Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

23 645

Openbaar vervoer

Nr. 492

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 16 november 2011

1
Samenstelling:
Leden: Dijksma (PvdA), Van Gent (GroenLinks), Snijder-Hazelhoff (VVD), voorzitter,
Slob (ChristenUnie), Aptroot (VVD), Samsom
(PvdA), Paulus Jansen (SP), Koppejan (CDA),
Graus (PVV), Ouwehand (PvdD), De Rouwe
(CDA), Bashir (SP), De Mos (PVV), Van
Tongeren (GroenLinks), Monasch (PvdA), Van
Dekken (PvdA), Dijkgraaf (SGP), Van Veldhoven (D66), Koolmees (D66), ondervoorzitter,
De Jong (PVV), Huizing (VVD), Leegte (VVD)
en Van der Werf (CDA).
Plv. leden: Groot (PvdA), Braakhuis (GroenLinks), Houwers (VVD), Wiegman-van
Meppelen Scheppink (ChristenUnie), Lucas
(VVD), Smeets (PvdA), Van Gerven (SP),
Haverkamp (CDA), Bontes (PVV), Thieme
(PvdD), Van Bochove (CDA), Ulenbelt (SP),
Agema (PVV), Grashoff (GroenLinks), Plasterk
(PvdA), Jacobi (PvdA), Van der Staaij (SGP),
Van der Ham (D66), Verhoeven (D66), Van
Bemmel (PVV), De Boer (VVD), Lodders (VVD)
en Koopmans (CDA).

kst-23645-492
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

De vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu1 heeft op 13 oktober
2011 overleg gevoerd met minister Schultz van Haegen-Maas
Geesteranus van Infrastructuur en Milieu over:
– de brief van de minister van Infrastructuur en Milieu d.d.
6 september 2011 betreffende het uitzetten van de nationale
vervoerbewijzen (23 645, nr. 480);
– de brief van de minister van Infrastructuur en Milieu d.d.
30 juni 2011 inzake de aanbieding van het rapport van de
Commissie Permanente Structuur en Dubbel Opstaptarief in
de treinrailketen onder leiding van de heer Meijdam
(commissie-Meijdam) (23 645, nr. 475);
– de brief van de minister van Infrastructuur en Milieu d.d.
7 oktober 2011 betreffende een reactie op de rapportage van
de Commissie Permanente Structuur en Dubbel Opstaptarief
in de treinrailketen (23 645, nr. 481);
– de brief van de minister van Infrastructuur en Milieu d.d.
7 oktober 2011 betreffende de vijfde voortgangsbrief Aanvalsplan ov-chipkaart (23 645, nr. 482).
Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu,
Snijder-Hazelhoff
De griffier van de vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu,
Sneep

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 23 645, nr. 492

1

Voorzitter: Koolmees
Griffier: Sneep
Aanwezig zijn negen leden der Kamer, te weten: Aptroot, De Jong, De
Rouwe, Koolmees, Monasch, Slob, Smits, Van Gent, Verhoeven,
en minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus van Infrastructuur en
Milieu, die vergezeld is van enkele ambtenaren van haar ministerie.
De voorzitter: Goedemiddag. Aan de orde is een algemeen overleg met
minister Schultz over de ov-chipkaart. Ik heet haar en haar ambtenaren
van harte welkom. Natuurlijk heet ik ook de mensen in de zaal, de mensen
thuis en mijn collega’s van harte welkom. Het is nu 15.00 uur en wij gaan
proberen om dit overleg ruim voor 17.00 uur af te ronden, omdat er dan
stemmingen plaatsvinden. De spreektijd is bepaald op vijf minuten per
persoon. Verder zullen wij terughoudend moeten zijn met interrupties.
Mevrouw Smits (SP): Voorzitter. Laat ik beginnen met een compliment
aan de minister. In haar brief aan de Kamer schrijft ze dat ze alle
problemen rond de ov-chipkaart wil oplossen. Dat gaat ze doen door een
soort ov-autoriteit in te stellen. Minister, wat een uitstekend plan! Ik heb al
een mooie naam verzonnen voor deze autoriteit: de minister. Die kan
perfect de regie voeren over de ov-chipkaart en voorkomen dat er niets
wordt gedaan aan alle problemen en de achterliggende bestuurlijke
chaos, zoals de commissie-Meijdam die in haar rapport heeft beschreven.
Als de minister dat bedoelde met een ov-autoriteit, namelijk dat ze zelf de
regie zou nemen, dan had zij mij een heel gelukkig mens gemaakt. Ik
vrees echter dat ze bedoelt dat ze een commissie gaat optuigen die tot
doel heeft achttien vervoersautoriteiten, talloze vervoersbedrijven met
hun juristen en het schimmige TLS in een kamertje te zetten in de hoop
dat ze alle problemen oplossen. Het probleem is echter dat al deze
mensen al heel lang in een kamertje zitten en dat ze er niet uitkomen. Wij
zijn jaren en miljarden verder en voor de meest simpele problemen, zoals
het dubbele opstaptarief, is nog steeds geen oplossing gevonden. De
oplossing van de minister, een nieuwe tussenlaag, schiet dan ook niet op.
Er is maar een democratisch gekozen landelijke ov-autoriteit met gezag en
overzicht en die heet mevrouw doctorandus Melanie Henriëtte Schultz van
Haegen-Maas Geesteranus, oftewel de minister. De SP is klaar met het
jarenlange afschuiven van verantwoordelijkheid. Is de minister dat zelf
ook niet? Zij moet immers elke keer maar weer uitleggen waarom al die
clubs er zo’n potje van maken. Mij lijkt dat niet zo leuk, zeker niet als je zelf
eindverantwoordelijk bent voor het openbaar vervoer en voor alle
reizigers die daar elke dag van afhankelijk zijn. Ik roep de minister dan ook
vurig op om vooral door te gaan met die ov-autoriteit, maar dan wel
onder haar directe verantwoordelijkheid. Graag een heldere toezegging.
Voorzitter. Regie is harder nodig dan ooit. Vanaf volgende maand is heel
Nederland verplicht om de gebrekkige ov-chipkaart te gebruiken. Dan
heeft de minister niets meer te zeggen. Ze verbiedt de strippenkaart en er
is geen fatsoenlijk alternatief voor de reiziger. En daarvoor krijgt ze dus
steun van de Kamer! Dat is gek, want de problemen zijn nog steeds even
serieus als talrijk en de reiziger is nog steeds de dupe. Zo wordt het reizen
met de ov-chipkaart duurder. De minister kan dan met nog eens vijftien
rapporten komen: de praktijk wijst het uit. Bovendien is er op al die
rapporten ook nog wel het een en ander aan te merken. Mensen die
incidenteel reizen en een kaartje in de bus of tram kopen, gaan door de
komst van de ov-chipkaart fors meer betalen. In Amsterdam steeg het
tarief van € 1.60 naar € 2.60. En wat lees ik dan in een van die rapporten?
Ik lees daar: omdat die mensen niet meer bereid zouden zijn om die
schandalige € 2.60 op te hoesten, gaan ze vast en zeker een persoonsge-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 23 645, nr. 492

2

bonden ov-chipkaart kopen en daardoor reizen ze uiteindelijk goedkoper!
Het lijken wel Griekse berekeningen!
Gelukkig is er vandaag ook goed nieuws. TLS is begonnen met de
migratie naar een veiliger chipkaart. Vier jaar na de eerste complete kraak
van de ov-chipkaart is TLS tot inkeer gekomen. Komt er nu op alle nieuwe
kaarten een veilige chip te zitten? Nee. TLS heeft nog een stapeltje oude
chipkaarten liggen en die moet je natuurlijk eerst opmaken. Er is dus wel
voortschrijdend inzicht bij TLS, maar ver genoeg gaat het zeker niet, want
die oude kaarten zijn nog steeds vijf jaar geldig. De nieuwe chipkaart is
beschikbaar, maar de oude kaarten mogen gewoon nog vijf jaar lang
gekraakt worden.
Dit is toch niet om aan te zien! Is het niet hoog tijd dat de minister zich
hiermee gaat bemoeien? Dat kan heel makkelijk. Waarom neemt de
minister niet het initiatief tot een ov-autoriteit, maar dan democratisch
gewaarborgd en slagvaardig? Wij noemen deze autoriteit gewoon «de
minister».
De heer Slob (ChristenUnie): Voorzitter. In de afgelopen jaren hebben wij
ontzettend vaak gedebatteerd over de ov-chipkaart, met deze minister en
met haar voorgangers. Het waren debatten die zich kenmerkten door
problemen rond privacy, de gekraakte chip, de gebruiksonvriendelijkheid,
distributie enzovoort. Gelukkig kunnen wij nu wel constateren dat veel
problemen die wij in het verleden hebben besproken, zijn opgelost. Maar
wij zijn er nog niet. Dat betekent dat wij, nu vanaf 3 november aanstaande
de strippenkaart overal is verdwenen, heel gerichte aandacht zullen
moeten besteden aan de resterende problemen. Wij zullen er verder voor
moeten zorgen dat wij de tijd van problemen definitief achter ons laten
om het imago van de ov-chipkaart als een probleemkaart op te kunnen
poetsen. Het zal met andere woorden eindelijk een gemakskaart moeten
worden, want daar was die kaart wel voor bedoeld.
Een steeds terugkerend probleem zijn de overstapproblemen. Mijn fractie
heeft daar meermaals op gewezen en wij hebben daarom een pleidooi
gehouden voor enkelvoudig in- en uitchecken op het spoor en voor het
terugsnoeien van het paaltjeswoud op de stations. Wij hebben inmiddels
het advies van de commissie-Meijdam ontvangen en daarin wordt die
conclusie ook getrokken. Ik lees echter ook dat hieraan een ov-chipkaartautoriteit verbonden zal worden. En ik moet de minister zeggen dat
wij daar, eerlijk gezegd, niet zo heel veel voor voelen. De regieverantwoordelijkheid hoort namelijk bij de minister te liggen. Uiteraard moeten de
vervoerders en de decentrale overheden ook worden aangesproken op
hun verantwoordelijkheden. Ik krijg dan ook graag een toelichting van de
minister op haar keuze voor die ov-chipkaartautoriteit. Schuift zij er niet
een laag tussen die het alleen maar ingewikkelder gaat maken?
Door het advies van de commissie-Meijdam is er nog zeker geen einde
gekomen aan de overstapproblemen. Er komt dan wel een einde aan het
dubbele opstaptarief, maar door het ingewikkelde tariefstelsel is een
reiziger die moet overstappen tussen twee spoorvervoerders, nog steeds
relatief duur uit. Waarom stappen wij niet over op één landelijk opstaptarief voor het hele openbaar vervoer? Natuurlijk moet dat tarief
versleuteld worden over de vervoerders, maar dat probleem moet
volgens mij zonder al te veel problemen opgelost kunnen worden. Het zou
hierdoor in ieder geval veel reizigersvriendelijker worden en daar is het
ons uiteindelijk allemaal om te doen. Een en ander geldt ook voor de
poortjes. Die moeten wij niet sluiten voordat het enkelvoudig inchecken
daadwerkelijk is geregeld.
Voorzitter. Het lijkt nog behoorlijk lang te gaan duren voordat de
problemen daadwerkelijk zijn opgelost, ook na het advies van de
commissie-Meijdam. Wij vragen de minister dan ook om daadkracht te
tonen en om duidelijke deadlines te stellen voor het enkelvoudig in- en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 23 645, nr. 492

3

uitchecken. Ik spreek de minister daar nadrukkelijk op aan, want zij draagt
natuurlijk nog steeds de regieverantwoordelijkheid voor de ov-chipkaart.
Ik wist dat mijn spreektijd beperkt zou zijn. Denkend over de vraag wat je
met die kaart kunt doen en over hoe je van die probleemkaart een
gemakskaart kunt maken, zijn wij tot de conclusie gekomen dat het het
beste zou zijn om als ChristenUnie een notitie te schrijven. Dat hebben wij
ook gedaan en de minister kan in deze notitie 45 aanbevelingen terugvinden om de kaart zo te laten functioneren als oorspronkelijk de
bedoeling was. Ik realiseer mij dat niet alle aanbevelingen onder de
verantwoordelijkheid van de minister vallen, maar zij heeft nu eenmaal
samen met de vervoerders en de decentrale overheden de regieverantwoordelijkheid. Ik overhandig de minister en mijn collega’s graag een
exemplaar. Uiteraard ben ik benieuwd of de minister mogelijkheden ziet
om met deze aanbevelingen aan de slag te gaan.
(Overhandigt de notitie aan de voorzitter.)
De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Slob.
De heer Slob (ChristenUnie): Voorzitter. Ik noem een paar punten uit de
notitie. In een vorig overleg heb ik er al op gewezen dat de kaart echt
gebruikt moet gaan worden als een mobiliteitskaart. In de wet is de
mogelijkheid opgenomen dat de ov-chipkaart te zijner tijd ook voor de taxi
gebruikt kan worden. Het lijkt mij een goede zaak dat wij daar een begin
mee gaan maken en dat de minister er met de taxibedrijven uit probeert te
komen.
De buurtbus. Het is een ergernis van mijn fractie dat de ov-chipkaart
daarvoor niet altijd kan worden gebruikt. Dat levert problemen op voor de
reizigers. Ik noem verder: parkeren op P+R-terreinen en betaalde
fietsstallingen. Kortom: benut de kansen en mogelijkheden die er zijn! Dat
is in het belang van de reiziger, want net als de minister willen wij het
woord «reiziger» allemaal met een hoofdletter R schrijven.
Het is mijn fractie een ergernis dat een ov-chipkaart, als je hem los koopt,
€ 7,50 kost. Zoveel kost zo’n kaart natuurlijk bij lange na niet. Wij zouden
hier dan ook vanaf moeten. Voor abonnementshouders is dat al geregeld,
want dan is het in de prijs van het abonnement versleuteld. Met andere
woorden: zorg ervoor dat de kaart gemakkelijk verkrijgbaar wordt.
Onderzoek zeker ook de mogelijkheid van gezinskorting. Kortom: vanuit
de reiziger denken! Comfort en gemak moeten vooropstaan om de
reiziger te verleiden om met de ov-chipkaart in de hand gebruik te gaan
maken van het openbaar vervoer. Een lage prijs is daarvoor belangrijk,
maar even belangrijk is dat de kaart overal beschikbaar is. En dat laatste is
nog steeds niet het geval.
De heer De Jong (PVV): De heer Slob biedt de Kamer een notitie aan met
aanbevelingen om het gebruiksgemak van de ov-chipkaart te vergroten.
De titel luidt niet voor niets: Naar een ov-kaart voor de reiziger. Met het
oog op de ervaringen die wij tot nu met deze kaart hebben opgedaan,
vraag ik mij wel af hoe groot volgens hem de kans is dat dit gaat lukken
als TLS hiervoor verantwoordelijk blijft. TLS heeft het volgens de PVV flink
laten liggen. Is zo’n falende organisatie wel in staat om de aanbevelingen
van de ChristenUnie in daden om te zetten?
De heer Slob (ChristenUnie): Ik heb niet voor niets zojuist aangegeven dat
wij in het verleden tegen problemen zijn aangelopen. Die hebben wij ook
bij meerdere gelegenheden in de Kamer besproken. Inmiddels zijn echter
veel kinderziekten overwonnen. Ik zou het daarom een goede zaak vinden
als wij samen met iedereen die bij de ov-chipkaart is betrokken, de
toekomstgerichte visie van mijn fractie zouden kunnen uitrollen. Als wij
daarover concrete afspraken maken, moet blijken of men in staat is om dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 23 645, nr. 492

