.
904
Australian Government, DFAT country information report Iran, 14 april 2020, p. 58.
905
HRW, Unwelcome guests. Iran’s violation of Afghan refugee and migrant rights, 2013, p. 5.
906
Vertrouwelijke bron, 14 januari 2021.
907
UNHCR, Iran. Fact sheet, maart 2020, p. 2.
899

Pagina 119 van 141

moeten voorkomen dat Afghanen zich permanent in Iran vestigen.908 Zo kunnen
Afghanen zich niet in heel Iran vestigen. In een aantal provincies, waaronder SistanBaluchistan (met uitzondering van de stad Zahedan), Gilan (met uitzondering van de
stad Rasht) en Mazandaran (met uitzondering van de stad Sari), mogen Afghanen
zich niet vestigen.909
4.3

Legaal verblijf
Naast Afghanen die in het bezit zijn van een Amayesh-kaart verblijven in Iran naar
schatting tussen de 275.000 en 450.000 Afghanen op basis van een visum. Uit een
bericht uit de Tehran Times volgt dat er voor het studiejaar 2019-2020 meer dan
40.000 Afghaanse studenten in Iran waren. Afghanen die niet in het bezit zijn van
een Amayesh-kaart, kunnen een werkvergunning krijgen indien zij zich in Iran
bevinden op grond van een visum dat werken toestaat.910

4.4

Illegaal verblijf
Volgens de Iraanse autoriteiten verblijven naar schatting 1,5 tot 2 miljoen nietgeregistreerde Afghanistan in Iran. Zij lopen het risico op gedwongen uitzetting.
Vanwege de economische crisis en de coronacrisis met de bijbehorende lockdownmaatregelen is het steeds moeilijker geworden voor Afghanen, en dan met name
voor de groep van niet-geregistreerde Afghanen, om werk te vinden of te behouden.
Daarbij ervaren Afghanen in toenemende mate problemen bij het krijgen van
toegang tot medische hulp en onderwijs (zie ook paragraaf 3.1.8.2).
Volgens de Iraanse autoriteiten komen dagelijks grote aantallen Afghanen het land
binnen. Daarnaast vindt – al dan niet tijdelijk – terugkeer plaats van Afghanen naar
Afghanistan.911 Sommige Afghanen reisden door naar Turkije.912 Het IOM gaf aan
dat in de periode januari tot en met oktober 2020 ruim 666.000 niet-geregistreerde
Afghanen zijn teruggekeerd uit Iran. Dat is een toename van bijna zestig procent in
vergelijking met dezelfde periode in 2019 toen 385.000 Afghanen terugkeerden.913
Alleen al in maart 2020 keerden bijna 150.000 Afghanen al dan niet gedwongen
terug naar Afghanistan. Daarbij arriveerden veel Afghanen met een
coronabesmetting in de Afghaanse stad Herat.914 Opvallend is dat naar schatting
tweederde vrijwillig is teruggekeerd en eenderde is uitgezet, terwijl deze verhouding
in de afgelopen jaren juist andersom was.915 Verder heeft de UNHCR in 2020 947
Afghanen gefaciliteerd bij hun terugkeer naar Afghanistan.916
De regeringen van Iran, Afghanistan en Pakistan alsmede de UNHCR werken sinds
2012 samen bij de uitvoering van de Solutions Strategy for Afghan Refugees
(SSAR). Het doel is om Afghanen succesvol te repatriëren en te laten re-integreren

908

Vertrouwelijke bron, 4 december 2020.
ISI et al., Joint submission to the Human Rights Council at the 34th session of the Universal Periodic Review: Iran,
maart 2019, p. 7; Australian Government, DFAT country information report Iran, 14 april 2020, p. 57; IranWire,
Fact check: Discrimination against Afghan students in Iranian universities, 21 juni 2020.
910
UNHCR, Iran. Fact sheet, 1 november 2019, p. 2; Norwegian Refugee Council, NRC’s operations in Iran. Fact
sheet, november 2020, p. 1; Tehran Times, Ground-breaking step in Iran towards reducing statelessness, 3
december 2020.
911
UNHCR, Iran. Fact sheet, 1 november 2019, p. 1-2.
912
The Seattle Times, Caught in Iran crisis, Afghan refugees go to Turkey, 23 januari 2020.
913
RFE/RL, Over 400,000 Afghans returned home from Iran, Pakistan, says migration organisation, 31 oktober 2019;
RFE/RL, ‘Afghan lives matter’: Gruesome deaths of Afghan migrants in Iran unleash outrage, 11 juni 2020; IOM,
Return of undocumented Afghans. Weekly situation report (18-24 October 2020), 28 oktober 2020.
914
The New York Times, Fresh from Iran’s coronavirus zone, now moving across Afghanistan, 26 maart 2020;
Vertrouwelijke bron, 2 september 2020.
915
Vertrouwelijke bron, 4 december 2020.
916
UNHCR, Iran: Afghan voluntary repatriation – jan to dec 2020, 28 januari 2021.
909

Pagina 120 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

in hun land door middel van financiële steun en trainingen. Bij een overleg in juni
2019 werd het kader vastgelegd voor de uitvoering van SSAR tot eind 2021.917
4.5

Discriminatie
Afghanen hebben in Iran te maken met veel discriminatie, vooral Afghanen die
zichtbaar geen Iraniërs zijn, zoals Hazara’s.918 Afghanen hebben bijvoorbeeld over
het algemeen in Iran weinig kansen op de arbeidsmarkt. Verder gaf een bron het
voorbeeld van Afghanen die bij controleposten van de politie uit de bus worden
gezet en hun reis te voet moeten voortzetten.919
In de verslagperiode deden zich in Iran verschillende incidenten met Afghanen voor
die onder Afghanen tot grote ophef leidden.920 Zo hadden Iraanse grenswachten die
gelegerd waren in de buurt van het dorpje Jannatabad in de provincie Razavi
Khorasan naar verluidt op 30 april 2020 enkele tientallen Afghanen opgepakt. Deze
groep Afghanen was op zelfgebouwde vlotten de Harirud-grensrivier overgestoken
en Iran illegaal ingereisd. De grenswachten mishandelden en martelden de
gevangen genomen Afghanen. De volgende dag, op 1 mei 2020, brachten de
grenswachten een groep van 55 of 57 Afghanen naar de oever van de Harirud terug.
Zij dwongen de Afghanen om de rivier in te springen. Volgens de Afghaanse
autoriteiten konden achttien lichamen worden teruggevonden, waaronder vijf
stroomafwaarts in Turkmenistan. Twaalf mannen konden levend worden gered.
Volgens een ooggetuige waren minstens 23 personen overleden. De commandant
van de Iraanse grenstroepen ontkende op 3 mei 2020 deze gebeurtenis.921
Verder verscheen op de sociale media een filmpje van een incident op 4 juni 2020 in
de provincie Yazd waarbij drie Afghanen om het leven kwamen en vier of vijf
Afghanen gewond raakten. De Iraanse politie had naar verluidt hun auto beschoten,
omdat deze bij een controlepost was doorgereden. Na deze beschieting vloog de
auto in brand. Op het filmpje was te zien hoe een jongen met brandwonden uit de
brandende auto was gekomen en langs de weg om water smeekte.
Deze gebeurtenissen leidden tot demonstraties in Afghanistan tegen de behandeling
van Afghanen in Iran. Verder leidde dit tot een campagne op de sociale media met
de hashtags #StopKillingAfghans en #Iamburning.922
917

