Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

31 858

Intrekking van enige wetten betreffende het
waterbeheer, aanpassing van een aantal andere
wetten, regeling van het overgangsrecht en
aanvulling van de Waterwet, met het oog op de
invoering van die wet (Invoeringswet Waterwet)

Nr. 8

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 4 mei 2009
Met belangstelling heb ik kennisgenomen van het verslag van de vaste
commissie voor Verkeer en Waterstaat over haar bevindingen inzake het
bovengenoemde wetsvoorstel. Het verheugt mij dat verschillende fracties
de nadere regeling van het integrale waterbeheer in dit wetsvoorstel
positief waarderen.
De leden van de verschillende fracties hebben nog een aantal vragen en
opmerkingen, waarop ik hierna, mede namens de Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, zal ingaan. Daarbij is de
volgorde van het verslag aangehouden.
Tegelijk met deze nota naar aanleiding van het verslag ontvangt u een
nota van wijziging. Daarin zijn met name omissies hersteld en technische
verbeteringen in het wetsvoorstel aangebracht. Daarnaast bevat de nota
van wijziging enkele aanvullende bepalingen met betrekking tot het overgangsrecht en de verwerking van de voorlichting van de Raad van State
met betrekking tot de kring van inspraakgerechtigden bij de voorbereiding
van de watervergunning.
2. Waterbodembeheer
De leden van de CDA-fractie vragen hoe het integrale waterbodembeheer
in Natura 2000-gebieden zich verhoudt tot de beheerplannen in het kader
van de Natuurbeschermingswet 1998.
In de systematiek van de Waterwet is het waterbodembeheer integraal
onderdeel van het watersysteembeheer. Het watersysteembeheer wordt
uitgewerkt in beleidsmatige plannen (het nationale waterplan en de regionale waterplannen) en de meer operationele beheerplannen. In deze
plannen vindt de afstemming plaats met beheerplannen in het kader van
de Natuurbeschermingswet 1998 (Nbw1998). Hierbij moet onder meer
worden gedacht aan de keuze voor maatregelen die zowel de doelen op
grond van de Europese Kaderrichtlijn water dienen, als een bijdrage
leveren aan het realiseren van de instandhoudingsdoelen voor Natura
2000.
Het nationale waterplan wordt opgesteld door de ministers van VenW,
VROM en LNV. Het beheerplan voor de rijkswateren wordt opgesteld door

KST130630
0809tkkst31858-8
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 858, nr. 8

1

de Minister van VenW. De Minister van VenW is als (deel)beheerder voor
een groot deel van de rijkswateren betrokken bij de vaststelling van
beheerplannen in het kader van de Nbw1998. Via de betrokkenheid van
zowel de Minister van VenW als de Minister van LNV wordt in afstemming
tussen het nationale waterplan, het beheerplan voor de rijkswateren en de
beheerplannen in het kader van de Nbw1998 voorzien.
Op regionaal niveau vindt de afstemming op vergelijkbare wijze plaats.
Het regionale waterplan wordt vastgesteld door provinciale staten. Gedeputeerde staten stellen het beheerplan in de zin van de Nbw1998 vast. Er
mag van worden uitgegaan dat binnen de provincie afstemming tussen
beide plannen plaats vindt.
Bij het opstellen van het beheerplan voor regionale wateren dient het
bestuur van het waterschap rekening te houden met het regionale waterplan. Het beheerplan voor regionale wateren behoeft goedkeuring van
gedeputeerde staten. Langs deze weg kunnen gedeputeerde staten
bewerkstelligen dat het beheerplan afgestemd wordt op de beheerplannen in het kader van de NBW1998 van de provincie.
De leden van de CDA-fractie vragen welke consequenties de zorgplicht
voor waterbodems heeft voor dat wat geregeld is in het kader van de Wet
milieuaansprakelijkheid. Ook vraagt de CDA-fractie zich af hoe het staat
met het toegezegde onderzoek naar een totaaloverzicht van de verschillende regelingen voor milieuaansprakelijkheid, waar bij de motie van het
lid Spies om is verzocht (kamerstukken II 2008/2009, 30 920, nr. 15). Welk
deel, bij benadering, van de na 1986 ontstane verontreinigingen is met
een beroep op de zorgplicht door veroorzakers hersteld, voor welk deel
draaide de overheid uiteindelijk op?
Met de zorgplicht voor waterbodems, die met het wetsvoorstel wordt
opgenomen in de Waterwet, wordt de zorgplicht voortgezet die thans
reeds op grond van artikel 13 van de Wet bodembescherming mede voor
waterbodems geldt. Op de verhouding tussen de zorgplicht van de Wet
bodembescherming en de wijziging van de Wet milieubeheer i.v.m. implementatie van richtlijn nr. 2004/35/EG (milieuaansprakelijkheid) is uitgebreid ingegaan in paragraaf 22 van de memorie van toelichting bij dat
wetsvoorstel.1 Die toelichting is in grote lijnen ook van toepassing op de
verhouding tussen de zorgplicht van de Waterwet en de regeling van
milieuaansprakelijkheid (titel 17.2 van de Wet milieubeheer). In het kort
komt het er op neer dat de zorgplicht van de Waterwet naast de verplichtingen uit titel 17.2 Wm geldt. De zorgplicht heeft een ruimere reikwijdte,
omdat milieuschade aan wateren in de zin van de richtlijn milieuaansprakelijkheid zich beperkt tot een aanmerkelijke negatieve invloed op
de ecologische, chemische of kwantitatieve toestand of het ecologisch
potentieel, als omschreven in de kaderrichtlijn water. Wel is volgens de
Europese richtlijn milieuaansprakelijkheid kostenverhaal altijd verplicht,
terwijl dat op grond van het wetsvoorstel (net als onder de Wet bodembescherming) geen verplichting maar een discretionaire bevoegdheid van
het bevoegd gezag is.

1

Kamerstukken II 2006/2007, 30 920, nr. 3,
p. 23–24.

De resultaten van het onderzoek naar aanleiding van de motie Spies
worden in het najaar verwacht. Bodemverontreinigingen, die na 1 januari
1987 zijn ontstaan, vallen tot nu toe onder de zorgplicht van artikel 13 van
de Wet bodembescherming. Die zorgplicht houdt in dat de vervuiler zo
spoedig mogelijk tot saneren overgaat. Daarbij is er geen plaats voor uitof afstel van de sanering op basis van ernst of spoed. Gelet op het
primaire doel van de zorgplicht, het voorkomen van bodemverontreiniging, is de saneringsdoelstelling bij deze gevallen het door de veroorzaker
wegnemen van – in beginsel – alle door hem veroorzaakte verontreiniging.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 858, nr. 8