4

soort vergezichten – onze notitie is een stip aan de horizon – werkelijkheid
te maken. Pas als die afspraken worden gemaakt, zal blijken of iedereen
aangehaakt kan blijven. Wat mij betreft is dat dus nog een open vraag.
De heer De Jong (PVV): Als de heer Slob goede ideeën heeft voor die
kaart, moeten die een kans krijgen. Ik zou er daarom zelf voor kiezen om
met een schone lei te beginnen en om een nieuwe partij de kans te geven.
Met het oog op het verleden lijkt mij dat persoonlijk veruit het beste. Maar
de heer Slob laat de mogelijkheid dus wel open dat hij tot de conclusie
komt dat TLS niet in staat is om zijn voorstellen uit te voeren?
De heer Slob (ChristenUnie): Ik heb aangegeven dat ons vergezicht het
een en ander vraagt van de betrokkenen. Ik denk echter dat zij bereid
zouden moeten zijn om deze uitdaging op te pakken. Het is immers ook in
hun belang dat de ov-chipkaart van een probleemkaart een gemakskaart
wordt.
Ik maak uit de vragen van de heer De Jong op dat zelfs de PVV enthousiast is over mijn ideeën. En dan zie ik de toekomst pas echt zonnig in!
Blijkbaar hebben wij de grootste problemen achter ons gelaten, want zelfs
de PVV kan zich nu op de toekomst richten! Join the club, zou ik zeggen.
Fijn dat u nu ook meedoet. Hopelijk biedt dit TLS de mogelijkheid om zich
vanaf nu echt op de toekomst te gaan richten.
De heer De Jong (PVV): De ChristenUnie-fractie weet net als alle andere
fracties hoe de PVV tegen de ov-chipkaart aankijkt. Dat is niet positief. Wij
kijken namelijk naar het belang van de reiziger en de reiziger is vaak niet
gebaat met die kaart. Maar als dat ding er dan toch is, dan moet je wel
vanuit de reiziger blijven denken. Ik ben daarom bereid om te kijken naar
mogelijkheden om de ov-chipkaart zo goed mogelijk in te zetten. Dat heb
ik ook altijd gezegd, maar dat laat onverlet dat ik mij nog steeds grote
zorgen maak over de betrokkenheid van TLS. TLS heeft de afgelopen jaren
immers alleen maar gefaald.
De heer Aptroot (VVD): Ik waardeer de inventiviteit en de betrokkenheid
van de ChristenUnie bij het openbaar vervoer en zeker ook bij de
ov-chipkaart. Ik zet wel een groot vraagteken bij dit voorstel. Hoe ziet de
heer Slob het voor zich dat je met de ov-chipkaart in de taxi betaalt?
Moeten wij daarvoor betaalautomaten gaan neerzetten? Mogen de taxi’s
zich vrijwillig bij TLS aansluiten of denkt de heer Slob aan een
verplichting? Hoe staat het met de vergunning van de Nederlandsche
Bank? Hoe regelen wij dat de betalingen goed verlopen? Door allerlei
mensen buiten de vervoerders erbij te betrekken, maak je van de
ov-chipkaart een soort betaalpas. Dat kan alleen onder stringente
voorwaarden en het zal dan ook met heel veel kosten gepaard gaan.
Maakt het de ov-chipkaart niet alleen maar kostbaarder en ingewikkelder?
Zo ja, moeten wij die kaart dan niet laten voor wat ze is? Een kaart van de
vervoerders om op een simpele manier het aantal reiskilometers van een
reiziger te berekenen.
De heer Slob (ChristenUnie): Wij hebben al gediscussieerd over de taxi
toen mijn fractie het amendement indiende dat regelde dat in de toekomst
de ov-chipkaart ook voor de taxi zou kunnen worden gebruikt. Het is niet
de bedoeling dat het leidt tot een nieuw woud aan paaltjes. Dat is door de
huidige techniek ook niet nodig, want je kunt op dit moment in de taxi ook
al met een pasje betalen. Dit soort problemen kunnen wij echt
overwinnen. Wij moeten ook oppassen dat wij niet te veel beren op de
weg zien, want dan durven wij nooit meer een uitdaging op te pakken. Ik
stel voor dat wij de minister het gewoon in laten brengen in haar
gesprekken met de taxibranche. Overigens heb ik van de branche destijds
positieve reacties gekregen, want de branche ziet de ov-chipkaart als een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 23 645, nr. 492

5

mogelijkheid om het vervoer per taxi aantrekkelijker te maken. Als het
echt niet kan, dan merken wij dat vanzelf wel.
De heer Aptroot (VVD): Er is een groot verschil tussen betalingen met
een pincode, zoals bij de betaalpas, en betalingen met een ov-chipkaart. In
het laatste geval wordt er immers aan het begin van de rit een bedrag
afgehaald dat naderhand wordt teruggeboekt. Ik vraag de heer Slob toch
om nog eens goed na te denken over de gevolgen van zijn voorstel. Ik
denk echt dat wij de ov-chipkaart om zeep helpen als wij er zaken aan
gaan koppelen die er niet bij passen. Dit soort technisch ingewikkelde
ICT-projecten verlopen niet voor niets heel vaak rampzalig.
De heer Slob (ChristenUnie): Het valt mij toch een beetje tegen van de
woordvoerder van de VVD-fractie dat hij onmiddellijk afhaakt als ik met
een vergezicht, een toekomstvisie kom. Ik herinner mij nog dat de heer
Van Aartsen, zijn oud-fractievoorzitter, Amsterdam met New York
vergeleek. Hij ontvouwde toen een prachtige visie, waarvan iedereen wist
dat je die niet van vandaag op morgen kunt realiseren. Ik zat in de zaal
toen hij die vergelijking maakte en ik zag toen gelukkig wel iemand staan
die verder durfde te denken. Met de ov-chipkaart moeten wij ook verder
durven denken dan de dag van morgen, want anders blijven wij op de
vierkante millimeter opereren en over allerlei probleempjes struikelen. Wij
moeten vooruit durven kijken en kansen benoemen! Vervolgens moeten
wij natuurlijk onderzoeken of en hoe die gerealiseerd kunnen worden. Ik
geloof echt dat er dan veel meer mogelijk blijkt dan de heer Aptroot denkt.
Voorzitter. Nog twee punten. De Viziriskaart en mensen met een verstandelijke handicap. De motie van de heer Haverkamp en mij hierover is door
de Kamer aangenomen. De minister meldt nu echter dat deze kaart weer
een halfjaar is uitgesteld. Ik vind dat hierover op 3 november duidelijkheid
moet zijn. Ik hoop dat de CDA-woordvoerder hier ook nog iets over zegt.
Tot slot. De kaartautomaten van de NS dreigen binnen twee weken te
verdwijnen uit alle Limburgse stations waar Veolia stopt. Er wordt nog
onderhandeld over contracten en die onderhandelingen lopen helemaal
niet goed. Dat heeft grote gevolgen voor de Limburgse reizigers. Ik weet
dat hierover wordt gesproken, maar kan de minister mij ook zeggen wat
de stand van zaken is? Wordt dit probleem snel opgelost? Want «reiziger»
in «Limburgse reiziger» moeten wij natuurlijk evengoed met een
hoofdletter R schrijven!.
De heer Aptroot (VVD): Voorzitter. Na de fata morgana’s van de
ChristenUnie nu weer de nuchtere realiteit van alledag van de VVD! Ik
hoor om mij heen gebrom, maar zo wordt de ov-chipkaart echt om zeep
geholpen.
De VVD-fractie is altijd een voorstander van de ov-chipkaart geweest. Net
als anderen hebben wij natuurlijk wel jarenlang gemopperd om wat er
allemaal misging. Als er zo veel misgaat met een project – overigens in
principe een project van vervoerders en decentrale overheden – dan moet
de minister de regie gaan voeren. Dat is nu gebeurd. Ik complimenteer de
minister daarmee en iedereen weet dat ik niet heel frequent complimenten uitdeel.
De resterende problemen zijn door de commissie-Meijdam in kaart
gebracht. Ik loop ze even na. De permanente structuur: daarmee zijn wij
het oneens. Mijn fractie wil niet dat het Rijk een permanente structuur
gaat regelen. Dat is echt de verantwoordelijkheid van de vervoersbedrijven en de regionale overheden. Wij zijn het er wel mee eens dat de
minister tijdelijk de regie op zich neemt om ervoor te zorgen dat de
opstartproblemen nu echt worden opgelost. Verder vinden wij het ook een
goede zaak dat de minister daarvoor een kwartiermaker heeft aangesteld
die in het voetspoor van de commissie-Meijdam moet bewaken dat die
opstartproblemen straks echt voorbij zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 23 645, nr. 492

6

De heer De Rouwe (CDA): De heer Aptroot heeft de afgelopen dagen luid
en duidelijk verkondigd dat de VVD geen steun zal verlenen aan een
autoriteit, in welke vorm dan ook. Dat laat ik nu maar voor wat het is,
maar de heer Aptroot zegt ook dat de vervoersbedrijven het eerst zelf
moeten doen. De afgelopen jaren hebben de vervoersbedrijven laten zien
dat ze het zelf niet kunnen. Wij kunnen daarvan vinden wat wij willen,
maar het is nu eenmaal zo. Sluit de heer Aptroot uit dat de vervoersbedrijven wederom niet tegen hun taak zijn opgewassen? En als ze dat niet
zijn, wie moet dan de knoop doorhakken wanneer er iets verkeerd gaat?
Moet dat een club van wijzen, een autoriteit of een minister zijn? Ik vraag
dat, omdat de heer Aptroot nu alleen maar ingaat op de korte termijn en
niet zegt hoe hij de lange termijn voor zich ziet.
De heer Aptroot (VVD): De heer De Rouwe vraagt dat terecht. Ik vind
oprecht dat je verantwoordelijkheden moet laten liggen waar ze
neergelegd zijn. In mijn visie heeft een gemeente dus zijn eigen taken, net
als de provincies en de waterschappen. In dit geval hebben de vervoersbedrijven een eigen taak. Soms heb je echter een soort back-up nodig. In
dit geval is de terugvaloptie dat de minister de regie op zich neemt. Ik sluit
niet uit dat er in de toekomst weer iets moet gebeuren, maar als deze
problemen zijn opgelost, dan moeten de vervoersbedrijven mijns inziens
de kans krijgen om zelf een goede structuur te bedenken. Wij hebben er
eerder over gesproken en de heer De Rouwe weet dan ook dat ik vind dat
het niet zo kan zijn dat slechts een paar vervoersbedrijven de zaken van
Trans Link regelen.
Misschien moeten wij inderdaad nog eens nadenken over een terugvaloptie. Als een gemeente iets niet goed doet, kan de provincie wellicht
ingrijpen. In principe moet de verantwoordelijkheid echter worden
neergelegd bij degenen die dit project zijn gestart. Het is namelijk de
onderlinge verrekenmanier van de vervoersbedrijven. Ik ga er niet bij
voorbaat van uit dat ze dat niet lukt wanneer wij door deze lastige fase
heen zijn. Ik vind wel dat Trans Link een betere structuur moet krijgen, een
structuur waarbij alle vervoersbedrijven betrokken zijn.
De heer De Rouwe (CDA): Ik wil niet als overdreven wantrouwend te
boek komen te staan, maar is het niet naïef van de heer Aptroot om zich te
beperken tot «de verantwoordelijkheid ligt bij de andere partijen»? Is het
met andere woorden niet naïef om te stellen dat de minister hiervoor
geen enkele verantwoordelijkheid draagt? Hoe het ook zij, het is en blijft
mij onduidelijk wat er volgens de heer Aptroot moet gebeuren als ze er
niet uitkomen. Ik wantrouw de vervoerders niet, maar de praktijk van de
afgelopen jaren was nu eenmaal dat ze er niet uitkwamen. Wie moet de
knoop doorhakken als de vervoerders dat niet lukt?
De heer Aptroot (VVD): Ik begrijp waarom de heer De Rouwe dat zegt,
maar ik wil niet dat wij, voor het geval het een keer misgaat, er een
permanente laag tussen schuiven met alle rimram die daarbij hoort. Ik
denk wel dat wij een terugvaloptie nodig hebben en dat kan tot gevolg
hebben dat de minister over tien of twintig jaar nog een keer de regie op
zich moet nemen. Dat moeten wij mogelijk maken, maar een permanente
organisatie ertussen schuiven gaat mij te ver.
Mevrouw Smits (SP): Ik was zo blij met al die stoere uitspraken van de
heer Aptroot in de media. Hij was heel duidelijk: geen
ov-chipkaartautoriteit en de regie bij de minister. Nu is hij opeens een heel
stuk voorzichtiger. Vindt hij nu echt dat wij de minister alleen maar
moeten laten ingrijpen als de vervoersbedrijven er een potje van maken?
Moet de minister de rest van de tijd maar afwachten of die bedrijven het
goed doen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 23 645, nr. 492

7

De heer Aptroot (VVD): Ja. Ik vind namelijk dat de overheid zich zo min
mogelijk met derden moet bemoeien. Als het nodig is en de Kamer vraagt
daarom, dan mag de verantwoordelijke staatssecretaris of minister
ingrijpen om te voorkomen dat de reiziger de dupe wordt van het
onvermogen van de vervoersbedrijven. Ik ben echter oprecht van mening
dat de overheid niet permanent het werk en de verantwoordelijkheden
van anderen moet overnemen. Doen wij dat wel, dan besturen wij straks
ruim vierhonderd gemeenten vanuit Den Haag, omdat er ergens een keer
iets is misgegaan. Zodra het kan, moeten wij de verantwoordelijkheid
gewoon daar leggen waar die hoort.
Mevrouw Smits (SP): Daar word ik toch een beetje verdrietig van.
Volgens mij heeft de heer Aptroot veel vertrouwen in de minister en ik kan
mij dan ook voorstellen dat dit het moment voor hem is om de minister
de regie in handen te geven. Maak de minister blij en maak haar de baas
over de ov-chipkaart. Als die kaart er dan toch komt, kan zij ervoor zorgen
dat wij met die kaart allemaal goed kunnen reizen. Kieper het niet bij de
eerste de beste gelegenheid over de schutting naar die bedrijfjes! Heer
Aptroot, heb vertrouwen in uw eigen minister en geef haar die macht!
De heer Aptroot (VVD): Ik heb niet alleen vertrouwen in deze minister. Ik
heb ongelooflijk veel vertrouwen in deze minister. Het is de derde
bewindspersoon die ik op dit dossier meemaak en ik denk dat zij de eerste
zal zijn die de problemen echt oplost. Ik vind dat het pas echt goed
geregeld is als mensen hun eigen broek kunnen ophouden. De
vervoerders moeten de zaak straks via een breder Trans Link weer
gewoon zelf gaan regelen. Het wordt echt een ramp als wij alles in dit land
vanuit Den Haag proberen te regelen. Dat is misschien het Stalinistische
model waar de SP aan denkt, maar wij willen dat niet, want dan gaat het
zeker mis.
Mevrouw Smits (SP): Ik heb weinig ervaring met Stalinistische systemen
in het openbaar vervoer, maar ik kan mij niet voorstellen dat het iets te
maken heeft met waar de SP voor staat. Wij staan voor goed openbaar
vervoer en volgens mij heeft Stalin daar niet zo gek veel mee te maken.
De heer Aptroot (VVD): In die tijd vonden ze in Rusland dat alles vanuit
een paar grote partijbureaus in Moskou moest worden geregeld. En ik kan
mevrouw Smits zeggen: dat ging niet goed.
Voorzitter. De single check-in/check-out. Daarvan waren wij altijd al een
voorstander. Het is dan ook een goede zaak dat het advies van de
commissie-Meijman daarover wordt uitgevoerd. Als het heel weinig blijkt
te gaan kosten, dan mag het van ons naar de reiziger worden doorberekend. Maar dan moet het echt weinig kosten. Als wij praten over 1 tot 3
cent, dan ben ik daarmee akkoord. Dat moet dan maar, want de reiziger
heeft hiervan veel gemak.
Ik zie niets in de aanbeveling om het papieren treinkaartje langer te
handhaven. Wij steunen de opvatting van de minister dat de NS eind 2012
volledig naar de ov-chipkaart moet zijn overgestapt.
Het dubbele opstaptarief. Dat probleem kan met de single check-in/
check-out worden opgelost. Mijn fractie steunt die oplossing dan ook. Het
betekent echter wel dat het overstaprecht tussen de regionale treinen en
de regionale bus, tram en metro komt te vervallen. Dat staat namelijk in
de stukken. Er komt elders dus weer een dubbel opstaptarief voor terug. Ik
vind dat een netelig punt. Ik hoor dan ook graag de mening van de
minister. Is dit probleem kostenneutraal op te lossen of kan het op de een
of andere manier verrekend worden?
Het uitzetten van de ov-chipkaart. Ik ben er een voorstander van dat de
strippenkaart ook in de resterende regio’s wordt uitgezet. Dat gebeurt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 23 645, nr. 492

