Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

33 532

Nationalisatie SNS REAAL

Nr. 39

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 februari 2015
Met deze brief wil ik u informeren over het verloop van het verkoopproces
van de verzekeringsgroep REAAL (tegenwoordig bekend als Vivat) door
SNS REAAL N.V. (hierna: SNS REAAL of de Holding). Deze verkoop vormt
onderdeel van het herstructureringsplan van SNS REAAL.
Er heeft de afgelopen maanden een open en transparant proces plaatsgevonden, waarbij 86 partijen benaderd zijn om een bod te doen. Uiteindelijk heeft dit geresulteerd in een bindend bod van Anbang Group
Holdings Co Limited (hierna: Anbang). SNS REAAL en Anbang hebben
afgelopen zaterdag een overeenkomst tot koop van REAAL N.V. getekend,
nadat ik heb ingestemd met deze voorwaardelijke verkoop, zoals ook
geadviseerd door NLFI.1 De koopprijs is thans vastgesteld op EUR 150
miljoen voor de aandelen in REAAL N.V. Overeengekomen is verder dat
een herkapitalisatie tot een niveau van 140%–150% (Solvency II) zal
worden gedaan (naar schatting betreft dit een herkapitalisatie van EUR
770 miljoen tot EUR 1 miljard). Tevens lost Anbang de interne leningen
van SNS Bank en de Holding aan REAAL af, ter waarde van in totaal EUR
552 miljoen. De prijs kan nog hoger uitvallen indien er tussen nu en
30 juni a.s. positieve ontwikkelingen voordoen; de prijs kan ook lager
uitvallen in geval van negatieve ontwikkelingen. Negatieve ontwikkelingen
worden verrekend via de prijs van de aandelen en van twee interne
leningen van EUR 302 miljoen.
Het tekenen van deze voorwaardelijke koopovereenkomst is een belangrijke stap in het proces van de verkoop van REAAL N.V. Er moeten de
komende periode nog verschillende vervolgstappen worden gezet die
moeten uitwijzen of de verkoop definitief kan plaatsvinden. Zo moeten De
Nederlandsche Bank (hierna: DNB) als prudentieel toezichthouder op de
Nederlandse verzekeringssector, en de Chinese toezichthouder op de
verzekeringssector nog toestemming verlenen voor de verkoop. Ondanks
1

kst-33532-39
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

NLFI of Stichting NL Financial Investments is de instelling die in 2011 is opgericht voor het
beheer van aandelen van genationaliseerde financiële instellingen in Nederland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 532, nr. 39

1

deze onzekerheden, die ik verderop in deze brief uitgebreider zal
toelichten, is dit een mijlpaal in de verkoop van REAAL N.V. Hiermee
wordt een speler van aanzienlijke omvang in de Nederlandse verzekeringssector een goede toekomst geboden. Om een beeld te schetsen van
de omvang van REAAL N.V.: de dochters van REAAL N.V. hebben in totaal
meer dan zes miljoen polissen in beheer en ongeveer EUR 3 miljard aan
bruto premie-inkomen in 2014. REAAL N.V. heeft ongeveer 4.000
werknemers.
Doordat REAAL N.V. onder de boekwaarde (van ongeveer EUR 2,4 miljard)
wordt verkocht, lijdt de holding SNS REAAL een verlies. Conform de
toezichtregels moet SNS Bank de Holding mee consolideren. Het boekverlies vertaalt zich in een te lage geconsolideerde kapitaalratio van SNS
Bank samen met de Holding, terwijl SNS Bank zelfstandig voldoende
kapitaal heeft. Daarom zal de band tussen Holding en Bank worden
doorbroken door de Bank direct onder de Staat te plaatsen. Hierdoor hoeft
niet langer geconsolideerd te worden, waardoor het boven genoemde
negatieve effect op de kapitaalratio niet meer aan de orde is. Vervolgens
kan SNS Bank zich gereed maken voor privatisering. Ik zal uw Kamer
informeren wanneer dit het geval is en voordat het privatiseringsproces
begint.
De verplaatsing van SNS Bank naar de Staat betekent in feite dat de Staat
SNS Bank van de Holding koopt voor de marktwaarde. Deze marktwaarde,
op basis van een eerste schatting, bedraagt EUR 2,7 miljard. Bij de
nationalisatie heeft de Staat aan de Holding een overbruggingslening
verstrekt van EUR 1,1 miljard. Deze overbruggingslening zal worden
verrekend met het aankoopbedrag van SNS Bank, waardoor een bedrag
van ongeveer EUR 1,6 miljard resteert. Voor dit bedrag verkrijgt de
Holding een vordering op de Staat. Na verkoop van REAAL N.V. en
verplaatsing van SNS Bank onder de Staat zal de Holding, nadat deze aan
haar verplichtingen heeft voldaan, worden ontmanteld. Dit is ook in lijn
met de afspraken hierover met de Europese Commissie.
In het onderstaande zal ik de tussenstand van het verkoopproces nader
toelichten. Gegeven de verslechtering van de financiële positie van REAAL
N.V. de afgelopen twee jaar is dit het maximaal haalbare resultaat uit het
gevoerde open en competitieve verkoopproces. Er ontstaat met deze
verkoop een duidelijk perspectief voor REAAL N.V. en – door de herkapitalisatie door een kapitaalkrachtige partij – voor haar polishouders.
Inhoudsopgave
1.

2.

3.

4.

SNS REAAL
1.1. Ontwikkelingen sinds nationalisatie
1.2. Ontwikkelingen in de financiële positie van SNS
REAAL
1.3. Aanvang verkoopproces
Voorwaardelijke verkoop REAAL N.V. aan Anbang
2.1. Verloop biedingsproces
2.2. Inhoud bod en intenties Anbang
2.3. Rol DNB en verklaring van geen bezwaar
2.4. Gevolgen voor polishouders verzekeringsgroep
REAAL
2.5. Gevolgen voor personeel
Verplaatsing SNS Bank onder de Staat
3.1. Reden voor verplaatsing
3.2. Ontmanteling SNS REAAL holding
3.3. Gevolgen voor personeel
Staatssteunaspecten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 532, nr. 39

3
3
5
8
8
8
9
11
11
11
12
12
13
13
13

2

5.
6.
7.

