Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1709
Vragen van de leden Van Nispen en Hijink (beiden SP) aan de Ministers voor
Rechtsbescherming en van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over het bericht
dat zorginstellingen misbruik lijken te maken van de regeling waarmee zij
aanstelling of ontslag van een bewindvoerder, mentor of curator mogen
vragen (ingezonden 9 januari 2020).
Antwoord van Minister Dekker (Rechtsbescherming) (ontvangen 10 februari
2020) Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2019–2020, nr. 1535
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het bericht dat zorginstellingen misbruik lijken te
maken van de regeling waarmee zij aanstelling of ontslag van een bewindvoerder, mentor of curator mogen vragen? Wat is uw reactie hierop? Waren
deze signalen al eerder bij u bekend?1
Antwoord 1
Ja, ik heb kennis genomen van het bericht. Ik vind de voorbeelden die in de
berichtgeving van De Groene Amsterdammer worden genoemd zorgelijk en
heb daarom naar aanleiding van het artikel gesproken met de rechters uit de
expertgroep curatele, bewind en mentorschap van de rechtspraak (hierna: de
expertgroep). In de verdere beantwoording ga ik daarop ook in.
Vraag 2
Hoe verklaart u de ruime verdubbeling van het aantal aanvragen om
aanstelling of ontslag van een bewindvoerder of mentor door zorginstellingen
in 2019 ten opzichte van 2014? Is dit volgens u een wenselijke ontwikkeling?
Antwoord 2
De leden Van Nispen en Hijink verwijzen naar cijfers uit de berichtgeving van
De Groene Amsterdammer. Zij maakt er in haar berichtgeving melding van
dat Investico cijfers heeft opgevraagd bij de Raad voor de rechtspraak
(hierna: de Rvdr). De Rvdr bericht mij dat zij de vraag van Investico kreeg
hoeveel instellings- of opheffingsverzoeken door zorginstellingen zijn
ingediend. Naar aanleiding van de vragen van het lid Ellemeet (Aanhangsel
Handelingen, vergaderjaar 2019–2020, nr. 1697) en de vragen van de leden

1

ah-tk-20192020-1709
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

De Groene Amsterdammer, 4 december 2019, https://www.groene.nl/artikel/die-man-kent-onzezoon-helemaal-niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

Van Nispen en Hijink heb ik de betreffende cijfers bij de Rvdr opgevraagd. Er
lijkt sprake van een misverstand rond de cijfers. De cijfers die de Rvdr heeft
verstrekt betreffen het aantal instellingsverzoeken voor bewind en mentorschap dat zorginstellingen in de periode 2014 tot en met juni 2019 hebben
ingediend. In totaal gaat het om 3.279 verzoeken. In de berichtgeving van De
Groene Amsterdammer lijkt precies dit aantal van 3.279 verzoeken gepresenteerd te worden als het aantal ontslag- en benoemingsverzoeken met
betrekking tot bewindvoerders en mentoren dat zorginstellingen hebben
ingediend.2
Bij de Rvdr heb ik ook opgevraagd het aantal ontslag- en benoemingsverzoeken dat zorginstellingen hebben ingediend. In de periode 2014–2016 steeg het
aantal ontslag- en benoemingsverzoeken naar circa zestig per jaar, sinds 2017
gaat het om circa twintig verzoeken per jaar.
Vraag 3
Is de praktijk, zoals in het bovengenoemd artikel beschreven, in lijn met de
geest van de wet? Zo ja, kunt u dit nader onderbouwen? Zo nee, welke
maatregelen gaat u nemen om zorginstellingen duidelijk te maken dat wat zij
doen niet wenselijk is?
Antwoord 3
Zorginstellingen hebben in de periode 2014 tot en met 2019 3.279 instellingsverzoeken voor bewind en mentorschap ingediend. Het doel van het
toekennen van deze bevoegdheid aan zorginstellingen is de toegang tot
bewind, mentorschap en curatele te verbeteren voor kwetsbare mensen
zonder familie en sociaal vangnet. Door de betrokkenheid van zorginstellingen vallen minder hulpbehoevenden tussen wal en schip. Het gaat bijvoorbeeld om zorgmijders en mensen zonder (betrokken) familie.3 Dat zorginstellingen jaarlijks een aantal instellingsverzoeken indienen is in lijn met de geest
van de wet.
Vraag 4
Op welke manier controleren rechters aanvragen van zorginstellingen?
Hebben rechters voldoende tijd om de aanvragen zorgvuldig te beoordelen?
Kunt u dit nader onderbouwen? Wordt bijvoorbeeld gedegen getoetst of een
bewindvoerder/mentor volstrekt onafhankelijk is en niet te veel op schoot zit
bij een zorginstelling?
Antwoord 4
Als een zorginstelling een instellingsverzoek voor bewind, mentorschap of
curatele indient, moet de zorginstelling op grond van de wet motiveren
waarom de familie dat verzoek niet indient. De rechters de expertgroep geven
aan dat een verzoek door een zorginstelling doorgaans wordt ingediend
omdat er geen familie is of geen betrokken familie. Als een zorginstelling een
ontslag- en benoemingsverzoek indient, beoordeelt de rechter de gegrondheid van het verzoek en weegt hij alle betrokken belangen af. De expertgroep
benadrukt dat het belang van de betrokkene altijd voorop staat. Dit is in lijn
met het VN-verdrag inzake de rechten van personen met een handicap, dat
onder meer bepaalt dat maatregelen zoals bewind, mentorschap en curatele
de wil en voorkeuren van de betrokkene respecteren.
De wet bevat waarborgen voor het voorkomen van belangenverstrengeling.
In de wet is een lijst opgenomen van natuurlijke en rechtspersonen die niet
kunnen worden benoemd tot bewindvoerder, mentor en curator. Het
benoemingsverbod geldt onder andere voor – kort gezegd – medewerkers
van zorginstellingen. Zij moeten niet in een positie terecht kunnen komen
waarin zij de belangen van hun cliënt – de betrokkene – en hun werkgever –
de zorginstelling – moeten afwegen. Zo’n situatie kan bijvoorbeeld ontstaan
2