8

kostenneutraal, maar wij moeten er wel eerlijk bij zeggen dat de
verschillen groot zijn.
De heer De Rouwe (CDA): De strippenkaart?
De heer Aptroot (VVD): Wat zei ik? De strippenkaart. Sorry, ik sla her en
der wat spreektekst over, omdat ik de voorzitter streng naar mij zie kijken
om mij aan mijn tijd te laten houden. Vandaar dat ik mij vergis.
Wij zijn het er dus mee eens dat de strippenkaart wordt uitgeschakeld. Dat
gebeurt kostenneutraal, maar sommige reizigers betalen desondanks tot
20% meer en andere reizigers tot 20% minder. Per saldo gaat het dus goed
en daarom zeggen wij: doe maar. De bewaartermijn van 18 maanden
vinden wij schandalig lang. Wij zijn ervoor om die heel kort te maken.
Alleen als de reiziger toestemming heeft gegeven voor een langere
bewaartermijn, bijvoorbeeld omdat hij die gegevens nodig heeft voor een
belastingaangifte, mag die termijn verlengd worden.
Tot slot. Alle fraudegevallen aanpakken. Dat is nog eens een voortreffelijke
maatregel!
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Voorzitter. De GroenLinks-fractie is een
voorstander van de ov-chipkaart, maar wij hebben altijd benadrukt dat die
kaart er is voor de reiziger en niet voor de vervoersbedrijven en de
bestuurders. Ik vind daarom dat er nog steeds te veel misgaat.
De kostenneutraliteit valt voor veel reizigers heel duur uit. Groepsreizen is
nog steeds lastig. De anonieme chipkaart die het mogelijk maakt om in
het stads- en streekvervoer met korting te reizen, is er ook nog steeds niet.
Het dubbele opstaptarief is ook een probleem dat nog steeds niet is
opgelost. En ten slotte: de uitcheckproblemen en het niet erkennen van
elkaars kortingsproducten. Ik kan hier als het moet nog een hele lijst aan
toevoegen. Ik heb dan ook niet voor niets in eerdere overleggen steeds
maar weer gezegd dat het echt beter moet.
De strippenkaart wordt op 3 november afgeschaft. Ik heb daar een groot
probleem mee, niet om bureaucratisch en lastig te willen zijn, maar omdat
wij dan geen stok meer achter de deur hebben. Wij kunnen de strippenkaart met andere woorden dan niet meer gebruiken om de vervoersbedrijven te dwingen de ov-chipkaart te verbeteren. Ik zeg het dus niet uit
een hang naar het verleden of uit nostalgie, maar omdat ik wil opkomen
voor de positie van de reiziger.
Als GroenLinks voorstellen doet voor verbeteringen, worden wij eigenlijk
altijd van het kastje naar de muur gestuurd. Dat geldt zeker ook voor de
ideeën van reizigers. De minister komt namelijk vaak niet verder dan de
mededeling: ik heb de decentrale overheden gevraagd om hierop te
letten. Die letten er inderdaad op, ze kijken er nog eens naar en
vervolgens verandert er helemaal niets. Een voorbeeld. Ik heb er de cijfers
van de incomplete transacties nog maar eens bij gepakt. Die cijfers zijn
geflatteerd, omdat abonnementshouders worden meegeteld. Het is een
van mijn stokpaardjes, maar de cijfers zijn echt heel verontrustend. Tussen
januari en juli is bij 86% van de vervoerders het aantal incomplete
transacties toegenomen. Volgens de minister komt dat door de vakanties,
want dan reizen veel mensen die nog niet zo veel routine met de
ov-chipkaart hebben. Daarmee komt de minister wat mij betreft niet weg,
want tussen januari en mei liep het aantal incomplete transacties bij 51%
van de bedrijven nog steeds op. Ik hoor graag van de minister waarom zij
dit soort trends weg probeert te poetsen. Het gaat om veel geld. Ik durf
dat te zeggen, ook al geven vervoersbedrijven nog steeds niet helder aan
wat het hen oplevert. Mensen vragen vaak hun geld niet terug en dat
betekent dat er geld aan de strijkstok blijft hangen. Dat moet echt anders.
De commissie-Meijdam. Ik zeg het maar recht voor z’n raap: ik ben niet
enthousiast over de bureaucratische constructie die de minister heeft
bedacht om alle partijen rond de chipkaart tot daden aan te zetten. Kort en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 23 645, nr. 492

9

goed: ze slaagde er zelf niet in om de regie naar zich toe te trekken en
daarom zadelt ze er nu een andere club mee op. Op deze manier wordt
het natuurlijk een tandeloze tijger. De gelaagde aanpak van de minister
lijkt mij vooral een goed recept voor tijdrekken en eindeloos gedoe over
bevoegdheden. Ik denk dat alleen een club met doorzettingsmacht en
wettelijke bevoegdheden de problemen daadkrachtig kan aanpakken. Ik
heb hierover drie vragen voor de minister. Waarom deze ingewikkelde
constructie? Waarom opnieuw gekozen voor een praatcircus met al die
partijen die elkaar al van haver tot gort kennen? Tot wanneer geeft de
minister de sector de tijd om eruit te komen? En dat terwijl wij al een
autoriteit hebben: de minister!
Het afschaffen van het papieren treinkaartje. Het papieren treinkaartje is
een mooie stok achter de deur om spoorvervoerders tot samenwerking te
dwingen. Om die reden steunt GroenLinks niet het voornemen van de
minister om het papieren treinkaartje eind 2012 af te schaffen, ook als de
spoorvervoerders er op dat moment nog niet in zijn geslaagd om reizigers
zonder extra in- en uitchecken te laten overstappen. Reizigersgemak hoort
echt voorop te staan. Daarnaast begrijp ik niet goed waarom reizigers
zouden moeten betalen voor het ontwikkelen van de bijbehorende
software. De daarvoor benodigde 50 mln. kunnen vervoerders best zelf
financieren. Kan de minister die rare keuze toelichten?
De heer De Jong (PVV): Een goed betoog van mevrouw Van Gent! Maar
dan die treinkaartjes: wat zij daarover zegt, verbaast mij toch een beetje.
Op zichzelf klinkt het mij als muziek in de oren, maar op 22 april heeft mijn
fractie ingediend om te voorkomen dat de papieren treinkaartjes worden
afgeschaft. Mevrouw Van Gent zegt dat ook niet te willen, maar zij heeft
wel tegen die PVV-motie gestemd. Als er een nieuw PVV-voorstel komt
om die kaartjes niet af te schaffen, steunt zij ons dan wel?
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Ik heb aan het afschaffen van het
papieren kaartje een heldere voorwaarde verbonden. Pas als duidelijk is
dat aan die voorwaarden is voldaan, neemt mijn fractie hierover een
besluit. Ik denk dat die motie wat ongenuanceerd was. Dat zou mij, eerlijk
gezegd, ook niet verbazen. Maar hoe het ook zij: er is maar een partij die
toestaat dat de strippenkaart eruit gaat. Dat is de heer De Jong. Dat is de
PVV!
De heer De Jong (PVV): Dat is allemaal leuk en aardig, maar ik heb bijna
tien moties ingediend om te voorkomen dat de strippenkaart wordt
afgeschaft. En negen van de tien keer stonden de PVV en de SP uiteindelijk alleen. Mevrouw Van Gent kan van alles roepen, maar dat juist de
PVV heel veel heeft gedaan om te voorkomen dat de strippenkaart wordt
afgeschaft, weet iedereen. Helaas kregen wij de Kamer niet mee. In de
motie van 22 april wordt de regering gevraagd, de reiziger centraal te
stellen en dat is precies wat mevrouw Van Gent ook zegt te willen. Ik
verwacht dan ook dat mevrouw Van Gent een nieuw voorstel om de
treinkaartjes niet af te schaffen, wel zal steunen. Dat zou fantastisch zijn!
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Dat doe ik niet zomaar. Ik heb altijd
gezegd dat GroenLinks een voorstander is van de ov-chipkaart. Ik ben ook
voor de gemakskaart, want wij moeten inderdaad proberen om de kaart
voor zo veel mogelijk vervoersvormen te gebruiken. Ik zeg daar wel bij dat
je geen oude schoenen moet weggooien, voordat je je nieuwe schoenen
hebt ingelopen. Bij de ov-chipkaart spelen nog heel veel problemen en ik
wil dat die problemen nu eerst eens worden opgelost. Verder moet
«reiziger» voortaan met een hoofdletter R worden geschreven, wat
betekent dat het niet zo kan zijn dat de reiziger uiteindelijk de rekening
betaalt voor de introductie van de ov-chipkaart. Dat standpunt lijkt mij
glashelder. De PVV en de SP zijn – hoe moet ik het zeggen? – wat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 23 645, nr. 492

10

conservatief, want deze fracties willen tot in alle eeuwigheid het papieren
kaartje in stand houden. Dat is niet mijn invalshoek. Mijn invalshoek is een
goede, gebruiksvriendelijke ov-chipkaart, voor een goede prijs.
Voorzitter. De verlaging van het opstaptarief. De minister gaat het
opstaptarief niet verlagen, omdat de commissie-Meijdam heeft gezegd dat
de toegankelijkheid van het openbaar vervoer niet in het geding is. Wat
moet ik toch met zo’n opmerking? Dat was helemaal het issue niet. Een
gemiddelde reis kost zo’n € 2,40. Met een instaptarief van € 3,00 – dat
was mijn voorstel – ondervang je verreweg de meeste ritten. Met € 4,00
blijft er te veel aan de strijkstok hangen als mensen vergeten uit te
checken. Mag ik de minister er bijvoorbeeld op wijzen dat wij nog steeds
niet vernomen hebben hoeveel geld hier per maand mee gemoeid is? De
commissie stelt verder dat het bedrag dat wordt gevraagd als opstaptarief, arbitrair is. Ik wil daar opheldering over. De commissie-Meijdam
heeft dat op mijn verzoek uitgezocht, maar deze commissie maakt zich er
vervolgens wel met een jantje-van-leiden van af. En dat is niet goed voor
de reiziger!
De heer De Jong (PVV): Voorzitter. De conclusies in het rapport van de
commissie-Meijdam zijn duidelijk. Van één kaart voor alle modaliteiten is
nog lang geen sprake en het gaat ook nog wel een aantal jaren duren voor
het zover is. Dat is iets wat de PVV en de reiziger al jaren wisten en
daarom hebben wij ook altijd getracht de desbetreffende ministers op
andere gedachten te brengen. Dat bleek vergeefse moeite, want de
ov-chipkaart moest en zou doorgedrukt worden, ook al gingen de
voorwaarden waarop het besluit tot ontwikkeling van deze kaart jaren
geleden genomen was, in de praktijk allang niet meer op.
Voor TLS was dit in mijn beleving de reden waarom men de afgelopen
week een feestje organiseerde. TLS had het namelijk voor elkaar gekregen
om in de afgelopen tien jaar zo’n 3 mld. op te souperen. En dat zal
waarschijnlijk nog wel even doorgaan. Ik kan mij best voorstellen dat TLS
dat een feestje waard vindt, maar voor de reiziger is het natuurlijk een
totale ramp. Dat is mijn beleving, maar tot mijn verbazing is de minister
vaak ontzettend positief over de ov-chipkaart. Ze moet zo meteen maar
uitleggen waar dat enthousiasme vandaan komt.
TLS heeft een onaantastbare positie. Hoe slecht of hoe goed het ook gaat,
TLS blijft de baas. Dat is in ieder geval wat wij tot op heden van de
minister hoorden wanneer wij weer eens een motie indienden om deze
club op te rollen. Tot mijn verbazing lees ik in de brief van de minister dan
ook dat alle partijen, dus ook TLS, het ermee eens zijn dat ze afstand
moeten gaan doen van bepaalde bevoegdheden om tot een oplossing te
komen. Er zou een nieuwe structuur moeten komen, waarin de doorzettingsmacht in een hand komt te liggen. Vandaar ook het voorstel van de
heer Meijdam om een nieuwe club op te richten, de zogenaamde
ov-autoriteit. Het zou mij overigens niet verbazen als de heer Meijdam
kandidaat is voor een mooie functie bij die autoriteit.
De oplossing is een stuk eenvoudiger. Nu TLS en de vervoersbedrijven
kennelijk te kennen hebben gegeven dat zij bereid zijn om een deel van
hun machtspositie op te geven, is het de hoogste tijd voor de minister om
deze buitenkans met beide handen aan te pakken en de regie naar zich toe
te trekken. Is zij hiertoe bereid? Zo nee, kan zij mij dan uitleggen waarom
zij dat niet wil? Hoe zit het precies?
De FMN-vervoersbedrijven hebben in mei aangegeven geen vertrouwen
te hebben in TLS. Ze noemen als reden daarvoor in het bijzonder
beheeractiviteiten als de verdeling van de opbrengsten. Het wantrouwen
gaat zelfs zo ver dat de FMN heeft besloten om studenten, die niet in- en
uitchecken op de regionale trein, te beboeten, ook al hebben ze met hun
ov-kaart een geldig, gratis reisbewijs. Kennelijk voelen deze bedrijven zich
tot dergelijke reizigersonvriendelijke maatregelen gedwongen, omdat zij
anders een flink deel van hun inkomsten mislopen. Met het oog hierop

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 23 645, nr. 492

11

lijkt het mij sterk dat enkelvoudig in- en uitchecken ooit werkelijkheid zal
worden. Er zal met andere woorden nooit sprake zijn van één kaart in het
openbaar vervoer, en dat is zeker niet in het belang van de reiziger. Die
ene kaart komt er alleen als er iets drastisch verandert. En dat brengt mij
bij mijn slotvraag: is de minister bereid om in het belang van de reiziger
TLS op te heffen en de beheeractiviteiten onder te brengen bij een
onafhankelijk ICT-bedrijf?
De heer Verhoeven (D66): Voorzitter. 3 november wordt een mijlpaal,
omdat op die dag in heel Nederland de strippenkaart wordt afgeschaft.
Alleen de ov-chipkaart blijft dan over en dat biedt duidelijkheid voor
provincies, stadsregio’s, vervoerders en reizigers. D66 vindt dit een goede
stap op weg naar beter openbaar vervoer. Ik sluit aan bij de woorden van
de heer Slob over de gemakskaart. Ik dank hem ook hartelijk voor zijn
45-puntenplan. Zelfs als het een fata morgana is, dan nog is het daar een
heel stuk aangenamer vertoeven dan in de dorre woestijn waarin de heer
Aptroot ronddoolt. Ik ben de heer Slob dus wel dankbaar.
Maar daar zijn wij er natuurlijk nog niet mee. Op verzoek van de minister
heeft de commissie-Meijdam een aantal kinderziekten en opstartirritaties
van de ov-chipkaart onderzocht: de verschillende incheckpaaltjes en
vervoerders die hun eigen opstaptarief hanteren. Het feit dat ook het
ov-personeel vaak niet weet hoe het precies zit, is een bijkomstigheid die
bepaald onprettig is voor de reiziger. Alleen als al dit soort problemen
worden opgelost, kan de ov-chipkaart reizen daadwerkelijk eenvoudiger
maken. D66 gelooft nog steeds dat dit kan.
Ik ga op twee van de vier punten van de commissie-Meijdam dieper in. Ik
bedank de minister overigens hartelijk voor dit rapport. Ik begin met de
aansturing van de ov-chipkaartorganisatie. De minister oogstte hoon met
de ov-autoriteit alsof ze daarmee alle verantwoordelijkheid van zich af zou
willen schuiven. Ik zie haar gelukkig nee knikken. Mijn fractie heeft met
een open blik naar dit voorstel gekeken en dat heeft geleid tot enkele
vragen. Zo vinden wij dat een autoriteit sowieso nooit een oplossing op
zich is. Dat is een belangrijke mededeling die ik de minister graag
meegeef. Ik ben het verder eens met de angst van de heer Aptroot dat het
de zoveelste tussenlaag zou kunnen worden. Wordt het met andere
woorden wel echt een zinvolle tussenlaag? De opdracht is ook nog wat
onduidelijk. Er wordt van alles gezegd over het scheiden van beleid en
uitvoering, maar wat is nu precies uitvoering en wat beleid? Waar raakt
het elkaar en hoe ga je daarmee om? Dat is altijd het probleem met
verschillende lagen met verantwoordelijkheden. Op het moment dat die
elkaar raken, wordt het lastig. Hoe meer raakvlakken er zijn, hoe lastiger
het wordt. Waar gaat die ov-autoriteit zich nu precies mee bezighouden?
En wat zijn de taken bij de uitvoering waarmee TLS zich dan nog mag
bezighouden? Het is natuurlijk wel een organisatie die haar meerwaarde
moet blijven bewijzen. Doet men dan niet, dan krijgt de heer De Jong
alsnog gelijk met zijn stelling dat TLS overbodig is. Dat is niet iets waar ik
op aanstuur, maar wij moeten er dan wel voor zorgen dat het allebei
nuttige organisaties blijven.
Dan nu het enkelvoudig in- en uitchecken. Dat is heel belangrijk, want
treinreizigers moeten natuurlijk zonder problemen tussen vervoerders
kunnen overstappen. Dat is nu niet het geval. Zelf reis ik heel vaak van
Den Haag naar Barneveld. Ik moet daarvoor in Amersfoort overstappen
van de NS op de Valleilijn. Dat is hartstikke lastig. Voor vervoerders is er
op dit moment geen enkele aansporing om dit probleem op te lossen.
Men doet alleen maar wat aan rooting, signing en branding, blijkbaar met
de gedachte dat het dan allemaal wel goed komt. Dat is natuurlijk niet zo.
Het in- en uitchecken zal echt enkelvoudig moeten worden, maar ik besef
natuurlijk ook dat dat geld kost. De commissie-Meijdam stelt dat de
reiziger het zelf moet betalen. D66 is het daar gewoon mee eens. Wij
hebben niet de door de minister zo gerespecteerde Rekenkamer hoeven in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 23 645, nr. 492

