Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

26 488

Behoeftestelling vervanging F-16

Nr. 388

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 18 juni 2015
De vaste commissie voor Defensie heeft een aantal vragen voorgelegd
aan de Minister van Defensie en van Economische Zaken over de brief van
30 maart 2015 inzake de Voortgangsrapportage project Vervanging F-16
(Kamerstuk 26 488, nr. 383).
De Minister van Defensie heeft deze vragen beantwoord bij brief van
16 juni 2015. Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Ten Broeke
De griffier van de commissie,
Van Leiden

kst-26488-388
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 488, nr. 388

1

1
Wat zijn de beperkingen in de toegankelijkheid en inzichtelijkheid
van de projectadministratie waarmee de auditdiensten worden
geconfronteerd bij het opstellen van hun accountantsrapport?
Defensie legt projectgegevens – afhankelijk van de aard – in verschillende
systemen voor projectadministratie vast. De gegevens worden vastgelegd
in Finad (financieel), X-postweb (correspondentie, overeenkomsten, etc.)
en de Principal Toolbox (projectdata). Aangezien het project al bestond
voor de introductie van die hulpmiddelen, beschikt het project ook over
een elektronisch archief en een projectplanning in MS-project. De
beperking waarmee de auditdienst wordt geconfronteerd betreft vooral de
tijds- en arbeidsintensiteit die ontsluiting van de gegevens met zich
brengt. Een projectmodule – of ander systeem – waarin alle aan een
project gerelateerde gegevens op één plek zijn vastgelegd en kunnen
worden ontsloten, zou de toegankelijkheid van de informatie voor de
auditdiensten en andere gebruikers kunnen vergemakkelijken. Omdat er
afhankelijkheden zijn met andere projecten, verschillende defensieonderdelen verantwoordelijk zijn voor deelaspecten en heel Defensie gebruikmaakt van bijvoorbeeld één archiefsysteem voor correspondentie
(X-postweb), zal het in de praktijk altijd zo zijn dat informatie op verschillende plekken is opgeslagen.
2
Kunt u toelichten welke soorten informatie, naast financiële, in
een deugdelijke projectadministratie opgenomen moeten worden
om het project goed te kunnen monitoren?
Een deugdelijke projectadministratie bevat alle informatie die nodig is om
het project te beheersen of vragen te beantwoorden. Naast financiële
informatie betreft dit vastlegging van projectplannen, productspecificaties, contracten, overeenkomsten, vergaderverslagen, brieven,
projectrisicoregister, projectplanning, presentaties, etc.
3
Welke aanvullende beheersmaatregelen heeft u inmiddels
getroffen na de eerdere adviezen van de Algemene Rekenkamer
en de auditdienst om beheersmaatregelen te treffen?
Defensie heeft de verbeteringen ter hand genomen. Zo onderzoekt
Defensie thans verbeteringen in de inrichting van de projectadministraties
bij de Defensie Materieel Organisatie (DMO). In het kader van financiële
duurzaamheid wordt daarnaast onderzocht of de ramingssystematiek van
investeringsprojecten aanpassing behoeft. Het uitgangspunt voor alle
financiële administraties – waaronder de financiële administraties van het
project Verwerving F-35 – blijft de basisadministratie SAP. Op welke wijze
de gegevens worden ontsloten – met behulp van de SAP-projectenmodule
of op een andere wijze – is op voorhand niet te zeggen. Defensie en de
Auditdienst Rijk (ADR) hebben voor het project Verwerving F-35 afspraken
gemaakt over de vastlegging en de controle van financiële gegevens.
4
Kunt u de Kamer in de volgende rapportage informeren over de
wijze waarop een vervolg is gegeven aan het doorvoeren van
interne beheersmaatregelen en het verbeteren van de projectadministratie?
Ja. Dit zal worden toegelicht in de rapportage die u in september
ontvangt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 488, nr. 388

