Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

21 501-34

Raad voor Onderwijs, Jeugd, Cultuur en Sport

Nr. 359

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 april 2021
Hierbij zend ik u, mede namens de Minister voor Basis- en Voortgezet
Onderwijs en Media, de geannoteerde agenda van de Onderwijs-, Jeugd-,
Cultuur- en Sportraad (OJCS-Raad) van 17 en 18 mei 2021 voor wat betreft
de onderdelen onderwijs en cultuur/audiovisueel (AV).
Op dit moment staat een fysieke OJCS-Raad in Brussel gepland. Indien in
mei wordt besloten om – vanwege de beperkende maatregelen in verband
met COVID-19 – deze Raad te vervangen door informele videoconferenties
van ministers, worden de Raadsconclusies schriftelijk vastgesteld in het
Comité van Permanente Vertegenwoordigers (Coreper).
Het onderwijsdeel zal plaatsvinden op 17 mei en het cultuur/AV-deel zal
plaatsvinden op 18 mei. Tijdens het onderwijsdeel staat een beleidsdebat
gepland over de transformatieagenda voor het hoger onderwijs en tijdens
het cultuur/AV-deel staat een beleidsdebat gepland over de toegang tot
financiering voor de bescherming van erfgoed.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
I.K. van Engelshoven

kst-21501-34-359
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-34, nr. 359

1

INFORMATIE T.A.V. OJCS-RAAD 17-18 mei 2020
Onderwijs
Voor het onderwijsdeel staan de volgende stukken ter vaststelling
geagendeerd:
– Raadsconclusies over kansengelijkheid en inclusie in het onderwijs
– Raadsconclusies over het Europese Universiteiten-initiatief
Tijdens het beleidsdebat zal het gaan over:
– Transformatieagenda hoger onderwijs
Concept-Raadsconclusies over kansengelijkheid en inclusie in het
onderwijs
Inhoud
Deze Raadsconclusies hebben als thema kansengelijkheid en inclusie in
het onderwijs. De boodschappen uit de informele videoconferentie van
22 januari 2021 zijn gebruikt als input bij het opstellen van de conceptRaadsconclusies (Kamerstuk 21 501-34, nr. 354).
In de concept-tekst – waarover op dit moment nog onderhandeld wordt –
is onder andere aandacht voor het bestrijden van de gevolgen van de
COVID-19-crisis, het tegengaan van vroegtijdig schoolverlaten, het
verkleinen van de digitale kloof in het onderwijs en het ondersteunen van
leraren bij het geven van onderwijs aan klassen met grote taalkundige en
culturele diversiteit. Daarnaast worden het belang van welzijn, leven lang
leren en ouderbetrokkenheid benadrukt.
Inzet Nederland
Nederland staat in het algemeen positief tegenover de conceptRaadsconclusies. Kansengelijkheid en inclusie zijn ook in Nederland
belangrijke onderwerpen. Het kabinet verwelkomt dat de Europese Unie
hier oog voor heeft.
Wel heeft Nederland ingezet op het integraler maken van de tekst.
Aanvankelijk was in de Raadsconclusies voornamelijk aandacht voor het
primair en voortgezet onderwijs. Na interventies van Nederland en andere
lidstaten is in de concepttekst meer aandacht geschonken aan het mbo,
ho en leven lang leren. Een ander belangrijk punt betreft het in de tekst
opnemen van digitale vaardigheden als basisvaardigheden. Daarnaast
heeft Nederland aangegeven dat in de concepttekst meer aandacht
geschonken zou moeten worden aan genderidentiteit en seksuele
oriëntatie. Deze suggesties zijn aanvankelijk overgenomen in de concepttekst, maar later hebben enkele lidstaten bezwaar gemaakt tegen de
teksten op het laatstgenoemde punt. Zie hierover meer bij het punt
«Indicatie krachtenveld».
Indicatie krachtenveld
Lidstaten staan in het algemeen positief tegenover de Raadsconclusies.
Net als Nederland gaven enkele lidstaten tijdens de onderhandelingen aan
dat de tekst integraler kon zijn; hier heeft het voorzitterschap gehoor aan
gegeven. Daarnaast vroegen lidstaten om meer aandacht voor hoogbegaafde kinderen en voor stakeholders rondom de school heen, zoals
maatschappelijk werkers en de lokale overheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-34, nr. 359