12

te schakelen, maar wij hebben wel een aantal situaties door laten rekenen
om te achterhalen wat een en ander nu precies kost. Een van die casussen
is Wilfried die elke dag op en neer reist tussen Den Haag en Barneveld.
Voor hem bedragen de extra kosten per jaar € 21,90. In een schrikkeljaar
is het overigens zes cent meer. Tineke die elk weekend naar haar zus in
Enkhuizen treint, is € 3,12 extra kwijt. In een ongunstig jaar met 53
weekenden komt het uit op € 3,18. Kortom: wij steunen dit voorstel en dat
geldt ook voor de overige adviezen van de commissie-Meijdam.
De heer Monasch (PvdA): Voorzitter. Ik bedank de commissie-Meijdam
voor haar werkzaamheden en de minister voor de toezending van de
stukken.
Ik begin met een onderwerp, waarmee mijn collega’s eindigden. Wij zijn al
jaren en jaren – in de vorige periode mocht ik het als gewoon burger
aanschouwen – bezig met de klucht die ov-chipkaart heet. Die klucht
wordt naar mijn stellige overtuiging alleen maar bevorderd door de
onduidelijkheid over de verantwoordelijkheden. Oorzaak daarvan is onder
meer de idee-fixe dat wij hier te maken hebben met marktwerking.
Marktwerking in het openbaar vervoer is natuurlijk een lachertje. Als je
een mobiele telefoon hebt, kun je wisselen van aanbieder en als je een
BlackBerry hebt, kun je even geen kant op. Maar hoe het ook zij: je kunt na
een jaar ergens anders heen. De minister heeft in een ander algemeen
overleg gezegd: nee hoor, de marktwerking is ook hier prachtig. Daarvoor
verwijst zij naar haar verleden bij Achmea, waar zij verantwoordelijk was
voor de inkoop. Als haar een contract niet beviel, kon zij inderdaad
overstappen naar een andere leverancier, maar ik heb nog nooit een
buspassagier gezien die bij een tramhalte stond en daar kon kiezen tussen
Arriva of het GVB. Hij of zij is gewoon aangewezen op een busbedrijf dat
een concessie van tien jaar heeft binnengehaald.
Zoals wij weten is er bij het verstrekken van die concessies nauwelijks
sprake van concurrentie. Bij de laatste twaalf concessieverleningen deden
in zeven gevallen maar een of twee aanbieders mee. Vervolgens bepalen
ambtenaren en buitenlandse staatsbedrijven, vaak als dekmantel verpakt
in Connexxion of Veolia, hoe het openbaar vervoer eruit gaat zien. Maar
dat gebeurt wel met ons belastinggeld. Daarom gaan wij maar door met
deze klucht en blijven wij onszelf maar voorspiegelen dat er wél sprake is
van marktwerking. Tegelijkertijd verwachten burgers van ons dat wij
eindelijk eens iets gaan doen aan het openbaar vervoer. Het woord
«openbaar vervoer» is natuurlijk de spijker op de kop. Waarom is het
openbaar vervoer? Omdat het met belastinggeld wordt gefinancierd.
Daarom is het belangrijkste discussiepunt in het advies van de heer
Meijdam natuurlijk ook de rol van de ov-autoriteit.
Als Tweede Kamer zijn wij meerdere keren overvallen door discussies
over NS en ProRail en de ov-chipkaart. Burgers verwachten namelijk van
ons dat wij ingrijpen. Dat kunnen wij echter bijna niet, want wij hebben
constructies in het leven geroepen waarin wij volgens de burgers wel
aansprakelijk zijn, zonder dat wij waar dan ook verantwoordelijk voor zijn.
Volgens mij moet de Tweede Kamer weer de positie krijgen dat wij onze
verantwoordelijkheid kunnen nemen als burgers aanvoelen dat de politiek
aansprakelijk is voor de besteding van belastinggeld, bijvoorbeeld in het
openbaar vervoer. Het is slecht voor de democratie als wij deze klucht in
stand houden en de schijn laten bestaan dat er een verband is tussen de
aansprakelijkheid die in de samenleving wordt gevoeld en de verantwoordelijkheid voor de besteding van het belastinggeld. Wij mogen die
verantwoordelijkheid niet langer naar andere partijen afschuiven.
De heer Verhoeven (D66): Gevoelsmatig snap ik best wat de heer
Monasch bedoelt, maar in deze situatie is de minister toch gewoon de
eindverantwoordelijke? De Kamer kan haar toch gewoon controleren? Zo

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 23 645, nr. 492

13

ja, dan kunnen wij toch op die manier verantwoording afleggen aan de
kiezer over de manier waarop het belastinggeld is besteed?
De heer Monasch (PvdA): Mijn punt is nu juist dat de minister er niet
over gaat. Dat zegt zij zelf ook. Hoe vaak heeft zij niet gezegd «ik wil er
best met u over discussiëren, maar ik ga er niet over»? Wij zitten vast in
een soort tussengebied en daaraan moeten wij een einde maken. Als wij
vasthouden aan de idee-fixe dat het hier om marktwerking gaat, terwijl
iedereen weet dat die marktwerking volstrekt onvolkomen is, dan komen
wij nergens. Burgers zien dat er belastinggeld naartoe gaat en dan
moeten wij ervoor zorgen dat wij onze verantwoordelijkheid ook echt
kunnen nemen. Wij mogen met andere woorden niet langer steeds maar
weer naar anderen wijzen. Overigens doet de minister dat binnen het
huidige bestel terecht wel.
De heer Verhoeven (D66): In dit uitzonderlijke geval doet de minister het
volgens mij juist heel aardig. Ze trekt namelijk de regie naar zich toe. De
oorzaak waardoor wij het afgelopen jaar tien keer over dit onderwerp met
elkaar hebben gesproken en allerlei zaken zijn vertraagd, moeten wij niet
bij de minister zoeken. De oorzaak daarvan zijn allerlei moties en gedoe en
getwijfel van de Kamer. Dat is de reden dat er nog niet is doorgepakt.
Onder andere de PvdA-fractie is daarvoor een van de hoofdverantwoordelijken. De heer Monasch spreekt wat mij betreft dan ook een beetje met
een dubbele tong. Vindt hij dat zelf ook niet?
De heer Monasch (PvdA): Het is jammer dat de heer Verhoeven er een
beetje goedkoop politiek debat van probeert te maken, want ik probeer
een serieuze kwestie aan te snijden. Mijn vraag is: hoe gaan wij om met
de spanning tussen door burgers gevoelde aansprakelijkheid van de
politiek en het gegeven dat de verantwoordelijkheid vaak niet meer bij ons
ligt? Je kunt dan wel een flauwe discussie beginnen over zaken uit het
verleden, maar ik zou liever dit serieuze onderwerp behandelen. Met
permissie van de voorzitter ga ik dan ook door met de vraag hoe wij de
ov-autoriteit zouden moeten inrichten.
Voorzitter. Wat moeten wij met de ov-autoriteit doen? Daarvoor staan ons
verschillende keuzes open. De keuze van de heer Aptroot is heel duidelijk,
maar het is niet de keuze van de PvdA-fractie. Het gaat namelijk om
belastinggeld. Bovendien is openbaar vervoer een publieke taak. Daarom
moet er volgens mij een veel directere link zijn met de politieke verantwoordelijkheid van de minister. Ik wil mij nu niet vastliggen op een
modaliteit, maar de PvdA is er wel van overtuigd dat het veel meer die
kant op moet.
Wat mij in het model van de heer Meijdam aanspreekt, is dat veel partijen
meediscussiëren. Ook dat is van waarde, maar uiteindelijk moet wel
duidelijk zijn wie de eindverantwoordelijkheid draagt. Wie is aansprakelijk
en verantwoordelijk? Ik denk dat je om die reden net zo goed zou kunnen
denken aan een model waarbij de ov-autoriteit een directoraat-generaal
van het ministerie is. Graag een reactie van de minister op andere vormen
van een ov-autoriteit.
De ov-autoriteit is een van de zwaarwegendere onderwerpen op de
agenda van dit algemeen overleg. Om het concreet te maken geef ik een
voorbeeld uit de schriftelijke antwoorden van 4 oktober van de minister
op vragen over het feit dat je in het ene gebied met de ov-chipkaart wel
met korting kunt reizen en in het aansluitende gebied niet. De minister
schrijft daarover in haar brief: de decentrale overheden hebben mij laten
weten dat ze de vervoerders zullen vragen te onderzoeken of aanpassing
van het chipkaartsysteem mogelijk is en tegen welke kosten. Hier wordt
voor de zoveelste keer een probleem verplaatst en daardoor wordt het
alleen maar ondoorzichtiger voor de reiziger. Dat staat mij echt buitengewoon tegen aan deze opzet. Wij moeten mijns inziens echt naar een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 23 645, nr. 492

14

structuur toe die het ons mogelijk maakt om door te pakken. Elke keer dat
wij met elkaar spreken over die autoriteit moet de vraag centraal staan:
hoe komen wij uit het moeras en hoe kunnen wij doorpakken?
Ik ben blij met het advies dat er geen extra opstaptarief in rekening mag
worden gebracht als reizigers tussen twee treindiensten overstappen.
Het enkelvoudig in- en uitchecken, een keer aan het begin en een keer aan
het einde van de reis. Dat moet wat mijn fractie betreft zonder tariefstijging worden geregeld. Wij zijn op dat punt heel principieel: die
rekening hoort op het bordje van de vervoerders te worden gelegd.
Reizigers betalen namelijk al meer dan genoeg. Hoe beoordeelt de
minister dit advies over enkelvoudig in- en uitchecken in relatie tot de
concessieverlening van het spoor, een concessieverlening die binnenkort
begint?
De heer De Rouwe (CDA): Voorzitter. Ik vervang vandaag mijn collega
Haverkamp. Gelukkig wordt dit debat zo vaak herhaald dat je heel
makkelijk kunt inrollen.
De heer Monasch (PvdA): Je kunt ook een abonnement nemen!
De heer De Rouwe (CDA): Je kunt bij dit debat inderdaad heel vaak in- en
uitchecken.
Voorzitter. Wij spreken haast elke maand over de ov-chipkaart. Het debat
spitst zich dan heel vaak toe op de actualiteit van die week of van de
maand ervoor. In die debatten gaat het bovendien bijna altijd over
negatieve zaken. Ik had eigenlijk verwacht dat de collega’s die deze
debatten aanvragen, ook oog zouden hebben voor nieuws dat de
ov-chipkaart nu eens niet in een kwaad daglicht stelt. Zo kwam RTL
afgelopen week met een groot item over het bericht dat het aantal
zwartrijders in Rotterdam heel sterk is gedaald en dat het aantal geweldsdelicten in het openbaar vervoer met een derde is gedaald. RTL Nieuws
trekt zelfs de conclusie dat dankzij de ov-chipkaart ook het aantal gewone
delicten is gedaald. En dat ondanks negen of tien moties van de PVV en
de SP om de ov-chipkaart toch vooral niet in te voeren!
Ik vind dit wel een aardig voorbeeld om eens tegenwicht te bieden aan al
het negatieve nieuws dat in deze AO’s zo vaak te berde wordt gebracht. Ik
ben niet voor niets zo gaan zitten dat ik als laatste het woord zou voeren.
Ik kon daardoor goed in de gaten houden of iemand anders met dit soort
tegenberichten zou komen. Dat is niet het geval en daarom doe ik het
maar. Overigens ging het de Kamer hier natuurlijk wel om toen er tot de
invoering van de ov-chipkaart werd besloten. Het ging ons inderdaad om
gebruikersgemak, maar ook om het terugdringen van het aantal zwartrijders en het aantal geweldsdelicten. En ziehier: in Rotterdam gebeurt
het!
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Dit is al eerder onderzocht. Het is ook
al wel vaker gebruikt om de ov-chipkaart te rechtvaardigen. Uit ander
onderzoek blijkt echter dat mensen die de boel bewaken en die door
reizigers aangesproken kunnen worden, de beste manier zijn om onveilige
situaties op stations tegen te gaan. De ov-chipkaart is voor een veilige
omgeving dan ook zeker niet de doorslaggevende factor. Kan de heer De
Rouwe zijn stelling misschien toch nog wat beter onderbouwen?
De heer De Rouwe (CDA): Mevrouw Van Gent vraagt mij eigenlijk om een
parlementair onderzoek naar RTL te doen. Het was immers deze zender
die dit nieuws naar buiten bracht.
Toezicht door mensen is natuurlijk verreweg het beste. Mevrouw Van Gent
wijst daar terecht op. In het verleden werd overlast echter wel heel vaak
veroorzaakt door mensen die zonder geldig vervoersbewijs op het station
rondliepen. Wat je er ook van vindt: door de ov-chipkaart voorkomen wij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 23 645, nr. 492

15

dat. Je komt het station zonder geldig vervoersbewijs immers niet meer
op. Bovendien sluit het een het ander niet uit. Blijft staan dat door de
ov-chipkaart het aantal geweldsdelicten met een derde is afgenomen. Ik
denk dat er een oorzakelijk verband is met de ov-chipkaart. Dat verband is
volgens mij zelfs zo duidelijk dat wij het er eigenlijk niet meer over zouden
moeten hebben.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Ik wil niet dat er overal in Nederland
van die poortjes komen te staan, want dat levert ook allerlei complicaties
op. Het biedt ook een soort schijnveiligheid die je niet moet willen.
Mensen die kwaad willen, springen toch wel over zo’n poortje. En dan is
het maar hopen dat er een BOA staat om die lui bij hun lurven te pakken.
Ik wil een goed evenwicht tussen mensen en de schijnveiligheid van
poortjes en elektronisch toezicht.
Uit onderzoek is gebleken dat menselijk toezicht het beste werkt. Kent de
heer De Rouwe dat onderzoek? Het CDA gaat er toch zeker niet voor
pleiten dat overal in Nederland van die hekjes en poortjes komen te
staan? Zo ja, dan hoop ik dat ze Groningen overslaan, want ik zit daar echt
niet op te wachten.
De heer De Rouwe (CDA): Ik zag de heer Aptroot zojuist verschrikt
opkijken, maar hij dacht waarschijnlijk dat het om tolpoortjes ging!
Mevrouw Van Gent is daar dan overigens wel weer een groot voorstander
van.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Maar dat gaat elektronisch en er zit
geen hek voor.
De heer De Rouwe (CDA): Of het nu elektronisch gaat of dat je een
chipkaart tegen een kaartlezer moet houden: volgens mij maakt dat niet zo
heel veel uit. Maar goed, laten wij die discussie nu maar laten voor wat ze
is.
Ik denk dat mevrouw Van Gent schromelijk overdrijft met haar stelling dat
er geen verband zit tussen de ov-chipkaart, die in Rotterdam goed wordt
toegepast, en de daling met een derde van het aantal geweldsdelicten in
die stad. Je mag natuurlijk alles ter discussie stellen, maar in dit geval
spreken de feiten volgens mij voor zichzelf. Het lijkt mij niet meer dan
terecht dat RTL deze conclusie heeft getrokken. Ik denk ook dat heel veel
mensen in Rotterdam zich veiliger voelen. Dat dit zo veel emoties oproept,
laat volgens mij vooral zien dat de ov-chipkaart op sommigen werkt als
een rode lap op een stier. Met de feiten heeft het namelijk niet heel veel
meer te maken. De reden dat ik nu deze feiten aanhaal, is dat ik graag een
wat evenwichtiger discussie voer over de voordelen van de ov-chipkaart.
Mevrouw Smits (SP): Ik ben natuurlijk gek op rode lappen. Maar ik ben
ook gek op feiten. De heer De Rouwe weet natuurlijk ook dat er in de rest
van het land heel vaak niets terecht is gekomen van die poortjes.
Overigens is het natuurlijk heel mooi dat mensen in Rotterdam zich
prettiger voelen op de stations. De heer De Rouwe weet verder ook dat
reizigers op heel veel trajecten duurder uit zijn, dat de problemen met de
dubbele opstaptarieven nog niet zijn opgelost, dat het nog niet goed gaat
met de kortingskaarten en dat blinden en slechtzienden niet erg goed
worden geholpen. Moet de heer De Rouwe niet een wat realistischer
beeld van de ov-chipkaart geven? Heeft hij verder wel een open oog voor
de kritiek van de mensen die dagelijks met deze kaart moeten reizen?
De heer De Rouwe (CDA): Wij hebben de afgelopen tijd achtmaal over de
ov-chipkaart gedebatteerd, omdat de SP elke keer dat er iets misging,
onmiddellijk van de hoogste toren blies. Prima dat een partij aandacht
schenkt aan problemen in het land, maar tot op heden heeft de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 23 645, nr. 492