2

5
Kunt u toelichten welk systeem voor de projectadministratie u
hanteert nu uit de stukken duidelijk wordt dat dit niet de module
van FINAD is en u overweegt een SAP/projectenmodule in te
voeren?
Afhankelijk van de aard van de gegevens is de projectadministratie in
verschillende systemen vastgelegd. De gegevens worden vastgelegd in
Finad (financieel), X-postweb (correspondentie, overeenkomsten, etc.) en
de Principal Toolbox (projectdata). Aangezien het project al bestond voor
de introductie van die hulpmiddelen, beschikt het project ook over een
elektronisch archief en een projectplanning in MS-project.
6
Is het noodzakelijk dat een projectadministratie compatibel is
met FINAD? Zo ja, welke mogelijkheden biedt dan een
SAP/projectenmodule?
7
Vraagt het Groot Project Verwerving F-35 voor het inrichten van
een deugdelijke projectadministratie maatwerk of zijn hiertoe
standaardpakketten verkrijgbaar?
Zoals ook uit het antwoord op vraag 5 blijkt, hanteert Defensie verschillende systemen voor de opslag van gegevens. Deze systemen zijn
ingericht overeenkomstig de eisen van Defensie en worden defensiebreed
gebruikt, dus ook bij het project Verwerving F-35. Defensie onderzoekt of
het zinvol is de SAP/projectenmodule in te voeren en wat daarvan de
voor- en nadelen zijn. Het is echter niet zeker dat SAP/projectenmodule de
meest geschikte oplossing is voor de beoogde verbetering van de
projectadministraties. Compatibiliteit van de projectadministratie met
Finad is gewenst, maar niet perse noodzakelijk.
8
Heeft u al maatregelen genomen om het door de Auditdienst Rijk
(ADR) gesignaleerde probleem met capaciteit en werkdruk, dat
heeft geleid tot omvangrijke vertragingen in betalingen, te
verhelpen?
Er was geen sprake van omvangrijke vertragingen in de betalingen. De
benodigde extra personele capaciteit is beschikbaar gesteld om de – door
de Auditdienst Rijk gesignaleerde – vertraging in het verrekenen van
verstrekte voorschotten te verhelpen. Verrekening van verstrekte
voorschotten is de koppeling van prestatieverklaringen voor facturen aan
vooraf beschikbaar gestelde bedragen.
9
Is de projectadministratie van het Joint Program Office (JPO)
deugdelijk ingericht? Zo ja, welke lessen kan Defensie daarvan
overnemen voor het inrichten van de eigen projectadministratie?
11
Kunt u toelichten waarom het volgens de auditdienst niet
mogelijk is de Nederlandse administratie met de
JPO-administratie te vergelijken? Op welke onderdelen is dat
beperkt?
Het F-35 Joint Program Office (JPO) is onderdeel van het Amerikaanse
Department of Defense en dient te voldoen aan de regelgeving en
procedures van dat departement, waarbij inbegrepen de werking van een
projectadministratie. In hoeverre de projectadministratie van het F-35 JPO
deugdelijk is ingericht is moeilijk te beoordelen. Ten eerste is deze zeer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 488, nr. 388

3

omvangrijk en daarbij is niet ieder element van het projectadministratie
voor elk F-35 partnerland toegankelijk.
De projectadministratie van het project Verwerving F-35 in Nederland is
wat aard, opzet en omvang betreft geheel anders dan de administratie van
het internationale F-35 programma. Dit feit bemoeilijkt het vergelijken van
beide administraties. Van belang is dat Nederlandse voorschotten,
verplichtingen en betalingen zichtbaar zijn in de financiële administratie
van het JPO en dat van daaruit aansluiting mogelijk is met de Nederlandse financiële administratie.
10
Hoe is de controle van de administratie van het JPO geregeld? Op
welke wijze is geregeld dat de Rekenkamers van de verschillende
partnerlanden in dit project toegang hebben tot de administratie
van het JPO?
De controle van de administratie van het JPO is een verantwoordelijkheid
van het Pentagon. Daarnaast zijn er externe audits, bijvoorbeeld door het
Amerikaanse Government Accountability Office (GAO). Die controles
kunnen ten dele betrekking hebben op de financiële administratie. In de
Memoranda of Understanding die de partnerlanden in het F-35
programma hebben gesloten, zijn de afspraken vastgelegd over de
vrijgave van auditrapporten en over de mogelijkheden voor controlewerkzaamheden door auditors van die partnerlanden. Deze werkzaamheden
worden uitgevoerd.
11
Kunt u toelichten waarom het volgens de auditdienst niet
mogelijk is de Nederlandse administratie met de
JPO-administratie te vergelijken? Op welke onderdelen is dat
beperkt?
Zie het antwoord op vraag 9.
12
Waarom is er onduidelijkheid over de beschikbaarheid van
Amerikaanse financiële rapportages en overzichten? Kunt u dat
toelichten?
Het heeft enige tijd geduurd voordat het JPO in staat was toereikende
financiële rapportages beschikbaar te stellen aan de partnerlanden. Er is
enige vertraging ontstaan door de invoering van het benodigde
IT-systeem. Sinds medio vorig jaar zijn de desbetreffende rapportages op
kwartaalbasis beschikbaar en ontvangt Nederland deze. In overleg met de
partnerlanden stemt het JPO de informatie af op de wensen van een
partnerland. Het JPO zorgt er in 2015 voor dat deze rapportages voldoen
aan de Nederlandse informatiebehoefte, zodat ze daarna kunnen worden
vergeleken met de vastgelegde informatie in FINAD. Op grond daarvan
kunnen zo nodig aanpassingen, zowel in FINAD als in de administratie van
het JPO, worden verwerkt.
13
Waaruit bestaat de betrokkenheid van de Inspectie Rijks
Financiën (IRF) bij het opstellen van de voortgangsrapportages en
Kamerstukken?
De Minister van Financiën ziet toe op de beheersing van de budgettaire
kaders. Vanuit deze rol is de Inspectie der Rijksfinanciën (IRF) betrokken bij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 488, nr. 388