Budgettaire gevolgen
Betrokkenheid Tweede Kamer
Verdere proces

14
15
16

1. SNS REAAL
In het onderstaande wil ik eerst kort in herinnering roepen hoe de Staat de
verzekeringsgroep REAAL (als onderdeel van SNS REAAL) verwierf bij de
nationalisatie van SNS REAAL en de ontwikkelingen sindsdien, de start
van het verkoopproces en de achteruitgang van de financiële positie van
REAAL N.V.
1.1 Ontwikkelingen sinds nationalisatie
Op 1 februari 2013 ben ik, als bekend, genoodzaakt geweest om ter
waarborging van de financiële stabiliteit SNS REAAL te nationaliseren.
SNS REAAL is moedermaatschappij van SNS Bank en REAAL N.V. Als
gevolg van de nationalisatie van SNS REAAL holding is de Staat ook
indirect eigenaar van REAAL N.V. Dochters van REAAL N.V. omvatten o.a.
de derde levensverzekeraar van Nederland, SRLEV N.V. (waaronder het
label Zwitserleven valt), en de vijfde schadeverzekeraar van Nederland,
REAAL Schadeverzekeringen N.V. De dochters van REAAL N.V. hebben in
totaal meer dan zes miljoen polissen in beheer en ongeveer EUR 3 miljard
aan bruto premie-inkomen in 2014.
De volgende ontwikkelingen sinds nationalisatie zijn relevant voor het
verkoopproces van REAAL N.V.:
• Het staatssteunbesluit van de Europese Commissie (hierna: de
Commissie);
• De evaluatie van de nationalisatie van SNS REAAL;
• De wijziging van de structuur en het beheer van SNS REAAL;
• De aanvang van het verkoopproces van REAAL N.V.
Staatssteunbesluit Europese Commissie
Bij steun via publieke middelen aan financiële instellingen moet de
Europese Commissie de steunmaatregelen beoordelen en goedkeuren. De
met de nationalisatie samenhangende steunmaatregelen heb ik op
1 februari 2013 gemeld bij de Commissie. De belangrijkste maatregelen
waren:2
• EUR 2,2 miljard kapitaalinjectie, waarvan EUR 300 miljoen in de
Holding en EUR 1,9 miljard in SNS Bank; en
• EUR 1,1 miljard overbruggingslening aan SNS REAAL.
De herkapitalisatie diende om de instelling weer voldoende te herkapitaliseren na de afwaardering op het vastgoed. De overbruggingslening
diende om de liquiditeitsbehoefte van de Holding op te kunnen vangen.
Deze lening is gebruikt om senior schuld en interne leningen van de
Holding af te lossen. Hierbij werd bepaald dat de overbruggingslening zou
worden terugbetaald nadat de verzekeraar was verkocht of zoveel eerder

2

Daarnaast werd EUR 0,7 miljard beschikbaar gesteld ten behoeve van de vastgoedorganisatie
als kapitalisatie (uiteindelijk is de benodigde kapitalisatie lager uitgevallen, te weten EUR 0,5
miljard) en tevens EUR 5 miljard garanties voor de vastgoedbeheerorganisatie (uiteindelijk
bleek het bedrag aan benodigde garanties op EUR 4,1 miljard te liggen). Ook werd EUR 0,8
miljard afgeboekt op de CT1-securities van SNS REAAL die de Staat in het kader van de
kredietcrisis had gekocht. Voor een overzicht van alle maatregelen met budgettaire impact
verwijs ik naar par. 5.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 532, nr. 39

3

als dat SNS REAAL in staat is gebleken zelf in de financiering te kunnen
voorzien.
Op 22 februari 2013 heeft de Commissie de steunmaatregelen voorlopig
goedgekeurd op voorwaarde dat er uiterlijk op 22 augustus 2013 een
herstructureringsplan zou worden ingediend. De indiening van dit plan
heeft op 19 augustus 2013 plaatsgevonden.
Op 19 december 2013 heeft de Commissie op basis van het herstructureringsplan de steunmaatregelen en herstructurering van SNS REAAL
verenigbaar verklaard met de interne markt.3 Een van de beoogde doelen
van het herstructureringsplan vormt een splitsing van de bank- en
verzekeringsactiviteiten, de zogenaamde ontvlechting. Hierdoor kunnen
de banktak en de verzekeringstak apart van elkaar worden verkocht. Op dit
proces van ontvlechting ga ik hieronder nader in. De Commissie heeft in
het kader van het herstructureringsplan ook eisen gesteld aan de termijn
waarbinnen de verzekeringsgroep REAAL verkocht moet zijn.
Evaluatie van de Nationalisatie van SNS REAAL
Tijdens het debat over de nationalisatie van SNS REAAL op 6 februari
2013 (Handelingen II 2012/13, nr. 49, item 9), nr. heb ik aangegeven sterk te
hechten aan een grondige evaluatie van de rol van mijn ministerie in het
proces in aanloop naar de nationalisatie en de nationalisatie zelf. De Raad
van Commissarissen van DNB hechtte ook aan een evaluatie van de rol
van DNB. Er is vervolgens een evaluatiecommissie gevormd bestaande uit
mr. R.J. Hoekstra en dr. J.M.G. Frijns. Deze commissie heeft op 23 januari
2014 haar rapport aan mij en de RvC van DNB aangeboden4 en heeft
hierbij een aantal aanbevelingen gedaan aan mij en aan DNB. In mijn brief
van 7 februari 20145 heb ik gereageerd op het rapport en de wijze waarop
ik invulling heb gegeven aan de aanbevelingen.
Wijziging structuur en beheer SNS REAAL
Door de nationalisatie kwamen alle aandelen in SNS REAAL in handen
van de Staat. In de structuur en het beheer (van de aandelen) van SNS
REAAL hebben zich sinds de nationalisatie verschillende wijzigingen
voorgedaan. In de brief over de nationalisatie heb ik reeds aangegeven
het beheer van de aandelen in SNS REAAL onder te brengen bij de
stichting NLFI, net als eerder van de aandelen in ABN AMRO en ASR. Met
het oog op mededingingsaspecten heb ik vervolgens maatregelen
genomen ten aanzien van de taak- en verantwoordelijkheidsverdeling
binnen het bestuur van NLFI en het toezicht op de naleving ervan.6 Deze
maatregelen zijn op 18 december 2013 door de Autoriteit Consument en
Markt (ACM) goedgekeurd. Per 31 december 2013 heb ik de aandelen in
SNS REAAL overgedragen aan NLFI tegen uitgifte van certificaten aan de
Staat.7
Met het oog op de ontvlechting van SNS REAAL opereren SNS bank en
REAAL N.V. steeds meer als zelfstandige bedrijven en ondergaat de
Holding een transitie van een operationele tot een financiële holding. Op
1 juli 2014 is de handelsnaam van de verzekeringsactiviteiten gewijzigd

3

Zie Kamerstuk 33 532, nr. 31.
Zie Kamerstuk 33 532, nr. 32.
5
Zie Kamerstuk 33 532, nr. 34.
6
Zie Kamerstuk 33 532, nr. 33.
7
Op datzelfde moment is Propertize (voorheen SNS Property Finance) afgesplitst van SNS Bank
en zijn de aandelen in Propertize overgedragen aan NLFI. Op 24 december 2013 is goedkeuring
ontvangen van de ACM voor de verwerving van aandelen in Propertize door NLFI.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 532, nr. 39

4

van REAAL naar VIVAT Verzekeringen en zijn tot slot de onderdelen SNS
Asset Management en SNS Beleggingsfondsen Beheer per 1 juli 2014
samengevoegd in Actiam N.V. en ondergebracht bij REAAL N.V. Hiervoor
is gekozen omdat deze onderdelen (voorheen separate onderdelen onder
de Holding) sterk verweven zijn met de verzekeringsactiviteiten.
In onderstaande figuur wordt de huidige structuur van SNS REAAL
weergegeven en welke onderdelen onder REAAL N.V. vallen.

