Rapport

Amsterdam Business School
Real Estate Finance Group
Postbus 15953 | 1001 NL Amsterdam
Plantage Muidergracht 12 | 1018 TV Amsterdam
T: +31 (0)20 525 5250
www.abs.uva.nl

De beoordeling van de RVB taxatiemethode op de Waddeneilanden

Prof.dr. P.M.A. Eichholtz, Universiteit Maastricht
Prof.dr. M.K. Francke, Universiteit van Amsterdam

30 Maart 2016

De beoordeling van de RVB taxatiemethode op de Waddeneilanden

Pagina 2

De beoordeling van de RVB taxatiemethode op de Waddeneilanden

Inhoudsopgave
1.

Inleiding .................................................................................................................................... 5

2.

Aanpak ...................................................................................................................................... 5

3.

De RVB methode voor het bepalen van het bloot eigendom.................................................... 6
3.1 Residuele waarde methode ..................................................................................................... 6
3.2 Gecorrigeerde vervangingswaarde opstal ............................................................................... 8
3.3 Gecorrigeerde vervangingswaarde tuininrichting en bouwrijp maken grond ....................... 11
3.4 Marktwaarde bloot eigendom ............................................................................................... 12
3.5 Correcties verkoopcijfers van woningen op erfpachtgrond naar volle eigendom ................ 13

4.

Conclusie ................................................................................................................................ 16

Bronnen .......................................................................................................................................... 18

Pagina 3

De beoordeling van de RVB taxatiemethode op de Waddeneilanden

Pagina 4

De beoordeling van de RVB taxatiemethode op de Waddeneilanden

1. Inleiding
Staatsbosbeheer is eigenaar van percelen op de Waddeneilanden Texel, Vlieland en
Terschelling en heeft deze percelen in erfpacht uitgegeven. Erfpachters krijgen van
Staatsbosbeheer een aanbieding voor het verkrijgen van het bloot eigendom en kunnen
zodoende het volle eigendom verwerven. Het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) heeft de
wettelijke taak om te bepalen of de prijs die door Staatsbosbeheer en de koper is
overeengekomen marktconform is. Om die taak uit te voeren heeft het RVB taxateurs in
dienst die de waarde van het bloot eigendom op basis van een residuele waarde methode
taxeren.
Gedurende de afgelopen jaren is er verschil van mening ontstaan tussen het RVB en de
(potentiële) kopers over de waarderingen van het bloot eigendom. De Tweede Kamer
heeft de Minister voor Wonen en Rijksdienst een aantal maal vragen gesteld over dit
onderwerp en de Minister heeft in zijn beantwoording van deze vragen op 23 november
2015 toegezegd om de waarderingsmethode van het RVB extern te laten valideren door
een onafhankelijk instituut, om elke schijn van belangenverstrengeling te vermijden.
Ons is gevraagd om deze externe toetsing uit te voeren, vanuit onze aanstellingen bij de
Universiteit Maastricht en de Universiteit van Amsterdam. Dit rapport geeft een verslag
van onze bevindingen.

2. Aanpak
Wij hebben de waarderingsmethode van het RVB ten aanzien van het bloot eigendom op
Texel, Vlieland en Terschelling beoordeeld op twee aspecten. Ten eerste hebben we
onderzocht of de gekozen aanpak, de residuele waarde methode, in het algemeen
deugdelijk is voor de betreffende waarderingsvraag. Ten tweede hebben we gekeken naar
de

redelijkheid

van

de

specifieke

invulling

van

deze

methode

door

het

Rijksvastgoedbedrijf. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om de manier waarop de waarde van
de opstallen en de tuin wordt bepaald en verwerkt in de waardering.
Wij vellen dit oordeel op basis van een uitgebreide studie van de relevante stukken, zoals
de behandeling van de Kamervragen, het rapport van de commissie Van der Werf en het

Pagina 5

De beoordeling van de RVB taxatiemethode op de Waddeneilanden

rapport “Toets waarde bloot eigendom SBB” van het RVB aangaande de gebruikte
taxatiemethodiek. Vervolgens hebben we een taxateur van het RVB geïnterviewd over de
methode in het algemeen en over specifieke taxaties in het bijzonder, teneinde meer
begrip te krijgen over de onvermijdelijke keuzes en aannames die men maakt bij de
waardebepaling. Deze taxateur heeft later ook nog een aantal schriftelijke vragen
beantwoord. Tenslotte is ons rapport op feitelijke juistheid getoetst door het RVB en waar
nodig gecorrigeerd om te komen tot een correct en leesbaar eindrapport.