2

Er zijn geen algemene gegevens beschikbaar waaruit blijkt welk deel van
de na 1 januari 1987 ontstane verontreinigingen met een beroep op de
zorgplicht door veroorzakers is hersteld en voor welk deel de overheid
uiteindelijk opdraaide. In rijkswateren zijn, sinds de overdracht van de
bevoegdheden van de Wet bodembescherming voor die wateren aan de
Minister van Verkeer en Waterstaat, verschillende keren verontreinigingen
verwijderd door de veroorzaker op grond van de zorgplicht.
Artikel 48 van de Wet bodembescherming bepaalt dat de provincie en de
Minister van Verkeer en Waterstaat zijn belast met (onder meer) de sanering van gevallen van ernstige verontreiniging, voor zover daarin niet op
grond van artikel 13 van de Wet bodembescherming kan worden voorzien.
Dit artikel komt met name in beeld wanneer de veroorzaker niet bekend is
bij het bevoegd gezag. Als de veroorzaker wel bekend is, staat sanering
door die veroorzaker voorop.
Verschillende fracties zijn bezorgd dat de begrenzing van oppervlaktewaterlichamen leidt tot dubbele regelgeving en extra lasten voor met name de
agrarische sector. Zo vragen de leden van de CDA-fractie in hoeverre de
definitie van oppervlaktewaterlichamen meer beperkingen oplegt aan het
reguliere agrarische grondgebruik dan nu reeds praktijk is. De leden van
de fracties van CDA, VVD en ChristenUnie vragen of de ruime invulling
van het begrip oppervlaktewaterlichaam dubbele regelgeving creëert, die
leidt tot extra administratieve en financiële lasten. De leden van de CDAen ChristenUnie-fractie pleiten er voor dat het gebruik van stoffen in het
kader van de reguliere agrarische bedrijfsvoering en conform de geldende
regelgeving niet wordt aangemerkt als een lozing of het brengen van
stoffen in het oppervlaktewaterlichaam, in relatie tot de artikelen 6.2 en
7.1 van de Waterwet. In hetzelfde verband vragen de leden van de
VVD-fractie of de definitie van het begrip oppervlaktewaterlichaam aangepast kan worden.
De leden van de fractie van de PvdA merken op dat de voorstellen voor de
begrenzing tussen landbodem enerzijds en de bodem en oever van
oppervlaktewaterlichamen anderzijds tot gevolg heeft dat het wettelijke
regiem in de uiterwaarden wijzigt: naast de mestwetgeving gaat de
Waterwet daar gelden. Deze leden vragen of de bestaande mestwetgeving
voor uiterwaarden buiten werking wordt gesteld.
Het wetsvoorstel bevat een nadere begripsomschrijving van het begrip
oppervlaktewaterlichaam, ten behoeve van de afbakening tussen de
Waterwet en de Wet bodembescherming. Tot een oppervlaktewaterlichaam behoren ook drogere oevergebieden, voor zover die gebieden
krachtens de Waterwet als zodanig zijn aangewezen. Als drogere oevergebieden zullen die gebieden worden aangewezen, die slechts sporadisch
onder water staan. Dit zijn gebieden waar thans de Wet verontreiniging
oppervlaktewateren niet van toepassing is, maar die wel als water worden
gezien op grond van bijvoorbeeld de Wet beheer rijkswaterstaatswerken.
In drogere oevergebieden zullen de regels voor het lozen van stoffen in
oppervlaktewaterlichamen niet van toepassing zijn. Voor de regeling van
de verontreinigingsheffing worden drogere oevergebieden evenmin tot
het oppervlaktewaterlichaam gerekend. Met de aanwijzing van drogere
oevergebieden wordt aldus bereikt dat de omvang van het gebied, waar
thans regels gelden met betrekking tot het lozen van stoffen en de
verontreinigingsheffing op grond van de Wet verontreiniging oppervlaktewateren, zo veel mogelijk gelijk blijft. De aanwijzing van drogere oevergebieden zal ook nadrukkelijk worden gebruikt om zo min mogelijk wijzigingen aan te brengen in de bestaande reikwijdte van de regels over het
lozen van stoffen en de verontreinigingsheffing.
Omdat in drogere oevergebieden de Waterwet niet van toepassing is,
gelden daar met betrekking tot het lozen van stoffen de regels van de Wet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 858, nr. 8

3

milieubeheer en de Wet bodembescherming, en is via die wetten aldus in
een adequate bescherming van het milieu voorzien.
Voor zover de leden van de fracties van de CDA, de PvdA, de VVD en de
ChristenUnie vrezen dat de begrenzing van oppervlaktewaterlichamen op
grond van dit wetsvoorstel leidt tot dubbele regelgeving en extra lasten
voor de agrarische sector, kan ik hen dan ook geruststellen. Er zullen niet
of nauwelijks wijzigingen optreden ten opzichte van de vigerende regelgeving. In ieder geval zullen er geen gebieden bijkomen waar thans geen, en
na inwerkingtreding van de Waterwet wél regels omtrent het lozen van
stoffen gelden. Datzelfde geldt voor de reikwijdte van de verontreinigingsheffing. Een aanpassing van de definitie van oppervlaktewaterlichamen,
zoals voorgesteld door de leden van de VVD, is dan ook niet nodig.
De invulling van het begrip oppervlaktewaterlichaam zal niet leiden tot
dubbele regelgeving. De Meststoffenwet geldt op de landbodem en in
uiterwaarden. Daarnaast is op grond van de Wet verontreiniging
oppervlaktewateren het Lozingenbesluit open teelt en veehouderij van
kracht, dat regels stelt met betrekking tot het lozen op oppervlaktewateren
ten gevolge van agrarische activiteiten. Dat Lozingenbesluit zal ook onder
het regiem van de Waterwet blijven bestaan (totdat het Besluit landbouwactiviteiten van kracht wordt). In het Lozingenbesluit is ten aanzien van
uiterwaarden expliciet bepaald dat onder oppervlaktewater alleen wordt
verstaan de bedding waarin ten tijde van het lozen water voorkomt. Dit
houdt in dat op grond van het Lozingenbesluit alleen eisen worden
gesteld aan de toepassing van meststoffen in uiterwaarden, voor zover
die meststoffen daadwerkelijk tijdens het toepassen in het water kunnen
geraken. Het voorstel van de leden van de PvdA-fractie om de mestwetgeving in uiterwaarden buiten werking te stellen, zal de regering dan
ook niet volgen.
Net als onder de huidige Wet verontreiniging oppervlaktewateren, is de
verontreinigingsheffing alleen van toepassing op het gebruik van meststoffen binnen de «natte» delen van oppervlaktewaterlichamen (die dus
niet als drogere oevergebieden worden aangewezen). Daarbij geldt ook
nog dat er alleen geheven kan worden voor zover er verontreiniging van
het water op kan treden. Van dubbele financiële lasten is geen sprake,
omdat de Meststoffenwet sinds 2006 gebruiksnormen kent, die het stelsel
van regulerende mineralenheffingen (Minas) hebben vervangen.
De leden van de fracties van de PvdA en VVD willen weten hoe wordt
voorkomen dat het nieuwe wetgevingskader leidt tot lokale lastenverzwaring voor waterschappen met betrekking tot de aanpak van verontreinigde
waterbodems. De leden van de fractie van de PvdA vragen daarbij ook
waarom een goed functionerende wettelijke regeling, die de verdeelsleutel voor waterbodemsanering regelt, niet wordt gecontinueerd. Is er
vanuit het Rijk structureel geld gereserveerd voor het verwijderen van
verontreinigde waterbodem uit regionale wateren en hoe neemt het Rijk
haar medeverantwoordelijkheid daarvoor?
Vermindering van de bestuurlijke lasten voor waterbeheerders is een van
de drijfveren geweest om de regulering van waterbodems over te hevelen
naar de Waterwet. Door het wegnemen van nu nog op grond van de Wet
bodembescherming (Wbb) verplichte procedurele vereisten, zoals het
vaststellen van ernst en spoedeisendheid en het opstellen van een
saneringsplan, worden de lasten voor waterbeheerders teruggebracht.
Vanuit het Rijk is niet structureel geld gereserveerd voor het verwijderen
van verontreinigde waterbodems uit regionale wateren. De integratie van
het waterbodembeheer in het waterbeheer brengt echter met zich mee dat
er geen zelfstandige noodzaak meer is om waterbodems te saneren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 858, nr. 8