1.2 Ontwikkelingen in de financiële positie van SNS REAAL
Sinds de nationalisatie is de financiële positie van REAAL om verschillende redenen verslechterd. In mijn brief van 18 december 20138 vertelde
ik u reeds dat de downgrade van Frankrijk en de verwerking van bepaalde
intra-groepvorderingen en daarbij gestelde zekerheden een negatief effect
hadden op de kapitalisatie van REAAL. Naast dit effect waren er nog
effecten tengevolge van de aanpassingen aan de modellen waarmee
REAAL N.V. haar verplichtingen jegens polishouders toetste op toereikendheid en tengevolge van de verder dalende rente. Deze effecten in de
periode vanaf het einde van het vierde kwartaal 2012 tot en met het derde
kwartaal van 2014 betroffen9:
• Downgrade Frankrijk: De downgrade van Frankrijk door Fitch op 12 juli
2013 heeft een aanzienlijke, neerwaartse impact gehad op de ECB AAA
8
9

Zie Kamerstuk 33 532, nr. 31.
De cijfers over het vierde kwartaal 2014 zijn nog niet gepubliceerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 532, nr. 39

5

rentecurve. REAAL N.V. heeft net als enkele andere Nederlandse
verzekeraars in het verleden voor deze curve gekozen als disconteringsmaatstaf van haar verplichtingen jegens polishouders (technische
voorzieningen). De daling van de ECB AAA curve heeft, via een
toename van de technische voorzieningen en vereiste solvabiliteit, de
solvabiliteit van SRLEV en daarmee ook van REAAL sterk geraakt. Het
betreft hier een daling van de solvabiliteitsratio van REAAL N.V. met 29
procentpunt.10
• Model- en parameteraanpassingen: Sinds het najaar van 2010 is DNB
een sectorbrede dialoog gestart over de door de levensverzekeraars
gehanteerde modellen en parameters voor het toetsen van de
toereikendheid van hun technische voorzieningen. Na de nationalisatie
is door het nieuwe management onderzocht in hoeverre de waarderingsmodellen en parameters voor de verzekeraar aansloten bij de
kenmerken van de verzekeringsportefeuille en de nieuwste inzichten
hierover. Naar aanleiding daarvan zijn diverse model- en parameteraanpassingen doorgevoerd, met als gevolg een verhoging van de
technische voorzieningen, een verlaging van het aanwezig eigen
vermogen en een verhoging van de vereiste solvabiliteit. Het betreft
hier zowel bedrijfsspecifieke (bijv. bepaalde risicomargeparameters of
kostenaanpassingen door de opsplitsing van het concern) als sectorbrede aanpassingen waar alle Nederlandse verzekeraars last van
hadden (bijv. kostenvoorzieningen in een krimpende markt voor
individuele levensverzekeringen). In totaal hebben de aanpassingen
over 2013 en 2014 de solvabiliteitsratio van REAAL N.V. verlaagd met
33 procentpunt.
• Lagere rente: De renteontwikkeling over 2013 en 2014 heeft per saldo
een negatief effect gehad. Waar de renteontwikkelingen in 2013 de
solvabiliteit nog verbeterden met 8 procentpunt, heeft de ontwikkeling
van het renteklimaat in 2014 een negatieve impact van 12 procentpunt
gehad op de solvabiliteitspositie van REAAL N.V. Met name in de
tweede helft van 2014 kampte de sector met een historisch lage
rentestand waardoor de langlopende verplichtingen relatief duurder
zijn geworden. Netto resulteerde dit in een afname van de solvabiliteitpositie van 4 procentpunt.
In annex 1 zijn de hierboven besproken en overige ontwikkelingen in de
solvabiliteitsratio weergegeven.
Naast deze bovenstaande ontwikkelingen, die in vergelijkbare vorm ook
bij andere verzekeraars speelden, kwam in het vierde kwartaal van 2013
een verwevenheid in de rekening-courantstructuur binnen het concern
aan het licht, die reeds sinds eind jaren »90 bestond. REAAL N.V. had een
schuld van circa EUR 700 miljoen bij SNS Bank. Dochter van REAAL N.V.,
SRLEV N.V., had daarentegen een positief rekening-courantbanksaldo bij
SNS Bank van EUR 800 miljoen (stand vierde kwartaal). In de saldering
resulteerde dit in een netto positief saldo van REAAL bij SNS Bank. Echter,
het positieve rekening-courantsaldo van SRLEV N.V. was verpand aan
SNS Bank als zekerheid tegenover de vordering van SNS Bank op REAAL
N.V.
Door deze verpanding was de vordering van SRLEV N.V. op SNS Bank bij
SRLEV N.V. beklemd, waardoor deze vordering in mindering gebracht had
moeten worden op de gerapporteerde solvabiliteit. Dit was niet bekend op
het moment van de nationalisatie. Ik heb na een eerste inventarisatie van
mijn kant en die van NLFI de Auditdienst Rijk gevraagd dit nader te
onderzoeken. Ik zal uw Kamer over de uitkomsten van dit onderzoek

10

Bij REAAL N.V. komt elke 10 procentpunt aan vereiste solvabiliteit ongeveer overeen met EUR
150 miljoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 532, nr. 39

