Factsheet 2023/29

Eef Hollander & Remco Hoekman

Nederland kent 27 kustgemeenten. Die hebben allemaal hun eigen
samenwerking of indeling voor toezicht en hulpverlening langs de
kustgebieden. In deze factsheet kijken we welke afspraken hierover zijn
gemaakt binnen de kustgemeenten.
Dit onderzoek voerden we uit op verzoek van het ministerie van VWS, naar
aanleiding van Kamervragen over zwemveiligheid.
In totaal hebben 12 van de 27 Nederlandse kustgemeenten gereageerd op de
vragenlijst. Twee gemeenten hebben de contracten met de
lifeguardorganisaties aangeleverd. Deze informatie halen we binnen het
rapport regelmatig aan om meer duiding te geven over de onderwerpen.1
De gemeenten hebben verschillende doelen bij het opstellen van het contract
en voor de samenwerking met de lifeguardorganisatie. Hiernaast staat een
omschrijving van deze doelen.
1 De extra informatie uit deze contracten geven we weer in aparte tekstblokken.

Neem voor meer informatie contact op met Eef Hollander.

‘Het doel van de overeenkomst tussen de lifeguardorganisatie en
de gemeente is de veiligheid op het strand te vergroten door de
kwaliteit van het toezicht en hulpverlening op het strand te
waarborgen en door heldere afspraken duidelijk te maken wat er
van de gemeente en de lifeguardorganisatie wordt verwacht.’

‘De lifeguardorganisatie heeft als doel hulp te verlenen aan
drenkeling, het voorkomen en beheersen van ongevallen op de
overgang van land naar water, in samenwerking met andere
partijen.’

‘De gemeente wil het risico voor de strandbezoekers
beperken/minimaliseren door middel van de diensten die de
lifeguardorganisatie levert.’

De gemeenten hebben afspraken gemaakt met één of meerdere
lifeguardorganisaties om de veiligheid aan de Nederlandse stranden te
vergroten. Gemeenten werken vaak samen met deze lifeguardorganisaties:
• de lokale reddingsbrigade (zeven gemeenten);
• KNRM (één gemeente);
• stichting voor strandexploitatie (twee gemeenten);

Naast de samenwerkingen met lifeguardorganisaties werken gemeenten ook
samen met andere partijen:
• Alle gemeenten werken samen met de ambulance (twaalf gemeenten).
• Bijna alle gemeenten werken samen met de politie (elf gemeenten).
• Drie kwart werkt samen met de kustwacht (negen gemeenten).
• Twee derde werkt samen met de brandweer (zeven gemeenten).

• veiligheidsregio’s (twee gemeenten);
• ander organisaties, zoals een studentenvereniging (twee gemeenten).

• Iets minder dan de helft werkt samen met andere hulpdiensten, zoals
handhaving van de gemeente (vijf gemeenten).

De samenwerkingen met deze lifeguardorganisaties zijn voornamelijk het
vervolg van eerdere samenwerkingen. Gemeenten doen het al jaren zo. De
samenwerking met de KNRM is al enige tot stand gekomen via een formele
aanbestedingsprocedure.

Mulier Instituut

Lifeguarding in Nederland

2

3

We hebben de gemeenten gevraagd waar ze het beleid voor toezichthouden

• Negen gemeenten vinden dat toezicht houden met surveillerende voer- en

en hulpverlenen op baseren en welke afspraken ze hebben met een
lifeguardorganisatie.

vaartuigen moet gebeuren.
• Zeven gemeenten vinden dat het toezicht houden statisch moet gebeuren
vanuit dynamische punten, zoals een badmeesterstoel of mobiele post.
• Zes gemeenten vinden dat toezicht houden langs de waterlijn moet
plaatsvinden bij een gemarkeerde zwemzone met rode en/of gele vlaggen.

De gemeenten baseren hun beleid voor toezichthouden en hulpverlenen op:
• ervaring en advies van lifeguardorganisaties (negen gemeenten);
• voortzetting van bestaande afspraken (zeven gemeenten);
• een periodiek terugkerende risico-inventarisatie (twee gemeenten);
• bezoekersaantallen op de locatie (twee gemeenten).
Eén gemeente heeft geen beleid voor toezichthouden en hulpverlenen.

De gemeenten hebben verschillende eisen waaraan een toezichthoudende
partij moet voldoen tijdens het toezicht houden:
• Elf gemeenten vinden dat het toezicht houden statisch moet plaatsvinden
vanuit vaste punten, zoals een reddingspost.