3. De RVB methode voor het bepalen van het bloot eigendom
3.1 Residuele waarde methode
Bij het bepalen van de toe te rekenen actuele waarde van grond in volle eigendom maakt
het RVB gebruik van de residuele waarde methode. Deze begint met een schatting van de
totale actuele marktwaarde van een onroerende zaak in volle eigendom, bestaande uit
grond en opstallen. Om te komen tot een toe te rekenen actuele grondwaarde wordt
vervolgens een schatting gemaakt van de gecorrigeerde vervangingswaarde van de
opstallen, rekening houdend met de technische en functionele staat waarin deze verkeren.
De toe te rekenen waarde van de grond is dan gelijk aan het verschil tussen de totale
marktwaarde van de onroerende zaak en de vervangingswaarde, in formulevorm:
(1)

WG = MVE – GVWO – GVWB – GVWT,

waarbij WG gelijk is aan de toe te rekenen actuele waarde van de grond, MVE de actuele
marktwaarde van het volle eigendom en GVWO, GVWB en GVWT de gecorrigeerde
vervangingswaarde van respectievelijk de opstal, het bouwrijp maken van de grond en de
tuininrichting.
Om te komen tot een schatting van de actuele marktwaarde van een onroerende zaak in
volle eigendom gebruiken de taxateurs van het RVB prijsinformatie die voortkomt uit
referentietransacties. Hierbij maakt men gebruik van de vergelijkingsmethode, waarbij
referentietransacties worden uitgekozen op basis van hun gelijkenis met de te waarderen
onroerende zaak. Transacties worden onder meer vergeleken op basis van ligging, grootte,
bouwwijze en leeftijd. Men gebruikt alleen transacties die hebben plaatsgevonden op

Pagina 6

De beoordeling van de RVB taxatiemethode op de Waddeneilanden

hetzelfde eiland als de te waarderen onroerende zaak. De exacte weging van de
verschillende transacties in de vergelijking vindt plaats op basis van het ervaringsoordeel
van de taxateurs van het RVB.
De taxateurs implementeren de vergelijkingsmethode op een wijze die voor de drie
eilanden verschilt. Ze worden daartoe genoodzaakt door het al dan niet voorkomen van
referentietransacties van onroerende zaken in volle eigendom. Op Vlieland vinden buiten
de bebouwde kom alleen transacties plaats van onroerende zaken met grond die is
uitgegeven in erfpacht. Op Texel en Terschelling komen buiten de bebouwde kom wel
transacties voor van onroerende zaken in volle eigendom. Voor taxaties op Vlieland moet
men dan ook een conversie maken van erfpachttransacties naar fictief volle eigendom. Op
Terschelling maken de RVB taxateurs met name gebruik van referentietransacties met
percelen in volle eigendom, maar ook van transacties met percelen in erfpacht. Ook hier is
dus sprake van conversie naar fictief volle eigendom, maar deze conversie vindt op een
andere wijze plaats dan op Vlieland. Deze conversie wordt verderop in een aparte
paragraaf (3.5) besproken.

Beoordeling residuele waarde methode
De gebruikte methode sluit aan bij wat in de markt gebruikelijk is. De residuele
grondwaarde methodiek is bij uitstek geschikt voor het bepalen van de toegekende waarde
van bebouwde grond, en dat is de situatie waar het hier in alle gevallen om gaat. Ook het
gebruik van de vergelijkingsmethode voor het bepalen van de marktwaarde van volle
eigendom door te kijken naar referentietransacties in de omgeving is volkomen
geaccepteerd in de markt.
De

kwalitatieve

invulling

die

de

taxateurs

van

het

RVB

geven

aan

de

vergelijkingsmethode, waarbij de weging van verschillende referentietransacties
plaatsvindt op basis van het oordeel van de taxateur, sluit aan bij gebruiken in de markt en
de ervaring van de taxateurs is dermate ruim dat er van een betrouwbaar oordeel sprake
zal zijn.
Het zou de transparantie van de totstandkoming van de marktwaardebepaling ten goede
komen als het RVB in de taxatierapporten per taxatieobject zou opnemen welke
referentietransacties zijn gebruikt en hoe er is kwalitatief gecorrigeerd voor eventuele