4

Regionale bestuurders krijgen de mogelijkheid om in gebiedsprocessen af
te wegen of een waterbodemsanering kosteneffectief bijdraagt aan de
uitvoering van de kaderrichtlijn water. Hierdoor wordt een integrale afweging tussen mogelijke maatregelen bevorderd. De huidige wettelijke
verdeelsleutel, die alleen gericht is op de verontreinigde waterbodem,
past niet binnen dit nieuwe kader. De financiering van ingrepen in de
regionale waterbodem wordt geregeld in het «Convenant Bodemontwikkelingsbeleid en aanpak spoedlocaties». Het convenant besteedt
ook aandacht aan de overgang naar het nieuwe wettelijke regiem. Bij de
midtermreview (uiterlijk najaar 2011) van het convenant wordt tevens de
financieringsstructuur van de regionale waterbodemsanering geëvalueerd.
Het Rijk neemt beleidsmatig medeverantwoordelijkheid voor verontreinigde waterbodems door in samenwerking met de waterschappen en de
provincies te voorzien in een handreiking voor het beoordelen van verontreinigde waterbodems.
De leden van de SP vragen hoe de regering wil voorkomen dat met de
integrale benadering van het beheer van de waterbodem de aandacht
voor de milieuhygiënische kwaliteit van de waterbodem zal verslappen.
Verder vragen deze leden wat de ambities zijn voor het aantal saneringen
in de komende vijf jaar en of de regering kan toezeggen dat een nauwkeurige monitoring zal plaatsvinden van de ontwikkeling van de omvang en
de kwaliteit van saneringen en de nazorg. Zal hieraan te zijner tijd bij de
evaluatie nadrukkelijk aandacht besteed worden?
De meeste waterbodems zijn niet zodanig verontreinigd, dat er sprake is
van onaanvaardbare risico’s voor mens, natuur of milieu. Voor de resterende verontreinigingsproblematiek vormt de kaderrichtlijn water de
voornaamste reden om maatregelen te nemen ten aanzien van verontreinigde waterbodems. De ambitie voor de aanpak van waterbodems is dan
ook opgenomen in de stroomgebiedbeheerplannen ter uitvoering van de
kaderrichtlijn water, en in de onderliggende provinciale waterhuishoudingsplannen en de beheerplannen van Rijk en waterschappen. Voor de rijkswateren betreft dit de geprogrammeerde locaties van het Saneringsprogramma waterbodem rijkswateren1 van september 2008 (iets meer
dan 20 locaties). In de regionale plannen zijn circa 120 baggerprojecten en
waterbodemsaneringen (voor circa 110 oppervlaktewaterlichamen) als
maatregel voor de kaderrichtlijn water opgenomen.
Het Rijk stelt dit jaar in samenwerking met waterschappen en provincies
een handreiking beschikbaar. Aan de hand hiervan zal voor de volgende
planperiode in de gebiedsprocessen kunnen worden beoordeeld of de
waterbodemsanering kosteneffectief bijdraagt aan de realisering van de
doelen van de kaderrichtlijn water.De monitoring van de uitvoering van
waterbodemsaneringen geschiedt binnen de normale monitoring van
uitvoering van maatregelen voor de kaderrichtlijn water. Krachtens de
Waterwet kan in verband met internationale verplichtingen aan onder
meer de waterschappen informatie gevraagd worden in het kader van het
waterbeheer. Het Waterbesluit en de Waterregeling zullen uitwerking
geven aan deze informatieplichten, onder andere met betrekking tot de
voortgang van de uitvoering van maatregelen voor de kaderrichtlijn water.
Of na sanering nazorg nodig is, wordt door de beheerder beoordeeld in
het kader van het opstellen van zijn beheerplan. Bij de evaluatie van de
wet zal aandacht besteed worden aan de overgang van het waterbodembeheer naar de Waterwet, waarbij ook de door de fractieleden van de SP
genoemde aspecten aan de orde zullen komen.

1

Kamerstukken II 2008/2009, 27 625, nr. 124.

De leden van de PvdA-fractie vragen wat het meestromend maken van de
Overdiepse polder in het kader van het programma Ruimte voor de Rivier
betekent voor de boeren met wie een overeenkomst is gesloten. Wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 858, nr. 8

5

hun land nu in zijn totaliteit beschouwd als uiterwaard met alle gevolgen
voor bemesten van dien? En hoe verhoudt het nieuwe onderscheid tussen
landbodem en oppervlaktewaterlichaam zich ten opzichte van reeds
gemaakte afspraken of gewekte verwachtingen?
De Overdiepse polder zal bij de maatregelen in het kader van Ruimte voor
de Rivier worden voorzien van een kade aan de waterkant. De verwachting is dat de polder daarna circa een maal per 25 jaar overstroomt.
Hoe er te zijner tijd met de verdeling van het waterbeheer zal worden
omgegaan, is nog niet volledig uitgekristalliseerd, aangezien de maatregelen nog in de planstudiefase verkeren. Hierover zullen afspraken
worden gemaakt in de Stuurgroep Overdiepse Polder, waarin alle waterbeheerders zitting hebben. Gezien de lage frequentie waarmee de polder
watervoerend zal zijn, ligt het echter voor de hand dat de polder ook in de
toekomst niet als een «nat deel» van het oppervlaktewaterlichaam zal
worden beschouwd. De Overdiepse polder behoort na de uitvoering van
de maatregelen echter wel tot een waterstaatswerk dat in beheer is bij het
Rijk. Ik ga er daarom vooralsnog van uit dat de Overdiepse polder grotendeels of in zijn geheel (met uitzondering van de inliggende oppervlaktewaterlichamen zoals kavelsloten) als droger oevergebied zal worden
aangewezen. Zoals ik eerder heb toegelicht, zal de aanwijzing als droger
oevergebied tot gevolg hebben dat de vergunningplicht voor het lozen
van stoffen en de verontreinigingsheffing daar geen toepassing vinden.
Voor de betreffende boeren zullen er dus wat dat betreft geen wijzigingen
in de toepasselijke regelgeving optreden.
De leden van de SP-fractie vragen hoe vaak de aanwijzing van drogere
oevergebieden zal voorkomen. Zij vermoeden dat deze constructie
gebruikt kan worden om op een goedkope manier van vervuilde baggerslib en/of vervuilde grond af te komen, en vragen daarom wat het effect is
van de aanwijzing van droge oevers voor de mogelijkheid om vrijkomend
vervuild slib of grond op te slaan.
De aanwijzing van drogere oevergebieden is nodig indien het areaal dat
thans onder de Wet beheer rijkswaterstaatswerken (Wbr) valt ruimer is
dan het areaal dat onder de huidige Wet verontreiniging oppervlaktewateren (Wvo) beschouwd wordt als oppervlaktewater. Dit speelt met
name langs de onbedijkte delen van de grote rivieren en bij buitendijks
gelegen gebieden langs de rijkswateren die nooit of slechts zelden onder
water staan. Om vergelijkbare redenen kan ook bij regionale wateren de
aanwijzing van drogere oevergebieden wenselijk zijn.
De aanwijzing van drogere oevergebieden kan invloed hebben op de
mogelijkheden voor het toepassen van grond en baggerspecie. Waar het
aanwijzen van drogere oevergebieden achterwege wordt gelaten, terwijl
dat op grond van de huidige reikwijdte van de Wbr en Wvo wel logisch
zou zijn, wordt het «natte deel» van het oppervlaktewaterlichaam groter.
Het Besluit bodemkwaliteit, dat de regels bevat voor het toepassen van
grond en baggerspecie, staat toe dat onder bepaalde voorwaarden
baggerspecie elders in hetzelfde oppervlaktewaterlichaam nuttig wordt
toegepast. In die zin heeft het niet aanwijzen van drogere oevergebieden
tot gevolg dat baggerspecie over een groter gebied kan worden toegepast. Zoals eerder gezegd, zal bij de aanwijzing van drogere oevergebieden echter zo veel mogelijk aangesloten worden bij de huidige afbakening tussen de Wvo en de Wbb. Dientengevolge wijzigt er nagenoeg
niets in het toepassingsbereik van de regels voor het opslaan en
toepassen van grond en baggerspecie.
De leden van de SP-fractie vragen zich ook af in welke mate belanghebbenden gevolgen ondervinden van de aanwijzing van drogere oevergebieden als onderdeel van oppervlaktewaterlichamen. De leden denken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 858, nr. 8