2

Enkele lidstaten maakten bezwaar tegen de aanscherping van de tekst op
het gebied van genderidentiteit en seksuele oriëntatie, die mede op
verzoek van Nederland was gerealiseerd. Op het moment van schrijven is
dit onderdeel van de tekst nog in onderhandeling. Het kabinet zal zich er
voor blijven inzetten dat de toegevoegde teksten over het belang van
genderidentiteit en seksuele oriëntatie in het kader van kansengelijkheid
in de Raadsconclusies blijven staan.
Raadsconclusies over het Europese Universiteiten-initiatief
Inhoud
De concept-Raadsconclusies over het Europese Universiteiten-initiatief –
waarover op dit moment nog onderhandeld wordt – geven weer hoe de
lidstaten de toekomst van het initiatief voor zich zien. In de conceptRaadsconclusies worden onder andere het belang van kansengelijkheid
en inclusie, de digitale en groene transities en de arbeidsmarkt van de
toekomst als drijvers achter het initiatief aangemerkt.
Daarnaast wordt aangegeven dat de verbinding tussen onderwijs,
onderzoek en innovatie binnen de Europese universiteiten van belang is,
dat de successen van het initiatief met niet-deelnemende instellingen
gedeeld zouden moeten worden en dat het initiatief aandacht moet
hebben voor de positie en ontwikkeling van docenten en wetenschappers
die verbonden zijn aan de instellingen.
Inzet Nederland
Nederland staat in het algemeen positief tegenover de conceptRaadsconclusies. Wel heeft Nederland aangegeven dat de status
«Europese universiteit» geen doel op zich is en dat de behoefte aan
innovaties waarop via het initiatief wordt ingezet voorop staat. In dat
kader is het van belang om te waken voor de creatie van een elitaire
status voor een selecte groep ho-instellingen en is het van belang dat de
voortgang die geboekt wordt via het initiatief ook ten goede komt aan
niet-deelnemende instellingen.
Daarnaast heeft Nederland aangegeven dat bij het idee van een
«Europees diploma», zoals voorgesteld in het Commissievoorstel over de
Europese Onderwijsruimte 2025, goed aangegeven moet worden wat het
nut en de noodzaak daarvan is voordat men overgaat tot een eventuele
uitwerking van het idee.
Bovendien heeft Nederland aangegeven dat bij de evaluatie van het
Europese Universiteiten-initiatief die wordt aangekondigd in de conceptRaadsconclusies niet alleen aandacht moet zijn voor de operationele
aspecten van het initiatief, maar ook de impact die het al dan niet heeft
gehad op de samenleving en het veld.
Tenslotte heeft het voorzitterschap suggesties van Nederland overgenomen die het belang van de verbinding tussen onderwijs, onderzoek en
innovatie binnen het initiatief verder expliciteren en het belang van
gebalanceerde mobiliteit benadrukken.
Indicatie krachtenveld
De meeste lidstaten staan in het algemeen positief tegenover de conceptRaadsconclusies. De meeste lidstaten waren het met Nederland eens dat
ervoor gewaakt moet worden dat het initiatief een elitair project wordt en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-34, nr. 359