Mulier Instituut

Lifeguarding in Nederland

Tien van de twaalf gemeenten geven aan dat de lifeguards bepaalde diploma’s
moeten hebben voordat ze hun functie mogen uitvoeren. Elke gemeente of
organisatie hanteert andere richtlijnen, bijvoorbeeld volgens de code
lifeguarding, de blauwe vlag of de International Life Saving Federation (ILSE).
Twee gemeenten stellen geen eisen aan de lifeguards.
In de contracten die twee gemeenten hebben aangeleverd, staat in één geval
niet duidelijk wat de kwaliteit precies moet zijn. In het contract van de andere
gemeente staat dat de lifeguardorganisatie zelf verantwoordelijk is voor het
opleiden van de lifeguards.

4

Elke gemeenten stelt net wat andere eisen aan het aantal uur dat er toezicht
moet zijn op de locatie. Toch zijn er ook veel overeenkomsten. Zo moet in tien
van de twaalf gemeenten dagelijks toezicht aanwezig zijn in de zomervakantie
of zomer van ongeveer 10.00 uur tot 18.00 uur.

Twee andere gemeenten laten het aantal uren afhangen van de
weersvoorspelling. De lifeguards kunnen dan met mooi weer ook langer dan tot
18.00 uur op de locatie aanwezig zijn. Buiten het hoogseizoen is de
aanwezigheid wisselend. In sommige gemeenten zijn dan alleen in het weekend
en op feestdagen lifeguards aanwezig. In andere gemeenten zijn er lifeguards
aanwezig op basis van het weer of in enkele weekenden.

Acht van de twaalf gemeenten hebben een precies aantal lifeguards vastgesteld
dat aanwezig moet zijn op de locatie. In de twee aangeleverde contracten staan
duidelijke aantallen lifeguards of bezettingscijfers van de locatie.
Twee andere gemeenten geven aan dat het aantal lifeguards op locatie
gebaseerd moet worden op de plaatselijke omstandigheden. Bijvoorbeeld de
grootte van het gebied, de weersomstandigheden of de voorspelde drukte.
De laatste twee gemeenten geven aan dat de lifeguardorganisaties zelf het
aantal benodigde lifeguards bepalen.

In één van de twee aangeleverde contracten staat:
‘Op dagen met veel strandbezoek, of wanneer daar aanleiding toe
is, kan de brigade zelf besluiten eerder open te gaan of langer open
te blijven.’

Mulier Instituut

Lifeguarding in Nederland

5

Nagenoeg alle gemeenten geven aan dat er een evaluatie plaatsvindt van de
samenwerking met en de inzet van de lifeguardorganisaties. Eén gemeente
weet niet of dat het geval is (figuur 1).

Figuur 1
Evaluaties onderdelen lifeguarding binnen de gemeenten
(in aantallen, n=12)

Evaluatie samenwerking

11

1

Evaluatie inzet

11

1

Ja, er vinden evaluaties plaats

Nee, er vinden geen evaluaties plaats

De gemeenten passen verschillende methoden toe om de gemaakte
afspraken met de toezichthoudende partij(en) te controleren:
• In drie gemeenten vinden overleggen plaats waarin ze de
werkzaamheden evalueren.
• In drie andere gemeenten zijn er tijdens het seizoen vaak gemeentelijke
toezichthouders op locatie (soms dagelijks in het hoogseizoen) .
• Twee gemeenten voeren steekproefsgewijs controles uit om de naleving
van het contract te bekijken.
• In één gemeente staan prestatie-eisen in het contract waarop ze toetsen.
• Drie gemeenten hebben hier geen duidelijke afspraken over gemaakt.

Weet ik niet

Bron: Mulier Instituut, Vragenlijst lifeguarding, 2023.

Mulier Instituut

Lifeguarding in Nederland

6

Uit de vragenlijst blijkt dat de gemeenten in de evaluatie de naleving van de
werkafspraken en de inzet bespreken. Ze bespreken ook de knelpunten die
daarbij komen kijken. In de evaluatie bespreken ze daarnaast de
verbeterpunten voor bijvoorbeeld de inzet, de werkzaamheden en het
materiaal. Ook het beschikbare budget evalueren ze.

De twee gemeenten waarvan we extra informatie hebben ontvangen,
evalueren op basis van gesprekken. Hiernaast staan hun omschrijvingen van die
gesprekken. De gesprekken vinden meerdere keren per jaar plaats en gaan over
de werkzaamheden. Deze gespreken vinden tussen lifeguards/werknemers
plaats, maar ook tussen de coördinatoren.