6

dat dit tot de nodige bezwaar- en beroepsprocedures zal leiden. Is het met
het oog hierop verstandig om te wachten tot de evaluatie van de
Waterwet, alvorens criteria voor de aanwijzing van deze gebieden in de
wet op te nemen?
De aanwijzing van drogere oevergebieden werkt door in het toepassingsbereik van onder andere de vergunningplicht voor het lozen van stoffen
als bedoeld in artikel 6.2 van de Waterwet. Daarmee kan de aanwijzing
gevolgen hebben voor belanghebbenden. De aanwijzing van drogere
oevergebieden geschiedt echter bij ministeriële regeling (voor rijkswateren) dan wel bij provinciale verordening (voor regionale wateren). Dit
zijn algemeen verbindende voorschriften en tegen de vaststelling daarvan
staat ingevolge artikel 8:2 van de Algemene wet bestuursrecht geen
bezwaar en beroep open.
Eventuele criteria voor de aanwijzing van drogere oevergebieden zullen,
voor zover dat nodig mocht blijken, niet eerder dan bij de evaluatie van de
Waterwet in de wet worden opgenomen. Op dit moment is het mij niet
mogelijk gebleken dergelijke criteria op te stellen, omdat nu niet is te
overzien welke gevolgen dergelijke criteria hebben op het onderscheid
tussen land- en waterbodem in de praktijk.
De leden van de SP-fractie vragen waarom is afgezien van het opleggen
van nazorgverplichtingen bij saneringen waarbij het Wbb-bevoegde gezag
heeft ingestemd met het verslag van de sanering. Bestaat niet het risico
dat de nazorg hiermee in het gedrang komt?
Een van de hoofdredenen om de regeling van het waterbodembeheer
over te brengen naar de Waterwet, is het reduceren van lastenverhogende
procedurele vereisten voor de waterbeheerder bij waterbodemsaneringen. Dergelijke procedurele vereisten zijn met name bedoeld voor
derden en niet voor overheidslichamen die hun beheertaak uitoefenen.
Nazorgverplichtingen zijn daar een voorbeeld van. De beheerder stelt (op
grond van hoofdstuk 4 van de Waterwet) een beheerplan op, waarin hij de
maatregelen schetst die nodig zijn met het oog op de ontwikkeling,
werking en bescherming van de watersystemen in zijn beheer. Indien hij
dat nodig acht, zal ook de nazorg van gesaneerde waterbodems tot die
maatregelen behoren. Het opleggen van een generieke verplichting tot het
doen van nazorg past niet in de visie van het wetsvoorstel op de uitoefening van integraal waterbeheer.
3. Handhaving
De leden van de fractie van de SP achten de verdere uitwerking van het
handhavingsinstrumentarium in beginsel een goede zaak en achten voor
goede naleving van de wet ook een voldoende grote, goed opgeleide en
slagvaardige handhavingsorganisatie van belang. Zij hebben twijfel of dit
aspect van de handhavingsketen goed geregeld is. In verband hiermee
vragen de leden wat de beschikbare formatie is voor de handhaving bij de
diverse overheidslichamen vóór en na inwerkingtreding van de Waterwet,
en hoe deze zich zal ontwikkelen in relatie tot de rijksbrede taakstelling.
Vergelijkbare vragen hebben deze leden ten aanzien van de vergunningverlening.
Met de leden van de SP-fractie ben ik van mening dat voor een goede
naleving van de Waterwet niet alleen de beschikbaarheid van een wettelijk
instrumentarium, maar ook de aanwezigheid van een goed opgeleide en
geëquipeerde handhavingsorganisatie van belang is. Naar de mening van
de regering behoeven op dit punt geen zorgen te bestaan. Voor een
’papieren werkelijkheid’ doordat de Inspectie voor Verkeer en Waterstaat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 858, nr. 8

7

(IVW) zich steeds meer zou toeleggen op kwaliteitsborgingssystemen bij
de uitvoerende overheden, behoeft niet te worden gevreesd.
Het is daarbij goed om te benadrukken dat het toezicht in het veld wordt
uitgeoefend door de waterbeheerders (Rijkswaterstaat en de waterschappen). Daarnaast houden de provincies toezicht op de grondwateronttrekkingen, genoemd in artikel 6.4 van de Waterwet. Deze overheidslichamen beschikken nu en in de toekomst over voldoende grote, goed
opgeleide en slagvaardige handhavingsorganisaties, waarvoor regels zijn
gesteld in de Wet handhavingsstructuur en het Besluit kwaliteitseisen
handhaving milieubeheer.
Binnen Rijkswaterstaat zijn momenteel circa 110 mensen beschikbaar
voor de vergunningverlening en circa 150 voor de handhaving van de
wetgeving (niet zijnde de scheepvaartwetgeving). Bij de waterschappen
betreft het in totaal circa 300 mensen voor de vergunningverlening en 320
voor de handhaving. Bij de provincies gaat het bij de vergunningverlening
voor grondwateronttrekkingen momenteel in totaal om enkele tientallen
medewerkers.
Door de andere opzet van de Waterwet (meer algemene regels en minder
vergunningen, integratie van de resterende watervergunningen tot een
integrale watervergunning met één bevoegd gezag) is de verwachting dat
in de nabije toekomst efficiencywinst kan worden bereikt. Hoe groot die
winst zal zijn, valt op dit moment echter nog niet aan te geven, onder
meer doordat de betreffende uitvoeringsregelgeving thans nog in voorbereiding is.
IVW houdt toezicht op de waterbeheerders en de provincies. De toezichtactiviteiten van de IVW houden rekening met maatschappelijke en
politiek-bestuurlijke risico’s, reductie van administratieve lasten en de
eigen verantwoordelijkheid van de regionale overheden. De inspectie
verzamelt in het toezicht op basis van een risicoanalyse gericht informatie,
waaronder informatie uit beleidsevaluatie-monitoring, om een oordeel te
kunnen vellen over onder andere de kwaliteit van vergunningverlening en
handhaving van de waterbeheerders en provincies. Dit signalerend
toezicht stelt mij in staat om zonodig gebruik te maken van mijn toezichtbevoegdheden richting medeoverheden. Het systeemtoezicht vormt
daarmee een aanvulling op het feitelijk toezicht in het veld. Er ontstaat
dan ook geen papieren werkelijkheid, de toezichtketen wordt juist
adequaat geborgd.
Ik ben mij er terdege van bewust dat ook voor de uitvoerende overheden,
met name Rijkswaterstaat en de waterschappen als beheerders, de
Waterwet en de betreffende uitvoeringsregelgeving veel wijzigingen met
zich meebrengt, niet in de laatste plaats op het terrein van de vergunningverlening en de handhaving. Om deze reden zijn genoemde organisaties
ook reeds langere tijd nauw betrokken bij de voorbereiding van de
Waterwet en de uitvoeringsregelgeving, zodat nadrukkelijk de link naar de
toepassing daarvan in de praktijk wordt gelegd. Ook is voorzien in een
communicatietraject en zal, nu de wetgeving een eind is gevorderd, op
korte termijn worden voorzien in een opleidingentraject.
4. Specifieke indirecte lozingen
De leden van de CDA- en de VVD-fractie vragen of de wijziging van de
regeling voor de vergunningplicht van specifieke indirecte lozingen ertoe
leidt dat meer bedrijven over een individuele watervergunning moeten
beschikken. Zo ja, om hoeveel bedrijven gaat het daarbij? Kunnen ook
MKB-bedrijven en tuinders komen te vallen onder de voorgenomen
uitbreiding van de vergunningplicht? De leden van de CDA-fractie vragen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 858, nr. 8

