Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

29 279

Rechtsstaat en Rechtsorde

35 510

Parlementaire ondervraging
kinderopvangtoeslag

Nr. 691

BRIEF VAN DE MINISTERS VOOR RECHTSBESCHERMING EN VAN
BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 december 2021
Het belang van onze democratische rechtsstaat en de urgentie tot
versterking ervan heeft de indringende aandacht van uw Kamer, de Eerste
Kamer en van het kabinet, onder meer als gevolg van het rapport
«Ongekend onrecht» van de Parlementaire ondervragingscommissie
kinderopvangtoeslag (POK) (Kamerstuk 35 510, nr. 2). Het kabinet noemde
de bevindingen van dat rapport een zwarte bladzijde in de geschiedenis
van de Nederlandse overheid en heeft bijna 90 acties ingezet om de
problemen aan te pakken en zo het geschade vertrouwen van de burger in
de overheid terug te winnen.1
Een van die acties betreft de voorbereidingen voor de instelling van een
staatscommissie rechtsstaat, voortvloeiend uit de motie van de leden
Omtzigt en Van Dam. Deze motie vraagt de regering om voorbereidingen
te treffen om een staatscommissie in te stellen die in brede zin het
functioneren van de rechtsstaat analyseert en met voorstellen komt om
deze te versterken.2
In deze brief informeren wij u graag nader hierover en bieden wij u een
conceptopdracht met bijlagen voor deze in te stellen staatscommissie
rechtsstaat aan3, zoals ook toegezegd door de Minister-President bij de
Algemene Politieke Beschouwingen.4
Ter inspiratie van de voorbereiding van de opdrachtformulering hebben
wij op 5 juli jl. een informeel rondetafelgesprek georganiseerd met
deelnemers vanuit de drie staatsmachten. In de motie Omtzigt/Van Dam
heeft de Tweede Kamer immers onder andere overwogen dat in het
1

Kamerstuk 35 510, nr. 4.
Kamerstuk 35 510, nr. 12.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
4
Handelingen II 2021/22, nr. 3, item 5, p. 35.
2
3

kst-29279-691
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 279, nr. 691

1

rapport «Ongekend onrecht» wordt geconstateerd dat bij de uitvoering
van de kinderopvangtoeslag grondbeginselen van de rechtsstaat zijn
geschonden en dat deze constatering betrekking heeft op zowel de
wetgevende, de rechtsprekende als de uitvoerende macht.
Dit gesprek gaf het kabinet waardevolle inbreng voor het opstellen van
een conceptopdracht aan de staatscommissie. Op basis daarvan heeft op
4 november jl. nog een afzonderlijk gesprek plaatsgevonden met de bij de
bijeenkomst van 5 juli jl. aanwezige vertegenwoordigers van de rechtsprekende instanties. Het verslag van dat gesprek is gevoegd als bijlage bij
deze brief5. Het kabinet hecht er waarde aan dat bij een opdracht voor een
staatscommissie die adviezen geeft over de verhoudingen tussen de
staatsmachten, de reflecties vanuit de rechtsprekende instanties uitdrukkelijk betrokken worden. Ook vanuit de rechtsprekende instanties zelf is
deze wens nadrukkelijk naar voren gebracht.
Het kabinet heeft in de conceptopdracht de versterking van de positie van
burgers in onze democratische rechtsstaat vooropgesteld, met als doel die
positie daadwerkelijk te gaan versterken. Gegeven dit doel hecht het
kabinet eraan dat de inbreng van burgers bij het onderzoek van de
staatscommissie verzekerd is en dat het eindrapport inzicht geeft in hoe
die inbreng tot stand is gekomen.
Door de vertegenwoordigers van de rechtsprekende instanties werd in dat
kader het belang benadrukt van een voortdurende dialoog met vertegenwoordigers van de beide andere staatsmachten, waarvoor in ieder geval
van belang is dat er een betere informatie-uitwisseling op gang komt
tussen de staatsmachten. Niet alleen om de eigen rollen beter te kunnen
vervullen, maar ook om de onderlinge wisselwerking tussen de staatsmachten te bevorderen. Het zou goed zijn als de staatscommissie dat
proces kan ondersteunen door praktische adviezen te geven. Het kabinet
onderschrijft deze noties en heeft ze dan ook een plek gegeven in de
formulering van de conceptopdracht.
Ook wordt in de conceptopdracht in het bijzonder aandacht gevraagd voor
advisering over het mechanisme van een rechtsstaatagenda, tot ontwikkeling waarvan de Raad voor het openbaar bestuur heeft geadviseerd.6
Een dergelijke agenda zou volgens de Raad voor het openbaar bestuur tot
doel moeten hebben een rechtsstatelijke cultuur te bevorderen bij
overheid en samenleving, en onder andere een programma moeten
bevatten met daarin concrete maatregelen ter versterking van de
rechtsstaat in Nederland, waaronder het verduidelijken van de institutionele verhoudingen. De agenda zou periodiek kunnen worden
beschouwd, aldus de Raad.
Het kabinet heeft in zijn opdrachtformulering rekening willen houden met
de initiatieven naar aanleiding van het rapport «Ongekend onrecht» en
andere initiatieven die raken aan het functioneren van de democratische
rechtsstaat, die vanuit elk van de drie staatsmachten worden ondernomen. Het gaat daarbij in ieder geval ook om het rapport van de
Venetiëcommissie van de Raad van Europa, uitgebracht op 18 oktober
2021.7 Daarmee is gevolg gegeven aan een verzoek van de Tweede