3

dat het nut en de noodzaak van een «Europees diploma» duidelijk moet
worden voordat men doorgaat met een eventuele uitwerking.
Daarnaast gaven lidstaten aan dat in de verdere uitwerking van het
initiatief aandacht moet blijven voor de nationale bevoegdheden op het
gebied van bijvoorbeeld accreditatie. Bovendien benadrukten lidstaten dat
in de tekst een balans moet worden gevonden tussen inclusie en
excellentie, en dat het belang van kansengelijkheid (met name op het
gebied van genderidentiteit en sociaaleconomische achtergrond) verder
geëxpliciteerd moet worden in de tekst.
Beleidsdebat transformatieagenda hoger onderwijs
Inhoud
Het Portugese voorzitterschap heeft aangekondigd een beleidsdebat te
agenderen over de transformatieagenda hoger onderwijs. In de Commissiemededeling over de Europese Onderwijsruimte 2025 is aangekondigd
dat de Commissie eind 2021 een voorstel doet voor de transformatieagenda hoger onderwijs dat gericht is op connectiviteit, inclusie, de
digitale en groene transitie, en innovatie in het hoger onderwijs. Uw
Kamer is hierover ook geïnformeerd in de Staat van de Unie 20211.
Het gaat om een nieuw beleidskader dat grensoverschrijdende samenwerking zonder obstakels in het hoger onderwijs mogelijk moet maken.2
De agenda moet de hogeronderwijsdimensie van de Europese Onderwijsruimte en de Europese Onderzoeksruimte samenbrengen.3
Het Europese Universiteiten-initiatief zal een belangrijk onderdeel worden
van de agenda. Als input voor het Commissievoorstel zal de Raad over
mogelijke elementen voor de transformatieagenda spreken. Op het
moment van schrijven van de Geannoteerde Agenda heeft het voorzitterschap nog geen discussiestuk gepubliceerd met richtinggevende vragen.
Inzet Nederland
Het kabinet onderschrijft de toegevoegde waarde van en sterke inzet op
grensoverschrijdende samenwerking en leermobiliteit in het hoger
onderwijs in de EU. Nederland steunt ook de sterke inzet op inclusie,
onderzoek en innovatie en de bijdrage aan de digitale en groene transitie.
Het kabinet staat positief tegenover de inzet op meer grensoverschrijdende samenwerking in het hoger onderwijs, de automatische erkenning
van diploma’s en een potentieel toekomstig gebruik van microcredentials
4
. Daarbij zijn ook vraagstukken zoals de aansluiting op de (regionale)
arbeidsmarkt, flexibilisering en digitalisering van het onderwijs met
aandacht voor het behoud van publieke waarden aan de orde.
Ook zal Nederland aangeven dat naast universiteiten voldoende aandacht
moet zijn voor het gehele spectrum van het hogeronderwijsveld,
waaronder hogescholen. Nederland zal ook pleiten voor meer inclusieve
mobiliteit. Dat kan door de toename van diversiteit in deelnemers,
diversiteit in de periode van het buitenlandverblijf en diversiteit in
bestemmingen te bevorderen, waarmee brain drain en de tegenhanger
van teveel concentratie op bepaalde plekken voorkomen kunnen worden.

1

Kamerstuk 35 663, nr. 5
Kamerstuk 22 112, nr. 2965
3
Kamerstuk 22 112, nr. 2965
4
Het opknippen van het onderwijs in kleinere eenheden die afzonderlijk worden gecertificeerd.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-34, nr. 359

4

Verder zet Nederland zich in voor een sterkere link tussen onderwijs en
onderzoek en voor erkenning en waardering van onderzoekers die niet
alleen gebaseerd is op aantallen wetenschappelijke publicaties, maar
bijvoorbeeld ook op het geven van (excellent) onderwijs en de
begeleiding van studenten.
Indicatie krachtenveld
De lidstaten zijn over het algemeen positief over de aangekondigde
transformatieagenda hoger onderwijs. Wel waren er vragen over de
verhouding tussen de Europese universiteiten allianties als «testbeds»
voor de bovengenoemde beoogde doelen en de verbreding naar het
hoger onderwijsveld als geheel.
Daarbij benadrukten lidstaten dat het gaat om álle hoger onderwijsinstellingen (dus niet alleen universiteiten). De digitale transitie werd door
de lidstaten onderschreven, waarbij wel werd aangegeven dat de huidige
situatie ook de grenzen laat zien; idealiter wordt ingezet op mengvormen
van digitaal en fysiek onderwijs, met aandacht voor de professionalisering
van docenten bij digitaal onderwijs.
Ten slotte gaf een aantal lidstaten een gewenste prioritering aan, waarbij
met name studentenwelzijn, kwaliteitsbewaking en microcredentialing
werden genoemd.
Cultuur/audiovisueel (AV)
Voor het cultuur/AV-deel staan de volgende stukken ter vaststelling op de
agenda:
– Raadsconclusies over het herstel, de veerkracht en de duurzaamheid
van de culturele en creatieve sectoren
– Raadsconclusies over het actieplan ter ondersteuning van het herstel
en transformatie van de mediasector
Tijdens het beleidsdebat zal het gaan over:
– De toegang tot financiering voor de bescherming van erfgoed
Raadsconclusies over het herstel, de veerkracht en de
duurzaamheid van de culturele en creatieve sectoren
Inhoud
De Raadsconclusies zijn opgesteld in het licht van voorgaande discussies
in de OJCS-Raad over de gevolgen van de COVID-19-crisis op de culturele
en creatieve sectoren (CCS) en de groene en digitale transformatie. De
Raadsconclusies onderstrepen het belang van de CCS, ook als bron van
nieuwe oplossingen om huidige en toekomstige uitdagingen beter het
hoofd te bieden. In de Raadsconclusies worden de lidstaten en de
Europese Commissie opgeroepen tot het verbeteren van de toegang tot
beschikbare financiering, het verbeteren van de veerkracht van CCS
professionals en het versterken van mobiliteit en samenwerking. Verder
wordt een oproep gedaan om de digitale en groene transitie te versnellen,
kennis en voorbereiding op toekomstige uitdagingen te verbeteren en
rekening te houden met culturele en lokale gemeenschappen.
Inzet Nederland
Nederland verwelkomt de Raadsconclusies over het herstel, de veerkracht
en de duurzaamheid van de CCS. Het Nederlandse beleid onderkent het
belang van de culturele en creatieve sector ten zeerste en hoe deze sector