8

verder of in het nieuwe lid 3 van artikel 6.1 van de Waterwet onder lozen
mede begrepen wordt het lozen op oppervlaktewater. Zo ja, welke
gevolgen heeft die keuze van de wetgever voor het aantal vergunningplichtige bedrijven of huishoudens? Waarop baseert de regering deze
keuze? Hoe kan de regering haar stelling nog staande houden dat de
Invoeringswet Waterwet geen gevolgen heeft voor de omvang van de
administratieve lasten?
Artikel 6.2, derde lid, van de Waterwet (zoals deze zou komen te luiden
volgens dit wetsvoorstel) heeft betrekking op twee lozingssituaties. In de
eerste plaats gaat het om lozingen van afvalwater via een werk (bijvoorbeeld een afvoerleiding van een bedrijf) dat op een ander werk (een al dan
niet openbare transportleiding naar oppervlaktewater, niet zijnde een
voorziening voor de inzameling en het transport van afvalwater) is aangesloten. In de tweede plaats betreft het sporadisch voorkomende lozingen
op een werk, niet zijnde een voorziening voor de inzameling en het transport van afvalwater, dat is aangesloten op een zuiveringtechnisch werk. In
beide gevallen dient het gezamenlijke werk enkel voor transport van het
afvalwater naar een oppervlaktewaterlichaam dan wel een zuiveringtechnisch werk, en daarom worden deze lozingen feitelijk als directe
lozingen in een oppervlaktewaterlichaam of op een zuiveringtechnisch
werk beschouwd. Elk bedrijf dat op deze manier op oppervlaktewater
loost, heeft dan ook een watervergunning nodig, tenzij algemene regels
van toepassing zijn. De vergunningplicht wordt als het ware verplaatst
van de eindlozing in het oppervlaktewater naar de oorspronkelijke, individuele lozers. Deze situatie verschilt niet wezenlijk van een situatie waarbij
bedrijven via afzonderlijke werken rechtstreeks zouden lozen. Het voordeel van een gezamenlijke afvoerleiding is bijvoorbeeld dat een waterkering maar één keer hoeft te worden gekruist.
Naar schatting gaat het om circa 50 bedrijven die in deze situatie een
watervergunning nodig hebben. Het betreft vooral grotere (chemische of
petrochemische) bedrijven, die of via de afvoerleiding van één van hen, of
via een afvoerleiding in beheer bij een derde op een oppervlaktewaterlichaam lozen.
Voor huishoudens geldt het Besluit lozing afvalwater huishoudens, waarin
de vergunningplicht voor het lozen is vervangen door algemene regels.
Artikel 6.2, derde lid, van de Waterwet is op hen dus nooit van toepassing.
Als MKB-bedrijven en tuinders al op de geschetste wijze zouden lozen,
dan vallen ze doorgaans eveneens onder algemene regels waarin het
lozen is gereguleerd en zullen ze dus in principe niet met deze
vergunningplicht op grond van de Waterwet worden geconfronteerd.
Gelet op het relatief geringe aantal bedrijven dat naast een omgevingsvergunning tevens een watervergunning op grond van het derde lid van
artikel 6.2 van de Waterwet behoeft en het feit dat door deze keuze het
verlenen van een afzonderlijke watervergunning voor de eindlozing vanuit
de transportleiding en het doorvertalen daarvan naar de individuele lozers
niet meer nodig is, is geen sprake van een wijziging van de
administratieve-lastendruk. Bovendien hebben de bedrijven waar het hier
om gaat in de nieuwe situatie rechtstreeks met de waterbeheerder te
maken, en niet ook nog eens (zoals in de huidige situatie) met de
beheerder van de afvoerleiding, die de aan zijn Wvo-vergunning
verbonden voorschriften doorvertaalt naar de indirect lozende bedrijven,
met alle administratieve lasten van dien.
Voor de goede orde merk ik op dat rechtstreekse lozingen in een
oppervlaktewaterlichaam vergunningplichtig zijn op grond van artikel 6.2,
eerste lid, van de Waterwet, tenzij daarvoor vrijstelling is verleend bij of
krachtens algemene maatregel van bestuur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 858, nr. 8

9

De leden van de CDA-fractie stellen de vraag waarom in dit wetsvoorstel
nog niet expliciet de mogelijkheid wordt gecreëerd om in lozingsvergunningen een relatie te leggen met de mate van afvoer van de rivier.
Zo zou er gewerkt kunnen worden met een debietafhankelijke vergunningverlening. Als het debiet met een bepaald percentage afneemt zou de
lozingsvracht ook met eenzelfde percentage afnemen (het standstillbeginsel). Welke voor- en nadelen ziet de regering aan de invoering van een
dergelijke benadering in de lozingsvergunningen?
Bij het Nederlandse beleid inzake lozingen staat de emissieaanpak voorop.
Deze aanpak wordt via twee sporen geëffectueerd. Dat betekent in de
eerste plaats dat bij lozingen in oppervlaktewater een saneringsinspanning moet worden geleverd die onafhankelijk is van de te bereiken
milieukwaliteitsdoelstellingen. Dit primaire inspanningsbeginsel, gebaseerd op toepassing van de beste beschikbare technieken, is afhankelijk
van de aard en schadelijkheid van de te lozen stoffen. Aanvullend kan er
aanleiding zijn tot het stellen van verdergaande eisen (op grond van de
zogenaamde «immissietoets»), indien de voor het ontvangende oppervlaktewater geldende milieukwaliteitsnormen (bijvoorbeeld voor de
drinkwaterfunctie) zonder nadere voorzieningen in gevaar zouden komen.
Deze immissietoets biedt de waterbeheerder de mogelijkheid een relatie
te leggen met de aard en omvang en dus ook met de afvoercapaciteit van
het ontvangende oppervlaktewater. Deze tweesporenaanpak is in lijn met
de gecombineerde aanpak zoals vereist op grond van de Kaderrichtlijn
water. De door de leden van de CDA-fractie geuite wens voor een debietafhankelijke vergunningverlening maakt op deze wijze dus al al onderdeel
uit van het Nederlandse emissiebeleid voor water.
De leden van de VVD-fractie willen weten waarom indirecte lozingen in
een rioolstelsel onder de Wet Milieubeheer vallen, terwijl de uiteindelijke
lozingen vanuit dat rioolstelsel wel weer onder de Waterwet vallen. De
leden vragen waarom indirecte lozingen onder twee verschillende wetten
vallen, terwijl op basis van de Waterwet voorschriften gelden voor de
beheerder van het rioolstelsel. Betekent dit dat de Waterwet boven de Wet
milieubeheer gaat?
Indirecte lozingen – kort gezegd de lozingen op een rioolstelsel – vallen
onder de Wet milieubeheer. De regeling van de Wet milieubeheer richt
zich tot de burgers en bedrijven die op het rioolstelsel lozen. Vanuit het
rioolstelsel, of vanuit het zuiveringtechnische werk waarnaar het afvalwater via dat rioolstelsel wordt getransporteerd, vindt uiteindelijk wel een
directe lozing plaats in een oppervlaktewaterlichaam. Op grond van de
Waterwet worden eisen gesteld aan deze directe lozing, in de vorm van
vergunningen of algemene regels. Deze vergunningen en algemene
regels zijn gericht tot de beheerder van het rioolstelsel of het zuiveringtechnische werk, en niet tot de burgers of bedrijven die lozen op het rioolstelsel. Indirecte lozingen vallen dus niet onder twee verschillende wetten,
maar alleen onder de Wet milieubeheer. Er is dan ook geen sprake van
voorrang voor de Waterwet boven de Wet milieubeheer. Deze wetten
hebben betrekking op verschillende lozingen, niet op dezelfde.
De leden van de SP-fractie vragen waarom de regering ten aanzien van de
afvalwaterketen niet kiest voor het voorschrijven van (niet-vrijblijvende)
samenwerking aan decentrale overheden, terwijl dat bij de Wet algemene
bepalingen omgevingsrecht wel is gedaan. Hiermee zou volgens de leden
een besparing van een paar honderd miljoen euro op jaarbasis gemoeid
zijn.
In artikel 3.8 van de Waterwet is een (niet-vrijblijvende) verplichting voor
waterschappen en gemeenten opgenomen om bestuurlijke water-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 858, nr. 8

