2010D34868

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat hebben de fracties
van de VVD, het CDA, de SP en de Partij voor de Dieren de behoefte om
enkele vragen en opmerkingen voor te leggen over de brief van de
minister van Verkeer en Waterstaat d.d. 20 juli 2010 inzake de vergunningverlening voor een waterkrachtcentrale te Borgharen.
De fungerend voorzitter van de commissie,
H. ten Broeke
De adjunct-griffier van de commissie,
L. Tijdink

nds-tk-2010D34868

1

Algemeen
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van het voornemen
van de minister om de ontwerpbeschikking voor de vergunningverlening
voor een waterkrachtcentrale te Borgharen ter inzage te leggen. Deze
leden zijn van mening dat de eventuele bouw van deze waterkrachtcentrale een goede ontwikkeling is en een onontbeerlijk onderdeel van een
brede energievoorziening in de regio. De leden van de VVD-fractie zouden
graag zien dat de minister zo spoedig mogelijk duidelijkheid verschaft
over de verlening van de vergunning.
De leden van de CDA-fractie vinden het van belang dat de waterkrachtcentrale te Borgharen tijdig gerealiseerd kan worden. Deze leden zijn van
mening dat in het kader van de nieuwe vergunningaanvraag, de ontwerpbeschikking nu ter inzage gelegd kan worden.
De leden van de SP-fractie zijn positief over het initiatief voor de
waterkrachtcentrale.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren zijn zeer bezorgd over
de plannen voor een waterkrachtcentrale in de Maas bij Borgharen.
Allereerst is het volgens deze leden nog maar de vraag of deze centrale
een echte bijdrage kan leveren aan de energievoorziening, gezien het feit
dat de Maas maar weinig hoogteverschillen kent en in de zomer herhaaldelijk droog valt. Wat volgens hen wel zeker is, is dat de komst van deze
centrale zal leiden tot een hoge vissterfte. En dat terwijl het volgens hen
voor veel vissoorten al heel moeilijk is om te migreren en Nederland nota
bene gebonden is aan meerdere internationale verdragen inzake het
verbeteren van de migratiemogelijkheden voor vissen. Ook worden met
Europees geld allerlei projecten uitgevoerd die tot doel hebben om
soorten, zoals de zalm en aal, te herintroduceren en te beschermen. De
leden van de fractie van de Partij voor de Dieren zijn van mening dat een
centrale in Borgharen migratie alleen maar moeilijker zal maken en de
kans zal vergroten dat vissen worden vermalen. Deze leden zijn dan ook
verbaasd over de brief die de minister op 19 juli 2010 naar de Kamer heeft
gestuurd inzake de ontwerpbeschikking voor de waterkrachtcentrale bij
Borgharen.
Visproblematiek
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de brief van
voormalig staatssecretaris Huizinga van 18 december 2009 over de
uitkomsten met de proef met een hevelvistrap (Kamerstuk 27 625, nr. 155).
Deze leden constateren dat de uitkomsten van die proef niet positief
waren. Zij begrijpen uit de brief van de minister van 19 juli 2010 dat de
afgelopen maanden met de indiener van de vergunningaanvraag voor de
waterkrachtcentrale te Borgharen naar alternatieve oplossingen voor de
problematiek ten aanzien van de migratie van vissen is gezocht. De leden
van de VVD-fractie vragen de minister of het waar is dat er een
aanvaardbaar alternatief is gevonden, dat voor een duurzame oplossing
zorgt voor de problematiek ten aanzien van de migratie van vissen bij de
bouw van de waterkrachtcentrale.
De leden van de CDA-fractie zijn van mening dat met de initiatiefnemer
van de waterkrachtcentrale inmiddels tot een bevredigende en duurzame
oplossing is gekomen voor een goede vistrap.
De leden van de SP-fractie constateren dat een vistrap onderdeel uitmaakt
van de vergunningaanvraag, waarmee de migratie van vissen stroomopwaarts geregeld is.

