Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

30 196

Duurzame ontwikkeling en beleid

Nr. 160

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN,
LANDBOUW EN INNOVATIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 maart 2012
Op 19 oktober jl. hebben de Raden voor de leefomgeving en infrastructuur
(RLI) het rapport «Remmen los, advies over versnelling van de transitie
naar een duurzame energiehuishouding in Nederland» uitgebracht.
Conform de Kaderwet adviescolleges stuur ik hierbij mijn standpunt over
dit advies.
Algemeen
In het advies pleiten de raden ervoor dat Nederland de transitie naar een
duurzame energiehuishouding versnelt. Hiermee verzilvert Nederland
economische kansen en vermijdt ons land economische risico’s die
gepaard gaan met een trage verduurzaming. De raden voorzien dat op de
wereldmarkt steeds hogere eisen aan de duurzaamheid van goederen en
diensten worden gesteld. Daarom vormt een blijvende achterstand in de
energietransitie voor de Nederlandse exportpositie een ernstige
bedreiging.
De raden zien in de internationale klimaatafspraken een tweede belangrijke reden om de energietransitie te versnellen. De raden voorzien dat
hieruit nog veel hogere eisen zullen voortvloeien voor de duurzaamheid
van de Nederlandse energiehuishouding, bijvoorbeeld in de vorm van
veel scherpere reductiedoelstellingen voor de CO2-uitstoot. Het nu
daadkrachtig versnellen van de transitie zal er naar de mening van de
raden toe bijdragen dat deze doelstellingen gemakkelijker gehaald
worden. Ten derde wijzen de raden op de grote maatschappelijke
dynamiek die de Rijksoverheid kan benutten om een versnelling van de
energietransitie in Nederland te bewerkstelligen.
Ik ben het eens met de RLI dat het om verschillende redenen essentieel is
om energie te steken in de transitie. De kern van mijn energiebeleid is de
overgang naar een schonere energievoorziening, het economische
perspectief van de energiesector en een betrouwbare energievoorziening.

kst-30196-160
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 196, nr. 160

1

De ambitie van het kabinet, zoals weergegeven in het Energierapport1, is
om de energiehuishouding duurzamer te maken en minder afhankelijk te
worden van steeds schaarser wordende fossiele brandstoffen. Daarbij
moeten we profiteren van onze sterke energiesector binnen een mondiale
en Europese markt. Daarom is energiebeleid economisch en internationaal beleid. Daaraan is een vijftal speerpunten gekoppeld: een modern
industriebeleid, de uitbreiding van het aandeel hernieuwbare energie,
ruimte bieden aan alle energieopties, de Green Deal met de samenleving
en investeren in een goed werkende Europese energiemarkt met adequate
infrastructuur.
De raden doen een aantal concrete aanbevelingen. Hieronder geef ik u
mijn visie op de belangrijkste aanbevelingen van de raden.
Langetermijnvisie
De raden adviseren een bindend en consistent doel vast te stellen voor
een duurzame energiehuishouding in 2050, bij voorkeur in Europees
verband maar anders nationaal. Hieraan zouden concrete, meetbare
middellangetermijndoelen toegevoegd moeten worden voor 2030 en 2040
in termen van CO2-emissies, het aandeel hernieuwbare energie in de
nationale energieproductie en het energieverbruik, energiebesparing en
ruimtelijke inpassing.
Het kabinet staat het bereiken van een CO2-arme economie in 2050 voor.
Daarvoor is een internationale klimaataanpak de enige route en is een
transitie naar een duurzame energiehuishouding nodig. Ik ben het eens
met de raden dat zekerheid moet worden geboden over de langetermijnstrategie en CO2-doelstellingen, juist om de markt het noodzakelijke
vertrouwen te bieden.
De Europese regeringsleiders hebben als doelstelling vastgesteld dat de
uitstoot van broeikasgassen binnen de EU in 2050 80 tot 95% lager moet
zijn dan in 1990, in de context van de reducties die door ontwikkelde
landen als groep nodig zijn om de tweegradendoelstelling te halen. Om in
lijn te blijven met deze doelstelling, zou volgens de Europese Commissie
een kosteneffectieve en geleidelijke transitie een reductie van broeikasgassen vereisen van 40% in 2 030 (ten opzichte van 1990). Het kabinet is
het eens met de Commissie dat het tijdig vaststellen van de doelen en
bijbehorende maatregelen voor 2030 nodig is, mede omdat 2050 nog erg
ver weg is. Zoals verwoord in de «Klimaatbrief 2050»2 is het kabinet van
mening dat bij het vaststellen van een Europese doelstelling voor 2030
rekening dient te worden gehouden met deze behoefte aan investeringszekerheid. Derhalve kiest Nederland ervoor om in te zetten op een
voorwaardelijke Europese doelstelling van 40% reductie (ten opzichte van
1990) in 2030. De uiteindelijke hoogte is afhankelijk van het niveau van
adequate mondiale actie en adequate waarborging van de concurrentiepositie van het Europese bedrijfsleven. Het kabinet blijft met het bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties in gesprek om na te gaan welke
elementen, naast Europese CO2-doelen, nog meer kunnen bijdragen aan
investeringszekerheid, rekening houdend met de technologische,
economische en politieke onzekerheden.