10

afspraken te maken met betrekking tot de uitoefening van beider taken en
bevoegdheden in het waterbeheer. Die bestuurlijke waterafspraken zullen
mede betrekking hebben op taken en bevoegdheden in de afvalwaterketen. Op dit moment acht het kabinet deze verplichting afdoende voor
het bevorderen van de samenwerking tussen gemeenten en waterschappen in de afvalwaterketen.
In de kabinetsreactie op het advies van de Commissie Herziening
handhavingstelsel VROM1 is ten aanzien van de Wet algemene bepalingen
omgevingsrecht een eindbeeld geschetst, waarin sprake zal zijn van maximaal 25 regionale omgevingsdiensten. Daarbij is aangegeven dat
uitvoeringstaken van waterschappen op het gebied van het omgevingsrecht niet op korte termijn worden betrokken in de op te richten
omgevingsdiensten. Het is naar de mening van het kabinet wenselijker
om de aandacht eerst te concentreren op de oprichting en het operationaliseren van de diensten met een beheersbaar basistakenpakket. In een
later stadium zal de wenselijkheid van uitbreiding van het takenpakket,
onder andere met de genoemde uitvoeringstaken van waterschappen,
kunnen worden onderzocht.
5. Nadere voorschriften grondwater
De leden van de CDA-fractie vragen wanneer de regering de Kamer het
beleidskader over onttrekking in het kader van bodemenergiesystemen zal
doen toekomen.
Het kabinet streeft er naar om voor het zomerreces een beleidsvisie op de
ondergrond aan te bieden aan de Kamer. Het kabinetsstandpunt over
warmte/koudeopslag zal daarvan onderdeel uitmaken.
De leden van de PvdA-fractie vragen of de onduidelijkheid die in de Eerste
Kamer is ontstaan over het toekomstig bevoegd gezag als het gaat om
middelgrote en grote industriële onttrekkingen voor eens en voor altijd
kan worden weggenomen.

1

Kamerstukken II 2008/2009, 22 343, nr. 215.
Richtlijn nr. 2000/60/EG van het Europees
Parlement en de Raad van de Europese Unie
van 23 oktober 2000 tot vaststelling van een
kader voor communautaire maatregelen
betreffende het waterbeleid (PbEG L 327).
3
Richtlijn nr. 2006/118/EG van het Europees
Parlement en de Raad van de Europese Unie
van 12 december 2006 betreffende de
bescherming van het grondwater tegen
verontreiniging en achteruitgang van de
toestand (PbEU L 372).
2

Bij de mondelinge behandeling van het wetsvoorstel voor de Waterwet in
de Eerste Kamer op 27 januari 2009 heb ik, in antwoord op opmerkingen
die van de zijde van de CDA-fractie waren gemaakt over de vergunningverlening voor grondwateronttrekkingen, het volgende gesteld. Op grond
van het uitgangspunt van een duidelijke taakverdeling in het waterbeheer
is er in de Waterwet voor gekozen om in beginsel alle operationele taken
toe te delen aan de waterschappen en het beleid en de kaderstelling onder
te brengen bij de provincie. In het voorstel voor de Waterwet zijn op de
algemene overdracht voor de vergunningverlening uitzonderingen
gemaakt voor enkele categorieën onttrekkingen. De reden is dat hiervoor
nog geen kaderstellend beleid is ontwikkeld. Om de scheiding tussen
beleid en uitvoering echt helder te houden, kunnen deze vergunningen
nog niet worden overdragen aan de waterschappen. Wanneer dat kaderstellend beleid er is, dan is de inzet om deze vergunningen over te dragen
aan de waterschappen. Het is te verwachten dat het bij de evaluatie over
vijf jaar zo ver is dat dit kan gebeuren.
De leden van de PvdA-fractie vragen of het bij grensoverschrijdende
grondwaterverontreiniging mogelijk is om met het opnemen van eventuele Europese wet- en regelgeving meer te bereiken dan nu mogelijk
verwacht kan worden van de overlegverplichting, die in het wetsvoorstel
is opgenomen.
Op dit moment stellen de kaderrichtlijn water2 en de grondwaterrichtlijn3
eisen aan grondwaterverontreiniging. Deze richtlijnen kennen een planmatige aanpak gericht op (grond)waterlichamen. De implementatie van
deze richtlijnen met betrekking tot de verbetering van de chemische