2

De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren brengen de minister
graag in herinnering dat in de brief van de voormalig staatssecretaris van
Verkeer en Waterstaat van 18 december 2009 over de uitkomsten van de
proef met een hevelvistrap (Kamerstuk 27 625, nr. 155) de conclusie werd
getrokken, dat de bouw van de waterkrachtcentrale niet mogelijk is zolang
er geen alternatief is voor de reeds aanwezige bekkenvistrap. Het
verbaasde deze leden dan ook dat er in de brief van 20 juli 2010 niets is
vermeld over de mogelijkheden voor vismigratie, zeker gezien de
internationale verplichtingen die de Nederlandse regering is aangegaan
om migratie van trekvissen te bevorderen. Een voorbeeld hiervan is de
Benelux-beschikking die op 16 juni 2009 is aangegaan, die vrije migratie
van vissoorten beoogt, zowel stroomopwaarts als -afwaarts. De leden van
de fractie van de Partij voor de Dieren vragen zich af of de plannen voor
een waterkrachtcentrale met deze beschikking in overeenstemming zijn.
De Waalse regering heeft de minister van Landbouw, Natuurbeheer en
Voedselkwaliteit volgens deze leden via een brief reeds op de hoogte
gesteld van haar bezorgdheid over een mogelijk conflict van deze plannen
met de beschikking. Zij vragen of de minister van Verkeer en Waterstaat
op de hoogte is van de inhoud van deze brief en of hij reeds contact heeft
gehad met de betrokken ambtspersonen in België over de inhoud van
deze brief. Deze leden vragen verder hoe de minister van Verkeer en
Waterstaat de zorgen van de Waalse minister ten aanzien van de
mogelijke strijdigheid van de waterkrachtcentrale met bovengenoemde
Benelux-beschikking beoordeelt. Zij vragen ook of de brief van de Waalse
regering betrokken wordt bij het verdere vergunningverleningproces. Ten
slotte vragen de leden van de fractie van de Partij voor de Dieren of de
minister het wenselijk acht dat de Waalse overheid € 15 miljoen investeert
in herstelprogramma’s voor de zalm in de Maas, terwijl Nederland de
passage voor de zalm in de Maas alleen maar moeilijker maakt.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren wijzen de minister ook
op de verplichtingen die voortvloeien uit de Kaderrichtlijn Water (KRW).
Artikel 25 van deze richtlijn stelt dat verslechtering van de watertoestand
moet worden voorkomen. Dit betekent ook dat er geen verslechtering
mag optreden in de ecologische toestand van het water. Deze leden
vragen of het waar is dat volgens de KRW alleen projecten gerealiseerd
kunnen worden als er zekerheid bestaat dat daardoor geen verslechtering
van de watertoestand optreedt. Zij vragen verder of in het geval van de
waterkrachtcentrale bij Borgharen geldt, dat er zekerheid moet bestaan
dat de mogelijkheden voor vismigratie ten minste zo goed moeten blijven
als ze nu zijn, voordat er een vergunning kan worden afgegeven. En zo ja,
op welke manier er nu in die zekerheid voorzien wordt.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren constateren dat
Nederland, naast de Benelux-beschikking en de KRW, ook verplichtingen
heeft die voortvloeien uit het Nederlandse Aalbeheerplan (onder andere
Kamerstuk 31700-XIV-141). Eén van de maatregelen die hierin zijn
opgenomen is de reductie van aalsterfte bij waterkrachtcentrales. Deze
leden vragen de minister om toe te lichten hoe de bouw van een nieuwe
centrale bijdraagt aan een afname van aalsterfte door waterkrachtcentrales.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren constateren verder
dat de huidige bekkenvistrap bij de stuw van Borgharen er pas is sinds
2008 en € 3,1 miljoen gekost heeft. Deze leden vragen of de minister het
wenselijk acht dat een recente investering van die omvang zomaar teniet
wordt gedaan. Zij vragen verder of het waar is dat de minister een
visgeleidingssysteem heeft geëist voor stroomafwaartse migratie van
vissen en of de minister ervan op de hoogte is dat er momenteel geen
effectief geleidingssysteem bestaat. Deze leden vragen de minister tevens