UNHCR, Iran. Fact sheet, 1 november 2019, p. 2.
Hazara’s hebben veelal een ‘afwijkend’ uiterlijk ten opzichte van andere Afghaanse bevolkingsgroepen; Al Jazeera,
Afghanistan: Who are the Hazaras?, 27 juni 2016; RFE/RL, Afghans angry over ‘racist’ Iranian TV series, 6 maart
2019; UNHCR Canada, Persecution and perseverance: Survival stories from the Hazara community, 24 juli 2020.
919
RFE/RL, Afghan migrant boy’s rough treatment in Iran sparks outrage, 26 juli 2019; DW, Opinion: ‘As an Afghan
refugee in Iran, I grew up with fear and humiliation’, 22 juni 2020; Vertrouwelijke bron, 2 september 2020.
920
Iran International, Afghanistan presses Iran to investigate policeman slapping Afghan woman, 31 december 2020;
Iran Journal, Ohrfeige für Afghanin sorgt für Aufregung, 2 januari 2021.
921
ABC News, Iranian border guards accused of forcing Afghan migrants into Harirud river, causing some to drown, 3
mei 2020; The New York Times, Afghans say Iran killed dozens of migrants, 3 mei 2020; Al Jazeera, Afghanistan
probes report Iran guards forced migrants into river, 3 mei 2020; VOA, Iran accused of drowning dozens Afghan
refugees, 3 mei 2020; Al Jazeera, Iran forces accused of drowning Afghans amid pandemic, 3 mei 2020; BBC
News, Afghanistan investigates reports Iran guards forced migrants into river, 3 mei 2020; Reuters, Exclusive:
Afghan lawmakers say 45 migrants drowned after Iranian guards forced them into river, 7 mei 2020; Al Jazeera,
Bodies of ‘beaten and tortured’ Afghans recovered at Iran border, 8 mei 2020; France 24, Investigation: Videos
reveal location of mass drowning on Iran-Afghan border, 8 mei 2020; Atlantic Council, Afghan migrants:
Unwanted in Iran and at home, 15 mei 2020; HRW, Victims of Iran-Afghan border drowning deserve justice, 28
mei 2020.
922
Radio Farda, Iran police denies responsibility for death of Afghan citizens in vehicle fire, 5 juni 2020; Middle East
Eye, ‘I am burning’: Afghans condemn Iranian police after refugees die in car blaze, 6 juni 2020; BBC News,
Afghans condemn Iran police after refugees die in car fire, 6 juni 2020; Al Jazeera, Afghans denounce Iran police
after refugees killed in car blaze, 6 juni 2020; AA, Afghanistan calls on Iran to probe killing of citizens, 6 juni
2020; Reuters, Afghans condemn Iranian police after refugees killed in car blaze, 6 juni 2020; RFE/RL, Kabul
says Iran accepts responsibility for deaths of three migrants in shooting incident, 6 juni 2020; The Guardian,
Afghan car blaze deaths prompt fury over mistreatment of refugees in Iran, 8 juni 2020; RFE/RL, ‘Afghan lives
918

Pagina 121 van 141

4.6

Documenten van de Afghaanse autoriteiten
Afghanen kunnen in Iran een nationale identiteitskaart (tazkera) verkrijgen bij de
Afghaanse ambassade in Teheran of het Afghaanse consulaat in Mashhad.923
Volgens een bron kunnen zij in Iran ook een bewijs van hun huwelijk verkrijgen bij
de Afghaanse ambassade. Daarbij maakt het niet uit of zij legaal of illegaal in Iran
zijn.924

matter’: Gruesome deaths of Afghan migrants in Iran unleash outrage, 11 juni 2020; VOA, ‘Filled with fear’: An
Afghan account of traveling to Iran, 18 juni 2020; Nederlands Dagblad, Racisme in Iran wekt woede, 29 juni
2020; RFE/RL, Afghan migrants could face ‘shocking’ punishments in Iran under draft law, 1 december 2020.
923
Ministerie van Buitenlandse Zaken, Algemeen ambtsbericht Afghanistan, 22 maart 2019, p. 55; ISI et al., Joint
submission to the Human Rights Council at the 34th session of the Universal Periodic Review: Iran, maart 2019,
p. 7; NIDC, Afghanistan – Tazkeras, passports and digital registers, 4 maart 2020, p. 5; NIDC, Iran: Identity
documents of Afghans residing in Iran, 25 augustus 2020, p. 3; Vertrouwelijke bron, 6 september 2020.
924
Vertrouwelijke bron, 6 september 2020.
Pagina 122 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

5

Terugkeer

5.1

Problemen bij terugkeer
Vanuit Nederland keerden in 2020 met hulp van de Internationale Organisatie voor
Migratie (IOM) 75 personen vrijwillig terug naar Iran. In 2019 ging het om 98
personen en in 2018 om 53 personen.925 Volgens verschillende bronnen zijn er geen
concrete aanwijzingen dat asielzoekers die vrijwillig terugkeren bij aankomst door
de autoriteiten problemen krijgen.926 De autoriteiten beschouwen Iraniërs die met
een paspoort terugreizen over het algemeen als gewone reizigers. Zij kunnen, als
hun papieren in orde zijn, ongehinderd het land inreizen. Volgens verschillende
bronnen ondervraagt de grenspolitie en/of de inlichtingendienst Iraniërs die een
aantal jaren buiten Iran hebben verbleven en voor het eerst sinds lange tijd
terugkeren naar Iran bij hun aankomst op de luchthaven in Teheran. Dat geldt ook
voor Iraniërs die op een laissez-passer terugreizen. De vragen zien onder meer toe
op de verblijfplaats en de activiteiten in het buitenland. Deze gesprekken kunnen tot
enkele uren duren. Politieke activisten of andere personen die als een bedreiging
worden gezien, kunnen bij terugkeer in de verhoogde aandacht van de autoriteiten
komen te staan.927
De autoriteiten kunnen een Iraniër die betrokken is bij politieke, culturele en
religieuze activiteiten en die al dan niet gedwongen terugkeert naar Iran,
strafrechtelijk vervolgen op grond van de artikelen 5 en 7 van het Iraanse Wetboek
van Strafrecht. Er zijn in de verslagperiode enkele gevallen bekend waarin
asielzoekers die gedwongen terugkeerden bij aankomst te maken kregen met
strafrechtelijke vervolging. Daarbij ging het onder meer om politieke activisten en
Iraniërs met een dubbele nationaliteit (zie paragraaf 3.3.5.3). Verder berichtten
verschillende bronnen eind juli 2019 over de arrestatie op 8 mei 2019 na aankomst
in Iran van een tot het christendom bekeerde Iraanse van wie de asielaanvraag in
Duitsland was afgewezen. Zij zou na enkele dagen op borgtocht zijn vrijgelaten.
Daarbij kreeg zij geen toestemming om Teheran te verlaten. Het is niet bekend of zij
vervolgens is veroordeeld.928
Een ander voorbeeld is de zaak van drie deelnemers aan de benzineprotesten van
november 2019. Na de arrestatie van hun vriend Amir Hossein Moradi vertrokken
Saeed Tamjidi en Mohammad Rajabi eind november naar Turkije waar zij asiel
aanvroegen. Op 26 december 2019 zette Turkije hen uit naar Iran. In februari 2020
veroordeelde een revolutionaire rechtbank Amir Hossein Moradi, Saeed Tamjidi en
Mohammad Rajabi wegens vijandschap tegen God (art. 279-285, WvS) ter dood.
Het Iraanse hooggerechtshof bevestigde op 14 juli 2020 de terdoodveroordelingen.
In reactie daarop deelden ongeveer vier miljoen gebruikers in Iran op 14 en 15 juli
2020 op Twitter, en later ook in posts op Instagram en Telegram, de hashtag

925

IOM, Maandelijkse cijfers vrijwillige terugkeer 2016-2020, https://iom-nederland.nl/cijfers/maandelijkse-cijfersvrijwillige-terugkeer-2008-heden, geraadpleegd op 18 februari 2021.
926
InfoMigrants, Are Iranian asylum seekers being unfairly dealt with in Germany?, 13 maart 2019; CGVS, Iran, 30
maart 2020, p. 14; Australian Government, DFAT country information report Iran, 14 april 2020, p. 70.
927
IRBC, Iran: Treatment by Iranian authorities of failed refugee claimants and family members of persons who have
left Iran and claimed refugee status (2017-February 2020), 9 maart 2020, p. 2; Australian Government, DFAT
country information report Iran, 14 april 2020, p. 70; Vertrouwelijke bron, 7 september 2020; Vertrouwelijke
bron, 13 januari 2021.
928
APD, Deutschland: IGFM fordert Abschiebung christlicher Konvertiten in den Iran auszusetzen, 24 juni 2019;
Article 18, Convert refused asylum in Germany arrested on return to Tehran, 24 juli 2019; International Christian
Concern, Christian arrested upon return to Iran, 25 juli 2019; Open Doors, Iran: Aus Deutschland ausgewiesene
iranische Christin bei Ankunft verhaftet, 22 augustus 2029; CGVS, Iran, 30 maart 2020, p. 15.