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 858, nr. 8

11

toestand van grondwaterlichamen geschiedt via het Besluit kwaliteitseisen en monitoring water 2009, dat thans in ontwerp is. Dat besluit zal, in
de vorm van richtwaarden voor grondwaterlichamen, een verband leggen
met de provinciale waterhuishoudingsplannen en (na inwerkingtreding
van de Waterwet) de regionale waterplannen. Vooralsnog heb ik geen
reden om aan te nemen dat deze implementatie van de vereisten van de
genoemde richtlijnen niet voldoende zou zijn. De Tweede Kamer heeft ook
herhaaldelijk gepleit voor strikte implementatie van de kaderrichtlijn
water, die geen nationale koppen creëert. Er is op dit moment dan ook
geen aanleiding om vanwege Europeesrechtelijke verplichtingen aanvullende eisen te stellen aan de aanpak van grensoverschrijdende grondwaterverontreinigingen.
7. Essentialia verontreinigingsheffing in de wet
De leden van de CDA-fractie vragen of de bepalingen die betrekking
hebben op de eenheid van de heffingsmaatstaf en de wijze waarop het
aantal vervuilingseenheden wordt berekend lastenverschuivingen tot
gevolg hebben voor de heffingplichtigen. Daarnaast vragen zij in hoeverre
de keuze van de regering om de essentialia van de heffing in de wet te
regelen toekomstige keuzes van de wetgever voor het vrijstellen van
categorieën lozingen beperkt.
De voorgestelde bepalingen houden geen wijziging in ten opzichte van de
regeling van de verontreinigingsheffing zoals die nu al geldt op grond van
de Wet verontreiniging oppervlaktewateren en brengen dientengevolge
ook geen lastenverschuivingen met zich mee.
De keuze om de essentialia van de heffing in de wet in formele zin te
regelen betekent dat ook vrijstellingen in de wet moeten worden geregeld.
Voor toekomstige nieuwe vrijstellingen is dus een wijziging van de
Waterwet noodzakelijk.
Verder informeren de leden van de CDA-fractie of de uitkomsten van het
onderzoek naar de mogelijkheden om puntbronnen die voldoen aan
strenge Europese eisen vrij te stellen, voldoende tijdig beschikbaar zijn
om te verwerken in het onderhavige wetsvoorstel. De CDA-leden vragen
in dit verband tevens wat de achtergrond is van het onderscheid dat met
betrekking tot lozingen vanuit een zuiveringtechnisch werk in artikel 7.5
wordt gemaakt naar beheerder van het ontvangende water.
Het door de leden van de CDA-fractie genoemde onderzoek, dat strekt tot
uitvoering van de motie-Madlener (Kamerstukken II, 2007/2008, 30 818,
nr. 33), loopt momenteel nog. Eerder heeft het kabinet aangegeven te
verwachten eind 2009 op de uitkomsten van dit onderzoek te kunnen
ingaan. Een dergelijke planning lijkt nog steeds haalbaar.
De vrijstelling van verontreinigingsheffing voor lozingen van stoffen
vanuit een zuiveringtechnisch werk door een beheerder op een
oppervlaktewaterlichaam dat bij hem in beheer is, is overgenomen uit de
Wet verontreiniging oppervlaktewateren. De vrijstelling is in die wet
gehandhaafd door een amendement van de Tweede Kamerleden Lenards
en Van Lith op het wetsvoorstel modernisering waterschapsbestel (Kamerstukken II 2006/2007, 30 601, nr. 13). Ook waterschappen moesten volgens
het oorspronkelijke wetsvoorstel betalen voor dergelijke lozingen op
«eigen» water. Vanwege het uitgangspunt dat de vervuiler betaalt, is het
amendement destijds ontraden.
De leden van de CDA-fractie vragen tevens waarom de regering geen
vrijstelling van grondwaterheffing in de Waterwet opneemt voor de
winning van oevergrondwater en grondwaterwinning ten behoeve van
het op peil houden van de waterstand. Tevens wordt gevraagd hoeveel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 858, nr. 8

12

kosten en inkomstenderving hier jaarlijks mee gemoeid zijn wanneer
hiertoe alsnog besloten zou worden.
De vrijstellingen van grondwaterheffing zullen overeenkomstig het nieuw
ingevoegde artikel 7.5, tweede lid, van de Waterwet worden opgenomen
in het in voorbereiding zijnde Waterbesluit. Aangezien in zijn algemeenheid geldt dat terughoudend met fiscale vrijstellingen dient te worden
omgegaan, is het voornemen daarbij om zo veel mogelijk uit te gaan van
de bestaande, in het Uitvoeringsbesluit ex artikel 48 Grondwaterwet opgenomen vrijstellingen, zoals de onttrekkingen voor gesloten bodemenergiesystemen, voor bodemen grondwatersaneringsprojecten en voor landijsbanen. Aangezien bij oeverinfiltratie de voeding, zoals de leden van de
CDA-fractie aangeven, vooral vanuit oppervlaktewater plaatsvindt, is voor
die onttrekking geen grondwaterheffing verschuldigd. Het algemene
beleid van het kabinet is om terughoudend met fiscale vrijstellingen om te
gaan. Desgevraagd ben ik niettemin bereid om in goed overleg met de
provincies, die de grondwaterheffing zoals bekend heffen, te bezien of ook
voor de oevergrondwateronttrekking een regeling kan worden getroffen,
zoals ook geldt in het kader van de heffing op basis van artikel 8, derde lid,
van de Wet belastingen op milieugrondslag. Grondwateronttrekkingen ten
behoeve van het op peil houden van de grondwaterstand vallen tot op
zekere hoogte onder de wettelijke taken van overheidslichamen (zoals de
gemeentelijke zorgplicht voor de grondwaterstand in stedelijk gebied) en
zullen worden vrijgesteld van de grondwaterheffing. Aangezien niet
ondenkbaar is dat dergelijke onttrekkingen ook plaatsvinden door andere
partijen, bijvoorbeeld bedrijven, ben ik voornemens om wederom in goed
overleg met de provincies te bezien of de onderhavige regeling niet
verduidelijkt of verruimd zou moeten worden tot in meer algemene zin het
onttrekken van grondwater bij de ontwatering of afwatering van gronden.
De leden van de VVD-fractie vragen hoe onnodige verschillen tussen de
zuiveringsheffing en de verontreinigingsheffing vermeden worden en wat
de regering ziet als onnodige verschillen. De VVD-leden zijn van mening
dat het lozen van reeds gezuiverd water vrijgesteld zou moeten worden
van de heffing van verontreinigingsheffing. Hoe kijkt de regering daar
tegenaan? Hoe verhoudt een dergelijke generieke vrijstelling zich tot de
reeds in de wet opgenomen specifieke vrijstelling voor riooloverstorten?
De essentialia van de verontreinigingsheffing, zoals heffingsmaatstaf,
heffingseenheid en tarief, worden in de Waterwet zo veel mogelijk op
dezelfde wijze geregeld als in de Waterschapswet voor de zuiveringsheffing, zodat er geen onnodige verschillen optreden. Voor zover er
verschillen zijn, vloeien die voort uit verschillen in de aard van de
heffingen.
De verontreinigingsheffing wordt geheven over de vervuilingswaarde van
de geloosde stoffen. De hoogte van de aanslag is afhankelijk van de aard
en de hoeveelheid van de reststoffen in het gezuiverde water. De prikkel
om de zuiveringsinstallatie blijvend goed te laten functioneren blijft hierdoor behouden. Wanneer de heffingplichtige het afvalwater zodanig weet
te zuiveren dat de hoeveelheid reststoffen gering of verwaarloosbaar is,
zal de aanslag laag zijn of achterwege blijven. Voor mij blijft de «vervuiler
betaalt» een belangrijk principe. Daarom ben ik van mening dat in andere
gevallen een aanslag dient te worden opgelegd.
De leden van de SP-fractie zouden graag een verdere differentiatie van de
grondslag van de zuiveringsheffing en de verontreinigingsheffing voor
huishoudens zien, bijvoorbeeld in de vorm van een klassenindeling op
basis van 1–2-3 VE’s.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 858, nr. 8