1

Tweede Kamer, 2010–2011, 31 510, nr. 45.
Klimaatbrief 2 050, Tweede Kamer,
vergaderjaar 2011–2012, Kamerstuk 32 813,
nr. 3.
2

Nederland streeft naar een vernieuwde Europese beleidsmix voor klimaat
en energie na 2020 waarbij vereenvoudiging, minder stapeling van doelen
(kosteneffectiviteit) en het stimuleren van innovatie centraal staan. Een
eventueel hernieuwbare energiedoel van de EU na 2020 moet deze
uitgangspunten respecteren en complementair zijn aan het klimaatdoel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 196, nr. 160

2

(CO2-reductie). Voor Nederland staat deze Europese reductiedoelstelling
centraal en Nederland is daarom geen voorstander van afzonderlijke
verplichte nationale doelstellingen voor hernieuwbare energie en
energiebesparing.1 Derhalve ben ik geen voorstander van de door de RLI
voorgestelde stapeling van doelen.
Ook de ruimtelijke inpassing heeft de aandacht van het kabinet. Er wordt
gewerkt aan drie nieuwe rijksstructuurvisies voor energiefuncties,
namelijk over Windenergie op land (2012), de evaluatie structuurschema
elektriciteitsvoorziening (2012) en over de Ondergrond (2013). Tevens
gebruikt het Rijk de rijkscoördinatieregeling om zelf grote energieinfrastructuurprojecten ruimtelijk in te passen en alle vergunningaanvragen te coördineren.2
Energie-intensieve bedrijvigheid en fossiele energiesector
De raden adviseren om een charter op te stellen tussen overheid,
bedrijven en maatschappelijke organisaties met een langetermijnvisie
voor de verduurzaming dan wel afbouw van energie-intensieve bedrijvigheid en de fossiele energiesector in Nederland. De afspraken in het
charter zijn eerst vrijwillig, maar worden bij onvoldoende naleving
omgezet in wetgeving.
Allereerst wil ik wijzen op het belang van de energie-intensieve bedrijvigheid en de fossiele energiesector voor de Nederlandse economie. De
energiemarkt is een mondiale en Europese markt. Een internationale
klimaataanpak is daarom de enige route voor de transitie naar een
duurzame energiehuishouding. Daarbij komt dat in de overgang naar een
duurzame energiehuishouding fossiele brandstoffen de komende
decennia nodig zullen blijven. Dat neemt niet weg dat er interessante
voorbeelden zijn waar industrie, energie en economie samenkomen, zoals
de «biobased economy»: door het efficiënt gebruiken van biomassa voor
zowel energie als andere toepassingen, kan er een economisch optimale
inzet plaatsvinden in verschillende sectoren en voor verschillende
producten.
Voor energiegrootverbruikers is het EU-emissiehandelssysteem het
belangrijkste instrument waarmee in Europa wordt gewerkt aan emissiereductie. In het emissiehandelssysteem is een langjarig pad van jaarlijkse
verlaging van het emissieplafond afgesproken. Dit biedt een duidelijk
toekomstperspectief op Europees niveau. Daarnaast is het nationale
beleid erop gericht om energiegebruik en emissies terug te brengen. Het
doet mij deugd te constateren dat dit in belangrijke mate aansluit bij het
advies. Met de industrie zijn in 2008 en 2009 Meerjarenafspraken gemaakt
over verbetering van de energie-efficiency. Dit geldt ook voor de
energiegrootverbruikers die deelnemen aan ETS. Het doel van deze
Meerjarenafspraken is dat de ondernemingen voor hun inrichting(en)
volgens afgesproken procedures in de periode tot en met 2020 een
significante bijdrage leveren aan de verbetering van de energie-efficientie.
De bedrijven verplichten zich tot het nemen van alle mogelijke rendabele
energiebesparingsmaatregelen in eigen processen en in de keten, welke
in meerjarige plannen worden opgenomen. Daarnaast maken industriesectoren met overheidssteun op dit moment routekaarten waarin wordt
uitgewerkt hoe een forse (50%) energie-efficiencyverbetering op lange
termijn kan worden bereikt. In het convenant wordt met de bedrijven dit
langetermijnperspectief omgezet in acties op korte termijn.
1
BNC-fiche Mededeling EU Energie Routekaart 2050, Tweede Kamer, Vergaderjaar
2010–2011, DIE-BNC 152/12, 3 februari 2012.
2
Bedrijfslevenbrief, Tweede Kamer, Vergaderjaar 2010–2011, Kamerstuk32 637, nr. 15.

