Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 420

Noodpakket banen en economie

31 322

Kinderopvang

Nr. 10

BRIEF VAN DE STAATSECRETARISSEN VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID EN VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 25 maart 2020
Met ingang van 16 maart is de reguliere kinderopvang gestaakt in verband
met Covid-19. De maatregel is vooralsnog aangekondigd voor de periode
t/m 6 april, maar kan indien nodig worden verlengd. Voor ouders in
cruciale beroepen blijft de kinderopvang open, zodat deze ouders hun op
dit moment zo belangrijke taak kunnen blijven vervullen. Zoals op
17 maart (Kamerstuk 35 420, nr. 2) is gecommuniceerd in de Kamerbrief
betreffende het «noodpakket banen en economie» wil het kabinet de
kosten compenseren die ouders nu maken voor reguliere kinderopvang,
maar die door de maatregelen van het kabinet in verband met de Corona
uitbraak, hun kinderen niet naar de opvang kunnen brengen.
In deze brief zullen wij ingaan op hoe de (nood)opvang is vormgegeven
en wat het gebruik hiervan is. Daarna zullen we ingaan op de gekozen
oplossing voor compensatie van ouders. Tot slot zullen we nog kort
ingaan op de communicatie.
Totstandkoming (nood)opvang
Allereerst spreken wij graag onze dank uit aan de kinderopvangorganisaties, gastouders, scholen, sectorpartijen, gemeenten en koepelorganisaties. Met trots zien we hoe goed en snel iedereen het verzoek heeft
opgepakt om (nood)opvang te organiseren voor kinderen van ouders met
een cruciaal beroep. Binnen enkele uren na de persconferentie van
zondagavond 15 maart werden inventarisaties uitgevoerd en werd
informatie verspreid over de nieuwe maatregelen. Iedereen is
doordrongen van het belang om dit samen zo goed mogelijk te organiseren. Het kabinet beseft dat we veel vragen van de kinderopvangorganisaties, pedagogisch medewerkers/gastouders en scholen en is dankbaar
voor hun inzet.

kst-35420-10
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 420, nr. 10

1

Doel van de (nood)opvang
Het doel van de (nood)opvang is dat ouders in cruciale beroepsgroepen
aan het werk kunnen blijven. Dit doen we door ouders een veilige plek
voor hun kinderen aan te bieden. Dit betekent dat het streven is om zo
veel mogelijk te werken met vertrouwde locaties en vertrouwde gezichten.
Als de (nood)opvang niet op de eigen opvanglocatie kan plaatsvinden,
dan horen ouders zo snel mogelijk waar zij wel terecht kunnen. In de
praktijk zien we dat kinderopvangorganisaties die bijvoorbeeld meerdere
vestigingen hebben enkele vestigingen openhouden om de kinderen van
deze ouders in cruciale beroepsgroepen op te vangen. Dit clusteren is
toegestaan. Ook scholen mogen – in overleg met het schoolbestuur, de
gemeenten en kinderopvangorganisaties – kinderen op een andere dan
hun reguliere plek opvangen. De begeleiding van de kinderen in de
(nood)opvang gebeurt door gekwalificeerde pedagogisch medewerkers of
leerkrachten en onderwijsassistenten die kinderen een veilige en
pedagogisch verantwoorde omgeving kunnen bieden. Uiteindelijk staat
ook op de (nood)opvang het belang van het kind centraal. Door deze
randvoorwaarden kan hieraan worden voldaan.
Om adequate (nood)opvang te organiseren is er nauw contact tussen de
Ministeries van SZW en OCW, de brancheorganisaties van de kinderopvang en onderwijs, VNG en GGD GHOR NL om knelpunten, vragen en
onduidelijkheden met elkaar te bespreken en daar waar nodig oplossingen te zoeken. Daarnaast denken diverse GGD’en mee met gemeenten
over hoe en waar de (nood)opvang het beste georganiseerd kan worden.
Daar waar in de uitvoering van de (nood)opvang (nieuwe) uitdagingen
opkomen, proberen we die gezamenlijk zo snel mogelijk op te lossen.
Stand van zaken tot nu toe
Het eerste beeld is dat kinderopvangorganisaties, scholen en gemeenten
hard aan de slag zijn gegaan om samen de (nood)opvang te organiseren.
Dit proces lijkt op dit moment goed te lopen, mede dankzij de inzet en
flexibiliteit van de betrokken partijen. We zien dat de gemeenten die
hebben gereageerd op de enquête van de VNG1, de (nood)opvang hebben
georganiseerd binnen de gemeente en dat houders voldoende pedagogisch medewerkers hebben die inzetbaar zijn in de (nood)opvang.
Brancheorganisaties geven aan dat 2–5%, met uitschieters naar 10–15%,
van het reguliere klantenbestand gebruik maakt van de noodopvang.
Normaal gesproken gaat het om 825.000 kinderen die gebruik maken van
kinderopvang (gemiddelde aantal over 2019). Het gebruik door nieuwe
ouders lijkt vooralsnog beperkt, wel wordt door reguliere ouders die op
dit moment (nood)opvang gebruiken, iets meer gebruik gemaakt van de
kinderopvang (in aantal uren). Het beeld van een van de brancheorganisaties is dat 90% van de gastouders open is voor kinderen van ouders die
werkzaam zijn in de cruciale beroepsgroepen.
Onze verwachting is dat dit aantal de komende weken zal toenemen,
omdat ouders de weg beter weten te vinden naar de opvang, er meer
beroep zal worden gedaan op mensen in cruciale beroepen. Ook moet
rekening worden gehouden met de mogelijkheid dat de beschikbaarheid
van de huidige (informele) opvang afneemt, vanwege ziekte(verschijnselen).
We begrijpen heel goed dat er zorgen leven bij pedagogisch
medewerkers, gastouders en docenten over de mogelijke besmettingsri1