6

informeren. Gezien de tijdspanne waarover dit probleem zich heeft
voorgedaan verwacht ik dat dit onderzoek enige tijd in beslag zal nemen.
Vanwege bovengenoemde negatieve ontwikkelingen van de solvabiliteit
heeft in het vierde kwartaal van 2013 op verzoek van DNB een interne
versterking van de solvabiliteits- en liquiditeitspositie van de balans van
REAAL N.V. plaatsgevonden. Verschillende entiteiten binnen de groep
hebben daartoe middelen beschikbaar gesteld voor REAAL N.V. (o.a. SNS
Bank en REAAL Schadeverzekeringen N.V.). Ook de holding SNS REAAL,
heeft toen – zoals reeds gemeld in de kamerbrief van 18 december 2013
(Kamerstuk 33 532, nr. 31) – EUR 250 miljoen ter beschikking gesteld aan
REAAL N.V. vanuit de tijdens de nationalisatie ontvangen kapitaalinjectie
van EUR 300 miljoen in de Holding. Deze diende om het belang van de
Staat als aandeelhouder te waarborgen omdat de verbeterde solvabiliteit
in principe een gunstig effect heeft op de verkoop van REAAL N.V.
In totaal betekende bovenstaande ontwikkelingen en noodzakelijke
correcties dat de solvabiliteitsratio van verzekeringsgroep REAAL –
ondanks de interne balansversterking in het vierde kwartaal van 2013 –
daalde van 176% per vierde kwartaal 2012 naar 156% per derde kwartaal
2014.11 Hoewel deze ratio nog ruim boven het wettelijke solvabiliteitsminimum van 100% ligt, hanteren verzekeraars veelal een interne norm die
daar sterk boven ligt, aangezien Solvency I onvoldoende rekening houdt
met het risicoprofiel van een verzekeraar. REAAL N.V. heeft de interne
minimumnorm op 175% gesteld; deze werd in het najaar van 2013
onderschreden. Met de invoering van het nieuwe meer risicogebaseerde
toezichtkader van Solvency II per 1 januari 2016 zullen de solvabiliteitseisen strenger worden. Sinds 2014 voeren verzekeraars de eerste
solvabiliteitsberekeningen volgens de Solvency II maatstaf uit. Voor
REAAL N.V. blijkt het «Solvency II»-kader meer knellend te zijn dan het
«Solvency I»-kader; dit geldt overigens voor de meeste verzekeraars.
Voor de volledigheid merk ik nog op dat de ontwikkelingen in de
solvabiliteitsratio van verzekeringsgroep REAAL kunnen worden toegerekend aan de grootste verzekeringsdochter, levensverzekeraar SRLEV
N.V.: de solvabiliteit van SRLEV N.V. is sinds 31 december 2012 gedaald
van 211% naar 164% per 30 september 2014 (onder Solvency I).12 De
solvabiliteit van de (kleinere) schadeverzekeraar is daarnaast sinds
31 december 2012 gedaald van 490% naar 222% per 30 september 2014
(idem, onder Solvency I).
De solvabiliteitsratio van 156% van verzekeringsgroep REAAL per derde
kwartaal van 2014 bevindt zich dus al geruime tijd onder de interne norm
van de verzekeraar. Ook de Solvency II ratio staat onder druk. In reactie op
deze lage solvabiliteit, heeft REAAL gedurende 2014 de risico’s in de
beleggingsportefeuille verlaagd, met als doel de solvabiliteit tegen markten renterisico te beschermen. Daarmee is de mogelijkheid voor een
zelfstandige verbetering van de solvabiliteit aanzienlijk afgenomen. Om
die reden dient REAAL N.V. haar kapitaalpositie te versterken. Zonder
versterking van haar kapitaalpositie zou de instelling geen langetermijnperspectief hebben. Het verkoopproces was er daarom mede op gericht
een partij te vinden die bereid is de instelling dusdanig te herkapitaliseren

11

Hierin zijn ook enkele positieve ontwikkelingen opgenomen zoals het onderliggende
bedrijfsresultaat.
12
Zie jaarverslagen SNS REAAL en de trading update die SNS REAAL op 6 november 2014 heeft
gegeven: http://www.snsreaal.nl/pers/persbericht-1/trading-update-derde-kwartaal-2014-vivatverzekeringen-en-srlev-n.v..html. De eindejaarscijfers zijn nog niet beschikbaar. De hier
gegeven ratio’s zijn ratio’s conform de Wft-methodiek, een implementatie van de deels
principles based Solvency I richtlijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 532, nr. 39

7

dat zij weer over een forse buffer beschikt. Ik licht hieronder het verkoopproces nader toe.
1.3 Aanvang verkoopproces REAAL N.V.
Op 6 juni 2014 heb ik u geïnformeerd over het voornemen om het
verkoopproces van REAAL N.V. te starten, waarbij ik ben aangesloten bij
het advies van NLFI13.
NLFI heeft geadviseerd om zo spoedig mogelijk met de verkoop van
REAAL N.V. te starten. Hierbij kwam onderhandse verkoop via een
controlled auction als meest geëigende verkoopwijze naar voren, mede
gelet op de kaders van het overeengekomen herstructureringsplan met de
Commissie.
Voorts heb ik er in diezelfde brief van 6 juni op gewezen dat er bijzondere
aandacht is voor de opzet van het verkoopproces zodat de onafhankelijkheid en transparantie zijn geborgd. In het vervolg van deze brief zal ik u
informeren over het verloop van het verkoopproces en daarmee samenhangende ontwikkelingen. Voor de volledigheid merk ik nog op dat ook
ASR, conform het advies van NLFI, de gelegenheid zou krijgen om te
onderzoeken of een bindend bod op REAAL N.V. opportuun zou zijn.
Voorwaarde daarvoor was dat ASR externe financiering voor deze
overname aantrok. Om dit te faciliteren zijn er binnen NLFI (en het
Ministerie van Financiën) zogeheten firewalls opgericht om te voorkomen
dat informatie vanuit REAAL N.V. over het verkoopproces een potentieel
bod van ASR zou beïnvloeden.
2. Voorwaardelijke verkoop REAAL N.V. aan Anbang
2.1 Verloop biedingsproces
SNS REAAL heeft aan het begin van het verkoopproces een brede groep
partijen (in totaal 86) uitgenodigd een geheimhoudingsverklaring te
tekenen. Het ondertekenen van deze verklaring was nodig om een
informatiememorandum over de verkoop van REAAL N.V te kunnen
ontvangen. Daarnaast heeft de Holding in de Financial Times een
advertentie geplaatst om bekendheid te geven aan het verkoopproces. In
totaal hebben dertien partijen een geheimhoudingsverklaring getekend en
het informatiememorandum ontvangen met het verzoek uiterlijk
20 oktober 2014 kenbaar te maken of partijen verdere interesse hebben.
Op deze datum had de Holding een niet-bindend bod ontvangen van
verzekeraar ASR met een consortium van andere partijen. Op 18 december 2014 ontving SNS REAAL een niet-bindend bod van Anbang. Een
niet-bindend bod is geen formeel bod, maar een blijk van interesse
waarbij een indicatie wordt gegeven van de mogelijke koopprijs en de
plannen die de potentiële koper heeft. Vervolgens hebben ASR en Anbang
toegang gekregen tot de zogeheten due diligence fase, waarin zij de
boeken van REAAL N.V. nader hebben kunnen bestuderen om te besluiten
of zij een bindend bod zouden willen doen.
Ik heb de leden van de Vaste commissie voor Financiën 17 november jl.
vertrouwelijk geïnformeerd over de voortgang van het verkoopproces, de
interesse van ASR en de financiële situatie van REAAL N.V. Nadat ook
Anbang een niet-bindend bod had gedaan en was toegelaten tot de due
diligence fase heb ik de leden van de Vaste commissie voor Financiën hier
begin januari telefonisch van op de hoogte gesteld. ASR en Anbang
konden beide tot eind januari een bindend bod indienen. Aan het einde
13