Met de industrie is afgesproken in het kader van de Green Deal dat
wederkerige afspraken tussen overheid en industriesectoren zullen
worden gemaakt over concrete uitvoering van de routekaarten per sector.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 196, nr. 160

3

Zo wil het kabinet optimaal aansluiten bij de maatschappelijke dynamiek
en samenwerken met de energie-intensieve industrie aan een langetermijnpad voor verduurzaming.
Frame energietransitie
De raden adviseren om een breder en neutraler «frame» voor de
energietransitie te hanteren. Daarin moeten naast klimaatverandering ook
andere motieven, in het bijzonder economische redenen, worden
betrokken.
Het kabinet is het hiermee eens en hanteert een frame dat, behalve de
noodzaak van het beteugelen van klimaatverandering, de nadruk legt op
de kansen voor groene groei en het versterken van de economie door
minder afhankelijk te worden van een beperkt aantal grondstoffen. Met
betrekking tot energie bestaat het frame uit drie elementen: de overgang
naar een schonere energievoorziening, het economische perspectief van
de energiesector en een betrouwbare energievoorziening die opgebouwd
is uit een mix van groene en grijze energie. Als voorbeeld noem ik
hernieuwbare energie. Het is duidelijk dat hernieuwbare energie een
onmisbaar onderdeel uitmaakt van de toekomst. Binnen het breder en
neutraler «frame» benadruk ik dat investeren in een duurzame energiehuishouding loont, omdat de uiteindelijke maatschappelijke baten groter
zijn dan de maatschappelijke kosten. Die verduurzaming dient echter wel
op een economisch verantwoorde wijze plaats te vinden. Gebruik van
technieken die bijna rendabel zijn, wordt bevorderd. Innovatiebeleid geldt
voor andere technieken. Zo wordt voorkomen dat er een overhaaste uitrol
van hernieuwbare energie komt die tot onnodige maatschappelijke kosten
leidt.
Innovatieve duurzame energietechnologie
De raden adviseren om markten voor de toepassing van innovatieve
duurzame energietechnologie te stimuleren.
De langetermijnaanpak staat in het teken van bevordering van de
innovatie, zodat hernieuwbare energie op termijn kan concurreren met
grijze energie. Hernieuwbare energie moet een normaal onderdeel
worden van de Europese interne energiemarkt. Uitgangspunt van het
bedrijvenbeleid1 is dat de overheid niet stuurt met regels en subsidies,
maar Nederlandse bedrijven de ruimte krijgen om te ondernemen, te
investeren, te innoveren en te exporteren. Het kabinet heeft ondernemers
en onderzoekers uit negen topsectoren van de Nederlandse economie
gevraagd om concrete voorstellen te doen die de Nederlandse concurrentiekracht versterken. Een van de topsectoren is energie. Onder leiding van
het topteam energie zijn er 7 kansrijke technologiegebieden geselecteerd
waarvoor innovatiecontracten worden afgesloten, te weten gas, zon-pv,
offshore wind, biomassa, energiebesparing in de gebouwde omgeving,
energiebesparing in de procesindustrie en smart grids. In deze innovatiecontracten worden voorstellen gedaan over hoe het betreffende technologiegebied innoverender en concurrerender kan worden en wat hiervoor
nodig is.