3

of hij ervan op de hoogte is dat het bij Borgharen voorgestelde systeem
nu bij Linne wordt getest en dat de resultaten daarvan teleurstellend zijn.
Zij vragen of de minister verwacht dat dit systeem bij Borgharen wel gaat
werken. En zo ja, waar hij dat op baseert. Of zo nee, of hij bereid is de
vergunningsaanvraag af te wijzen.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren constateren dat de
vergunningaanvrager nu een visgeleidingssysteem voorstelt. Deze leden
vragen of het waar is dat er een back-upplan is, dat stelt dat wanneer het
visgeleidingssysteem niet werkt, aanvullende maatregelen moeten
worden genomen zoals aanpassing van het turbinebeheer. Zij vragen
verder op welke manier de werking van het visgeleidingssysteem wordt
gemonitord en onder welke omstandigheden er wordt overgegaan op
aanvullende maatregelen. Deze leden vragen tevens op welke wijze deze
aanvullende maatregelen worden gecontroleerd en gemonitord en wat er
gebeurt als blijkt dat de aanvullende maatregelen ook niet werken. Zij
vragen ook wat aangepast turbinebeheer betekent voor het rendement
van de centrale en of bij de berekening daarvan rekening is gehouden met
het feit dat de verschillende vissoorten tijdens verschillende periodes in
het jaar migreren. Deze leden vragen verder of er in de vergunningaanvraag rekening wordt gehouden met de zogenoemde uitgestelde
vissterfte die ontstaat doordat vissen bij de doorgang van de turbines
gewond of verzwakt raken. En zo ja, op welke wijze. Of zo nee, waarom
niet. Zij vragen ook of de minister ervan op de hoogte is dat de uitgestelde
sterfte volgens meerdere onderzoeken van een vergelijkbare orde van
grootte is als de direct waarneembare sterfte, en of de minister van plan is
hier in de verdere vergunningsprocedure rekening mee te houden.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren constateren dat de
onderhavige waterkrachtcentrale de derde centrale in de Maas zou zijn.
Deze leden vragen de minister hoe hij dan nog onder de 10%-norm van
sterfte onder trekvissen denkt te blijven en of hij dit kan onderbouwen met
onafhankelijke wetenschappelijke inzichten. Zij vragen verder of
gemonitord in hoeverre aan deze 10%-norm wordt voldaan. En zo ja, op
welke wijze. Of zo nee, waarom niet, en hoe weten we dan of Nederland
voldoet aan haar internationale verplichtingen.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren vragen of het waar is
dat er voor stroomopwaartse migratie een kleinere vistrap komt. Deze
leden vragen waarom men verwacht dat vissen deze passage zullen
gebruiken, gezien het feit dat er ook nog een uitstroom van de turbines is
en verval over de stuw. Zij vragen verder of bijgehouden wordt of de
vissen de passage gebruiken. En zo ja, op welke wijze. Wat gebeurt er als
de resultaten tegenvallen? Of zo nee, waarom niet, en in welke mate is dit
in overeenstemming met de internationale verdragen waar Nederland
zich aan heeft gecommitteerd?
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren zijn, alles in
ogenschouw genomen, zeer kritisch over voorliggende ontwerpbeschikking. De verschillende internationaal vastgelegde verdragen eisen
volgens deze leden dat de situatie voor trekvissen niet achteruitgaat. De
voorgestelde bouw van de waterkrachtcentrale bij Borgharen lijkt hier
volgens de leden van de fractie van de Partij voor de Dieren lijnrecht
tegenover te staan. Deze leden vernemen graag van de minister dat óf de
vergunningaanvraag verworpen wordt, óf dat de vergunning alleen
verleend wordt als men absolute zekerheid heeft dat de condities die
migratie voor vissen mogelijk maken, niet verslechteren.

4

Energieopwekking
Op 6 september 2010 hebben leden van de fracties van CDA, VVD, PvdA
en SP schriftelijke vragen gesteld aan de minister van Economische Zaken
over de stand van zaken rondom de waterkrachtcentrale te Borgharen en
de mogelijkheid om dit project nog in aanmerking te laten komen voor de
huidige regeling Stimulering Duurzame Energie (SDE-regeling)1.
De leden van de VVD-fractie dringen er op aan dat deze vragen worden
meegewogen in de snelle afhandeling van deze vergunningaanvraag.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren betwijfelen of
waterkrachtcentrales in Nederland een goede optie zijn om energie te
winnen. Deze leden vragen de minister uiteen te zetten wat het verwachte
rendement van de centrale bij Borgharen is en hoe dit zich verhoudt tot
andere vormen van energieopwekking. Zij vragen verder of de waterkrachtcentrale in aanmerking voor subsidies. En zo ja, welke, en aan welke
voorwaarden zijn deze gebonden?
Toekomst
De leden van de VVD-fractie betreuren het dat het vergunningverleningtraject zo lang duurt. Een waterkrachtcentrale is volgens deze leden van
belang voor een duurzame energievoorziening in de regio. Volgens de
leden van de VVD-fractie moet daarbij natuurlijk rekening worden
gehouden met de gevolgen voor de vispopulatie. Deze leden zijn van
mening dat de overheid moet samenwerken met initiatiefnemers van
dergelijke projecten met een breed maatschappelijk nut. De leden van de
VVD-fractie constateren echter dat de minister in dit geval bijna lijkt te
hebben tegengewerkt. Deze leden vragen de minister om uiteen te zetten
hoe de samenwerking bij dergelijke projecten in de toekomst verbeterd
wordt, zodat initiatiefnemers sneller duidelijkheid krijgen over hun
vergunningaanvraag.

1
Vragen van de leden Blanksma-van den
Heuvel (CDA), Jansen (SP), Neppérus (VVD)
en Samsom (PvdA) aan de minister van
Economische Zaken over het waterkrachtproject Borgharen (ingezonden 6 september
2010). Kamerstuknummer nog niet bekend.

5