Zie Kamerstuk 33 532, nr. 36. Het advies van NLFI is te vinden op: http://www.nlfi.nl/dynamic/
media/43/documents/AdviesVerkoopReaalenASR-NL.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 532, nr. 39

8

van deze periode heeft ASR laten weten geen bod te zullen doen. Het
management van ASR was van mening dat tegenover de specifieke
risico’s voor ASR onvoldoende voordelen stonden die de transactie
zouden rechtvaardigen. ASR heeft zijn positie uitgebreid aan zijn
aandeelhouder NLFI en de Staat toegelicht. Ik heb deze toelichting
bestudeerd en ben van mening dat ASR tot een zorgvuldige onderbouwing van haar oordeel is gekomen. Daarna heeft ASR het bestuur van
SNS REAAL geïnformeerd dat ASR geen bindend bod zou doen. Op
30 januari 2015 kwam Anbang met een bindend bod.
2.2 Inhoud bod en intenties Anbang
De kopende partij: Anbang
Anbang is opgericht in 2004. Het is een grote verzekeringsgroep in China
met een landelijk dekkend netwerk van ongeveer 3.000 kantoren. Hiermee
bedient het 20 miljoen klanten in verschillende marktsegmenten (o.a.
retail, MKB en grootzakelijk) en biedt het een breed scala aan financiële en
verzekeringsproducten aan (o.a. woon-, ongevallen-, pensioen- en
zorgverzekeringen). Anbang heeft meer dan 30.000 mensen in dienst en
behaalde in 2014 een netto resultaat van EUR 5,2 miljard.14 Anbang heeft
onlangs ook bekend gemaakt dat zij een koopovereenkomst heeft
gesloten om de Belgische verzekeraar Fidea en Delta Lloyd Bank België te
verwerven.
REAAL N.V. zal binnen de Anbang-groep als zelfstandige eenheid blijven
voortbestaan. Door middel van deze aankoop kan Anbang zich diversifiëren en haar afhankelijkheid van de Chinese markt verminderen. REAAL
N.V. biedt een goed platform om via verschillende productcategorieën,
waaronder pensioenen en schade, de Nederlandse markt te betreden.
Overigens zal REAAL N.V. onder de vleugels van Anbang zich net als
andere verzekeraars dienen te houden aan de in Nederland van
toepassing zijnde wet- en regelgeving en gedragscodes.
Het bod
Op basis van het boekenonderzoek heeft Anbang een bindend bod
uitgebracht op REAAL N.V. Het bod van Anbang bestaat uit de volgende
onderdelen:
• De verkoopprijs is vastgesteld op EUR 150 miljoen15. Dit komt ten
goede aan de Holding en daarmee indirect aan NLFI/de Staat.
• Overeengekomen is dat een herkapitalisatie op een niveau van
140%-150%16 (Solvency II) zal worden gedaan (naar schatting EUR 770
miljoen tot EUR 1 miljard aan herkapitalisatie). Dit komt ten goede aan
verzekeringsgroep REAAL.
• Tevens lost Anbang de drie interne leningen af (één van de bank en
twee van de Holding), dit betreft in totaal EUR 552 miljoen. Dit komt
ten goede aan SNS Bank en de Holding en daarmee indirect aan
NLFI/de Staat.
• Een prijsaanpassingsmechanisme om de ontwikkelingen tussen het
einde van 2014 en het einde van het tweede kwartaal 2015 in aanmerking te nemen (zie onder).
Onderdeel van de koop is ook de distributieovereenkomst tussen SNS
Bank en REAAL N.V.
14

Informatie zoals ontvangen van Anbang.
Deze EUR 150 miljoen kan worden afgezet tegen de boekwaarde van het aanwezige eigen
vermogen volgens IFRS per 31 december 2014 van ongeveer EUR 2 miljard.
16
De definitieve kapitalisatie zal afhangen van uiteindelijke besluitvorming in de
vvgb-procedure.
15

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 532, nr. 39

9

De Sale and Purchase Agreement (SPA) of koopovereenkomst heeft het
karakter van een voorlopig koopcontract: als aan alle voorwaarden in het
contract wordt voldaan dan gaat de transactie door. In de SPA zijn een
aantal belangrijke voorwaarden opgenomen waaraan voldaan moet
worden voordat de overeenkomst definitief kan worden (closing conditions), waaronder het verkrijgen van een verklaring van geen bezwaar
door Anbang van DNB en goedkeuring van de Chinese verzekeringstoezichthouder.
Gegeven de relatief lange periode die bestaat tussen signing en closing,
voorzien medio 2015, kunnen er nog ontwikkelingen plaatsvinden die van
invloed zijn op de waarde van REAAL N.V. Er is om die reden het hierboven genoemde prijsaanpassingsmechanisme afgesproken om deze
onzekerheid omtrent de waarde af te dekken. Dit heeft de vorm van een
symmetrisch mechanisme dat stelt dat als er positieve ontwikkelingen zijn
tussen tekening van de koopovereenkomst en 30 juni 2015 deze euro voor
euro bij de koopprijs worden opgeteld, maar dat idem als er negatieve
ontwikkelingen zijn deze euro voor euro worden afgetrokken van de
verkoopprijs van EUR 150 miljoen; er is daarbij tot slot nog afgesproken
dat – afgerond – de eerste EUR 50 miljoen zowel in positieve als negatieve
zin de verkoopprijs niet beïnvloedt (de schokabsorptie).
Het prijsaanpassingsmechanisme kent een ondergrens. Deze wordt
bepaald door de omvang van de twee interne leningen van de Holding. Bij
negatieve ontwikkelingen worden deze niet afgelost maar (deels)
afgeboekt. Aangezien deze twee leningen een omvang hebben van EUR
302 miljoen, kan er niet meer dan EUR 302 miljoen worden afgeboekt. De
maximale aanpassing omlaag van de verkoopprijs is dan EUR 452 miljoen
(EUR 150 miljoen minder voor de aandelen bij een overdracht van de
aandelen tegen EUR 1 + EUR 302 miljoen afboeking op de interne
leningen). Deze aanpassing treedt op bij negatieve ontwikkelingen die
groter zijn dan afgerond EUR 500 miljoen, gegeven de aanwezig schokabsorptie van 50 miljoen. Indien de ontwikkelingen tussen eind 2014 en het
einde van het tweede kwartaal 2015 meer dan afgerond EUR 500 miljoen
negatief bedragen, heeft Anbang het recht van de koop af te zien.17 Ook
kan de koop niet doorgaan indien niet aan de closing condities, zoals het
verkrijgen van een verklaring van geen bezwaar van DNB en toestemming
van de Chinese verzekeringstoezichthouder (zie par. 2.3), wordt voldaan.
Met de definitieve overdracht van de aandelen REAAL N.V. zal ik
overigens separaat moeten instemmen. De mogelijkheid van een
neerwaartse aanpassing van de prijs kan onaantrekkelijk lijken. Echter, ook
bij de grootst mogelijke neerwaartse aanpassing van de prijs, zijn er nog
opbrengsten voor de Staat als aandeelhouder van SNS REAAL. In het
meest negatieve geval waarin twee van de drie interne leningen worden
afgeboekt, levert de aflossing van de banklening van SNS Bank aan
REAAL N.V. indirect nog altijd EUR 250 miljoen op. Voor de polishouders
creëert het bod van Anbang bovendien extra zekerheid omdat er een
flinke herkapitalisatie van de verzekeringsgroep REAAL plaatsvindt.
Advies NLFI over verkoop
In haar advies heeft NLFI (bijlage 1)18 mij gemeld dat zij van oordeel is dat
de voorwaardelijke koopovereenkomst van Anbang de economisch meest
gunstige uitkomst is, rekening houdende met (i) de criteria van het
17