16

ov-chipkaart echt niet tot levensbedreigende situaties geleid. Ik zeg dat
maar, want wij moeten het wel in de juiste proporties blijven zien. Ik
schuif graag aan bij de debatten over de chipkaart en over alle dingetjes
die misgaan, want er gaat inderdaad weleens iets mis. Maar dat wil niet
zeggen dat wij telkens weer met levensbedreigende situaties worden
geconfronteerd die het rechtvaardigen dat het hele parlement in rep en
roer raakt en dat de SP met haar rode lappen moord en brand schreeuwt.
Ik vind het een goede zaak dat mijn fractie wat realiteitszin in het debat
terugbrengt door ook eens een positief bericht aan te halen. Dat heb ik de
SP echt nog nooit horen doen. Als het gaat om de vraag wie het meest
realistisch is, dan denk ik over een best goed track record te beschikken.
Mevrouw Smits (SP): Het spijt mij dat de heer De Rouwe nog nooit onze
positieve noot heeft gehoord. Wij vinden het idee van een ov-chipkaart
helemaal niet verkeerd, maar de uitwerking is zo vreselijk slecht! Dan is
het inderdaad de taak van de Socialistische Partij om de Kamer bij elkaar
te roepen op het moment dat het niet goed gaat. Ik vind dat wij de
minister, elke keer dat er iets misgaat, moeten vragen om iets te doen. Het
gaat namelijk wel om iets wat van ons allemaal is, namelijk het openbaar
vervoer. Het kost miljarden om de ov-chipkaart in te voeren en dan is het
niet meer dan logisch dat de SP elke keer weer aandacht vraagt voor de
problemen die zich voordoen. Het lijkt mij goed dat het CDA ook de ogen
openhoudt voor alle problemen die de invoering van de kaart met zich
mee heeft gebracht.
De heer De Rouwe (CDA): Dat mevrouw Smits over het nodige temperament beschikt, is mij niet ontgaan. Ik vind dat prima. Net zo goed als ik
het prima vind dat er af en toe een spoeddebat plaatsvindt, maar er zijn
natuurlijk nog wel een paar andere onderwerpen die zich daarvoor lenen.
Overigens heeft mijn fractie nog nooit een debat over deze kaart geblokkeerd en schuiven wij elke keer maar weer netjes aan. Wij spreken nu al
wel bijna een halfuur over dat ene bericht van RTL, omdat mevrouw Van
Gent en mevrouw Smits blijkbaar helemaal in paniek raken over een goed
bericht. Dat was niet mijn bedoeling, want ik wilde alleen maar duidelijk
maken dat er soms ook andere berichten zijn.
Voorzitter. Dan nu de agendapunten! De minister geeft in haar brief van
3 november aan dat ook in Noord-Brabant, Utrecht en Groningen alleen
met de ov-chipkaart kan worden gereisd. Dat betekent dat de uitrol van de
ov-chipkaart definitief is en dat de lokale overheden voorstander zijn van
deze kaart. Ik constateer overigens dat veel consumentenorganisaties de
invoering gewoon steunen. Wederom goed nieuws dus!
Mijn fractie is tevreden over het rapport-Meijdam. Het is een goede zaak
dat de minister de regie heeft genomen en dat zij er iemand bij heeft
gehaald om alles te onderzoeken en om feit en fictie van elkaar te
scheiden. De commissie kaart wat kleinere en soms wat grotere
problemen aan. Maar gelukkig: het ging zeker niet om levensbedreigende
problemen.
Ook in dit debat is veel gezegd over de ov-autoriteit. Het is belangrijk om
doel en middel te onderscheiden. Als de betrokkenen er niet uitkomen,
dan moet iemand anders de knoop doorhakken. Of een commissie dat
doet of de minister, is in mijn ogen van secundair belang. Belangrijker is
dat er goede afspraken worden gemaakt over wie de knopen doorhakt. Ik
heb vertrouwen in de minister en ik geef haar graag de ruimte om de
Kamer hierover een voorstel te doen. Of het een commissie moet
worden? Daar zet mijn fractie wel de nodige vraagtekens bij, want dat
betekent dat er allemaal mensen moeten worden ingehuurd. Het mag wat
ons betreft dan ook best een taak van het ministerie worden. Een
tussenvorm vind ik ook best als wij het doel maar halen: knopen
doorhakken op het moment dat zaken te moeilijk liggen voor de direct
betrokkenen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 23 645, nr. 492

17

Voorzitter. De commissie-Meijdam adviseert om het enkelvoudig in- en
uitchecken in de treinrailketen in te voeren. Hiervoor moeten investeringen worden gedaan die op de middellange termijn uitkomen op
ongeveer 50 mln. Verder adviseert de commissie om het papieren
treinkaartje niet af te schaffen, voordat dat geregeld is. De minister schrijft
de Kamer dat zij geen gehoor wil geven aan dit advies. Zij schrijft echter
ook: zolang er geen oplossing is voor het dubbele opstaptarief, moeten de
treinvervoerders papieren kaartjes accepteren. Waarom zou dat ook niet
kunnen bij het enkelvoudig in- en uitchecken? De NS heeft aangegeven
dat men eind 2012 met het papieren kaartje wil stoppen. Is het probleem
van het dubbel opstaptarief op dat moment verholpen? Kan de minister
mij zeggen hoeveel papieren kaartjes de NS nog verkoopt?
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Misschien kunnen wij wel zaken doen
vandaag. Vindt de heer De Rouwe het ook zo gek dat de reizigers 50 mln.
moeten betalen voor het ontwikkelen van de software?
De heer De Rouwe (CDA): Ik heb mevrouw Van Gent en de heer Monasch
daar boos over horen worden. Ik begrijp haar opmerkingen hierover ook
wel, maar ik hoor haar alleen niet zeggen wie het dan wel moet betalen.
Je kunt natuurlijk zeggen dat de bedrijven het zelf moeten ophoesten,
maar ik ben niet zo naïef om te denken dat die bedrijven dan met de pet
rondgaan bij het personeel met de vraag of men wil doneren. Met andere
woorden: die bedrijven zullen het doorrekenen aan hun klanten. Het is
met andere woorden toch gewoon broekzak-vestzak.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Het is helemaal niet gezegd dat het aan
de klant doorberekend gaat worden. Klanten krijgen te maken met een
nieuw systeem, een systeem waar ze niet om hebben gevraagd, en ze
moeten vervolgens ook nog eens opdraaien voor de kosten die moeten
worden gemaakt om de imperfecties eruit te halen. Ik heb het uitgerekend
en het zou neerkomen op 0,5% extra tariefsverhoging per jaar. De heer De
Rouwe moet verder ook niet vergeten dat de vervoersbedrijven winst
maken. Als ze zelf voor deze 50 mln. moeten opdraaien, betekent dat dus
zeker niet dat ze aan de bedelstaf zullen raken.
De heer De Rouwe (CDA):Ik weet nu nog steeds niet wie het volgens
mevrouw Van Gent dan wel moet betalen. Zij begint over de winst van
deze bedrijven en die wil zij waarschijnlijk hiervoor gebruiken. Maar op
een of andere manier ben ik niet zo naïef om te denken dat men die winst
zomaar zal inleveren. Laten wij toch kiezen voor een realistische
oplossing, want linksom of rechtsom wordt het toch doorberekend aan de
reizigers. Je kunt het niet leuk vinden, maar uiteindelijk wordt het gewoon
in de kostprijs meegenomen. Er is ook geen wet die wij kunnen gebruiken
om dat te voorkomen en dan moeten wij al helemaal geen verwachtingen
wekken. Die kunnen wij namelijk niet waarmaken.
Voorzitter. Tijdens het vorige algemeen overleg heeft mijn collega
Haverkamp aandacht gevraagd voor de ov-chipkaart bij grensoverschrijdend vervoer. Kan de minister mij zeggen of het inmiddels mogelijk
is voor werknemers die in Nederland werken, maar in Duitsland of België
wonen, om een persoonlijke ov-chipkaart aan te schaffen? Als dat niet het
geval is, is dat dan wellicht in strijd met Europese regels? Dat belemmert
immers het vrije verkeer van personen. Wat gaat de minister hieraan
doen? Kan zij mij toezeggen dat het voor het einde van het jaar wel is
geregeld? Kan zij mij bevestigen dat het mogelijk is om voor het bestellen
en opwaarderen van de chipkaart een buitenlandse bankrekening te
gebruiken?
Ik ben benieuwd hoe het staat met het aanvragen van de persoonlijke
ov-chipkaart voor minderjarigen. Het blijkt voor ouders niet mogelijk om
als accounthouder kaarten en saldo te kopen voor hun kinderen. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 23 645, nr. 492

18

ChristenUnie doet hierover ook een aanbeveling in haar 45-puntenplan.
Volgens mij doen zij hiervoor een prima suggestie en ik hoor dan ook
graag de opvatting van de minister op dit voorstel.
Voorzitter. Nu ik toch over de ChristenUnie begin: het is een mooi rapport.
Er staat heel veel in. Over heel veel dingen zullen wij het allemaal ook wel
eens zijn, maar de vraag is en blijft natuurlijk: wie is verantwoordelijk en
wie gaat het doen? Ik hoop dat het niet allemaal op het bordje van de
minister wordt gelegd en dat de betrokken lokale overheden het ook
oppakken. Wij kunnen het namelijk niet vanuit Den Haag regelen. Hoe het
ook zij: het plan bevat veel aansprekende en positieve ideeën!
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Voorzitter. Ik heb
geïnteresseerd geluisterd naar de betogen van de diverse Kamerleden en
hoorde het woord «regie» vele malen langskomen; soms «met dank voor
de regie», soms «pakt u alstublieft de regie». In dit dossier is de regie
nadrukkelijk naar het Rijk toegetrokken. Ik weet uit de annalen dat mijn
voorgangers, beginnend bij mevrouw Huizinga, vele debatten met de
commissie hadden. Mevrouw Huizinga moest altijd zeggen dat het
gedecentraliseerd was en dat zij er dus niet over ging. Haar opvolger voor
een jaar, de heer Eurlings, is begonnen de regie naar zich toe trekken door
een regiegroep in te stellen en een start te maken met de commissieLeers. U weet allemaal dat die uiteindelijk nooit in leven is geroepen
omdat de heer Leers tot andere, hogere doelen werd geroepen. Vlak na
mijn aantreden kon ik gelukkig de commissie-Meijdam op dit thema
inschakelen.
Deze commissie heeft een heel expliciete opdracht meegekregen, een
opdracht die ik ook hier in de vaste commissie heb besproken. Oorspronkelijk was de commissie-Meijdam bedoeld als een commissie die alleen
naar het dubbele opstaptarief zou kijken. Met mijn voorganger Eurlings is
al besproken dat dit uitgebreid zou worden en dat er twee vragen aan
deze opdracht zouden worden toegevoegd, namelijk de vraag of de
commissie een advies kan geven over een permanente structuur en de
vraag of de commissie een advies kan geven of single check-in/check-out
op te lossen is. In het laatste debat dat ik heb gehad, is hieraan op verzoek
van GroenLinks nog de vraag over het lagere instaptarief toegevoegd. Met
deze opdracht aan de commissie-Meijdam is de vaste commissie akkoord
gegaan. Toen ik in de berichten in de media las dat er weinig behoefte zou
zijn aan een permanente structuur, vroeg ik mij wel even af hoe ik dat
moest rijmen met de opdracht die oorspronkelijk gegeven is aan de
commissie-Meijdam. Ik denk dat heel veel ligt aan de verwarring over de
vraag wat die permanente structuur precies betekent en inhoudt.
Voordat ik inga op de ov-autoriteit wil ik de andere punten aan de orde
stellen, namelijk het dubbel opstaptarief, de single check-in/check-out en
het lage instaptarief. Daarna ga ik naar het pièce de résistance van deze
discussie, namelijk de permanente structuur. Daar hoort de toekomst van
TLS ook bij.
Ik ben heel blij dat de commissie-Meijdam heeft geconstateerd dat het
mogelijk is de problemen rondom het dubbel opstaptarief op te lossen en
dat dit gewoon een technische aanpassing van de software en de
kaartlezers vergt. De kwartiermaker zal met de partijen de route, het
tijdpad en de financiering uitwerken, zodat de oplossing gerealiseerd kan
worden. Ik heb begrepen dat dit haalbaar is voor december 2012. Het
vervallen van het papieren kaartje op dat moment behoort dus nog steeds
tot de mogelijkheden. Voor single check-in/check-out geldt overigens een
andere termijn, ik kom daar op terug.
De heer Aptroot vraagt of het dubbel opstaptarief zich misschien
verplaatst in de keten. Het heeft zich natuurlijk al verplaatst bij de
invoering van de ov-chipkaart. De regionale overheden hebben gevraagd
of er niet gezorgd kan worden dat er binnen de regio zonder het dubbel
opstaptarief kan worden gereisd. Zo is het naar de trein verschoven. Voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 23 645, nr. 492

19

heel veel reizigers was dit in het gebruik veel lastiger. Daarom halen we
het eruit aan de treinkant. Daarmee kan het weer terugkomen in de regio
maar dat hoeft niet; het ligt aan de concessies die de regionale overheden
hebben met de bedrijven. Het hoeft niet, maar het kan wel de consequentie zijn. De reizigersorganisaties hebben zich hierover uitgesproken.
Zij zijn van mening dat het beter kan dan in de oude situatie. Wij halen het
in ieder geval weg aan de treinkant. Het kan zijn dat het ingevoerd wordt
vanwege de businesscase die regionale overheden ooit hebben
afgesproken met hun concessiehouders. Het kan ook zijn dat het niet
wordt ingevoerd. Ik weet dat Gelderland met die gedachte speelt. Die
provincie wil de kostenproblematiek op een andere manier compenseren.
De heer Aptroot wil ook weten wat de gevolgen zijn van de kostenneutraliteit bij het vervallen van het overstaprecht tussen de regionale trein en
het regionale bus- tram- en metrovervoer. Het terugbrengen naar de oude
situatie heeft geen invloed op de berekende kostenneutraliteit. We hebben
de kostenneutraliteit voor de reiziger centraal gesteld bij de overgang naar
de ov-chipkaart. Dat is ook vastgesteld door de commissie-Kist. Het
regionaal treinvervoer maakt geen onderdeel uit van de berekening.
Daarom heeft het feit dat het vervalt geen invloed op de kostenneutraliteit.
De heer Slob vraagt naar het probleem dat zich naar aanleiding daarvan
eventueel in Limburg kan voordoen met Veolia. Hij wil weten of dit
inderdaad een probleem voor de reiziger wordt. Omdat het dubbele
opstaptarief niet was geregeld en om druk te houden op de verschillende
partijen, de decentrale overheden en de vervoerders, hebben wij gezegd
dat wij het papieren kaartje pas afschaffen als het geregeld is. Daarom
houd ik de druk erop. Wanneer ik zou zeggen «het hoeft niet meer, laat
alleen nog maar de automaat van Veolia daar staan», verdwijnt de druk op
de vervoerder om het dubbel opstaptarief mogelijk te maken. Dat is de
reden dat we het hebben ingevoerd. Het zou kunnen dat het vervolgens
leidt tot discussies van de vervoerders met de decentrale overheden,
omdat het niet in de businesscase zat en zij willen dat het gecompenseerd
wordt. Ik zeg echter tegen de decentrale overheden dat zij dat niet moeten
doen en dat zij zelf de druk erop moeten houden omdat het anders niet zal
veranderen. Ik hoop dat de decentrale overheden de druk op de
vervoerders houden en daarmee zorgen dat de reiziger straks van dat
dubbel opstaptarief af is en er niet de dupe van wordt.
Enkele leden hebben vragen gesteld over het papieren kaartje. Ik verwacht
dat het dubbel opstaptarief voor eind 2012 geregeld kan worden en dat dit
kaartje daarom kan worden afgeschaft. Bij single check-in/check-out ligt
het anders. De commissie-Meijdam is gevraagd of single check-in/
check-out mogelijk is, omdat de vaste commissie het graag zou willen. De
commissie-Meijdam is tot de conclusie gekomen dat enkelvoudig in- en
uitchecken in theorie mogelijk is. Het zal veel meer reisgemak opleveren
voor de reiziger. De ov-chipkaart is al gemakkelijker dan de oude situatie,
omdat er één kaart is voor alle vervoersvormen. Dat levert al heel veel
gemak op, maar het mooiste zou natuurlijk zijn als de reiziger niet bij
nieuwe vervoerders opnieuw hoeft in- en uit te checken. Enkelvoudig inen uitchecken is volgens de commissie-Meijdam echter wel heel erg
complex, omdat je daarmee in de verantwoordelijkheid van al de
verschillende organisaties en in de verschillende concessies zit. De
commissie-Meijdam heeft daarom ook gezegd dat er echt nader onderzocht moet worden hoe je het moet doen en wat de kosten zijn. Ze heeft
een grove kosteninschatting gemaakt die uitkomt uit op een bedrag van
50 mln. maar zegt dat het ook vele malen meer kan zijn. Mijn
uitgangspunt is dat het gerealiseerd zou moeten worden, behalve
wanneer wij met elkaar constateren dat de kosten niet opwegen tegen het
relatieve gemak.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Waarom moet de reiziger voor de
kosten opdraaien?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 23 645, nr. 492