Pagina 123 van 141

#Edam_Nakonid (#DoNotExecute), onder wie ook een aantal bekende Iraniërs. De
autoriteiten probeerden dit nog tegen te gaan door het internet op 14 juli 2020 te
vertragen, maar dat voorkwam niet dat dit digitale protest ruim drie uur lang
trending topic was op Twitter. Het Iraanse hooggerechtshof accepteerde in
december 2020 een herzieningsverzoek en wees de zaak vervolgens terug naar een
lagere rechtbank.929
Het maakt volgens een bron bij terugkeer uit of het om minderjarigen of
volwassenen gaat, omdat kinderen onder de vijftien jaar niet strafrechtelijk vervolgd
worden. Wel kunnen deze kinderen problemen krijgen met hun familie en met het
vaderlijk gezag.930
Iran kent geen wetgeving die het aanvragen van asiel in het buitenland door
Iraniërs strafbaar stelt.931 Volgens een bron beschouwt de inlichtingendienst het
aanvragen van asiel wel als een potentiële bedreiging voor de nationale veiligheid en
monitort zij Iraniërs die reizen naar Europese landen en landen die voor Iran
gevoelig liggen, met name als deze personen binnen- of buiten Iran actief zijn op
politiek, religieus, etnisch of cultureel gebied. Het hangt van het oordeel van de
ondervrager bij de inlichtingendienst en van de juridische autoriteit af of het tot
problemen zoals strafvervolging leidt wanneer iemand aangeeft dat hij of zij de
asielmotieven enkel heeft gesteld om in aanmerking te komen voor asiel.932 Volgens
een andere bron kan het aangevoerde asielmotief bij uitgeprocedeerde asielzoekers
bij terugkeer in Iran wel een rol spelen indien dat asielmotief bekend is bij de
Iraanse autoriteiten. Volgens deze bron moet iemand bijvoorbeeld wel kunnen
bewijzen dat hij of zij geen afvallige is als hij of zij zich voor de asielmotieven heeft
beroepen op afvalligheid.933

929

Het herzieningsverzoek vond plaats op grond van artikel 477, WvS; HRANA, November protests; the details of the
case of three prisoners who were sentenced to death, 5 maart 2020; Article 19 et al., Written contribution to the
Human Rights Committee, juni 2020, p. 7; IranWire, Iranian asylum seekers in Turkey are returned to Iran and
sentenced to death, 28 juni 2020; CHRI, Death sentences for three protestors confirmed by Supreme Court in
Iran, 13 juli 2020; Newsweek, Iran throttles internet after anti-execution hashtag goes viral, 15 juli 2020; The
Independent, Trump tweets in Farsi to condemn ‘deplorable’ executions of three Iranian protestors, 15 juli 2020;
Al Jazeera, Iranians take social media by storm to halt executions, 15 juli 2020; BBC News, Iran judiciary halts
protesters’ executions after social media storm, 16 juli 2020; RTL Nieuws, Doodstraf jonge Iraniërs uitgesteld na
socialemediastorm, 16 juli 2020; NRC, Massaal protest tegen executies in Iran, 17 juli 2020; Die Zeit, Oberstes
Gericht setzt Hinrichtung von Teheraner Demonstranten aus, 19 juli 2020; The Guardian, Iran stays execution of
anti-government protestors on death row, 19 juli 2020; NOS, Hoogste Iraanse rechter schort executie van drie
jonge betogers op, 19 juli 2020; Al Jazeera, Iran halts execution of three young men over November protests, 19
juli 2020; NRC, Executie Iraanse demonstranten gaat niet door, 19 juli 2020; NOS, Sociale media als
verzetsmiddel tegen het Iraanse regime: ‘Dit zagen ze niet aankomen’, 21 juli 2020; France 24, #Don’t_Execute:
viral campaign to stop Iran protester hangings, 14 augustus 2020; The Independent, Iranian anti-hijab activist
says she is safe – for now – after fears of deportation to Iran, 8 september 2020; Radio Farda, Father of young
protester on death row commits suicide, 29 september 2020; BBCM, Iran’s Supreme Court reverses death
penalty for three protesters – lawyer, 5 december 2020; ND, Doodvonnissen Iraanse demonstranten herzien, 7
december 2020; United for Iran, Saeed Tamjidi, https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/5597/, geraadpleegd op
18 februari 2021; United for Iran, Amir Hossein Moradi, https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/5765/,
geraadpleegd op 18 februari 2021.
930
Vertrouwelijke bron, 13 januari 2021.
931
CGVS, Iran, 30 maart 2020, p. 17; Vertrouwelijke bron, 13 januari 2021.
932
Vertrouwelijke bron, 13 januari 2021.
933
Vertrouwelijke bron, 24 september 2020.

Pagina 124 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

5.2

Informanten
De Iraanse autoriteiten zouden sommige groepen Iraniërs in het buitenland in de
gaten houden.934 Daarbij zouden zij gebruik maken van informanten.935 Dit volgde
onder meer uit de arrestatie van een Canadese-Iraniër in januari 2020 door het
IRGC enkele dagen na zijn aankomst in Iran. Hij kwam een week later vrij nadat hij
had toegezegd om in Canada als informant te gaan werken.936 Dat ook in Nederland
informanten actief waren, volgde uit een strafzaak in Zweden. Daarin stond een
Iraaks-Zweedse journalist terecht voor spionage. Hij verzamelde tussen 2015 en
februari 2019 in onder meer België en Nederland informatie over Iraanse Ahwaziactivisten (zie paragraaf 3.1.2.3).937 Verder stelde de AIVD in zijn jaarverslag 2019
dat diverse landen, waaronder Iran, inlichtingen- en beïnvloedingsactiviteiten op hun
diaspora richten en inlichtingen verzamelen over tegenstanders. Volgens de AIVD
schrikken deze landen er in Nederland niet voor terug om leden van de
diasporagemeenschap te mobiliseren om tegenstanders en critici binnen deze
gemeenschappen te identificeren en de mond te snoeren.938 Het is verder niet
bekend op welke wijze en op welke schaal informanten in het buitenland
opereerden.