Dit is formeel in de koopovereenkomst bepaalt als een recht om af te zien van de koop indien
het boekhoudkundig eigen vermogen onder IFRS 25% of meer daalt per 30 juni 2015
vergeleken met 31 december 2014 (stand 31 december EUR 2.015 miljoen).
18
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 532, nr. 39

10

Beoordelingskader Verkoop REAAL, (ii) de gerechtvaardigde belangen van
SNS REAAL N.V. en (iii) de financieel-economische belangen van de Staat.
Ik heb het advies van NLFI bestudeerd en volg haar oordeel.
2.3 Rol DNB en verklaring van geen bezwaar
Conform de vereisten in de Wet op het financieel toezicht19 zal DNB een
verklaring van geen bezwaar (vvgb) moeten afgeven voor de overname
van (de verzekeringsdochters van) REAAL N.V. door Anbang kan plaatsvinden. Hiertoe zal Anbang een aanvraag moeten indienen bij DNB. DNB
zal daarbij, zoals gebruikelijk bij iedere vvgb toetsen op de volgende
criteria:
• betrouwbaarheid van de koper en de beoogd bestuurders;
• geschiktheid van de beoogd bestuurders;
• de financiële soliditeit van de koper;
• het kunnen blijven voldoen aan de prudentiële wettelijke regels,
waarbij zal worden gekeken naar (de houdbaarheid van) het beoogde
bedrijfsmodel en de duurzaamheid van de beoogde strategie;
• de governance (besturingsmodel, aandeelhouderstructuur) en
integriteit van de overnemende partij, inclusief het al dan niet bestaan
van vermoedens tot witwassen of terrorismefinanciering of het
vergroten van het risico hierop; daarbij is het onder andere van belang
te weten wie de uiteindelijke aandeelhouders zijn («ultimate beneficial
owner»);
• het verstrekken van volledige en juiste informatie door de koper.
DNB kan bovendien aan de vvgb voorschriften verbinden dan wel
beperkingen stellen. Voor de behandeling van een dergelijke vvgbaanvraag geldt een beoordelingsperiode van 62 werkdagen (ruim twaalf
weken). Als de informatie niet volledig is, kan DNB dit met nog eens 30
werkdagen verlengen. Aangezien Anbang in Nederland een nog relatief
onbekende partij is, zal hier enige tijd mee gemoeid zijn. De Autoriteit
Financiële Markten (AFM) zal aan DNB een advies geven ten aanzien van
onder meer de toetsing van bestuurders en commissarissen.
Naast het verlenen van een vvgb door DNB zal ook de Chinese toezichthouder haar toestemming moeten geven voor de aankoop.
2.4 Gevolgen voor polishouders verzekeringsgroep REAAL
De verkoop heeft geen gevolgen voor de huidige polishouders van de
verzekeringsdochters van REAAL N.V. Polishouders blijven klant bij de
dochterondernemingen van REAAL N.V. en zij behouden hun rechten. Dit
geldt ook voor de bezitters van beleggingsverzekeringen. Anbang is
geïnformeerd over deze specifieke problematiek rondom beleggingsverzekeringen in gesprekken met zowel het management van SNS REAAL
alsmede in gesprekken met DNB. De koop door Anbang ontslaat REAAL
N.V. niet van haar verplichtingen onder het flankerend beleid. Met de koop
door Anbang is de verwachting dat REAAL beter aan deze verplichtingen
kan voldoen.
2.5 Gevolgen voor personeel
Het personeel van REAAL N.V. heeft de afgelopen tijd een onzekere
periode doorgemaakt. Met de verkoop aan Anbang ontstaat er een nieuw
perspectief. DNB dient, als onderdeel van de bovengenoemde
vvgb-procedure, in te stemmen met een nieuwe managementteam en
waar van toepassing bestuurders te (her)toetsen op geschiktheid en
betrouwbaarheid.
19

Artikel 3:95.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 532, nr. 39

11

3. Verplaatsing SNS Bank onder de Staat
In het onderstaande zal ik toelichten waarom de verkoop van de verzekeringsgroep REAAL gevolgen heeft voor SNS Bank.
3.1 Reden voor verplaatsing
De overeengekomen verkoopprijs voor REAAL N.V., hoewel nog onderhevig aan het prijsaanpassingsmechanisme, zal een boekverlies veroorzaken bij SNS REAAL. Dit boekverlies wordt veroorzaakt door de
noodzakelijke afwaardering van de deelneming die de Holding houdt in
REAAL N.V., die thans een boekwaarde heeft van ongeveer EUR 2,4
miljard.
Hoewel SNS Bank zelf ruim gekapitaliseerd is (een Common Equity Tier 1
ratio van ongeveer 16%) en de aflossing van de door haar verstrekte
lening van EUR 250 miljoen aan REAAL N.V. bij de definitieve verkoop een
positief effect op de kapitalisatie heeft, verslechtert de kapitaalratio van de
Holding en SNS Bank tezamen. De Holding moet op grond van de
toepasselijke regelgeving namelijk met SNS Bank mee worden geconsolideerd. Vanwege het met de verkoop samenhangende boekverlies
verslechtert de geconsolideerde kapitaalratio van SNS Bank tot een
dusdanig niveau dat het voor SNS Bank moeilijk is om haar kapitaalpositie te versterken via de kapitaalmarkt. Dit terwijl SNS Bank, die na de
onteigening van de achtergestelde crediteuren bij de nationalisatie geen
externe achtergestelde kapitaalinstrumenten meer op haar balans heeft,
juist haar financiële positie nog dient te versterken. Dit is nodig om
bijvoorbeeld aan de leverage ratio van 4% en de eisen van de Banking
Recovery and Resolution Directive (BRRD) te voldoen.
Een oplossing voor dit probleem is om SNS Bank te verplaatsen van een
positie onder de Holding naar een positie onder de Staat, zodat de
consolidatie met de Holding wordt doorbroken.20 De vormgeving van
deze transactie is als volgt. De Staat koopt SNS Bank tegen marktwaarde.
Stichting NLFI heeft reeds een eerste inschatting van de marktwaarde van
SNS Bank laten maken door adviseur Macquarie Capital. Macquarie
Capital schat de marktwaarde tussen de EUR 2,5 miljard en EUR 2,9
miljard. De daadwerkelijke marktwaarde zal te zijner tijd moeten worden
bepaald in overleg met de Holding en de Commissie. De Staat zal
vervolgens de koopprijs, stel EUR 2,7 miljard, voldoen. Allereerst wordt
een gedeelte van deze EUR 2,7 miljard verrekenend met de eerder door de
Staat verstrekte overbruggingslening van EUR 1,1 miljard. Voor het
restant van de koopprijs (in dit voorbeeld EUR 1,6 miljard) krijgt de
Holding een vordering op de Staat («de Staat staat voor EUR 1,6 miljard
bij de Holding in het krijt»). De Staat zal deze vordering al naar gelang de
liquiditeitsbehoefte van de Holding afbetalen. Het restant ervan vervalt bij
de ontmanteling van de Holding, waarmee na de verplaatsing van SNS
Bank kan worden begonnen (zie paragraaf 3.2).
Nadat de Staat SNS Bank heeft overgenomen van de Holding, zal zij zo
snel als mogelijk voor beheer worden ondergebracht bij stichting NLFI.
Vervolgens zal de privatisering van SNS Bank worden voorbereid.
Wanneer SNS Bank daarvoor gereed is zal ik uw Kamer informeren. Voor
zowel de koop van SNS Bank door de Staat als de daarop volgende
overdracht van de aandelen SNS Bank van de Staat aan stichting NLFI zal
20