1
PBL (2011), Effecten van het kabinetsbeleid
voor milieu en klimaat & ECN (2012), Een
inventarisatie van de eerste ronde van Green
Deals.

Voor 2020 geldt de Europese doelstelling voor hernieuwbare energie; deze
is voor Nederland 14%. Hiervoor voert het kabinet verschillende maatregelen uit, zoals het subsidiëren van de onrendabele top (SDE+),
wegnemen van belemmeringen (Green Deal) en ruimtelijke inpassing van
wind op land (Rijksstructuurvisie). Vorige kabinetten zijn niet verder
gekomen dan 4%.
PBL en ECN hebben doorgerekend dat we met huidige plannen al richting
de 12% gaan.1 Tegelijkertijd werk ik nog aan import van duurzame

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 196, nr. 160

4

energie, de leveranciersverplichting en verdere verbeteringen in de SDE+.
Barrières
De raden adviseren juridische en institutionele barrières voor energietransitie weg te nemen via financiële interventies en fiscaliteit. Tevens moeten
belemmerende instituties, wetten en regels grondig worden doorgelicht,
en de belangen die eraan ten grondslag lagen dienen opnieuw afgewogen
te worden.
Wat betreft financiële interventies en fiscaliteit stellen de raden dat het
grootste deel van de overheidsinterventies op de energiemarkt ten goede
komt aan fossiele energie. Hiervoor verwijs ik naar mijn brief hierover,
waarin ik heb aangegeven de benadering van aangehaalde onderzoekers
niet te delen.1 Ik merk daarbij op dat het kabinet wel via directe exploitatiesubsidies hernieuwbare energieopties stimuleert. Zo is met de MEP,
SDE en de nieuwe SDE+ regeling jaarlijks in totaal 1,4 miljard euro
gemoeid. Het is ook logisch dat dit kabinet alleen hernieuwbare energie
stimuleert, omdat dit kabinet tot doel heeft het aandeel hernieuwbare
energie te verhogen naar 14% in 2020.
Met de Green Deal geeft het kabinet een stimulans aan economische groei
in combinatie met duurzaamheid. Het belangrijkste doel van de Green
Deal is om kansen te benutten. Kansen voor bedrijvigheid en voor
duurzaamheid. Daarbij benadruk ik dat binnen de deals veel aandacht is
voor wet- en regelgeving, waaronder de fiscaliteit. Door middel van de
Green Deal worden onnodige administratieve lasten en andere belemmeringen waar mogelijk aangepakt.
Slot
De Raden voor de leefomgeving en infrastructuur stellen in het advies
«Remmen los» een aanpak voor ter versnelling van de transitie naar een
duurzame energiehuishouding in Nederland. Het kabinet volgt een
ambitie, die realistisch en economisch verantwoord is. Met maatregelen
zoals SDE+, Topsector Energie en Green Deal is het kabinet goed op weg
om de verduurzaming van de energiehuishouding, die de raden net als ik
van belang vinden, te realiseren.
De minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie,
M. J. M. Verhagen

1
Tweede Kamer, Vergaderjaar 2010–2011,
ETM/ED / 11164212, 18 november 2012.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 196, nr. 160

5