VNG-enquête uitgezet onder alle gemeenten op 23 maart 2020. 288 Gemeenten hebben
gereageerd op de enquête.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 420, nr. 10

2

sico’s bij het opvangen van kinderen. Het RIVM heeft aangegeven dat
kinderen weinig lijken bij te dragen aan de verspreiding. Daarnaast gelden
ook op de (nood)opvang de adviezen van het RIVM. Volwassenen (dus
docenten, medewerkers, gastouders en ouders) vragen wij dringend om
de 1,5 meter afstand van elkaar te houden om zo het overdragen van het
virus te beperken/voorkomen. Ook geldt op de opvanglocatie de regel dat
je bij lichte ziekteverschijnselen thuisblijft. Dit geldt voor kinderen én
volwassenen. Daarbij geldt ook de nieuwe maatregel dat wanneer één van
de gezinsleden verschijnselen en koorts heeft, het hele gezin thuisblijft. Bij
de opvang van kleine kinderen is afstand houden vanzelfsprekend niet
mogelijk. Dan is het goed de contactmomenten zo beperkt mogelijk te
houden, maar de (emotionele) veiligheid van kinderen moet wel gewaarborgd zijn. De hygiënemaatregelen zijn in de kinderopvang extra
belangrijk. Daarbij gelden de adviezen rond hygiëne zoals regelmatig de
handen wassen, gebruik van papieren zakdoeken en hoesten en niezen in
de binnenkant van de elleboog.
Gesignaleerde knelpunten noodopvang
De afgelopen dagen waren er enkele signalen dat ouders met een cruciaal
beroep moeite hebben om kinderen voor de (nood)opvang aan te melden
omdat de voorwaarden (te) streng worden toegepast. Het kabinet wil
benadrukken dat ook wanneer één ouder van het gezin een cruciaal
beroep heeft en het thuis niet lukt om de kinderen op te vangen, kinderen
naar de (nood)opvang mogen. Bij eventuele problemen kunnen ouders
contact opnemen met de gemeente. Een verklaring van de werkgever
hoeft niet getoond te worden. Daartegenover staat een dringend beroep
op alle ouders om alleen gebruik te maken van de (nood)opvang als je in
een cruciaal beroep werkt en de opvang niet anders kan regelen. Alleen zo
kunnen we dit systeem van (nood)opvang in stand houden en ervoor
zorgen dat mensen in cruciale beroepen kunnen blijven werken.
We wijzen erop dat de coronamaatregelen voor kinderopvang in
Nederland een situatie van overmacht voor kinderopvangorganisaties met
zich mee brengen. Het gaat om een verbod om opvang te bieden in
verblijven van kinderopvang en gastouderopvang, behalve als locaties
moeten worden gebruikt voor (nood)opvang aan kinderen van ouders in
cruciale beroepen of in vitale processen. Dit vergaande besluit is
genomen, omdat de publieke gezondheid en de beheersing van crisis of
dreiging daartoe aanleiding hebben gegeven.
De handhaving van deze maatregel («geen opvang, tenzij») is opgedragen
aan de voorzitter van de veiligheidsregio’s. Een en ander is opgenomen in
de aanwijzing van 17 maart jongstleden. De overmacht situatie waarin
kinderopvangorganisaties nu verkeren, geeft deze organisaties een
juridisch argument in handen in het geval ouders de betaling van de
factuur opschorten of het factuurbedrag terugvorderen.
Tot slot komen ook signalen binnen dat met name kleine kinderopvangorganisaties moeite hebben de (nood)opvang te blijven bieden. Hen raden
we aan in contact te treden met de gemeente en te bespreken op welke
wijze er eventueel kan worden samengewerkt met andere opvanglocaties
(scholen of kinderopvang).
Financieel
Zoals eerder in deze brief benadrukt, vervult het kunnen aanbieden van
(nood)opvang voor kinderen van ouders met cruciale beroepen een
belangrijke rol in de beheersing van de huidige crisis. Goede
(nood)opvang zorgt ervoor dat de ouders in cruciale beroepen hun werk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 420, nr. 10