20

De voorzitter: ik hoor van de minister dat zij daar zo meteen op
terugkomt.
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Het is mijn volgende
punt. Zowel mevrouw Van Gent als de heer Monasch wil weten hoe ik
aankijk tegen het advies om de kosten van het enkelvoudig in- en
uitchecken door de reiziger te laten betalen. Omdat het een extra gemak
is, zowel ten opzichte van het huidige systeem als ten opzichte van het
systeem in het verleden, vind ik het op zich rationeel om de kosten bij de
reiziger neer te leggen, mits – dit is een heel nadrukkelijk «mits» – het echt
gaat om een beperkte stijging van de prijs van het treinkaartje. We willen
daarom in het vervolgonderzoek bekijken hoe duur het wordt en wat het
betekent als je de kosten doorrekent naar de individuele reiziger. Als dat
bekend is, voer ik opnieuw de discussie over de vraag wat het betekent, of
we het terecht vinden dat het aan de reiziger wordt doorgerekend als het
om een hoog bedrag gaat, of we vinden dat de overheden zelf iets moeten
bijdragen of dat we vinden dat we het maar niet meer moeten doen
omdat het een te extreme ingreep is. Dit is de opdracht die de kwartiermaker heeft gekregen. Mijn uitgangspunt is echter dat het zou moeten
omdat het kan en dat we het alleen niet doen als het bedrijfseconomisch
of technisch niet haalbaar is.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Je kunt nu toch gewoon op één kaartje
reizen? De ov-chipkaart is ontwikkeld om het voor de reiziger eenvoudiger
te maken. Zo is het jarenlang aan ons verkocht. Dan is het toch gek dat
zoiets logisch als dit betaald moet worden door de reiziger, omdat
ontwikkelaars en alle mensen die zich ermee bemoeid hebben er niet
eerder aan gedacht hebben dat het zo logisch is als wat om dit te regelen?
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Het is een extra
service aan de reiziger. De reiziger moet nu met een buskaartje en een
treinkaartje werken en steeds opnieuw inchecken. We willen dat het
gemakkelijker wordt. Ik ben dus groot voorstander van het enkelvoudig inen uitchecken. Zo wordt het steeds gemakkelijker voor de reiziger. Het
eerste voorstel, dat al enkele jaren loopt, was te zorgen dat er één kaart is
in al het vervoer. Vervolgens wordt er nu ook gekeken hoe we uiteindelijk
kunnen komen tot een kaart waarmee je niet meer op verschillende
plekken opnieuw hoeft in te checken. Ik ben daar voorstander van, maar
het is niet zoals de ov-chipkaart oorspronkelijk in de markt is gezet. We
hebben te maken met het systeem dat er nu is. Dat kun je niet in één keer
omvormen.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Je hebt nu toch ook één treinkaartje?
Als je overstapt op een andere vervoerder hoef je nu toch niet eerst een
ander treinkaartje te kopen bij het loket? Dit moet opgelost worden. Ik
vind het totaal belachelijk dat we straks een elektronisch kaartje krijgen
waarbij er niet aan is gedacht om dat meteen te regelen en dat daarom de
kosten maar bij de reiziger worden gelegd. Dat is een geval van reiziger
met een piepkleine «r» in plaats van met een hoofdletter. Ik erger mij
hieraan, want het kan gewoon beter.
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Nogmaals, het
systeem is ooit afgesproken zoals het was. Op dit moment is het gewoon
niet mogelijk. Het is wel mogelijk binnen de trein, maar niet van bus op
trein of andere vormen van vervoer. Dat was het in het verleden ook niet.
Nogmaals, we hebben de commissie-Meijdam nou juist gevraagd om dit
op te lossen, dus wat dat betreft zitten wij op dezelfde lijn. Wij vinden ook
dat het anders moet, maar het moet wel redelijk zijn. Daarom vinden we
dat het nader onderzocht moet worden. Ik vind dat je dit soort zaken, die
niet in een concessie zitten maar extra geëist worden, niet zomaar kunt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 23 645, nr. 492

21

toevoegen in de tarieven. Wat mij betreft moet het een beperkte tariefstijging zijn. Het is een extra dienst. Op het moment dat het niet beperkt
kan, voeren we opnieuw een discussie, eerst ik met de decentrale
overheden en daarna ik met de Kamer. Dan bekijken we of we het gaan
doen, of we er zelf aan moeten bijdragen, hoe belangrijk we het vinden
om erin te investeren of dat we het maar helemaal niet moeten doen.
Nu kom ik bij de vraag van het CDA waarom we wel bij het dubbel
opstaptarief het papieren kaartje aanhouden en niet bij single check-in/
check-out. Dat is omdat het de verwachting is dat het systeem van single
check-in/check-out door zijn ongelofelijke complexiteit maar ook door de
grote kosten die eraan verbonden zijn in ieder geval niet voor eind 2012
zal zijn opgelost. In de businesscase stond duidelijk dat de poortjes dicht
zouden gaan. De leden hebben zelf al iets gezegd over de veiligheidsredenen van de beslissing maar het maakt dus ook onderdeel uit van de
businesscase. Op het moment dat je ze niet sluit, zal dat negatieve
effecten hebben voor de verschillende spelers in het veld. Die zullen dan
bij ons komen met de gevolgen. Ik heb het kaartje aangehouden om te
kunnen zeggen dat ik het dubbel opstaptarief geregeld wil hebben. Single
check-in/check-out is er later bijgekomen en is zeer complex. Daarom hoef
ik daarvoor het papieren kaartje niet aan te houden. Anders zou je uit
oogpunt van sociale veiligheid en van de businesscase echt een probleem
krijgen.
Zoals ik zojuist al zei, is het in deze vaste commissie aan de orde geweest
om een aantal zaken toe te voegen aan de oorspronkelijke opdracht aan
de commissie- Meijdam, waaronder uitzoeken of het instaptarief van € 4
naar € 3 gebracht moet worden. De commissie-Meijdam zegt dat deze
verlaging geen invloed zal hebben op de toegankelijkheid van het
openbaar vervoer en dat ze uiteindelijk dus ook geen rol hoeft te spelen in
het verbeteren van de ov-chipkaart. De consumentenorganisaties hebben
zich hierbij aangesloten. Vertegenwoordigd in het LCO (Landelijk
Consumenten Overleg) ondersteunen zij ook de lijn van de commissieMeijdam en hebben zij gezegd dat de verlaging van het instaptarief
inderdaad niet uitmaakt voor de individuele gebruiker. Mevrouw Van Gent
zegt dat ritten gemiddeld wat goedkoper zijn, en dat als je het tarief op € 3
zet in plaats van op € 4, je niet het probleem hebt dat er te veel wordt
afgeschreven. Andersom geldt dit echter ook; op het moment dat er geen
borg zit op de ov-chipkaart is het gemakkelijk om te frauderen. De
afweging tussen niet-uitchecken en gepakt worden valt dan ineens
aantrekkelijker uit. Ik zie geen aanleiding om de decentrale overheden te
verzoeken om het instaptarief te verlagen. Ik volg hiermee het advies van
de commissie-Meijdam.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Het probleem is dat de commissieMeijdam advies heeft gegeven over een niet-gestelde vraag. De minister
zegt dat er wellicht meer gefraudeerd zal worden. Dat is overigens niet
onderbouwd. Mensen frauderen over het algemeen helemaal niet in het
ov. Het gaat erom dat uitchecken nog steeds heel lastig gaat. Ik heb de
cijfers al genoemd. Wij krijgen geen overzicht wat dit de bedrijven
oplevert. Wij doen dus een redelijk voorstel om het instaptarief te
verlagen en daarmee het risico voor de reiziger die vergeten is uit te
checken te verkleinen, en krijgen nu nul op het rekest. Dit begint mij
begint te irriteren. De commissie-Meijdam was toch ingesteld om met een
reëel advies te komen over een aantal reële problemen rondom de
ov-chipkaart en niet om die problemen weg te wapperen? Zo hebben we
er niets aan. Ik heb gewoon geen antwoord gekregen.
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Ik heb wel degelijk
antwoord gegeven, maar ik wil het best nogmaals en wat breder doen.
Wij vragen niet voor niets een commissie om te kijken naar een aantal
onderwerpen. De Kamer vond het een goed idee dat een commissie met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 23 645, nr. 492

22

alle partijen in het veld een goed advies zou geven. Het kan dan gebeuren
dat die commissie een advies geeft dat mevrouw Van Gent niet welgezind
is. Dat gebeurt mij ook weleens. Mevrouw Van Gent zegt dat de
commissie niets met de vraag van de Kamer heeft gedaan. De commissie
heeft zeker wel iets met die vraag gedaan – ik zeg dit omdat de
commissie-Meijdam zich hier nu niet kan verdedigen – maar heeft als
antwoord gegeven dat de verlaging van het instaptarief niet zal helpen bij
de verbetering van de ov-chipkaart. Het punt van mevrouw Van Gent is
dat de Kamer niet weet wat het de bedrijven oplevert als mensen verkeerd
uitchecken en dat, omdat de gemiddelde rit zo’n € 3, is, we het instaptarief daarop moeten vaststellen. Ik zeg daarop dat als je dat doet en de
gemiddelde rit dus net zoveel kost als het instaptarief, het een stuk
gemakkelijker wordt om zwart te rijden.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Ik heb niet gezegd dat de gemiddelde
rit € 3 kost. De gemiddelde rit kost € 2,40. Natuurlijk heeft de commissieMeijdam haar advies gegeven, maar de commissie is nooit de vraag
gesteld of de toegankelijkheid van het ov in het geding was. Er is
gevraagd aan de commissie-Meijdam om te kijken naar het probleem van
het uitchecken en naar het verlagen van het opstaptarief om daarmee de
reiziger tegemoet te komen. Die vragen zijn helemaal niet beantwoord. Ik
wil gewoon weten wat het maandelijks oplevert als mensen vergeten uit
te checken. Het bedrag loopt nog steeds op. Dat geld komt in zakken
terecht en wij weten niet waaraan het besteed wordt.
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Aan de commissieMeijdam is gevraagd of het instaptarief omlaag kan van € 4 naar € 3
omdat dat een probleem zou oplossen voor mensen die vergeten uit te
checken. De commissie heeft dat er niet uit kunnen halen. Ze heeft
duidelijk gemaakt dat zij ziet dat het geen effect heeft. Mevrouw Van Gent
deed zojuist wat bagatelliserend over het zwartrijden. Zwartrijden in het
ov is de afgelopen jaren echter een heel groot probleem geweest. De
ov-chipkaart lost dat voor een groot deel op. Echter het percentage
incomplete transacties op de Lijn Lelystad-Kampen zit op ongeveer 18% in
plaats op het gemiddelde van 4%. Bij een lange lijn is het gunstig om niet
uit te checken. Dit willen we tegengaan. We zoeken steeds hoe we ervoor
kunnen zorgen dat we dit zo goed mogelijk doen. Het niet te laag
vaststellen van het instaptarief heeft daar een effect op.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Ik krijg geen antwoord op de vraag wat
het maandelijks oplevert dat mensen nog steeds vergeten uit te checken.
Dat dit percentage oploopt, blijkt gewoon uit de cijfers die we hebben
gekregen en waarvan ik ben nagegaan hoe het zit. Er wordt voortdurend
om de hete brij heen gedraaid. Het gaat om het terugbrengen van het
instaptarief met € 1, van € 4 naar € 3. De gemiddelde prijs van een rit is
€ 2,40. Het gaat dus in het algemeen om korte busritjes in het stads- en
streekvervoer. Waar hebben we het over! Ik krijg steeds geen antwoord op
mijn punt, voorzitter. Het maakt mij bijna wanhopig ...
De voorzitter: Ik zie het!
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): ... en de reiziger ook.
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Oké, dan praten we
langs elkaar heen, want ik dacht steeds dat mevrouw Van Gent het over
de € 3 versus € 4 had, maar ze doelt dus op de incomplete transacties. Ik
wilde dit punt later beantwoorden, bij mijn punt «diversen» maar ik kan
het nu ook doen. Ik heb al vaker gezegd dat de vervoerders hebben
duidelijk gemaakt dat zij daaraan niet willen verdienen maar dat zij ook
geen verlies willen lijden. Als er wordt vergeten om uit te checken is er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 23 645, nr. 492

23

immers wel gereisd en de vervoerder heeft dan ook recht op die
inkomsten. In het verleden heb ik ook al gezegd dat bij mij niet bekend is
om hoeveel geld het gaat. De decentrale overheden die de cijfers kunnen
inzien bij de decentrale vervoerders en de vervoersbedrijven hebben me
wel gezegd dat de gelden die vrijkomen als gevolg van het niet-inchecken
zullen worden geïnvesteerd in maatregelen ten gunste van de reiziger. Dit
gebeurt in overleg met de opdrachtgevers en met de regionale
consumentenorganisaties.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Dan weten we toch wat de cijfers zijn?
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Ik weet dat niet voor
alle individuele partijen opgeteld.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Kunnen we die cijfers krijgen?
Misschien heb ik ongelijk en gaat het om veel minder dan ik denk, maar
volgens mij tikt het lekker aan. We moeten dat willen weten.
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Deze discussie
voeren we iedere keer. De decentrale overheden hebben concessieafspraken met vervoerders en hebben daarin afgesproken hoe zij omgaan
met dergelijke dingen. Zij hebben allemaal gezegd dat zij deze gelden
inzetten voor de reiziger, in samenwerking met consumentenorganisaties.
De Kamer zegt vervolgens: ja maar, wij willen toch even zien of zij dat wel
doen en wat het bedrag bij elkaar opgeteld is. Nogmaals, als de Kamer
daarin persisteert, is het iets anders maar ik probeer toch iedere keer om
er vanaf te blijven en niet die taak nog een keer over te doen. Wij willen in
dit land geen extra lagen creëren die keer op keer de bevoegdheid
controleren die elders is neergelegd.
Voorzitter. De discussie met mevrouw Van Gent biedt een mooi overstapje
naar de permanente structuur. Ik noem het «permanente structuur»; u
kunt in mijn reactie aan de Kamer zien dat ik het woord «ov-autoriteit»
niet heb gebruikt, ook al omdat ik denk dat die term verwarring kan
opleveren. Dat gevoel heb ik ook als ik de diverse inbrengen hoor. Ik merk
dat de een het de ene kant op heeft geïnterpreteerd en de ander de andere
kant op. Het is mijn taak om te proberen zo duidelijk mogelijk te zijn. In het
verleden is vele malen geconstateerd dat bij het invoeren van de
ov-chipkaart niet alle problemen een, twee, drie zijn op te lossen. Het is
door bijna iedereen ingebracht en we hebben hier heel wat discussies
gevoerd over zaken als het dubbel opstaptarief of het Viziris-product. Er
zijn heel veel partijen betrokken bij de ov-chipkaart met eigen belangen en
eigen percepties en vooral ook met eigen bevoegdheden. De wet legt vast
dat de minister verantwoordelijk is voor het spoor en de concessies die op
het spoor worden gegeven. De wet legt ook vast dat de gemeenten of de
provincies, afhankelijk van hoe ze het georganiseerd hebben, verantwoordelijk zijn voor het ov, dus bus, trein, tram, metro enz. en daar de
concessies voor verlenen.
We hebben in het verleden bewust twee verantwoordelijkheden georganiseerd: een voor het spoor voor de minister en een voor het ov voor de
gemeenten en de provincies. Omdat zaken elkaar natuurlijk raken, kwam
er in deze structuur heel vaak geen effectieve besluitvorming tot stand. De
noodzaak tot besluitvorming hebben we meermalen met elkaar
besproken. Om het woord «permanente structuur» te vermijden: volgens
mij roepen we hier allemaal met elkaar dat er doorzettingsmacht moet zijn
op die onderwerpen die concessieoverschrijdend zijn en die dus niet
opgelost kunnen worden binnen de huidige structuur. De ChristenUnie
had het hier al over. De heer Slob sprak erover dat de regieverantwoordelijkheid bij de minister ligt, samen met de decentrale overheden. GroenLinks zegt «geef de decentrale overheden maar mee», en legt het dus
helemaal bij de minister. De VVD echter zegt juist weer dat we het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 23 645, nr. 492

