Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

29 398

Maatregelen verkeersveiligheid

Nr. 1087

BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 december 2023
In deze brief wordt de Kamer, mede namens de Minister van Justitie en
Veiligheid (JenV), geïnformeerd over de aanpak van zware verkeersovertreders. Zo is op 1 december 2022 in de Kamer een motie van de leden
Koerhuis en Alkaya aangenomen, die de regering verzoekt de Kamer te
informeren over de mogelijkheden tot wijziging van de Wegenverkeerswet
1994 (hierna: WVW) om aan bestuurders die zware overtredingen hebben
begaan een levenslange rijontzeggingen op te kunnen leggen.1 Tijdens het
begrotingsdebat (Handelingen II 2022/23, nr. 30, item 17) is aangegeven
dat deze motie breder wordt geïnterpreteerd en dat het Ministerie van
Infrastructuur en Waterstaat (IenW) samen met JenV gaat onderzoeken
wat mogelijk is om beter op te treden tegen roekeloos rijgedrag. Verder
wordt de Kamer in deze brief ook geïnformeerd over de opvolging van de
motie-Koerhuis hoe de WVW kan worden gewijzigd, zodat zware
verkeersovertreders een rijgedragsmaatregel opgelegd kunnen krijgen en
pas onder toezicht van een monitoringskastje weer op de weg mogen.2
Met deze brief wordt uitvoering gegeven aan deze moties.
Strafrechtelijke handhaving
De huidige rijontzegging in de WVW
De mogelijkheid tot oplegging van een ontzegging van de bevoegdheid
tot het besturen van motorrijtuigen (hierna: rijontzegging) is opgenomen
in artikel 179 van de WVW. De rijontzegging kan worden opgelegd aan
een bestuurder die voor een van de in dat artikel genoemde strafbare
feiten wordt veroordeeld. Hieronder vallen onder andere het veroorzaken
van een verkeersongeval (artikel 6 WVW), rijden onder invloed (artikel 8
WVW), het opzettelijk schenden van verkeersregels waardoor ernstig
gevaar ontstaat (zeer gevaarlijk rijgedrag zonder gevolgen, artikel 5a
1
2

kst-29398-1087
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Kamerstuk 36 200 XII, nr. 44.
Kamerstuk 29 398, nr. 1044.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 398, nr. 1087