5

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Raad voor het openbaar bestuur (ROB), Een sterkere rechtsstaat. Verbinden en beschermen in
een pluriforme samenleving 2020, en kabinetsreactie op dat advies: Kamerstuk 29 279, nr. 684.
7
Advies Venetiëcommissie, CDL-AD(2021)031-e.
Netherlands – Opinion on the Legal Protection of Citizens, adopted Venice Commission at its
128th Plenary Session (Venice and online, 15–16 October 2021). Zie Kamerstuk 35 510, nr. 85
+ bijlage.
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 279, nr. 691

2

Kamer, voortvloeiend uit de motie van het lid Omtzigt c.s.8, om advies uit
te brengen over de rechtsbescherming van burgers in Nederland, met
name onder het bestuursrecht, en over het stelsel van macht en tegenmacht in theorie en praktijk, inclusief de Staten-Generaal en de rechterlijke
macht. Het advies van de Venetiëcommissie concludeert dat Nederland
over het algemeen een goed functionerende rechtsstaat is, met sterke
democratische instellingen en doet dertien aanbevelingen aan de drie
staatsmachten om de rechtsstaat nog verder te versterken. Het kabinet
stelt voor dat de in te stellen staatscommissie het advies van de Venetiëcommissie betrekt bij de uitvoering van haar opdracht.
Overigens volgt er ook nog een kabinetsreactie op de aanbevelingen uit
het advies die de regering aangaan, zoals toegezegd tijdens de begrotingsbehandeling van Justitie en Veiligheid van 25 november jl. (Handelingen II 2021/22, nr. 27, debat over de Begroting Justitie en Veiligheid
2022)
Naast de zojuist benoemde moties van de Tweede Kamer zijn er meer
initiatieven genomen in reactie op het rapport «Ongekend onrecht».
Verschillende van deze initiatieven en ook andere actuele rapporten en
adviezen zijn in het kader van de voorbereidingen voor de staatscommissie geïnventariseerd. Deze als niet uitputtend bedoelde inventarisatie
is opgenomen in de bijlage bij de conceptopdracht9. Enerzijds kunnen
deze initiatieven worden benut door de staatscommissie als basis voor
haar verdere werkzaamheden. Anderzijds ligt het in de rede dat de
staatscommissie zich juist niet behoeft te buigen over vraagstukken die
recent nog onderwerp van advisering zijn geweest.
Ten slotte zij opgemerkt dat het kabinet hecht aan een zo praktisch
mogelijk advies en daarom de staatscommissie vraagt om met zo
concreet mogelijke en praktisch toepasbare voorstellen te komen.
Een gelijkluidende brief wordt verzonden naar de Voorzitter van de Eerste
Kamer der Staten-Generaal.
De Minister voor Rechtsbescherming,
S. Dekker
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
K.H. Ollongren

8
9

Kamerstuk 35 510, nr. 11.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 279, nr. 691

3