‘Minimaal tweemaal per jaar vindt er een overleg plaats tussen de
brigade en de gemeente en eventueel andere betrokkenen bij de
dienstverleningstaken.’
‘Om de samenwerking goed te laten verlopen, is regulier overleg
op de verschillende niveaus nodig over de operatie.’

‘In deze overleggen worden afspraken gemaakt over de
toezichtperiode in dat jaar, het actualiseren van de materieelnota
voor het lopend seizoen en het volgend jaar.’
‘Twee maanden na elk strandseizoen wordt de werking van het
convenant c.a. geëvalueerd. De evaluatiepunten worden in januari
verwerkt in het plan voor komend seizoen.’

Mulier Instituut

Lifeguarding in Nederland

7

In vier gemeenten is jaarlijks een vast bedrag beschikbaar voor het
toezichthouden en hulpverlenen aan de kust. Eén gemeente geeft wel aan te
kijken naar uitbreiding van het budget vanwege toenemende drukte op het
strand. Zij willen eventueel meer posten op het strand voor toezichthouden en
hulpverlenen.
Zeven gemeenten kijken jaarlijks opnieuw naar het beschikbare budget. Eén
gemeente stelt het budget vast op basis van het aantal uren inzet. De andere
gemeenten voeren gesprekken over het budget. In die gesprekken gaat het
over ontwikkelingspunten voor meer budget, zoals nieuwe materialen of meer
inzet door toenemende drukte op stranden. Daarnaast gaat het over het
behalen van de prestatie-eisen en het budget dat daarvoor beschikbaar is.

Mulier Instituut

Lifeguarding in Nederland

Volgens de meeste gemeenten is er voldoende budget beschikbaar voor het
toezichthouden en hulpverlenen. Drie gemeenten kunnen niet aangeven of het
budget voldoende of onvoldoende is.

In twee gemeenten is het beschikbare budget volgens de gemeente nu
onvoldoende. Er is vooral onvoldoende budget voor het vervangen van
materialen. Het tekort ligt niet zozeer bij het personeel, maar meer bij de
mogelijkheden voor om materiaal te verbeteren of vervangen.

8

Hieronder geven we op basis van de twee aangeleverde contracten meer
duiding over hoe de budgetten zijn vastgesteld en wat daar allemaal onder valt.

‘Voor het uitvoeren van de integrale strandveiligheids en adviestaak, ontvangt de reddingsbrigade jaarlijks een vergoeding.
Het bedrag kan op basis van ambities en omstandigheden, lager of
hoger zijn.’

‘Los van de vergoeding voor het standaard toezichthouden en
hulpverlenen ontvangt de lifegaurdorganisatie een bedrag voor
innovatie rond techniek, middelen en ontwikkeling voor kennis.’

‘In het beschikbare bedrag zitten bijvoorbeeld kosten voor kleding,
opleiding, onderhoud.’

Mulier Instituut

Lifeguarding in Nederland

‘Het staat de lifeguardorganisatie vrij fondsen te werven. Indien
dit gebeurd en hieruit inkomsten gegenereerd worden dan wordt
dit in het jaarverslag vermeld. Dit heeft geen invloed op de hoogtes
van de beschikbare bedragen in de materieelnota of het bedrag
dat de lifeguardorganisatie daarnaast jaarlijks ontvangt van de
gemeente.’

‘De lifeguardorganisatie dient een plan en compacte begroting in,
waarbij 75% van het benodigde bedrag in het eerste kwartaal van
ieder jaar wordt overgemaakt en 25% na afloop van het
strandseizoen op basis van de werkelijke gemaakte kosten.’

9

Capaciteit personeel

Toenemende gevaren

Samenwerking

Capaciteit monitoring

Zes gemeenten geven aan dat
ze gedurende het zwemseizoen
onvoldoende personeel kunnen
vinden.

Drie gemeenten geven aan dat
het door de toenemende
drukte steeds gevaarlijker
wordt op en naast het strand.

Eén gemeente geeft aan dat
het samenwerken met een
naastgelegen gemeente lastig
is. Vooral door verschillen in
afspraken en regels.

Twee gemeenten geven aan
onvoldoende gemeentelijke
capaciteit te hebben om
regelmatig en goede
monitoring uit te voeren.