1

WVW) en het veroorzaken van gevaar of hinder op de weg (artikel 5
WVW). De rijontzegging kan bij ernstige overtredingen voor maximaal vijf
jaar worden opgelegd. In geval van recidive bedraagt deze maximale
termijn tien jaar (artikel 179, eerste en vierde lid, WVW). In geval van een
veroordeling voor doodslag of moord in het verkeer bedraagt de
maximale termijn tien jaar, ook als geen sprake is van recidive (artikel
179a, eerste lid, WVW). Indien een bestuurder een opgelegde rijontzegging overtreedt door toch een motorrijtuig te besturen, levert dit een
apart strafbaar feit op waarvoor diegene kan worden vervolgd. In dat
geval kan door de rechter een gevangenisstraf van maximaal een jaar of
geldboete van de vierde categorie (€ 22.500), alsook een nieuwe
rijontzegging worden opgelegd. Een rijontzegging betekent dat iemand
verplicht is het rijbewijs in te leveren en dat diegene voor de periode van
de ontzegging geen motorvoertuig mag besturen. De periode van de
rijontzegging gaat pas in na het uitzitten van een eventuele gevangenisstraf.
Mogelijkheid tot levenslange rijontzegging
Wij zien het grote leed dat ongelukken als gevolg van verkeersovertredingen en verkeersmisdrijven bij slachtoffers en nabestaanden kunnen
veroorzaken. Het roekeloze en gevaarlijke rijgedrag van sommigen is een
ernstige minachting van het risico op het leed dat dit met zich meebrengt.
Forse straffen, waaronder ook langdurige rijontzeggingen, zijn dan ook
gepast.
De eerste motie van het lid Koerhuis verzoekt de regering in dat verband
om de Kamer te informeren over hoe de WVW zodanig kan worden
aangepast dat het mogelijk wordt voor de rechter om een levenslange
rijontzegging op te leggen. De huidige maximale termijnen van de
rijontzegging zijn opgenomen in de artikelen 179 en 179a van de WVW.
Het mogelijk maken van een levenslange rijontzegging zou aanpassing
van die artikelen vergen. Dit betekent dat een wetsvoorstel tot stand moet
worden gebracht dat achtereenvolgens in consultatie wordt gegeven,
door de ministerraad wordt behandeld en aan de Afdeling advisering van
de Raad van State wordt voorgelegd. Daarna dient het wetsvoorstel te
worden behandeld in de Tweede en de Eerste Kamer.
JenV heeft vanuit de praktijk geen signalen ontvangen dat er behoefte is
aan het mogelijk maken van een levenslange rijontzegging. De maximale
termijn voor het opleggen van een rijontzegging is op dit moment al fors,
waarbij deze termijn van maximaal tien jaar pas begint te lopen na de
opgelegde gevangenisstraf. Het Openbaar Ministerie (OM) geeft aan dat
oplegging van de maximale duur van de rijontzegging momenteel slechts
enkele malen per jaar gebeurt en vrijwel uitsluitend in geval van levensdelicten waarbij het voertuig als wapen is gebruikt. De rechter kan
bovendien voor verschillende feiten meerdere lange rijontzeggingen
opleggen waardoor de totale duur van de rijontzegging al boven de tien
jaar uitkomt. Het OM geeft aan te verwachten dat een eventuele levenslange rijontzegging vrijwel nooit zal worden geëist of zal worden
opgelegd door de strafrechter.
Een dergelijke aanpassing zal mogelijk, ook bij slachtoffers, verwachtingen opwekken die in de praktijk niet worden waargemaakt. De Minister
van JenV gaat daarom nu niet over tot het introduceren van een levenslange rijontzegging. Het voorgaande doet er niet aan af dat roekeloos
rijgedrag volstrekt onaanvaardbaar is en daarom zetten IenW en JenV in
op een stevige aanpak van zware verkeersovertreders. Het vervolg van
deze brief licht deze aanpak nader toe.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 398, nr. 1087