Pagina 7

De beoordeling van de RVB taxatiemethode op de Waddeneilanden

verschillen in kenmerken tussen het taxatieobject en de referentietransacties. Deze
verschillen betreffen de objectkenmerken, de locatie en de verkoop- en waardepeildatum.
Om de toe te rekenen waarde van grond in volle eigendom te bepalen wordt van de totale
marktwaarde volle eigendom naast de gecorrigeerde vervangingswaarde van de opstal ook
de gecorrigeerde vervangingswaarde van de tuininrichting en het bouwrijp maken van de
grond afgetrokken. Dit laatste is volgens ons onterecht, omdat deze laatste twee vooral
gezien moeten worden als vergoedingen voor gemaakte kosten. De toe te rekenen
grondwaarde is gelijk aan
(2)

WG = MVE – GVWO.

Overigens maakt het voor de hoogte van de marktwaarde bloot eigendom nauwelijks iets
uit of de toe te rekenen grondwaarde via formule (1) of (2) wordt berekend, zie de
paragraaf over de marktwaarde bloot eigendom (3.4).
Tenslotte, het RVB berekent de actuele toe te rekenen grondwaarde en hanteert daarmee
het uitgangspunt dat de waardestijging van de grond ten goede komt aan de erfverpachter
en dat dus deze niet verdeeld moet worden tussen erfpachter en erfverpachter. Dit is een
terecht standpunt: de actuele marktwaarde van het bloot eigendom is gebaseerd op de
actuele toe te kennen waarde van de grond en niet op de toe te kennen waarde van de
grond ten tijde van de oorspronkelijke uitgifte van het erfpachtcontract. Daarbij wordt de
actuele toe te kennen waarde van de grond afgeleid van de actuele marktwaarde volle
eigendom verminderd met de actuele gecorrigeerde vervangingswaarde van de opstal.

3.2 Gecorrigeerde vervangingswaarde opstal
Het bepalen van de gecorrigeerde vervangingswaarde van de opstal begint met een
schatting van de vervangingswaarde. De eerste stap is een schatting van de kosten van
herbouw per kubieke meter inhoud van de opstal. Daarbij worden de actuele bouwkosten
geschat met vuistregels op basis van de kwaliteit van de bouw. Om de kwaliteit te bepalen
kijkt men naar de ruwbouw, de afbouw en vaste inrichting, de installaties, en de
infrastructuur. Op basis van een visuele beoordeling van deze elementen tijdens een
inspectie ter plaatse bepaalt de RVB taxateur vervolgens de algehele kwaliteit van de
bouw en het ontwerp en kwalificeert hij deze als “Zeer goedkoop”, “Goedkoop”,

Pagina 8

De beoordeling van de RVB taxatiemethode op de Waddeneilanden

“Normaal”, “Beter”, “Luxe” of “Villa”. Tabel 1 geeft een overzicht van deze kosten per
kubieke meter.

Tabel 1, Bouwkosten woningbouw
Omschrijving

Kosten per
m2

Kosten per
m3

Zeer goedkope bouw
Goedkope bouw
Normale bouw
Betere bouw
Luxe bouw
Villa bouw

€
€
€
€
€
€

€
€
€
€
€
€

Deze

kosten

worden

vervolgens

995
1.180
1.365
1.655
1.940
2.150

vermeerderd

290
340
395
470
550
605

Kosten per
m2
Incl kosten
€
995
€
1.180
€
1.365
€
1.655
€
1.940
€
2.150

met

Kosten per
m3
Incl kosten
€
290
€
340
€
395
€
470
€
550
€
605

bijkomende

kosten

die

noodzakelijkerwijs zouden worden gemaakt bij een herbouw van de opstal. Daarbij gaat
het om zaken als leges, honorarium architect, kosten projectmanagement, etc. Voor het
totaal van deze kosten hanteert men een opslagpercentage van ongeveer 25 procent.
Daaroverheen rekent het RVB nog een kostenaanpassing die verband houdt met het
bouwen op een Waddeneiland. De ervaring leert dat personeel en bouwmaterialen hier
duurder zijn, en het RVB hanteert daarom een gemotiveerde kostenopslag van 20 procent.
Tenslotte gaat over de aldus berekende kosten per kubieke meter nog 21 procent BTW en
vervolgens vermenigvuldigt men de totale bouwkosten per kubieke meter met het aantal
kubieke meters van de opstal. Deze zelfde methode wordt toegepast op eventuele
bijgebouwen, zoals schuren, indien aanwezig. Het resultaat is een schatting van de
vervangingswaarde van de totale opstallen op het moment dat Staatsbosbeheer een aanbod
doet aan de erfpachter.
Echter, de vervangingswaarde gaat uit van de fictie van een nieuwe opstal. In
werkelijkheid is er sprake van een verouderde opstal en er dient ook gecorrigeerd te
worden voor die veroudering. De taxatiemethode van het RVB hanteert twee soorten
veroudering: technische veroudering en functionele veroudering.
De technische veroudering is afhankelijk van de leeftijd van de opstal. In het eerste jaar
postuleert het RVB een basisafslag voor technische veroudering van 10 procent van de