Naast deze oplossing zijn ook andere oplossingen onderzocht om de lage kapitalisatie op
geconsolideerd niveau te verhelpen, zoals bijvoorbeeld de omzetting van de overbruggingslening in eigen vermogen van de Holding. Dit alternatief stuitte echter op onoverkomelijke
bezwaren, bijvoorbeeld omdat dit door de Commissie als staatssteun zou worden gezien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 532, nr. 39

12

formeel akkoord moeten worden verkregen van de Europese Centrale
Bank, die op grond van het Single Supervisory Mechanism (SSM)
rechtstreeks het prudentieel toezicht op SNS Bank uitoefent.
3.2 Ontmanteling SNS REAAL holding
Met de verkoop van REAAL N.V. en de verplaatsing van SNS Bank onder
de Staat heeft het in stand laten van SNS REAAL geen toegevoegde
waarde meer. Zij bezit dan nog verschillende activa, maar zij heeft geen
dochterondernemingen meer. In lijn met de verplichtingen die voortvloeien uit het herstructureringsplan dat met de Commissie is overeengekomen, zal de Holding, na verkoop van REAAL N.V. en verplaatsing van
SNS Bank, worden ontmanteld. Dit betekent dat de Holding haar
resterende activa zal verkopen, haar crediteuren met die opbrengsten zal
betalen en het restant aan de aandeelhouder (stichting NLFI/de Staat) zal
uitbetalen. Een eerste inschatting is dat de Holding na verkoop van REAAL
N.V. (tegen EUR 150 miljoen) en verplaatsing van SNS Bank (tegen EUR
2,7 miljard) nog ongeveer EUR 2,3 miljard aan activa heeft.21 De Holding
heeft nog ongeveer EUR 200 miljoen schulden. Dit zou betekenen dat er
nog maximaal EUR 2,1 miljard resteert voor de aandeelhouder (inclusief
het nog uitstaande bedrag van de vordering van EUR 1,6 miljard). Voor
een overzicht van de investeringen en opbrengsten is een tabel
opgenomen onder paragraaf 5 van deze brief.
3.3 Gevolgen voor het personeel
Voor SNS Bank zal de verhanging geen personele consequenties hebben,
omdat de betreffende transactie enkel een verschuiving is van eigendomsverhoudingen. De Staat wordt direct eigenaar van SNS Bank, daar waar
de Staat nu al via de Holding indirect eigenaar is van SNS Bank. Voor de
Holding heeft het slechts beperkte personele consequenties. Daar waar
eerst al het personeel van zowel SNS Bank als REAAL N.V. ondergebracht
was in de Holding is al het personeel in de afgelopen maanden ten
behoeve van de verkoop reeds toebedeeld aan REAAL N.V. of SNS Bank.
De Raad van Bestuur en de Raad van Commissarissen van de Holding
zullen vooralsnog gehandhaafd blijven; bij ontmanteling van de Holding
zullen deze functies vervallen. SNS Bank heeft momenteel een gedeelde
Raad van Commissarissen met SNS REAAL. Er zal in het kader van de
verlening van het formele akkoord voor de verplaatsing van SNS Bank
worden gekeken naar de optimale bemensing van het bestuur en de Raad
van Commissarissen van SNS Bank.
4. Staatssteunaspecten
Een van de aandachtspunten die naar voren kwam uit de evaluatie van de
nationalisatie van SNS REAAL was de noodzaak van vroegtijdige
afstemming met de Commissie. Gezien het reeds lopende staatssteuntraject en de verplichtingen die SNS REAAL en de Staat richting de
Commissie zijn aangegaan middels het herstructureringsplan, is er
gedurende de gehele periode doorlopend contact tussen mijn ministerie
en de Commissie geweest. Dit contact is in de loop van deze periode
steeds verder geïntensiveerd tot op het hoogste ambtelijke niveau.
In het kader van de voorgenomen verkoop aan Anbang heb ik de
Commissie steeds op de hoogte gehouden over het verloop van dit
proces. De Commissie heeft aangegeven dat het gevolgde verkoopproces
21

Dit is een optelsom van: de vordering op de Staat van EUR 1,6 miljard + EUR 150 miljoen
verkoopopbrengst + EUR 302 miljoen aflossing leningen aan REAAL N.V. en SRLEV N.V. en
EUR 200 miljoen overige activa.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 532, nr. 39