934

Nederlands Dagblad, Vrij, niet in het gareel, 25 januari 2020; Al Jazeera, Denmark jails Norwegian-Iranian man
for spying for Iran, 26 juni 2020; The New York Times, Iranian hackers found way into encrypted apps,
researchers say, 18 september 2020; The New York Times, Iranian hackers broke into encrypted apps, reports
find, 19 september 2020; NOS, Proces verijdelde aanslag op Iraanse oppositie begint: ‘Hadden dood kunnen
zijn’, 27 november 2020; Politico, Terror trial in Antwerp to test EU-Iran relations, 27 november 2020; BBC
News, Iran diplomat to stand trial in Belgium over ‘France bomb plot’, 27 november 2020; NOS, ‘Iran probeert
Iraanse activisten in Nederland te hacken’, 11 december 2020; The New York Times, Iranians fleeing persecution
find shelter but not security across the border in Turkey, 27 januari 2021; NOS, ‘Iraanse spyware draait in
datacenter in de buurt van Haarlem’, 18 februari 2021; Vertrouwelijke bron, 21 juli 2020.
935
CHRI, British council employee Aras Amiri jailed for refusing to spy, says cousin, 14 mei 2019; IranWire, Political
prisoner released after six years, 7 augustus 2019; DW, German army employee goes on trial for spying for Iran,
20 januari 2020; Al Jazeera, German army translator on trial over spying for Iran, 20 januari 2020; CGVS, Iran,
30 maart 2020, p. 7; IranWire, I was released on the condition that I would spy for the guards, 18 augustus
2020; RFE/RL, Iran jailed, ‘coerced’ Canadian Facebook whiz to turn informant, he says, 20 augustus 2020; The
Guardian, The man who said no: How Iran coerces expats to inform on friends, 21 augustus 2020; CBC,
Edmonton software engineer says Iranian regime attempted to make him their spy, 27 augustus 2020.
936
IranWire, I was released on the condition that I would spy for the guards, 18 augustus 2020; RFE/RL, Iran jailed,
‘coerced’ Canadian Facebook whiz to turn informant, he says, 20 augustus 2020; The Guardian, The man who
said no: How Iran coerces expats to inform on friends, 21 augustus 2020.
937
Argos, Nederland beveiligt tegenstanders Iraans regime, 12 oktober 2019; DW, Sweden charges man with spying
on Iranian exiles, 6 november 2019; AD, Het is niet de vraag óf Iran spioneert in Nederland, maar hóe, 21
december 2019.
938
AIVD, AIVD jaarverslag 2019, 29 april 2020, p. 8.
Pagina 125 van 141

6

Bijlagen

6.1

Lijst van gebruikte afkortingen
AA
ADPF
AFLA
AHRO
AI
ALO
ASMLA
BAFIA
BAMF
BBC
BBCM
BIC
BIHE
BW
CAOI
CHRI
CIA
CPJ
CSW
DFAT
DIS
DSPA
EASO
ECPM
GAMAAN
GID
FIDH
HRW
ICAO
ICG
IDO
IFRC
IHR
IHRDC
IHRM
ILO
IOM
IRBC
IRGC
IRIB
IRNA
JCPOA
JFI
KDP-I
KDPI
KHRN
KMMK-G
KODAR

Anadolu Agency
Ahwazi Democratic Popular Front
Arab Front for the Liberation of Al-Ahwaz
Ahwaz Human Rights Organization
Amnesty International
Al-Ahwaz Liberation Organization
Arab Struggle Movement for the Liberation of Al-Ahwaz
Bureau for Aliens and Foreign Immigration Affairs
Bundesamt für Migration und Flüchtlinge
British Broadcasting Corporation
BBC Monitoring
Bahá’í International Community
Bahá’í Institute for Higher Education
Burgerlijk Wetboek
Civil Aviation Organization of Iran
Center for Human Rights in Iran
Central Intelligence Agency
Committee to Protect Journalists
Christian Solidarity Worldwide
Department of Foreign Affairs and Trade
Danish Immigration Service
Democratic Solidarity Party of Al-Ahwaz
European Asylum Support Office
Ensemble Contre la Peine de Mort
Group for Analyzing and Measuring Attitudes in Iran
Gender Identity Disorder
International Federation for Human Rights
Human Rights Watch
International Civil Aviation Organization
International Crisis Group
Islamic Development Organization
International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies
Iran Human Rights
Iran Human Rights Documentation Center
Iran Human Rights Monitor
International Labour Organization
Internationale Organisatie voor Migratie
Immigration and Refugee Board of Canada
Islamic Revolutionary Guard Corps
Islamic Republic of Iran Broadcasting
Islamic Republic News Agency
Joint Comprehensive Plan of Action
Justice for Iran
Kurdistan Democratic Party – Iran
Kurdistan Democratic Party of Iran
Kurdistan Human Rights Network
Kurdistan Human Rights Association-Geneva
East Kurdistan Democratic and Free Society

Pagina 126 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

Komala
Revolutionary Organization of the Toilers of Iranian Kurdistan
Komala-CPI Komala Communist Party of Iran
Komala-KTP Komala Toilers Party of Kurdistan
Komala-PIK Komala Party of Iranian Kurdistan
Komala-RF Komala Party of Iranian Kurdistan - Reunification Faction
LDDHI
League for the Defence of Human Rights in Iran
LHB’s
Lesbiennes, homoseksuelen en biseksuelen
LHBTI
Lesbiennes, homoseksuelen, biseksuelen, transgenders en interseksen
MEC
Middle East Concern
MECRA
Middle East Center for Reporting and Analysis
MKO
Mujahedin-e Khalq
MOIS
Ministerie van Inlichtingen en Veiligheid
Ngo
Niet-gouvernementele organisatie
NID
Norwegian ID Centre
NIDC
Danish National ID Centre
NIN
National Information Network
NLMA
National Liberation Movement of Ahwaz
NOCR
National Organization for Civil Registration
NTFFC
National Task Force for Fighting Coronavirus
OCHA
UN Office for the Coordination of Humanitarian Affairs
OHCHR
Office of the High Commissioner for Human Rights
OMCT
World Organisation Against Torture
PAK
Kurdistan Freedom Party
PJAK
Party of Free Life in Kurdistan
PKK
Koerdische Arbeiderspartij
PMF
Popular Mobilisation Forces
PRADO
Public Register of Authentic Travel and Identity Documents Online
PWHF
Persian Wildlife Heritage Foundation
RFE/RL
Radio Free Europe/Radio Liberty
RSF
Reporters Without Borders
SANLF
South Azerbaijan National Liberation Front
SSAR
Solutions Strategy for Afghan Refugees
SWO
State Welfare Organization
TCI
Telecommunication Company of Iran
ToR
Terms of Reference
UNHCR
United Nations High Commissioner for Refugees
UNICEF
United Nations Children’s Fund
UNPO
Unrepresented Nations and Peoples Organization
USCIRF
United States Commission on International Religious Freedom
USDoS
United States Department of State
VN
Verenigde Naties
VOA
Voice of America
VS
Verenigde Staten
WvS
Wetboek van Strafrecht
YRK
East Kurdistan Defence Forces
6.2

Begrippenlijst
Amayesh
Artesh
Ayatollah
Bad hijab
Baghy
Basij
Dadsara

Een registratiesysteem voor vluchtelingen.
Het reguliere Iraanse leger.
Een hoge titel van een sjiitisch geestelijke.
Het niet volgens islamitische principes kleden.
Gewapende opstand. Zie artikel 287, WvS.
Een paramilitaire organisatie.
Het kantoor van de openbaar aanklager.
Pagina 127 van 141

Diya
Erfan
Ezdevaj-e safid
Fal-e Hafez
Fatwa
Fisad fil-arz
Haram
Hezanat
Hijab
Hojatoleslam
Hosseiniyeh
Hudud-misdrijven
Kalantari
Kart-e melli
Khaneqah
Kolbar
Konkur
Livat
Lebas-e shakhsi
Majlis
Moharebeh
Muharram
Musaheqeh
Negahdari
Nowruz
Qayem
Qisas-misdrijven

Qotb
Rahbar
Rial
Shahrestan
Shenasnameh
Sigheh
Sokhtbaran
Tabsareh
Tafkhiz
Tariqa
Tasawwuf
Ta’zir-misdrijven
Tazkera
Toman
Wali
Wilayat