Pagina 9

De beoordeling van de RVB taxatiemethode op de Waddeneilanden

vervangingswaarde, met de motivatie dat het in de regionale markt veelvoudig voorkomt
dat nieuw gebouwde woningen direct na oplevering in de markt de stichtingskosten niet
meer zullen opbrengen. Vervolgens stijgt de afslag met 0,4 procent per jaar, tot een
maximale totale afslag van 50 procent voor technische veroudering. Overigens zijn er
taxaties (van oude woningen) waarbij van deze bovenstaande regels wordt afgeweken. Bij
renovaties wordt de verwachte levensduur geschat en op basis hiervan wordt de
technische veroudering vastgesteld.
Voor functionele veroudering wordt een afslag bepaald die kan variëren tussen 0 procent
en 25 procent. Deze afslag wordt bepaald door de taxateur van het RVB op basis van een
inspectie van de opstallen, gebruikmakend van de ervaring van de taxateur. Deze kijkt
daarbij naar zaken als de aanwezigheid van centrale verwarming, enkele of dubbele
beglazing, isolatie, etc. De twee afslagen worden met elkaar vermenigvuldigd.
Het resultaat van deze berekeningen is een gecorrigeerde vervangingswaarde. In formule,
(3)

GVWO = Inhoud*ppm3*(1+Wadden%)*(1+BTW%)*(1-%TV)*(1-%FV),

waarbij de prijs per kubieke meter ppm3 afhangt van de bouwkwaliteit plus bijkomende
kosten, Wadden% is de toeslag van 20 procent voor bouwkosten op de Wadden, het
gehanteerde BTW% is gelijk aan 21 procent, %TV is het percentage technische
veroudering en %EV het percentage functionele veroudering.

Beoordeling gecorrigeerde vervangingswaarde opstal
Als de stichtingskosten structureel hoger zijn dan de marktwaarde, de genoemde 10
procent, dan lijkt het ons niet juist om dit toe te schrijven aan technische veroudering.
Technische veroudering heeft immers betrekking op fysieke slijtage en het is niet reëel
om te veronderstellen dat er bij oplevering structureel sprake is van fysieke slijtage. Als
het verschil van 10 procent tussen marktwaarde en stichtingskosten al aan de opstal is toe
te schrijven, is het eerder een vorm van functionele veroudering, bijvoorbeeld als gevolg
van een teveel aan of te luxe voorzieningen. Onafhankelijk van de toekenning aan
technische dan wel functionele veroudering vinden wij het discutabel om standaard een 10
procent afslag voor veroudering in het eerste jaar op te nemen en wij zien in de literatuur
geen basis voor deze aanpak. Dit betekent dat de opstal van relatief nieuwe woningen iets
te laag wordt getaxeerd. Aan de andere kant is een maximum van 50 procent afslag voor

Pagina 10

De beoordeling van de RVB taxatiemethode op de Waddeneilanden

technische veroudering enigszins arbitrair, vooral aangezien de eilandpraktijk laat zien dat
er soms sprake is van sloop van de opstal direct na aankoop van een onroerende zaak. In
deze gevallen wordt er in de RVB taxatie ook daadwerkelijk met een opstalwaarde van
nul gerekend. Het maximum van 50 procent afslag kan betekenen dat de gecorrigeerde
vervangingswaarde van zeer oude woningen iets te hoog wordt getaxeerd, maar dit komt
in de praktijk zelden voor.