Uit de berichtgeving van De Groene Amsterdammer: «Tot 2014 konden enkel familieleden om
aanstelling of ontslag van een bewindvoerder of mentor vragen. Na de wetswijziging kregen
ook zorginstellingen deze bevoegdheid. De afgelopen vijf jaar deden zorginstellingen 3729 van
zulke aanvragen, blijkt uit cijfers die Investico opvroeg bij de Raad voor de Rechtspraak. De
neiging van zorginstellingen om dit soort aanvragen te doen, neemt toe: in 2014 deden de
instellingen 414 verzoeken, vorig jaar waren het er met 934 ruim twee keer zoveel.»
3
Bureau Bartels, Werking Wet wijziging curatele, beschermingsbewind en mentorschap, Besluit
kwaliteitseisen cbm en Regeling beloning cbm, WODC 2018 (hierna: Wetsevaluatie), p. 18.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

als de bewindvoerder of curator moet beslissen of de betrokkene meebetaalt
aan een uitgave die een zorginstelling doet ten behoeve van alle cliënten. Het
benoemingsverbod is erop gericht dergelijke situaties te voorkomen. Ook in
het Besluit kwaliteitseisen zijn waarborgen opgenomen voor het voorkomen
van belangenverstrengeling bij professionele vertegenwoordigers. Zij mogen
bijvoorbeeld geen ander voordeel voor hun werk ontvangen dan de beloning
die zij als vertegenwoordiger krijgen.
Met inachtneming van de wettelijke waarborgen is het in de praktijk aan
vertegenwoordigers om belangenverstrengeling te voorkomen. Zij moeten
handelen zoals een goed vertegenwoordiger betaamt. Doen zij dat niet, dan is
dit reden voor ontslag en zijn zij aansprakelijk voor de schade die zij de
betrokkene berokkenen. Als bijvoorbeeld de ouders of kinderen van de
betrokkene vermoeden dat de vertegenwoordiger de belangen van de
betrokkene niet vooropstelt, maar die van de zorginstelling, kunnen zij
hierover een klacht indienen bij de vertegenwoordiger. Het staat partijen vrij
om de rechter te benaderen. De rechter beoordeelt dan of de vertegenwoordiger kan aanblijven of dat de belangen van de betrokkene beter zijn geborgd
als een andere vertegenwoordiger wordt benoemd.
Rechters hebben voldoende gelegenheid, tijd en mogelijkheden om te
onderzoeken wat er aan de hand is als sprake is van een conflict tussen de
zorginstelling en vertegenwoordiger of mogelijke belangenverstrengeling bij
een vertegenwoordiger. De rechter kan bijvoorbeeld informatie bij de
vertegenwoordiger en zorginstelling opvragen en de betrokken partijen
horen. Dit is bevestigd door de expertgroep.
Op de rechtbank wordt nagegaan of verzoeken van zorginstellingen worden
vergezeld door akkoordverklaringen van familie. De rechtbank gaat via de
Basisregistratie Personen (BRP) na of er familie is die bij het verzoek van de
zorginstelling moet worden betrokken. Familie die buiten beeld was, kan op
die manier alsnog worden betrokken. De familie krijgt op deze manier als
belanghebbende de gelegenheid om te worden gehoord. Mocht er een
belanghebbende zijn die onverhoopt toch buiten beeld is gebleven of die niet
bereikbaar was, dan kan die belanghebbende zich alsnog bij de rechtbank
melden en zal de rechter bekijken of er aanleiding is om zijn beslissing te
herzien. Blijft de beslissing in stand en is de belanghebbende het hier niet
mee eens, dan kan de belanghebbende hoger beroep instellen.
Vraag 5 en 6
Is het volgens u wenselijk dat bewindvoerders en mentoren voor hun
inkomen sterk afhankelijk zijn van zorginstellingen, waarbij een kwart van de
bewindvoerders en mentoren aangeeft weleens onder druk te zijn gezet door
zorginstellingen?
Vindt u ook dat het er op lijkt dat bewindvoerders en mentoren eerder
loopjongens lijken te zijn geworden van zorginstellingen in plaats van dat zij
echt de belangen van hun cliënt behartigen? Vindt u, net als het College voor
de Rechten van de Mens, deze ontwikkeling ook een gevaar voor de
rechtsbescherming van ouderen en verstandelijk beperkten? Zo nee, kunt u
uitgebreid beargumenteren waarom niet?
Antwoord 5 en 6
De Groene Amsterdammer bericht dat meer dan de helft van de door De
Monitor, Investico en Trouw geënquêteerde bewindvoerders en mentoren
voornamelijk cliënten krijgt via zorginstellingen. Dit hoeft op zichzelf niet te
betekenen dat zij financieel afhankelijk zijn van zorginstellingen. Als een
vertegenwoordiger wel financieel afhankelijk is van een zorginstelling, is dat
niet wenselijk. Een vertegenwoordiger moet het belang van de betrokkene
centraal stellen. Het risico dat dit niet gebeurt, wordt vergroot als de
vertegenwoordiger financieel afhankelijk is van de zorginstelling.
Ik herken het beeld dat vertegenwoordigers loopjongens lijken te zijn
geworden, niet. Zoals uiteengezet in het antwoord op vraag 4, bevatten de
wet en het Besluit kwaliteitseisen waarborgen om belangenverstrengeling
tegen te gaan.
In de evaluatie van de wetswijzing uit 2014 is door rechters opgemerkt dat
met name zorginstellingen goed zicht hebben op de verhouding tussen de
vertegenwoordiger en betrokkene. Zij hebben daarbij opgemerkt dat als de
kwaliteit van de vertegenwoordiging te wensen overlaat, zorginstellingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