13

Bij de recente ingrijpende wijziging van het belastingstelsel door de Wet
modernisering waterschapsbestel hebben de waterschappen via artikel
122h de mogelijkheid gekregen om in plaats van het zogeheten
woonruimteforfait voor huishoudens te kiezen voor het drinkwaterverbruik als heffingsmaatstaf. Het kabinet vindt het niet voor de hand liggen
om gelet op die recent geschapen mogelijkheid nu reeds verdere wijzigingen in het systeem aan te brengen. Overigens acht het kabinet aansluiting bij het drinkwaterverbruik bruikbaarder dan een klasseindeling op
basis van 1–2-3 VE’s, omdat die laatste tot relatief veel mutaties in de loop
van het heffingsjaar leidt, hetgeen tot de nodige extra bestuurlijke lasten
voor de heffende overheden leidt. Bovendien zou een dergelijke stap,
doordat een groot aantal vervuilingseenheden wegvalt (de tweepersoonshuishoudens zouden niet langer drie, maar twee vervuilingseenheden
betalen), resulteren in een aanzienlijke stijging van de heffingstarieven per
vervuilingseenheid.
10. Aanpassingen van diverse wetten met betrekking tot plannen
De leden van de CDA-fractie vragen waarom in het wetsvoorstel is afgezien van aanpassing van bepalingen in wetten van andere ministeries aan
de plansystematiek van de Waterwet. Zij willen weten of een dergelijke
aanpassing een positief effect kan hebben op de lasten voor andere overheden.
In het planstelsel van de Waterwet is het stelsel van het zogeheten
«haasje-over springen» verlaten. Dit stelsel houdt in dat bij wijziging van
een plan de gevolgen voor andere beleidsterreinen en de voorgenomen
aanpassing van de op die terreinen geldende plannen worden geschetst.
Verschillende andere wetten kennen dit stelsel echter nog wel. De reden
om met dit wetsvoorstel niet ook in andere wetten het stelsel van «haasjeover springen» te schrappen, is dat voor die andere plannen dan steeds in
een vervangende vorm van afstemming tussen de verschillende beleidsterreinen moet worden voorzien. Een dergelijke operatie gaat het doel van
een invoeringswet te buiten.
Eventuele positieve gevolgen voor de lasten van andere overheden zijn
niet op voorhand hard te maken. Telkens zal bij de wijziging van plannen
in een of andere vorm afstemming op de aanpalende beleidsterreinen
moeten plaatsvinden. Het afschaffen van het «haasje-over springen»
maakt de benodigde inspanning van de bevoegde bestuursorganen niet
minder, mede gelet op het feit dat aan dat stelsel vrij terughoudend invulling wordt gegeven.
11. Aanpassing van de Wet milieubeheer
De leden van de SP-fractie zouden graag een inhoudelijke toelichting
krijgen op de vraag waarom ten aanzien van gevallen waarin een watervergunning gecoördineerd wordt voorbereid met een milieuvergunning,
wordt afgeweken van het beginsel van rechtsbescherming in twee instanties.
De Waterwet en de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht volgen met
betrekking tot beroep de hoofdregel van de Algemene wet bestuursrecht:
beroep in twee instanties. Als beide wetten in werking zijn getreden, zal
dus ook bij gecoördineerde voorbereiding van de watervergunning en de
omgevingsvergunning (waarin de milieuvergunning opgaat) beroep in
twee instanties open staan. In de korte periode dat de Waterwet wel, maar
de Wabo nog niet in werking is, dreigt bij de coördinatie tussen de watervergunning en de milieuvergunning echter een procedurele ongelijkheid
te ontstaan. Onderdeel U van artikel 1.18 van het wetsvoorstel zorgt er
voor dat, wanneer sprake is van coördinatie, tegen zowel de water-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 858, nr. 8

14

vergunning als de milieuvergunning direct beroep bij de Raad van State
open staat. Voor tijdelijke voortzetting van het beroep in één instantie is
gekozen, omdat dit het best aansluit bij de systematiek van het overgangsrecht die in het wetsvoorstel wordt gehanteerd. In het overgangsrecht voor vergunningen is bepaald dat een aanvraag om een vergunning,
die onder het oude recht is ingediend, wordt afgehandeld onder dat oude
recht. Pas als de vergunning onherroepelijk is geworden, wordt de
verleende vergunning gelijkgesteld met een watervergunning. Deze systematiek zal eveneens in het wetsvoorstel Invoeringswet Wabo worden
toegepast, onder meer ten aanzien van de milieuvergunning. Deze systematiek zou worden doorkruist indien onderdelen van de nieuwe wetten,
zoals het beroep in twee instanties, reeds direct van toepassing zouden
worden. Om het overgangsrecht in beide wetsvoorstellen niet nodeloos
complex te maken, is tijdelijke voortzetting van het oude recht ten aanzien
van de beroepsmogelijkheden gewenst.
13. Uitvoering Scheepsafvalstoffenverdrag Rijn- en binnenvaart
De leden van de SP-fractie vragen of, net als voor bilgewater, ook de
afgifte door schepen van andere afvalstoffen gratis zal zijn. Zo niet, dan
vernemen deze leden graag hoe de kostenverdeling in generieke zin evenwichtig vorm wordt gegeven.
Eén van de leidende principes van het Scheepsafvalstoffenverdrag is «de
vervuiler betaalt». Voor olie- en vethoudend afval (waaronder bilgewater)
betalen schippers bij bunkeren van gasolie een verwijderingsbijdrage,
waarna ze hun afval zonder directe betaling kunnen afgeven aan een
ontvangstinrichting. Voor de financiering van de inname en verwijdering
van overig scheepsbedrijfsafval wordt een systeem van indirecte financiering voorzien. Hoe dit systeem precies vorm gaat krijgen is op dit moment
onderwerp van internationaal overleg.
14. Hoofdlijnen overgangsrecht
De CDA-fractie vraagt of financiële zekerheidsstelling voor schade die
voortkomt uit vergunde handelingen, of de beëindiging van die handelingen, gebruikelijk is en bij welke andere milieuvergunningen die mogelijkheid bestaat.
De mogelijkheid van het stellen van financiële zekerheid is een instrument
dat kan worden ingezet ten behoeve van de naleving van vergunningvoorschriften. Op verschillende beleidsterreinen wordt van de mogelijkheid tot het stellen van financiële zekerheid gebruik gemaakt. Onder
andere biedt de Wet milieubeheer op grond van artikel 8.15, eerste lid,
onder a en b, de mogelijkheid aan het bevoegd gezag om voor bij algemene maatregel van bestuur aangewezen categorieën van inrichtingen
financiële zekerheidsstelling op te nemen in de milieuvergunning. Dit is
uitgewerkt in het Besluit financiële zekerheid milieubeheer. Artikel 8.15
van de Wet milieubeheer is in de Wet verontreiniging oppervlaktewateren
van overeenkomstige toepassing verklaard, zodat ook in vergunningen op
grond van die wet voorschriften aangaande financiële zekerheidsstelling
kunnen worden opgenomen.
Muskus- en beverrattenbestrijding
De leden van de fracties van CDA, PvdA en ChristenUnie hebben een
aantal vragen gesteld over de muskus- en beverrattenbestrijding. Zij
missen onder meer een landsdekkende wettelijke grondslag voor deze
taak inclusief bijbehorende gedoogplichten en hebben vragen over de
financiering van deze taak. Met name willen de leden van deze fracties

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 858, nr. 8

15

weten of Rijk en provincies in gelijke mate blijven meebetalen aan deze
taak zodat burgers en bedrijfsleven niet via de belasting van het waterschap met een lokale lastenverzwaring worden geconfronteerd.
Het is mij bekend dat provincies en waterschappen voornemens zijn om
de zorg voor de muskus- en beverrattenbestrijding met ingang van 2011
in heel Nederland bij de waterschappen onder te brengen. Ik ga er vanuit
dat wanneer de betreffende onderhandelingen tussen IPO en UvW afgerond zijn, men mij daarover zal informeren met het oog op mogelijke
wetstechnische en financiële consequenties. Over de betreffende voorstellen zal vervolgens bestuurlijk overleg met beide partners plaatsvinden.
Dat overleg moet nog gevoerd worden, zodat het naar het oordeel van de
regering nu te vroeg is om een en ander in het onderhavige wetsvoorstel
te betrekken. Uiteraard zal bij het overleg de zorg die door de leden van
genoemde fracties is geuit een rol spelen. Mocht het overleg op korte
termijn tot een gezamenlijk gedragen conclusie kunnen leiden, dan zijn er
voldoende mogelijkheden om die met de nodige voortvarendheid (indien
nodig) in wetgeving te vertalen.
De staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat,
J. C. Huizinga-Heringa

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 858, nr. 8

16