3.3 Gecorrigeerde vervangingswaarde tuininrichting en bouwrijp maken grond
De gecorrigeerde vervangingswaarde voor het bouwrijp maken wordt door het RVB
bepaald op €6.000,- per perceel, gebaseerd op 800 m2 maal €7,50, dus onafhankelijk van
de grootte van het perceel. Deze €7,50 is gebaseerd op de geschatte historische kosten
voor bouwrijp maken, doorgerekend naar het heden, met een rekenrente van 4,5 procent.
De gecorrigeerde vervangingswaarde voor de tuininrichting is gebaseerd op een schatting
van de actuele waarde van de tuin zoals die is aangelegd door de erfpachter. Afhankelijk
van de mate waarin sprake is van tuinaanleg wordt een waarde toegekend tussen de
€5.000,- en €25.000,- per perceel. In veel gevallen is er door de ligging van de percelen en
de plaatselijke voorschriften nauwelijks sprake van tuinaanleg.

Beoordeling gecorrigeerde vervangingswaarde tuininrichting en bouwrijp maken
grond
Het is gangbaar in de markt om de kosten voor het bouwrijp maken te bepalen op basis
van de bebouwde oppervlakte en niet op basis van de totale perceeloppervlakte. Er is door
de taxateurs van het RVB gekozen om een vast bedrag per perceel te kiezen ter grootte
van €6.000,- en het is enigszins vreemd dat hierbij geen rekening wordt gehouden met
verschillen in footprint van woningen. De gebruikte kosten voor het bouwrijp maken,
€7,50, lijken relatief laag1, maar de toegepaste oppervlakte van 800 m2 is daarentegen
weer hoog. In combinatie heeft dit geen grote invloed op de uiteindelijke
grondwaardebepaling.
1

In het onderzoek “Parlementair Onderzoek Huizenprijzen; Verdiepingsonderzoek Grondproductiekosten”
door Keers, Van ’t Hof en Scheele-Goedhart wordt per prijspeil 1/1/2012 een prijs per m2 van €30 tot €55
genoemd, exclusief BTW.

Pagina 11

De beoordeling van de RVB taxatiemethode op de Waddeneilanden

Het is ons verder niet duidelijk waarom de gecorrigeerde vervangingswaarde van het
bouwrijp maken van de grond op geïndexeerde historische kosten gebaseerd zou moeten
zijn en niet zoals bij de bepaling van de gecorrigeerde vervangingswaarde van de opstal
op kosten ten tijde van de waarde peildatum. Overigens is het niet de verwachting dat er
grote verschillen zullen zijn tussen deze geïndexeerde historische kosten en de kosten ten
tijde van de waarde peildatum.
Gezien de zeer beperkte mogelijkheden van tuinaanleg is de bovengrens van € 25.000
voor kosten tuinaanleg redelijk.

3.4 Marktwaarde bloot eigendom
De marktwaarde van het bloot eigendom (MBE) wordt afgeleid van de toe te rekenen
waarde van grond in volle eigendom: de marktwaarde bloot eigendom is gelijk aan 0,875
maal de toe te rekenen waarde van grond in volle eigendom. In formule vorm
(4)

MBE = 0.875 * WG = 0.875 * (MVE – GVWO – GVWB – GVWT).

De factor 0,875 is gebaseerd op een depreciatie percentage van 25 procent. Depreciatie is
het gevolg van beperkingen van erfpacht ten opzichte van volle eigendom. De depreciatie
is volgens de Algemene voorwaarden erfpacht en opstal Staatsbosbeheer 2012 gelijk aan
25 procent. Bij verkoop van het bloot eigendom aan de erfpachter worden de
erfpachtbeperkingen opgeheven en de aldus ontstane waarde creatie van 25 procent wordt
door de taxateurs van het RVB evenredig verdeeld tussen koper en verkoper.

Beoordeling marktwaarde bloot eigendom
Wij zijn van mening dat de gelijke verdeling van de waarde creatie tussen koper en
verkoper billijk en eerlijk is.
Als, zoals voorgesteld is in paragraaf 3.1, bij de bepaling van de toe te kennen waarde van
grond in volle eigendom geen rekening wordt gehouden met de gecorrigeerde
vervangingswaarde van de tuinaanleg en het bouwrijp maken van de grond is de
marktwaarde bloot eigendom gelijk aan
(5)

Pagina 12

MBE = 0.875 * WG = 0.875 * (MVE – GVWO) – GVWB – GVWT.

De beoordeling van de RVB taxatiemethode op de Waddeneilanden

Het verschil met formule (4) is 0,125 * (GVWB + GVWT) en dit is in het algemeen
relatief klein ten opzichte van de berekende marktwaarde bloot eigendom. Ter illustratie,
de gecorrigeerde vervangingswaarde van het bouwrijp maken van de grond is voor alle
taxaties gelijk aan €6.000,- en de gecorrigeerde vervangingswaarde van de tuininrichting
is bij de meeste taxaties gelijk aan €5.000,-, zodat het verschil gelijk is aan 0,125 *
(€6.000,- + €5,000,-) = €1.375,-.

