de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid

Directie Wetgeving en
Juridische Zaken
Turfmarkt 147
2511 DP Den Haag
Postbus 20301
2500 EH Den Haag
www.rijksoverheid.nl/jenv

Datum
26 augustus 2021
Ons kenmerk
3509292

Nota's naar aanleiding van het verslag wetsvoorstellen
staatloosheid en start consultatie AMvB

Bijlagen
10

1. Aanleiding
De VKC voor JenV heeft verslag uitgebracht bij de wetsvoorstellen staatloosheid.
De nota’s naar aanleiding van het verslag zijn gereed voor indiening. Het
conceptbesluit evidente staatloosheid is gereed voor (internet)consultatie en kan
met dat doel worden ingediend bij de MR.
2. Geadviseerde besluiten
het ondertekenen en indienen van de beide nota’s naar aanleiding van het
verslag en de bijbehorende aanbiedingsbrieven (bijlagen 1 t/m 4) bij de
Tweede Kamer;
het ondertekenen en indienen van de technische nota van wijziging (bijlage
5);
het agenderen van het conceptbesluit evidente staatloosheid bij de MR, en het
ondertekenen van het aanbiedingsformulier daartoe, ten behoeve van het
verkrijgen van instemming met de start van internetconsultatie (bijlagen 9 en
10).
Tijdens uw PO met DWJZ kunnen wij zo nodig een nadere toelichting geven en de
verdere procedure met u bespreken.
3. Kernpunten
Nut en noodzaak van de wetsvoorstellen worden door vrijwel alle fracties
onderschreven. De geleverde inbreng noopt niet tot wijziging van de
wetsvoorstellen. Een aantal fracties is kritisch over het niet toekennen van een
verblijfsrecht tijdens en als gevolg van de vaststelling van staatloosheid, en over
de voorwaarden die zijn verbonden aan het nieuwe optierecht. D66 en CU hebben
een amendement ingediend om de minimale verblijfsduur bij het optierecht terug
te brengen van tien jaar, naar vijf jaar.
4. Toelichting
De twee wetsvoorstellen worden in samenhang behandeld:
1. het wetsvoorstel vaststellingsprocedure roept een procedure in het leven
waarmee een persoon die stelt staatloos te zijn dit kan aantonen voor een
civiele rechter;
2. met het voorstel van rijkswet wordt in de Rijkswet op het Nederlanderschap
een optierecht toegevoegd voor staatloos in Nederland geboren kinderen
zonder rechtmatig verblijf. Daarmee kunnen deze kinderen het
Nederlanderschap verkrijgen.
4.1 Nota’s naar aanleiding van het verslag
Er is inbreng geleverd door de fracties van VVD, D66, CDA, PvdA, CU, GroenLinks,
SGP en BIJ1. De aan de orde gestelde onderwerpen zijn bij de voorbereiding van
de wetsvoorstellen betrokken en in de coalitie besproken. De vragen nopen niet
tot wijziging van de wetsvoorstellen. De meest relevante punten zijn:
Pagina 1 van 4

Rechtmatig verblijf
D66, SP, CU, GroenLinks en PvdA zijn kritisch over de keuze om tijdens de
procedure en als gevolg van de vaststelling van staatloosheid niet te voorzien in
een vorm van rechtmatig verblijf. In lijn met het kabinetsbeleid is geantwoord dat
het gegeven dat staatlozen een kwetsbare groep vormen niet betekent dat iedere
staatloze per definitie rechtmatig verblijf moet toekomen. Als terugkeer naar het
land van laatste (hoofd)verblijf mogelijk is, is er geen reden om een verblijfstitel
toe te kennen. Aan een staatloze die buiten zijn schuld niet kan terugkeren en
aan de overige voorwaarden voldoet, kan een buitenschuldvergunning worden
verleend. Een staatloze die internationale bescherming behoeft, kan in
aanmerking komen voor een asielvergunning.