2

Ervaringen wettelijke aanscherping op roekeloos rijgedrag in het
strafrecht
In de motie van de leden Koerhuis en Alkaya wordt ingegaan op
overtreders die opzettelijk het risico nemen zware verkeersongevallen te
veroorzaken. Zoals eerder is gemeld aan de Kamer in de Kamerbrief over
de stand van zaken van de verkeersveiligheid in november 2022,3 zijn er
met de Wet «aanscherping strafrechtelijke aansprakelijkheid ernstige
verkeersdelicten» per 1 januari 2020 aanscherpingen geweest in het
strafrecht om roekeloos rijgedrag sneller bewijsbaar te maken. Deze
wetswijziging geeft de rechtspraktijk meer handvatten om in zaken naar
aanleiding van ernstige verkeersongevallen tot een bewezenverklaring
van roekeloosheid te komen.
Daarnaast bevat de genoemde wet verschillende andere wijzigingen
waarmee daders van ernstige verkeersdelicten steviger kunnen worden
aangepakt. Zo is het strafmaximum voor gevaarlijk rijgedrag zonder
gevolgen verhoogd (artikel 5 WVW) en is met het nieuwe artikel 5a WVW
een afzonderlijke strafbaarstelling geïntroduceerd voor zeer gevaarlijk
rijgedrag dat zonder (ernstige) gevolgen is gebleven. Hiervoor kan
maximaal twee jaar gevangenisstraf worden opgelegd.
Ook zijn de strafmaxima voor rijden onder invloed, doorrijden na een
ongeval en rijden zonder (geldig) rijbewijs verhoogd. Deze wijzigingen
verbeteren de mogelijkheden om in verschillende soorten verkeerszaken –
zowel zaken met (dodelijke) slachtoffers als zaken waarin het rijgedrag
zonder gevolgen blijft – forse straffen op te kunnen leggen.
De eerste ervaringen met deze wetswijziging zijn positief. In gevallen
waarbij anderen in levensgevaar worden gebracht, kan roekeloos
rijgedrag nu sneller bewezen worden. De wet wordt in 2025 geëvalueerd.
Wetsvoorstel verbetering aanpak rijden onder invloed
Daarnaast wordt momenteel gewerkt aan het wetsvoorstel verbetering
aanpak rijden onder invloed. De maatregelen uit dit wetsvoorstel zijn niet
alleen van toepassing op bestuurders die onder invloed hebben gereden,
maar dragen ook bij aan de aanpak van andere overtredingen waarvoor
een ontzegging van de rijbevoegdheid kan worden opgelegd. Met het
wetsvoorstel wordt voorgesteld de recidiveregeling ernstige verkeersdelicten te schrappen omdat deze onvoldoende effectief4 is, en drie nieuwe
maatregelen te introduceren:
1) het dadelijk uitvoerbaar kunnen verklaren van de rijontzegging.
Hierdoor wordt een rijontzegging direct van kracht, ook in afwachting
van een eventueel hoger beroep;
2) de mogelijkheid om ten aanzien van een veroordeelde die een
rijontzegging schendt vervangende hechtenis toe te passen; en
3) de mogelijkheid voor de rechter om in aanvulling op een rijontzegging het rijbewijs ongeldig te verklaren. De betrokkene moet dan na
afloop van de rijontzegging opnieuw zijn rijgeschiktheid en rijvaardigheid aantonen om weer een nieuw rijbewijs te krijgen en te mogen
deelnemen aan het verkeer.
Het wetsvoorstel ligt op dit moment ter advisering voor bij de Afdeling
advisering van de Raad van State.

3

Kamerstuk 29 398, nr. 1028, Bijlage 12 Verzoek van de Vaste Kamercommissie IenW over
roekeloos rijgedrag.
4
Kamerstuk 29 398, nr. 998 en Kamerstuk 29 398, nr. 1061.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 398, nr. 1087

3

Bestuursrechtelijke handhaving
Update oplegging nieuwe educatieve maatregelen
Bestuurders die ernstige verkeersovertredingen begaan, kunnen strafrechtelijk (middels geldboete, rijontzegging of gevangenisstraf) en bestuursrechtelijk worden aangepakt. Enkele samenhangende trajecten om zware
verkeersovertreders effectiever aan te pakken in het bestuursrecht lopen
op dit moment. Zo heeft het CBR per 1 april 2023 de Lichte Educatieve
Maatregel Gedrag en verkeer (LEMG) geïntroduceerd, waar de Kamer
eerder ook over is geïnformeerd.5 De LEMG wordt opgelegd bij snelheidsovertredingen tussen de 50 en 60 km/u boven de snelheidslimiet en bij
snelheidsovertredingen tussen de 30 en 60 km/u boven de snelheidslimiet
voor bromfietsen of (land)bouwvoertuigen en bij wegwerkzaamheden. De
verwachting is dat deze maatregel een groep bestuurders bereikt die qua
gedrag bij te sturen is met deze gedragsbeïnvloedende cursus. In de
periode 1 april 2023 tot en met eind november 2023 heeft het CBR
ongeveer 2.140 keer een besluit tot oplegging LEMG genomen.
Daarnaast zijn ook per 1 april 2023 de instroomcriteria voor de Educatieve
Maatregel Gedrag en verkeer (EMG) aangepast, zodat deze aansluiten op
de LEMG. De EMG wordt opgelegd bij snelheidsovertredingen van meer
dan 60 km/u boven de snelheidslimiet of meerdere andere zware
overtredingen zoals het overtreden van artikel 5 van de WVW (het
veroorzaken van gevaar of hinder op de weg). In de periode 1 april 2023
tot en met eind november 2023 heeft het CBR ongeveer 3.000 keer een
besluit tot oplegging EMG genomen.
Naast deze educatieve maatregelen, is per 1 april 2023 ook de Educatieve
Maatregel Drugs en verkeer (EMD) ingevoerd. Het CBR legt deze
maatregel op aan bestuurders die voor het eerst worden aangehouden
voor het rijden onder invloed van drugs. Deze bestuurders krijgen in een
cursus handvatten aangereikt om hun gedrag aan te passen. Als er bij het
CBR een contra-indicatie is dat een cursus geen passende maatregel is –
zoals een vermoeden van alcohol- en/of drugsafhankelijkheid – zal alsnog
in plaats van een EMD een vorderingenonderzoek drugs6 worden
opgelegd. Door deze aanpak wordt vermeden dat zware drugsgebruikers
eerst naar een gedragsmaatregel gaan. In de periode 1 april 2023 tot en
met eind november 2023 heeft het CBR ongeveer 1.850 keer een besluit
tot oplegging EMD genomen.
Pilots monitoring op snelheid
De Kamer wordt geïnformeerd over de laatste stand van zaken over de
pilots van het monitoren van snelheidsgedrag door zware verkeersovertreder naar aanleiding van de motie Koerhuis over hoe de WVW kan
worden gewijzigd, zodat zware verkeersovertreders een rijgedragsmaatregel opgelegd kunnen krijgen en pas onder toezicht van een monitoringskastje weer op de weg mogen
Het CBR kan bij een vermoeden van gebrekkige rijvaardigheid, door
bijvoorbeeld zware verkeersovertredingen, een rijvaardigheidsonderzoek
opleggen om daarmee te controleren of iemand nog veilig aan het verkeer
5
6