3

kunnen blijven doen. Daarnaast is het van belang dat wanneer we
terugkeren naar de normale situatie, de kinderopvangorganisaties hier
ook zo snel mogelijk hun normale taak in kunnen vervullen. Voor de
economie is een belangrijke randvoorwaarde dat ouders in staat worden
gesteld arbeid en zorg goed te combineren. Bij terugkeer naar de normale
situatie is de kinderopvang hierin een belangrijke factor. De kinderopvang
is in die zin daarbij een wat bijzondere sector, omdat de financiering voor
een aanzienlijk deel door de overheid gebeurt door middel van de
kinderopvangtoeslag, die via de ouders naar de kinderopvangorganisaties
gaat.
Aan ouders die normaliter kinderopvang gebruiken, is gevraagd de gehele
factuur aan de kinderopvang te blijven betalen. Ook als zij op dit moment
niet van kinderopvang gebruik kunnen maken. De kinderopvangsector
blijft daarmee in staat goede (nood)opvang te verzorgen en tegelijk
zorgen we er hiermee voor dat de kinderopvangsector stabiel blijft en de
draad snel weer opgepakt kan worden wanneer de samenleving terug kan
keren naar de gewone situatie.
Voor ouders betekent het doorbetalen dat het recht op de kinderopvangtoeslag blijft bestaan en dat terugvorderingen kinderopvangtoeslag zoveel
mogelijk voorkomen worden. Ook zorgt het doorbetalen ervoor dat
ouders hun plek in de kinderopvang behouden wanneer deze weer
regulier opengaat. Ouders hoeven bij de Belastingdienst/Toeslagen geen
wijzigingen door te geven, behalve wanneer hun inkomen wijzigt gezien
de huidige situatie of als zij ook bij terugkeer naar de reguliere situatie
geen gebruik meer van de opvang willen maken. Het doorgeven van een
inkomenswijziging blijft in alle gevallen belangrijk, omdat dit leidt tot een
andere hoogte van de kinderopvangtoeslag (ouders met een lager
inkomen ontvangen een hogere kinderopvangtoeslag). Wanneer ouders
een inkomenswijziging doorgeven voor de eerste dag van de volgende
maand, wordt deze wijziging verwerkt in de kinderopvangtoeslag van die
volgende maand (uitkering van de kinderopvangtoeslag vindt plaats rond
de 20e van de maand).
Het kabinet realiseert zich dat wanneer ouders de factuur doorbetalen en
toeslag blijven ontvangen, zij een gedeelte eigen bijdrage betalen voor
een dienst die nu noodgedwongen niet geleverd wordt. Ouders die de
factuur blijven doorbetalen, krijgen daarom de eigen bijdrage die ze
hierbij betalen, gecompenseerd. Dit geldt zowel voor kinderdagopvang,
buitenschoolse opvang, als gastouderopvang. Daarmee wordt ook
voorkomen dat ouders zich genoodzaakt voelen de kinderopvang om die
reden op te zeggen, met alle gevolgen van dien. Voor sommige ouders
geldt dat zij bij het gebruik van kinderopvang geen gebruik maken van
kinderopvangtoeslag, maar normaliter een vergoeding krijgen van de
gemeente bij gebruik van kinderopvang. Bijvoorbeeld doordat sprake is
van een sociaal-medische indicatie of deelname aan voorschoolse
educatie. Met de gemeenten zijn wij in gesprek over compensatie van
deze ouders.
De Brancheorganisatie Kinderopvang (BK), de Branchevereniging
Maatschappelijke Kinderopvang (BMK), de Belangenvereniging van
Ouders in de Kinderopvang (BOinK), de Stichting Voor Werkende Ouders
(VWO), de Belastingdienst/Toeslagen en het Ministerie van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid, hebben de handen ineengeslagen om tot een
werkbare oplossing te komen voor de compensatie van de eigen bijdrage
voor ouders die zo snel mogelijk ingezet kan worden. Zij hebben hiertoe
op vrijdag 20 maart een intentieverklaring getekend (zie bijlage)2.