Directie Wetgeving en
Juridische Zaken
Datum
10 augustus 2021
Ons kenmerk
3509292

Geen hoger beroep
D66, CDA en SP vragen waarom bij de vaststellingsprocedure niet is voorzien in
de mogelijkheid van hoger beroep. Geantwoord is dat een tweede feitelijke
instantie niet noodzakelijk is omdat gesteld staatlozen in de
vaststellingsprocedure terecht kunnen bij een centrale, exclusief bevoegde
rechtbank die de nodige expertise heeft en kan uitbouwen.
Optievoorwaarden
D66 en CU zijn kritisch op de optievoorwaarde dat het staatloos in het Koninkrijk
geboren minderjarige kind gedurende een onafgebroken periode van ten minste
tien jaar stabiel hoofdverblijf moet hebben gehad, waarvan vijf jaar voorafgaand
aan de optieverklaring. Hierop is geantwoord dat deze termijn in lijn is met het
Verdrag tot beperking der staatloosheid. D66 en de CU hebben inmiddels een
amendement ingediend waarmee wordt beoogd deze verblijfsduur terug te
brengen van – de in de coalitie overeengekomen – tien jaar, naar vijf jaar.
De leden van de fracties van D66, CU, SP en de PvdA stellen verder dat de
optievoorwaarde van ‘stabiel verblijf’ zich niet verdraagt met het 1961-verdrag.
Aan dit vereiste is vastgehouden. Hierop is opgemerkt dat de eis van stabiel
verblijf een invulling is van het door het Verdrag tot beperking der staatloosheid
toegestane vereiste van ‘gewoon verblijf’, en dat deze voorwaarde belangrijk is
om misbruik te voorkomen.
4.2 Nota van wijziging
De voorgestelde nota van wijziging bevat een verduidelijking. Een geslaagd
beroep op het optierecht is mogelijk na tien jaar (stabiel) hoofdverblijf. Dit betreft
vanzelfsprekend hoofdverblijf binnen het Koninkrijk. Hoewel dit laatste duidelijk
blijkt uit de toelichting, was dit in de tekst van het artikel niet uitdrukkelijk
opgenomen. Met deze wijziging gebeurt dat alsnog. Daarmee wordt mogelijke
verwarring hierover voorkomen. In de nota van wijziging is opgemerkt dat dit een
louter technische wijziging is; de voorwaarden voor een geslaagd beroep op het
optierecht blijven dus ongewijzigd.
4.3 Ondertekening en afstemming BZK en BZ
Het wetsvoorstel vaststellingsprocedure wordt mede ondertekend door de
Staatssecretaris van BZK (vanwege de wijzigingen in de Wet basisregistratie
personen). Het voorstel van rijkswet wordt mede ondertekend door zowel de
Staatssecretaris van BZK en de Minister van BZ. Deze bewindspersonen worden
via hun eigen lijn om instemming gevraagd. Als eerstverantwoordelijke
bewindspersoon ondertekent u de beide nota’s naar aanleiding van het verslag,
mede namens de andere betrokken bewindspersonen.
4.4 AMvB kan in (internet)consultatie
In het wetsvoorstel vaststellingsprocedure is opgenomen dat evidente
staatloosheid ook buiten de vaststellingsprocedure kan worden vastgesteld.
Pagina 2 van 4

Daartoe wordt bij AMvB bepaald in welke limitatief omschreven situaties de
staatloosheid als evident kan worden beschouwd. In dat geval hoeft een gesteld
staatloze niet naar de vaststellingsrechter, maar kan een bestuursorgaan diens
staatloosheid zelfstandig vaststellen of bevestigen. Dit voorkomt een nodeloze
verspilling van tijd en middelen, zowel aan de zijde van de gesteld staatloze als
aan de zijde van de overheid.

Directie Wetgeving en
Juridische Zaken
Datum
10 augustus 2021
Ons kenmerk
3509292