24

decentraal moeten gaan doen en dat ik het nu niet naar me moet
toetrekken. De PVV zegt: decentraal en anders moet de minister de regie
naar zich toetrekken. Al deze partijen laten dus zien dat hoe het nu gebeurt
maar ook hoe we het in de toekomst gaan doen, ongelofelijk complex is.
Daarom is de commissie-Meijdam gevraagd om een voorstel te maken
voor een permanente structuur. De commissie heeft voorgesteld om de
twee verschillende partijen met hun twee bevoegdheden bij elkaar te
brengen in een autoriteit, een permanente structuur, voor mijn part een
overlegcommissie, een club die doorzettingsmacht heeft. Daarin worden
de verantwoordelijken bij elkaar gebracht voor onderwerpen betreffende
de ov-chipkaart en de technische uitvoering daarvan die concessieoverschrijdend zijn en die niet worden opgelost in de reguliere structuur. Dat
was de gedachte van de commissie-Meijdam. Ik heb gezegd dat ik dit een
interessante gedachte vind en dat ik die verder wil uitwerken. De gedachte
van de commissie-Meijdam is dat op het moment dat de decentrale
overheden en de Rijksoverheid bij elkaar in dat orgaan zitten, je niet
langer om elkaar heen kunt draaien. Dan kan het niet meer voorkomen dat
ik iets vraag wat de decentrale overheden niet doen of andersom, dat wij
als Rijk niet meedoen aan bepaalde dingen die vanuit de regio worden
gevraagd. Het gaat om de bevoegdheden rond het ov. Die zitten nu in de
Wp 2000. Ik vond ook dat wij het samen moeten oplossen. Je kunt
natuurlijk de gehele decentralisatie teniet doen en alle bevoegdheden
weghalen bij de gemeenten en provincies, maar dat is niet mijn lijn noch
die van het kabinet. Dat zou een ongelofelijk groot effect hebben.
Tegelijkertijd wil ik ook dat ik als minister uiteindelijk de knoop kan
doorhakken bij punten die niet decentraal opgelost worden. Dat was de
reden om die commissie op te richten. Daar zou nu ook het Rijk in gaan
zitten en er zou ook een onafhankelijke voorzitter namens het Rijk in gezet
worden. Daarmee trek je de regie op de punten waarop men er niet
uitkomt meer naar je toe. Het is niet mijn bedoeling om een extra
autoriteit te creëren waarover we niets te zeggen hebben. Het is ook niet
mijn bedoeling om een tussenlaag te maken.
Gezien de verschillende beelden die er bestaan bij uw commissie, denk ik
dat we het volgende moeten doen. Iedereen vraag om doorzettingsmacht.
Iedereen vraagt mij ook om dat idee uit te werken. Ik stel voor dat ik het
voorstel dat er nu ligt, uitwerk in een «light» versie en een «heavy» versie,
waarbij de rol van het Rijk aan de orde is-- op welke punten zijn wij
doorslaggevend – alsmede de rol van de regio – wanneer zijn die aan de
orde. U hebt allemaal een brief ontvangen van het ROVB. Die maakt
duidelijk dat zij graag een arbitrage-instrument willen, ik denk mede een
beetje onder druk van deze discussie. Ik wil graag een autoriteit omdat ik
niet langer terecht wil komen in discussies zoals mevrouw Van Gent die
zojuist heel mooi verwoordde: ik zal gaan vragen aan de decentrale
overheden of zij het eens zijn met { Nogmaals, wat er bij de verschillende
verantwoordelijke partijen ligt, moet in eerste instantie daar worden
opgelost. Daar is volgens mij iedereen het over eens. Als men er niet
uitkomt – single check-in/check-out en het dubbel opstaptarief waren daar
voorbeelden van --gaat het naar zo’n club waar we allebei inzitten. Daar
moet dan de knoop worden doorgehakt. Ik stel voor dat we in plaats van
het voorstel dat er nu ligt een soort tussenfase inlassen waarin we de light
en de heavy versie uitwerken die we alle twee in de Kamer kunnen
bespreken.
De heer De Jong (PVV): De minister zegt dat zij met die autoriteit geen
extra laag wil creëren en dat zij niet wil dat het een autoriteit is. Zij heeft
het geen autoriteit genoemd maar het is wel een autoriteit, zij wil er een
laag tussen maar het is geen laag. Ze wil iets creëren dat ervoor zorgt dat
de gesprekken tussen de decentrale overheden en de minister goed
verlopen. Dat is in feite wat er moet gebeuren. Ik ben ook blij dat de
minister nu zegt dat er zoveel onduidelijkheid is over waar we mee bezig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 23 645, nr. 492

25

zijn, en dat zij komt met twee uitgewerkte versies van wat ik eigenlijk
bedoel. Mijn eerste vraag is wanneer die twee versies komen. Mijn
tweede vraag is of dit alles betekent dat de minister er geen vertrouwen in
heeft dat zij er met de decentrale overheden zou uitkomen als ze de
autoriteit niet zou inschakelen. Ik heb dit vertrouwen wel.
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Ik snap dat het niet
heel helder klinkt. Tegelijkertijd wil ik erop wijzen dat in het advies van de
commissie-Meijdam staat dat we het nader moeten onderzoeken. Dat
advies heb ik doorgestuurd aan de Kamer. Ik heb geen kant-en-klaar
onderwerp gegeven. De Kamer neemt vast bij de verdere uitwerking een
schot voor de boeg. Bijna iedereen hier zegt dat het niet een te zware
constructie mag zijn, welk woord je er ook aan geeft. Ik ben zelf overigens
geen fan van de term «ov-autoriteit» omdat we ook bezig zijn met een
infra-autoriteit en dat kan verwarring scheppen. Ik proef ook de verschillende optieken bij de wens tot deze verdere uitwerking. De een is meer
centralistisch en de ander meer decentraal gericht. Voor iedereen geldt
dat duidelijk moet zijn wie uiteindelijk de knoop doorhakt wanneer we er
niet uitkomen. Daarom wil ik de twee versies uitwerken. Ik kom daar zo
snel mogelijk mee naar de Kamer. Ik zal bekijken of we het in februari aan
de Kamer kunnen doen toekomen, dan hebben we een maand of drie om
het vorm te geven.
Dan de tweede vraag van de heer De Jong. Ik heb zeker vertrouwen in
decentrale overheden. Ik vind dat zij een heleboel dingen goed doen.
De heer De Jong (PVV): Dat was niet mijn vraag.
De voorzitter: Wat was uw vraag precies?
De heer De Jong (PVV): Ik wil de minister niet onderbreken, maar mijn
vraag is of de autoriteit – die we geen autoriteit zullen noemen maar toch
wellicht wel – moet worden ingezet omdat de minister niet meer het
vertrouwen heeft dat ze zonder die autoriteit er een klap op kan geven of
een oplossing kan vinden voor de problemen. Ik denk overigens dat de
minister dit best wel zou kunnen.
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: In het advies staat
dat als het niet geregeld wordt, we het uiteindelijk ook wettelijk kunnen
regelen. Mijn voorkeur is altijd om het eerst in goed overleg te regelen
voordat je dit soort zaken wettelijk vastlegt. Daarom hebben we gekozen
voor een autoriteit, of commissie of hoe je het ook wilt noemen. Daar
wordt dan gezegd wie op welk moment de klap geeft, in plaats van alleen
maar vrijblijvend naar elkaar te kijken en te verzoeken om het in acht te
nemen zonder dat we echt iets kunnen doen. Eigenlijk wil je natuurlijk
bijna niets aan de orde hebben binnen zo’n autoriteit. Alleen op het
moment dat de partijen er zelf niet uitgekomen zijn, schaalt het op en
komt het aan de orde in de commissie. Het is dus niet zo dat zo’n
commissie zich bezighoudt met tariefsvoorstellen van regio’s of allerlei
individuele producten. Alleen op het moment dat je een vraagstuk hebt
tussen regio en Rijk dat echt een probleem oplevert, komt de autoriteit in
het vizier. Zo treed je dus ook niet in de bevoegdheden van de decentrale
overheden. Als je uiteindelijk zo’n convenant sluit, betekent dat natuurlijk
wel dat je je privaatrechtelijk verbindt dat de partijen zich eraan moeten
houden. Ze kunnen er dan dus niet onderuit.
De heer Slob (ChristenUnie): Ik vind het een verstandig voorstel van de
minister. Het is een beetje een «verdeel en heers»-strategie. In ieder geval
nemen we even de tijd om met elkaar te spreken. Februari is het al snel. Ik
denk dat alle kerstverloven zijn ingetrokken, want we moeten nog wel
even doorwerken. Ik vind het prima om er dan verder over te spreken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 23 645, nr. 492

26

Voor mijn fractie was het ook onduidelijk hoe de ov-chipkaartautoriteit
zich verhoudt tot de plannen die het kabinet heeft met de infrastructuurautoriteit die het in de Randstad wil realiseren. Ik neem aan dat de minister
dit punt gewoon in de nota meeneemt, zodat het allemaal volslagen
helder en van elkaar onderscheiden is, en er duidelijk onderscheiden
posities zijn van waar het Rijk verantwoordelijk voor is en waar de
decentrale overheden verantwoordelijk voor zijn.
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Stel dat de infraautoriteit een stadsregio wordt, dan is er dus in plaats van een gemeente
een regio de concessieverlener. Die treedt dan in plaats van de gemeente.
Volgens mij is dat een van de minst complexe elementen.
De heer Monasch (PvdA): De minister zei tussen neus en lippen door dat
de autoriteit zich niet met de tariefstelling moet bemoeien. Dat is voor
mijn fractie nog helemaal geen uitgemaakte zaak. Het parlement bepaalt
de hoogte van de maximale stijging van de huren en heeft invloed op de
hoogte van de premie in de zorg. Waarom? Omdat dat voor een deel via
de collectieve middelen loopt. Het openbaar vervoer loopt ook via die
collectieve middelen. Uit een deel van de problemen die zich hier
voordoen, wordt duidelijk dat het ov geen markt is. De bedrijven kunnen
de problemen namelijk gemakkelijk afwentelen op de consument. Binnen
het openbaar vervoer kunnen de consumenten immers geen kant op. Er is
geen alternatief. Dit geeft eens te meer aan waarom dit maar een zeer,
zeer onvolkomen markt is. Dat brengt mij bij een belangrijk punt dat in
deze discussie moet worden meegenomen, namelijk dat de belangen van
de belastingbetaler en de reiziger geborgd moeten worden. Die zitten niet
in de besluitvorming en hebben anders geen plek. Voor mijn fractie is het
cruciaal dat de belangen van de reiziger en de belastingbetaler worden
betrokken in het besluitvormingsproces over de positionering van de
ov-autoriteit. Dat kan dus ook betekenen dat wij in de Kamer op een
gegeven moment bepalen wat de maximale stijging van de tarieven mag
zijn in een jaar of over een bepaalde periode.
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Naar aanleiding van
de tarifering is er ook een rijksverantwoordelijkheid voor het spoor. Ook
daarvoor zijn wij verantwoordelijk. Wij hebben daar dus de bevoegdheid
over de maximale tarifering, net zoals de gemeenten dat hebben over de
tarieven in de decentrale contracten. Er is overheidssturing op, juist
omdat het om overheidsmiddelen gaat. Ik zie daar dus geen omissie. De
heer Monasch had het er al eerder over dat de markt het probleem was.
Maar stel eens voor dat alles in handen was van één bedrijf maar wel met
verschillende overheden met verschillende wensen. Volgens mij is het
probleem dat je twee verschillende typen overheden hebt met een
systeem waarin zij elkaar raken. Het is ooit een bewuste keuze geweest
om het zo te doen, want behalve nadelen zitten er ook heel veel voordelen
aan. De voordelen waren dat de gemeenten vervolgens busvervoer en
andere zaken beter konden afstemmen op dat decentrale vervoer. Het
voordeel was ook – dacht de Kamer toen – dat er verschillende kortingsproducten gevoerd zouden kunnen worden. Een stad zou bijvoorbeeld
kunnen beslissen om korting aan 65-plussers te geven terwijl een ander
gebied iets anders wilde stimuleren. Het is dus ooit een bewuste keuze
geweest om een verschil in regio’s te hebben, omdat het regionaal
vervoer beter op elkaar kon worden afgestemd en vanwege het kortingsvraagstuk. In ieder geval is het tariefsvraagstuk dus gedekt door de
overheden. Daarmee hebben zij de macht. Het is dus niet zo dat die
commissie die macht heeft. Dat beoogde ik te zeggen.
De heer Aptroot (VVD): Ik vind het heel interessant wat de heer Monasch
zegt. Hij wil in feite de bevoegdheden voor tarieven en zo bij de stadsre-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 23 645, nr. 492

27

gio’s Rotterdam, Amsterdam Haaglanden en dergelijke weghalen. Hij
heeft er geen vertrouwen meer in en gezien die eigen bedrijven daar
begrijp ik dat wel.
Ik heb echter een ander punt. Ik ben het eens met de minister dat je
doorzettingsmacht moet hebben voor gevallen waarin we het niet eens
worden over concessieoverstijgende zaken. Ik vraag haar om die light en
heavy versies uit te werken, maar om ook een versie uit te werken waarin
men gewoon met elkaar overlegt en waarin, als er geen overeenstemming
komt, het rechtstreeks naar de minister gaat en niet naar iets wat
daartussen zit. Ik heb namelijk liever dat in zo’n geval de minister de
knoop doorhakt. Dan kunnen wij de minister daarop aanspreken. Ik zou
het waarderen als zij dit als derde versie wil meenemen.
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Ik was van plan om
in de «heavy versie» ook de doorzettingsmacht te beschrijven die je kunt
hebben wanneer je dingen naar jezelf toetrekt die nu niet wettelijk zijn
geregeld. Je moet het er dan namelijk wel met elkaar over hebben wat je
wettelijk moet regelen. In de Grondwet staat immers hoe de verdeling
tussen gemeenten en Rijk is geregeld op het punt van de bevoegdheden.
Niet alles is dus even gemakkelijk. In Wp 2000 kun je natuurlijk een en
ander regelen.
Mevrouw Smits (SP): Mijn suggestie voor heavy zou zijn: de minister. Dat
zegt natuurlijk niets over haar verschijning, maar vooral over haar
daadkracht. Echter, als het nog vier maanden duurt voor er duidelijkheid is
maar over drie weken de ov-chipkaart het enige vervoersbewijs is dat we
nog hebben, wie gaat dan in de tussentijd de knopen doorhakken voor
alle problemen die er nog steeds zijn?
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Voor het uitzetten
van de strippenkaart zijn met de Kamer criteria vastgesteld. Daaraan
wordt gewoon voldaan. Dat staat er los van. Er gebeurt heel veel goeds
met de ov-chipkaart. Inmiddels zijn er al 11,5 mln. mensen die er dag in,
dag uit gebruik van maken. Het uitzetten van de strippenkaart in andere
regio’s is zonder problemen verlopen. Tegelijkertijd constateren we met
elkaar dat er nog heel veel verbeteringen mogelijk zijn. We moeten nu niet
de mogelijke verbeteringen in de toekomst verknopen met het
niet-uitzetten van het nationaal vervoersbewijs.
Voorzitter. Ik ga verder met mijn betoog over de permanente structuur.
Een ander onderdeel van het voorstel betreft de positie van TLS. Er wordt
voorgesteld om de onduidelijkheid die er nu is rondom de positie van TLS
op te heffen door echt een splitsing te maken in de taken die dat bedrijf
heeft en er de beleidsmatige taken weg te halen. Die zouden een plekje
moeten krijgen in de permanente commissie. Als je die commissie niet
opricht, moet je kijken wat je dan met de taken van TLS gaat doen. Ik denk
dat het een goede zaak is om de scheiding te maken tussen de leverancier
van de kaart --- een specifieke technische ondersteuning – en de beleidsmatige zaken. We moeten ervoor zorgen dat voor de beleidsmatige zaken
voortaan weer alle vervoerders om tafel kunnen zitten in plaats van een
select gezelschap.
Een ander voordeel hiervan is dat we zo ook gemakkelijker kleine partijen
kunnen laten meedoen bij het aanhaken bij de ov-chipkaart voor bijvoorbeeld de verhuur van fietsen, toegang tot toiletten of betalingsvarianten.
Als je de technische en beleidsmatige verantwoordelijkheden van TLS
scheidt, kun je immers ook andere partijen laten meedoen. Dit speelde
ook bij Interpay. Interpay is nu gesplitst. De standaard is nu bij Currence
en de uitvoering bij Equens. Dat maakt het mogelijk dat verschillende
partijen in de markt kunnen meedoen met bijvoorbeeld de pinpas of
iDEAL. Dit heb ik ook met TLS voor ogen. Die scheiding is voor mij dus
heel belangrijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 23 645, nr. 492