3.5 Correcties verkoopcijfers van woningen op erfpachtgrond naar volle eigendom
Op Vlieland zijn geen verkoopcijfers beschikbaar van woningen op grond in volle
eigendom. Daarom is het noodzakelijk om verkoopcijfers van woningen op in erfpacht
uitgegeven grond te gebruiken voor de bepaling van de marktwaarde volle eigendom.
Deze verkoopcijfers moeten gecorrigeerd worden zodanig dat ze de fictieve situatie van
volle eigendom representeren.
Voor de verkopen op Vlieland wordt daartoe allereerst de gecorrigeerde vervangingswaarde van de opstal, tuininrichting en het bouwrijp maken van de grond bepaald, zoals
beschreven in de paragrafen over de gecorrigeerde vervangingswaarde, 3.2 en 3.3.
Vervolgens wordt aangenomen dat de verkoopprijs (VK) gelijk is aan de gecorrigeerde
vervangingswaarde van de grond plus 75 procent van de toe te rekenen waarde van de
grond, dat is
(6)

VK = GVWO + 0,75*WG.

De taxateurs van het RVB motiveren de berekening van de toe te kennen grondwaarde en
de daarbij gebruikte 75 procent als volgt: een koper zal naast de waarde van de opstal naar
verwachting een bedrag voor het erfpachtrecht willen betalen, maar dat zal niet meer zijn
dan 75 procent van de toe te kennen grondwaarde in volle eigendom. Dit surplus boven de
gecorrigeerde vervangingswaarde van de opstal is het gevolg van bijzondere
belangstelling voor de Waddeneilanden bij een bepaalde groep kopers in combinatie met
schaarste op de markt (de locatie is uniek en het aantal objecten zal niet meer toenemen).
Uit de geanalyseerde verkopen op Vlieland blijkt ook dat de verkoopprijs aanzienlijk
hoger is dan de gecorrigeerde vervangingswaarde van de opstal; de gemiddelde
verhouding tussen de verkoopprijs en de gecorrigeerde vervangingswaarde is gelijk aan 5.

Pagina 13

De beoordeling van de RVB taxatiemethode op de Waddeneilanden

Door formule (6) te herschrijven, volgt de toe te rekenen grondwaarde als
(7)

WG = (VK – GVWO) / 0,75.

De marktwaarde volle eigendom wordt vervolgens bepaald door bij de gecorrigeerde
vervangingswaarde van de opstal de afgeleide toe te rekenen grondwaarde op te tellen en
de gecorrigeerde vervangingswaarde van de tuininrichting en het bouwrijp maken van de
grond af te trekken,
(8)

MVE = GVWO + WG = GVWO + (VK–GVWO) / 0,75–GVWT– GVWB.

De aldus berekende marktwaarden volle eigendom van de verkochte referentiewoningen
worden gebruikt voor het vaststellen van de marktwaarde volle eigendom van de te
taxeren objecten op Vlieland.
De marktwaarde van het blote eigendom voor de verkochte woningen volgt uit formule
(4) en (8) en is gelijk aan
(9)

MBE = 0.875*[ (VK-GVWO) / 0.75 – 2 (GVWT + GVWB)].

Uit de taxatieresultaten blijkt dat gemiddeld voor de verkrijging van het bloot eigendom
88 procent van de verkoopprijs moet worden betaald.
Op Terschelling zijn er naast transacties van woningen op grond in volle eigendom, ook
transacties van woningen op grond die in erfpacht is uitgegeven. In het verleden werd van
beide typen referentietransacties gebruik gemaakt, aangezien er niet genoeg transacties op
grond in volle eigendom plaatsvonden om tot een betrouwbare vergelijking te komen. De
correctie van verkoopcijfers voor erfpacht naar volle eigendom gebeurde op Terschelling
op een andere wijze dan die op Vlieland. Er werd hier geen gebruik gemaakt van de
verkoopcijfers zelf, maar van de WOZ-waarden van desbetreffende woningen. De WOZ
waarden werden vervolgens verhoogd met een percentage van 10 tot 15 procent. Dit
percentage was afgeleid uit een vergelijking van verkoopcijfers van woningen op grond in
volle eigendom ten opzichte van bijbehorende WOZ-waarden. Inmiddels hebben er op
Terschelling echter dusdanig veel transacties plaatsgevonden van woningen op grond in
volle eigendom dat het RVB geen gebruik meer hoeft te maken van referentietransacties
op erfpacht.