In het ontwerpbesluit worden vier situaties benoemd (bijlage 9). Ten eerste de
situatie waarin een bij ministeriële regeling aangewezen land al heeft vastgesteld
dat iemand staatloos is. In de ministeriële regeling wordt aangesloten bij landen
die al een vaststellingsprocedure hebben. Daarnaast wordt in een drietal gevallen
van staatloos in Nederland geboren kinderen de staatloosheid als evident
beschouwd: de ouders zijn beiden vastgesteld staatloos, de juridische vader is
vastgesteld staatloos terwijl de moeder haar nationaliteit niet kan doorgeven, of
de juridische vader is onbekend terwijl de moeder haar nationaliteit niet kan
doorgeven.
U wordt voorgesteld het conceptbesluit in (internet)consultatie te geven zodra de
beide nota’s naar aanleiding van het verslag zijn ingediend. De wetsvoorstellen en
het conceptbesluit vormen één geheel, zodat u op meerdere niveaus het gesprek
met de Tweede Kamer kunt aangaan. Het voornemen tot internetconsultatie
wordt eerst aan de MR voorgelegd.
4.5 Ontwikkelingen hiervoor
In 2013 bracht de ACVZ een kritisch rapport uit over de Nederlandse praktijk rond
staatloosheid. In de twee kabinetsreacties hierop uit 2014 is toegezegd dat er een
speciale procedure voor de vaststelling van staatloosheid zal worden ingericht.
Ook is toegezegd dat het voor staatloos in Nederland geboren kinderen zonder
verblijfsrecht mogelijk wordt de Nederlandse nationaliteit te verkrijgen.
In de nota van 3 december 2015 zijn aan de toenmalige MJenV keuzes
voorgelegd over de uitgangspunten van een wetsvoorstel vaststellingsprocedure.
Naar aanleiding van de nota van 7 september 2016 heeft hij enkele nadere
keuzes gemaakt over de invulling van het wetsvoorstel en ingestemd met de
(internet)consultatie daarvan.
In de nota van 2 juni 2017 is de toenmalige SJenV ingelicht over de uitkomsten
van de (internet)consultatie en de verwerking daarvan. Na overleg met de
Caribische landen is het wetsvoorstel gesplitst in een wetsvoorstel
vaststellingsprocedure en een rijkswet met de aanpassingen in de rijkswetgeving.
Naar aanleiding van deze nota heeft de toenmalige SJenV ingestemd met het
aanbieden van de beide wetsvoorstellen bij de (rijks)ministerraad.
In de nota van 6 juni 2018 is de toenmalige SJenV geïnformeerd over het
positieve advies van de Raad van State (d.d. 8 december 2017), de verwerking
daarvan, en het inmiddels opgestelde conceptbesluit evidente staatloosheid.
Omdat de wetsvoorstellen onder het vorige kabinet waren opgesteld, zijn de
wetsvoorstellen binnen de coalitie besproken.
In de nota’s van 21 januari 2020, 28 september 2020 en 23 oktober 2020 bent u
geïnformeerd over de inhoud van de beide wetsvoorstellen, ten behoeve van de
bespreking daarvan binnen de coalitie. Dit overleg heeft tot overeenstemming
geleid, waarna de wetsvoorstellen zijn ingediend bij de Tweede Kamer en de
Staten van de Caribische landen.
4.6 Politieke context
Uit de beide verslagen kan voorzichtig worden afgeleid dat de wetsvoorstellen op
een meerderheid kunnen rekenen. Gelet op de inbreng zijn amendementen
Pagina 3 van 4

denkbaar op de onderwerpen (tijdelijk) rechtmatig verblijf en de voorwaarden
voor het nieuwe optierecht.
Het onderwerp staatloosheid krijgt met enige regelmaat aandacht in de media.
Die berichtgeving gaat over het uitblijven van de wetsvoorstellen en over de
moeilijkheden waar staatlozen in de praktijk tegenaan lopen.

Directie Wetgeving en
Juridische Zaken
Datum
10 augustus 2021
Ons kenmerk
3509292

4.7 Communicatie
Niet voorzien. DCOM is op de hoogte.
4.8 Afstemming
JenV (IND en DMB), BZK (CZW), BZ (Afdeling Verdragen).
5.
-

Informatie die zich niet leent voor openbaarmaking

Bijlagen (10)
1. Nota naar aanleiding van het verslag wetsvoorstel vaststellingsprocedure;
2. Aanbiedingsbrief;
3. Nota naar aanleiding van het verslag wetsvoorstel optierecht;
4. Aanbiedingsbrief;
5. Nota van wijziging;
6. Verslag wetsvoorstel vaststellingsprocedure;
7. Verslag wetsvoorstel rijkswet optierecht;
8. Amendement D66/CU;
9. Conceptbesluit evidente staatloosheid’
10. MR-formulier en samenvatting conceptbesluit evidente staatloosheid.

Pagina 4 van 4