De gemeenten geven allemaal andere knelpunten aan voor het organiseren
van toezicht en hulpverlening. Hierboven staan enkele knelpunten die
gemeenten aangeven. Hieronder lichten we deze verder toe:
• Onvoldoende capaciteit van personeel, strandwachten en handhaving op
het strand en het water is volgens de gemeenten een gevolg van een
steeds langer zwemseizoen.
• Door de toenemende drukte vinden de gemeenten het steeds moeilijker
om verschillende groepen, zoals surfers en andere watersporters, uit

situaties ontstaan.
• De samenwerking ervaren gemeenten wisselend. Eén gemeente heeft
moeite met de samenwerking met naastgelegen gemeenten. Een andere
gemeente geeft juist aan dat de reddingsbrigades (tussen de gemeenten)
heel goed contact hebben. Ze stemmen voor hun toezicht en
hulpverlening alles goed met elkaar af.
Er zijn ook twee gemeenten die geen knelpunten ervaren bij het organiseren
van toezicht en hulpverlening op locatie.

elkaar te houden en genoeg ruimte te bieden zonder dat er gevaarlijke
Mulier Instituut

Lifeguarding in Nederland

10

We hebben de gemeenten ook gevraagd wat zij doen om de zwemveiligheid in

• cursussen aanbieden voor lifeguards (twee gemeenten);

de omgeving te vergroten. In de twee aangeleverde contracten is daarover het
volgende vastgelegd:

• zwemlessen aanbieden bij en in open water (één gemeente).
Eén gemeente onderneemt geen verdere acties.

‘De lifeguardorganisatie zorgt samen met de gemeente voor
brochures, borden en ander materiaal om strandbezoekers te
informeren over (de gevaren op) het strand. Informatie met
betrekking tot de waterkwaliteit wordt door de gemeente op de
daarvoor bestemde borden aan het publiek kenbaar gemaakt.’

De gemeenten en lifeguardorganisaties ondernemen de volgende acties om de
zwemveiligheid bij en in het open water te vergroten:
• campagnes en reclame organiseren over zwemveiligheid en gevaren bij open
water (vijf gemeenten);
• informatie over zwemveiligheid verstrekken aan gasten van
verblijfaccommodaties (vier gemeenten);

Mulier Instituut

Lifeguarding in Nederland

Om de zwemveiligheid te vergroten is het belangrijk om te weten welke
ongevallen er gebeuren op de toezichtlocatie en welke acties er worden
ondernomen. De gemeenten registreren de volgende acties en ongevallen:
• reddingen (vijf gemeenten);
• fatale verdrinkingen (vijf gemeenten);
• niet-fatale verdrinkingen (vier gemeenten);
• acties met een van de voertuigen (vier gemeenten);
• vermiste en gevonden kinderen (vier gemeenten);
• grensoverschrijdend gedrag (drie gemeenten);
• hijsen van rode vlaggen (drie gemeenten);
Drie gemeenten verzamelen geen data van acties of ongevallen op de
toezichtlocatie.
11

12

Dit onderzoek had als doel om inzicht te krijgen in hoe gemeenten het
toezichthouden en hulpverlenen langs de kust hebben geregeld.

Iedere gemeente heeft andere prestatie-eisen opgesteld voor lifeguarding
langs de kust. De gemeente stelt in elk geval vast wat de toezichtperiode is en
waar de lifeguards aan moeten voldoen.

Er vinden wel evaluatiemomenten plaats binnen gemeenten, maar dit is niet
altijd duidelijk vastgesteld. Evaluaties bestaan voornamelijk uit gesprekken of
uit monitoring van de werkzaamheden op locatie door gemeentelijke
toezichthouders.

Gemeenten stellen de budgetten voor toezicht en hulpverlening langs de kust
jaarlijks vast of hebben elk jaar een vast bedrag. Het budget voor ontwikkeling
is niet altijd inbegrepen in het vastgestelde bedrag.

Mulier Instituut

Lifeguarding in Nederland

De gemeenten ervaren knelpunten in de capaciteit voor het toezicht en de
hulpverlening. Ook door de toenemende drukte worden toezicht en
hulpverlening moeilijker

12 van de 27 kustgemeenten hebben gereageerd op de vragenlijst. Slechts
twee gemeenten hebben hun contract gedeeld. Hierdoor hebben we een
beperkt overzicht gekregen van de lifeguarding aan de Nederlandse kust.

Het zou goed zijn om een deel van de vragen uit dit onderzoek en het verzoek
om contracten te delen onderdeel te maken van het project ‘Het Strand Veilig’.
Daarin zoekt de Nationale Raad Zwemveiligheid (NRZ) nauwe samenwerking
met alle organisaties die toezicht houden op het strand. Alle 27 gemeenten
werken hieraan mee. Ons onderzoek biedt een mooie aanvulling op het werk
binnen dit project.

13

Eef Hollander
e.holllander@mulierinstituut.nl
Remco Hoekman
r.hoekman@mulierinstituut.nl