actie kunnen ondernemen doordat zij de bevoegdheid hebben om de rechter
te verzoeken de vertegenwoordiger te ontslaan.4
Naar aanleiding van de berichtgeving van onder andere De Groene Amsterdammer heeft het Ministerie van Justitie en Veiligheid gesproken met
voornoemde expertgroep. De expertgroep heeft aangegeven dat de berichtgeving van onder andere De Groene Amsterdammer onderstreept hoe
belangrijk het is dat de rechter grondig onderzoek doet naar de reden van
verzoeken die zorginstellingen indienen.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport zal de koepels van
zorginstellingen vragen om de berichtgeving van De Groene Amsterdammer
en in het bijzonder de daarin beschreven ervaringen van ouders onder de
aandacht van hun leden te brengen.
Vraag 7
Wat is er concreet gedaan met de evaluatie van de wet in 2018, waaruit bleek
dat een op de vijf professionele bewindvoerders en mentoren negatief was
over de toegenomen macht van zorginstellingen?
Antwoord 7
Uit de wetsevaluatie blijkt niet dat 1 op de 5 professionele vertegenwoordigers negatief is over de toegenomen macht van zorginstellingen. Hieronder
worden hieromtrent meest relevante uitkomsten van de evaluatie weergegeven en wordt toegelicht welke actie er na de evaluatie is ondernomen.
In de wet is geregeld welke (rechts)personen een verzoek mogen indienen tot
instelling en opheffing van bewind, mentorschap en curatele en ontslag van
de vertegenwoordiger. Met de wetswijziging uit 2014 is de kring van
verzoekers uitgebreid. Hiermee is beoogd meer personen uit de nabije
omgeving van de betrokkene te betrekken bij diens bescherming en de
toegang tot de beschermingsmaatregelen beter te borgen.5 Aan de kring
verzoekers zijn toegevoegd degene die het gezag over de betrokkene
uitoefent, gemeenten (in geval van zogenoemd schuldenbewind) en zorg- en
begeleidingsinstellingen (hierna tezamen: zorginstellingen). In de evaluatie
van de wetswijziging in 2018 is ook deze uitbreiding van de kring van
verzoekers betrokken. De onderzoekers constateren dat (vrijwel) alle
ondervraagde rechters (9 van de 10) en een aanzienlijk deel van de professionele bewindvoerders, mentoren en curatoren (36 van de 77) positieve
ervaringen hebben opgedaan met de uitbreiding van de kring van verzoekers.
Als reden hiervoor wordt vooral gewezen op de verruiming van de signaleringsmogelijkheid. Door onder meer zorginstellingen de mogelijkheid te
bieden om de instelling van een beschermingsmaatregel te verzoeken vallen
minder hulpbehoevenden tussen wal en schip. Dit is vooral relevant bij
personen die niet of nauwelijks over familie beschikken, voegen de onderzoekers toe.6
Van de 10 geraadpleegde rechters oordelen er 5 neutraal over de uitbreiding
van de kring van (rechts)personen die een ontslagverzoek mogen indienen
vanwege hun (zeer) beperkte ervaring hiermee. 3 rechters hebben hier meer
ervaring mee opgedaan. Deze rechters zijn positief over de uitbreiding van de
kring. Zij hebben daarbij aangegeven dat met name zorginstellingen goed
zicht hebben op de verhouding tussen de vertegenwoordiger en betrokkene;
als de kwaliteit van vertegenwoordiging duidelijk te wensen overlaat, hebben
zorginstellingen met de mogelijkheid van het indienen van een ontslagverzoek een extra instrument in handen om actie te ondernemen.7 Van de 77
geraadpleegde professionele vertegenwoordigers hebben er 8 positief
geoordeeld over de uitbreiding van de kring van (rechts)personen die een
ontslagverzoek kunnen indienen (1 op de 10). Als reden daarvoor hebben
deze respondenten met name genoemd dat de uitbreiding van de kring van
verzoekers heeft geresulteerd in meer controle op de werkzaamheden van
vertegenwoordigers.8 Van de 77 geraadpleegde professionele vertegenwoordigers hebben er 8 neutraal en 7 negatief geoordeeld over de uitbreiding van
de kring van (rechts)personen die een ontslagverzoek mogen indienen. Dit
4