4

het schrijven van de voortgangsrapportages en alle overige Kamerstukken
over dit project.
14
Waarom wordt de betrokkenheid van IRF bij het opstellen van het
financiële hoofdstuk in de voorgangsrapportage en bij het
opstellen van Kamerstukken niet meer vermeld in deze
rapportages?
De betrokkenheid van IRF is onderdeel van het reguliere proces bij de
opstelling van Kamerstukken.
15
Op welk moment verwacht u meer duidelijkheid te hebben over
de mogelijke uitbreiding van het Benelux-akkoord over de
«Renegade» taken met Frankrijk?
Het ligt niet in de bedoeling dat Frankrijk partij wordt bij het onlangs
gesloten Benelux-verdrag (Kamerstuk 33 763, nr. 68). In het Beneluxverdrag hebben België en Nederland afgesproken bij toerbeurt jachtvliegtuigcapaciteit te leveren voor de luchtruimbewakingstaak in de drie
Benelux-landen. België en Frankrijk hebben een regeling voor luchtruimbewaking die verschilt van het Benelux-verdrag. Deze twee landen hebben
bijvoorbeeld geen afspraken over het bij toerbeurt leveren van jachtvliegcapaciteit voor de bewaking van elkaars luchtruim.
Bij de Belgisch-Franse regeling kunnen jachtvliegtuigen een civiel
vliegtuig waarvan een terroristische dreiging uitgaat (Renegade) tot over
de grens van het partnerland begeleiden totdat jachtvliegtuigen van dit
partnerland deze taak in het eigen luchtruim hebben overgenomen. De
jachtvliegtuigen van het land van oorsprong mogen, in tegenstelling tot
bij het Benelux-verdrag, geen dodelijk geweld toepassen in het luchtruim
van het partnerland.
In de periodes dat Nederland straks de beurt heeft bij de luchtruimbewakingstaak op grond van het Benelux-verdrag, kan België geen Renegadetoestel begeleiden tot over de Franse grens. Nederland is bereid die taak
over te nemen maar daarvoor is een verdragsrechtelijke basis nodig. Het
overleg met Frankrijk hierover is gaande. Een mogelijke oplossing is dat
Nederland zich aansluit bij de Belgisch-Franse regeling. Gestreefd wordt
naar een overeenkomst op hoofdlijnen aan het einde van dit jaar.
16
Heeft u op dit moment onderhandelingen inzake de luchtruimbewaking gepland met andere landen (bijv. Duitsland)?
Afgezien van Frankrijk zijn er op dit moment geen gesprekken met andere
landen gaande of voorzien over samenwerking bij luchtruimbewaking.
Defensie richt de aandacht voorlopig op de uitwerking van het Beneluxverdrag en de aanvullende regeling met Frankrijk, zoals toegelicht in het
antwoord op vraag 15.
17
Kunt u toelichten wat de gevolgen zijn van een beëindiging van
de productie van de F-35 in 2035, terwijl de exploitatie is
voorzien tot 2053? Op welke wijze zal dan gedurende een groot
deel van de levensduur, vanaf 2031, een oplossing gevonden
moeten worden voor mogelijke vredesverliezen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 488, nr. 388

5

Voor ieder wapensysteem geldt dat de productie ervan eerder wordt
beëindigd dan de exploitatie ervan. Gebruikers van een wapensysteem
kunnen hiermee rekening houden door de aanschaf van extra systemen
om vredes- of oorlogsverliezen op te vangen. De F-35 zal relatief lang in
productie blijven. Dit biedt nog voldoende tijd om zo nodig extra
toestellen aan te schaffen teneinde vredesverliezen na 2035 te kunnen
opvangen. Zie verder het antwoord op vraag 36 van de vragen die gesteld
zijn op 21 mei jl. (Kamerstuk 26 488, nr. 389) en die tegelijk met deze
vragen worden beantwoord.
18
Wanneer verwacht u meer informatie te kunnen verstrekken over
de afspraken met de industrie rond industriële compensatie?
De inspanningen van het kabinet en de betrokken Nederlandse industrie
zijn er op gericht om voor het einde van dit parlementaire jaar overeenstemming op hoofdlijnen te bereiken. De Kamer zal hierover, zoals
toegezegd, schriftelijk worden geïnformeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 488, nr. 388

6