Pagina 128 van 141

Bloedgeld. Een financiële compensatie als vergelding voor
bijvoorbeeld verwonding of doodslag.
Gnosis.
Een ‘wit huwelijk’. Ongehuwd samenwonen.
Toekomst voorspellen met verzen van de veertiende-eeuwse
dichter Hafez.
Een religieus en juridisch advies van een islamitische jurist
(mufti).
‘Corruptie op aarde.’ Zie artikel 286, WvS.
Verboden volgens islamitisch recht.
Persoonlijke zorg en opvoeding van een kind.
Bedekking. Islamitische kleding.
Een middelhoge titel van een sjiitisch geestelijke.
Een gebouw waar onder meer sjiitische
herdenkingsbijeenkomsten plaatsvinden.
Vanuit islamitisch oogpunt gezien zware misdrijven waarvoor
vaste straffen bestaan.
Een aanduiding voor een lokaal politiebureau in een stedelijk
gebied.
Een nationale identiteitskaart.
Een soefi-loge.
Een drager die goederen de Iraanse grens over transporteert.
Het toelatingsexamen voor de Iraanse universiteit.
Sodomie door mannen.
‘Mannen zonder uniform.’ Een informele groep mannen.
Het Iraanse parlement.
‘Vijandschap tegen God.’ Zie artikel 279, WvS.
De eerste maand van de islamitische kalender.
Een seksuele relatie tussen twee vrouwen.
Persoonlijke zorg en opvoeding van een kind.
Het Iraanse Nieuwjaar.
Een datieve voogd.
Bewuste aantastingen van de lichamelijke integriteit die met
gelijke munt mogen worden terugbetaald volgens het principe
oog om oog, tand om tand.
Een spiritueel leider van een soefi-orde.
De opperste leider.
De Iraanse standaardmunt.
Een subprovincie. Een administratieve entiteit binnen een
Iraanse provincie.
Een Iraans geboorte-/identiteitsboekje.
Een tijdelijk huwelijk.
Vervoerders van brandstof.
Een aantekening in een wetsartikel.
Sodomie door mannen zonder binnendringen.
Een soefi-orde.
Soefisme. Islamitische mystiek.
Misdrijven waarbij de rechters bij het bepalen van de straffen
discretionaire bevoegdheden hebben.
Een Afghaanse nationale identiteitskaart.
Een Iraanse munteenheid.
Een wettelijke voogd of toezichthouder.
Het wettelijk gezag van een voogd of toezichthouder.

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

6.3

Rapporten en publicaties
6RANG
•
Stop reparative therapies & mandatory sex reassignment surgeries.
Homophobia, transphobia and health care abuses in the Islamic Republic of
Iran, juni 2014.
•
“It’s a great honor to violate homosexuals’ rights”. Official hate speech
against LGBT people in Iran, december 2017.
•
Submission to the UN independent expert on protection against violence and
discrimination based on sexual orientation and gender identity, maart 2019.
•
Hidden wounds. A research report on violence against LGBTI in Iran,
september 2020.
Abbasi, Mahmoud, Ehsan Shamsi Gooshki & Neda Allahbedashti
•
Abortion in Iranian legal system, Iranian Journal of Allergy, Asthma and
Immunology 13(1), februari 2014, p. 71-84.
Abdorrahman Boroumand Center
•
Children, yet convicted as adults, 10 oktober 2019.
•
Flogging offences in Iranian law, 18 november 2019.
Ahmady, Kameel
•
The changing paradigms of FGM/C. 2017 country report on FGM/C in Iran,
2017.
Amnesty International (AI)
•
Flawed reforms. Iran’s new code of criminal procedure, 11 februari 2016.
•
Human rights in Iran: Review of 2019, 18 februari 2020.
•
'They shot our children.' Killings of minors in Iran's November 2019 protests,
11 maart 2020.
•
Death sentences and executions 2019, 4 april 2020.
•
Iran: Details of 304 deaths in crackdown on November 2019 protests, 20
mei 2020.
•
Trampling humanity. Mass arrests, disappearances and torture since Iran’s
November 2019 protests, 2 september 2020.
Article 19, Small Media, Human Rights Activists in Iran & Impact Iran
•
Written contribution to the Human Rights Committee, juni 2020.
Asna-ashary, Mozhgan, Mohammad Reza Farzanegan, Mehdi Feizi & Hassan F.
Gholipour
•
Socio-economic determinants of child marriage: Evidence from the Iranian
provinces, CESifo Working Paper 8073, 22 januari 2020.
Atabaki, Touraj
•
Iranian history in transition: Recasting the symbolic identity of Babak
Khorramdin, In: Abbas Amanat & Farzin Vejdani (red.), Iran facing others.
Identity boundaries in a historical perspective, Palgrave, 2012, p. 63-76.
Australian Government – Department of Foreign Affairs and Trade (DFAT)
•
DFAT country information report Iran, 14 april 2020.

Pagina 129 van 141

Austrian Centre for Country of Origin & Asylum Research and Documentation
(ACCORD)
•
Anfragebeantwortung zum Iran: Überprüfung des Status von an iranischen
Gerichten anhängigen Strafverfahren online [a-11256], 27 april 2020.
Bahá’í International Community (BIC)
•
The Bahá’i question revisited: Persecution and resilience in Iran, oktober
2016.
•
The Bahá’ís of Iran – A persecuted community, augustus 2020.
Bertelsmann Stiftung
•
BTI 2020 country report - Iran, 29 april 2020.
Bundesamt für Migration und Flüchtlinge (BAMF)
•
Länderreport 10. Iran: Situation der Christen, 1 april 2019.
•
Länderreport 16. Iran: Streiflichter einer gesellschaftlichen Entwicklung nach
über 40 Jahren Islamische Revolution, 1 september 2019.
•
Länderreport 28. Iran: Frauen – rechtliche Stellung und gesellschaftliche
Teilhabe, 1 juli 2020.
Ceasefire Centre for Civilian Rights & Minority Rights Group
•
In the name of security. Human rights violations under Iran’s national
security laws, 26 juni 2020.
Ceasefire Centre for Civilian Rights, Centre for Supporters of Human Rights &
Minority Rights Group International
•
Beyond the Veil. Discrimination against women in Iran, 16 september 2019.
Central Intelligence Agency (CIA)
•
The World Factbook, Iran, 16 september 2020.
Commissariaat-Generaal voor de Vluchtelingen en de Staatlozen (CGVS)
•
Iran. Behandeling van terugkeerders door hun nationale autoriteiten, 30
maart 2020.
Center for Human Rights in Iran (CHRI)
•
Gunning them down. State violence against protesters in Iran, 26 mei 2020.
Congressional Research Service (CRS)
•
Iranian offensive cyber attack capabilities, 13 januari 2020.
•
Iran: Internal politics and U.S. policy and options, 9 december 2020.
Danish Immigration Service (DIS)
•
Iran: The Yaresan, 6 april 2017.
•
Iran: Erfan-e Halgheh, 24 mei 2019.
•
Iran: November 2019 protests, 6 juli 2020.
•
Iranian Kurds. Consequences of political activities in Iran and KRI, 7 februari
2020.
Danish Refugee Council (DRC) & Danish Immigration Service (DIS)
•
Iran. House churches and converts, februari 2018.
•
Iran. Judicial issues, februari 2018.

Pagina 130 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

Daragahi, Borzou
•
Beyond control: Iran and its opponents locked in a lopsided confrontation,
Atlantic Council, 2019.
Delavari, Eliyeh
•
Report on citizenship law: Iran, september 2020.
Ebrahimi, S.N.
•
Child custody (hizanat) under Iranian law: An analytical discussion, Family
Law Quarterly 39(2), 2005, p. 459-476.
Ensemble Contre la Peine de Mort (ECPM) & Iran Human Rights (IHR)
•
Annual report on the death penalty in Iran 2019, 31 maart 2020.
European Asylum Support Office (EASO)
•
Release on temporary bail, court documents, exit from Iran, 21 april 2020.
Farahmand, Mahnaz & Fatemeh Danafar
•
Transgenders’ mental experiences of gender duality: A qualitative study in
Iran, Iranian Journal of Psychiatry and Behavioral Sciences 14(2), 1 juni
2020.
Freedom House
•
Freedom in the world 2020, Iran, 4 maart 2020.
•
Freedom on the net 2020, Iran, 14 oktober 2020.
Gasimov, Zaur
•
Historical dictionary of Azerbaijan, Rowman & Littlefield, 2018.
Golestaneh, Seema
•
The social life of gnosis: Sufism in post-revolutionary Iran, 9 oktober 2014.
Group for Analyzing and Measuring Attitudes in Iran (GAMAAN)
•
Iranians’ attitudes toward religion: A 2020 survey report, augustus 2020.
Gunter, Michael M.
•
Iran’s forgotten Kurds, Journal of South Asian and Middle Eastern Studies
43(2), 2020, p. 54-67.
Hosseini, Seyedeh Behnaz
•
Life after death in Manichaeism and Yārsān, Fritillaria Kurdica. Bulletin of
Kurdish Studies 13-14, september 2016, p. 4-34.
•
An ethnography of a community’s re-appropriation of Yārsān in cyberspace:
The Facebook phenomenon. Journal of Religion, Media and Digital Culture
6(1), 16 mei 2017, p. 1-22.
Human Rights Activists in Iran
•
2020. Annual report, 29 december 2020.
Human Rights Watch (HRW)
•
Unwelcome guests. Iran’s violation of Afghan refugee and migrant rights, 20
november 2013.
•
“Maximum Pressure.” US economic sanctions harm Iranians’ right to health,
31 oktober 2019.
•
World report 2020, Iran, 14 januari 2020.
Pagina 131 van 141

•

World report 2021, Iran, 14 januari 2021.