Pagina 14

De beoordeling van de RVB taxatiemethode op de Waddeneilanden

Beoordeling correcties van verkoopcijfers van woningen op erfpachtgrond naar volle
eigendom
Een rationele koper zal voor een woning op in erfpacht uitgegeven grond niet bereid zijn
meer te betalen dan de marktwaarde volle eigendom minus de contante waarde van alle
toekomstige (canon)betalingen CW(C),
(10)

VK = MVE – CW(C) = GVWO + WG – CW(C).

Als de koper de al dan niet terechte verwachting heeft dat toekomstige canonbetalingen
laag zullen zijn, bijvoorbeeld op basis van lage historische canonbetalingen, dan is de
verkoopprijs van een woning op in erfpacht uitgegeven grond vrijwel gelijk aan de
marktwaarde volle eigendom. Gezien het feit dat Staatsbosbeheer de canonbetalingen al
een aantal jaren niet verhoogd heeft, is het mogelijk dat kopers langzamerhand rekening
zijn gaan houden met lage toekomstige canonbetalingen bij het uitbrengen van een bod op
een woning op grond in erfpacht.
De taxateurs van het RVB hanteren voor woningen op Vlieland impliciet het uitgangspunt
dat kopers verwachten dat de contante waarde van de toekomstige canonbetalingen gelijk
is aan 25 procent van de actuele toe te rekenen grondwaarde. Hieruit volgt de door het
RVB toegepaste regel dat de verkoopprijs gelijk is aan de gecorrigeerde
vervangingswaarde van de opstal plus 75 procent van de toe te rekenen waarde van de
grond, zie formule (6).
De hoogte van dit correctiepercentage van 75 procent wordt door de taxateurs van het
RVB niet verder onderbouwd. Het is duidelijk uit formule (7) dat hoe lager dit percentage
is, hoe hoger de toe te rekenen grondwaarde is en daarmee hoe hoger de marktwaarde van
het blote eigendom. En de invloed van dit percentage is groot: een gehanteerd percentage
van 60 procent geeft een 25 procent hogere toe te rekenen grondwaarde, terwijl een
percentage van 90 procent resulteert in een 17 procent lagere toe te rekenen grondwaarde.
Een ondergrens voor de toe te rekenen grondwaarde is het verschil tussen de verkoopprijs
en de gecorrigeerde vervangingswaarde van de opstal (een correctiepercentage van 100
procent).
Een nadere onderbouwing van het gebruikte percentage van 75 procent is daarom
gewenst. Het correctiepercentage zal afhangen van de erfpachtvoorwaarden, waaronder de

Pagina 15

De beoordeling van de RVB taxatiemethode op de Waddeneilanden

hoogte van de canon op verkoopdatum, toekomstige herzieningsdatum van de canon en
einddatum van het contract, en deze voorwaarden kunnen verschillen tussen woningen.
Ter onderbouwing van het gebruikte percentage van 75 procent zou een schatting van de
contante waarde van toekomstige canonbetalingen gemaakt kunnen worden door de canon
op verkoopdatum te delen door het canonpercentage.
Een minder belangrijk punt is dat er bij de berekening van de marktwaarde volle
eigendom ten onrechte de gecorrigeerde vervangingswaarde van de tuinaanleg GVWT en
het bouwrijp maken GVWB wordt afgetrokken, zie formule (8). Dit leidt uiteindelijk tot
de onlogische uitkomst dat bij de bepaling van de marktwaarde van het blote eigendom er
twee keer rekening gehouden wordt met GVWT en GVWB, zie formule (9). Voor de
bepaling van de marktwaarde volle eigendom moet dus niet met GVWT en GVWB
gecorrigeerd worden.
De correctie van verkoopcijfers van woningen op in erfpacht uitgegeven grond op
Terschelling, zoals die in het verleden plaatsvond, was correct. Echter, dit is voor
toekomstige beoordelingen van verkoopaanbiedingen niet meer relevant, aangezien er op
Terschelling nu voldoende referentietransacties voorhanden zijn van woningen op grond
in volle eigendom.