Wetsevaluatie, p. 36.
Kamerstuk 33 054, nr. 3, p. 4, 7–8.
6
Wetsevaluatie, p. 18.
7
Wetsevaluatie, p. 36.
8
Wetsevaluatie, p. 36.
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4

betreft tezamen 1 op de 5 geraadpleegde professionele vertegenwoordigers.
Deze respondenten hebben volgens de onderzoekers vooral opgemerkt dat
deze bevoegdheid erin kan resulteren dat meer ontslagverzoeken worden
ingediend bijvoorbeeld vanwege oneigenlijke gronden. Als voorbeelden van
oneigenlijke gronden worden onenigheid in de familie of financiële overwegingen genoemd.9 In de evaluatie blijkt niet van voorbeelden van gevallen
waarin zorginstellingen daadwerkelijk een verzoek hebben ingediend op
oneigenlijke gronden.
Op 4 juli 2019 heb ik de appreciatie van de wetsevaluatie aan de Kamer
gezonden.10 Naar aanleiding van de wetsevaluatie zijn verschillende
stakeholderbijeenkomsten georganiseerd. Tijdens die bijeenkomsten zijn de
ervaringen met verzoeken van zorginstellingen niet door mijn ministerie
geagendeerd. De reden daarvoor is dat de uitkomsten van de evaluatie op dit
onderwerp daar geen aanleiding voor gaven. 1 op de 11 professionele
vertegenwoordigers bestempelde de uitbreiding van de kring van verzoekers
in het algemeen als negatief, zonder specifiek te refereren aan zorginstellingen. Daartegenover bestempelde bijna de helft van de professionele
vertegenwoordigers en 9 van de 10 rechters de uitbreiding als positief.11 Deze
resultaten geven geen doorslaggevende positieve of negatieve uitkomst,
zeker niet nu uit de wetsevaluatie (a) blijkt dat er nog weinig ervaring was
opgedaan met verzoeken van (rechts)personen die bij de wetswijziging aan
de kring van verzoekers zijn toegevoegd en (b) niet blijkt van voorbeelden
waarin verzoeken op oneigenlijke gronden zijn ingediend en deze daadwerkelijk hebben geleid tot de opheffing van een beschermingsmaatregel of
ontslag van een vertegenwoordiger. Verzoeken van zorginstellingen zijn
tijdens de bijeenkomsten ook niet door deelnemers aan de orde gesteld.
Vraag 8
Heeft u inmiddels gesproken met de rechtspraak? Zo ja, wat was van dit
gesprek de uitkomst? Zo nee, wanneer gaat u dat doen en kunt u de Kamer
informeren over de uitkomsten van dit gesprek?
Antwoord 8
Naar aanleiding van de berichtgeving van De Monitor, Trouw en De Groene
Amsterdammer is vanuit mijn ministerie op 6 december 2019 gesproken met
de expertgroep. De uitkomsten van dit gesprek zijn vermeld in de beantwoording van de voorgaande vragen.

9

Wetsevaluatie, p. 36–37.
Kamerstuk 33 054, nr. 24.
11
Zie tabel 2.8 in Wetsevaluatie, p. 36.
10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

5