Human Rights Without Frontiers (HRWF)
•
In prison for their faith 2020, september 2020.
Humanistisch Instituut voor Ontwikkelingssamenwerking (HIVOS)
•
Silencing across borders. Transnational repression and digital threats against
exiled activists from Egypt, Syria, and Iran, februari 2020.
Humanists International
•
The freedom of thought report, Iran, 12 november 2019.
Immigration and Refugee Board of Canada (IRBC)
•
IRBC, Iran: Requirements and procedures for a former Iranian citizen by
birth, who renounced their citizenship, to reacquire Iranian citizenship,
including circumstances that may bar someone from re-acquiring Iranian
citizenship (2015-August 2017), 22 augustus 2017.
•
Iran: Dress codes, including enforcement (2016-February 2020), 21 februari
2020.
•
Iran: Treatment by Iranian authorities of failed refugee claimants and family
members of persons who have left Iran and claimed refugee status (2017February 2020), 9 maart 2020.
•
Iran: Court summonses and arrest warrants, including issuance procedures;
description of the documents, including security features; whether copies
can be obtained from outside the country or by a third party; prevalence of
fraudulent court documents (2017-March 2020), 13 maart 2020.
Institute on Statelessness and Inclusion (ISI) & Global Campaign for Equal
Nationality Rights
•
Joint submission to the Human Rights Council at the 34th session of the
Universal Periodic Review: Iran, maart 2019.
International Crisis Group (ICG)
•
Iran’s new parliament heralds conservative consolidation, 12 juni 2020.
•
Iran: The U.S. brings maximum pressure to the UN, 19 augustus 2020.
International Federation for Human Rights (FIDH) & Justice for Iran (JFI)
•
Orwellian state: Islamic Republic of Iran's state media as a weapon of mass
suppression, 1 juni 2020.
International Federation for Human Rights (FIDH) & League for the Defence of
Human Rights in Iran (LDDHI)
•
No one is spared. The widespread use of the death penalty in Iran, 1
oktober 2020.
International Federation for Human Rights (FIDH) & World Organisation Against
Torture (OMCT)
•
Indefensible: Iran’s systematic criminalisation of human rights defenders, 31
augustus 2019.
International Federation for Human Rights (FIDH), World Organisation Against
Torture (OMCT) & League for the Defence of Human Rights in Iran (LDDHI)
•
Joint submission to the United Nations Universal Periodic Review (UPR) of
Iran, 29 maart 2019.

Pagina 132 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

International Lesbian, Gay, Bisexual, Trans and Intersex Association (ILGA)
•
State-sponsored homophobia. Global legislation overview update, december
2020.
Internationale Organisatie voor Migratie (IOM)
•
Return of undocumented Afghans. Weekly situation report 02-08 August
2020, 13 augustus 2020.
Iran Human Rights (IHR)
•
Iran Human Rights defenders report 2019/20, 12 november 2020.
Iran Human Rights Documentation Center (IHRDC)
•
Extreme inequality. The human rights situation of Iran’s Baluch minority, 10
juli 2019.
•
Living under suppression: The situation of Gonabadi dervishes in Iran,
november 2020.
Iskandaryan, Gohar
•
The Armenian community in Iran: Issues and emigration, Global Campus
Human Rights Journal 3(1), 2019, p. 127-140.
Justice for Iran
•
Shoot to kill! Preliminary findings of Justice for Iran’s investigation into the
November 2019 protests, 28 februari 2020.
•
Mockery of Justice. State’s policies and laws regarding the victims of Iran’s
2019 November protests, 16 mei 2020.
Kurdistan Human Rights Association-Geneva (KMMK-G)
•
Human rights violations in Kurdistan of Iran, februari 2021.
Landinfo
•
Report Iran: The situation of the Baha’i community, 12 augustus 2016.
•
Iran: The Iranian welfare system, 12 augustus 2020.
•
Report Iran: Passports, ID and civil status documents, 5 januari 2021.
Macuch, R.
•
Assyrians in Iran I. The Assyrian community (Āšūrīān) in Iran, Encyclopaedia
Iranica II/8, 28 juni 2016, p. 817-822.
Mahdavi, Seyed Amirhosein, Asieh Jafari, Khadijeh Azimi, Nikoo Dehghanizadeh &
Abdolrazagh Barzegar
•
Therapeutic abortion in Iran: an epidemiologic study of legal abortion in 2
years, BMC Research Notes 13(1), 27 mei 2020.
Miaan Group
•
Spiraling attacks: Iranian hacking campaign, september 2020.
Ministerie van Buitenlandse Zaken
•
Algemeen ambtsbericht Iran, 8 januari 2010.
•
Algemeen ambtsbericht Iran, 6 oktober 2010.
•
Algemeen ambtsbericht Iran, 25 augustus 2011.
•
Algemeen ambtsbericht Iran, 27 augustus 2012.
•
Algemeen ambtsbericht Iran, 7 december 2013.
Pagina 133 van 141

•
•
•

Thematisch ambtsbericht Situatie van christenen en van LHBT's, 7 mei
2015.
Algemeen ambtsbericht Iran, 29 mei 2017.
Algemeen ambtsbericht Iran, 22 maart 2019.

Minority Rights Group International
•
Minority and Indigenous Trends 2020. Focus on technology, 1 oktober 2020.
Minority Rights Group International, Ceasefire, Centre for Supporters of Human
Rights & Impact Iran
•
Fact sheet on discrimination against women in Iran, 16 september 2019.
Mohammadi Doostdar, Alireza
•
Fantasies of reason: Science, superstition, and the supernatural in Iran,
Doctoral dissertation, Harvard University, 2012.
Noori, Seyed Masoud & Maryamossadat Torabi
•
The principle of protecting the best interests of the child in Shia
jurisprudence and Iran’s legal systeem with emphasis on custody (new
understanding of a traditional legal concept), Asian Journal of Legal
Education 6(1-2), januari 2019, p. 67-82.
Norwegian Refugee Council (NRC)
•
NRC’s operations in Iran. Fact sheet, november 2020.
Office of the High Commissioner for Human Rights (OHCHR)
•
Bachelet condemns execution of child offenders in Iran, 22 april 2020.
•
Iran UN rights experts condemn secret execution of Kurdish political
prisoner, 3 juli 2020.
•
UN experts urge Iran to release human rights defenders from prison during
COVID-19, 16 september 2020.
•
Statement by Javaid Rehman, Special Rapporteur on the situation of human
rights in the Islamic Republic of Iran, at the 75th session of the General
Assembly, 26 oktober 2020.
•
Communication No. AL IRN 26/2020, 11 november 2020.
Open Doors
•
Iran: The reality for Christians. Considerations for immigration officials,
government agencies and avocates of Iranian Christians, augustus 2019.
•
Iran: Country dossier, 6 januari 2020.
•
Iran: Country dossier, november 2020.
•
Iran – Media & advocacy dossier, januari 2021.
Open Doors, Article 18, Middle East Concern (MEC) & Christian Solidarity Worldwide
(CSW)
•
2019 annual report. Violations against Christians in Iran, 31 januari 2020.
•
Annual report 2020. Rights violations against Christians in Iran, 20 januari
2021.
Open Doors, Middle East Concern (MEC), Christian Solidarity Worldwide (CSW),
World Evangelical Alliance (WEA) & Article 18
•
Report to the Human Rights Committee on: Islamic Republic of Iran, 29 mei
2020.