4. Conclusie
In dit rapport hebben wij de taxatiemethode beoordeeld die het RVB gebruikt ter toetsing
van de verkoopaanbiedingen van percelen van Staatsbosbeheer op de Waddeneilanden
Texel, Vlieland en Terschelling. De RVB taxaties zijn gebaseerd op de residuele waarde
methode, waarbij men gebruik maakt van referentietransacties op hetzelfde eiland. Deze
methode is in de markt breed geaccepteerd bij het beoordelen van erfpachttransacties en
wij onderschrijven deze dan ook geheel voor de onderhavige problematiek.
De erfpachtdepreciatie van 25 procent die wegvalt bij verkoop van het blote eigendom
aan de erfpachter wordt gelijkelijk verdeeld tussen koper en verkoper. Dit is redelijk en
billijk.
Echter, de invulling van de residuele waarde methode schiet op een aantal punten tekort.
De belangrijkste tekortkoming houdt verband met de noodzaak om verkoopprijzen van

Pagina 16

De beoordeling van de RVB taxatiemethode op de Waddeneilanden

woningen op erfpachtgrond te gebruiken voor de bepaling van de marktwaarde volle
eigendom. Deze prijzen worden door de RVB taxateurs gecorrigeerd om de fictieve
situatie van volle eigendom zo dicht mogelijk te benaderen. Deze correctie, die vooral
relevant is voor Vlieland, wordt niet duidelijk gemotiveerd. Er wordt hierbij verondersteld
dat de verkoopprijs van een woning op erfpachtgrond gelijk is aan de gecorrigeerde
vervangingswaarde van de opstal plus 75 procent van de toe te rekenen grondwaarde. Het
door het RVB gehanteerde percentage van 75 procent dient expliciet te worden
gemotiveerd.
Op Texel gelden bovenstaande problemen niet, omdat men daar gebruik kan maken van
voldoende referentietransacties op eigen grond. Dat laatste geldt tegenwoordig ook voor
Terschelling.
Verder is sprake van enkele zaken die naar onze mening weliswaar niet geheel juist zijn,
maar die weinig tot geen invloed hebben op de uiteindelijke schatting van grondwaarde.
Daarbij gaat het om de volgende zaken. Ten eerste hanteren de RVB taxateurs een
standaard 10 procent afslag voor technische veroudering in het eerste jaar na oplevering
van een woning, die naar onze mening ongefundeerd is. Ten tweede zijn de gebruikte
kosten per vierkante meter voor bouwrijp maken erg laag, maar aangezien die worden
toegepast op een (erg groot) oppervlak van 800 m2, is het eindresultaat redelijk. Ten derde
trekken de RVB taxateurs bij de berekening van de marktwaarde volle eigendom ten
onrechte de gecorrigeerde vervangingswaarde tuinaanleg en bouwrijp maken af, zodat er
in de geschatte marktwaarde van het blote eigendom dubbel rekening wordt gehouden met
deze twee zaken. De RVB taxateurs zouden er goed aan doen om bij de bepaling van de
marktwaarde volle eigendom geen rekening te houden met de gecorrigeerde
vervangingswaarde tuinaanleg en bouwrijp maken.
Tenslotte zouden wij de RVB taxateurs willen adviseren om transparanter te zijn in de
marktwaardebepaling

door

per

taxatieobject

expliciet

te

vermelden

welke

referentietransacties zijn gebruikt en hoe er kwalitatief is gecorrigeerd voor verschillen
tussen de referenties en het taxatieobject.

Pagina 17

De beoordeling van de RVB taxatiemethode op de Waddeneilanden

Bronnen
Blok, S.A., Brief aan de Tweede Kamer der Staten Generaal, 1 mei 2015.
Blok, S.A., Brief aan de Tweede Kamer der Staten Generaal, 28 september 2015.
Blok, S.A., Brief aan de Tweede Kamer der Staten Generaal, 23 november 2015.
Jonge, J.A. de en L. Hoving, Toets waarde bloot eigendom SBB, 9 april 2014.
Keers, G., A. van ’t Hof en J. Scheele-Goedhart, Parlementair Onderzoek Huizenprijzen;
Verdiepingsonderzoek Grondproductiekosten, Brinck Groep en Rigo, 20 februari 2013.
Van der Werf, W.J.E., P.C. van Arnhem en P.G. Jager, Advies richtlijnen waardebepaling
bloot eigendom, Den Haag/Montfort, 7 juni 2013.

Pagina 18