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-34, nr. 359

5

is geraakt door de crisis. Ze streeft naar herstel van de sector, behoud van
werkgelegenheid gedurende de COVID-19-crisis, en de aanvullende
steunmaatregelen voor de CCS die zijn gericht op het toegankelijk maken
en houden van de financiering, op verbetering van de veerkracht, het
bieden van een stimulans voor professionele ontwikkeling en op transitie
en herstel als de beperkingen van de COVID-19-crisis worden opgeheven.
De voorstellen voor het versnellen van de digitale transitie sluiten aan op
het Nederlandse beleid waarin ingezet wordt op de digitale kennisontwikkeling van instellingen en onderzoek gedaan wordt naar artistieke digitale
innovaties en hybride praktijken binnen een zogenaamd Fieldlab
digitalisering, zoals ook voorgesteld door de Raad voor Cultuur.
Nederland heeft tijdens de onderhandelingen het belang benadrukt van
een EU-platform met makkelijk toegankelijke informatie over alle
verschillende EU-financiering die beschikbaar is voor de CCS.
Indicatie krachtenveld
Er is brede overeenstemming over deze Raadsconclusies. Naar
verwachting zullen ze unaniem worden vastgesteld.
Raadconclusies over het actieplan ter ondersteuning van het
herstel en transformatie van de mediasector
Deze concept-Raadsconclusies – waarover op dit moment nog onderhandeld wordt – verwelkomen het EU-actieplan media in het digitale
decennium5 en de mededeling Europees Democratie Actieplan6. Meer
specifiek worden een aantal acties uit het actieplan media nader
benoemd: het voorstel voor Media Invest, het nieuws initiatief en het
voorstel voor een Europese ruimte voor mediagegevens en het ontwikkelen van een «gereedschapskist» op het gebied van mediawijsheid.
Lidstaten worden opgeroepen om gebruik te maken van de herstel en
garantie faciliteit in het kader van de digitale transformatie en groene
transitie van de mediasector, informatie en goede praktijken te delen met
name met betrekking tot de productie en promotie van Europese content,
effectieve maatregelen voor een groene transitie en sociale inclusie en het
ondersteunen van Europese coproducties.
De Europese Commissie wordt, onder meer, opgeroepen om een visie
uiteen te zetten hoe het kan bijdragen aan de digitale transformatie, het
herstel, internationaal leiderschap in 2030 en groene transitie te
promoten. En om de coherentie, toegankelijkheid en synergie tussen
verschillende EU programma’s te versterken.
Inzet Nederland
Nederland kan deze concept-Raadsconclusies steunen. Ze bevestigen het
belang van het media actieplan en geven op enkele punten meer invulling
aan hoe de acties die worden aangekondigd in het media actieplan
moeten worden uitgevoerd.
Tijdens de onderhandelingen heeft Nederland aangestuurd op het
concreter maken van de Raadsconclusies door meer focus aan te brengen.
Zo zijn er een aantal acties uitgelicht die het meest belangrijk zijn,
bijvoorbeeld het Media Invest initiatief. Verder zijn de Raadsconclusies in
5
6