Pagina 134 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

Osanloo, Arzoo
•
Forgiveness Work. Mercy, law, and victims’ rights in Iran, Princeton
University Press, 2020.
OutRight International
•
Human rights report: Being lesbian in Iran, 31 oktober 2016.
•
Human rights report: Being transgender in Iran, 31 oktober 2016.
Pirnia, Bijan, Fariborz Pirnia & Kambiz Pirnia
•
Honour killings and violence against women in Iran during the COVID-19
pandemic, The Lancet Psychiatry 7(10), 1 oktober 2020.
Rahimparvar, Seyedeh Fatemeh Vasegh, Asieh Jafari, Fatemeh Hoseinzadeh, Faezeh
Daemi & Fatemeh Samadi
•
Characteristics of women applying for a legal abortion in the Islamic
Republic of Iran, Eastern Mediterranean Health Journal 24(11), 23 januari
2019, p. 1040-1048.
Rashidi, Vahid
•
Tractor Sazi FC and the Civil Rights Movement of Turks in Iranian
Azerbaijan, The International Journal of Sport and Society 10(2), maart
2019.
Reporters without Borders (RSF)
•
Round-up 2020: journalists detained, held hostage and missing, 14
december 2020.
Rodziewicz, Magdalena
•
The legal debate on the phenomenon of ‘white marriages’ in contemporary
Iran, Anthropology of the Middle East 15(1), maart 2020, p. 50-63.
Small Media
•
Breaking the Silence. Digital media and the struggle for LGBTQ rights in
Iran, 17 mei 2018.
Statistical Center of Iran
•
Iran statistical yearbook 2018-2019 (1397), z.d.
The Law Library of Congress
•
Iran’s ministry of intelligence and security: A profile, december 2012.
•
Legal provisions on gender equality, Arab countries, Israel, Iran, februari
2020.
The Permanent Mission of the Islamic Republic of Iran
•
Ref. 2050/331/656137, 12 januari 2021.
Thomas, Kenneth J. & Fereydun Vahman
•
Bible VII. Persian translations of the Bible, Encyclopaedia Iranica, IV/2,19
oktober 2016, p. 209-213.
Tourner La Page
•
Discrimination against the Kurds in the Islamic Republic of Iran, 12 februari
2019.

Pagina 135 van 141

Troy Burnett, M. (red.)
•
Nationalism today: Extreme political movements around the world, 2020.
United Kingdom Home Office
•
Country policy and information note. Iran: Ahwazis and Ahwazi political
groups, januari 2019
•
Country policy and information note. Iran: Kurds and Kurdish political
groups, 10 januari 2019.
•
Country policy and information note. Iran: Sexual orientation and gender
identity or expression, 21 juni 2019.
•
Country policy and information note. Iran: Smugglers, 9 augustus 2019.
•
Country policy and information note. Iran: Christians and Christian converts,
29 februari 2020.
•
Country policy and information note. Iran: Iran Military service, 6 april 2020.
United Kingdom Upper Tribunal
•
Iran country guidance, 20 februari 2020.
United Nations (Verenigde Naties)
•
Report of the Special Rapporteur on the situation of human rights in the
Islamic Republic of Iran, 18 juli 2019.
•
Situation of human rights in the Islamic Republic of Iran. Report of the
Secretary-General, 2 augustus 2019.
•
Report of the Special Rapporteur on the situation of human rights in the
Islamic Republic of Iran, 28 januari 2020.
•
Report of the Special Rapporteur on the situation of human rights in the
Islamic Republic of Iran, Javaid Rehman, 21 juli 2020.
•
Report of the Special Rapporteur on the situation of human rights in the
Islamic Republic of Iran, Javaid Rehman, 11 januari 2021.
United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR)
•
Iran: Afghan voluntary repatriation – jan to dec 2020, 28 januari 2021.
United States Commission on International Religious Freedom (USCIRF)
•
Iran policy brief: Increased persecution of Iran’s Baha’i community in 2019,
oktober 2019.
•
Annual report 2020, 28 april 2020.
United States Department of State (USDoS)
•
Iran 2019 international religious freedom report, 10 juni 2020.
•
Iran 2019 human rights report, 11 maart 2020.
•
Outlaw regime: A chronicle of Iran’s destructive activities, 17 september
2020.
Vafai, Sohayl
•
Iran: The formation of trans identity and possible paths toward the
acceptance of greater gender “deviance”, Berkeley Journal of Middle Eastern
& Islamic Law 9(1), 8 mei 2018.
Yadegarfard, Mohammadrasool
•
How are Iranian gay men coping with systematic suppression under islamic
law? A qualitative study, Sexuality & Culture 23(4), december 2019, p.
1250-1273.

Pagina 136 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

Yassari, Nadjma
•
Who is a child? Consideration of tradition and modernity in Iranian child law.
In: S. Rutten (red.), Recht van de Islam 22. Teksten van het op 18 juni
2004 te Leiden gehouden tweeëntwintigste RIMO-symposium, Rimo, 2005.
•
Iran. In: N. Yassari et al. (red.), Filiation and the protection of parentless
children. Towards a social definition of the family in Muslim jurisdictions,
T.M.C. Asser Press, 2019.
Yassari, Nadjma, Lena-Maria Möller & Imen Gallala-Arndt
•
Synopsis. In: N. Yassari et al. (red.), Parental care and the best interests of
the child in Muslim countries, T.M.C. Asser Press, 2017.
6.4

Websites
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•

6Rang, www.6rang.org
Abdorrahman Boroumand Center (ABC), www.iranrights.org
Adventistischer Pressedienst (APD), www.apd.media
Advocatenblad, www.advocatenblad.nl
Ahwaz Human Rights Organization (AHRO), www.ahwazhumanrights.org
Ahwazi Democratic Popular Front (ADPF), www.adpf.org
Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD), www.aivd.nl
Amnesty International (AI), www.amnesty.org
Anglican Mainstream, www.anglicanmainstream.org
Arab Front for the Liberation of Al-Ahwaz (AFLA), www.alahwazvoice.com
Arab Struggle Movement for the Liberation of Al-Ahwaz (ASMLA),
www.ahwazna.org
Argos, www.vpro.nl/argos
Article 18, www.articleeighteen.com
Article 19, www.article19.org
Atlantic Council, www.atlanticcouncil.org
Attitude, www.attitude.co.uk
Bahá’í International Community (BIC), www.bic.org
Bahá’í Institute for Higher Education (BIHE), www.bihe.org
Barnabas Fund, www.barnabasfund.org
Center for Human Rights in Iran (CHRI), www.iranhumanrights.org
Chatham House, www.chathamhouse.org
Christian Solidarity Worldwide (CSW), www.csw.org.uk
Committee to Protect Journalists (CPJ), www.cpj.org
Danish National ID Centre (NIDC), www.nidc.dk
Der Spiegel, www.spiegel.de
Deutsche Welle (DW), www.dw.com
Diplomat Magazine, www.diplomatmagazine.eu
Een Vandaag, www.eenvandaag.avrotros.nl
Farsi Christian News Network (FCNN), www.fcnn.com
Farsi Cinema Center, www.fcc.film
Flags of the World, www.crwflags.com
Foreign Affairs, www.foreignaffairs.com
Freedom House, www.freedomhouse.org
Garda, www.garda.com
Gay Star News, www.gaystarnews.com
Girls Not Brides, www.girlsnotbrides.org
Global Security, www.globalsecurity.org
Global Voices, www.globalvoices.org
Government of Canada, www.international.gc.ca
Hengaw, www.hengaw.net
Pagina 137 van 141