Kamerstuk 2021–22, 29 398, nr. 975, p. 15.
Een vorderingenonderzoek is gericht op het vaststellen van afhankelijkheid bij de bestuurder
(verslaving). Een psychiater keurt op basis van richtlijnen van de Nederlandse Vereniging voor
Psychiatrie of een bestuurder afhankelijk is. Indien dit het geval is, wordt een bestuurder
«rijongeschikt» verklaard en verliest deze zijn rijbewijs voor minimaal een jaar waarna de
bestuurder opnieuw wordt gekeurd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 398, nr. 1087

4

kan deelnemen. Het CBR werkt voor deze zware overtreders aan twee
kleinschalige verkennende pilots met een systeem in de auto om de
snelheid van bestuurders te monitoren. In de ene pilot wordt een «drive
tag» (een app) gebruikt om de snelheid van de bestuurder te monitoren.
Vervolgens wordt de bestuurder voorzien van feedback in een coachgesprek. De andere pilot betreft een «black box» in combinatie met een
rijbewijsslot. Dit is een ingebouwd monitoringskastje om de snelheid te
monitoren.
Deze pilots beogen het antwoord te geven op de vraag of deze wijze van
monitoring en feedback geven mogelijk, uitvoerbaar, proportioneel en in
te zetten is als onderdeel van het rijvaardigheidsonderzoek dan wel de
EMG. De eerste tussentijdse resultaten van de pilots worden in het eerste
kwartaal van 2024 verwacht. Indien uiteindelijk blijkt dat de inzet van een
dergelijk monitoringssysteem mogelijk, uitvoerbaar en proportioneel is,
wordt ook bezien welke juridische aanpassingen in de WVW en onderliggende regelgeving nodig zijn.
Naast de bovengenoemde strafrechtelijke en bestuursrechtelijke maatregelen tegen zware verkeersovertreders, zetten beide ministeries zich ook
in op een betere aanpak van rijden onder invloed. Eén van de voorbeelden
is het onderzoek naar de mogelijke herinvoering van een alcoholslot(programma). Hierover wordt de Kamer geïnformeerd in de Kamerbrief
«Stand van zaken van de verkeersveiligheid najaar 2023». Het doel van het
gehele pakket aan maatregelen is dat recidive wordt voorkomen, zware
overtreders worden geweerd uit het verkeer en de algehele verkeersveiligheid verbetert.
De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,
M.G.J. Harbers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 398, nr. 1087

5