2

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 420, nr. 10

4

De gekozen oplossing houdt in het kort in dat de compensatie voor de
eigen bijdrage overgemaakt zal worden aan de kinderopvangorganisaties.
De kinderopvangorganisaties zullen de compensatie vervolgens
overmaken aan de ouders. Deze compensatie zal bestaan uit het verschil
tussen de betaalde factuur door ouders en de ontvangen kinderopvangtoeslag. Daarbij zal de overheid het deel tot de maximum uurprijs voor
haar rekening nemen, en zullen de kinderopvangorganisaties het gedeelte
tussen maximum uurprijs en de werkelijke uurprijs, voor zover die hoger
ligt, voor hun rekening nemen. In eerste instantie gaat het om de periode
tussen 16 maart en 6 april. Het is mogelijk de oplossing te verlengen,
mocht dit nodig zijn, bijvoorbeeld met enkele weken.
De precieze vormgeving wordt op dit moment uitgewerkt in een juridische
regeling. Ook wordt over de praktische uitwerking nog verder afgestemd
met de Belastingdienst/Toeslagen en de brancheorganisaties. Het
voornemen is om op korte termijn duidelijkheid te verschaffen over de
regeling en de betaling van de compensatie.
Een bijkomend, maar belangrijk voordeel van de gekozen oplossing is dat
er in de systemen van de Belastingdienst/Toeslagen geen ingrepen
gedaan hoeven te worden en dat de betalingen en overeenkomsten
tussen ouders en kinderopvangorganisaties niet stopgezet hoeven te
worden. Dit vermindert de uitvoeringslast voor ouders, kinderopvangorganisaties en de Belastingdienst/Toeslagen en maakt het daarnaast
gemakkelijker straks weer terug te keren naar de reguliere situatie.
Met de compensatie van ouders voor het betalen van de eigen bijdrage, is
vanuit het Rijk ca. € 100 miljoen per maand gemoeid. Mocht de situatie
onverhoopt langer aanhouden, dan kan de compensatie van de eigen
bijdrage enige tijd verlengd worden. Daarnaast zijn er uitvoeringkosten
voor de betrokken partijen, die op dit moment nader in kaart worden
gebracht. Wij komen later bij u terug op de verwerking van de kosten in
de begroting.
Tot slot
Er wordt doorlopend gewerkt om de structuur rondom de (nood)opvang
goed op orde te houden en eventuele knelpunten snel op te lossen. Ook
wordt momenteel gewerkt aan de precieze uitwerking van de compensatieregeling, zodat dit juridisch goed wordt vormgegeven en de uitvoering
zo soepel mogelijk kan verlopen. Over de precieze uitwerking wordt zo
snel mogelijk gecommuniceerd. De meest actuele informatie en
antwoorden op specifieke vragen zijn steeds terug te vinden via de
website van de rijksoverheid, zie https://www.rijksoverheid.nl/
onderwerpen/coronavirus-covid-19/veelgestelde-vragen-over-coronavirusen-kinderopvang.
De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
T. van Ark
De Staatssecretaris van Financiën,
A.C. van Huffelen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 420, nr. 10

5