13

van REAAL N.V. en het prijsaanpassingsmechanisme passen binnen de
afspraken om REAAL N.V. te verkopen via een competitief proces.
Specifieke goedkeuring door de Commissie van de verkoop van REAAL
N.V. is daarom niet nodig. Voor de koop van SNS Bank tegen marktwaarde heeft de Commissie informeel aangegeven dit niet als steun te
zien.
5. Budgettaire gevolgen
Deze paragraaf schetst de verwachte budgettaire gevolgen op basis van
de huidige stand van zaken. Uiteindelijk is het aan het Centraal Bureau
voor de Statistiek (CBS) en Eurostat om de gevolgen op het EMU-saldo en
de EMU-schuld vast te stellen.
Effect op de uitgavenkaders
De verkoop van REAAL N.V., de verplaatsing van SNS Bank en de
ontmanteling van de Holding hebben geen gevolgen voor de uitgavenkaders. In de begrotingsregels is namelijk bepaald dat alle kosten en
opbrengsten van de interventies in de financiële sector niet relevant zijn
voor het uitgavenkader.
Effect op het EMU-saldo
De verkoopopbrengst van REAAL N.V. heeft geen directe gevolgen voor
het EMU-saldo. De verkoop van REAAL N.V. is een transactie tussen twee
marktpartijen. Er gaat dus geen geld van of naar de overheid.
Als de koopprijs van SNS Bank naar het oordeel van de Commissie een
weerspiegeling is van de actuele marktwaarde heeft de verplaatsing van
SNS Bank geen effect op het EMU-saldo, omdat het hier gaat om een
financiële transactie.
Na verkoop van REAAL N.V. en de verplaatsing van de bank resteert een
holding zonder activiteiten of dochters. De Holding zal daarom niet langer
onderdeel zijn van de marktsector, maar van de overheidssector22. Door
deze herclassificatie worden de uitgaven en ontvangsten van de Holding
toegerekend aan het EMU-saldo. Dit negatieve effect wordt geraamd op
0,05% bbp in 2015 in de veronderstelling dat de belangrijkste uitgaven van
de Holding al in 2015 plaatsvinden.
Effect op EMU-schuld
De verkoopopbrengst van REAAL N.V. heeft ook geen directe gevolgen
voor de EMU-schuld. De verkoop van REAAL N.V. is een transactie tussen
twee marktpartijen. Er gaat dus geen geld van of naar de overheid en
daarmee treden er geen gevolgen op voor de EMU-schuld.
De verplaatsing van SNS Bank en de herclassificatie van de Holding (zie
toelichting hierboven onder effecten op EMU-saldo) leiden per saldo tot
een toename van de EMU-schuld met circa 0,05% bbp. Dit betreft de
schulden van de Holding (=sector overheid) aan private partijen buiten de
overheid.

22

Een vergelijkbare casus vormt de vastgoedbeheerorganisatie Propertize die de vastgoedleningen afwikkelt en geen nieuwe activiteiten ontplooit, deze is ook geherclassificeerd tot de
overheidssector.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 532, nr. 39

14

U vindt hieronder een overzicht van alle gedane investeringen en
(verwachte) opbrengsten met betrekking tot SNS REAAL. Hierbij heb ik als
uitgangspunt de berekening genomen die ik ook in de brief over de
nationalisatie van SNS REAAL van 1 februari 2013 heb opgenomen
(Kamerstuk 33 532, nr. 1). Inmiddels heeft zich ten opzichte van het bedrag
dat ik toen heb gemeld, te weten EUR 3,7 miljard, een mutatie voorgedaan: het kapitaliseren van Propertize is EUR 200 miljoen lager uitgevallen. Hierdoor komt het saldo van de directe kosten die ik toen heb
gemeld afgerond uit op EUR 3,5 miljard. Daarnaast zijn de overbruggingslening en de vordering van SNS REAAL ook in het schema verwerkt. De
ontvangsten uit de resolutieheffing heb ik ook meegenomen. Tot slot
vermeldt het overzicht de verwachte opbrengsten voor de Staat met hoge
onzekerheid.
Ik wil bij dit overzicht wel twee punten benadrukken:
• De onzekerheid van de opbrengsten (opbrengst SNS Bank, afwikkeling
Propertize en ontmanteling van de Holding). Ik heb dit daarom ook
aangeduid als «hoge onzekerheid». Deze onzekerheden kunnen zich
zowel positief als negatief materialiseren.
• Inzicht in de kosten en opbrengsten is belangrijk; de reden van de
nationalisatie was echter het waarborgen van de financiële stabiliteit
van het stelsel. Zonder ingreep zouden de kosten voor de maatschappij zeer hoog zijn geweest.

6. Betrokkenheid Tweede Kamer
In het kader van de ontwikkelingen rondom de verkoop van REAAL N.V.
heb ik de leden van Vaste commissie voor Financiën op verschillende
momenten vertrouwelijk geïnformeerd. Deze leden zijn in de gelegenheid
gesteld om hun fractievoorzitters hierover te informeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 532, nr. 39

15

Ik heb de leden van de Vaste commissie voor Financiën tweemaal –
samen met de directeur Toezicht van DNB, de heer Sijbrand – via een
vertrouwelijke briefing geïnformeerd op 17 november 2014 en 5 februari
2015. Ik heb de leden ook tweemaal telefonisch geïnformeerd respectievelijk begin januari 2015 en op 15 februari 2015. Gedurende de eerste
briefing zijn de aanwezige leden geïnformeerd over de financiële
ontwikkelingen aangaande de positie van REAAL N.V., de stand van het
verkoopproces en het niet-bindende bod van ASR.23 Tijdens de eerste
telefonische ronde heb ik de leden laten weten dat zich een nieuwe bieder
had aangediend, te weten Anbang. De tweede briefing op 5 februari betrof
de situatie dat ASR heeft laten weten af te zien van het doen van een bod,
maar dat er inmiddels een bindend bod lag van Anbang. Ik heb de leden
op hoofdlijnen over dit bod geïnformeerd. Tijdens de tweede telefonische
ronde heb ik u op de hoogte gebracht van het feit dat SNS REAAL N.V. de
voorwaardelijke koopovereenkomst, na de laatste onderhandelingen over
de details hierover, op advies van NLFI aan mij en met mijn goedkeuring
zaterdag 14 februari jl. heeft getekend. Ook heb ik de Minister-President,
de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en de Minister van
Economische Zaken regelmatig geïnformeerd.
7. Verdere proces
Aangezien deze brief betrekking heeft op een tussenstap in het verkoopproces, wil ik hieronder nog helder voor u op een rij zetten welke punten
op dit moment nog niet afgerond zijn. De volgende stappen zullen nog
moeten worden genomen:
• Toestemming voor de overname door de Chinese verzekeringstoezichthouder;
• Vvgb door DNB voor het verwerven van een gekwalificeerde deelneming door Anbang in de verzekeringsdochters van REAAL N.V.;
• Closing medio 2015, met definitieve vaststelling van de prijs met
behulp van het prijsaanpassingsmechanisme op basis van de cijfers
over het eerste halfjaar van 2015;
• Verplaatsing van SNS Bank naar de Staat spoedig na closing;
• Formeel akkoord door de ECB voor het verwerven van een gekwalificeerde deelneming in SNS Bank door de Staat.
Ik zie het verdere proces met vertrouwen tegemoet. Er bestaat nu een
duidelijk perspectief voor REAAL N.V., haar polishouders en haar
werknemers.
De Minister van Financiën,
J.R.V.A. Dijsselbloem

23

Op deze wijze heb ik tegelijk invulling gegeven aan de motie-Van Vliet om geen onomkeerbare
stappen te nemen in de verkoop van de financiële instellingen zonder de Kamer daarover
vooraf te informeren (Kamerstuk 28 165, nr. 125).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 532, nr. 39

16

ANNEX 1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 532, nr. 39

17