Kamerstuk 22 112, nr. 3034
Kamerstuk 22 112, nr. 3028

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-34, nr. 359

6

lijn met het BNC-fiche over het EU-actieplan media in het digitale
decennium7.
Indicatie krachtenveld
Er is brede overeenstemming over deze concept-Raadsconclusies. Naar
verwachting zullen ze unaniem worden vastgesteld.
Beleidsdebat over de toegang tot financiering voor de
bescherming van erfgoed
Inhoud
In Europa heeft de toegang tot financiering voor de bescherming van
erfgoed al langer de aandacht. Gezien de druk op publieke middelen, ook
al voor de COVID-19-crisis, is daarbij ook nadrukkelijk aandacht voor
andere financieringsbronnen of mechanismen. In een workshop, voorzien
in het werkplan cultuur 2019–2022, is informatie over alternatieve of
aanvullende middelen voor erfgoed uitgewisseld in januari van dit jaar. De
Commissie heeft goede voorbeelden verzameld en bij elkaar gebracht in
een achtergrond document dat online gezet zal worden, zodat daar breed
gebruik van gemaakt kan worden. Gesproken werd over het belang van
economisch duurzaam beheer van erfgoed door financiering met een
combinatie van publieke en private middelen, met daarbij ook aandacht
voor mogelijkheden op het lokale, regionale, nationale en EU-niveau.
Het Portugees voorzitterschap heeft een discussiepaper ter voorbereiding
op het beleidsdebat opgesteld. Daarin wordt teruggeblikt op de workshop,
waar is benadrukt dat cultureel erfgoed een publiek goed is, met zowel
een intrinsieke waarde voor de samenleving, evenals een sociale en
economische waarde. Conclusies zijn dat het onderwerp van aanvullende
middelen nadere aandacht behoeft en dat naast overheidssubsidie,
erfgoed ook kan profiteren van private investeringen of van andere
bronnen als bijdragen van betrokkenen, betrokkenheid van gemeenschappen, filantropie en loterijen. Werkwijzen kunnen verder ontwikkeld
worden om dit te stimuleren. Hierbij kan aandacht zijn voor de ecologische voetafdruk, de relatie tussen erfgoed en klimaatverandering, hoe
erfgoed een rol kan spelen bij duurzame ontwikkeling en het welzijn van
zowel individuen als gemeenschappen. Door crowdfunding kunnen
grotere groepen worden betrokken. Ook werd gesproken over de
wenselijkheid van harmonisatie van belastingwetgeving en wetgeving op
het gebied van giften. Het uiteindelijke doel is het verbeteren van de
bescherming van het erfgoed.
Het Portugees voorzitterschap stelt voor om op twee onderwerpen nader
in te gaan: wat kan op het Europese niveau gedaan worden om de variatie
in financieringsbronnen en -werkwijzen voor de bescherming van het
culturele erfgoed te bevorderen, naast publieke financiering? En is het
zinvol om een Europees Agentschap voor Cultureel Erfgoed te ontwikkelen om samenwerking tussen de EU en haar lidstaten te bevorderen?
Inzet Nederland
Nederland zal in reactie op de vragen die het voorzitterschap voorstelt het
belang van variatie in financiering van het cultureel erfgoed onderstrepen.
Naast publieke middelen is de financiering uit andere bronnen onontbeerlijk. Het achtergronddocument dat gemaakt is door de Commissie
met voorbeelden uit de EU landen is een goede catalogus om op
7

Kamerstuk 22 112, nr. 3034

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-34, nr. 359

7

nationaal niveau te leren van ervaringen uit andere landen en die
eventueel naar de nationale situatie te vertalen.
Voor Nederland is het op het Europees niveau uitwisselen van ervaringen
belangrijk, zoals nu gedaan is via een workshop en het achtergrond
document. Aangezien situaties in landen verschillend zijn, vraagt dit om
maatwerk.
Waar het een idee betreft de samenwerking op het gebied van erfgoed te
versterken in Europa, mogelijk door het ontwikkelen van een Europees
Agentschap voor Cultureel erfgoed, zal Nederland benadrukken dat zij de
samenwerking tussen de EU en de lidstaten belangrijk vindt. We kunnen
veel van elkaar leren en de samenwerking komt het beheer en behoud van
erfgoed ten goede. In Europa wordt binnen diverse formele en informele
netwerken al goed samengewerkt, zowel op het niveau van overheden als
op het niveau van experts en niet gouvernementele organisaties.
Voorbeelden hiervan zijn de samenwerking binnen het werkplan cultuur
van de EU, via de Raad van Europa, en de nationale erfgoeddiensten via
het European Heritage Heads Forum. Op kennis- en wetenschappelijk
gebied is er via het Joint Programming Initiative (JPI) voor erfgoed en de
European Research Infrastructure for Heritage Science (E-rihs) brede en
goede samenwerking. Sterke netwerken van specialisten bestaan op het
gebied van musea, archeologie en monumenten, of meer overkoepelend
over erfgoed en crisis via het Blue Shield netwerk. Ook zijn er belangrijke
ngo’s als Europa Nostra en Future for Religious Heritage. Nederland stelt
voor dat we in de EU inzetten op de bestaande netwerken en verbanden in
Europa in plaats van het oprichten van een nieuw Europees instituut.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-34, nr. 359

8