28

De PVV wil nog een stap verdergaan door ook het ICT-deel van TLS over
te hevelen naar een andere partij. Zo ver wil ik niet gaan, omdat ik denk
dat TLS het goed heeft gedaan, op een paar punten na waar verbeteringen mogelijk waren zoals de fraude die mogelijk was. Door het op deze
manier te scheiden worden de grote problemen die er waren,
weggehaald.
De voorzitter: Ik stel voor dat de minister haar betoog afmaakt en dat er
aan het einde gelegenheid tot vragen is.
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: TLS is natuurlijk
gewoon een private onderneming en blijft dat ook. Ik wil een scheiding
teweegbrengen voor de transparantie en het creëren van een level playing
field, maar dat is iets anders dan ze helemaal ontheffen van hun functie.
Dat kun je overigens ook niet zomaar doen bij een privaat bedrijf. Mijn
richting kan TLS ook zelf ondersteunen.
Ik wil overgaan naar de gemakskaart in het voorstel van de ChristenUnie.
We hebben het wel vaker over dit punt gehad, maar het is heel goed dat
de ChristenUnie dit gedegen op papier heeft gezet. Ook ik denk dat er in
de toekomst veel meer te doen is met de ov-chipkaart en ik ben daar een
groot voorstander van. In landen waar de ov-chipkaart al langer geleden is
ingevoerd, kunnen de gebruikers er vaak veel meer mee doen. In Japan
kun je ermee winkelen en ook in Singapore kun je er van alles mee doen.
Ik heb wel gezegd dat we eerst de basics goed op orde moeten hebben
voordat we er allerlei andere dingen aan hangen. Er staan elementen in
de notitie van de ChristenUnie die inmiddels gerealiseerd worden, zoals
een landelijk kortingsproduct voor het regionaal ov. Er staan echter ook
een heleboel ideeën in het voorstel die echt nog op de wensenlijst staan.
Ik ga nu niet in op alle punten, want ik heb het voorstel nog maar net
gekregen. Ik dank de ChristenUnie voor dit voorstel, want ik denk dat
naarmate je meer kunt doen met zo’n kaart, die alleen maar waardevoller
wordt. De vervoerders hebben ook de intentie om de ov-chipkaart in de
toekomst breder toe te passen. Ze zijn daarmee al aan het experimenteren. In Amersfoort kun je er al mee betalen voor bepaalde etenswaren.
De eerste stappen worden gezet. Ik zal de notitie van de ChristenUnie
goed bestuderen om te bezien hoe we de volgende stappen voortvarend
kunnen zetten.
Er is gevraagd of de kaart niet goedkoper kan worden of bijvoorkeur
geheel gratis kan zijn. De ov-bedrijven zelf hebben de prijs van de
ov-chipkaart op € 7,50 vastgesteld. Ze mogen zelf bepalen welke prijs zij
in rekening brengen. Ze moeten dus zelf ook bezien of zij het een reële
prijs vinden. In het artikel in Spits wordt alleen de kostrijs van de chip
genoemd en niet de prijs van de gehele kaart. De kostprijs van de chip
alleen bedraagt inderdaad € 1 of € 2, maar uiteindelijk zijn er nog veel
meer elementen die de prijs van de kaart bepalen zoals inkoopkosten,
beprinting, initialisatie, distributie, vullen, eventuele opslag van de kaart,
generieke serviceverlening zoals de website, overhead, persoonsgebonden kosten, servicecomponent, etc. Die spelen allemaal mee. Het is
heel goed om te weten dat afgelopen jaren de reizigers de mogelijkheid
hebben gehad om via campagnes tegen een sterk gereduceerd tarief een
kaart aan te schaffen voor een of meer gezinsleden.
Er is het idee van een gezinsledenkaart geopperd. Deze komt steeds
dichterbij. De verschillende partijen zijn bezig om wat zij noemen een
«bedrijvenplatform» te vormen. Dat platform heeft tot taak om dit soort
gezamenlijke producten te leveren. Het heet dus «bedrijvenplatform»
maar gezinnen vallen er ook onder. Soms kan een gezin runnen ook een
heel bedrijf zijn { Het is de bedoeling dat dit soort dingen mogelijk
worden. Er wordt langs verschillende wegen aan gewerkt. In Rotterdam
wordt er al gewerkt met een kinderkortingskaart, maar ook op andere
plekken zijn proeven gaande.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 23 645, nr. 492

29

Waarom niet één landelijk opstaparief voor het gehele ov, zo is gevraagd.
Het opstaptarief is zodanig ingesteld dat er rekening wordt gehouden met
mogelijke financiële risico’s. Daardoor worden reizigers niet geconfronteerd met hoge opstaptarieven wanneer zij voor een beperkt bedrag
reizen. Bij NS is het opstaptarief hoger omdat de prijzen van het reizen
met NS hoger zijn dan reizen in de regio’s.
De voorzitter: Hoe lang hebt u nog nodig voor de beantwoording?
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Ik zal proberen het
wat sneller te doen.
De voorzitter: Dan stel ik voor om te wachten tot het einde van de
beantwoording van de minister en dan de gelegenheid te geven voor het
stellen van vragen. Voor een tweede termijn hebben we geen tijd meer.
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Voorzitter, ik zal
proberen heel snel de overgebleven vragen te beantwoorden.
Het CDA vraagt hoe het zit met de buitenlandse ov-chipkaart. Voor het
einde van dit jaar moet het mogelijk zijn om een persoonlijke ov-chipkaart
te bestellen vanuit Duitsland, België en Luxemburg. Grenswerkers kunnen
hiervan gebruikmaken. De website wordt aangepast zodat de aanvraag en
betaling van de kaart via internet kan verlopen. Anonieme kaarten kunnen
nu al gekocht worden, maar dan kan dus ook de persoonlijke kaart voor
de grenswerkers worden geregeld. Het is gericht op Duitsland, België en
Luxemburg en niet op andere landen, maar volgens mij zaten de
problemen juist bij deze drie landen.
Er is gevraagd hoe het aanvragen van een persoonlijke ov-chipkaart voor
minderjarigen is geregeld, omdat ouders niet als accounthouder kaarten
zouden kunnen kopen. Ouders of wettelijke vertegenwoordigers van
minderjarigen kunnen dit wel. Ervaringsdeskundigen hebben gezegd dat
ze als ouder een kaart op naam van hun kind kunnen aanschaffen en deze
kunnen koppelen aan de rekening van de ouder. De ouder bepaalt dan ook
hoeveel geld er op de chipkaart wordt gezet en of automatisch opladen
wordt mogelijk gemaakt. De ouder houdt daarmee het overzicht over de
financiële transacties van het kind.
Mevrouw Smits wil weten of de ov-chipkaart nog wordt voorzien van een
nieuwe chip of dat de oude eerst wordt opgemaakt. Alle anonieme
kaarten worden al uitgerust met de nieuwe chip. Fraude wordt ook met
name gepleegd met anonieme kaarten. Die fraude is nu dus niet meer
mogelijk. Fraude met persoonlijke kaarten komt nauwelijks voor. Indien dit
wel gebeurt, is de dader heel erg eenvoudig te traceren. Dat is de reden
dat die kaarten nog met een oude chip wordt verstrekt. Zoals ik al eerder
heb gezegd, is de reiziger nooit de dupe. Dat hebben de vervoerders en
TLS meermalen toegezegd.
Volgens mij heb ik alle vragen beantwoord, voorzitter.
De voorzitter: Dank u wel. Enkele leden hebben nog vragen.
De heer Slob (ChristenUnie): Voorzitter. Er zouden heel veel dingen nu
aan de orde kunnen worden gesteld, maar daar is geen tijd voor. Ik haal er
één ding uit dat erg urgent is, namelijk de situatie van mensen met een
visuele of verstandelijke beperking. In de motie-Haverkamp/Slob staat dat
er zo snel mogelijk duidelijkheid moet komen over de vraag hoe we
verder omgaan met de kaart van Viziris en dat die moet worden uitgebreid
voor mensen met een verstandelijke beperking. De minister zegt dat zij de
pilot wil afwachten. Deze pilot zou in augustus klaar zijn, maar is nu
uitgesteld naar april 2012. Echter op 3 november 2011 valt de bijl voor de
bus metro en tram. Daarna zullen ook bij NS de poortjes dicht gaan.
Kortom, ik wil dat er voor 3 november duidelijkheid komt. Ik vraag de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 23 645, nr. 492

30

minister met klem om deze duidelijkheid te geven, niet voor ons
persoonlijk maar voor alle mensen met een beperking die hierop zitten te
wachten.
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Ik ben het helemaal
eens met de heer Slob. Dit is heel belangrijk en moet worden geregeld.
Het kon technisch gezien nog niet geregeld worden, daarom is de pilot
verlengd, waardoor de mensen gewoon beschikking blijven houden over
de kaart die zij nu hebben en waarmee ze voor enkele tientjes vrijelijk
kunnen reizen. Daarmee gaat voor hen niet op 3 november het hekje dicht
maar blijft het opengaan. Het probleem is dat zij niet kunnen zien of zij
goed zijn in- of uitgecheckt. Zij krijgen daarom een kaart waarmee zij vrij
in en uit kunnen gaan. Ik ben met de heer Slob van mening dat dit zo snel
mogelijk opgelost moet worden. Het kon gewoon nog niet eerder worden
opgelost, daarom hebben ze het verlengd.
De heer Slob (ChristenUnie): Het gaat niet alleen om de groep die nu
meedoet met de kaart van Viziris. Er zit nog een groep omheen waarvoor
CDA en ChristenUnie aandacht hebben gevraagd. Wij denken dat die er
ook bij betrokken zou moeten komen. Deze mensen staan straks bij wijze
van spreken wel voor een gesloten poortje. Ik vraag de minister daar
aandacht voor. In onze nota hebben we hier uitvoerig over geschreven. Er
schijnt een soort eindbeeldstudie te zijn, «Toekomstig landschap van de
ov-chipkaart voor mensen met een functiebeperking» genaamd. De Kamer
heeft deze nooit ontvangen. Misschien zouden wij die studie kunnen
krijgen. Indien nodig, kunnen we er misschien op korte termijn met de
minister over in gesprek gaan. Ik vind namelijk echt dat er voor
3 november meer duidelijkheid moet komen.
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Ik wil die duidelijkheid nu al geven. De poortjes van NS gaan niet per 3 november dicht,
dat duurt nog tot einde 2012. Ik vind ook dat er een oplossing moet komen
voor deze mensen. De partijen hebben in een eerder overleg al toegezegd
dat zij ook de andere groepen bij de discussie zullen betrekken. Ik heb
gevraagd hoe het gaat in andere landen en in de regio’s waar de
strippenkaart al is uitgezet. Daar wordt bijvoorbeeld gewerkt met een
sleutelkaart, zodat deze mensen altijd door de poortjes kunnen. Zoiets zou
je moeten kunnen verstrekken aan mensen met een probleem. Verder is
de gratis kaart voor de begeleider ook al geregeld. Ten opzichte van de
huidige situatie ontstaat er voor 3 november dus geen nieuw probleem. Ik
ben het wel met de heer Slob eens dat er voor de toekomst gewoon een
structurele oplossing in de vorm van een andere kaart of een sleutel of
iets dergelijks zou moeten zijn voor deze kwetsbare groepen.
De heer Slob (ChristenUnie): Mag ik nog één opmerking maken? In ieder
geval in de CG-Raad leeft er grote zorg voor deze groep, ook vanwege wat
er vanaf 3 november gaat gebeuren. Kan de minister ons beloven dat zij
contact met de CG-Raad zoekt om te kijken of die zorg kan worden
weggenomen? Kan zij beloven dat als er nog zorgen overblijven zij ons
daarover rapporteert?
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Ik zal zeker contact
opnemen met de CG-Raad en kijken of we de zorg kunnen wegnemen. Ik
blijf de Kamer altijd rapporteren over de voortgang van de ov-chipkaart. Ik
neem aan dat er nog een laatste verzoek komt. Mochten er gekke dingen
uitkomen dan hoort u dat.
De heer Aptroot (VVD): Ik heb geen reactie gekregen op mijn vraag over
de bewaartermijn, maar ik kom daar een volgende keer wel op terug, want
de VVD vindt ook dat we nu eerst de meest acute problemen bij de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 23 645, nr. 492

31

ov-chipkaart moeten oplossen. De minister weet nu in ieder geval wel dat
wij niet instemmen met die termijn van achttien maanden. Het is veel
minder dan de eerdere vijf of zeven jaar, maar wij vinden het een veel te
lange bewaartermijn voor persoonsgebonden gegevens. Ik kom er een
volgende keer op terug.
De heer Monasch (PvdA): Het kan zijn dat ik het heb gemist, maar ik
meen dat de minister niet is ingegaan op de vraag wat het feit van het
enkelvoudig in- en uitchecken in de treinketen voor gevolgen heeft voor
de concessies.
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Op de vraag van de
heer Aptroot hoef ik dus niet terug te komen.
Het enkelvoudig in- en uitchecken in de treinketen heeft gevolgen voor de
concessies. Een gemeente heeft bijvoorbeeld een concessie afgesloten
met Veolia in Limburg. Daarbij is afgesproken wat er gereden wordt,
welke prijzen daar tegenover staan en welke lijnen wat voor service aan
de reiziger leveren. Datzelfde geldt voor alle aanpalende gebieden. Daar
zijn businesscases op gemaakt. In die businesscases wordt ook rekening
gehouden met een opstaptarief en met inchecken, zodat de reiziger
gevolgd kan worden. Op het moment dat je enkelvoudig in- en uitchecken
wilt realiseren, raak je dus ook die concessies aan. Dat maakt het nou juist
zo ontzettend complex en dat is ook waarom we denken dat het niet een
heel gemakkelijke opgave zal blijken te zijn. Tegelijkertijd is het wel iets
wat we met elkaar willen realiseren. Het is een soort droombeeld om met
je kaart door het hele land te kunnen reizen en dat de partijen erachter het
dan maar achter de schermen regelen. Voor dat achter de schermen
regelen echter zul je echt in die concessies moeten ingrijpen.
De heer De Jong (PVV): Ik heb een vraag gesteld over de verdeling van
opbrengsten. FMN heeft gezegd geen vertrouwen te hebben in TLS, met
name niet in het verdelen van de opbrengsten. Ik wil graag weten van de
minister hoe zij dit oplost.
Ik heb nog een andere vraag. De minister zei zojuist dat zij vertrouwen
heeft dat TLS het op ICT-gebied kan regelen. We hebben het dan over
hetzelfde bedrijf dat het niet voor elkaar zegt te kunnen krijgen om als
iemand niet is uitgecheckt, deze persoon een waarschuwing te sturen via
SMS, bijvoorbeeld 24 uur later. Heeft de minister met die ICT-aanpak van
TLS nog steeds vertrouwen in TLS, terwijl het zo’n simpel iets niet kan
uitvoeren?
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Nogmaals, de
ov-chipkaart is geïnitieerd door een aantal partijen in het ov-veld. Zij
hebben daartoe een organisatie opgericht, TLS. Deze organisatie verzorgt
de verstrekking van de kaarten en was ook beleidsmatig betrokken. De
grootste discussie over de rol van TLS ging over dat beleidsmatige aspect,
omdat een paar aandeelhouders op TLS stuurden waardoor andere
gebruikers, bijvoorbeeld FMN, zich afvroegen of zij wel waar voor hun
geld kregen. Daarom willen wij het scheiden. TLS is dan echt alleen nog
maar de leverancier en verbeteraar van de kaart. TLS kan een aantal
dingen nu niet waarvan ik hoop dat zij die in de toekomst wel kan. Ik kan
ook niet zeggen dat een ander ICT-bedrijf het wel zou kunnen. Het is nu
eenmaal een enorm complex product, omdat het niet door één organisatie in één vorm geleverd wordt maar door heel veel verschillende
partijen. Deze private organisatie is hiervoor opgericht en heeft dit
product zelf in de markt gezet. Überhaupt bestaat onze bevoegdheid om
het af te pakken helemaal niet. TLS werkt goed mee aan het voorstel dat
door de commissie gedaan is om ook de schijn van verstrengeling,
bijvoorbeeld bij de FMN, weg te nemen, door de beleidsmatige taken af te
stoten. Het ICT-deel wil ik wel bij TLS laten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 23 645, nr. 492

32

De voorzitter: Tot slot heeft de heer De Rouwe een korte vraag.
De heer De Rouwe (CDA): Zo ver zal het niet komen. Ik wil alleen graag
een streep zetten onder het verhaal van de heer Slob. Ik heb de conversatie goed gevolgd. Het is prima dat de vinger aan de pols wordt
gehouden en dat er contact is. Dat wil ik graag gezegd hebben. Dat kan
zonder een vraag stellen.
De voorzitter: Ik heb als voorzitter nog een vraag. Betekent hetgeen de
minister heeft gezegd over het nadere onderzoek naar de oplossing voor
enkelvoudig in- en uitchecken en het nog te nemen besluit over de
verdeling van de kosten dat de minister daarmee naar de Kamer komt en
de Kamer zal infomeren?
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: De commissieMeijdam is voor de zomer gekomen met advies op de vier punten
waarnaar we gevraagd hadden. Vervolgens heb ik gezegd dat het nader
moet worden uitgezocht. Ik heb de voorzitter gevraagd om dat te
realiseren. Ik leg het volgende voor aan de Kamer. Ten eerste. Ik wil het
advies betreffende het dubbel opstaptarief uitvoeren. Ten tweede. Ik wil
single check-in/check-out nader uitgezocht hebben. Daarna kom ik terug
met de gevolgen en de betekenis ervan. Dan moeten we met elkaar
besluiten of we het willen doorvoeren. Ten derde. Ik wil een permanente
structuur oprichten om te voorkomen dat we iedere keer naar elkaar
blijven kijken. In de Kamer zeggen verschillende leden daar verschillende
dingen over. Op dat punt kom ik dus naar de Kamer terug met een heavy
en een light versie. Ten vierde. Ik volg de commissie in haar advies om
geen lager instaptarief in te stellen. Deze vier besluiten zijn nu aan de
Kamer.
De voorzitter: Wil mevrouw Van Gent een VAO aanvragen?
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Ja voorzitter, ik denk er sterk aan. Ik
heb nog eens mijn stukken nagekeken. Ruim € 500 000 per maand komt
nu binnen bij de vervoersbedrijven doordat er niet wordt uitgecheckt. Het
percentage neemt toe. Ik vind dat ernstig en ik vind dat er meer actie op
moet worden ondernomen.
De voorzitter: Wij noteren dat. Het komt op de agenda met u als eerste
spreker.
Iets te laat zijn we aan het einde gekomen van dit AO. Dank aan de
mensen in de zaal, de minister en haar ambtenaren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 23 645, nr. 492

33