•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•

Human Rights Watch (HRW), www.hrw.org
Index on Censorship, www.indexoncensorship.org
InfoMigrants, www.infomigrants.net
International Christian Concern, www.persecution.org
International Civil Aviation Organization (ICAO), www.icao.int
International Foundation for Electoral Systems (IFES), www.ifes.org
International Federation for Human Rights (FIDH), www.fidh.org
International Federation of Journalists (IFJ), www.ifj.org
International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies (IFRC),
www.ifrc.org
International Justice Resource Center, www.ijrcenter.org
International Labour Organization (ILO), www.ilo.org
Internationale Organisatie voor Migratie (IOM), www.iom-nederland.nl
Internet Movie Database, www.imdb.com
Internet World Stats, www.internetworldstats.com
Iran Data Portal, www.irandataportal.syr.edu
Iran Human Rights (IHR), www.iranhr.net
Iran Human Rights Documentation Center (IHRDC), www.iranhrdc.org
Iran Human Rights Monitor (IHRM), www.iran-hrm.com
Iran International, www.iranintl.com
Iran Journal, www.iranjournal.org
Iran Press Watch, www.iranpresswatch.org
IranWire, www.iranwire.com
Jehova’s Witnesses, www.jw.org
KDP Press, www.kdppress.org
Komala International, www.komalainternational.org
Kurdistan Democratic Party of Iran (KDPI), www.pdki.org
Kurdistan Human Rights Network (KHRN), www.kurdistanhumanrights.org
Lawyers for Lawyers, www.lawyersforlawyers.org
Loudwire, www.loudwire.com
Middle East Center for Reporting and Analysis (MECRA), www.mideastcenter.org
Middle East Concern (MEC), www.meconcern.org
Middle East Institute, www.mei.edu
Ministerie van Buitenlandse Zaken van de Islamitische Republiek Iran,
www.en.mfa.ir
Mohabat News, www.mohabatnews.com
National Liberation Movement of Ahwaz (NLMA), www.al-ahwaz.org
National Organization for Civil Registration (NOCR), www.sabteahval.ir
Nejat Society, www.nejatngo.org
NetBlocks, www.netblocks.org
New Humanist, www.newhumanist.org.uk
Norwegian ID Centre (NID), www.nidsenter.no
One World, www.oneworld.nl
Open Democracy, www.opendemocracy.net
Open Doors, www.opendoors.nl
Out, www.out.com
Out TV, www.out.tv
OutRight International, www.outrightinternational.org
Party of Free Life in Kurdistan (PJAK), www.pjak.eu
Payvand, www.payvand.com
Pew Research Center, www.pewresearch.org
Pink News, www.pinknews.co.uk
President van Iran, www.president.ir
Prison Insider, www.prison-insider.com

Pagina 138 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
6.5

Public Register of Authentic Travel and Identity Documents Online (PRADO),
www.consilium.europa.eu
Q News, www.qnews.com.au
Rainbow Europe, www.rainbow-europe.org
Reporters without Borders (RSF), www.rsf.org
Rijksoverheid, www.rijksoverheid.nl
Sat 7, www.sat7uk.org
Statcounter, www.gs.statcounter.com
Taheri Academy, www.mataheriacademy.com
The Christian Science Monitor, www.csmonitor.com
The Economist, www.economist.com
The Iran Primer, www.iranprimer.usip.org
The Washington Institute, www.washingtoninstitute.org
The World Bank, www.worldbank.org
Thiiird Magazine, www.thiiirdmagazine.co.uk
Tweede Kamer der Staten Generaal, www.tweedekamer.nl
Twitter, www.twitter.com
United for Iran, www.ipa.united4iran.org
United Nations, www.un.org
United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR), www.unhcr.org
United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs (OCHA),
www.unocha.org
United States Commission on International Religious Freedom (USCIRF),
www.uscirf.gov
Unrepresented Nations and Peoples Organization (UNPO), www.unpo.org
VIND Burgerzaken, www.portal.vindburgerzaken.nl
VluchtelingenWerk Nederland, www.vluchtelingenwerk.nl
Voice of America, www.voanews.com
Wisselkoers.nl, www.wisselkoers.nl
Worldbank, www.data.worldbank.org
World Watch Monitor (WWM), www.worldwatchmonitor.org
YouTube, www.youtube.com

Nieuwsbronnen
1Limburg
ABC News
Al Arabiya
Al Jazeera
Al-Monitor
Ahval News
Algemeen Dagblad (AD)
Anadolu Agency (AA)
AP News
Armenpress
Asia Times
Azeri-Press Agency (APA)
BBC Monitoring (BBCM)
BBC News
Bloomberg
Caspian News
Canada Broadcasting Corporation
(CBC)
CBN News
CNN

CTV News
Daily Sabah
De Gelderlander
De Morgen
De Standaard
De Volkskrant
Der Spiegel
Der Tagesspiegel
Die Zeit
DW
Eurasianet
Fars News Agency
Financial Times
Financial Tribune
France 24
Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ)
Het Financieele Dagblad
Het Parool
HRANA
Hürriyet Daily News
Pagina 139 van 141

Iran Front Page (IFP News)
Iran Press
IRIB News Agency
Islamic Republic News Agency (IRNA)
Jam News
Kayhan Life
Kurdistan 24
Leeuwarder Courant
Los Angeles Times
Mehr News
Middle East Eye
Mohabat News
Nederlands Dagblad
News.am
Newsweek
NOS
NPO Radio 1
NRC Handelsblad
NRC Next
Omroep West
Pars Today
Politico
Press TV
Radio Farda
Radio Zamaneh
Reformatorisch Dagblad (RD)
Reuters
RFE/RL
6.6

RTL Nieuws
Rûdaw
Special Broadcasting Service (SBS
News)
Tasnim News Agency
Tehran Times
The Georgia Straight
The Guardian
The Independent
The Irish Times
The Jakarta Post
The Jerusalem Post
The National
The New York Times
The Seattle Times
The Sun
The Sydney Morning Herald
The Times
The Wall Street Journal
The Washington Post
Toronto Star
Trend
Trouw
TRT World
Turan
VOA
Wiener Zeitung
Yeni Şafak

Wetten
•

•
•

•

•

Het Burgerlijk Wetboek van de Islamitische Republiek Iran. Een Engelse
vertaling uit 2015 is beschikbaar op
https://unstats.un.org/unsd/vitalstatkb/KnowledgebaseArticle50545.aspx.
De Family Protection Act. Een Engelse vertaling uit 2011 is beschikbaar op
https://iranhrdc.org/family-protection-bill-as-amended-in-august-2011/
De Grondwet van de Islamitische Republiek Iran van 24 oktober 1979, zoals
geamendeerd op 28 juli 1989. Een Engelse vertaling is beschikbaar op
https://www.constituteproject.org/constitution/Iran_1989.pdf?lang=en
Het Wetboek van Strafrecht, zoals geamendeerd in januari 2012. Engelse
vertalingen uit 2013 en 2014 zijn beschikbaar op, https://iranhrdc.org/englishtranslation-of-books-i-ii-of-the-new-islamic-penal-code/ en
https://iranhrdc.org/islamic-penal-code-of-the-islamic-republic-of-iran-bookfive/
Het Wetboek van Strafvordering, zoals geamendeerd in 2015. Een Engelse
vertaling van de amendementen uit 2015 is beschikbaar op
https://iranhrdc.org/amendments-to-the-islamic-republic-of-irans-code-ofcriminal-procedure-part-1/ en https://iranhrdc.org/amendments-to-the-islamicrepublic-of-irans-code-of-criminal-procedure-part-2/. Een oudere versie van het
Wetboek van Strafvordering is beschikbaar op https://iranhrdc.org/englishtranslation-of-the-islamic-republic-of-irans-criminal-code-of-procedure-forpublic-and-revolutionary-courts/

Pagina 140 van 141

Algemeen ambtsbericht Iran | Februari 2021

6.7

Kaart van Iran

Bron: www.kaartenatlassen.nl (Managementboek.nl)

Pagina 141 van 141