Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

23 645

Openbaar vervoer

Nr. 625

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 juni 2016
In het AO OV, OV-chip en taxi d.d. 2 februari 2016 (Kamerstuk 23 645, nr.
618) heb ik uw Kamer toegezegd een brief te sturen over langeafstandsbusvervoer binnen Nederland. Met deze brief geef ik invulling aan die
toezegging. Tevens zal ik ingaan op de inzet van busvervoer in verband
met (te) drukke treinen conform toezegging tijdens het VSO spoor d.d.
23 maart 2016 (Handelingen II 2015/16, nr. 68, item 5).
Langeafstandsbusvervoer binnen Nederland
Aanleiding
Recentelijk zijn er vanuit de markt initiatieven ontstaan om langeafstandsbusvervoer binnen Nederland aan te bieden. Ik zie dit als een positieve
ontwikkeling. De reiziger krijgt hierdoor meer mogelijkheden om van A
naar B te reizen. Tegelijkertijd is het van belang goed te kijken naar wat
deze nieuwe initiatieven betekenen voor het huidige aanbod van
openbaar vervoer. Samen met de decentrale overheden, als concessieverleners voor het regionaal openbaar vervoer, heb ik daarom gekeken naar
hoe deze nieuwe initiatieven zich verhouden met het juridisch kader, de
situatie in het buitenland en de praktijkervaringen tot dusver. Daarbij zijn
ook de ervaringen van de betreffende vervoerders meegenomen.
Juridisch kader
In de Wet personenvervoer 2000 (Wp2000) is vastgelegd dat het openbaar
vervoer in Nederland door middel van concessies wordt uitgevoerd. Als
een vervoerder buiten de concessie om vervoer wil aanbieden en wil
halteren in een bepaald concessiegebied is daarvoor een ontheffing van
de concessieplicht nodig (artikel 29, Wp2000). Het gaat daarbij om
regionaal OV. De vervoerder heeft voor elk concessiegebied waar hij wil
halteren een ontheffing nodig.

kst-23645-625
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 23 645, nr. 625

1

De mogelijkheid van een ontheffing is in de wet opgenomen om
innovaties vanuit de markt mogelijk te maken. Tegelijkertijd is de
ontheffing ook opgenomen om te waarborgen dat concessies niet kunnen
worden uitgehold door vervoerders die vervoer buiten de concessies om
verrichten en in die zin de «krenten uit de pap» van de concessie halen.
De betreffende concessieverlener beoordeelt de ontheffingsaanvraag en
heeft daarbij de plicht om de concessiehouder en andere belanghebbenden in dat gebied om een zienswijze te vragen. Het juridisch kader ziet
toe op regionaal OV. Dit betekent dat er geen ontheffing hoeft te worden
verleend door de concessieverlener van het hoofdrailnet. Wel kunnen de
concessieverlener en -houder van het hoofdrailnet belanghebbenden zijn
en daarom om een zienswijze worden gevraagd.
Een concessieverlener kan alleen een ontheffing weigeren als de aanvraag
naar het oordeel van de concessieverlener een zodanige gelijkenis
vertoont met het aangeboden openbaar vervoer binnen de concessie dat
er sprake is van een onevenredige afbreuk aan de concessie.
Vergelijking buitenland
In Duitsland is de markt voor het langeafstandsbusvervoer voor een deel
geliberaliseerd. Indien de afstand tussen haltes meer dan 50 kilometer
bedraagt en er tussen deze haltes geen passagiersvervoer per spoor
plaatsvindt met een reistijd van minder dan een uur, is het toegestaan om
langeafstandsbusvervoer aan te bieden. In Frankrijk is de markt geliberaliseerd voor zover de afstand tussen haltes meer bedraagt dan 100
kilometer.
In Nederland wordt in plaats van afstandscriteria gewerkt met een
beoordeling per geval door de concessieverlener. Hierdoor kan rekening
worden gehouden met de verschillen die bestaan tussen de regionale
concessies.
Praktijk ervaringen
Het langeafstandsbusvervoer is een relatief nieuw fenomeen. Dit betekent
dat ook het hanteren van de juridische procedures nieuw is. Decentrale
overheden hebben daarom een werkgroep ingericht om ervaringen te
delen en af te stemmen. Daarnaast voeren zij regelmatig overleg met hun
concessiehouders en de aanvragers.
De decentrale overheden geven aan dat er sinds september 2015 voor
circa 20 binnenlandse busverbindingen aanvragen zijn gedaan door
meerdere vervoerders. Deze aanvragen zijn geaccepteerd of nog in
behandeling. Op 1 december 2015 is vervoerder Flixbus gestart met de
eerste vijf langeafstandsbusverbindingen binnen Nederland.
De meeste aanvragen kennen tot dusver geen of nauwelijks gelijkenis met
het aangeboden vervoer in de concessiegebieden. Bij een enkele
verbinding is er wel gelijkenis met het aangeboden vervoer. Het is dan
aan de concessieverlener(s) om te beoordelen of er sprake is van
onevenredige afbreuk aan de concessie. Aangezien langeafstandsbusvervoer binnen Nederland een nieuwe ontwikkeling is, is hier nog geen
toetsingskader voor. De decentrale overheden werken momenteel aan de
ontwikkeling van een toetsingskader.
Inzet bussen in verband met drukke treinen
In het VSO spoor d.d. 23 maart 2016 (Handelingen II 2015/16, nr. 68, item
5) is gevraagd of de ontheffingsplicht voor de tijdelijke inzet van bussen in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 23 645, nr. 625

2

verband met (te) drukke treinen kan komen te vervallen. De achterliggende gedachte, namelijk snelheid creëren met het realiseren van
businzet op (tijdelijk) drukke trajecten, kan ik ondersteunen. Ik heb daarom
decentrale overheden (Provincie Utrecht, Provincie Noord-Brabant,
Provincie Noord-Holland en Stadsregio Amsterdam) eind vorige jaar per
brief gevraagd met NS in gesprek te gaan en binnen hun mogelijkheden
bij te dragen aan de mogelijke oplossingen om de (tijdelijke) problematiek
aan te pakken. De decentrale overheden hebben hier positief op gereageerd. In Noord-Holland is tijdelijke businzet via de zittende vervoerder
gerealiseerd in de periode 22 februari – 27 mei. Bij de provincies NoordBrabant en Utrecht heeft NS een ontheffingsverzoek ingediend en deze is
eind april respectievelijk eind mei verleend. Afhankelijk van eventuele
bezwaren die in bezwaartermijn van zes weken mogelijk worden
ingediend is het streven van NS om in het najaar te starten met de inzet
van bussen parallel aan een aantal drukke corridors. Het laten vervallen
van de ontheffingsplicht vraagt een wetswijziging en aangezien het hier
om een tijdelijke situatie gaat acht ik dit niet het juiste middel. Bovendien
zijn de ontheffingsaanvragen inmiddels goedgekeurd en daarmee kan de
tijdelijke businzet worden gerealiseerd.
Tot slot
De decentrale overheden hebben sinds vorige jaar te maken gekregen met
een nieuw fenomeen, het langeafstandsbusvervoer binnen Nederland en
de bijbehorende juridische procedures. Zij zijn daar voortvarend mee aan
de slag gegaan en mijn indruk is dat door middel van de geformeerde
werkgroep meer uniformiteit zal worden bereikt in deze procedures. Ik zal
ook in het vervolg met de decentrale overheden in gesprek blijven over de
ervaringen in de praktijk. Indien daartoe aanleiding is zal ik uw Kamer hier
over informeren.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu,
S.A.M. Dijksma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 23 645, nr. 625

3